mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . Ćwiczenia w wodzie . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . . . . . . . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .gry i zabawy . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . Ćwiczenia utylitarne . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . Omówienie metod nauczania . . . . 14. Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . ABC narciarstwa . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . Gimnastyka poranna . . . . . . . . . . . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . . . . . . . . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . . . . Metody odtwórcze . . . . . . . . . . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 9. . . . . . . . . . . . . . 11. . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . . . . . . . . . . . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . Elementy sportu . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . . . . . . Metody twórcze . . . . . . . . . . . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podział inwalidów na grupy . . . . . . . . . . . . . 306 chodzenie o kulach . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . Ćwiczenia różne . . . . . Metody usamodzielniające . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . . . . . 348 12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . Narciarstwo . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . . . . . . . . . Gry i zabawy ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . 309 15. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 356 370 371 8. . . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . Narciarstwo dla inwalidów . . . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . . . . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . .

.

Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. szkole i w placówkach leczniczych. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku.5 roku i 3 lata). fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów. Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy.kinezyterapii. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej .Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. patologii. znać fachowe określenia ćwiczeń. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. fizjologicznego. oraz z punktu widzenia psychologicznego. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym. biomechaniki. masażu leczniczego i fizykoterapii. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii. • Rozumieć ćwiczenia. czyli charakteru ruchu. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym. 1 rm • t . jako bardzo potrzebne w przedszkolu. stopniując natężenie wysiłku fizycznego.na sobie. w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb.

czyli dydaktyka szczegółowa . 2. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. Wymagania co do po15 . 113 z dnia 6. oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się. Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. trener. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. takimi jak np. metodyka natomiast . oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. wzroku itd.Znać pojecie kultury fizycznej.I1I. które napotyka w pracy. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5. poza szkołą. analiza przyczyn. . Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. .1 m. 4) karno-służbowa. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii". jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej". RP Nr 25 póz. jej krótką genezę oraz lecznicze formy. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania. rekreacji.1. uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania).. utrata sprawności ruchowej. stanowiące istotę kinezyterapii. W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. 5) cywilna.omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom. polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. 2) karno-administracyjna.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art.znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga. Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej.być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. . wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. słuchu. Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów..1996 r.1.w szkole. w tym kinezyterapii.Umieć rozwiązywać problemy.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. Ćwiczenia lecznicze. jest nauką pedagogiczną. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18. które są wzmocnione wiezadłami. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. Ponadto słuchacz powinien: . 43. Art. . instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna. z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. .orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. medycyną i rehabilitacją ruchową. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. Najbardziej dogodna jest sala sportowa. S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy. 3) służbowo-dyscyplinarna. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy.U.

dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. 3. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. .przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. ławeczki szwedzkie. że ochraniać może także współćwiczący. Podłoga powinna być gładka.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego.brak właściwej asekuracji. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. należy go asekurować. chroni przed urazem. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. Przyrządy i przybory. materace. tj. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. równoważnia. w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. Ściany powinny być gładkie. Ochrona właściwa . siła. Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii. żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. Samoochrona . . które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania). naruszenie zasad nauczania. Inne przyrządy to kraty. ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków. Kilka przykładów zasad ochrony: . Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. utrzymanie niezbędnej dyscypliny. U w a g a . gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń.obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. 4. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. z niedowładem kończyn dolnych. Podtrzymywanie . sprężyny. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego. drabinka sznurowa. W rzutach . skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). bez pomagania. 2. do gier sportowych nieco niższą. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. Należy pamiętać. 17 . a więc w szkolnych salach gimnastycznych. Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. bezpieczna i czysta. buty nie śliskie). idąc przed pacjentem lub nieco z boku. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie. Oświetlenie . W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń.zabezpiecza się tylko dotykiem. nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. . Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. jak: wzrost. wybór niewłaściwej metody nauczania. ale także przez osoby np. często kontrolowany. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. ale nie śliska. piłki ćwiczebne (do gier sportowych). dobrze przymocowany. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. hantle.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. 16 . sufit pomalowany na jasny kolor.przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. . woreczki z piaskiem. Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. natryski.w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym. np. laski gimnastyczne. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie.brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: .w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. tram. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. elastyczna. jeść cukierków i żuć gumy. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. liny. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. Ubikacja. ale tylko w ćwiczeniach. Sprzęt stały sprawny technicznie. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu. które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. szybkość reakcji.

asekurację. . placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. . złe samopoczucie. opanowany. a nie ciągnąć po podłodze). salach gimnastycznych. trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem. jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu . serdeczny.dopilnować. główna i końcowa. sprzętu i przyborów. doskonalenie techniki odbijania piłki. Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów. sprawny i zdrowy. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. a ćwiczy pod presją nauczyciela. Wypadki wynikające z osobowości ucznia.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. Ad 1: .). nauczyć dzieci ich używania (np.na trawie. Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. w miejscu widocznym.kolumny ćwiczebne ustawić tak. zaangażowany emocjonalnie w swą prace.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących. szkieł lub dołków. solidny. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę. poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. . przeżycia osobiste. w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę.przeżycia osobiste ucznia. ból. czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. dobra organizacja lekcji. . zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci). wypoczynkiem i odżywianiem). dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności.pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . wyrozumiały. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. .odpowiednich regulaminów. gdy basen jest płytki.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. omówić ćwiczenia . należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację.zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. 2. właściwa dyscyplina na lekcji. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. 18 . .złe przygotowanie do zajęć obiektu. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania. .na kilka lekcji osnowę lekcyjną. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . Ad 2: . na jedną lekcję . Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . łatwo o wypadek. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji. wywieszenie na obiektach sportowych. np. trzeba przenosić je.brak dyscypliny. .brak znajomości samoochrony . a nawet śmiercią.brutalna gra i ryzykanctwo. .należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi. utworzyć właściwy podział na grupy. . umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących.wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. . torach przeszkód.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela.brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń.brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia. to oprócz stosownego regulaminu. . .brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). przy przenoszeniu materacy. przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. taki napis powinien być na ścianie basenu. zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). basenach . nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji.trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. z plastiku. właściwe. drżenie mięśni itp.uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. wychodzenia z zajęć. Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. . czy nie ma korzeni. właściwe mianownictwo ćwiczeń. .umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. unosząc. np.konspekt lekcyjny. lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). powinien być także stanowczy. gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. wymagający. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej . napisany dużymi literami. energiczny.brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1. kłopoty osobiste. w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów. nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów. by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. należy dobrze sprawdzić teren. Lekcja jest procesem pedagogicznym. boiskach.prawidłowość ich wykonania.

Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis . Zarówno w kulturze fizycznej. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. pedagogika. jak: anatomia. fizjologia. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. w grze ruchowej. ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. thempia . znającą przepisy. rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). przyborów. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących.leczenie). Takie nauki. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego.do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. Bez względu na to. nauczyciel musi sprawdzić. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . należy sprawdzić przydatność tej trasy. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. . którzy ją uprawiają. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju. Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. przygotowaną technicznie. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości).ruch. Ćwiczenia lecznicze. . jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". kula.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem. Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. ale i psychiczny chorego. W drugim przypadku. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. ma działanie profilaktyczne. całego sprzętu.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu. socjologia i nauki wychowania fizycznego. . określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). czy dołki lub skarpy. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. ale o charakterze leczniczym. przybory.przestrzeganie zasady. np. Dega).środkiem działania jest również ruch. np. psychologia. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. .omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji. muszą być właściwe. a szczególnie dzieci. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje.i skoków w terenie. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa. jego odpowiedzialności i życzliwości. odpowiednio dobrane. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: . Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna. ubiorów i butów. linia rzutów zabezpieczona. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii. jest bardzo trudny. a szczególnie kinezytera-pią.

/. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić. a także rozwija intelekt.mu. łyżwiarstwie figurowym.osobowość. Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych. wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej. 2) sport. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka. emocjonujące.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. otyłość. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. wspaniałe. chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym.przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). posługując się wieloma środkami. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . 23 . poszanowanie reguł gry. . Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . d) rozwija intelekt .współdziałanie w wysiłkach sportowych. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny. cukrzyca i inne). która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce.poznanie przepisów i taktyki gry. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. zatrute środowisko naturalne). Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka. ale sięga do zabaw i gier ruchowych. żeby stanowiły one dostateczne bodźce. w lekkoatletyce. należy stale utrzymywać aktywność ruchową. Należy zrozumieć wartości. uznanie dla zwycięzców. jego wrażliwości. walki sportowej. postawy etyczne i społeczne. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe).wychowaniem i kształceniem . doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. pływalnie). w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. Służy również człowiekowi cierpiącemu. c) kształtuje postawy społeczno-moralne . ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. sport. zasada uczciwości („fair play"). mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. ruch leczniczy). gry i zabawy ruchowe. Fizjologowie podkreślają. Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. do leczenia tańcem i sportem. turystyką" (A. 2) adaptacyjną . Wychowanie fizyczne.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. turystyka i rekreacja. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka. które są dla nich atrakcyjne. Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń. Pąchalski). Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. nowe idee).konieczność systematycznego treningu fizycznego. doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. ale i korzystne leczniczo. np. takimi jak: gimnastyka. naukę o wychowaniu fizycznym. Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne. Wychowanie fizyczne. przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. 3) rekreacja i turystyka. sport. i to przede wszystkim. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka .

.

np. piesza itd. takich jak: dom rodzinny. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. co sam sobą reprezentuje. sporty zimowe i letnie. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. 25 . Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. nie „za wszelką cenę". moralności i woli oraz cech społecznych. wzorzec osobowy najbliższych kolegów. 4) korektywną . odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej.wyników własnych. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. narciarska itd. uczelnia. klubowych. Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. krajowych. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. przy złej postawie ciała. higieny. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. Sport inwalidzki. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). związek sportowy. polega również na rywalizacji. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. narciarska. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). szkoła. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. które pomnażają zdrowie człowieka. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. ogólna atmosfera wobec spraw. rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. W zależności od możliwości sprzętowych. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów.aż do rekordowych . międzynarodowych. Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport.poprawę odchylenia od normy. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. ale nie za wszelką cenę. juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. filmy. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. głównie przez wychowanie fizyczne. co nakazuje. a tym. W zależności od pory roku. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia. podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu.3) kompensacyjną .wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. Słowo „sport" sugeruje. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. 3) kształtowanie charakteru. inaczej sport wyczynowy. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. Sport. ma być czynnikiem rozwijającym. ognisko TKKF). warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. młodzieży i osób młodych (przedszkole. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany.

co miało uczyć pogardy dla bólu. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. 1830 r.Zarówno turystyka. Celem wychowania fizycznego było zdrowie. ćwiczenia kształtujące itd. p. jeździe konnej i szermierce.) przedstawiające szermierzy. Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. biwakowanie. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. p. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. Historia starożytna. wieku pacjenta. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej. biegami. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. np.n. których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). piękno postawy ciała. zabawowej. sprawności fizycznej i umysłowej.na równi z kąpielą. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach.).może zaprzepaścić perspektywy leczenia. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne. Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych.n. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. które albo są zagrożone chorobą. odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. tory przeszkód. marsze. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. grą w piłkę. 26 . jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. żeglarstwo. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. pływaków i zapaśników. w budynku (sala gimnastyczna. Niewłaściwy ich dobór. popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok.ćwiczenia w wodzie (pływanie. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać. . Tam też w 776 r. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń.sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki.e. place porośnięte trawą itd. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. dla każdego pacjenta indywidualne . .nawet na ćwiczeniach zbiorowych. turystyka kwalifikowana. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu. jego stanu psychicznego. p. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich. gry i zabawy ruchowe. gra w piłkę podbijaną tylko głową.ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). np. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np. narciarstwo. Stosuje się elementy sportu i rekreacji. 3000 r. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta.n. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . w rzucie oszczepem. uczono wytrzymałości na brak snu. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów.e. kajakarstwo.e. albo są chore lub niepełnosprawne.pływaniu. ścisłej. Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. związany z obrzędami religijnymi. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). biegi terenowe). były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku). Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . bezpośredniej celowości ruchu. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny. polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych. Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny . a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. helleńska. niewłaściwe metodycznie prowadzenie. Miały też charakter rytualny. ćwiczenia). W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. Igrzyska Celtyckie). Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . nad wodą. (tzw.

a potem także gry sportowe. jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. zręczności i urody ciała ludzkiego. potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. M. Spiessa. Ling syn (1820-1886). dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. ogródki jordanowskie.P. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. Gerrnanówna. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). założył park. głównie przy korygowaniu wad postawy. Zasługą systemu szwedzkiego było: . również wychowanie fizyczne. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". ale za to były bardziej widowiskowe. Gebetne-równa. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. W okresie Odrodzenia humaniści.działacz ruchu religijno-społecznego. Teren H. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). który istnieje do dziś. Szkoła H. R. Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. w Collegium Nobilium wprowadził. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi. pedagog i reformator szkolnictwa. Szwedka E. nieprecyzyjne. H. Jordan. Oczywiście. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. W 1740 r.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. . Sikorski i K. W Warszawie od 1906 r. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. . W 1888 r. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. W Skandynawii. Gutsa Muthsa i A. H. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. Dowodził on. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. Jordan uzyskał od władz miejskich. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka. G. wspinania. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli. Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). Kuczalsku i R.około tysiąca łaźni). określane wcześniej terminem „gimnastyka". Jest jednak faktem. takich jak: marsze. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała). Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. J. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . zaistniała. poręcze. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. Kozłowska z Warszawy. Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. Ling ojciec (17761839) i H. a J. Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. A. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". Wychowanie fizyczne. Zalecała. a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. Komensky . nazwany później jego imieniem. jak: trapez. Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. Także w Rzymie odbywały się igrzyska. Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. Galen. nie obciążające ich uwagi. . Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. J. na gruncie świadomości /.J.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. przede wszystkim w Szwecji. jak i chorych. n. W. Następnie wyjeżdżali inni . Twórcami tego systemu. potem młodzież). biegi. drążek. uprawiano zabawy i gry mchowe. który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. obok innych przedmiotów. do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. Wówczas w parku tym.e. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. były to bardzo ogólne próby. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda".prekursor polskiego Oświecenia. Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. Konarski (1700-1773) . H. Wyrzykowski ze Lwowa. byli Lingowie .asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce.

za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. trening oporowy. W 1805 r. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. jak: gimnastyka lecznicza. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. Fizykoterapeutka B. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". ale także psychicznej i społecznej. 31 . Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. Bobath wprowadziła metodę. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. W 1939 r. czego wynikiem było powstanie tzw. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. W 1922 r. .był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. Specjalistów . jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). twórca szkoły lekarskiej. W Warszawie . uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. Sebastian Petrycy z Pilzna . De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych. Już sławny Grek Hipokrates.o chorobach wenerycznych. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. następuje dalszy rozwój rehabilitacji.. Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych. przyniosły mu światową sławę.Władysław Osmólski. warszawskiego zaś . oraz we Lwowie. w Poznaniu od 1840 r. Szwed G. Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. a ośrodek lwowski .. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). w Stanach Zjednoczonych E. .kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. tzw. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach. Adam Gruca . Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera). W XX w. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. kinezyterapia. K. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje. w Krakowie . Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. Polskiej Szkoły Rehabilitacji. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. zainteresowano się higieną.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą. W 1928 r. zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. jeden z twórców polskiej ortopedii. cieżarkowo-bloczkowych. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. Eleonora Rajcher w 1932 r. później również ortopedii. Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. rehabilitacja ruchowa. Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. Instytut kształcił specjalistów dla wojska.szkołę warszawską. gdzie istniała słynna szkoła chirurgii.wybitny lekarz i humanista . działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. leczenie usprawniające. biorącej swój początek od Hilarego Schramma. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich. Oba ośrodki.od 1945 r. Linga. Prof. określany różnymi terminami. pozycji czworaczej i w czołganiu. warszawski i poznański. Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską.

Wiktor Dega. J. która jest gładka i elastyczna. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. K. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). którego pierwszym przewodniczącym został prof. łopatka). Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. w której znajduje się tzw. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. drobne kości nadgarstka i stopy). Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. grzebienie. dr M.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. a jej kierownikiem był prof. tworząc powierzchnie stawowe.Od 1945 r. W 1960 r. ruchliwo33 . Kiwerski. dr J. który w 1963 r. której pierwszym kierownikiem była doc. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. krótkie (kręgi. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne. płaskie (kości sklepienia czaszki. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. Kazimiera Milanowska. Każda kość ma inną wielkość i kształt. Wiktor Dega. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. Milanowska. W 1960 r. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. podobną katedrę utworzono w Warszawie. Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. W 1961 r. dr hab. obecnie jest nim prof. Tomaszewska. które tak przylegają do siebie. W 1967 r. specjalista chirurgii ortopedycznej. dr hab. pod kierunkiem Mariana Weissa . Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. Weiss. a potem prof. maź stawowa. dr hab. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. który mierzy się w stopniach kątowych. kolec lub krętarz. med. tzw. Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. które łączą mięsień z kością. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach). tworzą się wargi. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów.

zgięcie podeszwowe 50° ] . Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l .dzieli ciało na część przednią i tylną.ścią pary kinematycznej. 2) strzałkowa . łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn.) 45° rotacja zewn. międzypaliczkowe. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. horyzont) 130° wyprost (pł. Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. zakresy ruchów). horyzont. M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. b. 34 35 . skręt do wewn. rotacja wewn. . Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup. -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć.dzieli ciało na stronę prawą i lewą. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. 2) czołową albo boczną . stawy ramienny i biodrowy. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. w której ruch się odbywa. ramienny zgięciefpł.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. st. 3) pionowa . biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. strzałk.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. 45° rotacja wewn. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. strzalk) 180° wyprosi (pł. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . stawy łokciowy i kolanowy. podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo).dzieli ciało na część górną i dolną.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża. tworzą dwie kości połączone stawowo. skokowy . Dwa stopnie swobody mają np. ruch w płaszczyźnie czołowej. ruch w płaszczyźnie strzałkowej. 20° udo goleń zginacze st. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . np.oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3. 3) poprzeczną albo horyzontalną . Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. Parę kinematyczną. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. 60-90° st. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. tzn. 3a. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć. Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe. Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach.

jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. które łącząc się tworzy mięsień. równoważy działanie sił przeciwstawnych. w obrębie kończyn). to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. wykonując ruch. nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np. Skurcz i z o m e t r y c z n y . Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. angażuje zawsze jedną. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. pływanie itp. gdy mięsień się wydłuża. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie.stałe u wszystkich ludzi. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości. napięcie nie. 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). W czasie. Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. Mięśnie. Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego.wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. które ustalają staw. gdy mięsień zmienia swoją długość.równolegle. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów. 2. którego wynikiem może być: . 2) pracę koncentryczną. Skurcz i z o t o n i c z n y . rzuty.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć. 4. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem). Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. podpór leżąc przodem itp. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa). Praca mięsni szkieletowych powoduje. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi. 4) ustalające. pierzasto. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu.). Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. 3) synergistyczne. gdy mięsień się skraca. w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają.występuje wówczas. 3. Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. 2) antagonistyczne.skrócenie mięśnia. i b e z w z g l ę d n e . . . rr_iL_j(=[> . UMc pędy ęinie) . gdy mięśnie agonistyczne pracują. Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. które współpracują /. Praca dynamiczna.przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn.różny kształt. Długość mięśnia ulega zmianie. . gdy mięsień zachowuje stałą długość. ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu.zmiana długości i napięcia. Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. technika sportowa). gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie . Jest to rodzaj pracy mięśni. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. czyli nabyte (np. np. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. np. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. skracając się lub wydłużając. jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). 2) statyczną (zwis na drabinkach.występuje wówczas. 2) ustalającą. jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej.wydłużenie mięśnia. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi.). Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. Praca statyczna.

wchodzenie po schodach. np. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. Niektóre. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. Nerwy.przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. szybko. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. taką jak np. tworzącego wiązki nerwów. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". 38 .przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. ale również tempo r u c h u . za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . połączone są bezpośrednio z mózgiem. Fidelus i inni autorzy. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . jak np. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. która pojawia się wtedy. nazywane są nerwami rdzeniowymi. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. bicie serca. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. np. jak ma być wykonywany ruch: wolno. gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. płynnie czy z zatrzymywaniem. takimi jak np. Sprawiają one. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). zginacz koncentrycznie. Inne. tzn. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli. Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. siłą ciężkości. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się.3) wzmacniającą. Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia. to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny . które odchodzą od rdzenia kręgowego. Jak podaje K. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. nerwy wzrokowe czy słuchowe.

ukształtowanym przez czynniki genetyczne. chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". Związane jest to z różnymi koncepcjami. wielkości siły użytej przy rzucie itp. ruchowym. Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. ujawniają się w trakcie treningu. dominującym podłożem biologicznym. jak zaangażowania pewnych możliwości. . 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka .Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). nie znanych form ruchu. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy.: „kinezjologia" i „antropokinetyka". W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. Skład. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. że są to właściwości wrodzone. pedagogika. Określając motoryczność człowieka. W Polsce pierwszą. które posiada ćwiczący. Główne zdolności motoryczne to: l) siła. środowiskowe. szybkość. umieć. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". Edwarda Mleczko. ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. chemia. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . które tkwią w człowieku. źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. silne i delikatne itd. Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. Warszawa. jako twórca zaistniałego działania ruchowego.człowiek. nowatorską. stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np. Wartości osobnicze.). Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. Dziś przeważa pogląd. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. i odwrotnie. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji.inaczej sferę ruchowej aktywności. ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. Uważa się. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych). Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". odległości skoku w dał. ekonomia wysiłku. słowem. prof Z. brzmi (Demel. to wszystko. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. motywacji itd. Można mieć np. Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". „zdolności". W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. o czym pisał już w 1964 r. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. dokładność. ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). szybkie i powolne. Kraków 1996).„antropomotoryki" . Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa. Tradycyjna definicja motoryczności. trwałość. Gdy się nie ćwiczy. których „skarbcem" jest on sam .in. fizyka. koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała.). warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych". krótkie i długie. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. Gilewicz. psychologia. bardzo silne mięśnie.

40 41 .

Ad 3. odwodziciełe itd.Konstancin. 5. działające na poszczególne odcinki ciała. ale nie w sposób izolowany. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go.. Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. gdy wykonywany jest zamach. 3) szybkość. Ad 2. np. a siłę 42 Ryć. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. prostowniki. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. Ryć. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych. 4) gibkość. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut. 43 . od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. 3) długości mięśnia. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. w czasie zawodów. Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). Ad l. 5) zwinność. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia.2) wytrzymałość. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. np. Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. 6. zwiększa swą siłę skurczu. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. Ad 4. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . które w danym ruchu są pobudzone do działania. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły.

3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. przerw wypoczynkowych. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. Mogą to również być ćwiczenia. ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. piłki lekarskie. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. które trzeba rozwijać. Metody treningu siły 1. jako rozgrzewka). którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). stosuje się najczęściej piłki lekarskie. jaki sobie stawiamy. sztangę czy opór własny ćwiczącego. be/. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. Ogólnie zakłada się. Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. Trening obwodowy. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. ale maksymalnych obciążeń. Wybrać 8-12 ćwiczeń. Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa.z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: .zwiększenie ciężaru i oporu. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. wspinania. Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. 2. który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie. Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. Tempo ruchu jest szybkie.skracanie czasu między seriami.określają w N (niutonach). Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. przysiady itd.zwiększenie liczby serii (2-5). Następnie prowadzący musi się zorientować. 45 . Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. W ćwiczeniach z małym obciążeniem. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. zwłaszcza u młodzieży. ale wykonywanych szybko. takie jak: rzuty. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. odbywających się z dużym obciążeniem. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi. . np. hantle. ale stosuje się mniejsze opory. . 44 Ryć. 7. . 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych. dla zawodnika. 3. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). skoki. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu". Wykonuje się je: w tempie wolnym . większych możliwości siłowych. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu. Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. Jako opór można zastosować hantle. Szpital „STOCER" . a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu.Konslancin.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników.

Szybkość zawodnika wykształca się. Czas reakcji jest to czas. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . W praktyce. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. Podczas wysiłku. Przerwy raczej o charakterze biernym. procesy termoregulacji ustroju. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością.). które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. . Metoda startowa. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe).w zależności od możliwości zawodnika. Należy dodać. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. intensywność i rodzaj wysiłku. Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. który się odbywa w sposób ciągły. natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. Czas odpoczynku 8-10 minut. angażującej liczne grupy mięśniowe. Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. 46 Metoda ciągła.metoda ciągła.metoda powtórzeniowa + przerywana. często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. jak: gibkości. oddychania i ruchowego. stopnia opanowania techniki ruchu. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. minuty) i jednostkach pracy (kGm). Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. ale nad prędkością wykonywanego ruchu.5-2 minuty. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: . żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". Metoda interwałowa. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. oddychania. Są różne klasyfikacje wytrzymałości. W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. mięśniowego). jaki upłynął do powrotu tętna do normy. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości. nie ma przerw na odpoczynek. Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. Im ten czas jest krótszy. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi. jak: prędkość ruchu. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. Czas wysiłku l . od koordynacji nerwowo-mięśniowej. ale najbardziej układów krążenia. . siły dynamicznej. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. Metoda powtórzeniowa. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. np. czas reakcji i częstotliwość ruchów. Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. czas wysiłku 20-25 sekund. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. koncentracji ćwiczącego.metoda interwałowa. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki. Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu.Są różne formy treningu obwodowego. dobór metod pracy Ud. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone.metoda startowa. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. tym większa jest wytrzymałość. Intensywność maksymalna. .

Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. gry sportowe). Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego .w ruchu. szermierka. to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe. należy podkreślić. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. „Czucie p r z e s t r z e n i " . R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i . Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych. np.te stany napięcia łączą się ze sobą. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. Sprawna fi49 . a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów. Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np. Rozróżnia się równowagę statyczną . Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". Rozluźnienie mięśni. takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe. Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. szybkości.z dalekiej odległości i spod kosza. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. np. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. gibkości ruchu w stawach. które wykonują dany ruch. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. ruchy szybkościowe).przy wykonywaniu stania na rękach. zwinności. „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia.i równowagę dynamiczną . że kształcąc jedną zdolność motoryczna.w ćwiczeniach ogólnokształtujących. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych. ale również od szybkości procesów nerwowych. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. wykraczających poza normy fizjologiczne. rzut do kosza . Jedni uważają. W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową. Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego.szybkość boksera. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. Często . W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych. Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym.powtórzeniowa.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. źródło energii procesów psychicznych). np. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości. „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych. slalom narciarski. polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. może te/ być ogólny .ale nie zawsze . a także motywacji wykonującego dany ruch. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. wpływamy również na inne. Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi. Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość. dżudo. Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. . pływaka.w miejscu . którą określa się np. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. szybkość i wytrzymałość). narciarza). Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia. „Czucie równowagi ". wytrzymałości. za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą . ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej.

jak krążenia. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10.5 9 9 9 9 9. chwytając się podpory 25. Stąpa bokiem. Staje samodzielnie.5 9. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej. opierając się na rękach i kolanach. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. Obraca się z pleców na brzuch 12. 7. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. 10 cm w ciągu l minuty 2. 29. oddychania i termoregulacji. trzymając się dwóch palców badającego 14. Siada samodzielnie bez oparcia 23. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. Siedzi samo. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 . 30. Siada samodzielnie. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21. zginając i wyprostowując kolana 18.5 Lp. (barierki) Stojąc z oparciem. 15 cm w ciągu l minuty 5. 31. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4.zyc/nie jest osoba. unosząc głowę na wysokość ok. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze .chwytając się podporjr 20.5 8 8 8 8. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych.5 10. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu.5 12. Staje podciągane za obie ręce 22.5 8. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. 32.5 11.5 7. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. Aby określić ogólną sprawność fizyczną.5 7. 34. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni.5 11. Stoi z oparciem bez pomocy 24. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5.5 11 11. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16. Obraca się z brzucha na plecy 9. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. opierając się na rękach.5 7 7. 33. Siada samo przy lekkim podciąganiu. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia.

2. Skok w dal z rozbiegu (długość). Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. Obejmują one następujące sprawdziany: 1. 3. Rzut piłeczką palantową (odległość). Skok w dal z miejsca (próba mocy). dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów). 4. 51 . Bieg na 20 m (szybkość). 2. Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły). Bieg wahadłowy (próba zwinności). 3. Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe.3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). Próby 1.Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne.2. 1964). Trzy testy (1.

tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. Mydlarskiego. Test J.bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy. Denisiuka Test L.5-18. Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m).skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. ustalił inny miernik sprawności fizycznej. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym. W klasach niższych wykonuje się następujące próby: . tętno szybkie . częściowo wzorując się na teście J. wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku. . . dziewczynki przez V2 minuty). Test L.bieg na 60 m z niskiego startu. Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem. . Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną.poniżej 60 uderzeń na minutę. . 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej.suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką. Rzuty wykonywano z miejsca. Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1.5-9 lat.skok wzwyż. dobrej pracy płuc.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku. serca i mięśni.5-18. przez J. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż.5 lat. Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . .rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14. Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy.5 lat.ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. 4.ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. . aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia.bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). Trześniowski.5-18.W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. 2. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. Test Ziihory (tab. . . a nie wynik sportowy. skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z. pomiarem siły był rzut piłeczką. ospałość lub radość życia i energia itp. liczba oddechów na minutę. Denisiuka składa się z następujących prób: . Ważne było dokładne wykonanie próby.5 lat.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg).ocena szybkości: bieg na 60 m. Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: . Mydlarskiego. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: . Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. . prawidłowego funkcjonowania organizmu. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu. 6. . że wyniki tych prób są zależne od wieku. .powyżej 90 53 52 . Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca. 5. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą).ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. W 1963 r. Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. R. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym. Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. ale należy je interpretować indywidualnie. ciśnienia. 3. wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem). Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. Pomiarem szybkości był bieg na 60 m.

ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. dobry Jak poprzednio. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. więcej niż 6 i pół stopy. nożyce poprzeczne. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. Gdy pomiar wyniesie np. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b. uniesione nad podłoże. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. ramiona wyprostowane. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły. ramiona wyprostowane. 120 kroków na minutę.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . Nogi proste. nogi proste. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. K powolny skłon tułowia w M przód.

następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód. 100-120 uderzeń na minutę. 3) wchodzenie na określoną wysokość. . Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego.X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę. szybkim i płytkim oddychaniem .^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —. Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. spokojnie. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa). u dziecka 20-23). Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach.zadowalającym. 30-60 . świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała. Szybkie tętno. Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i .w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech. Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. 25-50% . U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa. . poniżej 30 wynik zły. Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >. ponownie przez l minutę mierzyć tętno. .. —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy . Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego. Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę. Następnie powoli wstać. Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze. Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie. a nawet o schorzeniu serca). Istnieją różne próby czynnościowe. nawet około 40 na minutę.zadyszką". £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f.test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. a nadmiar dwutlenku węgla. 5075% . .dobrym. 2) bieg na bieżni ruchomej. Próba ortostatyczna .wynik dość dobry. 60-90 .testy lokomocyjne (chód.testy uciążliwości pracy. jest to wynik zadowalający.w leżeniu na plecach. nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. korzystanie z różnych środków komunikacji). w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. 3. co przejawia się . rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu).»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . higiena osobista. Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego. 2.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych).40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. Próba z zatrzymaniem oddechu . ubieranie się). Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty.wynik dobry. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry.

biegi narciarskie. 4.0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj.cu każdego cyklu treningowego. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5.punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka. 2. 3. skoki do wody). 8. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych.5 4-11 6. narciarstwo alpejskie). zespołowe gry sportowe. skoki. biegi średnie i długie. jazda figurowa na łyżwach. kolarstwo. Dyscypliny zwinnościowe . Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 . rzuty. Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. dżudo. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1.5 5-11 5. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka. Test ten polega na pomiarze długości odcinka. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. podnoszenie ciężarów). akrobatyka. 58 . chód sportowy. boks. zapasy. 0. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć.

każdy zapamiętuje swój numer. Organizacja i przebieg wyścigu. Zawodnicy poru59 . Średnica koła wynosi 4-5 m. V2 boiska do siatkówki.Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników.

z nogi na nogę. Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. 4-6 chorągiewek stojących. Boisko nie powinno być zbyt małe. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. jeszcze raz powtarza podanie piłki. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". a prowadzący wywołuje dowolne numery. oznaczeni wywołanym numerem. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają.na pierwszej uciekający. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. zawodnik.5 m. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. Organizacja i przebieg wyścigu. Klasy. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. Tego przepisu przestrzegają sędziowie. 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. wykonywanie skoków bez przerwy. tworząc tunel. zdobywa dla drużyny l pkt. Wygrywa zawodnik. Wygrywa drużyna. drugiej uciekają. należy wprowadzić przepis. Uwagi metodyczne. Grę powtarza się 2-4 razy. boisko do siatkówki. Wygrywa drużyna. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. Wszyscy przyjmują po/. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . Zawodnikom nie wolno siadać. oprócz pierwszych z piłkami. Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. Są oni „żabkowymi berkami". który uzyska najlepszy c/as. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. zdobywa dla drużyny l pkt. Uwagi metodyczne. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec. leżąc przodem. zabawa znana i lubiana przez dzieci. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". której zawodnicy zdobyli więcej punktów. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. szają się skokami na czworakach. Kto szybciej powróci na obwód. między chorągiewkami 2-3 m. Po zmianie ról sumuje się punkty. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. Wygrywa drużyna.ycję w przysiadzie podpartym. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. Zawodnicy z obu drużyn. Uwagi metodyczne. dwóch sędziów. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce.„klasy". Je/eli „berek" dogoni uciekającego. który ją podawał. W przypadku. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. na dwóch nogach. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. Wygrywa ten. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. Organizacja i przebieg wyścigu. Bok każdego małego kwadratu. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. Gra trwa 1-3 minuty. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Skoki można wykonywać na jednej nodze. Utrudnienie. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. wynosi 0. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. Uwagi metodyczne. w /ależno-ści od grupy zawodników. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. boisko do siatkówki. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. Obaj biegną między chorągiewkami. pierwsi mają piłki lekarskie.szają się po obwodzie koła. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. który rozpoczynał grę. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. Organizacja i przebieg zabawy. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. który zostanie złapany jako ostatni. stoper. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. wykonują podpór leżąc przodem. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. który go goni. Organizacja i przebieg -zabawy.

.

którą przenieśli. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. Wyścig z dwoma ławkami. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. stają na tej. i przenoszą tę. wyrozumowanymi. Wygrywa drużyna. czy też złożone ćwiczenia ramion. jak np. która szybciej postaci ławkę za linią mety. Organizacja i przebieg wyścigu.Uwagi metodyczne.jego postawę i ruchy. które prowadzą ustalonym sposobem. przechodzą na drugą stronę ławki. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. boisko do siatkówki. 4) gimnastyka lecznicza. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. Zawodnicy stojąc na jednej. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. Odległość do linii mety 4-6 m. stawiają na podłożu itd. po 6-8 zawodników. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. Uciekający oraz „berek" mają piłki. Uczestnicy. Uwagi metodyczne. Zawodnicy ustawieni są rzędami. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. przy ławce nie powinno być ciasno. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. Wyścig powtarza się 2-6 razy. który obowiązuje do chwili obecnej. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. Wyścig powtarza się 2-4 razy. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. na której uprzednio stali. uniki. nie używanymi w życiu. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. np. Utrudnienie. 6. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. przenoszą drugą. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . rzuty. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. 2) sport gimnastyczny. i tak na przemian. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. ale również psychikę i charakter. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. Utrudnienie. Start może odbywać się z różnych pozycji.

Ponadto znajduje za63 .i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego. Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach.

Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/.od form zabawowych do ścisłych. wrażenie za całość ćwiczenia. Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki.yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 . Ćwiczenia w zakładach pracy są c/. obręczą. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu. zamach. . 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat).5 l wartość całego elementu . Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne.zwiększenie wydajności pracy.ących.klasa III.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). salto z prostym krzyżem. wychwyty. Gimnastyka akrobatyczna.np. które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności. które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet. salta ze śrubą itp. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe. na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki.1-0.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. a także w różnych dyscyplinach sportowych. .4-0. pełne wdzięku. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat).poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/. . W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń . W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). . W zależności od tego. Gimnastyka sportowa.klasa II. Ćwiczenia powinny być wykonywane /. . średnie. Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: . Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0.2 0. np. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej. Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. rytm. do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych. Ruchy muszą być harmonijne.harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. swoboda itp. Gimnastyka artystyczna. na drątku. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje. 5) dla dorosłych. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat).ćwiczenia w ruchu: przerzuty. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne. . lekkość. piłkami. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód.kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy. 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet). w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne. piramidy wieloosobowe .). Gimnastyka w zakładach pracy. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw. maczugą itd. . wyraziste i zgodne z muzyką. ćwiczenia na równoważni. Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą. W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to. dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. błędy dzieli się na: małe. . 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia. _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu.i ćwiczenia dynamiczne . pracy i zdrowia. Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń. gimnastyka geriatryczna). Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny.kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia.klasa I. duże i błędy niewykonania. muzyką. na poręczach o równych żerdziach.zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy.dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych.

To wskazanie. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. 4) ćwiczenia tułowia i szyi.tempo pracy.jednostajność pracy. Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii.ośrodkowy i obwodowy. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy . jeśli trwa długo. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. Stan bezczynności mięśnia. że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. m. rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. najczęściej gipsowe). hantle. np.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne. również znajomości kinezyterapii. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. bieg i elementy tańca. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. skręcenia. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi.ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy. 5) ćwiczenia ożywiające. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka. np. złamania. układ dnia pracy. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. oświetlenie miejsca pracy. W następstwie urazu . Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. reumatologicznych. Od początku postępowania 67 . po chorobie Heinego-Medina. potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem).in. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. jak i wiele innych. stopień zanieczyszczenia powietrza.stopień napięcia psychicznego. wibracje. zwichnięcia. .pozycja ciała przy pracy. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia. gry. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych. w chorobach urazowo-ortopedycznych. czas zajęć 57 minut. Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. neurologicznych. podskoki. internistycznych itd. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. np.nagłego zadziałania siły . Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem.hałas. nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). . W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. Rodzaje urazów to: stłuczenia. . Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. zabawy. . Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. druga przerwa w II połowie dnia pracy). Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. . może być nieodwracalny. które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób. W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową. Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. rozerwania itd. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia). pracującym. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. gdyż przestaje być mięśniem czynnym.być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie.

zwyrodnienia kostno-stawowe. W chorobach narządu ruchu. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. ogólnoustrojowym i psychicznym. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. . neurologia. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. zarówno w życiu płodowym. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. chirurgia itd. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. możliwości życiowe. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. tzn. ćwiczą tylko dłonie i stopy. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach). _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. Od leżenia. o charakterze dynamicznym. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. przychodnia. poprzez siady do słania. jeśli jest to możliwe. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm.kształtujący. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. z nietrzymaniem moczu i kału. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. również przed tego rodzaju operacjami. Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. gościec tkanek miękkich. Rodzaj ćwiczeń . Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. wady postawy. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń.kardiologiem. stany zapalne. tempo wolne. choroby zwyrodnieniowe stawów. Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. gościec przewlekły postępujący. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. jak i późniejszym (np. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). szpital. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. Kończy68 ny położone na podłożu. pracę. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. mięśniowy. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe).). Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. następstwa urazów itd. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych.

.

Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. niewydolny układ oddechowy). w leżeniu. układ nerwowy. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. wyczynowego stosuje się m. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych.w terenie). dużej. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. na sali gimnastycznej. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". pływanie itd.in. w podporach i w ruchach lokomocji. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. w klęku. Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. Są to ruchy c y k l i c z n e . które można zmodyfikować. W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. Terminologia. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. Zarówno ćwiczenia miejscowe. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. z partnerem. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. 3. Istnieją ruchy. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko. gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem.zdrowego czy chorego. Dla celów treningu sportowego. Mazurka. jakim jest ruch. wyścigi itd. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . bieg. np. również do tych. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. naprzemiennej. wytrzymałościowe itd. gibkościowe. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. Zawsze jednak powinny uwzględniać. to nie tylko męczy fizycznie. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. fizjologicznego. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. 2. które powtarzają się wielokrotnie. skoki. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. psychologicznego i metodycznego.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. kończyn dolnych i górnych). takie jak: chód. wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. uspokajające. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . fizjologiczne itd. przemianę materii itd. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. wiosłowanie. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. z przyborem. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. logicznie skonstruowane i zrozumiałe. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. w którym jest przedstawiona ta systematyka. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. na zewnątrz budynku . ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. które związane są z życiem codziennym. rozwój ćwiczących. w siadzie. Jeżeli wysiłek jest za duży.

4. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ. .stojąca. Kształtowanie pra1. . Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. l. 4 . i motorycznych psychiki (gry.ręce pw.pozycja końcowa ćwic/enia. Mazurka. PR w bok. . Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2. Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. 9.lewa NN NL . pk. W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem. Powtórzenie ćwiczenia. siedząca. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym. zabawy i przez dobór ćw. 2.pw. Organizacja zajęć 2. skłon głowy). cech fizycznych i motorycznych. Ćwiczenia równoważne 2. Skoki 7. 5. piłka lekarska. Podział ze względu Zadania 1. położenie ciała w przestrzeni 2. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z". kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: . Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. jego odtworzenie praktyczne. np.tempo. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy. siad itd. Ćwiczenia porządkowe 1.pozycja wyjściowa .). 4 . .rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion.nogi R R L . 2. drążek itd. wymach nogi.R w gore). Rzuty.wyprosi T.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". 6 . 2 .). Droga ruchu powinna być podawana wtedy. 3 . równoważnia. Kształcenie słuchu i fiz. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy.: pw. rzut. ale dokładny. skłon T z przenosern RR w bok itd. np. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze. bardziej utrudnione czy ułatwione. np. Ustawienie do ćwiczeń 3.prawa N .noga lewa R . .-|. Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć.RR w przód. wolno.noga L .). Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu). Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . klęk. Czołgania 6. 6.przenoś PR w gór?. Gry i zabawy 2. 1 . Wyrażanie rytmu i czucia 3. Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia. . PR w bok. RR przodem w bok.ręka lewa R . w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny). 3 . 73 .pozycja wyjściowa (stojąca. Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki. 1 .skłon T z przenosem RR w tył.leczniczego. chwyty^ 5.przysiad podparty. . . Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze.pw. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów. RR w bok. (stojąca. (przez taktykę gry kształcenie siły woli.ręka . zwinnościowo-akrobat.podskok obunóż i klaśniede nad glmv. Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego.stojąca. Harmonijny rozwój ciała. 2 . kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą. .kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. w bok itd. 5 . Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. Elementy taneczno-ruchowe 3. RR w bok. LR w górę.RR dołem w bok. jak i do korzystania z tej literatury. np. tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos.kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia. wymach. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1.RR na kark. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1. Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną. z tańce) naturalnymi 3. ćwicz. 3. Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. 72 1. Korekcja postawy 4. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens.rozliczenie ćwiczenia (szybko. Zwisy i podpory 3. Biegi. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego. Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. 4. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. (RR w bok). Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3.

który należy utrzymać nieruchomo. Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenia kształtujące. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów. 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. ławeczki itd. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. jak i osób dorosłych. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy. Zarówno pozycję wyjściową.zbiórkę. gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. pw. określenie pw. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. jak i chorych. które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. Najlepiej. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. w kinezyterapii. . Każda lekcja wychowania fizycznego. stojąca . III. stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych. ładne i dobrane do melodii. stojąca . stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. ale systematycznie. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie.). Całość układu ocenia się do 10 punktów.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych.) do ćwiczeń. Określenie pw. hantle. odliczanie. 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego.). Ćwiczenia uzupełniające. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). boisko czy teren.leżenie. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam. Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. 3) rozwijają uwagę. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła. zarówno dla dzieci. U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. z których układ ma się składać . np. na jakie pozwala stan ich narządów ruchu. woreczki. poprawianie ruchu itd. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. I tak np. np. . Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. . Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej.można opracować tylko wówczas.zasób ćwiczeń.jest określeniem fachowym. Mogą być rozliczane w takt walca. tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . pw. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia.miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną. rekreacyjnych. powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). odliczenie.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów. IV. Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. marsza itp. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). II. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). . musi być celowa. zarówno dla zdrowych. Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń. pamięć i wyobraźnię. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. słowne objaśnienia. nieszkodliwe dla nikogo. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. Treść układu . Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy.stanie. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. leżąca . Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. w piśmiennictwie popularnonaukowym.

rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .

w dwuszeregu .76 kondycyjnych). to prowadzący powinien sprawdzić.równaj do prawego. „posiana siedząca". np. jeśli istnieją warunki. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej. z rękami w kieszeniach). czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. na swoją odpowiedzialność. W przypadku osób zdrowych prowadzący sam.w r/. Następnie powitanie .j na komendę „spocznij".„czołem". Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. to w postawie stojącej. Zbiórka. Odliczanie. można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa. a nie niedbała (np. na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna. np. Rodzaje zbiórki: dwuszereg. Musi to być postawa sprężysta. krótko i dobitnie. koło.w dwuszeregu . . rząd (jeden za drugim). Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka". Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia).wyrównać obwód koła. przybiera się j. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach.w szeregu . W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. szereg. Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej.w kole .do prawego i do współpartnera. Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: . ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry.za poprzednim. Odpowiedź grupy . może zezwolić na udział w ćwiczeniach. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę). Prowadzący musi wiedzieć. nieprzewidziany.zbiórka. np. Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. sposób zbiórki. Odliczanie.ującym zespół do ćwiczeń. Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. w siadzie skrzyżnym. 77 .„czołem grupa". Bardzo ważne jest. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit. Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki.ed/ic . W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć.to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. Ręka wskazuje miejsce zbiórki. . Jeżeli tak. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. jeśli nie . .

Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. Treść komendy: „ćwiczący .raz. dwa. 78 .liczenie: raz-dwa.zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. w czasie raportu. aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie. Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia. ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących. korytarz. Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy.kolejno . a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych).jedynki w miejscu.dwa kroki w prawo. Zwrot: w pozycji stojącej. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. raz. tylko RR w bok i obracać się w koło. do trzech (w celach organizacyjnych). gdy ćwiczący są „rozbrykani". obok znaczenia dyscyplinującego.w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu. Kolumny ćwiczebne. odliczania. Ćwiczący powinni skorygować postawę. i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. Zatrzymanie: „całość stój" . dwa itd. W tym układzie może odbyć się zbiórka. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni. po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie.marsz . Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony. grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych .22 nieobecnych .krótka przerwa. prawą albo lewą. jeśli zachodzi potrzeba. tzw. a grupa odpowiada: „czołem". dwójki .„kolejno" . raport. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. daje hasło: „w tył zwrot". od środka. „grupa . Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce. Prowadzący . Komenda III: jedynki krok w lewo. dla dorosłych . lecz bez określenia „wiatraki".trzy. powitanie i pożegnanie. nie ruszając się z miejsca. w tył zwrot. należy zaznaczyć.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz.uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. np. ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch. na odległość dwóch kroków lub inaczej.do dwóch. np. potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". komenda: w prawo zwrot. 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo.Odliczanie w czasie zbiórki . pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". np. prowadzący.„do dwóch" itd. np. przechodzi na drugą stronę.10 (2 usprawiedliwionych). trzycztery. Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach. k o m e n d a : zapowiedź komendy . Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. do trzech itd. twarzą do siebie.kierunek na wprost . Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz. wiatraczki).w tył zwrot". Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. jaka ma być forma odstępowania..ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych).do dwóch. ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. drugie słowo hasło do wykonania.marsz. na wyprostowanych nogach. trójki dwa kroki w lewo. Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" . Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". prawy rząd dwa kroki w prawo . W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych.podobnie. żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. Na h a s ł o „odlicz": . 2) komenda ćwiczebna . Raport.. na których są wiszące drabinki. dwójki krok w prawo. lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. w lewo zwrot. dwa. dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. np. jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. W szyku zwartym. np. Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy . Ćwiczenia marszu na tempo. wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny. .

na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. i) ruch dłońmi w górę . jakie stawia się dzieciom.dzieci biegają swobodnie. żeby nie potrącały się skrzydełkami". aby jedno drugiemu nie przeszkadzało. sukienki nie mogą się pognieść).to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. ręka prawa dla drugiej grupy). Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. chwyt /. gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka. Cel ćwiczenia . na spacer . U w a g a . szybką orientację. dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). n) ruch ręką w dół . Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. c) pieski.siad. k) ręka z jednym palcem . muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu. Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe. klaskanie. Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń. Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć.siad. U w a g a .„płotek" . Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. samoopanowanie i karność. U w a g a . Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce. ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. j) szybki ruch dłońmi . kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak. g) zataczanie rękami kręgu . Szereg Ustawienie pod ścianą.koło.wstać.wracają do domów. Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak. skaczą. Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym. najlepiej według wzrostu. klaszczą w dłonie.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany . Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego. b) pada deszcz . Tupanie. c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). mówienie w rytm. może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. kolejka). Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. U wa ga . b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). śpiewanie. Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale. Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi.podskoki. Pos uwani e się grup y w przód. Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane.rząd (gęsiego. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy.a ręce . Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. Siad dzieci wykonują bardzo powoli. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju.wskazać ruch i kierunek przechodzenia. b) dzieci rozciągają ręce w bok. żeby was deszcz nie zmoczył. e) same palce z poziomu w górę . ale również na znaki i ruchy. W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. pieski do domu -wracają na swoje miejsca..podskok. 80 . Wymagania.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący".szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. h) ruch dłońmi w dół . d) skinienie ręką w bok .dwójki (pary w dwójkach). z którego rodzi się aktywność dzieci. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu. biegną na swoje miejsca. „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca. I) ręka / dwoma palcami . Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu. ł) znak przechodzenia . Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń.dzieci „wybiegają" na czworakacłi.przesuwanie się w prawo lub w lewo. aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki.

ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. raz. 3. typu gimnastycznego. płotek. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie.otwieram oczy.ramiona w bok 3 . Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). 2. chowanie się za jedynkami . np. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. z chwytem za ręce. Dla dzieci w formie zabawowej. a ruchy powinny być umiarkowane. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących. potem zwrot do rzędu. 7. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio.Rząd „Kolejka". b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach. 82 . lewa noga i odwrotnie. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka. 2. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. nieznaczne wymachy ramion. d) ćwiczenia tułowia. 6. c) ćwiczenia nóg. 5. równomierny rozwój układu mięśniowego.to samo w dwurzędzie. szereg). staje naprzeciwko prowadzącego . Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi. możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. których ruch dotyczy. U w a ga . jak szeroka ma być ta uliczka. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. 3. dla dorosłych w formie ścisłej itd. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego.„szeroka uliczka". który rząd robi to najlepiej. U w a g a . 10. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu.rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie. harmonię i estetykę ruchu. „gęsiego". W marszu . np. najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś.ramiona w przód 4 . H. 9. Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. Zbiórka w dwuszeregu . dwóch ramion.ramiona w dół. Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. Dzieci robią dwa. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. 4. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego.nauka równania. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1. cztery kroki w tył. odpowiednio dobrane. w zależności od tego.formowanie rzędu i dwurzędu. Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. dwa. trzy . kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. b) ćwiczenia szyi. Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. Odstępy jednego ramienia. zależy to od różnych uwarunkowań. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. która kolejka ustawi się pierwsza. na klaskanie lub liczenie. np.kolejno biegną następne pary. 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. c) ćwiczenia rozluźniające. na skinienie dwoma palcami. taki ruch ramion: 1 . wykonując np. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . trzy. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". Dwójki zwracają się do siebie . 8. Proste korowody. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. kroki dostawne w przód i w bok. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. nie spotykanymi w życiu codziennym.głównej i końcowej. Z dwurzędu . za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu.ramiona w górę 2 . Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. Nikt przecież nie chodzi. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. wybiega dwójka. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie. Ocenia się. Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. ale również płaszczyzny ruchu). Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych. dla „gości".

różne ułożenia ramion. pw. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. np. W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. ażeby spełniało swój cel. musi odbywać się z określonego położenia ciała. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). Palce złączone. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. Pozycje. Będą do nich należały np. u małych dzieci. tzw. krążenie nadgarstków. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. które jak gdyby „omdlewają". np. Postawa rozkroczna . 2 . W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. Brzuch wciągnięty. Każde ćwiczenie. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. Dalej treść ćwiczenia: l . W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. łopatki ściągnięte. jakim jest ruch wznosu nóg. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. np.wznos prawej nogi. Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka.powrót. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. Postawa równoważna . Stopy lekko rozwarte.powrót. 4 .wznos lewej nogi. szyja wyciągnięta. Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). unik przodem itd. Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. stojąca na jednej nodze. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. Są to takie pozycje. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. Pozycje chwiejne. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. 85 . Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). Pozycje izolowane. 2) powrót do przysiadu podpartego. Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok.b) ćwiczenia z przyborami. np. Nogi wyprostowane.pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. np. Barki w dół. określonego pozycją wyjściową układu ciała. ściągnięcie brody lekko do mostka. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. pozycji wyjściowej. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. Pozornie bardzo łatwe ruchy. W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. ramion i nóg. 2. ale pięty złączone. 3 . Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. będą ćwiczeniem męczącym. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. np. 3. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń.

4) zgięty. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu). wyróżnia się: l. które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. czy obie nogi są postawione czy jedna. które tę pozycję utrzymują. i jak są ustawione w stosunku do ciała. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. 11) Jest to pozycja wyjściowa. a zakroczne. RR w bok. gdy noga przenosi się do przodu. np. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. Pozycje wyjściowe w klękach. w przód -„. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. 11. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. RR w górę.klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). 2. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. klęk obunóź rozwarty. rozkroczny lewa (prawa).przechodzi się do klęku. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. ogólnokondycyjnych. Klęk jednonóż (komenda . Należy precyzyjnie określić. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. 2) klęczny. o kolanach zwartych. których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni.: RR wzdłuż tułowia. w zależności od treści ćwiczenia. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. Układ ramion w klękach może być różny. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. Klęk obunóź (klęk prosty). W zależności od tego. Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. Klęki jednonóż w rozkroku. We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. 10. Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. która noga wykonuje ruch. np. 5) prosty. w której jedna noga znajduje się w klęku. prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). zakroczny lewa (prawa). a w szczególności w zakroku i wykroku. Jest to po zycja ciała. są pozycjami równoważnymi. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. druga w wykroku oparta stopą o podłoże. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. Pozycje wyjściowe stojące. 87 . np. prawa noga ugięta Ryć. 3) ugięty.

bardzo stabilnymi. zarówno dla toru oddychania brzusznego. lecz poziomo. Jedna ręka w górę. 2) na ławeczce. siad kroczny (szpagat) siad kleczno. Pozycje leżące. 13. klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki).6) prosty w rozkroku (rozkroczny). Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. na niej spoczywa głowa. 8) klęczno-zakroczny. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. Pozycje leżące (ryć. LR łukiem nad głową. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). 9) kroczny (szpagat). Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). PR na biodrze. np. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. półścięgnisty. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia. kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym. dwugłowy uda. pw. Siady na ławeczce: 1) okroczny. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. 12. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. rozkroczny. Układy ramion mogą być różne. Jest to pozycja mniej stabilna. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. Głowa lekko odchylona w tył. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. Ryć. np. w których tułów jest izolowany. Pozycja leżąca bokiem. Można tu wyeksponować ruch tułowia. ugięcie nogi od strony podłoża. Prawa ręka stabilizuje. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu).siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. kleczny. potem w lewą stronę. twarzą do podłoża. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. np. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. siad skrzyżny. Pozycje wyjściowe w siadzie. jednocześnie Pozycja leżąca przodem. wykonywać drugą 89 . skrzyżny). również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. 7) klęczno-rozkroczny. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia.wybiórczo lub zespołowo. ugięty. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym.

Może dojść do niebezpiecznego upadku.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. blisko tułowia. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. działa przeciwlordotycznie. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. 15. Leżenie przewrotne. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. ramiona wyprostowane w łokciach. Pozycja ta może być stosowana u dzieci. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań. Pozycje wyjściowe w podporach. nie należy stosować. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. że ręce są ugięte w łokciach. ponieważ na nich. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. Podpory. dłonie na podłożu. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. młodzieży i ludzi młodych. np. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża. Jest to dość trudna pozycja równoważna.powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. . Leżenie przerzutne. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. dłonie podtrzymują tułów. 91 . |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie. w zależności od skośnego położenia ciała. Płaszczyznę podparcia stanowią: . 2) podpory zwieszone . 14. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. palce stóp obciągnięte podeszwowo. gdyż może spowodować bezdech. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji .—. co powoduje ucisk na serce. b) pozycja leżenia przerzutnego. Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. czynności dnia codziennego. pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. Układ może być również taki. 90 ^^^ . W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. Nogi powinny być złączone. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg.ćwiczenia tego. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. aż do uniesienia bioder. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć.

które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie. jest to podpór leżąc przodem.gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie.w górę na zewnątrz. Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. r/uty ramion. 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego. 93 . to określamy sposób wykonania ćwiczenia. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. . Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia. . Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała. które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie).ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. Ramiona w bok 3. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2. Kierunki główne położenia ramion: .3) podpory leżąc przodem . 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. Jeżeli ma być inaczej. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić.w tył. .kierunki pośrednie i główne. . . zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża.nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. jest to podpór leżąc tyłem. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. Położenia ramion . . Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. wznosy ramion z określonego położenia ramion. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. którym bokiem). które wy/. Jeżeli tułów ma być załamany. przy wyprostowanym tułowiu.w przód. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy.w przód w dół. 3 Ramiona w przód w górę 4. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg. które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). . najczęściej przez przenosy ramion. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. dynamiczna praca mięśni rąk).w bok. co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy. Ru92 Ryć. . na przykład podpór łukiem leżąc bokiem. Popularnym ćwiczeniem są tzw.w górę. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2.kierunki główne położenia ramion. Skurcz mięśni grzbietu. 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . brzucha i pośladkowe). Ramiona w tył w dół 5. Ramiona w górę la. 16.na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych.w przód w górę. co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion. Może też być pozycją końcową. z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. a tułów jest wyprostowany.w dół na zewnątrz. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. Położenie ramion (ryć. We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. pośladków i czworogłowych. to określamy .kierunki pośrednie położenia ramion.w dół. pompki . chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion.

. .ramiona w górę skrzyżnie.ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia. Układy ramion.ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie.ramiona w bok. . w przód ugięte. K r ą ż e n i a .łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia. . Krążenie przedramion .ramiona skurcz .opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym.ramiona w bok. głównie siłą bezwładności. Ruchy ramion. ramiona -.ruchy okrężne dłoni.tak jak w położeniu „ramiona skurcz". 18. do określonego położenia.ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach.ruch w stawach łokciowych.ramiona w bok.ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty.z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach. łokcie zgięte. przodem zgięte. to trzeba to określić). S k r ę t . P r z e n o ś .ramiona w dół. która wspomaga ruch.ruchy. . Ruchy ramion (ryć. .dłonie dotykają barków palcami. .ramiona w górę (dłonie splecione). powrót po tej samej drodze ruchu. O p u s t . 17. Wy p r o s i .na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja). . 17): .szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu.ramiona w dół skrzyżnie. . wewnętrzna (pronacja). łokcie odchylone w tył). biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć. ramiona odchylone w tył). . Krążenia nadgarstków . Wy mac h y .ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach. . w przód ugięte. ugięcie tylko od 90°: . zgięcie ramion 94 95 . Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie.ramiona biodra chwyć . w górę ugięte.ramiona na biodra złóż .dłonie na biodrach kciukiem do tyłu. ręce zwrócone w przód. R z u t .ramiona w łuk nad głową .ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku. S k u r c z e . 18) W z n o s . wymach ramion Ryć.Uklady ramion (ryć.RR ugięte w łuk do styku palcami. .ramiona w przód skrzyżnie. .

RL w bok . . Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. 97 . np. Leżenie bokiem na skrzyni. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych.Ryć. Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy. . 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. 22.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. 1h.odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. RR w przód . 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce.skręty szyi i tułowia.płaszczyzna czołowa -. zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. 20. Krążenia ramion. żeby dotknąć uchem ramienia" itp. . U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. „skłonić głowę tak. Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej.płaszczyzna poprzeczna .przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). mówiąc np.ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym.skłony tułowia i głowy w przód i w tył. ' Ryć. jak i niskich.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). nawet niewielkiego stopnia. Ryć. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. RP w bok . jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające).płaszczyzna strzałkowa . aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . 23. Ćwiczenia szyi (ryć. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób.skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). które mają jakieś.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw. Uwagi do ćwiczeń szyi. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. a opuszcza łukiem bocznym. ale w odpowiedni sposób. Krążenia ramion (ryć. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia. a opuszcza łukiem skrzyżnym. ponieważ może dojść do urazu. zaburzenia pracy błędnika. Leżenie bokiem na skrzyni. Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. krzyżując ręce przed sobą. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. łatwymi do wykonania. . a dopiero potem w górę). żeby nie zaburzyć równowagi. Ćwiczenia s/yi. Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz . 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym. żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa. nadgarstkowych i palców. 21. Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: .

W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. 98 . Ćwiczenia nóg 3.ruch jak najkrótszą drogą. gdyż są jedną z naturalnych form ruchu. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych. Ic. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. 2) przysiady i półprzysiady. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 . Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń.powrót do pw.obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°.wyprost . Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję.stojąca. ale również rzut. 2 . w zależności od określonego zadania. Półprzysiad . .wybiórczo . 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów.wymach RL. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. która noga i czy na całą stopę. do jakiego położenia. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. są ćwiczeniami trudnymi. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1. uwypuklić klatkę piersiowy. Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. przyciągnąć brodę lekko do mostka. Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg. 24): 1) ćwiczenia w podskokach.przenosy . skręt głowy w prawo.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg. skok. . Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. Tułów zawsze w wyproście.zaznaczyć. które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. skręt głowy w lewo. Przysiady i półprzysiady. .wymach RP. Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie. . trzeba określić. Całość powtórzyć 4 razy. Tempo od l do 4.rozkrok .trzeba zaznaczyć. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową). cofnąć i opuścić barki. dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni. . Ruch rozpoczyna RP. 3) wypady.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie).ugięcie do 90°.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu. które występują w życiu codziennym. za pomocą których . bieg. gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. . 4 .można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. Przysiad . czy na palce. Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie. Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg. Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń.wymachy . Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. jeżeli bez zaznaczenia. Dynamicznymi. Ich charakter sprawia. . Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . masa ciała na obydwu nogach. masa ciała zostaje na nodze postawnej. 3 . 2. która noga dąży do rozkroku. W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg.rzut .wykroki i zakroki . W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka.Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np. to powrót po tej samej drodze ruchu. a więc nie tylko chód. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów. Przykład ścisłych komend: Pw. W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się. .powrót.zgięcie .do granic możliwości ruchu w stawie. Siłowymi. Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej. Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. Ćwiczenia w podskokach.

Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. 24. biodrowych i skokowych. o drabinki.wypad w bok.wypadową. np. ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć.wypad w tył. Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . b-e. Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych. która przechodzi do wypadu. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 . gdy np.wypad w przód. Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). wykonywany jest wypad w przód PN. e.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. d. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). 24. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. . nazywa się nogą wykroczną . ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). 100 Ryć. . c. b. w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. Noga. a. Wypady są ćwiczeniami nóg. Wypady.

Id. Druga noga wyprostowana. całą stopą ustawiona na podłożu.wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym.skłony do nogi postawnej i opartej. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo. wypad w przód w skos. bokiem.tylko w leżeniu tyłem. stopy zaczepione pod szczebel .skręty T w lewo i w prawo. jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Leżenie tyłem. Półwagą i waga może być wykonana przodem. których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. 3 ł. tym większa lordoza lędźwiowa. tyłem lub bokiem. NN uniesione w przód.przodem.Ruch rozpoczyna PN. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem.: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. 26. Ryć.wznos NN w górę i opust w dół. chwyt za szczebel . skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. wypadach. u mężczyzn 50-55°. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Im większe przodopochylenie. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym.. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. tyłem. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°. Leżenie na prawym boku . jako koordynator narządu ruchu. bardzo intensywnie pracuje. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej. stopy zaczepione pod szczebel . Ryć.wymach NL w przód i w tył. 27. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. który dąży do takiego ustawienia. 25. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . wymachami nóg. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. jak i w celach ogólnorozwojowych. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów. RR na karku. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. co następuje w momencie. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia . Ryć. Ryć. wypad w tył w skos. 3) uniki . Leżenie tyłem . w szczególności na palce. Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. Wszelkie wykroki. stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. U n i k jest to pozycja. NP ugięta . 29. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. Ryć. a drugą na podłożu.skręty T w lewo i w prawo. Ćwiczenia tułowia Ryć. np. Układ ramion może być różny.wymach prostej NL w górę i opust w dół. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. Pótwaga i waga Ryć. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym. RR w górę. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście. zakroki. ruchami ramion. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. Siad prosty na skośnej ławeczce. Noga postawna jest zawsze zgięta. 28. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. Leżenie przodem . których praca sprawia. podskokami itp. np. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. Jak 31 . 32. Wyższe ustawienie nogi. że człowiek żyje.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo. przynajmniej w linii ciała. Ryć. 30. W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach. powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. tułowia i nogi „wolnej". Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. ale również na cały układ ciała. 103 . Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy.

wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia. nie należy zatrzymywać oddechu. . gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym. Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe.najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża. .ustalenie bioder. np. ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy. z pw. Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu. 34). a następnie w górnej części kręgosłupa. .nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy.pozycja leżąca przodem jest pozycją. .ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód. ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. .ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa.ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: . w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. 33).siad. . 33. . ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach. . W przód: Skłony (ryć. tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. Opad tułowia może być w stawach: skokowych. bardzo sprężyste.wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód.skrętoskłony tułowia. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad. z pw. . wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy. skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć.opad tułowia w bok. 3. 4. . 2. Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. izoluje ruch skrętów tułowia. obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa. można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek.ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. . leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania). biodrowych.opad. gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny.skłony tułowia w bok. . a zmniejsza się krzywizna piersiowa.ćwiczenia mięśni brzucha. Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka.Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe).podpór bokiem. a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. b) w tył: . kolanowych. Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu.krążenia tułowia. . . . . które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny. Opad (ryć. . stojącej na nogach złączonych. 104 . Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 .wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. Skłony i skręty tułowia.ćwiczenia mięśni brzucha.skłony.w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: . Przykład: Pw.skręty tułowia. wznos nóg (sterowane dołem). .

Mięśnie ramion pracują intensywnie.wydech. Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście. Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. du na to. Przykłady ćwiczeń: Pw. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego.siad prosty tyłem. . Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej. Układ ramion i nóg może być różny.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . również mięśni tułowia. Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. * Pw. RR wzdłuż T.r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . Opad w przód . wznos RR bokiem w górę . . opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. NP ugięta w przód . przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. np. 34. z głową ustawioną lekko w tył. potem wyprosi. W ćwiczeniu tym. szczególnie ścięgna Achillesa. W ćwiczeniu tym. przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem.wdech luźny. które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem. przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy. ale i tak jest ono bardzo trudne.skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo.stojąca w małym rozkroku. ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia. Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). podparty. RR wzdłuż tułowia. . a staw skokowy. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki).r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe).skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) . podparty. piłka trzymana stopami. powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia.siad ugięty tyłem. oprócz mięśni nóg. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. Pw. Opad tułowia w przód . oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h. 35. .siad prosty tyłem podparty. stopy na podłożu. potem drugiej). Pw. NN zgięte w biodrach i kolanach. Opady tułowia. Pw. RR wzdłuż tułowia. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). 107 . oprócz mięśni tułowia. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. skłon w przód . Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). Pw. Najlepiej przy drabinkach. . wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. Należy go wykonywać. pracują mięśnie nóg i ramion.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego).leżenie tyłem. .siad klęczny. w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia. Ryć. 36. W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu". Klęk jednonóż.

naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi. Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion. którego tułów jest wyprostowany. Ryć. 108 . ręce na karku . Pw. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. podpór postawny. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych. 38. .). ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej . powrót do pw. B. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. Leżenie tyłem w ro/kroku. C. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion. . 39. Podpory . wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). ponownie ugiąć nogi. Z pozycji klęku prostego . Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. Pw. Pw.alo/ona na barki utrzymywana przez RR .krąycnic biodrami.leżenie przodem.skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. Pw.leżenie przodem. Leżenie tyłem. głowę opuścić.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem. podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji.podporu leżąc przodem. broda lekko ściągnięta do przodu.leżąca tyłem. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a. Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. podpór bokiem itp.klęk podparty.klęk podparty.leżenie przodem. U wa ga. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. . laska gimnastyc/na /.naprzemienne unoszenie ramion i nóg. 37. —jak wyżej. Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. W tył: Opad tułowia. Pw. . . piłka r*xl prawą dłonią.ruch w stawach kolanowych. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. Współćwiczący podtrzymuje partnera. powrót do pw. RR i NN. 40. b. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego. Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion. wznosy RR i LN z wytrzymaniem. tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. które pracują w wydłużeniu.Pw. ugięcie nóg i uniesienie tułowia. . Pw. . przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). Ryć. zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . RR w górę. głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić. włożyć piłkę między stopy. potem zmiana. Z pozycji stojącej opad w tył .uginanie ramion. RR w górę. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. potem w lewo. następnie obniżyć lędźwie.ruch w stawach skokowych. Leżenie tyłem w rozkroku .wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa. koordynacji i siły mięśniowej. stopy przytrzymują piłkę. . Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu. biodra uniesione w góię •.leżenie przodem. Tułów powinien być prosty. . jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. NN ugięte. wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem.przejście w bok ruchem dostawnym rąk. RR w bok.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia. .leżenie przodem. RR z piłką w górze. Pw. NN wyprostowane.kolejne unoszenie nóg.klęk podparty . Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. . . Pw. . Ryć.

najlepiej rozkroczna (większa stabilność). jak i na LN. . Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu. 41. gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. na biodro.tylko w podporze tyłem. LR w łuk nad głową itd. 43. Jest to układ trudny. Pw. Podpór leżąc przodem. siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej. RR w górę. Tyłem .skłony tułowia w bok utrudnia się.jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. Bokiem . Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. Ryć. Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. Wydech ułatwia wykonanie skłonu. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód. stojąca . Podpór leżąc bokiem . RR w przód . drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu.jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. siad rozkroczny . Ryć. Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. chwyt za biodra.przejść do podporu. specjalne wskazania): .skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę. ani w tył). Jak 42 . i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń). Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok.skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . 42. Ćwiczenia tułowia . Ryć. b.skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej. Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu.pw. Pw. Pw. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. stopniując układ RR -od RR w dół. Pw. opad tułowia w bok . druga ręka jest wzdłuż tułowia. a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. klęk obunóż .pw. rozstawiając RR w bok. Pw.na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. W pozycjach leżących: a. Ułożenie jednej ręki na biodrze.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. klęk rozkroczny jednonóż .

Pw.siad skrzyżny. wymach ramienia. RR w bok. Naprzemienne skłony T w bok. Wznos LN wytrzymać.stojąca w rozkroku. żeby tułów był prosty.pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. . siad skrzyżny. Pw. . R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. skręt głowy w kierunku skrętu. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. płaski i rozkroczny.Podpór leżąc bokiem . skręty tułowia w prawo i w lewo. Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. to samo na drugim boku. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. Pw. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. Pw. Przykłady: Pw. naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. Pw. Są to ruchy funkcjonalne. . W zależności od sposobu wykonania. druga ręka wzdłuż tułowia. okroczny na ławeczce.stojąca w rozkroku. RR na biodrach. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu.klęk rozkroczny. ale raczej wydychać je. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże. powinny być ustabilizowane. . pogłębienie skrętu. klęczny. Pw. . . potem w lewą stronę. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących.klęk podparty. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. . gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma. . Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . potem wznos obujóg wytrzymać. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu. LR wzdłuż T. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana).leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. Pw. nie należy wdychać powietrza.stojąca w rozkroku.opad tułowia w przód. LR na lewym biodrze. RR w bok. Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia.leżąca przodem. RR w górę. Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. Pw. PR w łuk nad głową. wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. rzut.siad klęczny. . . skłony boczne tułowia itd. Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 . jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy.

które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. . Stopy postawione blisko tułowia .RR w bok . brodzenie po śniegu. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. Klęk podparty . Siad skrzyżny . Dzieci naśladują stół.nieruchomo RR w miejscu. siady na P.krążenie bioder . potem skrzyżowanie nóg. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1. Pozycja leżąca przodem .kolana oddalić od siebie. skrzyżnego.tej pozycji nie stosuje się często.strzelanie . Stopy płasko ułożone. że „koło jest duże".pozycja rozkroczna. potem na L stronę.rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy. rozkrocznego. 7. Siad klęczny podparty . Klęk'prosty .przysiad i postawa. 6. albo w górnym (małe kółeczka): . 9. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. 12.siadów: prostego. . . . . Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi. który ma równą powierzchnię. że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju.dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu. Z klęku siad klęczny. Siad prosty na ławce . 113 .RR na kark .metoda Bobath). Oszczędzać stawy kolanowe. Układ kręgosłupa i stóp swobodny.kontrola układu ciała. 3. Klęk rozkroczny .krzaczki i wysokie drzewa.stanie rozkroczne.Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową. jagód i grzybów. na piętach.klęk rozkroczny . 10. Przysiad podparty . Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) . muszelek i lepienie śnieżek. gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. Leżenie tyłem .karły i olbrzymy . Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce. . Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo. w pw. wchodzenie po drabinie.zrywanie kwiatów. Pozycja trudna. 4. Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. Rozkrok . 5. .klęk podparty .wykrok z tupnięciem. okrocznego. RR w bok. masa ciała spoczywa na nogach.układ ciała jak w siadzie klęcznym.stojąca. Stanie na nogach zwartych . 13. stojącej.masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach. pas barkowy i RR nieruchomo.chodzenie po schodach. .wyrównanie lordozy lędźwiowej. krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła).zbieranie kas/tnnów. Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej).postawienie całych stóp i odstawienie tak.skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi. uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. 2. to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa. Przejść do siadu. ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. gdyż ogranicza swobodny oddech. Ustawić się w rozkroku. Pw.tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej.dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność). .przybranie postawy z oparciem ręki.siad skrzyżny . Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem. Łokcie jak najdalej w przód.naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy. Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych . podskakując.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane).zanurzanie się w rzece. Odległość 2-3 stopy. Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: . 8. 11. Wybieramy takie pozycje. .

Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy. Pajac się dziwi .chwianie się. klecznym. Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym.przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie. Krowa ryczy .„koci grzbiet" .podskoki pajaca. połyka wodę. Początkowo sam tułów. c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: . 4. 3. W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. . W siadzie .wznosy i opusty ramion skurczonych. rozkrocznym. rozkroczny.kaczka nurkuje . . Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. Kotek rozgląda się .„strzał". Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny. 4. . potem drugą ręką. tym trudniejszy.podlany kwiatek.skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi. 8.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia). d) strzepywanie bielizny. 6.rytmiczne skłony boczne tik-tak.wyrabianie ciasta. Siad skrzyżny z chwytem stóp . Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie. W klęku prostym lub rozkrocznym . łącznie ze skłonem tułowia).skłony boczne.bezwładne zwieszenie głowy . c) wykręcanie bielizny. W staniu . Ćwiczenia: 1. przysiadzie podpartym: .duża piłka gumowa . 4. kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej).„wahadło zegara". b) podskoki: . Klęk albo przysiad podparty . . 7. Kiwanie głową jak pajac . 2.kołyska.wesoły ptaszek. 3. Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej. W siadzie .podskoki dla rozgrzania się . huśtanie. Mycie podłogi jedną. ale również w postawach niskich. W klęku . Robić „długą szyję". b) pranie na tarce. Kurka pije wodę. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion).stać jak domek mały i wielki. drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok.kwiatek rozwija się i rośnie. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie. Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu). Ćwiczenia tułowia.wolno . Wahadło zegara . Im wznos ramion wyższy. potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion. potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy.stać jak drzewo krzywe i proste.kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto).podskoki do głębokiego ugięcia kolan. na ławeczkach szwedzkich. Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1. Kogut pieje. 3. grzbietu i brzucha: 1. 2.duży ptak . Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). Drzemanie w fotelu .skręty głowy. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk.pusty worek . wznos ramion prostych i uderzenie o uda.mała piłka gumowa .pełny worek. Pozycja jak wyżej . Przykłady: nóg. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód .zmarznięty ptaszek .„trzepotanie skrzydełek" .. Kiwanie głową jak bicie zegara .z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2.skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów. klęczny. 10. rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. e) wieszanie. podnosi dziobek.wyciąga szyję i cofa ją. W klęku prostym lub rozkroc/nym . Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu. 2. wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej. 3. 115 1. zaczynając od głowy. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie. 9. Głowę ustawić wysoko. wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. Siad klęczny . .zwiędły kwiatek . 114 . Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy).lekkie skłony głowy w przód i w tył.lekkie rytmiczne podskoki.„wiatrak".wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem). W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym .ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku. 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa. 5. chwyt za ręce. 5.

3. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. 6.aniołki. siad na ławeczce.rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne.dzwony . U w a g a . potem „strzał" . tylko w stawach biodrowych. Siad klęczny podparty . g) klaskanie nogami . ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa.rąbanie drzewa. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste). Dwójkami naprzeciw siebie. ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia. Zaczynać od głowy.ścinanie drzewa . b) pływanie na grzbiecie . 117 . 10.wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. Siad skrzyżny ze skłonem w przód .jak wyżej . We wszystkich pozycjach wymienionych . Siad. musi być wykonany przy ustalonej miednicy. W staniu rozkrocznyrn . Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia).szewc szyje dratwą . jedną ręką lub dwoma rękami. Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa. Pranie bielizny . 2. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy. plecy proste. a zwłaszcza jego odcinka piersiowego.ruchy skrzydeł. Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej. Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm.• 5.tak-tak . Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny. ręce naśladują ściąganie sznura. 3. 5. Leżenie przodem . lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył. 2.wiosłowanie na ławce. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). plecy proste. 2. 7.głowa na poduszce (czoło na pięściach). gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej.dzwony . f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). klęczny. Pozycja stojąca w rozkroku . skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery . Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu. 8. 3. siad skrzyżny. jak kij od szczotki. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi). 11. 5. Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. 5. . Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony). Pw. trzymając się ze ręce. plecy proste). 116 4. Sianie rozkroczne . rozkroczny . Siad płaski.wznos ramion tylko do wysokości głowy).mycie podłogi. Opady tułowia: 1. rozkroczny. 12. Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu. Stanie rozkroczne .uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. 4. ręce naśladują chwyt wioseł. 9.bim-bam.wstawanie . Siad okroczny .łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). Leżenie przodem .jak wyżej. płaski. łapanie much. ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę. Huśtanie łódki na falach. 2. Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. diabełki (aniołki .rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna).klasnąć przed twarzą. prosto.ruchy pływackie nogami. Leżenie przodem . Poprawić postawę. Ćwiczenia: 1. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion.ukłon japoński.uderzenie obydwoma nogami.kolejne rysowanie kół nogami. stanie rozkroczne. W siadzie ręce w bok .rąbanie drzewa . Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1. klęk podparty. motyli (klaskanie przed sobą). strzepywanie ramion. Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych. kolejne. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów. d) dzień dobry .nie-nie (kiwanie głową). drzewo. W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. 7.grzmot. Potem opad w dół do p w.uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże.mały opad. Nie ustalona miednica. 4.położenie się.opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych. Samolot wznosi się w górę. Chwiać się jak zboże. szybkie tupanie stopami o podłogę. Ćwiczenia: 1. 6. Siad klęczny podparty . coraz szybsze i głośniejsze. ruch w stawach biodrowych.kręcenie korbą (mały ruch. ugięte ręce podtrzymują uda . Wahadło zegara . postawa w wykroku. . Leżenie przodem. Pw. Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny. brzucha). Siad płaski rozkroczny . ugięty.wbijanie gwoździ. przenoś ramienia łukiem nad głową. klęk rozkioczny. Siad klęczny podparty . wyprost do siadu klęcznego i klaskanie. Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka.dobranoc . c) jazda na rowerze . postawa stojąca. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. kwiat. U w a ga .waga.

Klęk podparty rozkroczny . Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: .w bezruchu. żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. Przede wszystkim dopilnować warunków. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw. Ćwiczenia z dużym obciążeniem . w ognisko.dmuchać na świeczkę. Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. U w a g a . które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni . 119 118 . Rzucanie kulkami śniegu za siebie. Grabienie siana.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy). . Wyrobić świadome kontrolowanie postawy. -jak wyżej . przeciąganie się . charakterystyczne cechy ruchu.np. poruszanie rękami i nogami swobodnie.leżenie na trawie. 7. Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw. Do ćwiczeń siłowych należą: a. które w danym układzie ciała nie muszą być czynne. podpór leżąc przodem). postawione na podłodze . NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. wspinanie się po linie. jak stać.leżąca tyłem. np. w jakich odbywa się oddychanie. na zamarznięte szyby. RR w górę. bez względu na to.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go.wydech ustami). Ćwiczenia izometryczne . . ugięcia i położenie nóg i rąk.jak wyżej .i zimno.przeciąganie bielizny. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń. Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone. Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała. Siad klęczny (parami) . 5. Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. W staniu luźne wymachy RR. zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi.dmuchać na piórko. . 4. 6. objąć kolana i drżeć z zimna . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. dmuchać. .opalanie się na plaży. Fantazyjne określenia . b. Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu). Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie. Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała. Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. „oporowej".leżąca. Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu.ciasto rośnie. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu. Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość. Siła skurczu mięśni powoduje. przejście w zwisie ugiętym po tramie. polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko. że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny. . Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. wiatr wieje. Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech).grać na trąbce.deszczyk spadł . Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci. . gorące mleko. Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech.wydając głos zmarzniętego). W staniu rozkrocznym. Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion.leżąca przodem. a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. Pw. a kiedy złą. . Pw. kiedy przybierają postawę dobrą. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę.wymiernej zdolności motoryczności człowieka. tak żeby dzieci rozróżniały. skłonić głowę.3. na plaży. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. Pw. bez napinania mięśni. wykrocznym .chuchać na ręce. a jednocześnie naturalny. Pw. lekkie ruchy.jak wyżej . leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. NN zgięte.wąż wydłuża się i syczy (długo). . Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji.

W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości.luźniające w skłonie w przód. 45. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. d. np. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. trzymając za przeguby nadgarstków. .cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). unosi współćwiczącego. Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. c. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. czołganie się czy chód na czworakach. c. b. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). Ćwiczenia siłowe . Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. Drugi wykonuje skłon w tył. w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). np.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. Gibkość jest związana ze zwinnością. Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. 46. np. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. po skłonach intensywnych w tył. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. który wykonuje ruchy RR w tył. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. Zasadą jest. ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. ćwiczenia ro/. Gilewicza. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała.Konstancin. hantlami. RR w górę". w siadzie prostym RR w górę w skos. marsze i biegi terenowe. Według prof. np. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. chwyt za dłonie współćwiczącego. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. współćwiczący. Ryć. znanego teoretyka wychowania fizycznego. Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np. Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. Ćwiczenia.

120 .

z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód. Pw. Ćwiczenia na przyrządach. . NN ugięte. pół siedząca.siad skrzyżny. RR w dół. RR w bok: l. . Pw. rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi.wykrok PN w przód . NN lekko na zewnątrz. 4) pw. 2. równoważnia itp. skrzynia. 4 -powrót do pw.2 .leżenie przodem. 4.stojąca w rozkroku na nogach ugiętych. Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. 4 . wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył. . ale powoli. luźne uginanie przedramienia. . . Pw.pół leżąca.stojąca na PN.stojąca.stojąca lub siedząca. mięśnie synergistyczne). .jak wyżej. . rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie.leżenie tyłem. RR w dół: l. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe.stojąca. swobodne wymachy RR różnokierunkowe. 3) pw.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. RR w dół. RR za głowę.leżenie przodem .leżenie tyłem. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). Pw.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy. Są ćwiczeniami. RR w dół: 1. . a potem rozluźnić. to samo druga noga. RR w górę. -jak wyżej. rozluźnienie mięśni całego ciała.T. który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. LN nieznacznie ugięta. RR w górę. rozluźniając je.luźny skłon w przód. RR w dół: . Pw. . RR chwyt za biodra . Pw.luźne zwroty głowy do położenia w przód. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki.leżenie na boku. 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: .stojąca. głównie pod koniec lekcji. Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem. ułatwione oddychanie torem piersiowym.skłon głowy w przód. 6 .Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje. 2. . ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw. Pw. Pw. . nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania.wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. Pw. 3. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna.stojąca w rozkroku. . . które ćwiczący wykonuje sam. .różne.różne górne położenia rąk. RR w dół na skos.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy.opuścić tułów do skłonu. Wskazania: . to samo druga noga. . 5. 2) pw. 3.wznos RR przodem w górę. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. Przykład: pw. w bok. .stojąca. Pw. poręcze. Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni.luźne krążenia głową. Pw. w tył. kolejne wolne opusty RR i przedramion. Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. . 2.luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. RR w dół w skos. Pw. głowa zwrócona w bok. luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a. i to samo w stronę przeciwną. LR w dół. bez współćwiczącego. całego ciała). wstrząsnąć RR. T w półskłonie. 7. noga wolna zatacza ósemki. 8 . .stojąca. półskłon RR w dół. przyborów i przyrządów. . . Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. . 4 .zmniejszenie odczucia bólu. Pw. potęgującym element rozluźnienia. . Pw. Pw. opuścić RR. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. 6. które odbywają się na określonych przyrządach. -jak wyżej. ławeczka. Ćwiczenia wolne. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. Pw.powrót do pw.w rozkroku. . Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych.stojąca. to samo w stronę przeciwną. utrudniony oddech przeponą. .siad klęczny. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech). Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw.). 5. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia. w małym rozkroku. RR w bok. b. Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. Pw. . np. RR luźno. . tułowia. 3 . PR w łuk nad głową. 123 . Są to ćwiczenia.leżenie tyłem. RR rozluźnione: 3.

Pw. wydech ustami lub nosem. . Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie. szarfy.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. na udach: wdech. Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia. atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. RR w tył. 2) leżenie tyłem. . Przykłady ćwiczeń oddechowych. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos.siad prosty podparty: wdech. Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. wydech . w dół. Instruktor liczy sekundy. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem. RR w dół na skos: wdech . RR w dół: wdech. .siad klęczny z przemachem RR w tył. w skos. Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. Pw. Są to ćwiczenia.wznos RR przez wyprosi łokci.stojąca lub siedząca. Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. Pw. 124 . wydech . Pw.klęk podparty: wdech.pw. 2) wdech przez nos. laski gimnastyczne. wydech .przejście do siadu skulonego. wydech . Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. wydech . .leżenie tyłem.esło.c. wydech . wydech . wydech z wymawianiem zgłosek. 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć.skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania. Pw. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/.leżenie tyłem. które dla lepszej wyrazistości. piłki lekarskie. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw. wydech . Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań.prostowanie T i głowy w tył.RR w bok. RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . . a także wad postawy i skolioz. Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych. RR oparte obok bioder: wdech . Pw. chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. .siad na ławeczce: wdech . .RR w dół. 47.leżenie przodem. Ćwiczenia z przyborami. .RR skrzyźnie. RR na barkach. woreczki itd.leżenie tyłem.skłon w przód z dotknięciem głową kolan. P w.prostowanie NN. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń.)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne.

ograniczenie ruchomości w stawach. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych. wydech . gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . .następstwa choroby. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: . szczególnie dzieciom. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności.zwiększone napięcie. . gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących. 2) siad lub pozycja leżąca przodem. 2) precyzja wykonywanych ruchów.osłabienie mięśni i czucia. . swoich ruchów. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. na brzuchu woreczek z piaskiem ok. Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne.blizny pooperacyjne. 3) siad prosty. 3) powtórzenia ruchu. Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. . sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu. RR w dół: wdech . 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych.procesy starzenia się. . .bezruch.klęk prosty. Pw.wyprosi nóg. jeśli to możliwe. dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. 3 kg. brak koncentracji uwagi. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. potrzebne w życiu ruchy. Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego. 126 .wznos RR bokiem w górę. elementy równoważne ruchów itd. 6) obserwowanie przez ćwiczącego. a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. wydech. łokcie oparte o uda.opuszczenie rąk.narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi.leżenie tyłem. lęk.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. 5) dobrze regulowane tempo ruchu. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. .siad kleczny: wdech . na głowie. W zespołach ćwiczebnych. Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. . w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej.stojąca. bieg. . RR w dół: wdech . w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra. Osobom leżącym. w których znajdują się osoby po urazach ręki. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży. . 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany. którymi są: chód. w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych. np. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży. wydech . 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu. 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach. W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji.jeżeli nogi są bezwładne. stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw. 5) pozycja leżąca tyłem.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia.ból. 4) pozycja leżąca przodem. Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: .zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej. w bok. osłabienie woli. . Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. jak wzmożona pobudliwość.choroby układu nerwowego. RR obejmują brodę i policzki. Pw. Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą. tułów pochylony w przód. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). skok.

statycznej i dynamicznej. koncentracji. laskę gimnastyczną itd. właśnie dlatego. 5) pochylenie płaszczyzny. przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . przezorność i śmiałość ćwiczących. Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem. wytrwałości i odwagi. w sytuacji. decyzji. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. np. Rozwijają koordynację ruchową. 5) skoki. rzutne itd. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. wykonanie kroku w przód. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . 6) przysiady i półobroty do pw. 8) zmianę warunków. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. 9) zmianę układu ramion. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. w których występuje element równowagi. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. Ćwiczenia równoważne. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. zaistniałego stanu funkcjonalnego. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. bez pomocy rąk. które są życiowo użyteczne. Łatwe ćwiczenie równoważne. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. 4) równoważne ze współćwiczącym. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. 3) wyrobienie nawyków ruchowych. przejście do klęku i odwrotnie. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. to inne zwiększają swoją piace. choć z trudnością . Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. 4) chody i biegi. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. 5) równoważne w formie zabawowej. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. staje się o wiele bardziej skomplikowane. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. 2) równoważne z użyciem przyborów. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. 7) uniki. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się.ale mogą być pokonywane. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. półwagi i wagi. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży.. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. np. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. 3) y. uwagi. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. b) w dźwiganiu. Dają wiele „radości ruchowej". O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. Równowagę tę trzeba przywrócić. a przynajmniej akceptację. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. wypady. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. np. w jakich ćwiczenia się odbywają. uwagę. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów. 10) zmianę sposobu przejścia. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). 2) zwisy i podpory. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. Czucie mięśniowe. 3) równoważne na przyrządach. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała.wroty głowy we wspięciach. 5) z przysiadu. 9) przestępowanie przez splecione ręce. np. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. a więc zabawy bieżne. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków.

drugi . 2) zwis nachwytem . Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie. linia barków równoległa z osią przyrządu. gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. płci i sprawności. m. gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . wznos PR i LN. 48. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć.in. w której ciało ma taki układ. linki. Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia. np. praktycznych nawyków. . . potem zmiana.Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. tułowia i ramion.walka „kogutów". oprócz charakteru użytkowego. W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać. Ćwiczenia w zwisach i podporach. . 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu). 3) podpór leżąc przodem. A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). 3) zwis dwuchwytem . .zwis przewrotny.wieku.przejście do siadu równoważnego.zwis przerzutny.jedna dłoń nachwytem. ruchy R i N w różne strony.zwis skulny.klęk obunóż. W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. Rodzaje zwisów: . RR i NN w górę. mają również charakter ćwiczeń kształtujących.zwis na podudziach. ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy.piłki lekarskiej. 6) siad płaski . na równoważni. 48): 1) zwis podchwytem .zwis (na rękach). Stopień trudności zwisów jest rozmaity. 2) z pw. 7) przekroczenie „przeszkód" . 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie. dłonie zwrócone na wewnątrz. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw.dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz. 2) chwyt wewnętrzny . 131 130 . stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. 10) w dwójkach . W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie. kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu).zwis w oparciu na przedramionach. który można zwiększyć wieloma sposobami. Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. 8) wymijanie się dwójkami.co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała.dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących . . Pracują głównie grupy mięśni prostowników. przez siłę ramion i pasa barkowego. W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. .: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach. że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. P o d p ó r jest to pozycja ciała. Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi.chwyt od wewnątrz. We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem). Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. dłonie zwrócone na zewnątrz. Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają. że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia. Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni. Z w i s jest to taka pozycja. Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. przejście po odwróconej ławeczce. Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą.zginacze i prostowniki . przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. druga podchwytem. bacznie obserwując jego ruchy. 2) po przejściu czołganiem po materacu.przechodzi przez niego.chwyt od zewnątrz. w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni.

. w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców.siad zwieszony.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. 52). Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna.półprzysiad zwieszony. . Ciało zwisa bezwładnie. 133 . . Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. wymaga rytmicznego oddychania. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć.półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże. d) półzwisy leżąc (ryć. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia. 49. 50. Postawa zwieszona może być: 1) przodem . . Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. tram. W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. jaki występuje w zwisie. np. nóg o podłoże. również w linii uchwytu dłoni. Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia. tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . Brzuch napięty. klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. 2) tyłem .przysiad zwieszony. barki obciągnięte w dół. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja). siłą ciężkości.odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. pod wpływem siły ciężkości.odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. S ąt o takie pozycje. c) półzwisy postawne (ryć. Inny podział zwisów: . drążek). 3) bokiem . w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej. W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. a układ ciała w postawie skorygowanej. b) pozycje zwieszone (ryć. a masę ciała utrzymują palce i dłoń. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. 51).stanie zwieszone. 53). Zwis c z y n n y . Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. łopatki kierują się do linii kręgosłupa. a nie wstrzymywania oddechu. np. W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. w których. . w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego).pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e .odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi.jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie.p ó ł z w i s y. W zwisach. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane. . Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). dostatecznej siły mięśni ramion. a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. odpowiednio młode i sprawne. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach. Postawy zwieszone.zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). . poręcze. na podudziu . Wysiłek. ciało ma jeszcze inny punkt podparcia.półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. 50).

Półzwisy leżąc. na drabinkach. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. doskonaląc zdolność koordynacji. półzwis leżąc tyłem (a. 4) wspinanie na drabinkach. Półzwisy P o s t a w n e . tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. 53. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. Asekuracja . Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. Półzwisy postawne. tramie. Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. 52.przytrzymywanie za przegub dłoni. np. 51. Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. Ćwiczenia w półzwisach. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. i wzmacniają siłę ramion. dłoni. kończyny górnej. 135 . skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. L e ż ą c . Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. Pozycje zwieszone. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. 2) chody w bok w półzwisie.

2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. RR zagięte. Wspinanie po linie. 56.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir. ławeczce i drabince. przeploty pionowe Ryć. Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). Przeploły. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi). 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. . 55. tułów j nogi poziomo Ryć. 54.

żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. szczególnie w obrębie kręgosłupa. za szczebel na wysokości klatki piersiowej. pomoc lub tylko obserwacja. lewa dłoń podchwytem. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty. Przeplot w lewo . Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. dwuchwytem. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. które mają niepełną sprawność nóg.4) zejście . Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni.przy uchwycie nogami. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. prawa jak najdalej nachwytem. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. lewa ręka podchwytem. tzn.Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. na której znajduje się ćwiczący. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. Ramiona są skrzyżowane. Głową w przód . zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. np. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. Wspinanie można też stosować u osób.siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym.przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. Przeploty p oz i o m e . prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg). 2. dwuchwyt skrzyżny. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. P r z e p l o t y p i o n owe. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu.dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. tuż nad głową. w stronę prawą. Zwiększają siłę i gibkość ciała. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. Stopy wsparte na podłożu. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. kolejno. podtrzymanie. z siadu (porażenie nóg). Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi. nogi ugięte i złączone.

d) zwis na podudziach. Są to układy ciała dość trudne.zwra.szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. c) zwis z oparciem o ramiona. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu. na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce. które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. . e) klęk zwieszony. Ćwiczenia w zwisach: 1. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). g) zwis przewrotny: . Wahania i wywijania.przodem. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób.kroczny. Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe. prowadząc nogi w przód. 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny. przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu. przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. a dopiero potem całkiem je opuścić.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. np. 57. . Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. f) zwis przerzutny: . W podchwycić . żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". 4. Wahanie . Zwisy. ale i mięśnie przywodzące ramion. 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. Zwisy (ryć. b) zwis tyłem.na kółkach. Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru.przodem lub tyłem. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. ale na niskim tramie lub drążku. Ugięcia i wyprosty ramion. W nachwycie .tyłem. 5. Wymyki i odmyki. cać uwagę. Zamach .do przodu i do tyłu. 3. zamachy. Wejście i zejście. Chody i obroty. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół. Na przykład na drabinkach poziomo.kroczny. Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. 2. Są to ćwiczenia. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami. najpierw poprzez . .

138 139 .

połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami. tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. . d) czołganie . Rz. Wspierania (ćwiczenie wyczynowe. ręce na podłożu . Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru.wykonywany zamachem rąk znad głowy.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. Można wykonywać je jedno. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie. chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7.rzuty w marszu. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych. Rzuty.rzuty ręką prawą. Wahania i wywijanie. Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . 7.zmianę pozycji wyjściowej. chwyty i dźwiganie Rzuty. np. W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach. 6.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg). b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). przez S7. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć.zmianę krzywizny lotu.rzuty w określonym rytmie. . właściwej asekuracji. 4.prawa ręka i lewa noga. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut . Rzuty i chwyty (ryć. . w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego. Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). potem zmiana. dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. na opół od l do 6 kg. .wahanie (przednie.lub oburącz. grup ćwiczeń stosowanych. Jest to skoordynowanie czynności ramion. 58.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu. Odmyk przodem. . 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym. Ćwiczenia siłowo-statyczne. Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. 3. 140 . z dodaniem obrotu ciała.rzuty i chwyty na czas. . . Przewroty w oparciu na przedramionach. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. Uginanie i zginanie. na przemian lub jednocześnie praca ramion. 59. . Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). e) chód gąsienicy . wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1.zwiększenie odległości. Kołowroty i przemachy.rzuty z zamkniętymi oczyma. lewą i oburącz. wyprosty ramion. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość. ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie. tylne) Ryć. Chody w podporach i czołgania. 2. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących. c) chód chyłkiem (nogi proste.

Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka. przenoszeniu i ustawieniu jej. Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. z narysowaną figurą. . . . Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów. 2. gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . 5. leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. np. 4. jak najbliżej linii pionowej ciała. 61. kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku). Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . jak rzuty woreczka do tarczy. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. np.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. z ograniczonym wychyleniem tułowia. w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej.piłki lekkie (siatkowa.woreczki z grochem lub z piaskiem . a potem balonika i piłeczki pingpongowej. Tak rozstawić ćwiczących. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. a przy tym jest bardzo atrakcyjna. Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku. 60.ryć. np. ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. Pchnięcie piłki z pw.baloniki. Rzuty.piłki lekarskie. . Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia.piłeczki małe gumowe. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania. Polega na unoszeniu masy. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. 1.na ogół małe. Rzut pchnięciem. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. Rzut piłki można osłabić. Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. koszykowa).

. 2. 2 . . gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci.odbicie. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku. Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. 3. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. . 2. inaczej siłowej.skoki jednonóż. 62. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: .skok kuczny. 3) z obrotem: przerzut na skrzyni. 3 . Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: .skok rozkroczny.rozbieg. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. Charakteryzują się tym.lądowanie.skok klęczny. . 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. Skoki dzielą się na: 1.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. Na barkach . lądowanie do postawy). Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 .lot. gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. z marszu i z biegu. Skoki proste to skok w dal i wzwyż.chyłkiem. następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa. inaczej proste. Unosząc przedmiot przed sobą. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. Charakteryzują się tym.prawą lub lewą stroną nad przyrządem. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. Skoki mogą być wykonywane z miejsca. potem lewy bark.skoki obunóż. Skoki (ryć.lotny (albo przerzutny). Na głowie . Mieszane. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. Aby dobrze je wykonać. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie. 145 . 2) boczne . . np. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji. W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa.zmieniać ułożenie na prawy. trzeba je powtarzać.1. Skoki. Wolne. Każdy skok składa się z 4 głównych faz. 4 .

Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży.z unoszeniem kolan. . stosuje się je tylko wtedy. W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny.RR w dół. W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka. krokiem skrzyżnym. która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. . na piętach. 4 . a cechy chodu zostają zaburzone. W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. rzut do współpartnera itd. 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka.z wypadami. gimnastyka przyrządowa). W innych sportach wyczynowych.chód z klaśnięciem . w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie. kozłowanie co drugi krok. dyskopatia itd. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. z piłką lekarską.zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". . Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną. 2 . Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego. W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem.na dalszą odległość. gdy brak jest przeciwwskazań. skoki wolne wyrabiają skoczność. szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. 3 . W rehabilitacji są mało stosowane. Prawidłowość chodu określają cechy chodu: . potem z balonem). .na każdy krok. . stany pourazowe nóg i tułowia. Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. Chód i bieg często można poprawić. pracy serca i płuc oraz przemiany materii. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę. gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. . .chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 . Chód i bieg.). to stosuje się chód: . . 63. Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym. gimnastyka artystyczna.zmianę tempa. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: . . zmniejsza się wydolność mięśni.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga .izotonia . które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny.jest to faza lotu. . należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. opanowanie koordynacji ruchu: . W biegu istnieje moment.ze zmianą tempa.izochronia .zmianę obciążenia (np.RR w bok.Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka.zmianę sposobu i kierunku poruszania się.RR w przód. Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion. w przysiadzie). a nie chodu patologicznego.chód po skośnym podłożu (teren górzysty. chód Ryć. w sali ławeczka skośnie ustawiona). Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. . W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. tryb życia itp.jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). na ogół bez gwałtownych wysiłków. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne. .RR w górę. Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi.szybszy. " . Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację. w którym ciało traci kontakt z podłożem . Biegi i chody (ryć.lewa ręka i właściwy skręt tułowia). Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy.zmianę sposobu przejścia (na palcach. np. Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe. na określone liczenie.

146 147 .

Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . przechodzenie przez szarfę itd. np. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. o dynamicznej pracy mięśni. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. jak biegi na czworakach. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. np. odwagę. . 148 3. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. Zmęczony biegiem musi odpocząć. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem. np. najpierw wolno.Mostki' 4.p\v. 2) ćwiczenia dynamiczne. biegi w połączeniu z czołganiem. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny).Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych. 65). Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. Następnie ugina ręce w łokciach. s/ybko. piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. Przerzuty 1 Przetoczenia 1. ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych.Szpagaty" 3. 64. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. stanie na rękach. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. . uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. siadem rozkrocznym. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. salto. Przewroty 4 Salta 2 . Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. Organizm sam domaga się odpoczynku. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. Piramidy 5 Wychwyty Ryć. W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. w różnych warunkach. która jest bardzo mała. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). umiejętność podejmowania decyzji itp. są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. polem na sygnał. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). siłę woli. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia). Jest to równowaga chwiejna. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie .

Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 65. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć. 150 151 .I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć. 66.

na początku ćwiczyć indywidualnie. Błędy: . ale na ciemieniu. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. 65). . skulić się. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. 5) z pw.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu. 5) pw. Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. przejść na całe stopy. tułów lekko wygięty w tył.prostowanie nóg na przemian. w przysiadzie. Linia bioder prosta. Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół. jak wyżej . leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę. Ćwiczenie to wykonuje się z pw. przyjmując pozycję w skuleniu. wyprostować ręce. c) to samo do przysiadu na palcach. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego.złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz).wyprost obu nóg. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). szeroki chwyt za pierwszy szczebel . drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże.przetoczenie w tył i powrót do pw. 3) pw. Stanie na głowie (ryć.nadmierne wygięcie. 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę. U w a ga . Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego . . 2) to snmo. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego. Leżenie przerzutne.opieranie głowy nie na czole. Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: . 6) pw. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu.pw. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. wytrzymać 5 sekund. „kołyska" w przód i w tył). d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. w bok. z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się.. Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. np. stojąca. leżenie przerzutne w skuleniu . .. . unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego. W tej pozycji przetoczyć się w tył. . Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". w skuleniu. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. pw. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. w tył. leżąca tyłem głową do drabinki. tylko z podparciem bioder rękami. 4) z pw. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. przy czym masa ciała spoczywa na karku. Przewrót w tył (ryć. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu.ułożenie głowy zbyt blisko rąk. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia. 152 153 . potem na komen-de: a) pw. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. czoło opiera się dłońmi w ten sposób. z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce. Wykonywać je należy na miękkim podłożu.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw. Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę.2) skulenie . b) to samo w szybkim tempie. niedokładne i powolne skulenie się.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód. z tułowiem załamanym i wygiętym. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku. 1) pw. 2) z przysiadu . nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże.utrzymać prawidłowe skulenie. Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. leżąca tyłem . Przetoczenia. 65).pw. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. opóźnienie oparcia rąk za głowę. (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem. 4) to samo. skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego.

6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. 8) „mucha chodzi po ścianie" .zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu. Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . 2) wchodzenie na „wysoką górę" . Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. jedną ręką ruch naśladujący mycie okna. głowa w dół. 5) „zrywanie owoców" . środkowe siadają z nogami zgiętymi. 7) w przysiadzie na drabince .wejście krokiem dostawnym. U w a g a .z zamachem ramion doskok miękki. 154 155 .wejście na drabinkę . 4) „mycie okien" .stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. do jabłka.ciągną (podłoże musi być odpowiednie.wspinanie się na drabinki.rytmiczne podskoki. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach). 2) „ciąć drzewo" . Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. jedno dziecko za drugim. 3) „noszenie koszyczka" . Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . powinien asekurować i pomagać sam.z drabinki na drabinkę (nisko). 65). 2) zeskok z łodzi na brzeg . co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód.dzieci stoją trójkami obok siebie. Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie.zrywanie owoców.wejście na drabinkę. żeby „koszyk" się nie pokaleczył).zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego). zejście dowolne.chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami. 6) „skoki wiewiórki na drabince" . druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego. potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach). Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej. Stanie na rękach (ryć. że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji. 5) skok żabki . Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. chwyt szczebla. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi .dwójkami. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). ł powrót do stania na nogach. pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach. 7) jak wyżej. 3) zeskok z płotu.trzymać się jedną ręką. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość. 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem. 3) „ucieczka przed psem" . elastyczny.dwójkami. 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. jedno dziecko jest koniem. siłą. który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. tylko wyprost nóg. 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem.Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi. 3) podskoczyć i złapać motyla. a nie przy pomocy współćwiczącego. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu . W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie. Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. nogi w rozkroku. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. 4) parami podskoki w kąpieli. 2) podskoczyć do gałęzi. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe . z kamienia .z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny.z próbą wyprostu nóg do przysiadu. odbiciem obunóż. Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka .

Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie. 6) stanie jednonóż .jak kogut. 157 . Na przyrządach: .wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy. Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik. c) wspinanie się na czworakach. 10) stanie jednonóż . podrzucić i złapać. 7) ptak w locie . 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką. to samo drugą nogą. pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. 9) bieg pieska.w pr/ysiad/. d) „fasolka do garnka" . U w a g a .szybkie dreptanie. Biegi i chody: 1) chód lisa . 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym . 8) bieg w siedmiomilowych butach . 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy. wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem.pr/cjście pr/. 8) stanie jednonóż .jak bocian.przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem.pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie).wtaczanie piłeczki głową pod siebie. d) z przysiadu podpartego na materacu . ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę.jak katarynka . przetaczanie się. gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw.ez ławcc/kę szwcd/.podnoszenie piłki z ziemi .kurczątko wyd/iobuje ziarenka .w przysiadzie z chwytem za stopy. obioty wokół własnej osi.U wa ga .bąk z przytrzymaniem kolan.w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie . b) siad i zjazd w dół (asekuracja).zaglądanie pod kolana. potem pod lewym.rytmiczny marsz w rzędzie. noga ugięta w przód. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki. elastycznym lądowaniem na ugięte nogi.bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion. 2) chód koguta . 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. liczbę.jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami).chód z wysokim unoszeniem kolan. woreczek winduje się w górę. . 9) szewc szyje buty . b) chód na piętach (ramiona na biodra). 7) stanie jednonóż . 2) ułożyć woreczek na stopie. przewracanie się na plecy i powrót do siadu. to samo drugą nogą. . c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). c) w przysiadzie podpartym .nawlekanie igły. B.stępa. Wolne: Ćwiczenia równoważne A. tyłem.bieg z ruchami ramion. Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu.jak pajac. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie). . 3) przejście po ławeczce na czworakach. B. potem wolno opuszczać w dół.ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". 11) stanie jednonóż . woreczek na stopie i zataczać koła rękami. 3) chód kaczki .ostrożny chód na palcach. Potem wyprosi. . Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim. kołysząc się.narysować palcem stopy kółeczko. 156 .ie na ręce niskie skłony. 5) „pociąg" .winda. Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze . kwiatek. 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu.dotykanie głową kolan. . 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami. kłus.kręcenie korbą. galop. b) w przysiadzie podpartym . Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać".pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy. C. odstawia wolno nogę w bok (na przemian). bokiem). 4) stanie jednonóż . pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. 5) stanie jednonóż .ką 7.pr/. Trudniejsze ćwiczenia równoważne A.w postawie jednonóż. . 3) stanie jednonóż . pod prawym. 3) przerzucić woreczek pod kolanem. 6) zabawa w konie .jak strach na wróble. Wolne: 1) bąk . druga noga ugięta w tył.

3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. dwie czy więcej lekcji .przejście parami wzdłuż ławeczki. Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny.naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. 159 . Naturalne formy ruchu. że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. na podstawie „podmiotu lekcji". W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: . W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. warunków klimatycznych i atmosferycznych. ze śmiechem i emocją. z dala od rodziców. Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. 5) rozwijają sprawność fizyczną. Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym. . .bawić się radośnie. wieku i stopnia sprawności fizycznej.zjazd . Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. należy pierwszeństwo dawać tym zabawom. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe.). Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel. płeć. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa. 4) wzmagają ogólny rozwój.wiek. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. 3) elementy sportu. wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw. . Zapoznać się z grupą ćwiczących. przede wszystkim dzieci. możliwości ruchowe ćwiczących. zmniejszyć apatię. jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1. jego naturalną potrzebą. 2. 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego. poznaje otaczający świat. elementy różnych dyscyplin sportowych..wyrównać przede wszystkim stan psychiczny. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne).na jedną. w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie.ławeczka skośnie (nisko). 2) polepszają stan zdrowia. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. Dobór gier i zabaw. wzbogaca swoją psychikę. dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . zjazd w siadzie (asekuracja). Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. wzmocnić psychikę do dalszej. gry i zabawy ruchowe.materiału ćwiczebnego. . Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. w których może brać udział więcej uczestników. które można użyć do gier i zabaw. wyposażeniem sali i przyborami.granie na harmonijce w staniu jednonóż . W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego).dorosłym .dzieciom . twarzami do siebie w parach (asekuracja). jak również na ich narząd ruchu. opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). 3. 2) elementy muzyczno-ruchowe. posiadanego sprzętu i urządzeń. Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. świadomej „walki" ze swoją chorobą. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność. Uwzględniając powyższe uwagi. Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo . Określić liczbę uczestników. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni). elementy taneczne itd. wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie.pompa .

mniej sprawne dziecko. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. ich zmęczeniu. stoły pingpongowe. chorągiewki. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). Ryc. huśtawki. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. 10.szarfa kolorowa. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. Jeżeli podział na grupy nie uda się. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. agresywności czy nadmiernej radości. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. a tak się zdarza. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. ażeby np. numery. ruchome kraty. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. Właściwy podział na grupy lub zespoły. piłeczki małe. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci.4. linki. bezpieczne równoważnie. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. 12. np. kosz do piłek itd. 8. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. ale wesoły. podesty. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. W Polsce są takie ogródki. schody.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. schody. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. 6. woreczki. należy obmyślić taki podział. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. przez które zespół przegrywa. nie dopuszczając do tego. skakanki. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. 5. piłki lekkie. 11. zjeżdżalnie. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. 7. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. 9. jeśli nie można inaczej. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . Nobla w Warszawie. orientując się w reakcjach uczestników. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. szybko przeprowadzić drugi podział. żeby mógł wygrywać raz jeden. a w szczególności z dziećmi. Przybory . zjeżdżalnie. raz drugi zespół. np. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul. 67 i 68. żeby. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. Obserwować przebieg zabawy.

związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. Z. mocują się. Wyścigi na wesoło. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. lotników. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. 2. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. np. 8. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami .domów. Gry ruchowe. 6. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. Zabawy ze śpiewem. prawidłową postawę ciała. przy wykonywaniu budowli z piasku. Zabawy i gry na czworakach. dając im równiejsze szansę zabawy. Zabawy te są bardzo ważne. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. Zabawy i gry bieżne. Zabawy i gry skoczne. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. kamieni. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. Zabawy i gry z mocowaniem. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. piasku. przeskakują itd. Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej.ciekawe. koordynację ruchową. cieszyć. podobnie jak zabawy manipulacyjne. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. składania i rozkładania. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. kształtują cechy motoryczności i wychowują. W usprawnianiu leczni163 162 . postawa dziecka powinna być korygowana. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1.nek. uczą działań w grupie. balustrad lub poręczy. W całym przebiegu lekcji. Opiekunowie dzieci. a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. 2. 3. 9. 4. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. 7. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. Gry drużynowe. Uczestnicy zabaw chodzą. Zabawy i gry kopne. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te.przekształcania ich. zamków z różnych materiałów. dźwigają. kierowców samochodów itd. Zabawy ruchowe. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . Zabawy i gry rzutne. życia i przyjaźni. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu. • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. biegają. 3. kształcą poczucie rytmu. drewna. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. mostów. 5. klocków. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka. Zorro.

69. Ryć. Pozycja na czworakach. koło na podłodze. 69. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. 164 . wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . pośrednio tułowia oraz nóg. koordynację ruchową. Rozwijają szybkość. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej). Zawierają naturalne elementy ruchu. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. siłę. 70. 71. Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. Prawidłowy rzut zależy od kontroli.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . np. 3. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. szybką reakcje. umiejętność koncentracji. precyzję ruchu. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne. 6. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. Kształcą dyscyplinę. 73. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. Ryć. 5.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). Ryć. spostrzegawczość i orientacje. 72. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. z chodu czy biegu. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. a rywalizacja 165 4. Działają wychowawczo. podpierająca ciało w czterech punktach. Celem może być kosz. Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. pasa barkowego. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. 2. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. np. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji.czym są bardzo potrzebne. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. tarcza na ścianie. Ryć. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). chwyt). Ryć.

Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. koncentrację. rż. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. szczególnie chłopców. Ryć. 3) na czworakach. 76. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. układ oddechowy. 2) orientacyjno-porządkowe. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. Do 11. Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. bez rygorystycznych przepisów. kolanowych i skokowych. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. 4) rzutne. rż. 7. rż. zwinnością i celnością. 166 . 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. odpowiednich przyborów (szarfy. 8. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. 74. laski gimnastyczne. 7) kopne. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. rozwijają równowagę. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. 77. obręcze. Od 11. woreczki. nie na pięty. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup.Ryć.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. 167 Ryć. w rzucaniu . Ryć. są to zabawy: 1) ze śpiewem. piłki. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . 6) skoczne. woreczka czy lotki. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. Do 11. są to zabawy: 1) ze śpiewem. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). np. 75. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. 9. oprócz tych. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. krążki. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). 5) bieżne. dobranej pozycji wyjściowej. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. 2) orientacyjno-porządkowe.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . Należy uczyć. Mogą być wykonane za pomocą piłki. krwionośny. laski . które mogą stwarzać niebezpieczeństwo.indywidualna lub grupowa.

169 . przyspieszony rytm oddechowy i tętno). Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. większość z nich można zmodyfikować tak. np. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/.zabezpieczyć samowolne. Przybory: zbędne. 7) zabawy na czworakach . 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. 5) rzutne. Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. U w a g a . Przebieg zabawy. 6) zabawy z mocowaniem . „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. a nawet kamienie. np. lecz na materacach. 7) kopne. rż. gdy dzieci są rozbiegane. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. pokonywać „samego siebie". pagórki. Aby władać własnym ciałem. 2) strój ćwiczących .ądy. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. np. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. bladość lub zaczerwienienie twarzy. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . dowolnej wielkości. 4) bieżne.3) zabawy z mocowaniem. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. Boisko: dowolne. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd. 3) sala gimnastyczna lub teren . Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich). w nowych. przez upadek do tyłu. Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. 168 4) użycie przyborów . odpowiednio obcisły. Ustawienie: luźna gromadka. np. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. np. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. niewysokie drzewa. Resztę pacjent musi zrobić sam. zabawy ze śpiewem. chorobą podyktowanych warunkach. 6) skoczne. gdy jest zimniej. Chorzy apatyczni. U w a g a .nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa.zabezpieczony. może wywołać u „przegranych" agresję.kinezyterapeuta. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem.5 godziny po posiłku). np. u „wygranych" nadmierną radość. np. którego dotknął uraz fizyczny. niż przewidywano. niż były przewidywane. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi. przewiewny. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. W przypadku zmiany warunków na inne. zrezygnowani swoim stanem choroby. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. można też zmienić tok lekcyjny. a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. Boisko: równe.niezbędne spodnie. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. najczęściej ma również uraz psychiczny. szczególnie u dzieci i młodzieży.nie krępujący ruchów. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot.nie powinny odbywać się na gołej podłodze. A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. Człowiek. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy. Powyżej 12. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. wchodzą na płoty. rzuty piłeczkami do określonego celu. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami.

Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. które ustawiają się parami w dwu rzędach. 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. w środku którego siedzi „mruczek". Przybory: piłeczki kolorowe. do domu -dzieci. Odmiana. Boisko: równe. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. Boisko: dowolne. za drzewami itp. musi być przeprowadzona konsekwentnie. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. Boisko: dowolne. Przebieg wyścigu.). W czasie biegu głośno krzyczą „hura". Z linii startu wybiegają wszystkie pary. Boisko: dowolne. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. aby biegnący mijali się z prawej strony. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. wracają biegiem na miejsce poprzednie. U wa ga . skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. krzakach. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. składając przy tym piękny ukłon. starając się jak najszybciej dostać do mety. Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. Zespół dzieli się na dwie grupy. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. jak to czynią kotki. jak też wszyscy inni. Z tej pozycji na ponowny sygnał. na spacer" . wkładają między swe głowy piłkę. Przybory: kolorowe szarfy. jak małe kotki. aby nie wypadła. do domu" . 170 . tj. które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. głośno krzycząc. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. podskakują. Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . zostaje podróżnym. przebieg zabawy taki sami. Potrącają je łapkami. baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. Boisko: dowolne. ale parzysta. Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. unikając potrąceń. Przebieg zabawy.wybiegają one ze swego ukrycia. popychają. wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. podróżny woła „Warszawa". Wygrywa para. różni się tylko tym. Przebieg zabawy. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. Na zawołanie prowadzącego „pieski. podrzucają. Należy zwracać baczną uwagę na to. biegną za nimi na czworakach. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. Ten. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie. tworząc koło lub półkole. Co najwyżej.p i e s k i . na s p a c e r . gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. której udało się najszybciej wykonać zadanie.dość niechętnie. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. powoli. które pary przenoszą na metę. Zarówno wiec dzieci będące w kole. Ustawienie: na linii startu stoją pary. dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem.Przybory: zbędne. że pieski chodzą na czworakach. Na sygnał wszyscy wybiegają. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. czając się i skradając. Po zajęciu miejsc na mecie milkną. Odmiana. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. Przybory: zbędne. Na sygnał zmieniają miejsca. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. pilnie śledzi ruchy wezwanego. Dzieci. Przebieg zabawy. Gdy piłeczki potoczą się dalej. w schowkach. mocno ją przyciskając. Domki rozmieszcza się dowolnie. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. Mijają się z prawej strony. „Kraków". Odmiana. gdy piłka wymyka się z łapek. ociągając się. Przebieg zabawy. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". a podczas mijania się głośno krzyczą. Przebieg zabawy. Kto nie zajmie domku. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. U wa ga . lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. które objąwszy się w pasie. na spacer". „Toruń" itp. U w a ga . Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru.

tj. Odmiana. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. swetry itp. Przebieg zabawy. które układają na oznaczonym miejscu. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. Boisko: dowolne.. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. dolne. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. aby dalej szukać pożywienia. Boisko: dowolne. siedzącego naprzeciw. było jednakowe. przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. ale parzysta. by tocząc się możliwie przez środek koła. to polecamy graczom ubrać się w palta. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. przedostała się poza nie. by zadanie.z jednego miejsca. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. jednej „stacji nadawczej". Przybory: piłka nożna lub inna. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. boczne. to udaje się na lewe skrzydło. Przybory: kilka szarf. Wygrywa rząd. kto pierwszy wykona zadanie. Przybory: zbędne. 172 .i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu. że wprowadza się w ruch kilka piłek . Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. Przebieg zabawy. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak. Piłkę można podawać. Boisko: duże koło. B(>isko: dowolne. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. obok kilka mniejszych. Należy jednak pamiętać. np. Przebieg zabawy. który pierwszy wprowadził ją w ruch. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. Gdy znajdują się one u celu. Przebieg zabawy. U w a ga . Boisko: dowolne. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. Wszyscy wybiegają równocześnie. Dzieci naśladują konika. Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. trzeciego itd. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. chwyty . „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. a gdy znajdą się w połowie drogi. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. Wygrywa ten. kożuchy. Jeśli i podający piłki nie schwyci. jakie mają wykonać. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. Przebieg wyścigu. „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. U w a g a . Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. który ją odrzuca. Na starcie ustawiają się dwa rzędy. Odmiana. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. przechodzi na lewe skrzydło. Przybory: zbędne. Rzuty mogą więc być górne. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Ustawienie: szereg na linii startu. uczestnicy stoją twarzami do siebie. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". z jajkiem itp. jak też i chwytnć w różny sposób. w odległości 5-8 kroków. Lewo. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. wracają.oburącz lub jednorącz. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. a poza nim „piesek".„przesyłek pocztowych" . Ustawienie: półkole. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. Polega na tym. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej.Uwaga. Ustawienie: luźna gromadka. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. Z kolei piłka wędruje do drugiego. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. Przebieg zabawy. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. wymijają się i równocześnie „rżą". po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. równe.

gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć).14 punktów. odpychając się rękoma od podłogi. ściągających łopatki.19 punktów. dzieci starsze od 8. za którą znajduje się obręcz. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. drużynie odejmuje się po l punkcie. która szybciej dobiegnie do linii startu . po jednym dla każdej drużyny. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu . kreda. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. po jednym dla każdej drużyny. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. mniejsze lub większe. Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. Drużyna. kocyk dla każdego uczestnika. odpychanie się nogami od podłogi.mety. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. druga . druga drużyna . np. U w a ga . Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. jakie zajmowali w momencie startu. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. w leżeniu przodem na kocykach. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. Cel gry . oraz celnego kopania. ugięcie nóg. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). otrzymuje 15 punktów. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. ustawienie klocków nie stopami. posuwają się w stronę ławki. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. pleców okrągłych i pleców wklęsłych). Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych).mety. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie. ćwiczenie dla dzieci starszych. toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. Wygrywa drużyna. twarzami zwróceni do środka sali. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. dwóch sędziów. w środku której są rozrzucone klocki. dwóch sędziów. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników. Teraz on również stara się piłkę wybić z koła.tak aby powstał mur itd. Drużyna. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu . oderwanie klatki piersiowej od podłogi.do wiadomości prowadzącego. Organizacja i przebieg sztafety. a sami stają na końcu rzędu. Wygrywa drużyna. dwie piłki do koszykówki. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika.mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny. która pierwsza w całości dotrze do ławki. Sztafeta jest zakończona wtedy. otrzymuje 15 punktów. Następnie wykonują w „tył zwrot". „falstart" zawodnika). po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. mięśni pośladkowych. dotknięcie piłki ręką. mięśni karku. Sztafeta kończy się. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). która zdobywa więcej punktów. na kocyku. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. Ten. Organizacja i przebieg sztafety. otrzymuje 20 punktów. Organizacja i przebieg zabawy. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. w wieku 4-7 lat. rż. dotknięcie biodrami podłogi. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka". dowolnym kierunku. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. podążają do linii półmetka. dotykanie klocków rękoma. Po przekroczeniu linii startu . druga . czyli stopowania. Sędziowie przy swoich drużynach. który podąża ślizgiem do linii półmetka. Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. Wygrywa ta drużyna.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. 174 175 . Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . druga . Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. idzie do jego środka. ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. dwie obręcze gimnastyczne. Drużyna. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. dwóch sędziów. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza. wysokie unoszenie tułowia.w innym. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. falstart).19 punktów. leżąc na brzuchu. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali.14 punktów. Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. która ma więcej punktów. nieprawidłowy ślizg. Organizacja i przebieg wyścigów. Koło może być wiązane lub luźne.mety. która zgromadzi większą liczbę punktów. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali.

„ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. Nie zalicza się rzutu. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę. rozwinięcie precyzji ruchu. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. twarzami do środka. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. jednak nie może być mniejsza niż 1. Zabawa trwa 3 minuty. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. pleców okrągłych. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania.5 m. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. które zdobędzie najwięcej punktów. wyrabianie precyzji ruchu. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. 7a każde trafienie zdobywa punkt. drabinki przyścienne. Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. Sędziowie stoją przy swoich drużynach. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. osiowe odciążenie kręgosłupa. lecę „w skrzydełka". Organizacja i przebieg zabawy. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. „Berki" zakładają szarfy. Wygrywa drużyna. Organizacja i przebieg zabawy. który zdobędzie więcej punktów. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m).Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu. które było przed chwilą „berkiem"). Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. 177 . ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. Uczestnicy dobrani w pary. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. oderwanie od podłogi klatki piersiowej. Organizacja i przebieg zabawy. pleców płaskich. raz lewą nogą. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. odpychając się dłońmi od podłogi. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. pleców wklęsłych i płaskostopia).-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". nogi ugięte w kolanach. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. Za trafienie woreczkiem do koła. której „strzały" były celniejsze. wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. starając się. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. 2 obręcze gimnastyczne. . Zabawę powtarza się 4-5 razy. Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników.5 m i drugie duże. kreda. Wygrywa zawodnik w parze. pleców okrągłych. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. Wygrywają ci. w której znajdują się wszystkie woreczki. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". Sędzia liczy wykonane powtórzenia. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Organizacja i przebieg zabawy. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. które zajmowali podczas rzutów. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. płaskostopia. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. Wygrywa dziecko.

„ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. w ten sam sposób wraca na początek. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. Trafienia nie zalicza się. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. pleców okrągłych. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. twarzami do siebie. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . a następnie podciągają do przodu jedną nogę. które dzieci zmieniają miejsca. mało jest takich. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. U w a ga . Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. Pałce rąk skierowane są do środka. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. Zawodnik broni się przed trafieniem. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. Zabawy i gry ruchowe. Trafienie zalicza się. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. dzieci posuwają się do przodu. Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. Trafienie liczy się. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). Uczestnicy: dowolna liczba. dwa. Zabawę powtarza się 2-3 razy. Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. z tą różnicą. gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg.w dwóch szeregach. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). pleców wklęsłych. zabawy orientacyjnoporządkowe. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. Zabawą dla wszystkich dzieci.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. aż do pełnego wyprostu. Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Organizacja i przebieg zabawy. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. w których dwa będą niedozwolone (o tym. w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. U wa ga. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). naśladując „skradającego się kotka". wypychając piłkę. toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. które dzieci zmieniły miejsce. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. Wszelkie zabawy wyścigowe. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. podparty). Piłki nie wolno kopać. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. Druga noga pozostaje z tyłu. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". gąski do domu". Jeden trzyma piłkę. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. twarzami do siebie w odległości 2-3 m. płaskostopia. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. Należy podzielić grupę dzieci na pół. Zawodnicy dobrani są w trójki. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. W ten sposób. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. Organizacja i przebieg zabawy. że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . Druga noga pozostaje w tyle. które będą niedozwolone. z ramionami opartymi o podłogę tak. Zabawa kończy się. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. Organizacja i przebieg zabawy. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. np. Wygrywa ten zawodnik z trójki. potem dziecko odsłania oczy i mówi. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. w odległości l kroku od siebie w szeregu. zabawa wskazana w przypadkach skolioz. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. młodszych i starszych. Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. indywidualnie dla każdego „zawodnika". Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy.

„Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary. oprócz „ruchu zakazanego". np. „ Za gu bi on y kotek".stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. Liczba uczestników: dowolna. Organizacja i przebieg zabawy. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne.„skrzydełka" lewą ręką. 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę.w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. a na „4" imię innego uczest-. Także zabawy z pełzaniem. n o s . Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. Korygując swoją pozycję. poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. 180 „Lampa. prostych ruchowo ćwiczeń . na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. gdy odpowiedź brzmi „nie". Prowadzący obserwuje zabawę. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . „Kotek" cicho miauczy.najczęściej pchnięciem. które odnalazły kości. nika zabawy. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. „Pieski" Przybory: zbędne. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . obręcz. Przebieg i organizacja zabawy. „w skrzydełka" w podparciu. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. Jedno dziecko . Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. np. Zabawę powtarza się kilka razy. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. przez szarfę. Organizacja i przebieg zabawy.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. Prowadzący stoi przed grupą. czworakowaniem . klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. Organizacja i przebieg zabawy. Liczba uczestników: dowolna. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. „poczta". które zadanie wykonały bez pomyłki. poruszając się tak. lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie). Zabawa trwa około 3-4 minuty. np. wyścigi piłek w rzędach. W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". gdy odpowiedź brzmi „tak". Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. szukają kości. Ruchy głowy powinny być obszerne. Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo. Doskonałą zabawą może być np. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). Wygrywają dzieci. wypowiadając na „3" swoje imię. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. 3 . Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach. / określonym układem ramion. nos i podłogę. do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . Dzieci przemieszają się dowolnie po sali.unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami. twarzami do prowadzącego. Organizacja i przebieg zabawy. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. czy się nie poruszają.opuścić. Wygrywa osoba. ale też rzutami. jeszcze raz zostaje on szukającym. Dzieci wykonują przy tym np. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". 4 „skrzydełka" prawą ręką . Prowadzący zadaje dzieciom pytania. Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych.klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. zamieniają się miejscami. a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". Liczba uczestników: dowolna.„łapacz" . ładnie i poprawnie. Zabawa kończy się.szarf obu kolorów. następujące ruchy: l . Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. Wygrywa to dziecko.. Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. Liczba uczestników: dowolna. jak każde może.w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę.

a za trzecim . stojąc na kocyku. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. 183 . ławeczki. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. Zabawa odbywa się około 1.w leżeniu. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. przez dzieci.l punkt.wydech. który z piłką wchodzi do środka koła. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. z układem ramion w „skrzydełka". kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. ławeczki. Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. Zabawa odbywa się przez 2 minuty. Uczestnicy zabawy siedzą np. Prowadzący wyznacza jedną osobę. Jeżeli znajdzie za pierwszym razem. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. którego oznacza szarfą. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. twarzami do środka. Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. szuka następny zawodnik. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód.5 minuty. za drugim razem . którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. Zabawa odbywa się przez 3 minuty.jak pieski na spacerze. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością . Liczba uczestników: dowolna. P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. czołgają się lub pełzają . napinając je w „skrzydełka" . odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. Zawodnik. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. Prowadzący wybiera „berka". W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. Liczba uczestników: dowolna. na obwodzie koła. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany. Zaczarowane zostaje również to dziecko. drabinki. w ślizgach. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. którzy zdobyli po 3 punkty. dowolnie poruszają się po sali . którzy przed „berkiem" uciekają. „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. Nogi mają wyprostowane i złączone. który będzie rozpoczynał „ruch". i pozostaje w niej do końca zabawy. wyróżnia te. Liczba uczestników: dowolna. w czasie 20 sekund. biegając we wspięciu na palcach. których lokomocja jest wolna. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. Dzieci. Organizacja i przebieg zabawy. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. na której są drabinki. Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Organizacja i przebieg zabawy. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. szkodliwy dla dzieci. Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. Zabawa kończy się wtedy. następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy. które utrzymają pozycję krótko i niedbale. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują.starają się dostać na „płoty" . W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. Liczba uczestników: dowolna. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. zdobywa 3 punkty. Organizacja i przebieg zabawy.nie podając piłki. otrzymuje dodatni punkt. Wygrywają ci zawodnicy.nie mogą wpadać na siebie. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. Przebieg i organizacja zabawy. druga połowa poszukuje na następnej lekcji). Prowadzący stara się te dzieci. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. aby otrzymać liczbę punktów karnych. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży.2 punkty.na materace. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska". na czworakach. Organizacja i przebieg zabawy. U wa g a .wdech). możliwie leczniczą dla nich. w odstępach 2-3 kroków między sobą. np. złożone materace itp. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian.

dzieci . Pokazuje on różne ćwiczenia. W większości gier sportowych. a następnie w Jewo. tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m. leżą na podłodze. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej.w odpowiednim rytmie. Liczba uczestników: dowolna. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). które zdobędą najwięcej punktów. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Wygrywa to dziecko. Wyróżnia dzieci. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. lub że pada większy deszcz . w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. barkach i piętach.ręce w dół. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość.oderwanie klatki piersiowej od podłogi.leżenie tyłem itd. c/. klaszcząc . Zabawa odbywa się w czasie l minuty. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. np. sztafety. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. „leżenie przodem" . Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła. obserwuje dzieci. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. Opierając się na głowie. asymetryczna praca rąk. wyprostowane. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi. po czym powtarzają ruch. przesuwają biodra do przodu. w środku którego ustawia się kos/. Wygrywają dzieci. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg. „ręce do góry" . Liczba uczestników: dowolna. „Dżdżownice" Przybory: zbędne. podając wymienione hasła. które najlepiej naśladowały chrząszcze. Zabawa kończy się wtedy.nie popełniły błędu. które . które dzieci powinny wykonać odwrotnie. z rękoma i nogami w górze. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. w odległości 5-8 kroków. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. które najlepiej wykonały zadanie. Organizacja i przebieg zabawy. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza.ręka w lewo.dzieci . że pada mały deszcz. Uwa ga. Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza. Zabawy i gry ruchowe. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. gry sportowe.ęsto stosuje się różne formy /. Przebieg i organizacja zabawy. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu.jako inna zabawa. następnie unoszą w stronę głowy barki. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. Prowadzący wyróżnia osoby. tylko z dalszej odległości . „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. Zabawę powtarza się kilka razy. Prowadzący. Liczba uczestników: dowolna.na miarę swoich możliwości ruchowych . Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. Organizacja i przebieg zabawy. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej. które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. a ręce wyciągnięte w bok. złączone i uniesione do pionu. Przebieg i organizacja zabawy. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. twarzami do środka. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. 184 . kosz (wiadro). „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. mówi. Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. nogi wyprostowane. wtedy „wycieraczki" pracują powoli. Liczba uczestników: dowolna. 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. Niektórzy autorzy uważają. Liczba uczestników: dowolna.aba\v i gier ruchowych. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. „ręka w prawo" . oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy.dzieci . Przebieg i organizacja zabawy.

3) gry sportowe. woreczkami do kosza. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. wykonując zadania. podobnie jak zabawy. 187 . dobiega do miejsca. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. 12. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. np. szczególnie sztafety. z takimi elementami ruchu. 5. Z pomocą gier. zmienia go i szybko wraca. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego. bieg w kierunku przeciwnym. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. 78. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. naruszy regułę gry. 9. 8. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. biegi. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. ćwiczenia równoważne. ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. z których każda ma swoje określone konkretne cele.). Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. podnoszenie ciężarów itp. bieżne itd. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). 6. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. 3. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. Gry ruchowe. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi. np. 1. 10. Gry r uc h o w e nych. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. zgodności działania. 7. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. koleżeńskiej solidarności. 11. jasne i dokładne. 4.Ryć. 2) sztafety i tory przeszkód. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. kopne. dla którego jest to sygnał do startu. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. Gry ruchowe. ale na wspólnej linii. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. b) indywidualne: np. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. jak: rzuty do celu. że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie. rzuty itd. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. Wszyscy biorą udział w grze. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). dotknąć barków przeciwnika. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. wspinanie. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. Może to być któryś z ćwiczących. „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. 13. np. w którym położony jest woreczek (zadanie). np. Objaśnienie powinno być krótkie.

Ćwiczenia talii 4. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". W terenie przeszkody mogą być naturalne. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie.sztuczne. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. 2) ustawić je we właściwej kolejności. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. nastrojowym.jest to rodzaj treningu obwodowego). wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. J. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . Obcowanie z muzyką. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. wzbogaca osobowość człowieka. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Start . określając ich liczbę. Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności. powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. W Polsce jest ich już bardzo wiele. Dziś są popularne w całej Europie. Prowadzący w sposób umiejętny. pop lub country. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. W zależności od tego. Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. który poprawia przeszkodę i sprawdza. jak i niepełnosprawnych. komu mają służyć. czas i sposób wykonania. a ustawione w sali gimnastycznej . z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. tory przeszkód są różne. 5) dobrze zorganizować sędziowanie. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy. uprawianie jej lub słuchanie. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. Ochrona . Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki.sprawnościowy. Meta . Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne. Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora. ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco. Ćwiczenia ramion 3. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie. 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego.kondycyjny (ścieżka biegowa). że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). Każdy startuje indywidualnie na czas. Rozgrzewka 2. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. 188 . Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej).na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. Ścieżki zdrowia. Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. Przeszkody są tak zaplanowane. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego.zarówno dla osób zdrowych. Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego.określenie czasu pokonania toru przeszkód. . stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. może często zastąpić te doznania. natomiast K. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu. Fonda. Liczba uczestników dowolna. Propagatorką aerobiku była J. Cooper był jego prekursorem. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii. 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym.H.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu. szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. Ćwiczenia nóg 5.

w Polsce mniej znana. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. Zgiąć kolana i skłon T w przód. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. • minimalna liczba powtórzeń to 8. 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. • znajomości wszystkich ćwiczeń. • uważnego obserwowania ćwiczących . Jak w ćwiczeniu 1. Aerobik ćwiczą nie tylko panie. rż. • elegancji. 191 . Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. W aerobiku zdarzają się kontuzje. od których zależy ładna sylwetka ciała. a instruktor powinien skontrolować. dokładności i zgrabności ruchu. Ćwiczący. przyjemnością i radością. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). RR daleko. 1.5 kg.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. wolno pospacerować. aby poprawiały one ogólną kondycję. uda). pani Callan. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. wyciągnąć głowę i RR w górę.poczucia rytmu i frazy muzycznej. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. rozluźnić się. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym.NN wyprostowane. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. powinien zasięgnąć porady lekarskiej. lecz zmieniając pozycję wyjściową. nie krępujący ruchów strój. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. • prawidłowego. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. 4. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0.wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. śpiew. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. 3. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. ale i panowie.. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. ich trudność. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. są odpowiednie dla wieku. swobodny. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. tułowia i ramion. Pozycja wyjściowa stojąca . Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. krzyk. liczbę powtórzeń i czas trwania. • posiadania uzdolnień muzycznych . ułożenie ramion i nóg. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. ale jest też bardzo przyjemna. stopniowo i powoli. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. talia. śmiech i głośny wydech. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. pośladki. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. RR daleko przed siebie. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. RR wzdłuż T. który przekroczył 40. oczywiście pod warunkiem. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. Powinien tak dobrać ćwiczenia. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia.5 do 2. Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund). nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. biodra. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń. 5. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. ale przy ochronie paskami na dłoniach. 2. stopach i biodrach). aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. Wtedy trzeba odpocząć. Trzeba czuwać nad tym. Całość powtórzyć 5 razy. mocno napiąć mięśnie brzucha.

Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. dlatego gra toczy się także za koszami. długość 12 m. w których zawsze występuje element biegu itd.drużyna A A chłopiec . Nie wolno kopać piłki. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. gry sportowe. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. ćwiczenia koordynacyjne równoważne. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady. np. długość 10 m. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). 192 193 . Mogą to być elementy gier sportowych. 2. punkty rzutów karnych i sędziowskich. gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. 3. Jeden zespół może wykonać to szybciej. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. Wymiary te mogą być także większe. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. Jest to gra uniwersalna. Nie wolno przebywać w polu bramki. 3 chłopców i 3 dziewczynki. przechodzenie przez kładkę. w odpowiedniej odległości od kosza.5 m. wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska).drużyna B wymiary kosza Ryć. jego proste formy. Punkty te liczą się do wyniku końcowego.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. Korfball jest grą koedukacyjną. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m. należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. zawodnicy podają piłkę między sobą. 4. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. wybijać lecącej piłki. a ruch. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne . Nie wolno faulować. pamiętając jednak. np. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. 79. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych. Nie wolno grać głową. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. Nie wolno grać nogą. Zespoły: 2 zespoły. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. Wygrywa ten zespół. popychać zawodników drużyny przeciwnej. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. Nie wolno biegać z piłką. lekkoatletyki. 5. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. kozłować piłki. pole bramki. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. Nie wolno bronić w polu bramki. elementy sportu gimnastycznego. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku. Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1.dntźyna A O dziewczyna . W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. wspinanie się. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec .elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała.drużyna B Ą dziewczyna . ze środka boiska.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. którego wymaga. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron.

.

Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. Ćwiczenia siłowe. Turnieje korfballowe. Dziecko. co robi. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. Ćwiczenia wytrzymałościowe. t. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. jak i przyszłych sukcesów sportowych. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. podczas „olimpiady" przedszkolaków. Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . staje się bardziej zdyscyplinowane. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. kierowany. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. z określoną częstotliwością. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. Są to ćwiczenia. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. ciężki stan ogólny. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. koordynacji ruchowej. nawyków płynności ruchu. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. Ćwiczenia poranne. może samo pobudzać inicjatywę grupy. który trafił do kosza np. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. Ćwiczenia w wodzie. siły i wytrzymałości mięśniowej. staje się zwinne. Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich.a drugi wykona więcej celnych rzutów. kształtując swoją sprawność podstawową. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. V. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. z wyjątkiem tych. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. Dopiero dziecko powyżej 3. zręczne. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. ostre zapalenie stawów itd. Ćwiczenia oddechowe ogólne. 194 . Ćwiczenia zespołowe. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. Należy pochwalić zespół. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". rż. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. którzy występują tylko w roli kibiców. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. Warszawa 1996. można włączyć do ćwiczeń grupowych. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu.uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. cieszy się w grupie popularnością. skupiają rodziców. związanych z występowaniem konkretnej choroby. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. uczy się panować nad swoimi reakcjami. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. Ćwiczenia indywidualne. 5 razy. samodzielne. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. Ćwiczenia oddechowe specjalne. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. np. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących.

Ćwiczenia antygrawitacyjne. muzykalności i estetyki ruchu. za pomocą których można poprawić. np. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. sprężyny itd. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. Są to ćwiczenia czynne. tylko jednej strony ciała. Są ćwiczeniami. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. „obsługujących" określone części ciała człowieka. Ćwiczenia równoważne. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. wykonywane w specjalnych sytuacjach. Ćwiczenia kształtujące. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Są to ćwiczenia. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. Ćwiczenia wybiórcze. Ćwiczenia symetryczne. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Ćwiczenia o charakterze statycznym. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Ćwiczenia jednostronne. Są to ćwiczenia. Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. Ćwiczenia izotoniczne . Im ruch jest bardziej „sprężysty".). Ćwiczenia wspomagane . które rozluźniają określone. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. Ćwiczenia szybkościowe. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. bieżni ruchomej itd. Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. Ćwiczenia bierne (test 0).Ćwiczenia gibkościowe. np. przy użyciu siły zewnętrznej. Ćwiczenia wszechstronne. przez położenie woreczka na głowie. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. hantle). np. Ćwiczenia uspokajające. Ćwiczenia koordynacyjne. utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. Ćwiczenia intensywne. w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Polegają na skurczu izometrycznym. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. koordynacji i odwagi. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. Ćwiczenia specjalne. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. w pionie. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. Ćwiczenia z przyborami. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). Wymagają płynności. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. ręce kinezyterapuety.prowadzone. szybkości i koordynacji ruchowej. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Weissa. np. nerwowego i krążcniowo-oddechowego. który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. Ćwiczenia redresyjne. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. Ćwiczenia asymetryczne. Ćwiczenia czynno-bierne. . Według okieślenia prof. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. niejednokierunkowe. Ćwiczenia taneczne. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. szybkości. Ćwiczenia izometryczne .). Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu.patrz ćwiczenia statyczne. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia akrobatyczne. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. Ćwiczenia wolne.patrz ćwiczenia dynamiczne. np. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. Ćwiczenia zwinnościowe. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. Są to ćwiczenia czynne. Ćwiczenia na przyrządach. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. intensywnym działaniem chorego. Ćwiczenia relaksacyjne. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. Są to ćwiczenia. Są to ćwiczenia o równomiernym. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). Ćwiczenia rozluźniające. Są to ćwiczenia. obszerności ruchu w stawach. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca.

Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. gdyż razem stanowią metodyczną całość. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. Są to ćwiczenia chwytności rąk. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. nie objętych unieruchomieniem. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". Zasada poglądowości i dostępności. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Opierają się one na analizie procesu nauczania. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. Ćwiczenia manipulacyjne. Zasada wszechstronności i zdrowotności. 2. a nie w istocie ich treści. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. np. 4. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. Ćwiczenia chodu. gdy prawa noga jest w gipsie. Uwaga. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). np. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. gdy cała noga jest w gipsie. 3. Ćwiczenia ipsilateralne. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. Zasada systematyczności i trwałości. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. a tylko staw biodrowy jest wolny. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. Zasada świadomości i aktywności. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. Zasada aktywności i świadomości. 199 . Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania.Ćwiczenia kontralateralne. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia.

mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. które są dzieciom potrzebne. jest wielką atrakcją. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. musi wiedzieć. wychwyt z karku. Małe dzieci.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. nie wymaga opisu szczegółów. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. gdy jest źle wykonany. zarówno zdrowe. Bywa też tak. obok naturalnej potrzeby ruchu. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np.w zależności od rodzaju zespołu. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. Choroba. które trzeba zażyć. mają świadomość. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. jaki stawia przed lekcją ruchu . forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. że cała lekcja jest efektywna. wyobrażenie o ruchu. wynikającej z choroby. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. Należy pamiętać. i celu. po prostu jako niedobre lekarstwo. ciągle powtarzane. lecząc. Osoby dorosłe.ys/yć spontaniczność. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. żeby skutkowało. ale znajdą psychiczne wytchnienie. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . Osobowość nauczyciela. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. przyczynia się do tego. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. staje się świadomą. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. z którym przeprowadza ćwiczenia. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. np. U dziecka chorego. zniechęcają. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. jak i psychicznym. krótka. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. Nale/. Taki ruch trzeba pokazać. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. że osoby niepełnosprawne. często z uczuciem zadowolenia. Nauczyciel. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. bez zbędnych przerw.ynniki muszą być zaspokojone. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. a dla osoby starszej. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu. trochę zabranego prze/. oprócz chęci zabawy. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. ćwiczący uczą się ruchów. /. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. gdyż jest ona jednoznaczna. w wyniku której dzieci stały się niesprawne. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia.2. czy poprawnie wykonuje ruchy. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. fachowych określeń. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. bawić swoich małych uczestników.tak objaśnia ćwiczenia. Chęć wyleczenia. głównej zasady ruchu. to dlaczego i na czym polegają błędy. Tym ćwiczeniom powinna towar/. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. Umiejętnie. czego ma uczyć. doznania przyjemności. a potem jego szczegółów. a jeżeli źle. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. d/ięki analizie wzrokowej. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. Umiejętności dydaktyczne. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. los dzieciństwa. l te c/. Ponadto używanie krótkich. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. Demonstracja ruchu przyspiesza. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. im jest ono starsze. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego.byt łatwe zadania ruchowe. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. I dopiero wtedy . bez zaangażowania emocjonalnego. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia.

Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. np. skandowaniem sylab słów. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. Zasada zdrowotności i wszechstronności. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. itd. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. jego rozległości i skutków. telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. Zasada poglądowości i dostępności. które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. Rytm można zastąpić. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. przystosowując nas do życia w określonych warunkach. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. np. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. nawet w tych częściach ciała. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku.ustawiają się w szeregu. głowa w gó-rę. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). Małe dzieci. przesuwając na bok łokcie. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. jaki upłynął od wystąpienia zawału. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie. a na polecenie „dzieci robią płotek" . Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . Taka lekcja jest krótka.urywanym lub przeciągłym.dzieci układają dłonie na głowie. jak i niepełnosprawnych. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. wykorzystując czucie przez dotyk. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. jak i dla osób niepełnosprawnych. Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. Zasada systematyczności i trwałości. na polecenie „wkładamy kapelusz" .stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. Wiadomości na ten temat czerpie z książek. który dzieci mają za chwilę naśladować. doniosłe. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. by mógł służyć zdrowiu. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego. Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. głosem modulowanym . potem w siadzie . W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. potem ze spuszczonymi nogami. Hasło . Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. np. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. rytmicznie. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. Chore dzieci nieraz nie widziały np. U tych ostatnich. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. potem w siadzie na stołku). lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. zarabiając na siebie. wykonując polecenie ćwiczenia. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest. które nie były ćwiczone. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym.krótko. rę-ka wy-żej.dzieci rozszerzają kapelusz. określających w danym momencie wykonywany ruch. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. zamiast liczenia.

Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości. 1. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). Współcześnie (np. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. kierowanie własnym postępowaniem. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. 3. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. prace społeczno-użyteczne. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego.umiejętności. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. wyniki kształcenia będą optymalne. Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. 1. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. planową pracę z uczniami. jak najlepiej nauczać i uczyć się. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. 205 . Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. treści nauczania wskazują. a także pedagogiki wychowania fizycznego. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). II. Zasady doboru treści. czego należy się uczyć. od łatwych do trudnych itd. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. 5. świadomy.). organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). Strzyżewski) wyróżnia się: I.teoretycznej i praktycznej. 2. Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. korektywa. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . zajęcia na obozach letnich). gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. 2. wzmacniają pozytywną motywację do nauki. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. L Zasady doboru treści. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. na ogół nie należy uczyć następnych. które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. samokrytycyzm. 204 4. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. II. S.

Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. Metoda całościowa . Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego.3. od prostego do złożonego. w okresie dorosłości. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. logicznej ciągłości ruchu . głównie biologicznymi. takie jak: świadome dążenie do celu. Uczeń. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. a nauczyciel mu w tym pomaga. zadania częściowo określone. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości. 207 . wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. aby osiągnąć jakiś cel. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. Dzieci niepełnosprawne. określenie kolejności następujących po sobie czynności. słowne. w życiu dorosłym. Metoda kombinowania . Metody służą do rozwiązywania problemów. Wyróżnia się następujące metody: 1. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. zdobywają nowe nawyki ruchowe. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej.droga. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. 3. Metoda analityczna . Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. sposób postępowania. taktyczny lub obciążeniowy. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. 4. Dzieci się bawią. tak jak dzieci zdrowe. Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym.korelacji z innymi przedmiotami nauczania. jak np. od łatwego do trudnego. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. modyfikując je w zależności od leczenia.dorosły i dziecko. Oznacza określone cechy. Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. jaką daje im ruch i zabawa. rehabilitacja ruchowa. Wyróżniają zadania ściśle określone. precyzyjne określenie zastosowania. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący . Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. techniki sportowe gimnastyczne. Współcześnie postuluje się. Całkowicie i z wielką ufnością. jak i osoby niepełnosprawne. osiąga cel. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. ale także kształtować cechy osobowości. działania praktycznego oraz problemowe. systematyczność.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . i wreszcie zadania problemowe. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). korekcja postawy.uczącego zarówno osoby zdrowe. że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. realizując zadanie ruchowe. Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. pragną radości. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później.nauczania ruchów w całości. Chcą bawić się. bo lubią zabawę i chcą się bawić. wiadomości oraz przekonanie. Wiedza ta. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. a w przypadku wychowania fizycznego . a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo. 206 2.syntetyczna . Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności.). a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. 5. wprowadzając następujące metody: poglądowe. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego.

indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej.. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego. III. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. 3. głównie gimnastyki). wzmocnienie określonych grup mięśniowych. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym.F. Zadania ściśle określone . 1.stnła w łatach 50. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej. zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się. 2.realizacja zadań ścisłych. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. 2. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. np. wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń.według przekazanego wzoru). Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. opisy. stabilizacja odcinkowa. Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. Metoda zadaniowa ścisła . W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. konieczna motywacja własna u ucznia). liczba powtórzeń .nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). II. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. który komenderuje grupą. np. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. 1. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. szybkość całego ruchu. 3. nie tylko w sporcie gimnastycznym. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu). Metoda ta. także zdrowych. podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v. Metoda programowego uczenia się . Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. odbiorcy ćwiczeń . ale znacznie /. Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. 2. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego. Ćwiczenia wykonuje się. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej.metody proaktywne. 2. polecana szczególnie dla dzieci). chyba że zaistnieje określona konieczność. Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. Metoda naśladowcza ścisła (bodźce .realizacja prostych zadań w sytuacjach. tablice. a nawet jakiejś fazy ruchu. usamodzielniające.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I. 208 209 . niezbędna jego twórcza inwencja). Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. amplituda ruchu. niezbędna motywacja własna). Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. Metoda naśladowcza ścisła . gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. rodzaj ruchu. 3. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. konieczna motywacja własna u ucznia). by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny. Skinner. takich jak np.metody kreatywne. jej twórcą był B. Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. np.metody odtwórcze. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia. Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji.modyfikowana. niezbędna motywacja własna u ucznia). często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej.reakcja . gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych. Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. Zadania częściowo określone . Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . 4. 1.

które mają zastosowanie w życiu codziennym. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. Pochwała mobilizuje. rzuć. łatwe.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". Współcześnie ta metoda nauczania. spełniają też funkcję rekreacyjną. której twórcą był R. Różnica między tymi metodami polega na tym. przeskocz itd. związaną z wykonaniem określonej czynności. Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej. kształcą także cechy charakteru. odpowiedzialność i uczciwość. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu.Metody usamodzielniające 1. kształcącą i wychowawczą. czworakowanie. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. zwierząt. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. nagana zniechęca. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą.specjalnie wytyczona trasa. oprócz zabawowej. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . zaradność. skok. Są to także ruchy wspinania. Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . jest bardzo potrzebna. Zabawa kończy się. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. Metoda zabawowo-naśladowcza . Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. rzutu. 2. gdy nauczyciel ją przerwie. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). pokonywanie schodów o różnej wysokości).realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. takie jak opanowanie. Nauczyciel w każdym momencie pokony211 . zdyscyplinowanie. takich jak chód. takich jak grzmot. zjawisk przyrody. pokonywanie przeszkód. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. Wyrabiają samodzielność. Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane. 4. że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . deszcz itd. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi).realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych.samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. bieg. to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. mechanizmów. zrozumiałe. szczególnie dzieci niepełnosprawnych. dogoń. chwytu oraz zwisy. poprawienia cech motorycznych. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. Dokładnie określa pozycję wyjściową. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny). w grze ruchowej przepisy. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. nie wymagające długich wyjaśnień. Może to być np. eliminowania brawury i brutalności.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". które regulują przebieg gry). których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. że inne są cele. oraz część fizjologicznohigieniczną. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). .realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci. pełzanie. Strzyżewski. przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. odwagę. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. 210 3. wiatr. Metoda zabawowo-klasyczna . wytrwałość. postaci z bajek.. który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. Metoda programowego usprawniania się . skocz. dokładność. ćwiczenia równoważne. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych.

Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. np.czy też z troski o własne dzieci. zabawy itd. że noga to prosty kij". Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej. inicjowanej przez nauczyciela. np. jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej. Laban) . z ruchem (jak wygrać mecz. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. W czasie wykonywania ćwiczeń~^. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. wszechstronności ruchów.twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . licząc 1-2-3-4-5-6.forma zabawowa itp. 2. WSiP. I tak trzymać. ale i zbiorowych). Jest ona oparta na podobnych zasadach. Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym.). Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych. Spróbujmy jeszcze raz. jego estetyki i prawidłowości". gdy 213 . oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". sceny mimiczne. fantazji. Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów . prościutkie. W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego. a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych .stosowana przez poznańskich naukowców. Metody twórcze 1. Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. jeszcze bardziej. określenie . Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. np. ponieważ. następujące: „Wyprostować kolanko.zasada stopniowania wysiłku. z jaką związane jest dane określenie.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). np. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej".w kontekście metody nauczania. Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu. Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych. zawsze trzeba mieć na uwadze to. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego. służąc własnym przykładem.zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów. Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań. z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) . Metoda problemowa . Polecenie może być np. Tylko pamiętajcie. Niektórzy autorzy. np. pomysłowości. cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. asekuracja i pomoc. odpocząć. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. szczególnie dzieci).sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. uczy dokładności ruchu. Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. w szkole i przedszkolu. Warszawa 1996). gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda.zachęta. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych. oraz z rozsądku . Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. na korytarzu itd. uważają. z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. w życiu dorosłym. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści.dla zdrowia . dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń.

80. pary. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. Form a s t a c yj n a : polega na tym. • formy prowadzenia zajęć. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. Odliczanie. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. kolumna ćwiczebna. zajęcia śródlekcyjne. imprezy rekreacyjne itd. grupy. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. lecz również na tym. Przykłady obwodów stacyjnych 1. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg.sprawność na to pozwala. gimnastyka przyrządowa. Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. odtwórcze. stosuje różne formy podziału uczniów. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. 3. Dodatkowe podziały to drużyny. Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. fizjologicznym i psychicznym. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. po czym wstępują z powrotem do zespołu. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. bardzo lubiane przez ćwiczących. Ustawienie ćwiczebne: luźno. rząd itp. Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. dotykowe. zależnie od liczby dzieci w klasie (np. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. bezpieczne i atrakcyjne). gromadka. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. słuchowe . że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. w ruchu itp. zwroty w miejscu. • formy porządkowe. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). pojedynczo lub w parach. które składają się na obwód stacyjny. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. 2. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. wycieczka. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . dwuszereg. półkole. że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania.metody nauczania. Mechanizm poznawczy . 2. Formy podziału uczniów Nauczyciel. Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji.współcześnie bardzo propagowany. ścisłe).

Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część . c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: .kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb. Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch. Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń. . na torze przeszkód w określonym kierunku. laski gimnastyczne i inne). 217 . ~ skupienie uwagi ćwiczących. Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się.Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć. wynikające z konkretnych treści części głównej (np. ogniskach sportowych. że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie. . II część . na której odbywają się ćwiczenia. lekcji gier i zabaw ruchowych. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. . na jaki pozwalają warunki. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas . Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/.mu.ęści głównej. Istnieją różne typy lekcji. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach. . Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve . b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti.końcowa.organizowanie grupy. Tory przeszkód mogą być naturalne .acych do zadań oczekujących w c/. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie. .wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji. . poprzez który nauczający . jako podstawowa zorganizowana forma zajęć.zadania specjalne. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym.zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/. „po swojemu". Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących. . . oparta jest na toku lekcyjnym.na kilka czy kilkanaście lekcji. hantle. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd. . Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób. np./. sekcjach sportowych. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym.w szpitalach. Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego.wstępna. określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach. jak strumień.nawiązanie kontaktu z gtupą.nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki.w warunkach terenowych. których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej. Tok lekcyjny jest to ogólny schemat.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. Lekcja wychowania fizycznego. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). nianiu leczniczym. Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. sanatoriach.kształtowanie prawidłowej postawy.przygotowanie organizmów ćwic/. przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania. Zespół ćwiczących. F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących. konkretnej lekcji. Zadania: . mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane . młodzież. jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. 81.główna. osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa.częściowo sztuczne.podanie celu lekcji. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym.y jednej. dorośli . lekcji gier sportowych.w szkołach. I I I część . który orientacyjnie wskazuje. częściowo naturalne.

_CT <g ft. . bieg. .____ to. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego. t—r± _*____J i f J c __.stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu. śmiałości. -t—-A l *p— o -3 —Js . wspięcia. 82.kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych.gry i zabawy relaksacyjne.wyciszenie emocji ćwiczących. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. /// część . Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. O) _. wyrobienie samodzielności.opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych.a £ co •f——r l .nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności.przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. Zadania podstawowe: . .marsz.ćwiczenia na szybkość reakcji. Środki: Ćwiczenia. zdecydowania. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut. Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej. .ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. skoki.oddechowe. 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia.podsumowanie wyników lekcji. rzuty. . nawyków w zmieniających się warunkach. zwinności. ćwiczenia z elementami korekcji postawy.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć. poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych. ćwiczenia (rozluźniające) równoważne. układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. aktywności. . _* > -u\ < «-: •> C. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna. Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji).rozluźniające. moralnych i innych._. na przyrządach. Krzywa natężenia wysiłku. z przyborami.końcowa . których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy.czas. . a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze. // część . . W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. śpiew. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia . . Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. głównie z grupy ćwiczeń stosowanych.przećwiczenie mięśni. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji. uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. . roztropności. . Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . szybkości. Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . jak: rozwój równowagi. Poza tym: marsz równym krokiem.musztra. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. czołgania. Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 . wytrzymałości. biegi. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. Wykres ma kształt paraboli. Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut.ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). . doskonalenie cech fizycznych. .utrwalające nawyki prawidłowej postawy. od których zależy dobra postawa człowieka. Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu. skoki w miejscu.kalorie i osi odciętych . .trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. doskonalenie koordynacji ruchowej. specjalne ćwiczenia oddechowe. siły.Środki: .glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności.głównie ścisłej lub zabawowej. _. Zadania podstawowe: . Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy.

Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć. krążenia Linia zerowa . 83. 220 . należy także wiedzieć i przewidzieć.-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn.tętno przed zajęciami Na skali po str. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego. w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego).

to można doprowadzić do nad221 . zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów.stan ogólny i plan leczenia. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. płci.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń . umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. Prowadząc konkretną lekcje. ćwiczenia ramion. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. są niedopuszczalne. Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często.cszkód. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. np. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. kierunku ruchu. ale zawsze powinna być taka. Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. na różnych etapach lekcji. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. Przerwy. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. a w lekcji ruchu leczniczego . nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. lżejsze ruchy. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. przygotowania fizycznego. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych. Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. amplitudą ruchu. np. szybki bieg i czołganie. W lekcji ruchów leczniczych.

mężczyźni. gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć. dzieci . o średniej . Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana. .70-3. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę. Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń.0 2. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych. . 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: .0 0.90 5.63 0.13 10. .8 1.28 1.30 8.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych. 4500 ml . . ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji .8-2. .zależnie od wytrenowania).ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko.16 2.52 6. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego. Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych.90 2.około 24.40 6.0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów. Ilość wydychanego powietrza różna.0-20.32 0. .tzn.28 0.50 9. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia.78 10.ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych.05 37.0 13.zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń.09 1. Krawczyńskiego. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4. liczba oddechów .58 1.około 75 uderzeń. Serebrianikowa i in. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek.zależnie od wieku. z wyjątkiem treningu specjalistycznego.50 45.14-14.37 1. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę. będą celowe. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4).48 10. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi.10 1. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających.58 4.80 1. Im większe jest wydatkowanie energii.około '/2 litra na minutę. lecz powinny być wszechstronne.0 8. . wytrzymałościowymi lub siłowymi. rzut do celu.1 6.63 2. ale o umiarkowanym i średnim natężeniu.28 6. o dużym natężeniu.14 4. .około l litra na minutę. Krestownikowa.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m . niewiele przekracza 120/80 mm Hg. takich jak np.0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód. podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności .26 1.52 3.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne.dorośli 16-18. ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie . w ten sposób. tym większe zapotrzebowanie na tlen. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety. Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna . Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.01 7. Bodźce ruchowe są to ruchy.5-19.10 0.0 2. Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko. u osoby wytrenowanej więcej. 223 . norma ciśnienia .60 2.25 0. przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy. które stanowią treść ćwiczeń.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym). Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące.0 1.0 10.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie.2-4.

pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. . w bólach krzyża . .żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego. wzmacniające mięśnie pośladkowe.kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu. jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie. .ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową.kinezyterapeuta i pacjent.ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. szybkość. . życzliwość. Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. od ruchów prostych do ruchów złożonych. wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. o dłuższym czasie trwania. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. stwarzając takie sytuacje. sprawność sportową . Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć. W lekcji ruchu leczniczego zdarza się.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego. Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku. . początkującymi i osobami starszymi. jak i właściwego rytmu ruchu.o obszerna. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania. należy stosować wysiłki szybciej narastające.w lekcjach. takie jak up.dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. siła. są podobne do lekcji wychowania fizycznego.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). szczególnie z dziećmi. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych.stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. w zależności od tego.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. wytrzymałość. ćwiczenia równowagi itp.w czasie specjalistycznego treningu. 225 . a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. . które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe.w lekcjach treningowych. ruchy symetryczne antygrawitacyjne. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia. w wadach postawy . . . a jednocześnie stanowczość. bez wzmocnienia mięśni grzbietu.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne.ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe..ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. ale należy: . należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych. że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem. w przypadku porażeń w paraplegii . W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. albo wreszcie . Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. . że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. od znanego do nieznanego. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu. wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy. c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego. W usprawnianiu Iccznic/.zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny).nie zezwalać na to.pozycje niskie. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym. Sposób doboru ćwiczeń. . 224 .ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. . Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. np. Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych .

Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. a także układu oddechowego. II Faza . • mieszane (stacyjne. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. Rodzaj. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. 226 To usystematyzowanie bywa różne. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. pokarmowego. III Faza . startowe). Wykonując różne czynności dnia codziennego. Inni autorzy zaś (np. • gimnastykę poranną. Nauczyciel określa główny układ ciała. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. • ćwiczenia w wodzie. 2 odrzuty i powrót do pw. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. 4. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza .do jakiego położenia (w górę). Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. np. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go. zrozumiały dla ćwiczących. a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa).: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). • zabawowe. np.jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej.wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). można je kształtować i rozwijać. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi. • sport inwalidzki. zabawa właściwa. np.tworzenie się nawyku ruchowego. by mógł egzystować. w zajęciach ogólnokondycyjnych. np. 1. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. np. np. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. nie kierowane ćwiczenie. t/n.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. wymach RR przodem w górę . kinezyterapeutyczne. Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. serco-wonaczyniowego. utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. • naukę chodzenia. 3. Pozycja wyjściowa. czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. klęk podparty . chodzenie po schodach. 6. bieg z wysokim uniesieniem kolan.opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. kierunek i amplituda ruchu. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. który często określa charakter ruchu: skłon T. zawód listonosza. PR w górę. klęk podparty. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. 2. wymach itd. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. wymach RR (przodem) . RR przodem w bok. Metody jako sposoby realizacji nauczania.jaka jest amplituda ruchu. c/ynnością częściowo automatyczną. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. zawsze przystosowany do warunków i możliwości. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. np. utrwalonymi. obrazowy. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. Jest to samousprawnienie czynnościowe. • zmodyfikowane. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. przenoś. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. • metody treningu obwodowego. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. wymach RR. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. odrzuty RR. Usystematyzowanie zasad. intensywnej pracy). gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). z której zaczyna się ruch. 5. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. układu nerwowego i dokrewnego. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. np. zawód. Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. Pewne. Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. głównie krążenia i oddychania.

Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. Warunki przestrzenne . trening wyczynowy. na lekcji wf. w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela.RR w dół".RR w dół. stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy.RR w bok. przybory. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. Zdarza się bowiem. 4. drużyny. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji. rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5.) Tok lekcji 1. lecz powiedzieć „dość". 5. to forma jest zewnętrznym kształtem. W zakresie motorycznuści 3. • metodą wprowadzania fragmentów gry. Warunki (miejsce zajęć. formę frontalną razem z indywidualną. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem.. Metoda sportowa . formy podziału. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. Elementy gier sportowych. Jest to sygnał dla ćwiczących. Indywidualna. często zmodyfikowane. Metoda może posługiwać się różnymi formami".ustawienie. Stacyjna. pojedyncze ćwiczenia. 3. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania). układem. zastępy stałe. Zajęcia w zespołach. np. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. postawa. • grą uproszczoną. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową.-met. formy pozaszkolne. Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu.. np. Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. Obwód ćwiczebny. sprzęt. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1.. pary. szczególnie z dziećmi i młodzieżą. W zakresie wychowania. dość". leczniczy). głównie organizacyjnym.RR w bok.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym.RR w górę. Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. 3. zmienne. Warunki czasowe . 3 . Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy. • grą właściwą. i składa się z następujących elementów: 1. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich.sala. np. Warunki organizacyjne . boisko.. Frontalna.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. 2. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . 2. Rozgrzewka. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. 2 . powiedzieć „i. który 228 229 . 4 .lekcja. W zakresie wiadomości 4. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. zajęcia gimnastyki korekcyjnej. Nastawienie uczniów do zajęć 3. budową. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu. teren otwarty.doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała. W zakresie umiejętności 2.

.... naśladują rękami wiatraki ... „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N.. wykonują polecenia Nr . 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1...... naprzemienne przysiady i powstania U... .. Przyrządy: .. a ja zobaczę.......... zbiórka..jak mama waży sól" (na wadze) N... W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U... zwinność. Zadania dydaktyczne: ... Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2.. poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować..... Podanie tematu i głównych zadań 2... szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali...... Powitanie 3..Wzór II Osnowa . obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N...:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego... Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2.... Miejsce: . przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N... chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi. „Wchodzenie po stopniach schodów" 6... kto najwyżej skoczy 230 231 ....... Rozgrzewka 1.... Zbiórka w marszu w parach 2. równowaga 2.. maszerują w miejscu.. W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U... „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3.. klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4........ Czas: 45 minut. pomagają i przyjmują informację 8. Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość.:Pokażcie dzieci.. Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna........ „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St.. podaje temat i /udania (bardzo prosto) N..:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U. co kotek robi po przebudzeniu się N.krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U... 4 zestawy szarf kolorowych.. unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7..:Podskakujcie obunóż..... Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki... „Koci grzbiet" 5.. poleca: RR w bok. prawą ręką N... 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1... Dla . Podskoki „ fry N.. jak sportowiec wchodzi po schodach N.. Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4.. Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł. Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 .. Zadania wychowawcze: 3.. Strzyżewskiego) Klasa: I...:Pokażcie dzieci. teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką. Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3. Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N....... naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U... Sprzęt: ..

3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N.tilanie woreczka na przemian pod prawym. chwyt przeciwna rck. potem pod lewym kolanem. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. brzucha. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". Pw. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj.i sygnał N. Czas: 45 minut. Przekazanie uwag nt. 5 ra/.. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. po czym n. Motywowanie 2. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. woreczek w jednej ręce. opuścić ręce. piłki siatkowe. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. postawa zasadnicza. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. tworzy pary i zaleca. łopatek. Pw. nóg tlił. materace. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj.} w różnych kierunkach. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. Stają tyłem i stoją prosto. ławeczki. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). Woreczek w ręku. tyczne 4. . skłania do zabawy z rodzicami N. kocyki. obręcz. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. Na przemian prawa i lewa ręka. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N. przejść do siadu ski żyznego. Pr/eM. po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. współzawodnictwo w grupach. bioder (pośladków). Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy. barków. klatki piersiowej. 5.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . worec/ck w ręku. zasadnicza. po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. całym ciałem przylej.<zy. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4. Pw. 2.postawa zasadnicza.'. zadań do wykonania - - N. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. Całość powtórzyć 5 razy. . Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. 3. a drugie je naśladuje.>j. Powitanie. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. Zabawa skoczna: „Skoki" 5. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. 4. a drugie je naśladowało. obręczy barkowej. Pw. Kształtowanie umiejętności. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6.j. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. postawa zasadnicza.y w lewą stronę.

232 .

leżenie przodem . potem zmiana nogi. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. woreczek na głowie. przedramiona w przód pod kątem prostym). Ruch: RR w bok . druga noga prostuje się. Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN.wdech. Pw.dłonie na barkach. tułów wyprostowany. Pw. Pw. RR wzdłuż tułowia. stopy oparte na palcach. szyja wyciągnięta. RR w górę w skos . przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. Pw. RR ugięte w łokciach. palce obciągnięte. wyrzucenie nóg w przód.T prosty. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. siad skrzyżny. położenie. 6 razy Dozowanie .ł 0 razy). naśladując trzepocące skrzydełka. ręce oparte z boku. rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. Pw. leżenie tyłem. wytrzymać 3 sęk. 4 razy 6 razy Starać się. przysiad podparty . 3. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył.wydech. lekko na palcach Broda przyciągnięta. kolana ro/. leżenie tyłem. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. Całość powtórzyć. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. 6. „Kurki trzepocą skrzydełkami". Pw. dłonie skrzyżowane na barkach. 13. „Kurki piją wodę" . korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. 7. leżenie przodem. wydech. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. leżenie tyłem. 14. klęk podparty. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. Ruch: przejście do siadu prostego. stopy złączone. siad płaski RR bokiem podparte. powrót do pw. 8. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . woreczek w dłoniach. RR wzdłuż tułowia.warte blisko podłogi. broda przyciągnięta. siad klęczny rozwarty. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. stanie jednonóż. 7. Pw. Woreczek w ręku. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte.dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. Następnie prostują ręce. Pw. dłonie skierowane palcami do środka. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. Pw. Pw. siad skrzyżny.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. Pw. RR wzdłuż tułowia . 6 razy w tył. Pw. pochylenie tułowia.dzieci uginają ręce w łokciach. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. NN ugięte postawione na podłodze. NN ugięte. siad ugięty. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. kolana rozchylone. RR w bok (woreczek przed stopami). 12. RR wzdłuż tułowia. siad ugięty podparty. 9. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. powrót do siadu skulnego. Pw. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. Ruch: skurcz pionowy. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". 8. siad klęczny. łopatki ściągnięte. tyłem podparty. Ruch: przejście do podporu tyłem. 2. podpór tyłem z nogami ugiętymi. Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. Jazda na rowerze 6 razy w przód. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. uniesienie bioder. siad skrzyżny. Pw. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". „połykają wodę". RR skrzyżowane. NN złączone. 10. broda lekko przyciągnięta. Pw. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . skurcz pionowy . Siad ugięty. 10. potem ruchy pływania żabką 6 razy. biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. łopatki złączone. RR w dół w skos. zbliżają brodę do podłogi. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. 1 1 . Pw. łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). 4. Pw. Pw.wdech. RR pod brodą. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). 9. wyprosi ramion w górę w skos.

Dziecko. którzy nie znaleźli dziupli.ine ruchy. Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. Omówienie lekcji. kocyk. które nie zmienią miejsca. Podanie zadań lekcji. ale wyuczoną w czasie lekcji. kształtowanie sprawności ogólnej. szarfy.-pocze< icm /ubawy iwKa/. które się pomyli i wykona zaka/.ieiinego. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę. Uczniowie. Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków).me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . Dzieci zmieniają stacje. Zbiórka.-<! !<>/. Nie wolno poruszyć się. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. Pożegnanie. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi).'V jak naj. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. Palce podwinięte. Wyróżnienie najlepszych.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia.w szeregu lub dwuszeregu. kocyki. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela. którzy bez błędu dojdą do końca. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali.czas ćwiczenia krótki. Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. korekta postawy. które potem dzieci powinny powióizyć. stojąc z tylu. Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób..których nie wolno poka/ywać. przesuwa się do pr/o du o 0. chwyta współćwiczącego za uda. potem zmiana ćwiczących. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l. Po przerwaniu taktu lub melodii it-. Czas: 45 minut. Wygrywają pierwsi.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. jeden z ćwiczących w podporze przodem. Tok Cześć I -wstępna. Pw.5 m.„skrzydełko". ławeczki. Dziecko. Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. — Zbiórka . Pi/(. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek.po drugiej stronie sali. Potem następna dwójka.przechodzi do tyłu. instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)). Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć. które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie . Układ RR . na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka. Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . materace. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. Ruch: marsz w podporze do przodu. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. Po dwoje dzieci porusza się po sali. drugi. opierając nogi na swoich biodrach. Wygrywają d/irci.iU. wyprostowanego żołnierza.

Pw. klęk podparty w parach. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku. 9. 6. stopy złączone ze stopami współćwiczącego. Pw. 2 . 2. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. Pw.rozluźnienie mięśni brzucha. podpór przodem z nogami ugiętymi. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12. powrót do pw. w parach naprzeciw siebie. 3. 1 . leżenie tyłem. Wdech: 1 . potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. w parach tyłem do siebie. RR w bok. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. Pw. Czworakowanie do przodu i tyłu.obni/cnie klatki piersiowej. lewa ręka i prawa noga. Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. RR w górze. Pw. leżenie tyłem. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. powrót do pw. Chwyi za ręce. stopy oparte o podłoże. siad ugięty.5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 . chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. 13. Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. Pw. RR przodem w dół . Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie. Pw. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. 7. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. Oparcie plecami o siebie. stanie tyłem do siebie.wznoszenie klatki piersiowej. podpór tyłem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . Pw. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana. Pw. -wydech. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. leżenie tyłem. Wydech: 1 .wydech.ącego. 5.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. Ruch: naprzemianstronne.5 m. Piłeczka pingpongowa między nimi. Powrót do pw. klęk podparty. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. druga na brzuchu. siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. Ruch: wznos RR w górę w skos . Pw. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. leżenie tyłem. 10. chwyt za dłonie. leżenie przodem twarzami do siebie. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód. RR wzdłuż tułowia. RR bokiem w górę wdech. Pw. 6. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". siad prosty podparty. Pw. 7. Pw.Tok Treść 2. NN ugięte. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . dotknąć brodą nisko przy podłożu. czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. 2 .napięcie mięsni brzucha. siad skulny oparty na przedramionach. udając jazdę na rowerze. przeciąganie się z mocowaniem. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. 4. Pw. stanie w lekkim rozkroku. Pw. 8. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". Pw. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. Łopatki powinny być ściągnięte. Ruch: chwyt za prawe dłonie. stopy oparte o podłoże. 3. Pw. stanie tyłem do siebie. stojąca. Pw. Wytrzymać 3-6 sęk. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Potem następuje zmiana ról. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. drugi przechodzi do leżenia tyłem.wdech. Pw. stanie prawym bokiem do siebie.

leżenie przodem. Wytrzymać 3 sęk. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk. RR wzdłuż tułowia. tworząc nad podłogą jak największy łuk. 3 .przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta. Prowadzący wyróżnia najlepszych. Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali. 1 1 w a p a . Pw. Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył. chwyt laski oburącz z tyłu. RR wzdłuż tułowia. siad skrzyżny. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu . Powrót do pw. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty.napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. wygrywa ten. laska trzymana z tyłu oburącz. Pw. po sali „chodem gąsienicy". leżenie tyłem. Przed każdym ćwiczącym leży laska. RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. Pw. nieznaczny wznos bioder . 9. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. który składa się z trzech etapów: 1 . Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą.pełzanie do mety. leżenie tyłem na kocyku. leżenie tyłem. Powrót do pw.Tok Treść 8. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się.laska przyciska klatkę piersiową. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej.bieg na czworakach . Pw.przewrót w przód na materacu . 1 \ .nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód. Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie. ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . W ten sposób poruszają się po sali. naśladując „chód gąsicni cy". 14.laska w zagłębieniu pasa biodrowego. leżenie tyłem. 10. Obwód ćwiczebny . siad na ławeczce. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym .przejście po ławeczce na czworakach . leżenie tyłem.poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. 13. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw. RR wzdłuż tułowia. 16. którego laska stanie prosto pierwsza. druga leży na podłodze wyprostowana) . Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. Wdech . wydech . stopy oparte o podłogę. 12. Pw. Pw. Pw. 2 noga lewa „zawija" palce. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15. plecy wyprostowane.ciężar ciała przenieść na prawą nogą. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. stopy oparte o podłogę.przejście po ławeczce w podpórce tyłem .przewleczenie szarfy z góry w dół .

Czy wiecie. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach. Ćwiczenie mięśni grzbietu. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. Następnie naprzemiennie prostujemy nogi.wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra". Opuszczenie laski na kark. Biedny wróbelek złamał nóżkę.bez pomocy rąk. Przejście do pozycji stojącej . który ma złamaną raz jedną. potem ruchy nóg w kierunku głowy . Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. Wznos laski do góry tak. Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. 3. Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy. 3. Chód z woreczkiem na głowie .cofania się na rowerze). laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1. prostujemy się. jak wróbelek porusza się na ziemi. Odwracanie laski do przodu. Prawy łokieć do lewego kolana. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . Metody: zabawowo-naśladowcza. Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników. „Ciekawskie dzieci". 5. laski w dłoni. Postawa wysoka. Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. Następnie przytrzymujemy mocno kolana. chwyt dłońmi na szerokość barków . Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy".dziecko siedzi krzywo. Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. Siad skrzyżny . (Ruchy nóg w przód. Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. plecy zaokrąglone. RR z laską w górę. Złamana nóżka ugięta w kolanie. „Biedny wróbelek". Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. wyróżnienie najlepszych. Wznos laski w górę .wstępna 1. . Pożegnanie. przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. „Jazda na rowerze". ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca"). Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . Dzieci leżą na plecach. „Skrzydełko" prawą ręką. lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). Dzieci kładą woreczki na głowie. twarzą do środka koła. stojąc na jednej nodze . Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. Ćwiczenia brzucha. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. naprzemiennie obydwoma końcami. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha.„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). potem przeciwnie. Siedzimy niedbale (źle) . a na „4" imię innego uczestnika zabawy. Zbiórka.dłonie na kolanach. 8. łopatki złączone (dobrze) . 243 242 .końcowa Zabawa uspokajająca. Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara .główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała. Ćwiczenia mięśni brzucha. Siad skrzyżny. Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). wypowiadając na „3" swoje imię. 5. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. Może skakać tylko na jednej nodze. Dzieci leżą na plecach. Dzieci tworzą krąg. Ćwiczenie równoważne. 4. że jedziemy na rowerze. „Skrzydełko" lewą ręką. uwypuklając klatkę piersiową do przodu . skłon głowy w przód. Dzieci leżą na brzuchu. raz drugą nogę. Powrót do leżenia. Zbliża się nieprzyjaciel. Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. Część II . podsumowanie. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. tułów lekko pochylony w przód. Siad skrzyżny. to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. „Chód wróbla".„bim-bam": bicie zegara. „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. 3.wysoko. z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". 4. 2. Ćwiczenia obręczy barkowej. 7. raz na lewej. przyciągamy kolana do brzucha. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. 9. 4.głowa do góry. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). zabawowo-klasyczna. . 2. Zabawa ożywiająca „Berek-słupek".raz na prawej.po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. Wyciąganie głowy „ku słońcu".Tok Cześć III . Nie kroczy jak my. Chwyt na szerokość barków.„cyk-cyk". Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". „Dzięciołki". głowy i karku.dziecko siedzi prosto. Uciekający. Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka. Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . aby mu przekazać swoją rolę. 2. Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6. żeby uchronić się przed schwytaniem.

następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. Ryć. u dorosłego '/x długo245 Ryć. a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała. Dziecko rośnie. co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. wyjście z sali. /// etap . 244 .od 25 do 40 lat. podnoszą głowy.od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka".od 15 do 18 lat. Dzieci rozproszone chodzą po całej sali. 2) okres pełni sił . Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). 3) wiek młodzieńczy .od l do 3 lat.od 60 lat. Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko.od 7 do 11 lat. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci. ściągają łopatki. pożegnanie. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła. a są to następujące okresy: / etap .dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . Ćwiczenie uspokajające.od 18 do 25 lat.Część III .samodzielnie żyjącym człowiekiem. •» . Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" .wiek dojrzałości . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.od 40 do 60 lat. 3) schyłkowy .dzieci prostują się.od O do l roku. Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii. // etap . W zależności od stopnia rozwoju kości. 4) starość . Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat. 3) okres przedszkolny . obejmujący: 1) okres niemowlęcy .szkolny . 87. wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach.końcowa 1. staje się noworodkiem . Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". Ryć.od 12 do 15 lat. mięśni. który co jakiś czas cichutko miauczy. Najwolniej wzrasta głowa. 2. 85. Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. Ryć.okres niemowlęcy i przedszkolny . narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych.od O do 7 lat. 2) średni wiek szkolny .od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . Akt porodu powoduje. 84. najszybciej nogi.n r ^ n 3.miękkie są elemenfy statyczne (kości). 86.od 3 do 7 lat. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych. „Zagubiony kotek". 2) wczesne dzieciństwo .

Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. . Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. uczucia i siłę woli. Dzieci małe mają tzw. Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny.kształtowanie charakteru i cech społecznych. ale i szybciej wypoczywa. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. kształtujące i użytkowe. jest ruch. Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. krótka szyja. a przy tym o charakterze dynamicznym. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. np. jest niższe. który jest dla niego normą. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. obejmującym stronę biologiczną człowieka. uzależnionym od procesu chorobowego. dodatkowe. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń. długi tułów. . w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. a drobne zespoły mięśni słabiej. a ich natężenie powinno być niewielkie.ści ciała. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. poszanowania przepisów. które dzieci lubią. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko .-4.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym. jeździć na rowerze. współdziałania w zespole. miesiąca chwyt jest precyzyjny. stać na palcach bez pomocy.ręka". Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. angażując w tym ruchu całe ciało. odbicie. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. intelektualny oraz moralny dziecka. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. Około 3. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego. rozrzutności ruchowej. naturalny głód ruchu. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. Potem koordynuje rozbieg. a 8. np. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. krótkie kończyny). Dziecko szybciej się męczy. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później.kształtowanie psychomotoryki. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. 247 . spontaniczny ruch. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. mimo większego przepływu krwi. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego .harmonijny rozwój dziecka. Często stałe jest ugięcie kolan. potrafi chodzić po narysowanej linii. a od 9. ale nie używając kciuka. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". Celem ćwiczeń więc są: .łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . opowieści ruchowej. potem na jednej nodze.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). Dziecko w wieku 2. angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. miesiącem. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. Wiek przedszkolny (3-7 lat). kształtuje swój charakter. brak opanowania. przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. lot i lądowanie. Różne bywa tempo tego procesu. duża labilność . niecelowe. bezwładne machanie rękoma. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem. Ciśnienie.kształtowanie estetyki ruchu. . psychomotoryczny. Dopiero około 12.

wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. korektywny (stopy. spacery. wyciec/ki). 249 . prowadzonych co drugi dzień. obręczy barkowej. pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi. Nie stosować skoków z dużej wysokości. 5-6-letnich . pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. mniej siłowych. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. nawiązują przyjaźnie. rż. w grupach starszych dzieci. na nartach. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. gry zespołowe). Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. rż. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. W grupach dzieci młodszych. Kościec jest jeszcze słaby. chody.dłuższe okresy wypoczynku. 88.męskie i żeńskie. gry. 3-letnich. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. Hartują swój organizm.od 15 do 30 minut. Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. Serce d/. jak nauka jazdy na wrotkach. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. orientacja i zręczność ruchów. tułów). wydolność niezbyt duża. Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. dużo korektywnych. Dyscypliny rekreacyjne. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych.7-11 lat. przezorności. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. 15 minut.na ławeczkach i drabinkach. co powoduje nasilenie cech kobiecości. Dojrzewa psychika dziecka. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . skoki. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. około 16. oraz wybuchy emocjonalne. Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów. Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy. Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. około 15. na rowerze. Okres szkolny Młodszy okres szkolny . brzucha. doskonali się koordynacja. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku. szkoła). chody na czworakach. jak i nauczających. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować . Nowy tryb życia (szkoła).biegi. wspinanie (z asekuracją). rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). grzbietu. Średni wiek szkolny (12-15 lat). jednocześnie hartując dziecko. jest czynnikiem hamującym rozwój. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. sprzyja powstawaniu wad postawy. Intensywny w/rost kości n. bardziej siedzący. rż. Około 10. ale nie za dużym. ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących. uczą się samodzielności. że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. pojawia się menstruacja. pełzanie. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). zręczności oraz korekcyjne. deskorolce. te zajęcia powinny trwać krótko. zbliżona do elementów sportowych. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. jest 15 razy większe niż po urodzeniu.iccka rośnie szybko. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe). Powinien nastąpić podział na grupy . Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. Dużo gier zespołowych. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych . Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. Chłopcy dojrzewają później. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. Różnorodność rekreacyjna.ł długość. klatki piersiowej.

poniżej 70% sprawności maksymalnej.szyjki kości udowej. 6) otyłości i cukrzycy. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała. biegi terenowe . że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . demencji . Organizm podatny jest na trening fizyczny. warunków zewnętrznych. występowania choroby wieńcowej.75-80% sprawności maksymalnej. i emocjonalnym. Następuje zrównoważenie psychiczne. ruchliwością. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. 3. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze . w wieku 60 lat . żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. gry i zabawy rekreacyjne. W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. Należy prowadzić taki tryb życia. Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. Podstawowe środki r u ch u : 1. osłabienie układu krążenia. może ulec pogorszeniu. Zmniejsza się koordynacja ruchowa. ukształtowane ruchowo. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe). Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych.Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. Uczestniczący w zajęciach 251 . skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. w wieku 70 lat . Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. Gdy człowiek zbliża się do 60.zmniejszenia się sprawności umysłowej. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. rż. Reasumując. które mogą być stosowane w każdych warunkach. w narciarstwie alpejskim.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. nazywany okresem młodości. poszerza się światło naczyń krwionośnych. rż. Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym. zanika harmonia ruchów.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. choć narastający stopniowo.. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. „młodym" wyglądem zewnętrznym. 2) niewydolności wieńcowej. bystrością umysłu itp. trybu życia i pracy. rż. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. Wiek 18-25 lat. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. Należy zwiększać samodzielność. zależnie od możliwości ćwiczących. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. słabnie refleks. choroby wrzodowe. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. rozrasta się serce. 7) zaburzeniom psychicznym.gry sportowe. np. Z prac różnych autor&w wynika. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. 2. Zwalnia się tempo wzrostu. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe". sporty zimowe. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. pogarsza się ogólna wydolność organizmu. rż. sporty wodne. które pod koniec okresu dojrzałości. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. Sportowe formy ruchu . Zwiększają się możliwości wysiłkowe.do około 55% sprawności maksymalnej. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości.. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem. marsze. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. i odwrotnie . Zwiększa się koncentracja uwagi. następuje poprawa koordynacji ruchowej. niewydolność krążenia i oddychania). Nawet krótkotrwałe. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. wytrwałość uwagi. Powiększa się klatka piersiowa. w postaci lekcji wychowania fizycznego. stanu równowagi psychicznej. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu.nie wszyscy młodzi są sprawni. wiotczenie mięśni. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. rozedma płuc). w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców. 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. Największe natężenie treningu można stosować około 18. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. Ćwiczenia gimnastyczne. bez względu na wiek metrykalny.

wysiłkowo .nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania).formy prowadzenia powinny być różne. . w bok.ławeczki gimnastyczne. ćwiczenia towarzyskie.od n iskiej do wysokiej. intensywne podtrzymywanie własnego ciała.obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących. ćwiczenia szyi . gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej . długotrwałe ruchy cykliczne. eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki. Ogólny zasób ćwiczeń . ćwic/enia statyczne .ćwiczenia oddechowe .metoda prowadzenia . umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń. w miejscu. . ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych. . ćwiczenia równoważne. lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących.eliminować ćwiczenia o gwałtownych /. ostre współzawodnictwo.dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń.kompleksowa. liczba serii dobrana indywidualnie.nie liczyć. niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami. podnoszenie ciężarów.zwisy. bez gwałtownych zmian rytmu. w przód. Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie. .mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie. . . tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. np.inne środki metodyczne . lic/eniem. z przytupywaniem. szarfy. . . . . Rodzaje marszów. laski Ud. .mało obciążające.siłowo-gibkościowy. krótkie serie. . które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących).komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie.powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej. drabinki. Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy.aktywny wypoczynek .koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach). rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg. . kameialna atmosfera. Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu. . pobudzenie pracy oiganizmu.ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi). przyrządy gimnastyczne. żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny. piłki lekkie. relaksacyjne.ruchy . parami.nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. prostymi ruchami tanecznymi z muzyk. ćwiczenia z muzyką. ćwic/enia zwisów. o małym stopniu wysiłku. .przybory .tempo umiarkowane. ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane. U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: . w tył.30 minut.ćwiczenia gibkościowe (wolne.obszerna. ćwiczenia na świeżym powietrzu. podpory'. gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących. w siatl/ie. mała liczba powtórzeń w serii.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. np. nagle skłony głową w dół. z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /. łagodne). podpoiów. skoncentrowanie uwagi.nie wymagać nadmiernej precyzji. . dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży.n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. ćwic/enia w be/declui. 252 . . współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych.piłki lekarskie. . najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu. w pozycji leżenia tyłem.ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego.nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących. dynamiczny. łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych).zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy. .precyzja wykonania .amplituda ruchu . . . skoki i podskoki.krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ. klaskaniem. by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym.'!. . siłowe z oporem własnym.koordynacyjne proste. ćwic/enia s/ybkościowe.lekcja powinna być krótka .stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym. nagłe skłony tułowia do tyłu.w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. marsze skr/. Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną. szybkościowe (intensywne).: 253 . podnoszenie ciężarów.. jako warunek uczestniczenia w lekcji.muzyka.charakter ćwiczeń . .unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. ćwiczenia z łatwymi przyborami.obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych.stosować dużo ćwiczeń ożywiających. oporowe ze współćwiczącym. ćwiczenia oddechowe. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /. . z akcentami ruchu (z klaskaniem). .obowiązkowe zlecenie lekarskie.yżne. Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane. P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową. . . piłeczki.przyrządy . Ćwiczenia zespołowe. .ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji. .

. skarpet. marszu i siadzie: . w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz. . następnie to samo nogą przeciwną. na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie.siadzie.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. staniu: . to samo w odwrotnym układzie rąk.złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców.klaskanie przed sobą. rajstop. po rozciągnięciu: . potem na pięty i na całe stopy. . energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi.siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: .krążenia głowy w prawo i w lewo. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: .skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. cofając łokcie lekko w tył. sięgając dłonią z boku.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. potem coraz wyżej. podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból.to samo z przysiadu. . Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . leżeniu.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce. nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. .spleść dłonie jak do modlitwy. energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach.. . co jest bardzo ważne dla statyki ciała. klaskać w górze i opuszczając ręce.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie. wydech . skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach).w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. potem w tył. np. chusteczki i innych małych przedmiotów.pochylić ciało w przód. potem w odwrotnym kierunku. głęboki przysiad i wyprost. . .w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę). oprzeć łokcie. . elastyczności ruchów. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. skłon tułowia w bok z pogłębieniem.w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni. . wyprost we wspięciu na palce. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. wyprostować tułów (patrzeć na sufit). bez pełnego wyprostu kolan. W różnych pozycjach . Najbardziej praktycznym. . to samo strona przeciwna. . ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda. podudzia.wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód.w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców. Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. . . które warunkuje ruch izolowany barku. Tempo wolne. woreczka. po kilku ruchach wyprost.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda. a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. . . oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka. wydech. dotknąć łokciami ud. można je wykonywać w staniu.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej.skłon tułowia w przód i pochylenie głowy. podrzucanie lub przerzucanie piłeczki. . 255 . należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi.kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka.w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu.w leżeniu tyłem w rozkroku. druga łukiem nad głową. .ręce ugięte w łokciach . kolana. naciskając na palce. . potem to samo złączonymi stopami. tułów przylega do podłoża. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych. zakładanie butów. Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. Osoby starsze. bez włączania do ruchu łopatki: . potem zmiana układu ciała na przeciwny.siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki. skłon tułowia do nogi prawej. ręka przeciwna niż ćwiczona noga.w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach. . 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej . w stawach łokciowych nieco usztywnione).siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna.siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. odwrócić do klatki piersiowej. wykonać głęboki wdech .ćwiczenia z przyborami. często chodząc na lekko ugiętych nogach. Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń.„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go.

dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. np.zmiany zarostowe tętnic.wydech .ropne zapalenie dróg oddechowych.choroby przysadki i nadnerczy. . . Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. migotanie przedsionków). 3) osiągnięcie równowagi psychicznej. w biegach.stawy biodrowe 13. Ręce (stawy łokciowe) 8. Mięśnie brzucha 18. kroki rytmiczne w przód. Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa.wsierdzia.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia). .ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte). Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. wspomagane pracą RR3.gruźlica płuc. oddechowe uspokajające 20. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1. . Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej. Skłony tułowia w przód 9. Stopy i stawy skokowe 5. można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. Skłony boczne tułowia l ł.w staniu: głęboki wdech nosem. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem. . 258 .w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie. na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu.zapalenie zakrzepowe żył. w tył.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz .zespół serca płucnego. . Inne choroby układu krążenia . . w miejscu . choroby nowotworowe. ramiona w górę wydech . mała liczba powtórzeń w tempie różnym.w górze.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe. . wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. Wzmacniające RR 15. pochylnie. różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo.niedoczynność tarczycy. uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie.niewydolność krążenia. Mięśnie szyi 6.wady serca. . .rozstrzenie oskrzeli. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania. Rozluźniające. Choroby układu krążenia: . takich jak barierki.cukrzyca i nadciśnienie. Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego". sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych. Choroby układu dokrewnego: . wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych. . wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie. przyjemności i zadowolenia.luźno ramiona w dół. schodki o różnej wysokości. Dla wielu z wymienionych wyżej chorób. Tułów i stawy barkowe 12.wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie. Szybkość reakcji 7.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: . Ćwiczenia należy indywidualizować. Przeciwwskazania: 1. Nogi . Tułów (płaszczyzna czołowa) 14. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz. przed sobą. Choroby układu oddechowego: . Rozluźniające i normujące oddychanie 17. . Ćwiczenia oddechowe. . . należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. Wzmacniające NN 16. Stawy kolanowe 10. Okresy rekonwalescencji itd. . 2. na dole. 5. Marsze.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. Prowadząc ćwiczenia na powietrzu. Ćwiczenia zręczności i równowagi 19. stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych.niedokrwistość. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. często uczestnicy podejmują decyzję sami. .w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . 4.tętniaki. 3.zapalenie mięśnia sercowego . Marsz 2. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską.

.

tym miejscem może być sala chorych. 90. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń.e-nia. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. c o. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. Łóżka do hospitalizacji . nauka chod/. ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. 89. na które cierpią ćwiczący. która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. 11 Q Ryć. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. przede wszystkim. uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej. ale jednocześnie chodząc. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna.p (J l . / 260 261 ?&*&<!!«& O . żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. . Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. trenuje ją i pomnaża.

powinien znaleźć się tam taki sprzęt. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. Drabinki. . Oprócz podstawowych. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty.niewydolność układu krążenia. Tram . ale indywidualnie. będzie mógł chodzić tylko wtedy.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach. . wywietrzona i czysta.ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie.ciężki ogólny stan chorego. . Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: .nauka jazdy wózkiem.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. 2) rodzaj schorzenia.belka dwufunkcyjna . gdy prowadzącemu brak inwencji.równa. siad na łóżku. Podłoga . gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . jakie istnieją na sali chorych. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne.gorączka. u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. . jazda na wózkach. 4) wiek i płeć. np.utrzymanie pełnej długości mięśni.zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. 5) wskazania do ćwiczeń. Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej. kraty. .utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej. np. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym). regulowanej wysokości żerdzi . . Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny.stany zapalne stawów czy inne stany zapalne.ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. . Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. który sprawi. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. niezbędnych przyrządów i przyborów. Można wykorzystać odpowiednie zabawy. albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. Jeśli takie są zalecenia lekarskie.półzwisy na kratkach bałkańskich. . siad ze spuszczonymi nogami). .przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym.zmiany pozycji w łóżku. np. których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. które mają efekt emocjonalny. .z jednej strony owalna (do zwisów). po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu.do wykonywania zwisów i podporów. Poręcze o różnej. Aby uzyskać efekt emocjonalny. Na ogół od 30 do 45 minut. Wskazania: .utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie.zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej. . 263 . osób starszych i osób. . z drugiej strony ścięta.według uwarunkowań indywidualnych. takich jak: drabinki. .od góry i od dołu . Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. dobrze oświetlona. .ćwiczenia czynne kończyn. „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję. krążeniowego i nerwowego. .ćwiczenia oddechowe. Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą. zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy. trwają 30 minut. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane. które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. kółka. sprawności fizycznej. Czas tnvania ćwiczeń. . liny .i zawsze zabezpieczony bolcami. osoby z paraplegią.długotrwałe przebywanie w łóżku.rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . Ćwiczenia dla dzieci. . niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. przyłóżkowych. Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny.Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. .ćwiczenia czynne z oporem nóg. . Przeciwwskazania: . ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne. 3) stan ogólny wydolności. Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny.utrata samodzielności życiowo-bytowej. z dyskopatią. odpowiednio duża. . trzeba w tak trudnych warunkach. Miejsce i sprzęt. gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł).ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk.częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. ławeczki szwedzkie i materace.

7) ćwiczenia równoważne.szarfy kolorowe. 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej.woreczki z grochem lub piaskiem. ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać.dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. ale komunikatywnej i życzliwej. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. ortopedycznego ćwiczących.o różnej wadze i wielkości. 7. 2. 5) ćwiczenia NN. po ćwiczeniach zawsze składać je. gdyż upadające mogą spowodować wypadek. .ich schorzeń i wieku.mata filcowa . 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. dwuszeregu. Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu. Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji. .w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód.czyste. nieobecnych . grupy osób ćwiczących . Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego.tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych.sprężyny. Powitanie ćwiczących.tok lekcyjny gier sportowych. za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe.uzależnione od danego toku lekcyjnego. . . obecnych . 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. strój powinien być czysty i przewiewny. ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia. .tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych.laski gimnastyczne. Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. 265 .3 (usprawiedliwionych). obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym. 6. . Wykonanie zbiórki . Najlepiej spodnie i bluza. np. . 8. nie zostawiać opartych o ściany. 6) ćwiczenia NN. oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa .. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Ubranie ćwiczącego. który np. baloniki. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć. Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło. pożegnanie. jeśli jest sprawny lokomocyjnie. . 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. sportowym stroju. formy przeprowadzenia zajęć. tarcze itd.fantazyjne formy zbiórki. Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej".dla dzieci . Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego.o nieuszkodzonej powierzchni.ćwiczący stoją w szeregu.: kapelusiki. Ubranie prowadzącego. 3) ćwiczenia RR i szyi. . jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji.Ławeczka gimnastyczna . omówienie lekcji.od l do 4 kg.kocyki do ćwiczeń. 2) ćwiczenia RR.czysta. Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace. Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów. . Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe.piłki lekarskie . 8) ćwiczenia mięśni brzucha. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. jak np. Wskazanie miejsca do rozbierania. 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta. . jeśli nie jest na stałe wyznaczone. całe.piłki lekkie.hantle . . gdyż łatwo się o nie potknąć. . 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. 5.tok lekcyjny mieszany. 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). 2) zabawa ze śpiewem . 3) zabawa orientacyjno-porządkowa. nie mogących chodzić). Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego. 9) ćwiczenia mięśni brzucha. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji.materace gimnastyczne . . Rodzaje toków lekcyjnych: . Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków.na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych. zbiórka. . który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia.ożywiająca.15.do ćwiczeń . . 4. 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. 3. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". . Niezbędne przybory: . 12) ćwiczenia korekcyjne.na wózkach inwalidzkich.tok lekcyjny treningu stacyjnego. nie mogą leżeć bezładnie na sali. od typu lekcji.

Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. uatrakcyjniać ćwiczenia. powinna być ona odpowiedniej długości. ale do wartości średnich. 6) zabawa bieżna. a jeśli jest to sukienka. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. 4) zabawy na czworakach. większa liczba powtórzeń ćwiczenia). Zasadą jest. Ćwiczenia rozciągające stawy. powitanie. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. nóg i tułowia.sprawiedliwy werdykt ostateczny. 9) chód uspokajający. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). elementy sportu. 2) zabawa ze śpiewem.10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. . 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. Uwagi metodyczne. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. Najlepiej. 3) bieg truchtem i chód uspokajający. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice. 267 . 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. używane tylko w danej placówce. cięższa piłka. . dać dodatkowe obciążenia (np. Włosy u pań. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. gry i zabawy.: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. 14) zabawa uspokajająca. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. tory przeszkód. 8) zabawa skoczna. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. 9) zabawa ze śpiewem. Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów. .wygaszanie nadmiernej emocji graczy. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. jeżeli są długie. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. krótszy dystans do pokonania). potem następuje gra właściwa: .by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. Obuwie miękkie. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. 12) zabawa bieżna. Silniejszym. Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem.odpowiednie sędziowanie. Ubranie takie powinno być czyste. podział na grupy do określonej gry. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. lżejsza piłka. stosując muzykę. 4) elementy techniki i taktyki gry. powinny być upięte. przewiewne. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . Zbiórka. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. rzutna i skoczna. . oprócz „obowiązujących". ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. rż. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. 5) zabawa rzutna.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących.

.

Rozciąganie mięśni nóg. zgodnie z zaleceniem lekarskim. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry. unos/enie bioder do góry. ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. 26<) . Powrót do pw. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. nauka chodzenia itd. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. Powtórzyć kilka razy. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. Jedna N ugięta.leżenie tyłem. . łokcie w bok lekko rozwarte. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji. głowy i RR (łokcie w bok). Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. Ćwiczenie 3 Pw. RR wzdłuż T. Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). ugięta w kolanie. . wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. Potem zmiana strony ciała. RR zgięte. Wciągnąć brzuch.służący ich rehabilitacji. gdy brak służbowego). łokcie w bok. Ryć. Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. mięśni l i NN. NN ugięte. Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. Ryć. . Powrót do pw.). stopa oparta o podłoże. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia.przeciwna strona ciała. unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża. oparte stopami o podłoże. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 2 Pw. Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. To samo . Ćwiczenie 4 Pw. RR wzdłuż T. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie.Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 5 Pw. dłonie pod głową.leżenie tyłem. ściśnięcie pośladków. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem. powrót do pw.leżenie tyłem. NN ugięte.osób zdrowych. Ćwiczenie l Pw. utrzymać 3-5 sekund i opuścić. 12-3-4. Konieczne jest nieśliskie obuwie. Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. Całość powtórzyć 10 razy. Cały czas wciągać brzuch. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim . Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem. dłonie pod głową. . snym uniesieniem barków. 92. Wykonać kilka powtórzeń. 94. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. 95. Powrót do pw.leżenie tyłem. . oparte stopami o podłoże. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. NN ugięte. stopami oparte o podłoże. głowa oparta na dłoniach splecionych RR.

Ćwiczenie 7 Pw. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N.leżenie tyłem. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. RR wzdłuż T. Wytrzymać kilka sekund. 98. NN ugięte.leżenie tyłem. Ryć. RR wzdłuż T. stopy na podłożu. Powtórzyć kilka razy. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. 96. Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. Ćwiczenie 12 Pw. NN ugięte. Ćwiczenie 9 — Pw. Ćwiczenie 10 Pw. zwarte. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. RR wzdłuż T. Potem zmiana strony ciała. Ćwiczenie 6 Pw. NN ugięte. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). Broda skierowana do sufitu. Powrót do pw. 102. Wznos bioder do góry.leżenie tyłem. 271 . RR na kark. powrót do pw. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. ściśnięcie pośladków. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 11 Pw. 100.leżenie tyłem. głowa na podłożu. stopy postawione na podłożu. Ćwiczyć wolno. . Powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. 103. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. RR wzdłuż T. NN ugięte obok siebie. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża.leżenie tyłem. Ryć. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. RR wzdłuż T. . Druga N oparta stopą o podłoże. . . 97. oparte stopami o podłoże. Brzuch wciągnięty. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). mięśnie barków i szyi rozluźnione. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej. stopy na podłożu. NN ugięte oparte stopami o podłoże. . Powtórzyć kilka razy.Ryć. Ćwiczenie 8 Pw. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. . stopy oparte o podłoże. Ryć. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. Ryć. .leżenie tyłem. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą.

Wytrzymać kilka sekund. Próba oderwania N opartej na podłożu. Ryć.Naprzemianstronne rzuty NN w górę. Rvc. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym.leżenie tyłem. Wytrzymać kilka se kund.leżenie na boku. . na podudziu N przeciwnej. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. Powtórzyć 3 razy. Powrót do pw. Wciągnąć brzuch.leżenie tyłem. Ćwiczenie 16 Pw. Ryć. tułowia i mięśni br/ucha. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem. Ćwiczenie 15 Pw. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. Druga N wyprostowana. To samo druga strona ciała.leżenie tyłem. stopy na podłożu. 108. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Ćwiczenie 17 Pw. przyciska to podudzie. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. RR wzdłuż T.omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. Wytrzymać kilka sekund. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. To samo ćwiczenie . wyprostować R i przenieść do drugiego boku. Powtórzyć kilka razy jedną N.leżenie tyłem. licząc do 10. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku.druga strona ciała. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. Rozluźnienie. . Powrót do pw.leżenie tyłem. Całość powtórzyć kilka razy. Unieść przeciwny bark nad łóżko. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. Rvc. . 107. Ćwiczenie diagnostyczne. RR za głową. 105. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). RR wzdłuż T. całą powierzchnią przywiera do podłoża. potem ćwiczyć N przeciwną. druga R przed klatką piersiową. Położyć N na N. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. NN ugięte w kolanach. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu). 104. Zmiana ćwiczonej strony ciała. Powrót do pw. . Ćwiczenie 14 Pw. Rvc. Utrzymać tę pozycje. 109. nie odrywać od podłoża N leżącej. . noga ugięta. Napr/. . R prosta za głową. Wytrzymać nacisk 10 sekund. Ćwiczenie 13 Pw. 273 . jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego.

Ćwiczyć kilka razy. ćwiczyć kilkanaście razy. Powtórzyć kilka razy. Ryć. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. 111. dłonie zaciśnięte w pięści.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. . . proste dłonie dotykają do siebie. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. dłonie do sufitu. .leżenie tyłem. Ćwiczenie 3a Pw.leżenie tyłem. wzmacniające mięśnie RR. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. RR w górze. . w dół. .Ćwiczenie 2 Pw. RR w bok. 113. Ćwiczenie 5 Pw. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych. stopy na podłożu. Ryć. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. w przód. 112. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. Ćwiczenie 3 Pw. Ćwiczenie 4 Pw. druga R wzdłuż T. NN ugięte. potem wolno zamiana RR. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne. . w tył (za głowę) kilka razy.leżenie tyłem. RR w przód (łokcie w górę). Krążenia RR złączonych przodem w górę. rytmicznie. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". . Ryć. Powtórzyć kilka razy. Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. Powrót. RR w bok.leżenie tyłem. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. 274 . liczyć do 5. potem odwrotnie: w tył. Przenoś RR prostych bokiem w przód.leżenie tyłem. ugięta w stawie łokciowym.leżenie tyłem. Ćwiczenie 2a Pw. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej. rozciąganie pasa barkowego i RR. jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. Ćwiczenie 3b Pw. wolno. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu. Ćwiczyć kilka razy. 110. klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw.

W końcowej fazie ruchu. 116. gdy dłonie są już odwrócone. . RR w bok zgięte w stawach łokciowych.w kierunku sufitu. Wyprost RR w przód .&S Ryć. dłonie zwarte. 115. Ćwiczyć wolno. Ryć. Palce cały czas splecione.leżenie tyłem. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR. splecione palcami. zatrzymać tę pozycję. 275 . Ćwiczenie 6 Pw. z jednoczesnym odwróceniem dłoni.

pasa barkowego. RR w przód. Ćwiczenie 8 Pw.leżenie tyłem. . .Ćwiczenie 7 Pw. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp. Ryć. Ćwiczenie 9 Pw. RK /. 120. . Ryć. . Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu.leżenie tyłem. pasa barkowego. R\c. 277 .leżenie tyłem. RR pod głową. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p.leżenie tyłem. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. 122. lec/. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. pasa barkowego i klatki piersiowej. 121. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. RR nad klatką piersiową (blisko szyi).i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. Brzuch wciągnięty. druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. 117. 123. Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. Ćwiczenie 11 Pw. liczenie do 10.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu.leżenie tyłem. 119. licząc do 10. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). od strony twarzy. Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. . Oddychać głęboko. W c/.leżenie tyłem. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny.ro/lu/. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. Opór od strony twarzy. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego.i\a barkowego. . Potem zmiana układu RR. Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund).nić 3 sekundy. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. Ryć. Wznos głowy nad podłoże. NN ugięte. plecy do podłoża. wytrzymać licząc do 10. Potem zmiana RR. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha. Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej. 118. To samo ćwiczenie drugą ręką. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. dłonie dotykają do siebie. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka.gięte w stawacli łokciowych. tułowia i brzucha. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód. Ryć. dłonie splecione w podchwycić.yinaC 5 sekund . Ćwiczenie 10 Pw. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. . Ćwiczenie 12 Pw. Pw. Wytr/. ramienia i pasa barkowego. Mocne dociskanie dłoni do siebie. dłoni. RR w/dłu/ T. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. U w a g a . swobodnie oddychać. tułowia i brzucha. Powrót do pw.leżenie tyłem. ugięte w stawie łokciowym. 276 PAC. licząc do 10. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej.

Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. 7b. Opuścić do pw. Ściskanie intensywne kolan. .siad na krześle. raz druga.2. 3. N przeciwnej .podudzi na zewnątrz. RR wzdłuż T. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. Pw. 130. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. Ryć. 128. Druga N zgięta pod kątem 60°. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. Powtórzyć kilka razy. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. Pw.powrót do pw. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. wytrzymać 3 sekundy. druga N maksymalnie wyprostowana. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. 7a. RR wzdłuż T.do pw. To samo strona przeciwna ciała. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. Odwiedzenie jednej N .leżenie przodem. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. starając się dotknąć pośladków.wyprostowanej. . Powtórzyć kilka razy.leżenie przodem. Rytmicznie wolno. . 5. Raz jedna N. stopa oparta o podłoże. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża. . To samo drugą N. Stopy oparte o podłogę. b.leżenie tyłem. Ryć. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami. Ryć. biodra i kolana zgięte do 90°. Powtórzyć kilka razy. Pw. Pw. RR na udach. swobodnie.leżenie bokiem. Wytrzymać 3 sekundy. 124. rytmicznie. RR wzdłuż T. 129. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. Powtórzyć kilka razy. 6. .leżenie tyłem. Pw. Ryć. RR wzdłuż T. Między kolanami ręcznik. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Ryć.jak wyżej. Wytrzymać 5 sekund. . Pw. To samo strona przeciwna. Całość powtórzyć kilka razy. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. 8. Odpocząć 3 sekundy. a. Opuścić nogę. noga wyprostowana w stawie kolanowym. 125. tylną powierzchnią stawu kolanowego. RR oparte o krzesło. 279 . Ryć. a. Pw. . potem do środka . . Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. . Pw. Jedna N wyprostowana. Pw. N zewnętrzna w górze. . .jak wyżej.leżenie tyłem. na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. Wznos N ok. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. 126. dłoń drugiej R na biodrze. Wytrzymać 3 sekundy. Głowa oparta o ugiętą R. między stopami książka. RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża.siad na krześle. b. Ćwiczenie N przeciwnej.leżenie przodem. . 2. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. Powtórzyć kilka razy. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. Pw. ruchem swobodnym. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . 4. Pw. Odpocząć 3 sekundy.

8. Pw. 133. potem wyprost. utrzymanie oporu przez 5 sekund. Wznos prostej N . Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. % Ryć. . Pw. Rozluźnienie. 4. 132. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). oparte stopami o podłoże. . *x. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże. Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund. 136.Rvc. RR oparte o krzesło. .leżenie tyłem. Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). . RR wzdłuż T.pod kolano podłożony ręcznik.leżenie tyłem. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Pw. Pw.siad na krześle. Wytrzymać 5 sekund. Zmiana ustawienia stóp . Stopy oparte piętami o podłogę. druga N ugięta. . 135. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. Powtórzyć kilka razy. 131.zgiąć w kolanie. Potem zmiana NN. 138. potem zmiana NN. oparta stopą o podłoże. 6. NN zgięte. Zmiana do pr/ejścia na pięty. . Wytrzymać 5 sekund. 280 Ryć. Ryć.leżenie tyłem. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. Dłonie na udach. Ryć. Druga N prosta leży na podłożu. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. 5. Powrót do pw.leżenie tyłem. To samo ćwiczenie drugą N. Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. 7.do oparcia z pięty na palce. Ryć. Jedna N prawie prosta . NN ugięte w stawach kolanowych 90°. stopa oparta o podłoże. Ryć. Pw. Pw. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy.siad na krześle. 3. 281 . Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. potem zmiana ćwiczącej N. Naciskanie NN na siebie. 134. Powrót do pw.

napięcie pośladków przez ich zwarcie. . 141. RR wzdłuż T. 145. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha.leżenie tyłem z NN rozwartymi. Ryć. . Wytrzymać przez 5 sekund. 283 . Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. Ryć.leżenie tyłem. rozluźniać przez 3 sekundy.wytrzymać 5 sekund. . NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°.powrót do pw. 2. Wytrzymać 5 sekund . RR trzymają krzesło.leżenie tyłem. .leżenie tyłem. 4. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. RR wzdłuż T. 143. Pw. Pw. RR wzdłuż T. Pw. NN ugięte do 90°. Powtórzyć kilka razy. 140. Przyciągnięcie N do klatki piersiowej. Dociskanie stóp do ściany. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. Zmiana ćwiczonej N. . 139.leżenie tyłem. Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Powolny wznos bioder w górę. Głowa w przód. Wytrzymać 5 sekund. Pw. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. całe stopy oparte o ścianę. Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. Pw. 5. Pw. RR wzdłuż T. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. 144. 6. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego.leżenie tyłem. Wytrzymać 5 sekund. Pw. Głowa leży na podłożu. Ryć.leżenie tyłem. 3. . Druga N wyprostowana . NN ugięte do 90°. 282 7. Pw. Ryć. Powtórzyć kilka razy. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. Ryć. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. Powtórzyć kilka razy. stopy oparte o podłoże. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. Powrót do pw. To samo strona przeciwna ciała. NN ugięte. Rozluźniać przez 5 sekund. Potem opuścić. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych. Ryć. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Wyciągając szyję osiowo. Wytrzymać 5 sekund. Odpocząć 3 sekundy. l.leżenie tyłem.9. Stopy oparte o podłoże. oparte całą powierzchnią stóp o podłoże. Rozluźniać się przy powrocie do pw. Wytrzymać 5 sekund. . Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . . Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. tułów uniesiony od podłoża. nie zatrzymując oddechu przy wysiłku.

146. Wytrzymać 5 sekund. Czas trwania gimnastyki . . palce stóp oparte o podłoże. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. . Psychika człowieka jest „leniwa".w bok i ugięte w przód. brzuch wciągnięty. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu.klęk podparty. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. . nie na przyrządach.leżenie przodem. w wolnym ł średnim tempie. do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. wyprostowane. Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. Opuszczenie pleców (siodełko). RR z tyłu. Teren . 149. 284 .. Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. Unieść kolana ponad podłoże. pośladki zwarte. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej.12. Gimnastyka poranna Ryć. 147.leżenie tyłem. Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. RR w przód.powinno być bezpieczne.leżenie przodem. Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. 3-częściowego toku lekcyjnego. Powtórzyć kilka razy. 11. Pw. 9. Ćwiczenia powinny być ożywiające.boisko lub podłoże z niską trawą . . Ryć. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. Wytrzymać 3 sekundy.klęk podparty. sale chorych lub teren otwarty. ale według innej logicznej kolejności. wszechstronne. Ryć. Pw. zakładach rehabilitacji. Wytrzymać 5 sekund. Wytrzymać 5 sekund. łokcie lekko ugięte. Palce stóp cały czas oparte o podłoże. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). Powrót do pw. Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. wdech. 150. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. 148. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu". żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności. wydech. Pw. Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. proste w konstrukcji. . nie mogą być w strojach nocnych. Pw. Wznos T ponad podłogę. RR w „V" . . do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. Pw. 10. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. w szpitalach i na koloniach zdrowotnych.i ustroju człowieka jako całości. i uchy średnio zamaszyste . Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. splecione dłonie leżą na pośladkach.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc. Rozluźnić. przed śniadaniem i ubieraniem się. Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet).15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. mało wysiłkowe. Powrót do pw. uzdrowiskach. Przejść do pw. wolny rytm oddechowy i praca serca. ntcoporowe. jak i psychicznym. Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). z przewagą ćwiczeń oddechowych. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. Stopy oparte palcami o podłoże. potem zmiana R i N. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. palce stóp oparte o podłogę. 8.

7-8 . Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe.powrót do pozycji wyjściowej. ziemia .nie ryba.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia.stojąca. powtórzyć 2 razy. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego. 6. bez przeciwwskazań. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora. wypchnięciu piłki.półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany.stojąca.rano.różne dysfunkcje ruchowe. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan. „powietrze. co żyje w powietrzu. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen. tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem. 8. Pw. izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). potem zmiana czynności w grupach. . powtórzyć 4 razy. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku. motyl itd. . wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę. 3. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo. 2 wolne krążenia głową w lewo. 4 . szczupak itd. wydech. powtórzyć 2-3 razy. Dla osób po operacjach. wesołym nastroju. Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech.wyprosi T. 4. nie upośledzające chodzenia i stania. woda". mówiąc.odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. . Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . Rodzaj schorzenia .nie zwierzę. powietrze . przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo. 10. głęboki wdech . pies itd.stojąca. 2 . Może być umowne powitanie. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej. Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. wznos RR w górę.stojąca w rozkroku.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. po dojściu do ściany przeciwnej . Ustawienie . Jeśli istnieje taka możliwość. Przybory . . 12. powtórzyć 3 razy. 5-6 . wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). Nie powtarzać nazw już wymienionych. Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty). Czas rozpoczynania . Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. RR zgięte w bok przodem: 1 . Instruktor . 2.zwrot i marsz w kierunku przeciwnym.stojąca.powrót. ale skowronek.punktualnie rozpoczyna zajęcia. woda .wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. jedną R przytrzymać się ściany. powtórzyć 4 razy. stałej godzinie. 9. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym. powtórzyć 3 razy. lecz w sposób energiczny. 2. przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. Pw. Liczba osób może być różna. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących. o wyznaczonej. . wdech. opust RR w dół. ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. po chwycie. Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. U w a g a . wiek 18-60 lat. . Ćwiczenia oddechowe: pw. 7. czy w innych szczególnych przypadkach. 8 . 4 . zewnętrzna R w łuk nad głową. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem.około 12 osób obu płci. Zespół . nadal w ustawieniu w rzędach. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. 6 wymachów N w bok. zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego.zaciskając pięści.2 klaśnięcia przed sobą. zawsze stoi w miejscu widocznym. . . 6 drugą N.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. ziemia.stojąca. Pw. Rozpoczynanie ćwiczeń . 5. układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna. Pw. w 2 rzędach lub 2 szeregach. 7. Pw. Liczy się indywidualna liczba błędów. potem zwrot. ł l. Pw.. dając sygnał na zbiórkę. 3. to należy wydawać polecenia w formie ścisłej.pusty korytarz lub sala.2 lekkie piłki. 3 . Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących. z niewielkim ograniczeniem sprawności. potem . Pw.RR bokiem w górę. powtórzyć 6 razy jedną.co żyje na ziemi.zorientowani w terminologii gimnastycznej. Można zastosować inną zabawę. 5. ale krowa. 1-2-3 .zaciskając pięści. Objaśnia czynności. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. 6. ziemia . tempo dostosować do ćwiczących. Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu.. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi.sfojąca. a najlepiej taka.co żyje w wodzie.skłon z pogłębieniem. II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego. Powtórzyć. potem kilka swobodnych oddechów. RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda.podawać szczegółowo . ale karp. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. Warunki zabawy: woda . kilka swobodnych wdechów i wydechów. 4 . bokiem do ściany. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze .nie ptak. 3—4 .2 grupy pod ścianami. RR w dół: l. Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych.powrót. z ruchami RR czy NN. powtórzyć 6 razy. ćwiczący idzie na koniec swego rzędu. RR wzdłuż T. Miejsce ćwiczeń . łączone z oddechami. swobodny wydech RR bokiem w dół. np.ruchem przeciągania lekki skłon w tył.

naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę . 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II .to należy ułożyć je po obu stronach. powrót do pw. Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki .. Ćwiczenie 2 Pw. Przybory i przyrządy: materace. wypy chanie w górę hantli.. Konspekt nr . szybkie tempo). z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach. szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. naprzemienne. jak wyżej . 'owitanie... Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania.podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą. Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). Data . by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach. Ćwiczenie 4 Pw. Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac. częściowo się opierając. Wiek ćwiczących: 20-50 lat. 10 razy 2 Hantle 288 289 .. przodem w dół .główna Ćwiczenie 10 Pw. Ćwiczenie 5 Pw.krążenia KR przed sobą na zewnątrz.skłony boczne głowy. kwiczenie 1 lłw. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka. Ćwicząc z dziećmi. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk. RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach. drugą ręką pomaga sobie..skręty głowy w prawą i w lewą stronę.unoszenie głowy w przód i powrót do pw. Ćwiczenie 3 Pw. jak wyżej . pod drabinkami U wa ga . wzmocnienie mięśni ramion. drabinki. Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach. Czas ćwiczeń: 45 min. Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu.. umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku). j.. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac. Ćwiczenie 7 Pw. przodem do środka sali. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich. Czynności informacyjne . jak wyżej . Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna. w prawą i lewą stronę. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo . stabilizacja stawów kończyn dolnych). Uwa ga..tk wyżej .. to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace. hantle.. a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania. RR wzdłuż tułowia. jak wy/ej . leżenie tyłem. bez udziału pacjentów. jak wyżej .wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę. Ćwiczenie 6 Pw. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). ustawiając się nieco bokiem do materaca. Należy bacznie obserwować pacjentów...naprzeciw siebie. Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami.wdech. a potem krążenia do wewnątrz. jak wyżej.salach chorych. jak wyżej . Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach.naprzemienm. z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza).wydech. piłki lekarskie. hantle w dłoniach ugiętych RR. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania.. inni są przenoszeni. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. i zsuwa się z wózka na materac.

żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. leżenie przodem na brzuchu . teraz jest w dole) itd. 3.powtarzając 4 razy.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela). z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. dłonie przy barkach. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne. 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. siad płaski. potem swobodny. RR proste w przód z hantlami w dłoni . Ćwiczenie 23 Pw. według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. leżenie tyłem.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. oparte o ramiona z hantlami. Przenoszenie bioder kolejno . np. siad płaski tyłem do drabinek. RR swobodnie w dół.lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego). RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . potem na zmianę lewą ręką itd. w miarę sprawni . Ćwiczenie 13 Pw. RR wzdłuż T .w prawo i w lewo. siad płaski w rozkroku. siad płaski. siad płaski w rozkroku. Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 . RR z boku podparte. leżenie tyłem. Ćwiczenie 14 Pw.głęboki wdech . 2. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. leżenie tyłem. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. którzy nie mogą siedzieć. 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. głowa w przedłużeniu linii długiej T . Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie. RR z boku podparte.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . leżenie tyłem. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. głośny wydech. leżenie tyłem. Ćwiczenie 25 Pw. RR w dół w skos . zbliżona do podporu w leżeniu przodem.opuścić T w dół. żeby mogli ćwiczyć wszyscy. Ćwiczenie 17 Pw. na przemian prawą. Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. Ćwiczenie 12 Pw.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. która była w górze nad drugą ręką. indywidualne. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak. Próby oderwania bioder od podłoża. RR w bok . Ćwiczenie 21 Pw. Ćwiczenie 20 Pw.klaśnięcie przed sobą: 1. leżenie przodem na brzuchu. Ćwiczenie 22 Pw.swobodne oddychanie we własnym tempie. RR ugięte. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. Ćwiczenie 15 Pw.wznosy T z oparciem o przedramiona. Ćwiczenie 16 Pw. leżenie tyłem. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. Ćwiczenie 24 Pw. Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci.Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. jak wyżej. Ćwiczenie 19 Pw. także przy drabinkach. jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali. Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego.

Generalnie są to mięśnie ramion. Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać). po amputacjach). Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. Trzeba popchnąć kolano. Mięśnie te powinny być wzmocnione. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. powiedzieć tylko „ryba". które powinien sobie sam ustawić. np. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. próby oderwania bioder od podłoża. żywym nastroju. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. podsumowanie lekcji i podanie uwag. leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu.uut piłkę do ćwiczącego. Zakończenie ćwiczeń. siad płaski przy drabinkach. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . Ćwiczenie 30 Pw. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go. U wa g a .ruchem zamachowym. które nic uległy porażeniu. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. jedni wyżej. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób.w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary. Ćwiczenie 27 Pw. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. siedząc jeszcze na materacu. podpórek dwukołowych. Ćwiczenie 28 Pw. ziemia. każdy z ćwiczących ma piłkę. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. (Bywa tak. trójnogów. tułowia. Swobodne. otrzymuje punkt karny. Chwyt dłoni przed sobą palcami. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń. Także im należy pomóc. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. głębokie oddychanie. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . i dopiero ćwiczyć drugą nogą). wydech ustami. RR wzdłuż T. itd. siad płaski. Kto nie zdąży. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. siad płaski. RR tyłem podparte. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. chwyt dosiężny za szczebelek. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. zwierzęcia. Prowadzący r/. woda". Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. wdech nosem. Pacjent sam usadawia się na wózku. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu.zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń.wózki: wózek trzeba znów zablokować. Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. 293 . pasa barkowego. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne .potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. wyprostować je. ale jaka to ryba. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . Powtórzyć kilka razy . czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. Zakończenie lekcji w pogodnym. ptaka. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. Druga. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. wpływa na możliwości ruchowe. jeśli zachodzi potrzeba .osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. lasek i kuł łokciowych. na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. drudzy niżej Pw. W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach.

który powoduje odruch obronny.powrót do p w. Ćwiczenie 4 Pw. NN ugięte. RR wzdłuż T. . ściągnięcie łopatek. Ćwiczenie 9 Pw. stopa w zgięciu grzbietowym. 3 . Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". którzy mogą już obciążać kończyny. RR przenieść przed siebie. np. . NN ugięte. RR wzdłuż T. 1-2-3 powrót do pw. stopy oparte o podłoże. Ćwiczenie 3 Pw.wyprost RR. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. RR w przód. Ćwiczenie 13 Pw. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). dłonie oparte na wysokości barków.jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego. . wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze. stopy na podłodze.wytrzymać: 1-2-3. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym. . Ćwiczenie l Pw. NN ugięte. Ćwiczenie 12 Pw.leżenie tyłem. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych.leżenie tyłem. Ruch: napięcie mięśni brzucha. stopy na podłożu. bez przesuwania RR. . dłonie zwrócone palcami do siebie.ugięcie RR w stawach łokciowych. klęk podparty.klęk podparty. NN zgięte.najczęściej w odcinku lędźwiowym. które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. siad klęczny. schowanie głowy między barki. 2 . Wytrzymać: 1-2-3. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. . Ruch: l .uniesienie głowy i barków.leżenie tyłem.luźno. polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi. Ćwiczenie 2 Pw. Ćwiczenie 11 Pw. stopy postawione na podłodze. Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa .klęk podparty. 4 . RR wzdłuż T. . . RR przy biodrach. RR wzdłuż T. głowa pochylona w przód. RR wzdłuż T. RR obejmują podudzia. RR wzdłuż T . Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3).podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. Ruch: l . Ćwiczenie 5 Pw. Ruch: l .wydech. 295 . Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu . Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze. zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia. Ruch: wznos RR ku górze w tył.leżenie przodem. stopy na podłożu. powrót do pw. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. 2 . Ćwiczenie 14 Pw. lub dla osób pełnosprawnych. Zasób ćwiczeń.leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. 1-2-3 wytrzymać. musi być zawsze skonsultowany z lekarzem. RR wzdłuż T. NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. . RR wzdłuż T. Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha.Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie.wytrzymać i powrót do pw. Ćwiczenie 10 Pw. powrót do pw. 294 Ćwiczenie 7 Pw. 2-3 wytrzymać.siad płaski. wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu.leżenie tyłem.leżenie przodem. wdech. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu. RR zgięte.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa.leżenie tyłem. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. Ćwiczenie 8 Pw.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. 3 .leżenie tyłem. Ruch: przejście do siadu klęcznego. . . . RR proste przed sobą . rozluźnienie: 1-2-3.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta.przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. Działając jednocześnie dwiema rękami. Teraz unosząc przednie koła do góry. popycha się koło na stopniu.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku).do siadu na wózku.do łóżka. lecz przodem do schodów.wędzi schodów.zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. Przenosi swą miednicę na wózek. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). przesuwa się na siedzenie wózka. test Coopera. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku . od strony klatki piersiowej.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. Wózek musi być zablokowany. drugą odciążając podudzia. Pacjent. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka.postawiony z boku i zablokowany. Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe . Pacjent pochyla się do przodu. Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka. będące w siadzie na łóżku. wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. podkłada ręce pod kolana pacjenta. Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra). jak najbliżej tyłu. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze. jak najbliżej poręczy schodów. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana. i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. opierając się rękoma o poręcz wózka. kładzie ręce pod nogi . Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. który pozwala ocenić kondycję pacjenta. U wa ga . W j a z d p rz od em po schodach . Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku.

stój zawsze na całych nogach. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. łokcie pacjenta zgięte. Pacjent zbliża się do wózka biodrami . Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta. lokując swoje ciało na wózku. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. Podstawowe zasady to: .w skośnym ustawieniu. Jedną rękę pozostawia na materacu. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. Dwie osoby pomagające. które hęd. na łóżko itp. . podpierając się na rękach. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. Potem przesuwa się w siadzie. druga za podnóżek. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. stając przodem do pacjenta. Obydwaj pomagający wstają. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. nogi ugięte. drugą przytrzymuje się na wózku. siada.j go /bliżały do chodu naturalnego .P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. Poprawia sobie nogi. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. stopniowo ustawiając sobie nogi.enos/. tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). .eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. co oszczędzisz kręgosłup. a na drugiej wpiera się do góry. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. „Techniki przenos/enia". i podnosi pacjenta do siadu. raczej w bok). Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. W miarę możliwości dąży się do tego. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. w luźnym układzie rąk. na łóżko. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego. Na sygnał obydwaj pomagający. bliżej pod plecy. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. a pacjent pomaga. że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. Potem przekłada ręce. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. pr/c/. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. Jedna stoi przodem do wózka. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. drugi (od dołu) pcha. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. Gdy pacjent już siedzi. Rękę bliższą podkłada pod przedramię. jedną rękę opiera na materacu. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. z j a k k h kroków się one składają. Jedna trzyma za uchwyt wózka. Ustawia nogi na podnóżkach. Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach.kręgosłup musi być wyprostowany. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. jeden pomagający wciąga. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. . prawa noga. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. 309 .wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. żeby chód o kulach miał takie cechy. osoba pomagająca na dole hamuje. Podnóżki wózka opuszczone. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. pierwszy pomagający zmienia układ ręki. a także osób z rodzin niepełnosprawnych.lewa ręka. Wózek zablokowany. Na wózku siedzi pacjent. Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). chwyta pacjenta pod pachy. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności.

możliwie blisko. barki utrzymywane swobodnie. 156. Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze. Ryć. Noga lewa w przód 3. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. śnieg. Obie kule i jedna noga w przód 2. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. Noga lewa w przód b) dostawny: 1. Jedna noga w przód 3. Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°. ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. a w momencie kiedy traci on równowagę . Lewa kula w przód 2. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. tuż za pacjentem. Asekuracja czynna 311 . Obie kule do przodu 2. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku. Druga noga w przód d) kangurowy: 1. 155. ale nie krępując jego ruchów. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. Lewa noga w przód 4. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. Kula prawa w przód 2. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. Kula do przodu 2. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód .c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Prawa kula w przód 3. pięty dotykają ściany.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Prawa kula i lewa noga w przód 2. piasek). potem na naturalnym podłożu w terenie. takimi jak podeszły wiek.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. Kula lewa w przód 4. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. Druga kula do przodu 3. balkoniki i wreszcie kule). Obie kule i jedna noga w przód 2. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. Prawa kula i noga w przód 2.

np. ku tyłowi. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . pogarszanie się kontaktu słownego. uczucie fali gorąca. B a r i e r k i . potem nauczanie wykroków. bladość twarzy. Inaczej jest. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. 312 U w a g a . na boki. zakroków. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych). kroku dostawnego w prawo i w lewo. a także siadania i stawania.Ryć. a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. przygotowane do amortyzacji upadku. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. Należy zwrócić uwagę. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. takiej. Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych.wychylanie się miednicy do przodu. na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. kroku dwutaktowego w przód i w tył. 157. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. Potem „balansowanie" (miednicą . kroplisty pot. Ręce lekko wysunięte do przodu. przestawianie nóg wprawo i lewo. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża. Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. polega na tym. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. klęku). Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia. 158. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia).gdy tr/. Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). Chorą nogę dostawiamy. ponieważ uciskają doły pachowe). 313 . Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. Są to pierwsze stereotypy chodu. lepszej wentylacji płuc. jeśli nie występują mdłości. Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. u osób w podeszłym wieku. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. zastosowanie aparatów jest zbędne. np. że chora noga pierwsza wykonuje krok. lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony.yn dolnych i przy braku równowagi. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta).

jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem. Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii.gdy osoba ta idzie do góry . i zaproponujesz jej pomoc. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. to: . Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa.stań za jej plecami (niżej). . Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków. mięśni pośladkowych. okrągłe i płaskie. mięśni brzucha. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. która z obawą porusza się po schodach o kulach. Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe.Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej. chociaż może się zdarzyć. by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku.jeżeli schodzi . . że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów).stań do niej twarzą . Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie. Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych. nie ustalony. Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym. 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników. kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu.

315 .

mniejszenie wady postawy. 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. rozprężającymi klatkę piersiową. zadaniowa i ścisła). mostek.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. 19. Zwinność . ale również w czasie kilku. 9. 13.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. 3. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. 11. 12. Skoki . 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). 17. sprawność mięśni. np. d. wzmacniających siłę. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. Zwisy .j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu.zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. 14. 16. Lekcję zakończyć korekcją c/. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. by nie dopuścić do utrwalenia wady. Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. b. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. 7) laski o długości l m. 6.do 10. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. 4. głęboki wdech. 15. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu. 2.szybkie zmiany pozycji. leczącymi poszczególne wady. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. e) mięśni kończyn dolnych .ynn. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. 5) równoważnie. dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. d) mięśni brzucha . Równowagę . f. e.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. RR w górę (wyciągnięte przed siebie). marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku. Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. c. 3) lustro. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. krążenie oraz ogólną kondycje. Chód i bieg . np. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). 20. Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a.bę ćwiczeń siłowych. Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe. stosować raczej pozycje zwieszone.2) przywróceniu równowagi mięśniowej.eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. 10. RR. W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. 2) ławeczki szwedzkie. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. -— 7. 317 . Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. a stopy jak najdalej za siebie. NN i T około 15 minut). co może wywołać bezdech). Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. leżenie przodem. by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi. 18. 4) skrzynie. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). Rzuty . W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie. dla chłopców zaś większą lic/. przerzuty. rż. 8. W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. 5. W trakcie ćwiczeń intensywnych .akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi.

160. . Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi). RR w „skrzydełka". II część: 1. 11. . 161. Ryć. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia kończyn górnych. mięśni klatki piersiowej.. Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. powitanie. 3. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia kończyn dolnych. Ćwiczenia indywidualne. 40 cm w 2-3 kolorach. Ćwiczenia na przyrządach . 4. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód.8) piłeczki o obwodzie ok. wzrok skierowany przed siebie.ze zwróceniem uwagi na stopy. 12) chorągiewki. 6. 13) piłki lekarskie. krata.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. masa J/2~2 kg. 2.leżenie tyłem.biegi . 14) sprężyny. Ryć. Ryć. 164. Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. Ryć. w 2-4 kolorach. podanie zadań lekcji. . 4. Pw. 10. Ryć. klatka piersiowa uwypuklona. RR ułożone w „skrzydełka". Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności.. Zbiórka. w 2-4 kolorach. Ćwiczenia oddechowe. Pw. Marsze . 3. III część: 1. z oporowaniem. Ćwiczenia oddechowe. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. ławeczki). 5. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. Ćwiczenia równowagi wolne. wyciągnięta w górę. 2. 12. 318 319 . 15) poduszki do ćwiczeń. na czworakach.leżenie tyłem z NN ugiętymi. szyi. 159. P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. głowa w przedłużeniu tułowia. Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. 162. 2. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. 8. 3. ćwiczenia z obciążeniem. NN proste. 10 cm szer. RR ułożone w „skrzydełka". 7. 9. Siad ugięty. skrzynia.specjalistyczne w grupach (drabinki. 4. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne.

.

Ryć. Siad równoważny z oparciem na dłoniach. Siad równoważny. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. Ryć. 320 Ryć. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). 174. 173. 166. Ryć. 170. Siad kleczny. 167. Klęki Klęk prosty. RR w „skrzydełka Ryć. Ryć. 321 . RR w „skrzydełka' Ryć. Ryć. 171. m Ryć. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). RR w „skrzydełka". Siad rozkroczny podparty tyłem.Siad prosty podparty. 172. 175. 165. 168. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". Ryć. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. Ryć. 169.

.

nogi. RR wyciągnięte do ukłonu . . Podpór tyłem.w linii prostej. 179. Ryć. Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). Zwis tyłem z RR ugiętymi. kolana -wjednej linii). 178. 182. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte.tułów. NN proste . głowa . Ryć. plecami do drabinki. stopy na podłożu. 177. Ryć. Zwis tyłem. 181. Ryć. Ryć. barki. 176. Szeroki chwyt RR szczebelka. 180.Klęk podparty. Ryc.japońskiego" (pozycja niska Klappa). Ryć. biodra. Podpory i zwisy Podpór przodem.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

ustawienie bioder: czy jest równe. Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu. . . . 330 . .obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona.obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie. mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską. Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa.przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta. . . .czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). czy występują krzywizny.ustawienie głowy. kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie. . .ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. MOiW 1982 r.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. opracowany na podstawie oględzin.porównanie kątów talii. . .ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia.porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe.). z tyłu i z boku. . .ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu. . . Obserwacja dziecka z przodu: .od O do 30 punktów.ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie. B.obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła.zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna. czy stawy biodrowe. .ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie.czy kończyny dolne są ustawione równolegle. Test przesiewowy. Obserwacja dziecka z boku: .W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach . .ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu. . dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami.obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. (Kwalifikację opracowała dr med. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. Obserwacja dziecka z tylu: .obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie.

przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. szpotawości lub koślawości nóg. Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. a 14. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. pleców płaskich. oznacza to. Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . . działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył. rokiem życia. Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. grzbietu. oraz ćwiczenia pasa biodrowego. jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). szczególnie w pozycjach niskich. ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa.czy stopy są płasko ustawione. II. jak np.są to głównie mięśnie brzucha. stabilnych. czy nie. złego wysklepienia stopy. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. mięśnie grzbietu. nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10.czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. jak w pozycji „na baczność". a wy331 . mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność".bocznego skrzywienia i innych wad postawy. I stopień zaawansowania. Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). mięśni grzbietu.

siad klęczny tyłem do drabinki. siadzie lub w klęku .leżenie tyłem przy drabince. d .5 kg). Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa. RR chwyt na wysokości barków .leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół). co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu. Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową . NN ustalone.przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody. Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia.siad ugięty tyłem przy drabince. Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych. a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę. 0.leżenie przodem. j . najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem.w przód.„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód.siad płaski. Głowa i tułów powinny być ustalone. chwyt RR szczebla .lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni). i .podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. g .„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody. w postawie stojącej. wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami.ciągniętymi przed siebie dłońmi . podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) . c . RR oparte na podłodze lub na biodrach . RR w przód na podłodze . e . RR oparte na ławkach przy biodrach .leżenie przodem. b . Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa. / . a barki cofają ku tyłowi. Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki.stanie przodem przy drabince. h .wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 . ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok.przeciwko sile ciężkości (grawitacji).siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach). RR oparte na biodrach .wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. NN ustalone. Rycina 202: a .wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym).„wyciąganie się w górę".przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi. RR na wysokości bioder . RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR.leżenie przodem na skośnej ławce. chwyt RR za pierwszy szczebel . Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki.

to samo na nogach wyprostowanych. a także w rehabilitacji pourazowej. Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących. Na uwagę zasługuje pw. skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. . .siad okroczny na ławeczce. . b . wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem. wzniesienie głowy i klatki piersiowej. RR ustalone. Ćwiczenie 2 Pw. 334 pw. / . chwyt RR za drabinkę. Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. Ćwiczenie l Pw. RR w górę. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem .przenoś NN w bok raz w jedną. kolana ugięte. np. następnie powrót podudzi na ławkę. 4 . Ćwiczenie 9 Pw. h . łokcie w bok. . leżenie tyłem . w rękach woreczki. mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi. piłką. 2 . Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. RR za głową na podłodze. Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce.próba położenia woreczków na podłodze. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np.leżenie tyłem.siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach. RR wzdłuż tułowia .ławka gimnastyczna . w której następuje samostabilizacja łopatek. 3 przenoś laski ponad głową za głowę. Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw. w dłoniach ciężarek. Ćwiczenie 5 Pw. . Ruch: RR bokiem w górę. RR swobodnie wzdłuż T. albo też na przyrządach. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. Ćwiczenie 3 Pw. W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. . jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych. Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół.leżenie tyłem. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy. laska pod brodę.przenoś NN za głowę.RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża). rozluźnienie. Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych. RR w dół na skos.leżenie tyłem. Z użyciem przyrządu: /. raz w drugą stronę.wznos RR ponad podłogę.ugięte . leżenie tyłem . naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki.darni postawy. 335 . RR w bok. c . Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a .przenoś laski nad barki. z pw.leżenie tyłem. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund. Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. g . uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. podudzia oparte na ławce. Ćwiczenie 4 Pw.przejście do siadu) lub dołem (pw.marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków. Ruch: l . Ćwiczenie 7 Pw.leżenie tyłem. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. . w jednej ręce woreczek. te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. tułowia oraz nóg.wznos NN). głową w dół z ustaleniem stóp.powrót do pw. RR w rotacji zewnętrznej. oparte na stopach. Ćwiczenie 6 Pw. kolana ugięte. przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego.leżenie tyłem.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). leżenie tyłem.klęk obunóż przodem do drabinki.skurczenie RR. NN ugięte. np. podciągając się na dłoniach. kolana ugięte. chwyt krawędzi ławeczki koło uszu. d .leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). 5 . uniesienie głowy.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż).klęk obunóż.leżenie tyłem. ruchy pionowe („siekanka"). .wznos NN ugiętych. NN .leżenie tyłem na ławce skośnej. do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. e . łokcie lekko.leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki. drabinkach. RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej.leżenie przodem. RR w bok. przedramiona ugięte w dół . aż do dotknięcia podłogi . T w opadzie. stopy postawione. . przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki. chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. ręce dotykają kolan.

. .rowerek w przód.siad prosty tyłem do drabinki. Ruch: przejście do siadu płaskiego.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej. 337 . . RR wzdłuż T.leżenie tyłem. głowa w przedłużeniu tułowia. kolana zgięte do kąta prostego. j . .leżenie tyłem. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. Ćwiczenie 8 Pw. R R na karku. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. Ruch: opad T w przód. . stopy oparte na podłożu.siad kleczny dwójkami.leżenie tyłem. wznos NN poza pion . . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. przywierając plecami do współćwiczącego. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. łokcie rozstawione szeroko. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw. powrót do pw. drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. 336 Ćwiczenie 7 Pw. RR wzdłuż T. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem. podud/ia i stopy skierowane do sufitu. . Ćwiczenie 9 Pw. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' . U w a g a . chwyt podchwytem. RR na karku. NN zaczepione pod szczebelkiem.rowerek w tył.leżenie tyłem przy drabince. powrót do pw.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. . RR wysoko na szerokość barków. RR wzdłuż T. Powrót do pw.Ćwiczenie 2 Pw. w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką. Ćwiczenie 3 Pw. Odmiana . RR wzdłuż T. Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw. Ćwiczenie 4 Pw. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. Ćwiczenie 5 Pw. Ruch: wznos głowy i barków. Ruch: zgięcie nad brzuch . aż do uniesienia bioder nad podłoże. tyłem do siebie. Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem. chwyt za łokcie. RR wzdłuż T. Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe. Uwaga.?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze.

b . NN ustalone. Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). powrót do pw.zwieszenie przodem na skrzyni. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi.siad prosty. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. NN ustalone. Ćwiczenie 15 Pw. Ćwiczenie utrudniamy. .Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. potem w lewo powrót do pw. . Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T.leżenie przodem. przekładanie worka nad głową. mięśni grzbietu. NN ustalone. np. w jednej płaszczyźnie.leżenie na skrzyni. Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. /. NN wyprostowane. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami.leżenie tyłem. kolejno w prawą i lewą stronę. Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. . zginanie. współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania). . powrót do p w.leżenie przodem. Ćwiczenie 17 Pw. ważna regulacja oddechu). NN ugięte do kąta prostego. obciążenie jak wyżej).leżenie przodem. Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. d .skurcze. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. h . wyprosty RR. Stopy pod drugi szczebel. Ćwiczenie 12 Pw.przenoś RR w górę. dłonie pod czołem ..leżenie tyłem. i .siad piaski przodem do drabinki. RR na karku. łokcie w bok.. barków. starać się nie zginać RR. Ćwiczenie 16 Pw. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan. nie pozwalać na „bierny" zwis. szeroko. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi.ćwiczenia w parach.zwis podchwytem tyłem na drabince. ruchy pływackie („żabka"). lekki skłon w tył . czoło oparte na podłodze . g . by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy.skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone.lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). RR wzdłuż T . współćwiczący) . T od pasa zwieszony . podparty tyłem. j . Rycina 204: a .siad prosty. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). W czasie ruchu głowa. RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. powrót do pw. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. wzniesione do kąta prostego w górę. .ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR.zwis podchwytem tyłem na drabince.leżenie przodem na ławeczce. RR na kark. Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. RR na kark. stopy pod drugi szczebelek. wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. RR na karku. przodem do drabinki.leżenie przodem. W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. powrót do pw. nieco z boku. Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo. . powrót do pw. c . RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. . Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków). Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę. zaczepione pod szczebel drabinki. T od pasa zwieszony poza ławką. głową do drabinki.siad prosty.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). NN ustalone (drabinki. Ćwiczenie 10 Pw. NN lekko ugięte. drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . potem w lewą stronę. powrót do pw. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. RR ugięte. . Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. e . skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż. Ćwiczenie 18 Pw. U w a g a. RR w bok. NN pod szczebelek.leżący wykonuje skłon w tył. wyprosty rąk. Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. w rozkroku. wytrzymać od 3 do 10 sekund. U w a ga .uniesienie T nieco niżej poziomu. liczbę ich powtórzeń i tempo. głowa kieruje się do góry. łokcie w bok. Ćwiczenie 11 Pw. czoło na dłoniach. prawy łokieć skierowany do lewego kolana. nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. . barki również pracują.leżenie przodem na skośnej ławce. 338 339 . RR opuszczone. jeden ćwiczący leży przodem. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. Ćwiczenie 13 Pw.siad prosty tyłem do drabinek. potem odwrotnie. Ćwiczenie 14 Pw.

wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu). stopy i dłonie oparte na podłodze. 204.leżenie tyłem. RR w bok.leżenie w poprzek na ławce.wznos N w tył z wyptostem. Z użyciem przyrządów: /. 340 341 .przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową. uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych. e .napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka".pozycja jw. stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki). wolne przejście do stania. d .leżenie jw.leżenie przodem. potem zmiana N. c . . „nożyce").Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a .napinanie i rozluźnianie pośladków. dłonie pod czołem . wytrzymanie.klęk podparty . . Ryć.wznos NN i ruchy pionowe lub poziome. g •. b .

e .na pierwszym szczeblu .w siadzie.marsz z wysokim unoszeniem kolan.to samo w leżeniu tyłem. 343 .na równoważni lub ławeczce.h .„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej.uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a . raz lewą (dobra asekuracja).rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym".marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej. z trzymaniem pitki w stopach .wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp. b .chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów. rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę.stanie zwieszone tyłem (lub zwis). g .marsz na równoważni z toczeniem piłki.leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki. to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę.zwis przewrotny na linach. z wyraźnym przyciąganiem brody. h .leżenie tyłem. to samo z obciążeniem. chwyt obustronny .marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem).raz prawą.zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka).stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) . Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej. j . /.podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej. z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód. NN ugięte (kolano NP założone na NL) . /. c . T od bioder zwisa poza skrzynię . c . na skos.chwyty i przekładanie palcami stóp worka. skręty. j . g .„chód gąsienicy".podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył. krążenia stopy. d . chwyt stopami piłki . z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną .stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego.zgięcia.naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie.siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków . b . w staniu . rozprężającymi klatkę piersiową. i . h . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi. 342 e .pozycja jw. z wyraźnym przyciąganiem brody. unik bokiem z RR w bok. d . j .w siadzie na ławce. wyprosty.opad zwieszony ze stania .wznos NN i wytrzymanie.przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą. / .siad na ławce . ze skłonem T w przód. Rycina 207: a . i .współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę.

Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu. w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. Rycina 208: a . usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych.siad klęczny przy drabince. 345 . przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód. W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np. 208. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu.

RR przodem w górę. stopy oparte na drabince.wymachy RR przodem w tył. NN ustalone przez współćwiczącego. dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki .ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . c .kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech.rozciąganie sprężyn bokiem w tył.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię. pogłębianie wydechu . oddechowych). pod szczebel. krążenie rąk na zewnątrz ławki.leżenie tyłem na ławce skośnej. w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem. rozciągnięcie skróconych mm. g . b . 346 . NP wyprostowana. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego. uniesienie głowy. stopy ustalone . d . d . poza ławką.po wdechu nosem.leżenie przodem na skrzyni. Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze. zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego.kowym. bez obciążenia i z obciążeniem. RR na kolana. wzmocnienie mm. powrót do pw. wydech ze skłonem T w przód. wydech.siad okroczny na ławeczce. Xa 4—. Rycina 209: a . zniesienie przykurczów. głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego. i . stopy oparte na podłodze. wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha.wymachy RR na bok. b . e . uniesienie głowy.podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu. NN ugięte.wymachy RR przodem w górę. grzbietu.wdech. e . W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu. ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań.stanie. pogłębianie fazy wdechowej .leżenie tyłem. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek.siad ugięty z lekkim półopadem w tył. /. ręce luźno opuszczone do podłogi . chwyt oburącz laski. opuszczenie ugiętych RR.leżenie tyłem na ławce. oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech. stopy ustalone . stopy ustalone na drabince.wznos RR w górę na skos z wdechem. głowa oparta na piłce lekarskiej. podskoki. c . RR wzdłuż T .stanie przodem do ławki. biegi.siad ugięty. skłon T w przód.przez wyprost lub skłon T w tył. h . ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania.leżenie tyłem. wciągnięcie brzucha. bez obciążenia i z obciążeniem. wznos RR w górę na skos. piersiowych i wzmocnienie mm. RR oparte na kolanach lub drabinkach . plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek.

to samo strona przeciwna.wznos RR i NN do poziomu . wymagają umiejętnego przeprowadzenia. powrót do pw. sterowanymi i oporowymi.leżenie tyłem. Ćwiczenia oddechowe. 347 .oddechy. wznos prostej RL w łuk nad głową . Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu. bibułek. woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) . Dzieci na ogół oddychają.leżenie na prawym boku. .wydech. . piórek.dla małych dzieci .wydech. g . h .leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach).forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek.wdech. Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. powrót do pw. RR wzdłuż T.f. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach). dłonie oparte i stopy na podłodze . RP ugięta pod głową. i . wspomagającymi. NN ugięte. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego). szczególnie u dzieci. które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi.wdech. NN ugięte.

ruchem rozluźnionym . wydłużony.rozszerzenie klatki piersiowej. (bez zmian układu RR) wdech. Ćwiczenie 3 Pw.siad skrzyżny. Wydech: l . Ruch: oczy zamknięte . Uwa ga. RR w bok.wydech. stopy oparte na podłodze. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. 2 . 2 . 348 349 . wdech. dłonie na barkach. .leżenie tyłem. Ruch: pw. oparte stopami na podłodze. ustami lub nosem. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni. wydech głęboki. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe .leżenie przodem. Liczba powtórzeń powinna być mała. Ćwiczenie 6 Pw. Ruch: głęboki wdech. RR wzdłuż T. Ruch: RR bokiem w górę. . RR na kolanach. połączyć z rozluźnieniem. . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.rozluźnienie. RR zgięte.swobodne oddychanie. stanie. Ruch: oczy zamknięte .rozluźnienie. Pw. RR skrzyżnie. NN ugięte. Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l . RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. druga na brzuchu. Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu). Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak.napięcie mięśni brzucha. RR w górę w skos. Pw. U wa g a . .rozluźnienie mięśni. stopy oparte na podłożu.wdech. na której spoczywają ręce . powrót do pw.leżenie tyłem.obniżenie klatki piersiowej. Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno. Ćwiczenie 4 Pw.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). . Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw. Ćwiczenie 2 Pw.przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e .wydech.siad skrzyżny.wydech. ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. Pw.leżenie tyłem.siad na ławeczce lub siad klęczny.rozluźnienie mięśni brzucha. opuszczenie RR bokiem w dół .szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym. Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. RR wzdłuż T. ^ Pw. 3-4 razy. . dłonie pod brodą. .leżenie tyłem. pochylenie T . siad. RR wzdłuż T. Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie. Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi.polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. jedna R na klatce piersiowej. unormowanie pracy układu nerwowego . Ćwiczenie 5 Pw. Ruch: oczy zamknięte .Ć w i c z e n i a w o l n e . . RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej. . .leżenie tyłem.leżenie tyłem. wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). . Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e .

.

4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. woreczek na głowie: 1 . Opis ruchu. Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. twarzą do środka sali. bez woreczka: 1-2 .. ••v.powrót do pw.krążenia RR w tył Pw. Zbiórka. jw. kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp.krążenia RR w przód 5-8 . siad ugięty. Pw. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. barki 3. 5x Luźne ruchy głową. pięty blisko ściany U Ćwicz.„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . jw. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. kombinowanej ćwicz. Pw. Ćwicz. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 .powrót do pw. kształtujące RR 5.-statyczne T. kształtujące RR 6. woreczki z grochem (10). Pw. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz. w odległości 3 m. 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz. 0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym. 2 x p o4 - T prosty a o.wydech . jw. Na sygnał: na czworakach powrót do pw. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10). dyn. leżenie tyłem. Sprawdzenie obecności. T i NN w pł. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. Powitanie grupy Pw.wdech .skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech . podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . wolne tempo Ćwicz. Pw. kombinowanej 7. strzałkowa 4. RR w dół w skos: 1 . kształtujące RR. RR w bok przodem zgięte. staje przy ścianie.RR na zewnątrz 2-5 3x . kształtujące szyi pł. (siad ugięty. 3 . RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany. woreczek na głowie: 1-4 . siad skrzyżny.wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . 6x 8' Na kocykach.wyprosi RR 4 . NN ugięte postawione na podłożu. szarfy (2). Uwagi metodyczne czas 1. NN i RR Ćwicz. Odliczanie (kolejno i do 2). RR w dół w skos.opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. oddechowe 8. Pw. w pł. RR w dół w skos: 1 .zatrzymanie wdechu 6 .skłon głowy w tył 5 -pw.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data.wytrzymać 6 . Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. porządkowo-dyscyplinujące nc o. siad ugięty tyłem do siebie.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 .skłon głowy w przód 3-4 . samokorekcja Ćwicz. 6 . RR na barki.powrót do pw.

7-8 . 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. Pw. woreczki (po 5). 2 . dłonie oparte o podłoże: 1 . silowo-elongacyjne Ćwicz. RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . siad ugięty przodem do drabinki. Pw. leżenie przodem. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. r Rzuty 14. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. głowa nad podłożem. przejście przez szarfy od góry. 4x Biodra nisko . Dwuszereg Pw. ugięty: piłka na brzuchu. Ławeczka ustawiona skośnie. leżenie przodem. piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . Stopy pod szczeblem drabinki.wypchnięcie piłki. Wygrywa zespół. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka". Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 .Tok lekcyjny Lp.ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą. 19. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17.wytrzymać 6 . palce stóp obciągnięte. leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 . W czasie rzutu NN złączone.przejście do półzwisu 4-6 .powrót do pw. RR w dół. Treść lekcji Pozycja wyjściowa.powrót do pw. Pw.wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 . pośladki napięte Ćwicz. pośladki napięte. kosz. elongacyjne i oddechowe.wytrzymać 7-8 . kształtujące mięśnie 10. zgięte. strzałkowa w tył Ćwicz. następnie przejście przez szarfy od dołu. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16. pł. 2' Ćwicz. stopy pod szczebel. Zejście z ławeczki. Na czworakach podejście do woreczków. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami. Tor przeszkód. podpór w leżeniu tyłem.powrót do pw. mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. Opis ruchu. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi. kształtujące mięśnie grzbietu 13.nożyce pionowe RR Pw.powrót do pw. leżenie przodem. rzut woreczkiem do kosza. stosowane pchnięcia 12. RR w dół. RR w górze: l . grzbietu. Powrót „chyłkiem" na miejsce. kształtujące 11. Podział na 2 grupy. broda „ściągnięta" do mostka.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . leżenie przodem. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . 2 tory przeszkód. „chód" z piłką w kierunku ściany.wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. Pw.

by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć. Opis ruchu. cofnięcie karku. Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". Treść lekcji Pozycja wyjściowa. pośladki ściągnięte. korekcyjne stóp Ćwicz. uwypuklenie klatki piersiowej. łopatki ściągnięte.wydech ustami głośny. wraz z korekcją odcinkową .wdech nosem połączony z korekcją osiową .Dozowanie Tok lekcyjny Lp. stanie tyłem do drabinki: 1 .Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz.napięcie pośladków. który szybciej wykona zadanie. szyja „długa". porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25.wznos RR bokiem w górę 2 . gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego .wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. biodra w przód. r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24. Zwis es c 1 "ob "U s/. Pw. oddechowe z korekcją postawy 23.wytrzymanie na bezdechu 1-7 . Zespół.wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). Następny zawodnik może startować wtedy.wdech . 3' . zdobywa punkt. złączenie łopatek. twarzami do siebie „Faraon": 1-7 . kocyki położone z tyłu za RR. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie. ŁkN 22. po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 . zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 . oddechowe 21. wciągnięcie brzucha.powrót do pw.wydech . jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem". ściągnięcie brody do mostka. NN złączone Ćwicz. 26. Pw. kiedy poprzednik przedłuży „tunel". barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to.

maksymalna l m 60 cm (w dużych). Zmniejszenie tarcia. że ruchy są mniej bolesne.0. Odciążenie (działa prawo Archimedesa). do chodzenia po basenie.5 m.l m (w małych). Czas trwania ćwiczenia do 30 minut. 210. żeby ćwiczący nie ślizgali się. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. piłeczki gumowe. Powoduje płynność i sprawia. Na ścianach basenu. Najlepiej jest. piłki większe.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych.może być krótszy.na brzegu basenu. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. Ryć. po urazach stawów barkowych lub kolan itp. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. Daje je przede wszystkim woda ciepła. ćwiczenia w wodzie. Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. co grozi wypadkiem. takimi jak długi kij i koła gumowe. a wspomagany wydech. deski pływackie. których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. Należy zmieniać obuwie na specjalne. Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych. że utrudniony jest wdech. a w pomieszczeniach. 2. w których jest basen. drugi . ochłodzenia wody . Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. Rozluźnienie. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . po jego obwodzie wewnętrznym. powinien być zainstalowany wentylator. dysponującego przyborami.większe . powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). 2) nauka pływania. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. 357 . Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa.małe . zabawki plastikowe. Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne. Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. . a basen często myty. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności .4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia).niższa. Ćwiczeniami zespołowymi są m. Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać. Basen powinien być oświetlony.25 x 8 m lub 25 x 12. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. dokładne wykonanie ruchu.in. Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. 3. np. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta.

pod wodą wypuścić. czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę. . Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie. koła). 6) ćwiczenia użytkowe. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). c) ułożenie na kole gumowym. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. 4) krwawienia. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu. __. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. . Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: . Po opanowaniu odruchu. Objawy złego samopoczucia. . temperaturę wody. Samemu nie wychodzić z terenu basenu. . ponieważ bolą one bardziej. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. 6) padaczka. . broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. 8) brak zlecenia lekarskiego. 5) gry i zabawy. Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij.liczba ćwiczących na jednego instruktora .na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. . udzielanie indywidualnych instrukcji. . . bjerne lub samoredresyjne). a ćwiczący traci samoorientację. udzielanie indywidualnych instrukcji. działanie wentylacji i natrysków. 7) zbiórka. Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia. które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą. 359 . Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. e) ułożenia: 358 . plecy okrągłe i płaskie).bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. a nie odwrot nie. Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. np.nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). 7) niezagojone rany. trzymając się barierki. w basenach krytych również temperaturę otoczenia.osłabione mięśnie nóg.Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji.osłabienie mięśni (niedowłady. . Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu. . zaniki z nieczynności). odliczanie. pożegnanie.na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. w miarę możliwości oczy i usta półotwarte. szczególnie stawów biodrowych. wskazane.zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami.boczne skrzywienia kręgosłupa. . Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji.zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. wydobywanie rzuconych do wody kamyków. 2. . zaburzenia koordynacji ruchu i inne. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie. dołączyć swobodne ruchy NN). odliczanie. Nauka oddychania. aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. Pływanie właściwe. ale nie więcej niż 15. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. ćwiczymy oddychanie przez zabawy.schorzenia naczyń obwodowych.zaburzenia w stereotypie chodu.instruktor cały czas. . aby jeden z nich był w wodzie. .schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. . zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne.ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi. niedowłady mięśniowe). Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących. że pod wodą wydycha się powietrze.choroby zwyrodnieniowe.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą.najlepiej 8. 2) ćwiczenia oswajające z wodą. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. ciało luźno. gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce. czystość.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). b) zanurzenie w wodzie.na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. Hartuje organizm. 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. 3) owrzodzenia.relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. 2) ostre stany zapalne. Zasób ćwiczeń l. . gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie.

dopilnować. a nawet śmiercią. .nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym. wieku. Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . . 20-25 minut . od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. . W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi. 213. które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących.pływanie i zabawy. które nie miały do czynienia z wodą. możliwości fizycznych. . Ryć. Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia. by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. wodnym. w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . gdy woda jest zbyt płytka. kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu).każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami. gdyż grozi to kalectwem.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą. . od ich umiejętności pływania.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). . Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących. 211. Zarówno d/ieci. nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: .intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. zabronić udawania topienia się. dno z przeszkodami podwodnymi. butelkami. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium). jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów. 212.Ryć.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. 10-15 minut .

prosto. zarówno osób sprawnych. Wykonać wdech. gdy ciało jest zanurzone. nie wykonywać gwałtownych ruchów. wydech pod wodą. gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). gdy twarz jest zanurzona w wodzie. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. rozluźniające ruchy ramion i nóg. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. W leżeniu na plecach. Rozgarniając wodę ramionami. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. Poślizg na piersiach. Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. nogami wykonując jednocześnie nożyce.ny sposób. potem znów zanurzyć głowę. Poślizg na grzbiecie. ramiona za głową. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach. W poziomie. np. W leżeniu na piersiach. broda lekko przyciągnięta do mostka. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . Poślizgi. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. lecz łagodne. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. głowa zanurzona do linii uszu. Oddychać co 3-4 sekundy. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. Nurkowanie. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". Oczy powinny być otwarte. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. lekki ból w uszach odczuwa się. Ciało należy rozluźnić. leniwe ruchy ramionami i nogami. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. dłonie ułożone płasko. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. Dzieje się tak. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. oddech wstrzymany. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. głowa zanurzona do linii uszu. poruszania się. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. szamocących ruchów. Zwiększa pojemność oddechową płuc. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. jak i do osób chorych. W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 .

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń. poza walorami zdrowotnymi. szczególnie dla d/. np.ieci. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego. mają ogromne znaczenie psychiczne. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. Dają możli369 .

ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. 2. 3. 5. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem. Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. często ich liczyć. podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. klapki. poprawę miejscową stanu chorobowego. . 5. 2. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. . a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. Styl klasyczny. Stale przebywający nad wodą ratownik.dyskopatii. gdy jest intensywne słońce. Styl motylkowy i „delfin". 370 .wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. 2. 8. przykurczów stawów biodrowych. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. 11. Obserwować. 3. 4. z zapaleniami okołobarkowymi. 4. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte.paraplegii.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. które powinny być spełnione. Styl grzbietowy. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). Dopilnować. „Żabka na plecach". Przeciwwskazany w bólach krzyża. żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. zbliżona do temperatury ciała. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. 4. temperatura powietrza powyżej 18°. Osoby w starszym wieku. Liczba dzieci około 10-12.niepełny): 1. . kostium i czepęk. 6. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. Wskazana w przypadkach dyskopatii. 13. 4. 6. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. Regulamin basenu (krytego) 1. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. odliczanie. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. Kraul. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. Dno twarde. 14. wodorostów. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. najczęściej stojące. głowa musi wystawać nad wodę. 3. 15. 2. 6. 5. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1.zapalenia stawów okołobarkowych. są następujące: 1. przejrzysty. 9. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. to akweny wodne. Odpowiednia temperatura wody. 7. 3. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. bez dołów. obserwujący ćwiczących. Warunki. 12.możliwie przejrzysta. Zbiórka.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. ręcznik. 10. 5. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych. Wskazany w przypadkach: . . Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . 7. Woda czysta . Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). U w a g i ogólne. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. 2. Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. Teren wody pozbawiony mułów. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem.

371 .

gdzie ćwiczący wchodził do wody. Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. poruszającym się na wózkach. Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy.koła. a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. chwycić się krawędzi przelewu . najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. rozłożenie ramion w bok. Część główna (20-25 minut). Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa). na brzuch. gdy jest to bezwzględnie konieczne. piłki.na plecy. ułożenie „meduzy" . pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu. Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. ćwiczący (przodem do wody). niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody. pisanie nosem na powierzchni wody. powinien opierać ręce na barkach asekurującego. Jeżeli ten 373 . a w efekcie . które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. także tych. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. Potem odpychając się drugą ręką od wody. Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. deski.iej poszkodowane osoby. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą.utrzymania się na wodzie). Nie można ich jednak nadużywać. a po odwróceniu się . Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej. Potem jest wejście do wody. • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu.leżenie tyłem). Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie. płasko na tułowiu. a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. W przypadku paraplegii.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . gdy obie kończyny górne są sprawne. bez dotykania dna basenu. U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. pomoce wypornościowe przy pływaniu . 2. na własnych rękach wyciąga się do góry. którzy z basenu wyszli sami. na boki). stopniowo zanurzając się w wodzie.ycja skulona) z długim wydechem. także mijbard/. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. • Leżenie na brzuchu. wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym.oburącz. zakresy ruchomości w stawach. np. stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie). W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę). ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . Pływak. ale i ręce (tetraplcgia). leżenie przodem. sam opuszcza się do wody.dla zdrowych i niepełnosprawnych. osobistą motywację pacjenta. pływak sam. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. omówić przebieg lekcji. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe. • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. bok. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. dmuchanie na piłeczkę. rodzaj niepełnosprawności. który powinien być zabezpieczony matą. Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą .wydłużony wydech. jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. Jeśli jest to możliwe. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). obniżenie tętna. następnie odwrócić się do ściany basenu. gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. Prowadzący powinien pamiętać.sprawdzenie obecności. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1.na brzuchu lub na plecach. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. Część organizacyjna (5-10 minut) . Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu. Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. na brzuch. co powoduje jej wysokie ustawienie. podniesienie ogólnej wydolności organizmu. zwiększenie amplitudy ruchów przepony. później na całych przedramionach. Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. „śpiewanie" pod wodą. wspierając się początkowo na dłoniach. Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. zmienić pozycję na plecy. gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. wydech do wody. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania.

Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie .kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki. a oddychanie jest ułatwione. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. ma poczucie bezpieczeństwa. jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu).ruch jest słaby. Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego. W d e c h .wiosłujący . Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący).posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie.wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . chwytając pływaka za barki. • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. zaufanie do prowadzącego zajęcia . podejmuje się następne próby obrotu. Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. przemieszczają ciało do przodu. w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. wydech . który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny.jest stylem dla osób. Ćwiczący leży na plecach.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową. wykonywać ruchy obrotowe ciała. zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy.można przystąpić do nauczania pływania stylowego . W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą).przy ruchu „odpychającym" . zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . zmieniać pozycję. Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy).umie w każdej sytuacji oddychać. Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry). Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. chwyta za barki ćwiczącego. Te c h n i k a p ł y w a n i a .w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). „Wiosłując" w stronę ud. Wyd e c h . dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry. ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. U w a g a . w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. Asekuracja polega na tym.w wodzie. nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. nie czuje lęku. Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym.asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. Asekurujący za głową ćwiczącego. Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. 4. by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu.takim stylem. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. by powierzchnia odpychająca była jak największa. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch. Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem. Ćwiczący leży na plecach. i znów układa się na szerokość barków. potem eliminuje niepra375 374 . ucząc całościowo ruchów kraula. które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę.jak wiosło". który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka. Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. utrzymywać się na wodzie. Dłonie o zwartych palcach. 2. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. ustawiając prawidłowo jego głowę. Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. Gdy oddech pływaka jest unormowany. prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). A s e k u r a c j a . 3.

w dół. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą .ochi w układzie ramion kierujących się w przód. 376 3. Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów.i tetra-płegikom . drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku. Z pomocą asekurującego. Gdy jedna ręka skończy ruch. szczególnie u dzieci. 2. gdy ręka jest w wodzie. który stoi przodem. asekurujący staje przodem do ćwiczącego.mają oni niesprawne nogi. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. Można nieco zmodyfikować ten styl. naciśnięcie ramionami na wodę. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. Płaszczyzny wiosłujące ramion. u jego boku.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. wdech.widłowości. Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. dłonie w tył). na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. np. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. . Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. Pozycja ćwiczącego jak wyżej. kierując „mały palec dłoni" do sufitu. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. W momencie.równolegle do powierzchni wody. lekko usztywnić dłoń i ramie. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. Osoby dorosłe można uczyć fazami. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód.l oddech na 3 ruchy ramion. a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. potem skręcają się ruchem nawracania (do środka). Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. ramionami trzyma się przelewu basenu. a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej . Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej.ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. należy zbliżyć palce do siebie. Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. Styl klasyczny . druga może rozpocząć ruch ponad wodą. u u tetraplegików . potem unosi głowę do następnego oddechu. Ramiona lekko zgięte w łokciach. dlatego rytm nie jest zachowany. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. i poprowadzić ją energicznie do ud. Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii . zagarniający wodę. Pływacy / tymi schorzeniami. szczególnie para. na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. w okolicy środka ciężkości .w stronę pracującego w wodzie ramienia . które są wyciągnięte w przód. Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu.enie oporu czołowego pływaka). twarz zanurzona w wodzie. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia . są ugięte pod kątem 140 160°. maksymalnie do l na 2 ruchy ramion. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu.ic „żabki". Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion. odepchnięcia stopami od wody w uUad/. następnie ramiona przenosimy w bok. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to. Jc/eli pływak wymaga asekuracji.na nadbrzuszu. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę. pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą).eniumi rdzenia kręgowego. w tył w głąb wody. Ćwiczący stoi w wodzie. Wykonuje długi wydech do wody. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok. Ramiona spoczywają na wodzie. a w drugiej prostuje. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi.

dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży. Polacy zdobyli 106 medali.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych.-w Barcelonie (Hiszpania).-w Toronto (Kanada). w 1988 r. M. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych. . Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki). gdzie w publicznych zawodach . w 1960 r. Sontorius (XII w. w 1927 r. 1964 r. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville. Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1. Sport inwalidzki powinien być powszechny. Paraolimpiady.-w Arnhem (Holandia).) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną. Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej. Dega: od 1950 r.-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii . Prof. Weiss. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. L. w 1952 r.w Seulu (Korea). Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. f w 1950 r. W. Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików".-w Chorwacji.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi . Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie. w 1968 r.-założenie przez dr.biegach . startowało łącznie 4000 zawodników. Sport inwalidzki powinien być bezpieczny.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych. Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi.I Festyn Sportowy w Sierakowie.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville.) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów. w 1976 r.-w Polsce.w Tel-Awiwie (Izrael). rządzą nim specjalne przepisy. Według Degi. . regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu. w 1948 r.-w Innsbrucku (Austria). Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. w 1949 r.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L. 3.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr.CZJ 13 czynili się ponadto A. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów. . w 1980 r.. w 1944 r. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. z Anglii.-w Tokio (Japonia). Guttmana (na obiektach olimpijskich). L. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r. Spencer (XVII w. . Hulek i M.-w Atlancie (USA). Weiss stworzył rehabilitację kompleksową. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w. które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r. w 1972 r. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r. Prof. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. Brytania).Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 . aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących.. biegnąc na drewnianych protezach.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville. w 1992 r. w 1984 r. w 1961 r.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r. w 1996 r. 2. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego. w tym 33 Polaków. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych. w 1984 r.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W.

Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). Nauczyciel powinien pamiętać. Warszawa (1980 r. które mają poczucie dnia i nocy. 5.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia. dotykowa . Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2. 4. Inne schorzenia.od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. 3. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. PSNS „Start" powstał w 1961 r. Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły. Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów. druga teoria. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. Należy podejmować wszelkie działania. rż. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. 381 1. (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). najlepiej przy zastosowaniu muzyki. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego . tzw.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. Odczuwanie przeszkód na drodze. Jedna teoria głosi. w miejscowości Nagano.). Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. Głusi. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i.systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń.1998 r.). CISS . brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu. w dniach 5-14. Węch (powonienie) i smak. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. Dotyk (wrażenia całego ciuła).). CP-ISRA . ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. przygotować do pracy i zadań społecznych. VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. Organizuje obozy różnych szczebli .anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego. Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . 2. które utraciły wzrok powyżej 5. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami.ze schorzeniami narządu ruchu. 3. powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. na skutek choroby lub wypadku.). 380 . 3.-w Lillehammer (Norwegia).). ECISOD .Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r.Europejski Komitet ISOD. Osoby niewidome. Upośledzeni umysłowo. 4. Chorzy psychicznie. pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego. Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. 5. Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1.. Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. 3. Niewidomi. w 1994 r. czyli zewnętrzna.-w Innsbrucku. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). Zmysł kinestetyczny.w 1988 r. układu nerwowego. 2. Dokładny opis słowny. Osoby ociemniałe. 2. Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. ISBA . gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". dokładnie. xc nauc/. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r.-6. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta.Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora.03. Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa. Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna).

nauka wysuwania nogi do przodu. W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . jak: chód. Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. Liczba dzieci mała. kolorowe szarfy. o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. Indywidualizowanie zadań. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1.kształtowanie „zmysłu przeszkód". łyżwiarstwo szybkie. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. wytężając wzrok). 2. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. 3. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej). zapalenie ucha. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . 5. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. koleżeńskość. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. zegarkiem itp. rozwój narządu rówriowagi. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). poprawienie koncentracji. Wskazania metodyczne. od 12 do 14. 4. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. brak pamięci dźwięków. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. Są to następujące cele: 1. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". 3. z uwzględnieniem celów specjalnych. 2. 383 . Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust. bieg. 3.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. skok. stawiania jej na piętę. trudności w mowie). mimiki. jak: samodzielność. mowy palcowej. 8. 9. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. 4.Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1.wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). rzut. Dużo ćwiczeń w parach. Umiejętność poruszania się po różnych terenach. biegu. żeby „zautomatyzować" ruchy. 2. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. wypadki. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. Ćwiczenia należy często powtarzać. 2. Nauka chodu . Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . . Grupy powinny liczyć 12-14 osób. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. wrodzone i nabyte. 10. hokej halowy. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. jakie wynikają ze stanu głuchoty.wyrabianie orientacji w przestrzeni. kołach i szeregach. umiejętność bezpiecznego padania. podzielności uwagi. sprzętem i sposobem jego użytkowania. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne.wyrabianie takich cech. 11. upośledzone słyszenie wysokich tonów. . 3. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. 7. natomiast wysokie tony słyszy. narciarstwo biegowe. zaburzenia mowy lub brak mowy. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy. takich jak posługiwanie się laską. choroby zakaźne. mowy migowej. rozwój mowy na ogół nie zaburzony). zaufanie we własne siły. pisma. 6.

ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu. Uwa ga . maks.rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex .Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. 384 Klasa l A . maks. do 3 sfopni wg skali Lowetta.amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 . zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta. do 3 stopnia wg skali Lowetta. świata i igrzysk paraolimpijskich. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . A5 Grupa IV .stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta . Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. do 15 pkt. ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. maks. .uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego. A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl.od l pkt.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l . Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy. Klasa 3 . Grupa III .do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów. Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7.amputacja uda i podudzia. PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego.obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 .3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac).uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5). Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta). w następstwie urazu rdzenia kręgowego. w następstwie urazu rdzenia kręgowego. .obustronna amputacja podudzia A4 . Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy. Klasa 4 . zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion. a w przypadku imprez międzynarodowych . Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5).jednostronna amputacja przedramienia A9 . Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny.Paraplcgia W grupie tej mogą startować: . którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego. a w przypadku podnoszenia ciężarów .od l pkt.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. Klasa 1C . Klasa 2 . byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn.choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I . ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową. do 40 pkt.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO). natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców.obustronna amputacja przedramienia A8 .całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego. • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 . do 20 pkt. 385 . Klasa IB . brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej.od 21 pkt. maks. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". maks. możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3). Klasa B3 . natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych. aby wszyscy niepełnosprawni.jednostronna amputacja podudzia A5 .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida . Klasa B2 . Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej.

Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. przywodzenie. Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej. . . Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2. wyprosi. e) atetoza. U w a g a . c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. Klasa Cl .od 36 pkt. lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego.zgięcie. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego.minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia.spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia. maks. utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej. w następstwie urazu rdzenia kręgowego. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej. c) slaw nadgarstkowy .suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego. ale bardzo wolno. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia.od 41 pkt.ąuadriplegia Grupa VI .testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie. wg skali Lowella. Klasa C4 . Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy .hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych. zgięcie dłoniowe.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych. c) choroba Parkinsona. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach.zgięcie. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych. w następstwie choroby rdzenia kręgowego.zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. do maks. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . odwodzenie. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. wyprosi. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Klasa C8 . przywodzenie.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych.mózgowe porażenie dziecięce.. . 60 pkt. b) staw łokciowy .zgięcie. Klasa 6 . wyprosi. . Klasa C7 . wyprosi. wyprosi. do maks. 50 pkt.od 16 pkt.ruch opozycji.dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna). b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego. • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. c) staw skokowy . odwodzenie. b) minimalny niedowład w kończynach górnych. 387 Klasa C2 . c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych.zgięcie grzbielowe. d) pląsawica. Klasa C6 .ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. Klasa C3 . do 35 pkt. Klasa C5 . b) staw kolanowy . d) slaw śródręczno-paliczkowy .zgięcie i wyprosi palców. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka . Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta .zgięcie. f) hemibalizm. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3).

długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. 3.w kończynie górnej o minimum 30 pkt.doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności. znający problemy d/icci i młodzieży. 4. Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów). kierownicy. 2. Wyszukanie miejsca obozu.skoliozy . żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu. . Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. c) staw skokowy .Grupa V . Klasa L5 . b) staw kolanowy .skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm. zgrupowanie przed zawodami. 2.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. I. wieczory obozowe. rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. • Okolica powinna być bezpieczna. Klasa L3 . Cross 1997. odwodzenie. Przeprowadzenie obozu. instytucja zajmująca się turystyką i sportem. Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej .Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany. pomoc.zgięcie. funkcjonalne.Inwalidzi narządu słuchu . U w a g a .ze względów wychowawczych .organizatorzy.3-4 stopnia. wyrabianie zmysłu równowagi). Do jego obowiązków powinno należeć: 1. Mogą to być obozy: 1.sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. Klasa L6 . Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. klub. II. zgięcie podeszwowe stopy (wg M.w kończynie dolnej o minimum 20 pkt. Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności. schludne pokoje mieszkalne. niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. . Bilans siły mięśniowej obniżony: .zgięcie. przede wszystkim letnie. Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. 388 . deformacja klatki piersiowej. „Start". Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. kondycyjny. umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej. szkoleniowo-turystyczny.uszkodzenie jednej kończyny górnej. Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia.zgięcie grzbietowe stopy. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I. np. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu . Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . szkoła.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. u niewidomych. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy. Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe. Ułożenie programu obozu .10-14 lat i 15-20 lat). a przede wszystkim ich rodzice. PZN. ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem.doświadczony w pracy z ludźmi. którzy będą związani z obozem . świetlica na wspólne spotkania. Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. U w a g a . a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych . nr 7/8). np. wyprost.ramowego i szczegółowego. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. 4. 3. Grupa II . koordynacji ruchowej. Klasa L2 . atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. ustalenie terminu jego trwania. wyprost. dobre wyposażenie. konserwowanie sprzętu). Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy . 5. przywodzenie. podnoszący umiejętności. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice. III. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt.} w prowadzeniu obozu sportowego).

dobiera sobie kierownik obozu. Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. Na dobrze zorganizowanym obozie. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. planu dnia. zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych). na którym należy ustalić: . . jak i ich niesubordynację.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. wieczory z piosenką. Na tablicy informacyjnej umieścić: . wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. na którym zorganizowano obóz. ale blisko ich pokoi).gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . . Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. regulaminu. mecze piłki siatkowej. Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych. który powinni posiadać uczestnicy. Wysłuchanie próśb. ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy). 391 . zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. w których znajdują się mieszkańcy pokoju.wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu. . kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. jeżeli jest to obóz zimowy . Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu.wybiera organizator.to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt). wspólna zabawa. układu ruchu.).b) kadra instruktorsko-wychowawcza . Podsumowanie końcowe obozu 1. Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników.szczegółowy program obozu. rodzaj sprzętu. pielęgniarka).rozgrywki w szachy i inne gry. Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz. Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. wyróżnień w szkoleniu sportowym. określając precyzyjnie: cel obozu. . Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu. np. Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. 4. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. wręczenie nagród. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań.program na najbliższe 3 dni.regulamin życia obozowego. Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. 3. . Przeprowadzenie zebrania kadry.narciarsko-turystyczny . dyplomów. izolacja). życzliwi. które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych. bojaźń.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim. a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). . Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. . Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego. . nożnej itp. Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu. 2. tolerancja. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem. c) opiekun medyczny (lekarz.regulamin obozu. sporty uzupełniające . określonego terminem. a na obozie żeglarskim . 5. ocenę obiektu i terenu. jakie odbędą się wycieczki (piesze. rozliczenie finansowe. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach.program dnia. programu obozu.bieżące informacje. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. 390 . Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. 2. 7. na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. zwycięstwa w konkursach. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. krótki opis przebiegu obozu. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: . Wspólnie. już na początku obozu. a ponadto . . wzroku lub inne potrzebne dane.szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych.ramowy plan dnia. . Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. 6. atrakcyjnym programem. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy.przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. 6. nazwisk zwycięzców obozu. III. Można też zorganizować bal przebierańców. II. dyskoteki.tabelę z punktami. . 3.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. Zorganizowanie.

gorączka. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. które powodują inwalidztwo. koszykówce na wózkach. np. sportowej.Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. Dzieci obserwują. przyjacielski. systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). jeżdżą na wózkach. Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . III grupa . którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. V grupa . Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. sedes. ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. Schorzenia. chusteczek. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. omdlenia. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. wesoły. co pozwala na integrację obu grup. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. konkursy. „Chrzest Neptuna" . trenują asekurowane upadki. na którym uczą się. Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. rozwijanie aktywności społecznej. Ankieta dla rodziców dziecka. U w a g a . uczą ja/. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. są bardzo różnorodne. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność . Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci.dla osób dorosłych i dla dzieci. Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym. np. wieku itp. Medyczna. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). rekreacyjnej. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej. instytucje. 2. II.czapek. Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. jak obchodzić się z paraplegikiem. Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. Podejmuje się obowiązków zawodowych. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. ćwiczą. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności. w tym wychowawczych. podłogę. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje. np.gdy zajęcia odbywają się w wodzie. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. gry w ping-ponga. III grupa . pływania. nie dopuszczając do ich przemęczenia.osoby z innymi schorzeniami. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej.w ramach regulaminu obozowego . w zależności od stopnia zaawansowania. zawroty głowy. Przeprowadzenie obozu. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. dreszc/e. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych. salami gimnastycznymi. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. a nawet sprawiedliwa. ale także do tego. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności. Dzieci /dobywają 392 . które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. III. 1. należy natychmiast wezwać lekarza. Informacja dla rodziców.osoby po amputacjach.dy na wózkach. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . że nie jest to takie straszne. IV grupa .dobrze się bawili. „Start".niektóre zajęcia są wspólne.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. stowarzyszenia i kluby. przyjemnie spędzając czas na obozie. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. czy obozy rekreacyjno-sportowe.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. jak słabość.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. robią wszystko.

ukierunkowanej na narciarstwo. żeby ochłodzić ciało. po przyuczeniu) oraz sportowo. b) jednostronnymi kończyny dolnej. trzeba mu także podawać płyny do picia. 215. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. . Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad.to. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. b) z nietrzymaniem moczu i kału. c) z zaburzeniami równowagi. lecz zmniejsza sieje do minimum. która ma powiązania z narkotykami. Należy zwrócić uwagę na to. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . 394 395 łuki płuźne Ryć. Pacjenci po amputacji. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej. Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. 2. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. jak mają się zachowywać. 3. Są to często dziś występujące zagrożenia.

kifoz czy skolioz. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. na skos. Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. 3. a przede wszystkim wad postawy. Pw. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów. Chód po ławeczce z asekuracją. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu. Słabe i wiotkie kikuty. w dół.wychylenie bioder w prawo. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. można zastosować również sprężyny. Aby to osiągnąć.ególnie przydatne dla inwalidy. na skos. dna.N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. 2) oporowe kikutów. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy. Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. Stany po gruźlicy kostno-stawowej. stopy równolegle w gore. czołowej (na boki). 2. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera. Postawa narciarska . Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. Bolesne blizny kikuta. 4). . przewlekłe procesy zapalne stawów.postawa zasadnicza. na boki. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). II. d) zapalenia kości i stawów. bez protez. Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. ze skrętem w lewo i odwrotnie. _ Trzeba jednak zaznaczyć. Po/ycja narciarska . tył). 6. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. 5. . 9. 11. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. Wstawanie (uwaga . Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. Aby zachować równowagę. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. potem 5 ruchów prostowania. 4.: 5 ruchów zginania. 4. po rozruchu.ctni. wyczucia nart. potem na podłwl/e i pochylni). kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku.4.jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. 8. 5 ruchów odwodzenia itp. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. np. Choroba Burgera. a więc przywodzenie i zginanie uda. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała). Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. Niewidomi i ociemniali. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. funkcjonalnych lordoz. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. biodro w lewo. 3. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. Usztywnienia stawów: 1. Ustawienie w rzędzie. jak gdyby były one jedną 397 . proteza . Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie.ołowej). Pw. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. T w lewo. cukrzyca. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości. Ćwiczenia równoważne. w dół.u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. c) usztywnień kręgosłupa . Amputacje: 1. Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. Musimy więc w okresie przygotowawczym. T w prawo z rotacją w te samą stronę. co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. 7. Przyzwyczaić do poślizgu nart.postawa zasadnicza. 3. Ćwiczenia oporowe kikutów. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. zakażenia. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°.w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp . Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady.odskokowo. w parach. Napr/. cukrzycy. b) stawy rzekome. 5. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . wszystkich zdrowych i inwalidów. Padanie przez ugięcie NN do przodu. Umiejętne posługiwanie się nartami. l. b) stanie na pochylni. złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). 3. wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim. 2. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). c) usztywnienia stawów. 5. 2. owrzodzenia i nerwiaki. 2. potem proteza). Pourazowe. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. do tyłu. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). 10. gumy.

podobnie jak dawniej. to dla protezy stosuje się inne zasady. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji.łatwiejsze. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart. P. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. narażając jednocześnie na wtórne urazy. utrudniają nauczanie. Ogólnie przyjmuje się. Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. nie tylko w celach rekreacyjnych. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej".z części ciała. ale i treningowych. Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. Za długie narty zamiast pomagać. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Przyjmuje się. np. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. Klimczaka i T. a w konsekwencji upadek. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. 398 399 . kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi. lekkie buty. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. Chojnackiego. Instruktor powinien być serdeczny. specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. „Bieganie" po lasach w każdym terenie. oraz na trasach zagranicznych. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. jego sprawności fizycznej ani wieku. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. cierpliwy. zahaczanie o śnieg. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. tzn. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. w Innsbrucku . Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. Dodatkowym argumentem.w Austrii. w których znajduje się rozdział pt. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. nie tylko górzystym. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. Wiąże się to między innymi z trudnościami. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. do tyłu i do środka ciężkości. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. długie kijki). uzyskując znaczące wyniki. Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). ruchoma pięta w wiązaniach. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. do której przymocowana jest proteza. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. szczególnie na narcie. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. Walkowicza. 216. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. Ryć. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. narty krótkie . a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie.

.

pochylając się mocniej w stronę stoku. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych. ale pod różnymi kątami. Konkurencja wybitnie techniczna. a także osoby ociemniałe. czynniki psychiczne). Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi. 4. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. zabezpieczona. Trasa szybka. różne rodzaje nacisku na podłoże). zawody klubowe. Slalom .narty nieco krótsze.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). odciążając w ten sposób przody nart.z ośnieżonymi stokami gór. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. tak że prawie dotykają siebie. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa.bramki o szerszym świetle. zarówno osób pełnosprawnych. 2. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. szybkość. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. 5. 8. Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. Teren pofałdowany .przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . jazda po łuku. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. D o c i ą ż e n i e . Ćwiczenia w miejscu. poziom przemian energetycznych. 401 . zmiennością pogody. Bramki ustawione bardzo rzadko. Tylko bramki kierunkowe. ale także osoby niepełnosprawne.światło bramki jak w slalomie gigancie.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. inwalidzi po amputacjach kończyn. 400 O d c i ą ż a n i e . Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym.erzej i na krawędziach wewnętrznych.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie . Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . Tymi czynnikami są: proporcje ciała. Ucząc odciążania.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. Garb . rotacji ciała. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. 9. Wklęsłość . z których najnowszą jest snowboard. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach . Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . 2. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart.Koziołka Matołka dla małych dzieci. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. bramki wąskie. (Zawody krasnoludków .czyli wywieranie nacisku nart. uprawianą zarówno rekreacyjnie. zwiększyć nachylenie krawcd/i nart. zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS. termoregulacja. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu.prostować nogi tak. W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. 3. Jadąc w skos oblodzonego stoku. koordynacja. Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. Próg . Trasę przejazdu pokonuje się szybko. 4. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. pięknymi krajobrazami. właściwości budowy. Bieg zjazdowy. Slalom gigant . specjalnie przygotowanych. np. 3. najczęściej w Zakopanem. Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. 7. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . w zależności od potrzeb i możliwości zawodników. 6. czyli skrętu. wyjeżdżając 7 wklęsłości . aby uniknąć przeciążenia. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. Super gigant . Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. np. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. należy prowadzić narty s/.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu. odciążeniu kątowo ustawionej narty. polega na rotacji nóg. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu. Mechanizm obrotu nart. jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem.

Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. przesuwając ślizgowo narty. należy narty mocniej „zakrawędziować". a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. poprzecznie do linii spadku stoku. sterować świadomie ciałem. Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle. 402 . ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. dłonie na wysokości bioder. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". dolny kijek wbić powyżej górnej narty. 30 do 40 cm od narty dolnej. Wjazd na przeciwstok . Gdy stok jest bardziej stromy. które są ustawione równolegle w poprzek stoku.ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. czyli od linii spadku stoku. kolanowych i biodrowych. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. • wzrok jest skierowany przed siebie. Lekko przytupywać nogą wykroczną. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. trzymając górną rękę na talerzyku. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. W drugiej części fazy sterowania. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. odstawiając jedną i dostawiając drugą. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. Tułów jest lekko pochylony do przodu. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną.podnieść się do góry. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. • tułów jest lekko pochylony. z rozluźnionymi mięśniami. • większe obciążenie narty zewnętrznej. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. starając się upaść ku tyłowi na bok. Zawsze należy pamiętać. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. a druga na uchwycie kijka . rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". lekko rozszerzone. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. biodra i nogi. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. • kijki trzymane są równolegle względem siebie.

utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). kolejno należy obniżyć pozycję. Patrzeć przed siebie. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. Nie odchylać pozycji ciała. gdy śnieg jest be/pieczny. tym mniej hamuje). Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. aż do zatrzymania włącznie. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód. na łagodnym . wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku.na stromym pogłębić. nie wysuwać narty zewnętrznej. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie.wykonuje się w układzie dostokowym. rozpocząć skręt. oprzeć piętkę narty na śniegu. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. kijki ustawione równolegle. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. Jazda w skos stoku . Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. i równomiernie obciążając narty. Skręt dostokowy . z małą prędkością. Gdy jedzie się w skos stoku. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. dalej skręcać na nartach poszerzonych. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony.większe rozsunięcie nart. należy przyjąć pozycję podstawową.druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). Gdy stok jest płaski. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej.zmniejszać. który wprowadza narty w skręt. należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg.wysoka i niska pozycja. Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. Jadąc w spadku stoku. Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. obrócić ją w kierunku przeciwnym. Ześlizg boczny . a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan.dojechać do linii spadku stoku. Wyróżnia się plug ślizgowy . W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart. przenieść ciężar ciała na jedną nartę. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. z małą prędkością i tylko wtedy. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy. należy przed tym zwrotem uklepać „platformę".mniejsze rozsunięcie nart. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. Kontynuować skręt. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. lekko zbliżone grotami. przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej. Jadąc w skos stoku. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. odsuwając jedną nartę. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej. bardziej obciążyć nartę dolną. im stok jest bardziej stromy. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. z małą prędkością). Gdy śnieg jest głęboki. stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. trzymając kijki równolegle.stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. Służy do zatrzymywania się. nie pozwalać na obsuwanie się narty. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty. a nawet zbliżone grotami. kolejno należy rozsunąć tył nart. który do- . które powinny być ugięte. jednocześnie kierując kolana do siebie. Jadąc w skos stoku. Kolejno: obciążając nartę górną. Należy pamiętać. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. stosując układ ciała wysoko-nisko. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. Należy pamiętać. i pług hamujący . Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym.

405 .

trzymana obiema rękami w połowie długości. 217. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. hamuje drugim końcem po śniegu). Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. dogoń mnie". Narty Bobo. potem z podaniem rąk . może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. już dla 3-latka. Nie ma znaczenia. 406 Ryć. • . ćwicząc długie i krótkie skręty. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. przysiadanie. skoki obunóż. linki). gdy oswoją się z jazdą na nartach. W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). ciągnięcie za dzioby nart. trójkami. a nie odsunąć. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. Wykonuje się go. potem węziej). ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. • . a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle).jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. np. Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. obniżając pozycję. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. przytupywanie.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. który jest wykonywany w pozycji półpłużnej .z przodu. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. Najpierw z przodu dziecko. gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. 407 . Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. potem na drugiej narcie.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. podpatrując dobrych narciarzy. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. bardziej obciążyć nartę zewnętrzną. czwórkami. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. • wiosłowanie . „Zabawa w sanki". ciągnąc za kijki partnera. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. kierowana przez instruktora. • jazda pługiem szerokim i wąskim. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. • jazda na jednej. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. potem w zjeździe. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. dwójkami.tyczka trzymana jak wiosło. same proszą o kijki. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. najpierw zmiana w chodzie. potem instruktor. Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz. baloniki. wykonywanie ruchów wiosłowania. Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). pierwsze kroki na małym pochyleniu. np. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem.

Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu. Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. przeprowadzenie rozgrzewki. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną. W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. Jest to ewolucja dynamiczna. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . Wojciecha Fica. stanu psychicznego tych osób. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu .dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych. jadąc ze średnią prędkością. Potem. 3. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. • dzieci bawią się w „pociąg". Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu. wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. jak i inwalidów. 6.no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /.nie umieją one długo jej skupiać. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. Metoda kontrastów . np.od śmiechu do płaczu. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się.• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart.ne i psychiczne. Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie.ich możliwości fizyc/. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). pozycji płużnej. ale szybko regenerują siły. Uwaga dzieci jest rozproszona . W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi. Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów.zarówno przez ludzi zdrowych. Gdy poinstruuje się dziecko. mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. w których może wystąpić niebezpieczeństwo. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu. Potem dziecko. Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. wykonywane w szerokiej pozycji. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. Zachętą dla dzieci jest pochwała. 409 .„krystianii" . wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). Metoda prewencji . Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu. 2. Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych . Nauczyciel powinien zrobić wszystko. łączy szybko pojedyncze skręty.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek. żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). 4. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. Gdy najazd jest szybki . 408 5. pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. gdy dziecko jedzie przez tyczki.z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą).

zapoznać się z jego kształtem. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania.to pierwsze zadania. w których będzie umieszczony jego but narciarski. mogą mieć tylko psychiczne bariery. W naturalnych warunkach . Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia.tym wyższa sprawność i rozwój). Obecnie. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. Amerykański system nauczania. gdzie jest tył i przód narty.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . Osoby. wykładowca narciarstwa). W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku . Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. a nawet korytarza. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. AWF Kraków. jak i osoby zdrowe. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. Utrzymanie prawidłowej sylwetki. to drugiej narty lub obu jednocześnie. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. w corocznych turnusach narciarskich. Chojnacki. Wbrew pozorom. który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder.wymaga profesjonalnej. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. można dowiedzieć się z artykułu A. żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. które nie widzą od urodzenia. które organizuje zrzeszenie „Start". Reakcje zawodników. można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich.jeden na jednego". istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski. „rzucają" współzawodnikom na szyję. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu. Na ogół zawodnik biegnie sam. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. nie prostując kolan. często mają one wady postawy.zarówno w celach rekreacyjnych. kulonarty). która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. ale także osoby ociemniałe. w zależności od tego. Cross 1996. „ABC narciarstwa. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. obawy. Ale trzeba też być pewnym. była dr Janina Tomaszewska . jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . 3. chodzą „chodem kogucim". Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . długością nart. „Zbadać" kształt butów. W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera. dziękują swoim trenerom. bardzo dobrze tłumaczyć. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. Od 1961 r.w dobrych warunkach terenowych. jak i zawodniczych . specjalistycznej wiedzy. Osoby ociemniałe. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. Kabscha. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. ciężarem nart. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. 4. ułatwiające zachowanie równowagi. Lichtensteina pt. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. być przewidujący i przezorny. Musi zorientować się. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. którzy osiągnęli „metę". czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). Oto niektóre z elementów tego systemu: ł.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. którym należy sprostać. żeby skutecznie jeździć na nartach. Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. nauczyć się ich zakładania do wiązań. nr 2. 2. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. Cieszą się oni.na śniegu . Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. sam musi dobrze jeździć na nartach. protez i aparatów ortopedycznych. Osoby ociemniałe.stosownie do sytuacji. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". Pierwszą osobą w Polsce.

zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. garby. Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. kije narciarskie wbite na wysokości ramion. Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. nie uciekają na boki. obejmując jego tułów. 1. zmiany nachylenia terenu. lub jechać z tyłu. jak podczas chodzenia. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. obciążając nartę z nogą wykroczną. Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. lekko zapadające się w śnieg. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. odwzorowujące wykonane elementy) . W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. zapoznając go z terenem i krajobrazem. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. staramy się wyeliminować. Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki). że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. życia codziennego . Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu).uczy się łuków płużnych. Można jechać obok ucznia. Po stwierdzeniu. takich jak schody. Właściwie układa się narty. 5.rodzaj „człapania". Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową. Zwraca się uwagę na technikę . Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Instruktor zjeżdża przed uczniem . której uczeń dotyka. Należy od początku korygować promień skrętu. Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. 2. Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą.skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. łatwo zrozumiałą dla uczniów. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu.najlepiej z instruktorem. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. wspomaga odciążanie. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\.do ucznia. Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. Uczeń ćwiczy skręty. a same narty. Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością.sJaw mul około 30 cm.jest to oryginalna polska metoda nauczania. trzymając tyczkę slalomową. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. nauka jest bardzo ułatwiona. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. aby u/yskać pozycję wyjściową. 413 . o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. Po tej wstępnej nauce . Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki. Zarówno przy wsiadaniu. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk.tyłem. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. Zapoznanie ze sprzętem . 3. pamiętać o istnieniu przeszkód. Kijki. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. dopiero przed następnym skrętem. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. Wyciąg. równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu. omawiając jego kształt. Należy sprawdzić. budowę. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". instruktor staje poniżej ucznia. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. śnieg i lód. W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. szorstkość powierzchni. Nauka jazdy techniką równoległą. Ko/. 4. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. tuż za uczniem. Nie należy brać ucznia pod rękę . Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu . potem samodzielnie łącząc kilka skrętów.on sam musi podjąć decyzję.

przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. bardziej z tyłu. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. podpierając się kijkami. o łagodnym spadku. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. • z rękami w kieszeni. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. stosujemy trzy rodzaje kroków. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu.• z dłońmi splecionymi na karku. lecz zdecydowanie krótszy. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. W końcowej fazie jazdy. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. Krok z odbicia. do pełnego ich wy prostu. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. swobodnie złapać równowagę i. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej.ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód. Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. 414 . Jest to niezbędne. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. ręce ugięte w stawach łokciowych. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. Ćwiczymy pełny obrót. • Podejście rozkrokiem w przód. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. tzn. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. Końce nart stanowią oś obrotu.lewa narta i odwrotnie. przestępowaniem. włączamy bezkrok. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. powrócić do opuszczonego toru. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. a więc o 360°. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. mniej lub bardziej stromego. Tułów pochylony do przodu.

Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. b) biegnąc za niewidomym. c) biegnąc z boku. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. zatrzymaniu się na stoku. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". 416 . Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. kto znajduje się w pobliżu. gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. po sąsiednim torze. 7. musi ustalić taki tor jazdy. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. 6. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. 4. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. 5. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . nr 2). Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. bezpieczne. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. jak i odstokowej. po stronie lewej lub prawej. 2. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. Wypadki W razie wypadku każdy. powinien poszkodowanemu służyć pomocą. bez słownej korekty. 8. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim.wewnętrzne krawędzie nart. o łagodnej konfiguracji terenu. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. a bieg bardziej bezpieczny. nawet chwilowym. którzy pieszo schodzą w dół. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. Cross 1996. patrząc w górę i w dół. Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. 3.naków narciarskich ustawionych na trasach. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. 9. lecz w takiej odległości. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. na której spoczywa ciężar ciała. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. po sąsiednim torze. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. Lichtensteina „ABC narciarstwa.

porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych. ale diagonalnie (skośnie).. ale lżejszą niż LW l. • zawodnicy. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. U w a g a . Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. 418 .zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej. Uw aga. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . • jw. Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. artrodeza kolana i biodra. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. poszkodowany. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). obejmujący klasy LW 10 i LW 11. wg testu funkcjonalnego. zawodnicy. LW XI: 9-15 pkt. 419 • obustronna amputacja podudzi. • całkowicie usztywnione kolano. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . 4 ISMWSF. W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy. wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. Stwierdzenie tożsamości Każdy. Klasy LW 10. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. lub równoważne uszkodzenie). LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. w jednej kończynie. • niedowład.10. obojętnie czy sprawca wypadku.z lekką niekorzyścią dla siebie . 3 ISMWSF. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). czy też świadek. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. LW XI. LW XII stosuje się jedynie wtedy. Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. Klasy LW X. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. • niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. LW XI. • niedowład. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. lub równoważne uszkodzenie.

bez muld.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. stawy łokciowe w górę. butów miękkich zaś do skoków. 4 ISOD oraz klasom 4.i to nawet kontuzją kręgosłupa. a potem ruch zbliżony do padu . 2) deski miękkie . twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie. Od 1998 r. Narta snowboardowa jest szeroka. wg testu funkcjonalnego (klasy 4. 30 Maks.do slalomu. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni. Cross 1998. 7. wykonane świadomie według pewnych reguł. B1-B3. Ważna także jest grubość i elastyczność deski. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. 8 CP-ISRA.specjalne. rotacja w lewo . W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . 2. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt. U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn. jednak technicznie inaczej są rozwiązane. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. slalomu giganta i slalomu równoległego. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). S k r ę t .starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. kolanowych i skokowych.350-500 m M 350. 35 M Min. Klasa B2 . o małym kącie pochylenia. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych.LW XII: 16-18 pkt. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych.2. B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. 5. 3.wykonać ruch ugięcia nóg. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. 8 m * M . K . a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną. Klasa B3 . nic tylko turystyczno-rekreacyjną. szerokość . Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją. 6 ISMWSF i LW 1. która noga ma być nogą wykroczną. 3.najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. ale i niezbyt miękkiej. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. 6 ISMWSF. 7. 5.czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą. o lekko do góry podwiniętym przodzie. Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy. zawodnicy. wg testu funkcjonalnego.400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. i 4. wg testu funkcjonalnego. Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty . które odpowiednio zgina się i prostuje. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5.przy skręcie w prawo. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. nie za twardej. 4 ISOD. żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . gdyż pro/. Zasadą jest.przy skręcie w lewo. przedramiona lekko opuszczone w dół. a nawet do tyłu. żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa. super gigant. Opanowuje się technikę. Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy).w prawo lub w lewo. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. Nie wolno upadać na pośladki.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów.w małym rozkroku. nr 2 i 3) Snowboard . Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. nieco ugięte. które zmniejszają ryzyko kontuzji. 8 CP-ISRA).uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . także snowboard jest dyscypliną olimpijską. LW 11: 12-18 pkt. dużej płaszczyźnie. Należy uważać na nadgarstki. K 35 K 8-12 m Min. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom.mężczyźni. Należy też eliminować upadki na kolana. 420 . Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. druga noga zakroczną. zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11.przy różnych układach stawów biodrowych.kobiety (wg opracowania M.do skoków . ale i sportową. drugiej w tyle . 40 M Maks. slalom gigant. W u p a d k u w p r z ó d .mają podwinięty tył i przód. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. Przed ustaleniem. Maniak: „Co dla kogo".ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań). Wi ą z a n i a . Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde . Klasa B l . 5. klasom LW l. Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan.

Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. skok w dal (K + M). Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. 5000 m (M).jest czynnikiem psychoterapeutycznym.inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki.„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem". Degi i prof. Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. który . skok wzwyż (K + M). angażuje wiele osób niepełnosprawnych. zespoły i funkcje ruchowe. W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę. ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej".prof. W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. także po upadku ćwiczącego. obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi . jako dziedzina ludzkiej aktywności. Weissa . trójskok z rozbiegiem (M). kształtowały te cechy. rzut oszczepem (K + M). dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. pchnięcie kulą (K + M). Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. które uprawiają osoby niepełnosprawne. 400 m. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej. kolanowym i skokowym. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet". Dyscypliny lekkoatletyczne. 422 . żeby dyscypliny sportowe. dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". „Nie chęć osiągnięcia rekordu. że powinno dążyć się do tego. którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. rzut dyskiem (K + M). rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. Sport. Specjaliści rehabilitacji uważają.nie szkodą mu. które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. a przede wszystkim . 3000 m (K). Od 1996 r. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem.także pełnosprawnymi. M. Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . kosztem utraty zdrowia. 1500 m.szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych . W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach. W. Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. 800 m.

na dwóch torach. Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. daje wcześniej znak. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie.zawodnicy potwierdzają. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. i stanowią „jedność". Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem. sędzia zezwala na skok. Osoba przywołująca. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. który jest oddalony l m od skoczni. co grozi niebezpieczeństwem. Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. sygnał dźwiękowy . pomiaru dokonuje się od tej linii. jaki pokazał biegacz. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. gdy zawodnik dobiega do niego.22 x l m. że rozpoznali kierunek biegu. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. Jeżeli znak. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. W chwili. 423 . Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia.0 kg 7. ustawia go w kierunku strefy odbicia.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. okazuje się błędny. a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. Gdy kierunek jest prawidłowy. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku.

siatkówka na siedząco. Uprawiają także łyżwiarstwo . Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni .5 punktów miejsce III . bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami.7 punktów miejsce II . 425 . siedząc na sledge'u. a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. 400 m. W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu. Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. motylkowy 100 m. W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd. Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem. twardą powierzchnię 25 x 13 m. Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm. Stanowi prostokątną. 424 B o i s k o . Drugim „sportem mocnych ramion. rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. 5 osób na wózkach). Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. Styl dowolny . w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. 400 m. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost). Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA). Dystans: . sitzball (gra w piłkę na siedząco). W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco. .2 punkty miejsce VI . Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm.Pchnięcie kulą.dopuszcza każdy rodzaj pływania. poza pływaniem stylem grzbietowym. by mogli odpocząć. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). siatkówka na stojąco. w których odbywają się zawody. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę. mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk.4 punkty miejsce IV . klasycznym.z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). motylkowym. 400 m stylem dowolnym. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. zmienny 200 m. styl klasyczny 50. W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart). W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. 100. Osoby niewidome uprawiają biatlon. Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie.mężczyźni i kobiety . Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. koszykówka na wózkach. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę . Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. po południu. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski". Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast.l punkt. Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. 8 i 12 km.mężczyźni: 6.3 punkty miejsce V . przed południem.odbijają się od lodu kijami. 100. czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną.kobiety: 6 i 8 km.sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać). grzbietowy 100 m. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . którzy mają rakietki przywiązane do rąk. przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących.

5 m. A t a k . . Rzut wolny przyznaje sędzia główny. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych.napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska.20 m. Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. 9 m). W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. .piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. B r a m k a r z oraz obrońcy. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu .33 m. R z u t y. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. 427 . a długość 2. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Mecz składa się z dwóch okresów gry. 218. podczas lub natychmiast po rzucie. P r z e b i e g g r y. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca"). Nie wolno ich sygnalizować. a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. szerokość maty l m. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. D r u ż yn y. Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. na której bramkę wykonywany jest rzut. Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. 6. P i ł k a . Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach.zawodnik świadomie zwalnia grę. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. Ryć. wybicie lub wykopnięcie jej. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. l i n i a środkowa. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). . to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. oddalonych od nich o 3 m. w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. P u n k t k a r n y. Bramka (gol) uznana jest wówczas. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. Po trzech przyznanych. po 7 minut każdy. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. O b r o n a . Liczba zmian jest dowolna. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. . równolegle do linii końcowych.B r a m k i . łańcucha. Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. C z as t r w a n i a gr y. s t r e f y rz ut ó w.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. Nie wolno im jednak tworzyć tzw. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . przez które dźwięk przenika na zewnątrz. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty. mierząc w kierunku bramki. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny.

konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). Najmniej sprawni otrzymują l punkt.. Weissa. bramek. w którym miejscu boiska znajduje się piłka.5 punktu. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. Drużyna. podważanie decyzji sędziego).4. kontaktu fizycznego. również rezerwowy. których suma punktów nie przekracza 14. . W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie. Do Europy dotarła w latach 50. aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. niesportowe zachowanie się. Klasyfikacja służy temu. redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. numeracji zawodnika i wózka. który zajmuje miejsce bramkarza. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: .5 pkt. przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. Drużyna lic/y 5 zawodników. wymiany piłek. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat. Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja).4-4. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry.kontuzji zawodnika. Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników. Uwagi uzupełniające. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. 429 .5 punktu. . Zmiany te dotyczą porus/. Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić.poruszenia mat. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. objaśniając dlaczego to uczynił. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana. aby zawodnicy mogli zorientować się. po gwizdku sędziego głównego.ania sic. kozłowania.66 cm. W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. bez względu na faktyczny wynik gry. która uzyskała trzy rzuty rożne. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu. zmian czasu.5 punktu. faulu z powodu przewagi fizycznej. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. S ę d z i o w i e . rzut jest nieważny. Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. 219.. najsprawniejsi . W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. w Konslancinie. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. najsprawniejsi . Gra zostaje wówczas przerwana. jak i poza nim.5 pkt. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę. średnica koła . Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm.zmiany zawodnika. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku. Ryć.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. a podnóżków 11 cm. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny. a drużyna gra w osłabionym składzie. „ —r . Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony. dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1.

Zawodnik.rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. . który zasłania.jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. który chwycił piłkę nie będąc w ruchu. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . K a r y. . Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. kozłować ją. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest . wykorzystując szybkość wózka. Kozłować piłkę dwukrotnie. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne.2. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji. barku. Zawodnik. . Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku.zawodnik. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób. K oz ł ow an i e p i ł k i . Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu. utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. zawodnik musi wtedy piłkę podać. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. W tym czasie może on piłkę chwytać.w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. Może nastąpić wtedy. jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. Jeżeli zetknięcie fizyczne /. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j . może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji.z wyjątkiem zatrzymania . Przekroczenie tego przepisu jest karane. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. Zasadą jest. gdy zawodnik: . z wyjątkiem takiej sytuacji. Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu.zawodnik. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem. najeżdżać na niego. przestrzegając następujących przepisów: . Gdy zawodnik spadnie z wózka. ale tylko przed wykonaniem rzutu.jako jazda. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 .zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne.jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. dwukrotnie obrócić koła wózka.karany jest dwoma rzutami wolnymi. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza. powinien być ukarany. . K o n t a k t f i z y c z n y. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. Jeżeli broniący zawodnik. Zawodnik posiadający piłkę musi. popychać. Obrót. Kozłować można dwoma sposobami: 1. gdy piłka leży na udach zawodnika. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. Jedną ręką obracać koła wózka. Jazda z piłką. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). Zawodnik. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. . że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe.odbija piłkę oburącz. a nie między kolanami. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e . poruszając się po boisku. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. . jeśli zawodnik posiada piłkę. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: . . spowoduje zetknięcie osobiste. Jazda na wózku. Kozłowanie uważa się za błędne. rzucać do kosza. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka. podawać.takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane.traktowany jest jako ostrzeżenie. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. Nie wolno również przeciwnika trzymać. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. popełnia przewinienie umyślne. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. Piłka powinna być położona na udach zawodnika. a następnie położyć ją na kolanach i maks. trener ma prawo wejść na boisko. . a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone).zawodnik. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. a nie na kolanach.umyślny najazd na przeciwnika . . Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. . Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. obracając koła jedną albo obiema rękami. Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. może jeszcze przesunąć się w przód. powinien być zdyskwalifikowany. jadąc wózkiem do tyłu. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika. że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka. zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. który chwycił piłkę podczas jazdy.eciwodleżynową). poruszając tylko jednym kołem. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku.z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. 2. .

Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu. bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach).15 m dla mężczyzn i 1. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r. to zalicza się go do grupy „A". w Holandii. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. różnice w długości kończyn. jak i kobiet. po amputacjach. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę.5 cm itd. Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A"). który wypadł z wózka. Otl 1993 r. którzy siedząc na parkiecie. W drużynie gra 6 zawodników. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). z podłożem. za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. Piłka nie może odbić się od podłogi. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. w Delden. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. Zdobyła popularność na całym świecie. Ważne jest. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Boisko do gry 5 x 8 m. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem. żeby suma punktów. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. dynamiczną. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. weszła do programu paraolimpijskiego. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. Bada się: siłę mięśniową. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. minimalną niepełnosprawnością (np. Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. może unieść pośladki. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. regionów. nic przekraczała 19. a w 1980 r. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. Europy. w 2000 r. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. została ona zaakceptowana przez ISOD. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. Drużyna liczy 6 osób. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. spastyczność 1-2 stopnie . Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. ale dopiero w 1978 r. niedowład. niedowłady . wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn. atetoza.tzw. Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. dolnej(-ych). monoplegia. Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Grupa Les Autres (minimalna diplegia. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A".lejnych numerów. gdy drużyna wykona rzut do kosza. 433 . Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). he-miplegia. z krótszą kończyną. stawy rzekome. Podczas turniejów nieoficjalnych. pasjonującą. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata.grupa CP-1SRA). Akcję należy uznać za zakończoną.05 m dla kobiet. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. Wysokość rozpiętej siatki 1. zakres ruchu. Jest urą szybką. Zawodnik. Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). towarzyskich.ycji stojącej. 220.. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną.

Piłka Jednolitość piłek . Obwód piłki: 65-67 cm.25 m.82mbarlubhPa). Wysokość siatki wynosi 1. nr 2). Linie strefowe . Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna. Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. Linie graniczne . Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. Si at ka Siatka ma 6. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry. z zastrzeżeniem. stopą (stopami). ciśnienie.0--318. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. Można używać bandaży i opasek. Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie.5 m długości i 0. Atak 1. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki. gdy uderza piłkę. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii.boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. w pionie nad osią linii środkowej.15 m dla mężczyzn i 1. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika.30-0. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1. wagę. który to robi. 2. Zawodnicy Dozwolone jest.80 m i średnicy 10 mm.325 kg/cm2 (294.05 dla kobiet. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku. 6 m). ciśnienie: 0.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów.linie (szer. Zawodnik taki musi powrócić z ręką. zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką.minimum 3 m z każdej strony.linie ataku wykreślone są równolegle. Obie taśmy są uważane za część siatki. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości. stopą (stopami).B o i s k o do g r y Wymiary . nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. typ itd. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. w odległości 2 m od linii środkowej. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. że zawodnik. ciężar: 260-280 g. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. o długości 1. Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. Podłoga .8 m szerokości. Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco". Linia środkowa . po każdej stronie na wysokości linii bocznych. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. 435 . Jeżeli zastosowane są słupki wspierające. Cross 1998. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. Wolna strefa wokół boiska . Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki.

jedna mierząca czas gry. Bramki są o wiele większe. dotknięcie opaski na oczach. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych. wyposażona w dzwonki.wysokie podania. a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. której zawodnik przekroczył linię pola strzału. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania. Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach.ej średnicy niż 7. Tarcza łucznicza Żółty Ryć.obrońca rzutu karnego.ywane tylko w c/asie pt/. 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. licząc od strony lewej do prawej. zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /.crw między strzelania-mi.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu. Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej. pryzmatów). P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu.80 m. Punkty celownicze na podło/. 221. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych.5 cm. że piłka zbliża się do bramki.pociągają za sobą karę osobistą. nieprzepisowa obrona. Drużyna. rzuca się do obrony w jej stronę. jedna osoba prowadząca punktację. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. staje się zespołem atakującym. Mecz trwa w sumie 14 minut . Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. Gdy słyszy. Przewinienia osobiste . Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela. strzał i cięciw dowolnego typu. pi ostopadły do linii stojaków. Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. jeden po drugim. z ośmioma otworami o średnicy l cm. Na zawodach dozwolone jest używanie luków. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego". za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne. Jest to pas szerokość i co najmniej 0. przerwa trwa 3 minuty. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. trzeci rzut.30 m. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. i nadsłuchuje. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r.| mieć więks/. Sp r z ę t . Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową. Karny zostaje nakazany tej drużynie. czterech bramkowych. Zespołowe opóźnianie gry.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. Obrońca staje przed bramką. obwodzie 76 cm. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). Jeżeli zostanie on przekroczony . Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji.podzielony jest na dwie połowy.u są dozwolone. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. drugi stara się temu zapobiec.mają grubość 5 cm. wychwytując każdy odgłos. która przejmuje piłkę. To ry ł u c z n i c z e . B2 iB3. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom .a sobą karę zespołową. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się . gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Gra jest dynamiczna.

437 .

ani protezy. Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy. godzinę. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych. P r z e p i s y s t r z e l a n i a . sędziowie klasyfikacyjni. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. datę i miejsce strzelania. Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie. W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. kolorowych kręgów. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów. 70. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. kiedy sędzia tarczowy. . Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość). .70. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. traci trwającą kolejkę strzelań. d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . Niedozwolone jest próbowanie łuków. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania. jasnoniebieski. że w tarczach nie zostały żadne strzały. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. b) w konkurencjach drużynowych . b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości. miejsce zawodów. a kończy na najmniejszej. nazwę konkurencji. na długie po dwie serie. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . 8. strzał na torach. na których odbywa się strzelanie. nazwę zawodów.. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. Tarcze. zespoły uważa się za równorzędne (remis). Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi. poszczególne wartości trafień i serie.większa liczba zdobytych punktów. Strzała. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. datę. Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały.liczy się jako 0. R ekord y. 60. I tak: . Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. czarny i biały. sekretarz zawodów . Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: .liczy się jako trafiona. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. 50 i 30 m. 7 itd. licząc od s'rodka tarczy . Nie wolno wyjąć żadnej strzały.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. cięciw. a wynik O. trafionych: 9. nie należy przerywać strzelania. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk.liczy się jako chybiona.dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. .. W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie. drugie miejsce zajmuje zespół. K o m i s j a s ę d z i o w s k a . Chyba że sędzia główny zawodów uzna. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się. zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. nazwisko i imię zawodnika. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. do strzelania na odległości długie (90. . Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. 70. strzał nie jest uznany.kowi strzelanie. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty.90. nazwę konkurencji. Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze).). Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. Łucznik.złoty. 50 i 30 m. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. który spóźnił się na start. b) kobiet . P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika. w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów. czerwony. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy. dlatego te439 . Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. o najniższej wartości trafienia. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. 30 m). gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych. iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika.

3. Materiał. jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią. Od 1984 r. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. w Europie od kilku lat. Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia.). swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. w Płocku. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych".. Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki). W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. Wrocław. w różnych miejscach w Polsce. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. w skali od 0. stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie. którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. dłoni.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku. bo trudno nauczyć się jej z opisu. Ogólne zasady są następujące: 1. 2. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. Szermierka podłożu trawiastym . bardziej „przyczepną" piłkę do rugby). Główna bila jest biała. zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny.5 do 4 pkt. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. Punkly zdobywa się w ten sposób. którą się atakuje. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. równowagi. z niedowładem nadgarstków.starając się utrudniać atak przeciwników. Sprzęt pomocniczy: kątomierz. by były zwrotne i bezpieczne. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. koordynacji. zmienia się w zależności od podłoża . posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Warszawa. Jeżeli chodzi o przepisy gry .kowiczów" do tej dyscypliny sportu. w szczególności kończyn górnych. jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi.ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. taśma miernicza. W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. Gra ta wymaga koncentracji. Warszawa. Można ją uprawiać w każdym wieku. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach.rozgrywający. porażeniem mięśni prostujących łokcie). „myśliwy". 4. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych. Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. w obronie . Kraków. lewoskrzydłowy drużyny rugby. koła mają duży kąt pochylenia. Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu.5 pkt. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek.in. Grają mężczyźni i kobiety.bil drewnianych.to trzeba tę grę zobaczyć. Ci . W 1999 r. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską. a inicjatorem Ludwig Guttman. a w Polsce od 1997 r. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. 441 . Katowice). ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. Zabronione jest dotykanie zawodnika. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). z którego wykonane są kule. Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe. indywidualnie i zespołowo.5 ni). w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. na 440 Gra ta jest w Kanad/. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. W 1996 r. Jest to dyscyplina sportu. Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski. m. a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji).

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sadzenie ziemniaków" - lic/.ba uczestników parzysta. Sala z wyznaczonymi dwiema liniami równoległymi, między nimi miejsca na sadzenie ziemniaków. Przybory: woreczki, chorągiewki. Przebieg gry: pierwszy z każdego rzędu wybiera i niesie w ręku 3-4 worecz-ki„ziemniaki", które sadzi w wyznaczonym miejscu, a gdy dobiegnie do mety, odbiera chorągiewkę i wraca do swego rzędu. Następny startujący zbiera woreczki stopą, przekłada do rąk i wraca dając sygnał następnemu. W ten sposób sadzenie odbywa się rękami, a zbieranie stopami. Wygrywa rząd, który lepiej sadził i zbierał „ziemniaki" oraz prędzej ukończył wyścig. Zbieranie worków stopą wykonywać tak prawą, jak i lewą nogą. W biegu /wracać uwagę na prawidłowe ustawienie stóp. 7. „Rzuty woreczków do celu stopami" - sala: wyznaczona linia rzutu i cel. Przybory: woreczki. Ustawienie - w szeregu. Dzieci wykonują kolejno rzuty stopą, starając się trafić do określonego celu (kosz), kolejno raz prawą, raz lewą stopą.

Ćwiczenia różne
Zasób ćwiczeń z przyborami
Ćwiczenia ze skakanktf

1. Skakanka złożona na dwie części, trzymana przed sobą, RR wyprostowane: 1 - przenieść skakankę w tył, nie zginając RR w łokciach, 2 - przenieść skakankę prostymi RR w przód, 3 - to samo skośnie w prawo, 4 - to samo skośnie w lewo. 2. Wypad w przód, skakanka złożona na dwie części, trzymana oburącz przed sobą za końce - wykonać wahadłowy ruch ósemki w lewo i w prawo (wolno i szybko). 3. Opad T w przód, skakanka złożona na dwie części trzymana oburącz -skręty T w prawo i w lewo w tempie l, 2. 4. Skakanka złożona na dwie części - przeskok przez skakankę PN i LN w przód i w tył. 5. Pw. - stojąca, końce skakanki trzymane w obu R R, jej środek pod prawą stopą: 1,2- uniesienie skakanka prawej stopy w górę,

449

przeciąganie linki przejście z siadu prostego do siadu skulnego z przeniesieniem nóg nad linką

zygzakiem wzdłuż linki

przekraczanie linki z piłkązbieranie w dłoni unoszenie linki w leżeniu stopą linki przodem

przechodzenie przez linkę

przekładanie nóg siadzie stanie z rękami wzwyż z użyciem „linki-koła* podnoszenie linki palcami stóp

wyskoki z koła w

chód w przód po lince skłon tułowia z położeniem linki przed stopami siad prosty z rękami wzwyż

Ryć. 222b

Ryć. 222a

3, 4 - przełożyć skakankę pod stopą lewą, 5, 6 uniesienie skakanką lewej stopy, 7, 8 - pw. 6. Pw. stojąca, skakanką złożona na dwie części, trzymana w PR w skrętoskłonie - krążenia skakanki po podłożu z jednoczesnymi przeskokami przez nią; to samo przeciwną stroną ciała. 7. Przeskoki przez skakankę jednonóż w przód i w tył. Przeskoki przez skakankę na PN, potem na LN. Przeskoki przez skakankę na 8 przemian: PN i LN. Przeskoki przez skakankę obunóż, potem 9 jednonóż na PN i LN. Pw. stojąca, w małym rozkroku, RR w 1 przód, skakanką złożona na pół 0
1 450

- krążenie skakanką - dołem w tył z lewej strony, - krą