mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . . . . . Ćwiczenia różne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . . . . . . . . . .gry i zabawy . . . . . . Narciarstwo . . . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . Ćwiczenia w wodzie . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . Metody usamodzielniające . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . 356 356 370 371 8. . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . . 14. Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . ABC narciarstwa . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . . . . . . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 15. . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . . . . . . . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . 306 chodzenie o kulach . . . . . . . . . . . . . . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . Ćwiczenia utylitarne . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . . . . . . . . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gry i zabawy ruchowe . . . . . .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . . . . . . . . . . . . Metody odtwórcze . . . . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . . 378 9. . . . . . . Metody twórcze . . . . . . . . . . 11. . . . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . Podział inwalidów na grupy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elementy sportu . . . . . . . . . . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . Gimnastyka poranna . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . 348 12. . . . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Narciarstwo dla inwalidów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . . . . . . . . . . Omówienie metod nauczania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . . . . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . . . . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . . . . . . . . . . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . . . . . .

.

jako bardzo potrzebne w przedszkolu.Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym. znać fachowe określenia ćwiczeń. patologii. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych. szkole i w placówkach leczniczych. • Rozumieć ćwiczenia. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. fizjologicznego. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. biomechaniki. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. stopniując natężenie wysiłku fizycznego. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym.kinezyterapii. Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy. 1 rm • t . umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku. oraz z punktu widzenia psychologicznego. fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia .na sobie. • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. czyli charakteru ruchu. masażu leczniczego i fizykoterapii. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii.5 roku i 3 lata). które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów.

5) cywilna. oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe.U. oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. 113 z dnia 6. . Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się. polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. w tym kinezyterapii.1 m. analiza przyczyn.w szkole. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. rekreacji. uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania). trener. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. 43. 3) służbowo-dyscyplinarna. utrata sprawności ruchowej. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii".. które są wzmocnione wiezadłami. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5. Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. które napotyka w pracy. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. wzroku itd. 4) karno-służbowa.orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej.znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy.1.1996 r. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. metodyka natomiast . poza szkołą.1. Ćwiczenia lecznicze.czyli dydaktyka szczegółowa .umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom.być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. Wymagania co do po15 . co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. jej krótką genezę oraz lecznicze formy. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy. 2. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna. 2) karno-administracyjna. Najbardziej dogodna jest sala sportowa. słuchu. RP Nr 25 póz.I1I. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. . Ponadto słuchacz powinien: . Art. . .Znać pojecie kultury fizycznej.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących. stanowiące istotę kinezyterapii. medycyną i rehabilitacją ruchową. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących. jest nauką pedagogiczną. .omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej".. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. takimi jak np. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym.Umieć rozwiązywać problemy.

nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). idąc przed pacjentem lub nieco z boku. jak: wzrost.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie. należy go asekurować. liny. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. Podtrzymywanie . siła. które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. natryski. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1.przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. ławeczki szwedzkie. Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. hantle. bezpieczna i czysta. ale nie śliska. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. 4. drabinka sznurowa. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. wybór niewłaściwej metody nauczania. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. . które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. Należy pamiętać. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: . Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. 17 . Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. . sprężyny. sufit pomalowany na jasny kolor. np. nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). Podłoga powinna być gładka. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. z niedowładem kończyn dolnych. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. naruszenie zasad nauczania. Sprzęt stały sprawny technicznie. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej. dobrze przymocowany. piłki ćwiczebne (do gier sportowych). Ściany powinny być gładkie. jeść cukierków i żuć gumy. Przyrządy i przybory. 2. utrzymanie niezbędnej dyscypliny. 16 . Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. Inne przyrządy to kraty. Ubikacja.brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek. Samoochrona . . ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków. Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. tj. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). materace. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. U w a g a . W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń. Oświetlenie . ale także przez osoby np. elastyczna. W rzutach .w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. tram. 3. równoważnia. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie. Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń.zabezpiecza się tylko dotykiem. do gier sportowych nieco niższą. laski gimnastyczne. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. szybkość reakcji. woreczki z piaskiem. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. chroni przed urazem. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. Ochrona właściwa . W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. a więc w szkolnych salach gimnastycznych. buty nie śliskie). .brak właściwej asekuracji. Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. bez pomagania. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania). często kontrolowany. Kilka przykładów zasad ochrony: . gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. ale tylko w ćwiczeniach. że ochraniać może także współćwiczący. Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa.przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów.obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego.

asekurację. nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów. opanowany. właściwe. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. a nie ciągnąć po podłodze). nauczyć dzieci ich używania (np. .odpowiednich regulaminów. 2. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę. dobra organizacja lekcji.brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni.brutalna gra i ryzykanctwo. przeżycia osobiste. a nawet śmiercią. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących. salach gimnastycznych. wychodzenia z zajęć. np.umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. . w miejscu widocznym. basenach . szkieł lub dołków. Lekcja jest procesem pedagogicznym. Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna. . . kłopoty osobiste.prawidłowość ich wykonania. zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci).trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. 18 . sprzętu i przyborów. umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1. W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń. . by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. . Wypadki wynikające z osobowości ucznia. powinien być także stanowczy.zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału.wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności. ból. złe samopoczucie.brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). solidny. to oprócz stosownego regulaminu.). żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. . czy nie ma korzeni. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę. unosząc.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. wypoczynkiem i odżywianiem). placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji.pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami.przeżycia osobiste ucznia. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów. Ad 1: . należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi. torach przeszkód. taki napis powinien być na ścianie basenu. sprawny i zdrowy.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. omówić ćwiczenia . Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. zaangażowany emocjonalnie w swą prace. . należy dobrze sprawdzić teren. przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji. . energiczny. .na trawie. lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). boiskach.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). właściwa dyscyplina na lekcji. drżenie mięśni itp. wymagający. wyrozumiały. serdeczny. przy przenoszeniu materacy. wywieszenie na obiektach sportowych. łatwo o wypadek. doskonalenie techniki odbijania piłki.kolumny ćwiczebne ustawić tak. gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym.na kilka lekcji osnowę lekcyjną. . trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. .złe przygotowanie do zajęć obiektu. główna i końcowa. a ćwiczy pod presją nauczyciela. . jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu . trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem. napisany dużymi literami. np. właściwe mianownictwo ćwiczeń. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. . zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela.uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. gdy basen jest płytki. należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację.brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń. czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . Wypadki powstałe z winy nauczyciela.dopilnować. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. z plastiku. trzeba przenosić je. na jedną lekcję . Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . Ad 2: .brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia. utworzyć właściwy podział na grupy.brak dyscypliny. nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej .brak znajomości samoochrony . w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 .należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów.konspekt lekcyjny. .

a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju.środkiem działania jest również ruch. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis .nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: . którzy ją uprawiają.leczenie). ma działanie profilaktyczne.i skoków w terenie. jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. Dega). rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. ale i psychiczny chorego. ubiorów i butów. W drugim przypadku. które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa.przestrzeganie zasady. przygotowaną technicznie. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. np. a szczególnie kinezytera-pią. Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. całego sprzętu. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . a szczególnie dzieci. psychologia. czy dołki lub skarpy. Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi.ruch. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). fizjologia. ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. jego odpowiedzialności i życzliwości. jak: anatomia. znającą przepisy. odpowiednio dobrane. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. Zarówno w kulturze fizycznej. . nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. Bez względu na to. Ćwiczenia lecznicze. np. Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. przybory. . która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym.do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. socjologia i nauki wychowania fizycznego. thempia . a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje. pedagogika. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego. kula. ale o charakterze leczniczym. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych.omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem. linia rzutów zabezpieczona. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii. Takie nauki. gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. . dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . jest bardzo trudny. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. należy sprawdzić przydatność tej trasy. nauczyciel musi sprawdzić. muszą być właściwe. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. przyborów. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). Opó/nia procesy starzenia się organi21 . tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. w grze ruchowej. . nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej.

kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. posługując się wieloma środkami.przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. turystyka i rekreacja. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. Pąchalski). należy stale utrzymywać aktywność ruchową. uznanie dla zwycięzców. sport.współdziałanie w wysiłkach sportowych. ale i korzystne leczniczo. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . 2) adaptacyjną . żeby stanowiły one dostateczne bodźce. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne. a także rozwija intelekt. przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. Należy zrozumieć wartości. skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). . do leczenia tańcem i sportem.konieczność systematycznego treningu fizycznego. Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. które są dla nich atrakcyjne. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . wspaniałe. sport. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej.osobowość.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. nowe idee). która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. zasada uczciwości („fair play"). Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . cukrzyca i inne). doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. pływalnie). ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw. ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. 23 .przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. łyżwiarstwie figurowym. umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. zatrute środowisko naturalne). wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń. Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny. Wychowanie fizyczne. emocjonujące. Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych.poznanie przepisów i taktyki gry. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała.wychowaniem i kształceniem . naukę o wychowaniu fizycznym. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). 3) rekreacja i turystyka. jego wrażliwości.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. np. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. 2) sport. turystyką" (A. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony./. otyłość. walki sportowej. chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca. działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. Służy również człowiekowi cierpiącemu. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa.mu. co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. poszanowanie reguł gry. c) kształtuje postawy społeczno-moralne . ale sięga do zabaw i gier ruchowych. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. gry i zabawy ruchowe. jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. d) rozwija intelekt . postawy etyczne i społeczne. w lekkoatletyce. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. Fizjologowie podkreślają. Wychowanie fizyczne. w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. takimi jak: gimnastyka. „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. ruch leczniczy). i to przede wszystkim.

.

np. narciarska itd. piesza itd. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. polega również na rywalizacji. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. sporty zimowe i letnie. inaczej sport wyczynowy. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. wzorzec osobowy najbliższych kolegów. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany. głównie przez wychowanie fizyczne. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. ma być czynnikiem rozwijającym. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. W zależności od pory roku. 3) kształtowanie charakteru. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. szkoła. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. ale nie za wszelką cenę. odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. narciarska.wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. nie „za wszelką cenę". ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie.3) kompensacyjną . juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. co nakazuje. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. młodzieży i osób młodych (przedszkole. przy złej postawie ciała. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. klubowych. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne.wyników własnych. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia. związek sportowy. higieny. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. które pomnażają zdrowie człowieka. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. takich jak: dom rodzinny. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). filmy. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. ognisko TKKF). 25 . Sport. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach".aż do rekordowych . 4) korektywną . Słowo „sport" sugeruje. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. moralności i woli oraz cech społecznych. dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. a tym. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. międzynarodowych. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci.poprawę odchylenia od normy. krajowych. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. uczelnia. Sport inwalidzki. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. co sam sobą reprezentuje. W zależności od możliwości sprzętowych. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. ogólna atmosfera wobec spraw.

ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny . Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. piękno postawy ciała. np. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej.) przedstawiające szermierzy.n. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych. place porośnięte trawą itd. które albo są zagrożone chorobą. dla każdego pacjenta indywidualne .ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. uczono wytrzymałości na brak snu. np. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu. jeździe konnej i szermierce. albo są chore lub niepełnosprawne. wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. . których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. co miało uczyć pogardy dla bólu. Stosuje się elementy sportu i rekreacji. tory przeszkód. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. 3000 r. Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych.pływaniu.Zarówno turystyka. Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. p. gry i zabawy ruchowe.ćwiczenia w wodzie (pływanie. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. narciarstwo. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń. wieku pacjenta. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich. Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej.może zaprzepaścić perspektywy leczenia.nawet na ćwiczeniach zbiorowych. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. gra w piłkę podbijaną tylko głową. Tam też w 776 r. Historia starożytna. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku). Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). p. biwakowanie.n. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. Igrzyska Celtyckie). jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. nad wodą. w budynku (sala gimnastyczna. zabawowej. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. biegi terenowe). ścisłej. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. grą w piłkę. ćwiczenia kształtujące itd. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych.). świetlica) oraz w warunkach specjalnych. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . pływaków i zapaśników. p. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać. 26 . bezpośredniej celowości ruchu. kajakarstwo. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok. niewłaściwe metodycznie prowadzenie.na równi z kąpielą. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. związany z obrzędami religijnymi. sprawności fizycznej i umysłowej. popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. helleńska. w rzucie oszczepem.e.sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. Celem wychowania fizycznego było zdrowie. Niewłaściwy ich dobór. żeglarstwo. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . jego stanu psychicznego. . ćwiczenia). Miały też charakter rytualny. marsze. (tzw. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne.n. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. turystyka kwalifikowana.e.e. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. 1830 r. biegami.

n. Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Kuczalsku i R. Galen. W 1740 r. Teren H. Następnie wyjeżdżali inni . jak: trapez. Ling ojciec (17761839) i H. G. Zasługą systemu szwedzkiego było: . Twórcami tego systemu. który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia. W okresie Odrodzenia humaniści. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. W Warszawie od 1906 r. . drążek. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. A. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. jak i chorych. głównie przy korygowaniu wad postawy. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. Także w Rzymie odbywały się igrzyska. Zalecała. M. a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. Jordan. uprawiano zabawy i gry mchowe.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. Jest jednak faktem. rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". Wychowanie fizyczne. biegi. na gruncie świadomości /. Komensky . w Collegium Nobilium wprowadził. Sikorski i K. jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. potem młodzież).tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała).asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. Szwedka E. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. W 1888 r. do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. J. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. J. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi.J. H. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych.e. Gebetne-równa. Oczywiście.prekursor polskiego Oświecenia. przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie. a J. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli. Jordan uzyskał od władz miejskich. nie obciążające ich uwagi. zaistniała. poręcze. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. Kozłowska z Warszawy. Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. założył park. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda".P. również wychowanie fizyczne. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. R. Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . Wówczas w parku tym. Ling syn (1820-1886). W. który istnieje do dziś. Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. . nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". Gerrnanówna. byli Lingowie . Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. Dowodził on. Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. określane wcześniej terminem „gimnastyka". Szkoła H. Spiessa. ogródki jordanowskie. przede wszystkim w Szwecji. ale za to były bardziej widowiskowe.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. zręczności i urody ciała ludzkiego. Gutsa Muthsa i A. Wyrzykowski ze Lwowa.około tysiąca łaźni). Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń.działacz ruchu religijno-społecznego. H. nazwany później jego imieniem. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. były to bardzo ogólne próby. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. takich jak: marsze. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. nieprecyzyjne. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). wzorując się na antycznej kulturze greckiej. Konarski (1700-1773) . którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. wspinania. H.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. a potem także gry sportowe. obok innych przedmiotów. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. . ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. W Skandynawii. pedagog i reformator szkolnictwa. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka.

Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. gdzie istniała słynna szkoła chirurgii.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. zainteresowano się higieną. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach. W 1939 r. zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera). pozycji czworaczej i w czołganiu. . biorącej swój początek od Hilarego Schramma.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. Eleonora Rajcher w 1932 r. W Warszawie . Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. Prof. Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. W 1922 r. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. jak: gimnastyka lecznicza. Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. oraz we Lwowie. twórca szkoły lekarskiej. warszawskiego zaś . leczenie usprawniające. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi.Władysław Osmólski. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. w Stanach Zjednoczonych E. czego wynikiem było powstanie tzw.wybitny lekarz i humanista .. Polskiej Szkoły Rehabilitacji. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych. 31 . warszawski i poznański. w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . Specjalistów . w Poznaniu od 1840 r. Sebastian Petrycy z Pilzna . później również ortopedii.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii .kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. cieżarkowo-bloczkowych. W 1928 r. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. . Fizykoterapeutka B. Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje.. działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. kinezyterapia. W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. Bobath wprowadziła metodę. Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. Adam Gruca . w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. Linga. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych.był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H. tzw. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. przyniosły mu światową sławę. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych. w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. a ośrodek lwowski . Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę.od 1945 r. ale także psychicznej i społecznej. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. W XX w. K. określany różnymi terminami. Już sławny Grek Hipokrates. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego.szkołę warszawską. Instytut kształcił specjalistów dla wojska. rehabilitacja ruchowa. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą. trening oporowy. Oba ośrodki. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. jeden z twórców polskiej ortopedii. Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. Szwed G. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw. następuje dalszy rozwój rehabilitacji. w Krakowie . uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. W 1805 r.o chorobach wenerycznych.

Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. maź stawowa. tworzą się wargi. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. W 1960 r. w której znajduje się tzw. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. które tak przylegają do siebie. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. która jest gładka i elastyczna. dr M. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. Każda kość ma inną wielkość i kształt. której pierwszym kierownikiem była doc. W 1967 r. grzebienie. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. K. Kiwerski. dr hab. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). obecnie jest nim prof. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. krótkie (kręgi. Milanowska. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. W 1961 r. Weiss. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. pod kierunkiem Mariana Weissa . podobną katedrę utworzono w Warszawie. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. a jej kierownikiem był prof. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. którego pierwszym przewodniczącym został prof. który mierzy się w stopniach kątowych. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach).Od 1945 r. który w 1963 r. Wiktor Dega. drobne kości nadgarstka i stopy). Wiktor Dega. W 1960 r. dr hab. kolec lub krętarz. med. specjalista chirurgii ortopedycznej. Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. ruchliwo33 . dr J. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. a potem prof. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. tworząc powierzchnie stawowe. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. które łączą mięsień z kością. łopatka). dr hab.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). tzw. płaskie (kości sklepienia czaszki. Kazimiera Milanowska. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. J. Tomaszewska.

podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo). elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. 34 35 . ruch w płaszczyźnie czołowej.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. ramienny zgięciefpł.dzieli ciało na część górną i dolną.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. w której ruch się odbywa. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. 60-90° st. Dwa stopnie swobody mają np. st. strzalk) 180° wyprosi (pł. Parę kinematyczną. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. b. stawy łokciowy i kolanowy.ścią pary kinematycznej. 3) pionowa . 3a. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. zakresy ruchów). .dzieli ciało na część przednią i tylną. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. np.oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. 2) czołową albo boczną . M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup. tworzą dwie kości połączone stawowo. łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn. ruch w płaszczyźnie strzałkowej. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. stawy ramienny i biodrowy. Trzy stopnie swobody ruchu mają np.zgięcie podeszwowe 50° ] . rotacja wewn. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć. tzn. horyzont) 130° wyprost (pł. Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l . międzypaliczkowe. 45° rotacja wewn. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . horyzont. skręt do wewn. 20° udo goleń zginacze st. Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . strzałk. 3) poprzeczną albo horyzontalną .) 45° rotacja zewn. 2) strzałkowa . Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża.dzieli ciało na stronę prawą i lewą. -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć. skokowy .

Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. napięcie nie. Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. Długość mięśnia ulega zmianie. zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). równoważy działanie sił przeciwstawnych. podpór leżąc przodem itp. 2) antagonistyczne. gdy mięsień się skraca. Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. . UMc pędy ęinie) . nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np.równolegle. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. wykonując ruch. którego wynikiem może być: . skracając się lub wydłużając. rzuty. Skurcz i z o m e t r y c z n y . Skurcz i z o t o n i c z n y . która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. które łącząc się tworzy mięsień. pierzasto. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu. Praca statyczna. 2. technika sportowa). funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie. . które współpracują /. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości.występuje wówczas. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . 3.przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie.). angażuje zawsze jedną. Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych.występuje wówczas.zmiana długości i napięcia. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów. 4) ustalające. . jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie . gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). 3) synergistyczne.wydłużenie mięśnia. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem). Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. w obrębie kończyn). w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego.skrócenie mięśnia. 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. 4. Jest to rodzaj pracy mięśni. np. jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. i b e z w z g l ę d n e . 2) pracę koncentryczną. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. gdy mięsień się wydłuża. cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. które ustalają staw. mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi. Mięśnie. Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. pływanie itp. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. gdy mięśnie agonistyczne pracują. czyli nabyte (np. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. np. Praca dynamiczna. ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu.). rr_iL_j(=[> .wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej.stałe u wszystkich ludzi. gdy mięsień zmienia swoją długość. Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . gdy mięsień zachowuje stałą długość. Praca mięsni szkieletowych powoduje. W czasie. 2) ustalającą. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego.różny kształt. to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. 2) statyczną (zwis na drabinkach. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa).__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć.

Nerwy.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. ale również tempo r u c h u . gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. Inne. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. Niektóre. Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. Sprawiają one. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). nazywane są nerwami rdzeniowymi. np. szybko. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. jak np. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. siłą ciężkości. płynnie czy z zatrzymywaniem. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. zginacz koncentrycznie. bicie serca. jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. wchodzenie po schodach. Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. które odchodzą od rdzenia kręgowego. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). tzn. Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . tworzącego wiązki nerwów. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). jak ma być wykonywany ruch: wolno. która pojawia się wtedy. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. Fidelus i inni autorzy. 38 . nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). nerwy wzrokowe czy słuchowe. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem.przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. połączone są bezpośrednio z mózgiem. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny . gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. taką jak np. takimi jak np. np. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. Jak podaje K.3) wzmacniającą.przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego.

nie znanych form ruchu. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. które tkwią w człowieku. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np. Można mieć np. koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała. szybkość. psychologia. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. silne i delikatne itd. wielkości siły użytej przy rzucie itp. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". Kraków 1996). odległości skoku w dał. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. Gdy się nie ćwiczy. Warszawa. prof Z. warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych". krótkie i długie. nowatorską. których „skarbcem" jest on sam . Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. brzmi (Demel. dominującym podłożem biologicznym. ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". fizyka. trwałość. Określając motoryczność człowieka. stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. Dziś przeważa pogląd.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. jak zaangażowania pewnych możliwości. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". „zdolności". W Polsce pierwszą. umieć. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. ekonomia wysiłku. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. które posiada ćwiczący.). ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). ruchowym. ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. motywacji itd. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka . Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej.człowiek. słowem. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych).inaczej sferę ruchowej aktywności. bardzo silne mięśnie. Edwarda Mleczko. Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa.Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . Związane jest to z różnymi koncepcjami. dokładność. to wszystko. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". Wartości osobnicze. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. Główne zdolności motoryczne to: l) siła. o czym pisał już w 1964 r.„antropomotoryki" .: „kinezjologia" i „antropokinetyka". Tradycyjna definicja motoryczności. chemia. szybkie i powolne. Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. ukształtowanym przez czynniki genetyczne. Gilewicz. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. Skład. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne".in. środowiskowe. . Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. pedagogika. Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. i odwrotnie. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. ujawniają się w trakcie treningu.). Uważa się. że są to właściwości wrodzone.

40 41 .

Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu.2) wytrzymałość. w czasie zawodów. Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. które w danym ruchu są pobudzone do działania. 6. ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. prostowniki. zwiększa swą siłę skurczu. odwodziciełe itd. Ad 3. 4) gibkość. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych.. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. 3) szybkość. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". 5. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy. a siłę 42 Ryć. 5) zwinność. Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. np. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie.Konstancin. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. Ad l. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. ale nie w sposób izolowany. Ad 2. Ryć. Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). np. od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. 3) długości mięśnia. gdy wykonywany jest zamach. Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. Ad 4. działające na poszczególne odcinki ciała. 43 . W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a).

45 . odbywających się z dużym obciążeniem. Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. Metody treningu siły 1. piłki lekarskie. Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu". . 2.określają w N (niutonach). a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. zwłaszcza u młodzieży. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. W ćwiczeniach z małym obciążeniem. Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. Ogólnie zakłada się. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. np. hantle.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). ale maksymalnych obciążeń. Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie. . Jako opór można zastosować hantle. skoki. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). ale stosuje się mniejsze opory. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. 44 Ryć. które trzeba rozwijać. dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. ale wykonywanych szybko. Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie. który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia.zwiększenie liczby serii (2-5). 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. takie jak: rzuty. przysiady itd. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. wspinania. Mogą to również być ćwiczenia. 7. jaki sobie stawiamy. Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. Następnie prowadzący musi się zorientować. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi. przerw wypoczynkowych. be/. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. Wybrać 8-12 ćwiczeń. Trening obwodowy. stosuje się najczęściej piłki lekarskie.z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych.Konslancin. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. Szpital „STOCER" . jako rozgrzewka). mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu.skracanie czasu między seriami. 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. Wykonuje się je: w tempie wolnym . Tempo ruchu jest szybkie. 3. . Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . większych możliwości siłowych. sztangę czy opór własny ćwiczącego. dla zawodnika. że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników. 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: .zwiększenie ciężaru i oporu.

mięśniowego). Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. Szybkość zawodnika wykształca się. Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". jak: prędkość ruchu. minuty) i jednostkach pracy (kGm). gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). procesy termoregulacji ustroju. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. czas wysiłku 20-25 sekund.metoda interwałowa. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną. czas reakcji i częstotliwość ruchów. Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. Intensywność maksymalna. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim.metoda ciągła. . Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. który się odbywa w sposób ciągły. angażującej liczne grupy mięśniowe. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". Są różne klasyfikacje wytrzymałości. nie ma przerw na odpoczynek. oddychania i ruchowego. Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. intensywność i rodzaj wysiłku. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. .w zależności od możliwości zawodnika. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. 46 Metoda ciągła. często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: .metoda startowa. Czas odpoczynku 8-10 minut. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. Czas wysiłku l . zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. Należy dodać. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. . natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. tym większa jest wytrzymałość. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. jak: gibkości. stopnia opanowania techniki ruchu.metoda powtórzeniowa + przerywana. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki.5-2 minuty. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki.Są różne formy treningu obwodowego. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. Metoda interwałowa. że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości. oddychania. które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. W praktyce. Czas reakcji jest to czas. siły dynamicznej. np. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. Metoda powtórzeniowa. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. od koordynacji nerwowo-mięśniowej. Przerwy raczej o charakterze biernym. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . ale najbardziej układów krążenia. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. dobór metod pracy Ud. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka. Podczas wysiłku.). Im ten czas jest krótszy. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. koncentracji ćwiczącego. Metoda startowa.

takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe. Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu. ruchy szybkościowe). może te/ być ogólny . Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość. gibkości ruchu w stawach. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. Często . Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. wytrzymałości. szybkość i wytrzymałość). szybkości. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych.te stany napięcia łączą się ze sobą.z dalekiej odległości i spod kosza. rzut do kosza . gry sportowe). Sprawna fi49 . W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową.powtórzeniowa. R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i . „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. zwinności. W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych. narciarza). Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych.przy wykonywaniu stania na rękach. „Czucie równowagi ". Jedni uważają. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości. Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np. „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. . które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). Rozluźnienie mięśni.w miejscu . w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. źródło energii procesów psychicznych).ale nie zawsze . Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej".szybkość boksera. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. które wykonują dany ruch. np. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. wykraczających poza normy fizjologiczne. za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą .w ćwiczeniach ogólnokształtujących. np.w ruchu. polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. należy podkreślić. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. np. że kształcąc jedną zdolność motoryczna.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. dżudo. pływaka. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych.i równowagę dynamiczną . ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. wpływamy również na inne. którą określa się np. a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe. Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia. Rozróżnia się równowagę statyczną . a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. szermierka. ale również od szybkości procesów nerwowych. Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego . Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. slalom narciarski. Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. a także motywacji wykonującego dany ruch. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. „Czucie p r z e s t r z e n i " .

Siada samo przy lekkim podciąganiu. 15 cm w ciągu l minuty 5. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach.5 8 8 8 8. unosząc głowę na wysokość ok. 10 cm w ciągu l minuty 2. Siada samodzielnie bez oparcia 23.5 9 9 9 9 9.5 9.5 7 7. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. jak krążenia.zyc/nie jest osoba. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Obraca się z pleców na brzuch 12. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21. Siada samodzielnie.5 Lp.5 10. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. oddychania i termoregulacji. Stąpa bokiem. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. opierając się na rękach. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze .5 11 11. 32. 34.5 11. Staje podciągane za obie ręce 22. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 .5 7. Staje samodzielnie.5 8. 7. opierając się na rękach i kolanach. 29. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4. Aby określić ogólną sprawność fizyczną. (barierki) Stojąc z oparciem. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. 31.5 7. Stoi z oparciem bez pomocy 24. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19.5 12. odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. 33.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych. trzymając się dwóch palców badającego 14. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. Obraca się z brzucha na plecy 9. Siedzi samo. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26.chwytając się podporjr 20. zginając i wyprostowując kolana 18. chwytając się podpory 25. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6.5 11. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia. 30. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16.

3. 2.2. Próby 1. Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe.3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. 4. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły). Trzy testy (1. a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. Obejmują one następujące sprawdziany: 1. Skok w dal z miejsca (próba mocy). Rzut piłeczką palantową (odległość). 1964). Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. 3. Bieg na 20 m (szybkość). 2. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów). Skok w dal z rozbiegu (długość).Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. 51 . Bieg wahadłowy (próba zwinności).

.bieg na 60 m z niskiego startu.W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1. .rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14.5-18.bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). . Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca. W 1963 r. Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym. Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. . . R. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu. Rzuty wykonywano z miejsca.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). Test J. pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: . . Pomiarem szybkości był bieg na 60 m. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z. Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: .bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10.5 lat.5-18. serca i mięśni. 6. 3. Ważne było dokładne wykonanie próby. Test Ziihory (tab. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. liczba oddechów na minutę. Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania. .powyżej 90 53 52 . aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż.5-18. tętno szybkie . Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . ospałość lub radość życia i energia itp.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg). Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym.ocena szybkości: bieg na 60 m. Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. ustalił inny miernik sprawności fizycznej. W klasach niższych wykonuje się następujące próby: . . przez J. Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej. Trześniowski. 4. a nie wynik sportowy.poniżej 60 uderzeń na minutę. wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku.ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. 2. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną.skok wzwyż. dobrej pracy płuc. Denisiuka Test L. .skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. ciśnienia.5 lat. wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem).ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. .5 lat.5-9 lat. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą). częściowo wzorując się na teście J. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. ale należy je interpretować indywidualnie. Denisiuka składa się z następujących prób: .ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy. że wyniki tych prób są zależne od wieku. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku. 5. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż.suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką. skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. . chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. Test L. dziewczynki przez V2 minuty). Mydlarskiego. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny. pomiarem siły był rzut piłeczką. prawidłowego funkcjonowania organizmu.ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. Mydlarskiego.

Gdy pomiar wyniesie np. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. nożyce poprzeczne. Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. 120 kroków na minutę. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. uniesione nad podłoże. ramiona wyprostowane. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. ramiona wyprostowane. ramiona wyprostowane. Nogi proste. nogi proste. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. dobry Jak poprzednio. więcej niż 6 i pół stopy. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. K powolny skłon tułowia w M przód. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz.

2. Następnie powoli wstać. 5075% . 3. higiena osobista. Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. 100-120 uderzeń na minutę. jest to wynik zadowalający. rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu).w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech.dobrym. Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze.zadyszką". spokojnie. Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę. korzystanie z różnych środków komunikacji). Próba ortostatyczna . świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała. 3) wchodzenie na określoną wysokość.testy lokomocyjne (chód.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych). U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie.40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. . 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa). . u dziecka 20-23). następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry.»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . 30-60 . £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f.testy uciążliwości pracy.wynik dość dobry.^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. .zadowalającym. Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i .X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę. —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy . 25-50% . Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym. ponownie przez l minutę mierzyć tętno. Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. co przejawia się . przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty. w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych. Istnieją różne próby czynnościowe. Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego. Szybkie tętno. Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. 60-90 . poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. a nadmiar dwutlenku węgla. . nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. a nawet o schorzeniu serca). Próba z zatrzymaniem oddechu . ubieranie się).test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. nawet około 40 na minutę. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >. 2) bieg na bieżni ruchomej. poniżej 30 wynik zły. jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego..w leżeniu na plecach. Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach.wynik dobry. szybkim i płytkim oddychaniem .

siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. biegi średnie i długie. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. Dyscypliny zwinnościowe .0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. biegi narciarskie.5 5-11 5. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 .5 4-11 6. dżudo. 0. podnoszenie ciężarów). Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. 3. akrobatyka. chód sportowy. 58 .punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5.cu każdego cyklu treningowego. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut. 8. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty. zespołowe gry sportowe. skoki do wody). narciarstwo alpejskie). 2.0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj. boks. Test ten polega na pomiarze długości odcinka. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. 4. zapasy. skoki. rzuty. jazda figurowa na łyżwach. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. kolarstwo.

Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. V2 boiska do siatkówki. każdy zapamiętuje swój numer.Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca. Organizacja i przebieg wyścigu. Średnica koła wynosi 4-5 m. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. Zawodnicy poru59 .

wykonują podpór leżąc przodem. zdobywa dla drużyny l pkt. Wygrywa ten. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. jeszcze raz powtarza podanie piłki. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. w /ależno-ści od grupy zawodników. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. oznaczeni wywołanym numerem. Są oni „żabkowymi berkami". Zawodnikom nie wolno siadać. Klasy. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". boisko do siatkówki. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. Wszyscy przyjmują po/. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. stoper. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce. który ją podawał. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie.na pierwszej uciekający. pierwsi mają piłki lekarskie. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". należy wprowadzić przepis. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Uwagi metodyczne. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. zabawa znana i lubiana przez dzieci. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. na dwóch nogach. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. Wygrywa drużyna. wykonywanie skoków bez przerwy. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . który zostanie złapany jako ostatni. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. Grę powtarza się 2-4 razy. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. Zawodnicy z obu drużyn.„klasy". dwóch sędziów. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. Tego przepisu przestrzegają sędziowie. zdobywa dla drużyny l pkt. Uwagi metodyczne. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. Skoki można wykonywać na jednej nodze. Po zmianie ról sumuje się punkty. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. Uwagi metodyczne. Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. a prowadzący wywołuje dowolne numery. boisko do siatkówki. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". Organizacja i przebieg -zabawy. Wygrywa drużyna. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. Organizacja i przebieg zabawy. z nogi na nogę. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. tworząc tunel. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. Organizacja i przebieg wyścigu. drugiej uciekają. W przypadku. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. leżąc przodem. Je/eli „berek" dogoni uciekającego. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. który rozpoczynał grę. 4-6 chorągiewek stojących. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. Kto szybciej powróci na obwód. Bok każdego małego kwadratu. Boisko nie powinno być zbyt małe. szają się skokami na czworakach. Obaj biegną między chorągiewkami. Utrudnienie.5 m. Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. Uwagi metodyczne. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. między chorągiewkami 2-3 m. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. której zawodnicy zdobędą więcej punktów.ycję w przysiadzie podpartym. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. który uzyska najlepszy c/as. Gra trwa 1-3 minuty. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. zawodnik. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. który go goni. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników.szają się po obwodzie koła. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. Wygrywa zawodnik. oprócz pierwszych z piłkami. wynosi 0. Wygrywa drużyna. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. Organizacja i przebieg wyścigu.

.

np. rzuty. po 6-8 zawodników. Wygrywa drużyna. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. Uwagi metodyczne. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. które prowadzą ustalonym sposobem. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. jak np. 2) sport gimnastyczny. Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. którą przenieśli. Start może odbywać się z różnych pozycji. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. przechodzą na drugą stronę ławki. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. ale również psychikę i charakter. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. boisko do siatkówki. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. która szybciej postaci ławkę za linią mety. Organizacja i przebieg wyścigu. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń.Uwagi metodyczne. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. przenoszą drugą. 6. i przenoszą tę. Uczestnicy. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. czy też złożone ćwiczenia ramion. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. Zawodnicy stojąc na jednej. przy ławce nie powinno być ciasno. stają na tej. Odległość do linii mety 4-6 m. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi.jego postawę i ruchy. 4) gimnastyka lecznicza. Wyścig powtarza się 2-4 razy. Utrudnienie. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. Zawodnicy ustawieni są rzędami. uniki. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Utrudnienie. stawiają na podłożu itd. wyrozumowanymi. nie używanymi w życiu. Wyścig z dwoma ławkami. Uciekający oraz „berek" mają piłki. który obowiązuje do chwili obecnej. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . i tak na przemian. Wyścig powtarza się 2-6 razy. na której uprzednio stali.

Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach. Ponadto znajduje za63 .i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego.

5) dla dorosłych. piłkami. Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. piramidy wieloosobowe . obręczą. . Gimnastyka sportowa. które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności. Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń. rytm. ćwiczenia na równoważni. maczugą itd. Gimnastyka akrobatyczna. . 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat).zwiększenie wydajności pracy. . Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia. . w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne.ących.kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat).i ćwiczenia dynamiczne . W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: . W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń . Ćwiczenia powinny być wykonywane /. Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny. Gimnastyka artystyczna. W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą. Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje.klasa II.4-0.). do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne.2 0. .1-0. Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . zamach. lekkość. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. . pełne wdzięku. wrażenie za całość ćwiczenia. które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. Ruchy muszą być harmonijne. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet.ćwiczenia w ruchu: przerzuty. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. średnie.od form zabawowych do ścisłych. na drątku.klasa III.5 l wartość całego elementu . salta ze śrubą itp. muzyką.harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. swoboda itp. Ćwiczenia w zakładach pracy są c/.klasa I. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu. .poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/.zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy. 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat). Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu. W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). pracy i zdrowia.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). błędy dzieli się na: małe. Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe. Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną. wyraziste i zgodne z muzyką. a także w różnych dyscyplinach sportowych. duże i błędy niewykonania. gimnastyka geriatryczna). na poręczach o równych żerdziach. Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). np. Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to.dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych.kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej. salto z prostym krzyżem.np. dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. Gimnastyka w zakładach pracy. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne. wychwyty.yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 . . 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet). W zależności od tego.

W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową.in. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne.ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. druga przerwa w II połowie dnia pracy). że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). internistycznych itd. reumatologicznych. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. po chorobie Heinego-Medina. pracującym.stopień napięcia psychicznego. które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. złamania.pozycja ciała przy pracy. Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy . gdyż przestaje być mięśniem czynnym. 5) ćwiczenia ożywiające. neurologicznych. jeśli trwa długo. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. Stan bezczynności mięśnia. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. np. Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. jak i wiele innych. Rodzaje urazów to: stłuczenia. podskoki. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. m. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. .być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie. zwichnięcia. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia).nagłego zadziałania siły . Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. Od początku postępowania 67 . Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. również znajomości kinezyterapii. W następstwie urazu . hantle. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. zabawy. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. np. bieg i elementy tańca. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. skręcenia. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. . . ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. . najczęściej gipsowe). rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. To wskazanie. Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. 2) ćwiczenia poprawiające postawę.tempo pracy. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. wibracje. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń.hałas. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu. oświetlenie miejsca pracy. potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem). Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. 4) ćwiczenia tułowia i szyi. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. układ dnia pracy. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. . Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka.jednostajność pracy. w chorobach urazowo-ortopedycznych. stopień zanieczyszczenia powietrza. np. czas zajęć 57 minut. może być nieodwracalny. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. gry.ośrodkowy i obwodowy. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. rozerwania itd.

ogólnoustrojowym i psychicznym. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. jeśli jest to możliwe. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. . gościec tkanek miękkich. Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. tempo wolne. Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. ćwiczą tylko dłonie i stopy. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. mięśniowy. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. pracę. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie.). następstwa urazów itd. zarówno w życiu płodowym. gościec przewlekły postępujący.kardiologiem. Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. choroby zwyrodnieniowe stawów. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach). Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). Rodzaj ćwiczeń . W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. Od leżenia. możliwości życiowe. tzn. _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. jak i późniejszym (np. wady postawy. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. o charakterze dynamicznym. szpital. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. chirurgia itd. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. Kończy68 ny położone na podłożu. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych. przychodnia. z nietrzymaniem moczu i kału. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. stany zapalne. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. zwyrodnienia kostno-stawowe. również przed tego rodzaju operacjami. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. W chorobach narządu ruchu. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku.kształtujący. poprzez siady do słania. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. neurologia. W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych.

.

W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. z przyborem. w siadzie. Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. które można zmodyfikować. z partnerem. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. Zarówno ćwiczenia miejscowe. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym.zdrowego czy chorego. Mazurka. również do tych. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. bieg.w terenie). posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. wyczynowego stosuje się m. Terminologia. logicznie skonstruowane i zrozumiałe. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. psychologicznego i metodycznego. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. układ nerwowy. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. kończyn dolnych i górnych). które powtarzają się wielokrotnie. dużej. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. naprzemiennej. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. na zewnątrz budynku . Jeżeli wysiłek jest za duży. w którym jest przedstawiona ta systematyka. gibkościowe. fizjologiczne itd. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. wytrzymałościowe itd. Istnieją ruchy. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. w leżeniu. np. przemianę materii itd. gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. takie jak: chód. które związane są z życiem codziennym.in. Dla celów treningu sportowego. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. skoki. niewydolny układ oddechowy). Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. uspokajające. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. jakim jest ruch. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. rozwój ćwiczących. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. pływanie itd. Zawsze jednak powinny uwzględniać. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. wiosłowanie. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. w klęku. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. 2. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. Są to ruchy c y k l i c z n e . Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. na sali gimnastycznej. wyścigi itd. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. 3. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. fizjologicznego. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. w podporach i w ruchach lokomocji. to nie tylko męczy fizycznie. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność.

ręka . RR w bok. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze. Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. wymach nogi. Skoki 7.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion. (RR w bok). Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną. 5 .przenoś PR w gór?. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ. klęk. . Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. piłka lekarska. skłon T z przenosern RR w bok itd. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym. położenie ciała w przestrzeni 2. 3 . .: pw. Harmonijny rozwój ciała. Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. np.skłon T z przenosem RR w tył. 9. w bok itd. równoważnia.ręka lewa R . (przez taktykę gry kształcenie siły woli. jego odtworzenie praktyczne. l.). PR w bok.podskok obunóż i klaśniede nad glmv. 6 . Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2.noga L . 3. 6. z tańce) naturalnymi 3. w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny).leczniczego. . (stojąca. i motorycznych psychiki (gry. pk.). nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego. rzut. skłon głowy).RR w przód.pw.lewa NN NL . 2 . kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą.stojąca. Wyrażanie rytmu i czucia 3. kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: . wymach.nogi R R L .wyprosi T. 72 1.prawa N . to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z". tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos. 4 . np.R w gore). 1 .-|. . Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. Droga ruchu powinna być podawana wtedy. Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1. Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. ćwicz. Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki. . LR w górę. 2. Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. RR w bok. . PR w bok. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego. 4 . Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. 2 . Zwisy i podpory 3.kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. 73 . bardziej utrudnione czy ułatwione.pw. .pozycja końcowa ćwic/enia. Organizacja zajęć 2. np. 2.). ale dokładny. Kształcenie słuchu i fiz. cech fizycznych i motorycznych. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy. 1 .tempo. chwyty^ 5. Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. Czołgania 6. siad itd. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. Ustawienie do ćwiczeń 3. Elementy taneczno-ruchowe 3. Rzuty. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1. zabawy i przez dobór ćw.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). Ćwiczenia porządkowe 1. wolno. Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. Korekcja postawy 4. np. Kształtowanie pra1. siedząca. Biegi.ręce pw. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy. Podział ze względu Zadania 1. 4.kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia. .pozycja wyjściowa . Powtórzenie ćwiczenia.stojąca. Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym.RR dołem w bok. Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1. W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem.pozycja wyjściowa (stojąca. 4. .przysiad podparty. Mazurka. zwinnościowo-akrobat.RR na kark. jak i do korzystania z tej literatury.noga lewa R .rozliczenie ćwiczenia (szybko. Gry i zabawy 2. 3 . w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów. RR przodem w bok. Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens. 5. Ćwiczenia równoważne 2. drążek itd. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu).

Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. 3) rozwijają uwagę. Zarówno pozycję wyjściową. gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. .zbiórkę. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam. tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. II. które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. musi być celowa. gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. odliczenie. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. Określenie pw. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. np. początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. Ćwiczenia kształtujące. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenia uzupełniające.jest określeniem fachowym. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. ławeczki itd. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. . Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. pamięć i wyobraźnię. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). na jakie pozwala stan ich narządów ruchu. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". .miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną.). nieszkodliwe dla nikogo. pw. słowne objaśnienia. z których układ ma się składać .) do ćwiczeń. woreczki. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła. zarówno dla dzieci. stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej.zasób ćwiczeń. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. poprawianie ruchu itd. marsza itp.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń).).stanie. stojąca . jak i chorych. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy. 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego. Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy. . Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). np. w kinezyterapii. W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . Mogą być rozliczane w takt walca. a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych. jak i osób dorosłych. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. IV.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji.można opracować tylko wówczas.leżenie. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego. stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych. III. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). boisko czy teren. hantle. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. zarówno dla zdrowych. Najlepiej. I tak np. Treść układu . Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń. który należy utrzymać nieruchomo. U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. ładne i dobrane do melodii. leżąca . w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. Całość układu ocenia się do 10 punktów. pw. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. Każda lekcja wychowania fizycznego. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. stojąca . w piśmiennictwie popularnonaukowym.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. określenie pw.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. rekreacyjnych. Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. ale systematycznie. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. odliczanie. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów.

Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .

Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka".ującym zespół do ćwiczeń. gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. koło. Odpowiedź grupy . to w postawie stojącej. Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. jeśli nie . Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki.równaj do prawego. w dwuszeregu . ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących.w kole .„czołem grupa". Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej. „posiana siedząca". jeśli istnieją warunki. Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć. . Prowadzący musi wiedzieć. szereg. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit. Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia).w szeregu . sposób zbiórki.wyrównać obwód koła. Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna. Odliczanie. czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). a nie niedbała (np.zbiórka. W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. rząd (jeden za drugim). Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. w siadzie skrzyżnym. 77 . z rękami w kieszeniach). Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. np. Następnie powitanie . może zezwolić na udział w ćwiczeniach.w r/. np. czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. to prowadzący powinien sprawdzić. nieprzewidziany. przybiera się j. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę). Musi to być postawa sprężysta. Odliczanie. Bardzo ważne jest. Jeżeli tak. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. W przypadku osób zdrowych prowadzący sam.ed/ic . w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć.j na komendę „spocznij". krótko i dobitnie. Rodzaje zbiórki: dwuszereg.do prawego i do współpartnera.w dwuszeregu . na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. Zbiórka. . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. na swoją odpowiedzialność. .76 kondycyjnych).„czołem".to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. Ręka wskazuje miejsce zbiórki.za poprzednim. np. W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: .

ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. w lewo zwrot. ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych . dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. Zatrzymanie: „całość stój" . Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz".liczenie: raz-dwa. Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" . twarzą do siebie. „grupa .. w czasie raportu.krótka przerwa. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki.w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego.uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. lecz bez określenia „wiatraki". żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. a grupa odpowiada: „czołem". i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie. np.10 (2 usprawiedliwionych). W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych. Na h a s ł o „odlicz": . pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa. Ćwiczenia marszu na tempo. prawą albo lewą. potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. na których są wiszące drabinki. obok znaczenia dyscyplinującego.ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych). W szyku zwartym. dwójki . lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. prowadzący. wiatraczki). na odległość dwóch kroków lub inaczej. daje hasło: „w tył zwrot". W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz.podobnie. dwa. 78 . np. nie ruszając się z miejsca. wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny. na wyprostowanych nogach. k o m e n d a : zapowiedź komendy . Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". powitanie i pożegnanie. Treść komendy: „ćwiczący . prawy rząd dwa kroki w prawo . Ćwiczący powinni skorygować postawę.kierunek na wprost .„kolejno" .do dwóch. komenda: w prawo zwrot. dwójki krok w prawo. np. jaka ma być forma odstępowania. Zwrot: w pozycji stojącej. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. raport. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych. odliczania. trzycztery. Kolumny ćwiczebne.trzy. tak aby ćwiczący byli do niego twarzą.zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia.Odliczanie w czasie zbiórki . Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. należy zaznaczyć.do dwóch. Raport. a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni.jedynki w miejscu. Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy. trójki dwa kroki w lewo. do trzech itd. 2) komenda ćwiczebna . W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz. aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie. Prowadzący .marsz . W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. przechodzi na drugą stronę. Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. jeśli zachodzi potrzeba.„do dwóch" itd. tylko RR w bok i obracać się w koło. np. korytarz. dwa itd. przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy . kształcą poczucie rytmu i koordynacji. 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . dwa. .dwa kroki w prawo.marsz.22 nieobecnych . do trzech (w celach organizacyjnych). Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony.w tył zwrot". dla dorosłych .. gdy ćwiczący są „rozbrykani". np. Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu. np. tzw. drugie słowo hasło do wykonania. Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach. W tym układzie może odbyć się zbiórka. od środka. w tył zwrot. Komenda III: jedynki krok w lewo.kolejno .raz. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. raz.

Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe.siad. Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi.wracają do domów. gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany .„płotek" . Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń. pieski do domu -wracają na swoje miejsca. dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). samoopanowanie i karność. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane.siad.dzieci biegają swobodnie. b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak.koło. Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe. Szereg Ustawienie pod ścianą. klaskanie. Tupanie. żeby nie potrącały się skrzydełkami". Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. Wymagania. I) ręka / dwoma palcami . n) ruch ręką w dół . Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki. U wa ga .przesuwanie się w prawo lub w lewo.wskazać ruch i kierunek przechodzenia. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy. mówienie w rytm. Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale. sukienki nie mogą się pognieść). Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu. która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń. ręka prawa dla drugiej grupy).podskoki.wstać. na spacer . U w a g a . W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. 80 . Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca. powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. Pos uwani e się grup y w przód. żeby was deszcz nie zmoczył. biegną na swoje miejsca. Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. U w a g a . chwyt /. śpiewanie. h) ruch dłońmi w dół . Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć. Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki.to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. szybką orientację. jakie stawia się dzieciom.rząd (gęsiego. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu.podskok. b) pada deszcz .. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu.szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. klaszczą w dłonie. g) zataczanie rękami kręgu . Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. k) ręka z jednym palcem . ale również na znaki i ruchy. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. aby jedno drugiemu nie przeszkadzało. j) szybki ruch dłońmi . na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. c) pieski. ł) znak przechodzenia . Cel ćwiczenia . Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym.dzieci „wybiegają" na czworakacłi. w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). kolejka). c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). b) dzieci rozciągają ręce w bok. Siad dzieci wykonują bardzo powoli. e) same palce z poziomu w górę . z którego rodzi się aktywność dzieci. najlepiej według wzrostu. skaczą.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący". U w a g a . Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka. i) ruch dłońmi w górę . d) skinienie ręką w bok .dwójki (pary w dwójkach). kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak.a ręce .

8. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie. który rząd robi to najlepiej. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. na klaskanie lub liczenie. Z dwurzędu . potem zwrot do rzędu. typu gimnastycznego. nieznaczne wymachy ramion. dwa. za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie. Odstępy jednego ramienia. H. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących.formowanie rzędu i dwurzędu.rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. których ruch dotyczy. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. wybiega dwójka. b) ćwiczenia szyi. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. Dwójki zwracają się do siebie . Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach.nauka równania. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. raz. 2. dla dorosłych w formie ścisłej itd. Nikt przecież nie chodzi. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. c) ćwiczenia nóg. Proste korowody. lewa noga i odwrotnie.kolejno biegną następne pary. na skinienie dwoma palcami. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). wykonując np. w zależności od tego. 6. Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. 9.„szeroka uliczka". Dzieci robią dwa.głównej i końcowej. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio. 10. np. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). z chwytem za ręce. „gęsiego". kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. Zbiórka w dwuszeregu . Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka. dwóch ramion. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). np. równomierny rozwój układu mięśniowego. płotek. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. U w a ga . 7. a ruchy powinny być umiarkowane. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno.ramiona w bok 3 . W marszu . chowanie się za jedynkami . która kolejka ustawi się pierwsza. Dla dzieci w formie zabawowej. 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. np. cztery kroki w tył.ramiona w dół. jak szeroka ma być ta uliczka. b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. 5. Ocenia się. 82 .otwieram oczy. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. U w a g a . Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. szereg). Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. d) ćwiczenia tułowia. Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1. tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. staje naprzeciwko prowadzącego . trzy. c) ćwiczenia rozluźniające. odpowiednio dobrane. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu. Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. 3. zależy to od różnych uwarunkowań. kroki dostawne w przód i w bok. harmonię i estetykę ruchu. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . trzy . Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego.to samo w dwurzędzie. ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd.Rząd „Kolejka". Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące.ramiona w przód 4 . ale również płaszczyzny ruchu). 4.ramiona w górę 2 . 2. Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi. Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. dla „gości". 3. nie spotykanymi w życiu codziennym. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. taki ruch ramion: 1 .

powrót. Pozycje izolowane. np. Są to takie pozycje. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. Nogi wyprostowane. Każde ćwiczenie. Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). np. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. szyja wyciągnięta. 2 . 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. ale pięty złączone. Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana.wznos lewej nogi. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała. ramion i nóg. Pozornie bardzo łatwe ruchy. Postawa rozkroczna . Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca.b) ćwiczenia z przyborami. Pozycje. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. np. W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. Dalej treść ćwiczenia: l . Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. musi odbywać się z określonego położenia ciała. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. ażeby spełniało swój cel. tzw. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. 4 . W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. 85 . Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. Palce złączone. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. Barki w dół. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. 2) powrót do przysiadu podpartego. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. 2. łopatki ściągnięte.wznos prawej nogi. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. np. jakim jest ruch wznosu nóg. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). stojąca na jednej nodze. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. u małych dzieci. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. pozycji wyjściowej. Pozycje chwiejne. np. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych.pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. będą ćwiczeniem męczącym. Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. różne ułożenia ramion. określonego pozycją wyjściową układu ciała. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. unik przodem itd. Stopy lekko rozwarte. Będą do nich należały np. Brzuch wciągnięty.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. 3 .powrót. Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. krążenie nadgarstków. pw. 3. Postawa równoważna . przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). np. ściągnięcie brody lekko do mostka. które jak gdyby „omdlewają".

klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. 11) Jest to pozycja wyjściowa. a zakroczne. Jest to po zycja ciała. Układ ramion w klękach może być różny. 2. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. są pozycjami równoważnymi. np. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. Klęk jednonóż (komenda . prawa noga ugięta Ryć. Klęk obunóź (klęk prosty). np. o kolanach zwartych. zakroczny lewa (prawa). Klęki jednonóż w rozkroku. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu). Pozycje wyjściowe w klękach. klęk obunóź rozwarty.klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. RR w górę. W zależności od tego. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. w której jedna noga znajduje się w klęku. np. 4) zgięty.przechodzi się do klęku. 11. Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. 10. w zależności od treści ćwiczenia. druga w wykroku oparta stopą o podłoże. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. czy obie nogi są postawione czy jedna. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. 2) klęczny. które tę pozycję utrzymują. Pozycje wyjściowe stojące. Należy precyzyjnie określić. w przód -„.: RR wzdłuż tułowia. gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. 3) ugięty. i jak są ustawione w stosunku do ciała. gdy noga przenosi się do przodu. a w szczególności w zakroku i wykroku. wyróżnia się: l. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. RR w bok. 5) prosty. których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. ogólnokondycyjnych. rozkroczny lewa (prawa). wykroczny lewa (prawa) w tył -„. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. która noga wykonuje ruch. 87 .

więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. jednocześnie Pozycja leżąca przodem. skrzyżny). Pozycje wyjściowe w siadzie. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . Układy ramion mogą być różne. 13. siad skrzyżny. kleczny.wybiórczo lub zespołowo. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. PR na biodrze. to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. Siady na ławeczce: 1) okroczny. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. siad kroczny (szpagat) siad kleczno. dwugłowy uda. Można tu wyeksponować ruch tułowia. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia. pw. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). lecz poziomo. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. np. Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. ugięcie nogi od strony podłoża. zarówno dla toru oddychania brzusznego. w których tułów jest izolowany. Pozycja leżąca bokiem. Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. Jedna ręka w górę. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. 7) klęczno-rozkroczny. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. Pozycje leżące. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). wykonywać drugą 89 . np. Pozycje leżące (ryć. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. 2) na ławeczce. bardzo stabilnymi. półścięgnisty. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. na niej spoczywa głowa. 12. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. LR łukiem nad głową. potem w lewą stronę. Głowa lekko odchylona w tył. Ryć. klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej. np. Jest to pozycja mniej stabilna. Prawa ręka stabilizuje. w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. 8) klęczno-zakroczny. 9) kroczny (szpagat). rozkroczny.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). ugięty. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. twarzą do podłoża. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała.

gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie. co powoduje ucisk na serce. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. w zależności od skośnego położenia ciała. że ręce są ugięte w łokciach. dłonie podtrzymują tułów. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). 91 . W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. Nogi powinny być złączone. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. b) pozycja leżenia przerzutnego. Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego.ćwiczenia tego. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. ponieważ na nich. 90 ^^^ . aż do uniesienia bioder. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. ramiona wyprostowane w łokciach. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. blisko tułowia. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. Leżenie przewrotne. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża.—. działa przeciwlordotycznie. . Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań. gdyż może spowodować bezdech. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem.powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. dłonie na podłożu. np. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. Leżenie przerzutne. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. 15. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. Płaszczyznę podparcia stanowią: . 14. Podpory. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. Jest to dość trudna pozycja równoważna.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg. nie należy stosować. Pozycja ta może być stosowana u dzieci. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji. Może dojść do niebezpiecznego upadku. 2) podpory zwieszone . |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. czynności dnia codziennego. młodzieży i ludzi młodych. Pozycje wyjściowe w podporach. Układ może być również taki. palce stóp obciągnięte podeszwowo. * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć.

co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy. to określamy .nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2.w dół. dynamiczna praca mięśni rąk). Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion.kierunki pośrednie i główne. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. przy wyprostowanym tułowiu. Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. Skurcz mięśni grzbietu. które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. . zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg.w górę.w bok. Ru92 Ryć. Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. 3 Ramiona w przód w górę 4. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić. na przykład podpór łukiem leżąc bokiem.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. wznosy ramion z określonego położenia ramion. Położenie ramion (ryć.w przód w dół. .w przód. r/uty ramion.kierunki pośrednie położenia ramion. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia. to określamy sposób wykonania ćwiczenia. co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu.kierunki główne położenia ramion. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. którym bokiem).w tył. Kierunki główne położenia ramion: .na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych. .3) podpory leżąc przodem . Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. Ramiona w tył w dół 5. chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2. Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach.gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie. pośladków i czworogłowych. pompki . . Położenia ramion . które wy/. Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. Jeżeli tułów ma być załamany. Może też być pozycją końcową. 93 . zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała. . Popularnym ćwiczeniem są tzw. a tułów jest wyprostowany. z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. jest to podpór leżąc przodem. . które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie. 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża.w dół na zewnątrz. Ramiona w bok 3.w przód w górę. Ramiona w górę la. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. Jeżeli ma być inaczej.w górę na zewnątrz. . zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża. najczęściej przez przenosy ramion. . 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. jest to podpór leżąc tyłem. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie). brzucha i pośladkowe). 16.

. zgięcie ramion 94 95 .ramiona w górę skrzyżnie. . Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie. Ruchy ramion (ryć.RR ugięte w łuk do styku palcami. S k u r c z e . . .dłonie dotykają barków palcami.ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia.tak jak w położeniu „ramiona skurcz". biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć.na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja). ramiona -. . . Układy ramion. .ruch w stawach łokciowych.łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia. Krążenia nadgarstków . do określonego położenia.ramiona skurcz . . Ruchy ramion. wymach ramion Ryć.ruchy. Krążenie przedramion .ramiona w bok.ramiona w dół skrzyżnie. która wspomaga ruch. łokcie odchylone w tył). .ramiona w łuk nad głową .z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach.dłonie na biodrach kciukiem do tyłu. 17. przodem zgięte.ramiona na biodra złóż . 17): . Wy p r o s i .ramiona biodra chwyć . O p u s t . wewnętrzna (pronacja).ramiona w dół. . w przód ugięte.ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku. łokcie zgięte.ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie. S k r ę t . to trzeba to określić). P r z e n o ś . w przód ugięte. . 18) W z n o s .ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach.ramiona w górę (dłonie splecione). R z u t . powrót po tej samej drodze ruchu. głównie siłą bezwładności. . ręce zwrócone w przód.ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach. w górę ugięte. .ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty.opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym.ramiona w bok.ramiona w przód skrzyżnie. ugięcie tylko od 90°: . K r ą ż e n i a .Uklady ramion (ryć. ramiona odchylone w tył).ruchy okrężne dłoni.szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu. Wy mac h y .ramiona w bok. 18.

przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). Ryć. .płaszczyzna strzałkowa .płaszczyzna czołowa -. Krążenia ramion (ryć.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych. Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: .odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać. 20. które mają jakieś. U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. 1h.skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). a dopiero potem w górę). . Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa. Ćwiczenia szyi (ryć. np. Ćwiczenia s/yi. Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym.płaszczyzna poprzeczna . „skłonić głowę tak. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. krzyżując ręce przed sobą. RP w bok . Krążenia ramion. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. RL w bok . Leżenie bokiem na skrzyni. Uwagi do ćwiczeń szyi. jak i niskich.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy.skłony tułowia i głowy w przód i w tył. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. 23. nadgarstkowych i palców. zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz . żeby nie zaburzyć równowagi. . jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające). Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. żeby dotknąć uchem ramienia" itp.Ryć. Leżenie bokiem na skrzyni. zaburzenia pracy błędnika. a opuszcza łukiem bocznym. Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. mówiąc np. a opuszcza łukiem skrzyżnym. ponieważ może dojść do urazu. nawet niewielkiego stopnia. 97 .przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. 21. RR w przód . ' Ryć. Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy.skręty szyi i tułowia. ale w odpowiedni sposób.ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym. łatwymi do wykonania. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. 22. 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce.przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. . żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych.

bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. a więc nie tylko chód.stojąca. Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. 24): 1) ćwiczenia w podskokach. przyciągnąć brodę lekko do mostka. . Ic. że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1. Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa.zgięcie . Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej. 4 . cofnąć i opuścić barki. Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 . .ruch jak najkrótszą drogą. W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka. Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie. Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami.wybiórczo .wykroki i zakroki .ugięcie do 90°.rzut . jeżeli bez zaznaczenia. w zależności od określonego zadania. Przykład ścisłych komend: Pw. która noga i czy na całą stopę. 3) wypady. Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała. Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni.przenosy . .Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np. Przysiad . skręt głowy w lewo. Półprzysiad . W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się. 2) przysiady i półprzysiady. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). masa ciała na obydwu nogach. Ćwiczenia w podskokach. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg. Przysiady i półprzysiady.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie).obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°. Całość powtórzyć 4 razy.rozkrok .do granic możliwości ruchu w stawie. Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. Ich charakter sprawia. . gdyż są jedną z naturalnych form ruchu.wyprost . Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie.wymach RP. skręt głowy w prawo. która noga dąży do rozkroku. ale również rzut.zaznaczyć. trzeba określić. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. czy na palce. 3 . RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową). gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych.powrót do pw.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej. 2 . Tempo od l do 4. Dynamicznymi. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych. które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia. bieg. . Siłowymi. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. 2.wymachy . Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka.powrót. 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów. do jakiego położenia. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg.trzeba zaznaczyć. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów. . dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych. to powrót po tej samej drodze ruchu.wymach RL. które występują w życiu codziennym.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . masa ciała zostaje na nodze postawnej. W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. Ćwiczenia nóg 3. są ćwiczeniami trudnymi. Ruch rozpoczyna RP. Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. uwypuklić klatkę piersiowy. Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. . 98 . za pomocą których . W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. Tułów zawsze w wyproście. skok. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. .

która przechodzi do wypadu. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych. Wypady są ćwiczeniami nóg.wypad w bok. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). b. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 . Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. gdy np. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . biodrowych i skokowych. o drabinki.wypad w przód. . e. d. Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). 100 Ryć. 24.wypad w tył. c. a. . ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). np. w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia.wypadową. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. b-e.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. nazywa się nogą wykroczną . ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. wykonywany jest wypad w przód PN. Wypady. 24. Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. Noga.

25. Ryć. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej.skręty T w lewo i w prawo. co następuje w momencie. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze.skręty T w lewo i w prawo. jako koordynator narządu ruchu. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . NN uniesione w przód. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów. Pótwaga i waga Ryć. 29. Noga postawna jest zawsze zgięta. Wszelkie wykroki. wymachami nóg. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. Leżenie przodem na skośnej ławeczce.wymach NL w przód i w tył.wznos NN w górę i opust w dół. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. jak i w celach ogólnorozwojowych. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. tyłem. zakroki. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. wypadach. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. tułowia i nogi „wolnej". tyłem lub bokiem. RR na karku. ale również na cały układ ciała. Ryć. np. Półwagą i waga może być wykonana przodem. Ryć. np. NP ugięta . 26. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. chwyt za szczebel . stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego. wypad w przód w skos. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. tym większa lordoza lędźwiowa. Leżenie na prawym boku . w szczególności na palce. a drugą na podłożu. Ryć. Siad prosty na skośnej ławeczce. że człowiek żyje.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo. 3 ł. Leżenie tyłem. 28. których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. 32. podskokami itp. Jak 31 . ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi.skłony do nogi postawnej i opartej. przynajmniej w linii ciała. ruchami ramion. Ryć. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°. Wyższe ustawienie nogi. 103 .Ruch rozpoczyna PN. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. stopy zaczepione pod szczebel . żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. 27. Id. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. wypad w tył w skos. Leżenie tyłem . Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. całą stopą ustawiona na podłożu. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście.tylko w leżeniu tyłem. bokiem. Ryć. Leżenie przodem . W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym.: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. u mężczyzn 50-55°. Im większe przodopochylenie.. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem.wyinach NP (NL) w tył i opust w dół.przodem.wymach prostej NL w górę i opust w dół. jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. U n i k jest to pozycja. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia . który dąży do takiego ustawienia. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo. Ćwiczenia tułowia Ryć. których praca sprawia. bardzo intensywnie pracuje. 30. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. stopy zaczepione pod szczebel . Układ ramion może być różny. Druga noga wyprostowana. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. 3) uniki . powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. RR w górę. Leżenie przodem na skośnej ławeczce.

pozycja leżąca przodem jest pozycją.ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: .najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej. . można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek. . Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . 4. W przód: Skłony (ryć. . kolanowych. . Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe.wykonując ćwiczenia mięśni brzucha.skłony. U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: . Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu. w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 . skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa.skłony tułowia w bok. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: . Opad (ryć.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy.ustalenie bioder.ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. .w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach. stojącej na nogach złączonych. 104 . . 3. . biodrowych. a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny. ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach. bardzo sprężyste. wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. 2. np. Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych.podpór bokiem.siad. .skręty tułowia. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód. . . Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. Przykład: Pw. 33. skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć. leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). . .ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych.ćwiczenia mięśni brzucha. Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad.krążenia tułowia. 34).ćwiczenia mięśni brzucha. a następnie w górnej części kręgosłupa.wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A.ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. z pw. a zmniejsza się krzywizna piersiowa. z pw. . ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy. gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym. . w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy. Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu. izoluje ruch skrętów tułowia.skrętoskłony tułowia.opad. Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża. Opad tułowia może być w stawach: skokowych. b) w tył: . wznos nóg (sterowane dołem).Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe). nie należy zatrzymywać oddechu. od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka. . Skłony i skręty tułowia. 33). . które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. . ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. . połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania).opad tułowia w bok.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia.nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa.

Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. W ćwiczeniu tym. Pw. podparty. Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy.siad prosty tyłem podparty.skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo. 107 . Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. Pw. W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu". również mięśni tułowia. oprócz mięśni nóg. .siad ugięty tyłem. Należy go wykonywać.wydech. wznos RR bokiem w górę . . NP ugięta w przód . 36. ale i tak jest ono bardzo trudne. oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie.siad prosty tyłem. potem wyprosi. RR wzdłuż T. RR wzdłuż tułowia. Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa.stojąca w małym rozkroku. 35. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki). Mięśnie ramion pracują intensywnie.wdech luźny. a staw skokowy. Przykłady ćwiczeń: Pw. Układ ramion i nóg może być różny.r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. . przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. . Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście.siad klęczny. . wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. pracują mięśnie nóg i ramion. Opad w przód . a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe).leżenie tyłem.skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). Najlepiej przy drabinkach.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego). du na to. Pw. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) . potem drugiej). W ćwiczeniu tym.r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej. powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia. RR wzdłuż tułowia. ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . Klęk jednonóż. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście. Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. podparty. Opady tułowia. oprócz mięśni tułowia. opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. 34. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h. W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). szczególnie ścięgna Achillesa. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. z głową ustawioną lekko w tył. skłon w przód . intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). * Pw. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego. Ryć. wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem. NN zgięte w biodrach i kolanach. Pw. . wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. piłka trzymana stopami. opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. Opad tułowia w przód . np. stopy na podłożu.

b. którego tułów jest wyprostowany. .klęk podparty. 108 . B. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. Pw.leżenie przodem. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. C. Ryć.leżenie przodem.wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa.ruch w stawach kolanowych.kolejne unoszenie nóg. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych. Leżenie tyłem. . U wa ga.skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu.uginanie ramion. 40. . Pw.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy.przejście w bok ruchem dostawnym rąk.krąycnic biodrami.podporu leżąc przodem.klęk podparty. . podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion. powrót do pw. głowę opuścić. Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. . jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. RR z piłką w górze. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył. . Z pozycji stojącej opad w tył . 38. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. Z pozycji klęku prostego . broda lekko ściągnięta do przodu. tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. koordynacji i siły mięśniowej. RR w bok. Pw. RR w górę. Ryć.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem.leżenie przodem. . głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić.leżenie przodem. 37. podpór bokiem itp. Współćwiczący podtrzymuje partnera. . ugięcie nóg i uniesienie tułowia. Podpory . Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego. laska gimnastyc/na /. Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. powrót do pw.klęk podparty . pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. . RR w górę. potem zmiana. Pw. . Leżenie tyłem w rozkroku . . wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem. .ruch w stawach skokowych. włożyć piłkę między stopy. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). Ryć.). . podpór postawny. Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. wznosy RR i LN z wytrzymaniem. Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia. Pw. NN ugięte. biodra uniesione w góię •. stopy przytrzymują piłkę. które pracują w wydłużeniu.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia. Pw. Leżenie tyłem w ro/kroku.leżenie przodem. ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej . —jak wyżej. Pw. Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion.leżąca tyłem. Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a.naprzemienne unoszenie ramion i nóg. W tył: Opad tułowia. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. piłka r*xl prawą dłonią.Pw. NN wyprostowane. naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . ponownie ugiąć nogi. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion. przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). RR i NN. Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji. 39. ręce na karku . następnie obniżyć lędźwie. Pw. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . Tułów powinien być prosty. Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych. potem w lewo.

Jest to układ trudny. opad tułowia w bok . Ułożenie jednej ręki na biodrze. klęk obunóż . klęk rozkroczny jednonóż .skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę.skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej. stopniując układ RR -od RR w dół. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu. Ryć. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. ani w tył). .skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . RR w przód .na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. druga ręka jest wzdłuż tułowia.przejść do podporu. Pw. LR w łuk nad głową itd.tylko w podporze tyłem. siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej. Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. siad rozkroczny .skłony tułowia w bok utrudnia się. stojąca . gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. Ćwiczenia tułowia . Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu.najlepiej rozkroczna (większa stabilność). Pw. drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). Pw. rozstawiając RR w bok.jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. Tyłem . Jak 42 . 43. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód. na biodro. a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. Podpór leżąc przodem. b. Bokiem . Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. chwyt za biodra. Pw.pw. 42. Podpór leżąc bokiem . 41.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. Wydech ułatwia wykonanie skłonu. specjalne wskazania): . W pozycjach leżących: a.jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. RR w górę. Ryć. Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu. Pw.pw. Ryć. Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń). siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok. jak i na LN.

Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała.stojąca w rozkroku. . siad skrzyżny. . Pw. wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. potem wznos obujóg wytrzymać. Pw. druga ręka wzdłuż tułowia.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. Pw. . skręt głowy w kierunku skrętu.stojąca w rozkroku. .klęk podparty. skłony boczne tułowia itd. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. PR w łuk nad głową. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu. . powinny być ustabilizowane.opad tułowia w przód.Podpór leżąc bokiem . W zależności od sposobu wykonania. Pw. naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana). R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. Przykłady: Pw.stojąca w rozkroku. RR w bok. Pw.leżąca przodem. wymach ramienia. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. LR na lewym biodrze. ale raczej wydychać je. .siad skrzyżny.siad klęczny. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. RR w górę. płaski i rozkroczny. . to samo na drugim boku. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma.klęk rozkroczny. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. . rzut. skręty tułowia w prawo i w lewo. nie należy wdychać powietrza.pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. Wznos LN wytrzymać. potem w lewą stronę. Naprzemienne skłony T w bok. żeby tułów był prosty. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy. pogłębienie skrętu. RR na biodrach. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 . Pw. Pw. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. okroczny na ławeczce. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. . Pw. Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. . LR wzdłuż T. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże. Są to ruchy funkcjonalne. klęczny.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. RR w bok.

Z klęku siad klęczny. Ustawić się w rozkroku. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem.RR na kark . Pozycja trudna.siad skrzyżny . to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane). albo w górnym (małe kółeczka): . stojącej.krążenie bioder . Klęk rozkroczny . Przysiad podparty . 7. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy. pas barkowy i RR nieruchomo. . 9. gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo. Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. Pozycja leżąca przodem .klęk podparty . Rozkrok .chodzenie po schodach. rozkrocznego. Stanie na nogach zwartych .dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu. skrzyżnego.postawienie całych stóp i odstawienie tak.metoda Bobath).stanie rozkroczne. wchodzenie po drabinie. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. gdyż ogranicza swobodny oddech. . Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych . 113 .siadów: prostego.RR w bok .tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej. 3. . Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: . Klęk podparty . Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) .naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy. Siad skrzyżny . Siad klęczny podparty . . 11. Łokcie jak najdalej w przód. potem na L stronę.krzaczki i wysokie drzewa. . 13. Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi.układ ciała jak w siadzie klęcznym. 4. . brodzenie po śniegu. .zanurzanie się w rzece.skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi. Klęk'prosty . że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju. .karły i olbrzymy . 10. Odległość 2-3 stopy. uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. RR w bok. 6. Pw.strzelanie .przysiad i postawa. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1. Leżenie tyłem .stojąca. krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła). Wybieramy takie pozycje. muszelek i lepienie śnieżek. 2. .rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . który ma równą powierzchnię. Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce.tej pozycji nie stosuje się często. na piętach. Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. Układ kręgosłupa i stóp swobodny. 8. Stopy postawione blisko tułowia . Dzieci naśladują stół. okrocznego. siady na P. 5.pozycja rozkroczna.nieruchomo RR w miejscu.zrywanie kwiatów.wykrok z tupnięciem. w pw. 12.kontrola układu ciała. że „koło jest duże".przybranie postawy z oparciem ręki. Stopy płasko ułożone. Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej). jagód i grzybów.zbieranie kas/tnnów. . potem skrzyżowanie nóg.Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową. Siad prosty na ławce .masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach. które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. Przejść do siadu.klęk rozkroczny . ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. Oszczędzać stawy kolanowe. masa ciała spoczywa na nogach.wyrównanie lordozy lędźwiowej. podskakując.dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność).kolana oddalić od siebie.

. rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. 7. Drzemanie w fotelu . potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy.chwianie się. Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny. . Ćwiczenia tułowia. 3. Robić „długą szyję". Głowę ustawić wysoko. wznos ramion prostych i uderzenie o uda. 3.„wiatrak". huśtanie. W siadzie .mała piłka gumowa . . Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód .skłony boczne.kaczka nurkuje .skręty głowy. W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym . Przykłady: nóg. Wahadło zegara . potem drugą ręką.lekkie skłony głowy w przód i w tył.stać jak drzewo krzywe i proste.kołyska. klecznym. 2. rozkrocznym. Kogut pieje.duża piłka gumowa . Ćwiczenia: 1. klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej. b) podskoki: . 6. Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej.przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie. c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: . 115 1. Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1.wesoły ptaszek. Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia).bezwładne zwieszenie głowy . e) wieszanie. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie.lekkie rytmiczne podskoki. W siadzie . kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej). Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu).wyrabianie ciasta. Kiwanie głową jak pajac .pełny worek. na ławeczkach szwedzkich.wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem). W klęku prostym lub rozkroc/nym . Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy.„trzepotanie skrzydełek" .„koci grzbiet" . rozkroczny. Kiwanie głową jak bicie zegara . Klęk albo przysiad podparty . . 2. 4. połyka wodę. Kurka pije wodę. . Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). grzbietu i brzucha: 1.podlany kwiatek. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion). Siad skrzyżny z chwytem stóp . 9. podnosi dziobek.wolno . 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. 114 .zmarznięty ptaszek .wznosy i opusty ramion skurczonych. wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). W klęku prostym lub rozkrocznym .„strzał". 5. 4.podskoki do głębokiego ugięcia kolan. Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy). 10.ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku. 8. 5.podskoki pajaca. chwyt za ręce. 2. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie.. potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion.skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów.stać jak domek mały i wielki.„wahadło zegara". 3. 3.kwiatek rozwija się i rośnie.pusty worek . d) strzepywanie bielizny. ale również w postawach niskich.kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto). Kotek rozgląda się .skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2.rytmiczne skłony boczne tik-tak. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. przysiadzie podpartym: . klęczny. Początkowo sam tułów. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie.zwiędły kwiatek . Pajac się dziwi . Siad klęczny . b) pranie na tarce.duży ptak . zaczynając od głowy. Pozycja jak wyżej . c) wykręcanie bielizny. W klęku . Im wznos ramion wyższy. 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa.podskoki dla rozgrzania się . Krowa ryczy . drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok.wyciąga szyję i cofa ją. W staniu . łącznie ze skłonem tułowia). tym trudniejszy. 4. Mycie podłogi jedną.

117 . strzepywanie ramion. d) dzień dobry . jedną ręką lub dwoma rękami.ukłon japoński. Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu. 3. ugięte ręce podtrzymują uda .opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych. 8. Siad. 116 4. przenoś ramienia łukiem nad głową. Poprawić postawę. siad na ławeczce. Siad płaski. Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. 4. 2. klęk rozkioczny. f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). 4. 10. płaski. 9.mycie podłogi.tak-tak . Ćwiczenia: 1.jak wyżej . ruch w stawach biodrowych.wiosłowanie na ławce.łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). Huśtanie łódki na falach. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy. Siad płaski rozkroczny . ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa.dzwony . Pranie bielizny . . Leżenie przodem. g) klaskanie nogami .rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian. ugięty. Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych.aniołki.ruchy skrzydeł. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). coraz szybsze i głośniejsze. U w a g a . Sianie rozkroczne . Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej. Leżenie przodem . Stanie rozkroczne . 6. Leżenie przodem . skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery . W staniu rozkrocznyrn .ruchy pływackie nogami. 3. lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył.mały opad. kwiat. 12. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. plecy proste. Leżenie przodem . stanie rozkroczne. Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. diabełki (aniołki .nie-nie (kiwanie głową).wznos ramion tylko do wysokości głowy). Samolot wznosi się w górę. drzewo. Siad klęczny podparty . Siad okroczny . rozkroczny. 2.wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. W siadzie ręce w bok . siad skrzyżny. Wahadło zegara . We wszystkich pozycjach wymienionych .położenie się. Nie ustalona miednica. Siad klęczny podparty . 2. wyprost do siadu klęcznego i klaskanie.uderzenie obydwoma nogami.jak wyżej. 7. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami.uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże. Ćwiczenia: 1. ręce naśladują ściąganie sznura. U w a ga . Potem opad w dół do p w.dobranoc . W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony).• 5.wbijanie gwoździ. Opady tułowia: 1. Siad klęczny podparty . Dwójkami naprzeciw siebie. motyli (klaskanie przed sobą). postawa w wykroku. tylko w stawach biodrowych. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi). Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny. Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1. plecy proste).waga. brzucha). ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę.rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). szybkie tupanie stopami o podłogę.dzwony . Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm.kręcenie korbą (mały ruch. 5. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste). Siad skrzyżny ze skłonem w przód . . Pw. gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. 5. potem „strzał" . Pozycja stojąca w rozkroku . trzymając się ze ręce.ścinanie drzewa .głowa na poduszce (czoło na pięściach). klęczny. 11. Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. 2.szewc szyje dratwą . Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów. b) pływanie na grzbiecie . Chwiać się jak zboże. jak kij od szczotki. przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia).rąbanie drzewa.klasnąć przed twarzą.uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. postawa stojąca. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. 6. Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu. klęk podparty. ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia.grzmot. musi być wykonany przy ustalonej miednicy. Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa. c) jazda na rowerze . a zwłaszcza jego odcinka piersiowego. rozkroczny . Zaczynać od głowy. 3.kolejne rysowanie kół nogami.rąbanie drzewa . łapanie much.bim-bam. plecy proste. ręce naśladują chwyt wioseł. 7. prosto. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą.wstawanie . Pw. 5. kolejne.

W staniu rozkrocznym. U w a g a . Siła skurczu mięśni powoduje. bez napinania mięśni. Ćwiczenia z dużym obciążeniem . Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: . przeciąganie się . Do ćwiczeń siłowych należą: a. . polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko.np. Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion. Fantazyjne określenia . na zamarznięte szyby. poruszanie rękami i nogami swobodnie. wspinanie się po linie. Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała. Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę.leżenie na trawie. b. kiedy przybierają postawę dobrą.leżąca tyłem. jak stać. . RR w górę. Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu. . żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. -jak wyżej . lekkie ruchy. Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. NN zgięte. . . Pw.opalanie się na plaży. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech). Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. Siad klęczny (parami) . Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. w jakich odbywa się oddychanie.grać na trąbce. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw. a jednocześnie naturalny. skłonić głowę. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. na plaży. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń. objąć kolana i drżeć z zimna . Przede wszystkim dopilnować warunków. Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu). 119 118 . Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. 4. . Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. bez względu na to. . przejście w zwisie ugiętym po tramie. Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji. 5.w bezruchu. wykrocznym . Grabienie siana. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. dmuchać. a kiedy złą. Ćwiczenia izometryczne . a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała.wymiernej zdolności motoryczności człowieka.wąż wydłuża się i syczy (długo). w ognisko. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. „oporowej". 6. Pw. gorące mleko. tak żeby dzieci rozróżniały. które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni . NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. Rzucanie kulkami śniegu za siebie. do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone. Pw. że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny.dmuchać na piórko. postawione na podłodze . Klęk podparty rozkroczny . 7. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu. Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne.3. wiatr wieje.ciasto rośnie.jak wyżej . zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw. Pw.wydech ustami).wydając głos zmarzniętego).deszczyk spadł . . podpór leżąc przodem). charakterystyczne cechy ruchu.leżąca. które w danym układzie ciała nie muszą być czynne.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie. np.jak wyżej .leżąca przodem. W staniu luźne wymachy RR.dmuchać na świeczkę.i zimno. Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość.chuchać na ręce. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy.przeciąganie bielizny.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy). ugięcia i położenie nóg i rąk.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go.

wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). c. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo).luźniające w skłonie w przód. znanego teoretyka wychowania fizycznego. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. Drugi wykonuje skłon w tył. np. po skłonach intensywnych w tył. Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np. Zasadą jest. Ćwiczenia siłowe . Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała. c. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. . np. Ćwiczenia. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. unosi współćwiczącego. Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. ćwiczenia ro/. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. Ryć. np. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. 46.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. chwyt za dłonie współćwiczącego. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. marsze i biegi terenowe.Konstancin. które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. Według prof. b. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). współćwiczący. czołganie się czy chód na czworakach. Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. Gibkość jest związana ze zwinnością. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. np. d. RR w górę". w siadzie prostym RR w górę w skos. 45. Gilewicza. który wykonuje ruchy RR w tył. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. hantlami. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. trzymając za przeguby nadgarstków. Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała".

120 .

3 . . . nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. wstrząsnąć RR. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki.Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia. . Pw. RR w dół: 1. .siad klęczny. a potem rozluźnić. RR w dół: l. 3. . utrudniony oddech przeponą. w małym rozkroku. rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie. 4.stojąca. Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. RR w dół: . noga wolna zatacza ósemki.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy. 3.stojąca w rozkroku. Ćwiczenia na przyrządach.stojąca.leżenie tyłem. 2. -jak wyżej. .stojąca na PN.luźne krążenia głową.zmniejszenie odczucia bólu. . 8 .skłon głowy w przód. skrzynia. swobodne wymachy RR różnokierunkowe. rozluźniając je. 4 .stojąca. .leżenie tyłem. półskłon RR w dół. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. w bok. luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej. 3) pw.T.w rozkroku. . Są ćwiczeniami. Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. Pw.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. . kolejne wolne opusty RR i przedramion. RR chwyt za biodra . .opuścić tułów do skłonu. . Pw. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy. Pw. Pw.pół leżąca. 2. RR w bok. . Pw. poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech). Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. 4 -powrót do pw.leżenie na boku. Pw. Pw. -jak wyżej. RR w górę. 6. ale powoli.stojąca.leżenie tyłem. Pw. 6 . . potęgującym element rozluźnienia. Są to ćwiczenia. głównie pod koniec lekcji. Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni. Pw. . bez współćwiczącego. RR w górę.stojąca. . całego ciała). opuścić RR. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa).luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. NN ugięte. RR za głowę. 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: . . Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. RR rozluźnione: 3. . które odbywają się na określonych przyrządach. 5. 5. w tył. Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych.stojąca lub siedząca. 4 .stojąca. . 7. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. 2) pw. . Przykład: pw. Pw. przyborów i przyrządów. ławeczka. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a. luźne uginanie przedramienia. to samo druga noga. LR w dół. NN lekko na zewnątrz. głowa zwrócona w bok. . RR luźno. Pw.luźny skłon w przód. Pw. Pw.leżenie przodem .). rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi. . . Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem. . RR w dół. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych.jak wyżej. Ćwiczenia wolne. T w półskłonie.wznos RR przodem w górę. Pw. 123 .2 . pół siedząca. to samo druga noga. RR w bok: l. i to samo w stronę przeciwną. równoważnia itp. wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył. RR w dół na skos.luźne zwroty głowy do położenia w przód. tułowia. 2. .różne górne położenia rąk. np. LN nieznacznie ugięta. mięśnie synergistyczne). . które ćwiczący wykonuje sam.siad skrzyżny.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania. PR w łuk nad głową. Pw. RR w dół w skos. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. Wskazania: . który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. rozluźnienie mięśni całego ciała. Pw.wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe. ułatwione oddychanie torem piersiowym.stojąca w rozkroku na nogach ugiętych. to samo w stronę przeciwną. b. RR w dół. poręcze.różne.wykrok PN w przód .leżenie przodem. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód.powrót do pw. 4) pw. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw.

siad klęczny z przemachem RR w tył.skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. . Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos.wznos RR przez wyprosi łokci. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć. . RR na barkach.prostowanie NN. wydech . wydech .leżenie tyłem. 47.RR w dół. 2) wdech przez nos. atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np.leżenie przodem. Pw. 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych. piłki lekarskie. wydech . wydech .klęk podparty: wdech. Pw. wydech ustami lub nosem. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. 2) leżenie tyłem.)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne.leżenie tyłem. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń. Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie. wydech z wymawianiem zgłosek. . .stojąca lub siedząca. Przykłady ćwiczeń oddechowych. szarfy. RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . Pw. wydech . Pw. Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. RR w tył. na udach: wdech. które dla lepszej wyrazistości. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. wydech .prostowanie T i głowy w tył. . wydech .siad prosty podparty: wdech. a także wad postawy i skolioz. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw. RR oparte obok bioder: wdech . chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia.przejście do siadu skulonego. 124 . Pw. woreczki itd.siad na ławeczce: wdech . RR w dół: wdech. P w. w skos. Są to ćwiczenia.c. Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem. laski gimnastyczne. Instruktor liczy sekundy. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania.RR w bok. . w dół.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. RR w dół na skos: wdech . Ćwiczenia z przyborami. . Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. .pw. wydech . Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. Pw.RR skrzyźnie.leżenie tyłem.esło.skłon w przód z dotknięciem głową kolan.

potrzebne w życiu ruchy. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej.zwiększone napięcie. . sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu.procesy starzenia się. W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. 3 kg. Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. osłabienie woli. 2) siad lub pozycja leżąca przodem. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: . rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. Pw. dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. . RR w dół: wdech . w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej. . tułów pochylony w przód. .jeżeli nogi są bezwładne.bezruch. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu.następstwa choroby. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne. Pw.opuszczenie rąk. Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi.ból. Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży. brak koncentracji uwagi. 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. 2) precyzja wykonywanych ruchów. elementy równoważne ruchów itd. zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. jeśli to możliwe. 3) powtórzenia ruchu. RR w dół: wdech . wydech .klęk prosty. 5) dobrze regulowane tempo ruchu. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . .przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. skok. na brzuchu woreczek z piaskiem ok. wydech. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży. swoich ruchów. np. .wznos RR bokiem w górę.ograniczenie ruchomości w stawach. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. łokcie oparte o uda. 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany.leżenie tyłem.zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej. 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach. gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących.osłabienie mięśni i czucia. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. . jak wzmożona pobudliwość. którymi są: chód. W zespołach ćwiczebnych. .narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi. 5) pozycja leżąca tyłem. RR obejmują brodę i policzki. wydech . w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego.blizny pooperacyjne. 4) pozycja leżąca przodem. Osobom leżącym. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra. stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw.choroby układu nerwowego. lęk. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. 126 .stojąca. w których znajdują się osoby po urazach ręki. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. na głowie. w bok. szczególnie dzieciom. w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych. . gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. . bieg. 6) obserwowanie przez ćwiczącego. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . 3) siad prosty.wyprosi nóg. Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego.siad kleczny: wdech . .

Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. Ćwiczenia równoważne. to inne zwiększają swoją piace. 5) równoważne w formie zabawowej. b) w dźwiganiu. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. 2) równoważne z użyciem przyborów. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. a przynajmniej akceptację. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. półwagi i wagi. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. Łatwe ćwiczenie równoważne. Dają wiele „radości ruchowej". 9) przestępowanie przez splecione ręce. 8) zmianę warunków. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. 7) uniki. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . 4) równoważne ze współćwiczącym. wykonanie kroku w przód. np. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. staje się o wiele bardziej skomplikowane. 3) y. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności.statycznej i dynamicznej. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. 2) zwisy i podpory. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. koncentracji.ale mogą być pokonywane. uwagę. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie. bez pomocy rąk. 10) zmianę sposobu przejścia. w sytuacji. które są życiowo użyteczne. właśnie dlatego. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego.wroty głowy we wspięciach. w jakich ćwiczenia się odbywają. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. 6) przysiady i półobroty do pw. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. zaistniałego stanu funkcjonalnego. Równowagę tę trzeba przywrócić. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. np. przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . np. 3) równoważne na przyrządach. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. choć z trudnością . 5) pochylenie płaszczyzny. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii).enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. wypady. Czucie mięśniowe. Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. 5) skoki. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. np. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. rzutne itd. wytrwałości i odwagi. przejście do klęku i odwrotnie. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. 4) chody i biegi. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). uwagi. laskę gimnastyczną itd. w których występuje element równowagi.. przezorność i śmiałość ćwiczących. 5) z przysiadu. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. 9) zmianę układu ramion. decyzji. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. Rozwijają koordynację ruchową. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. 3) wyrobienie nawyków ruchowych. W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. a więc zabawy bieżne.

6) siad płaski . Stopień trudności zwisów jest rozmaity. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących . gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. ruchy R i N w różne strony. W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie. . linki. 10) w dwójkach . Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni.przechodzi przez niego. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. .zwis w oparciu na przedramionach. Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. przejście po odwróconej ławeczce. wznos PR i LN. np. na równoważni. A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). druga podchwytem. Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. Pracują głównie grupy mięśni prostowników. W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać.chwyt od zewnątrz. kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. praktycznych nawyków. We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce.piłki lekarskiej. Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. 3) zwis dwuchwytem . 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. .co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała. Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają.zwis przewrotny.przejście do siadu równoważnego.zginacze i prostowniki . RR i NN w górę. 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. przez siłę ramion i pasa barkowego.zwis przerzutny. 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu). P o d p ó r jest to pozycja ciała.: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach. . . dłonie zwrócone na zewnątrz. który można zwiększyć wieloma sposobami. 48): 1) zwis podchwytem . Z w i s jest to taka pozycja. Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi. Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. oprócz charakteru użytkowego. płci i sprawności. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy.in.klęk obunóż. 7) przekroczenie „przeszkód" . 48.zwis na podudziach. że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. bacznie obserwując jego ruchy. Rodzaje zwisów: . . 2) z pw. 131 130 . W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń.Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się.walka „kogutów". ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. tułowia i ramion. drugi . linia barków równoległa z osią przyrządu.dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem). mają również charakter ćwiczeń kształtujących. w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni. 2) po przejściu czołganiem po materacu. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć. Ćwiczenia w zwisach i podporach. 8) wymijanie się dwójkami. że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia.jedna dłoń nachwytem. w której ciało ma taki układ. Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami. Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie.zwis skulny. następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu).zwis (na rękach).chwyt od wewnątrz. m. Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . 2) chwyt wewnętrzny . gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym. przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. dłonie zwrócone na wewnątrz. 2) zwis nachwytem . 3) podpór leżąc przodem. 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie. potem zmiana.dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz. gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia.wieku.

półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja). 53).odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. Ciało zwisa bezwładnie. W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. również w linii uchwytu dłoni. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć.siad zwieszony.półprzysiad zwieszony. jaki występuje w zwisie. 2) tyłem . 133 . np. nóg o podłoże. d) półzwisy leżąc (ryć. S ąt o takie pozycje. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia. ciało ma jeszcze inny punkt podparcia.stanie zwieszone. 49. a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. a masę ciała utrzymują palce i dłoń. wymaga rytmicznego oddychania.odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. . Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. b) pozycje zwieszone (ryć. klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. łopatki kierują się do linii kręgosłupa. 51). dostatecznej siły mięśni ramion. Inny podział zwisów: . 3) bokiem . wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. poręcze. Postawa zwieszona może być: 1) przodem . tram. Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna. .półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże. 52).p ó ł z w i s y. w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców. Zwis c z y n n y . Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. w których. 50. 50). .pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e . Wysiłek.przysiad zwieszony. 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. barki obciągnięte w dół. Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). odpowiednio młode i sprawne. np. na podudziu . Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach. W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi. Postawy zwieszone. . a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. a nie wstrzymywania oddechu. . W zwisach. Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka. . c) półzwisy postawne (ryć.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego).odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. siłą ciężkości. Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć.zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . a układ ciała w postawie skorygowanej.jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. Brzuch napięty. drążek). jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. pod wpływem siły ciężkości.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia. w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego). .

135 . i wzmacniają siłę ramion. dłoni. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. tramie. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. Asekuracja . Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. Półzwisy P o s t a w n e . tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. doskonaląc zdolność koordynacji. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. kończyny górnej. Ćwiczenia w półzwisach. 52. Półzwisy postawne. np. 2) chody w bok w półzwisie. 4) wspinanie na drabinkach.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. 51. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. Półzwisy leżąc. na drabinkach. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. L e ż ą c . Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. półzwis leżąc tyłem (a.przytrzymywanie za przegub dłoni. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. Pozycje zwieszone. 53. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi.

przeploty pionowe Ryć. . Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). 54. tułów j nogi poziomo Ryć.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir. Przeploły. 56. 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. Wspinanie po linie. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. 55. RR zagięte. ławeczce i drabince. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi).

przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. Ramiona są skrzyżowane. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg). Wspinanie można też stosować u osób.przy uchwycie nogami. 2. w stronę prawą. dwuchwytem. Zwiększają siłę i gibkość ciała. nogi ugięte i złączone. dwuchwyt skrzyżny. Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi.dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. lewa ręka podchwytem. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. Przeplot w lewo . np. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie.siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia .Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). Głową w przód . kolejno. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . Przeploty p oz i o m e . z siadu (porażenie nóg). które mają niepełną sprawność nóg. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. Stopy wsparte na podłożu. prawa jak najdalej nachwytem. wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. lewa dłoń podchwytem. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. tuż nad głową. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. za szczebel na wysokości klatki piersiowej. P r z e p l o t y p i o n owe. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. szczególnie w obrębie kręgosłupa. tzn.4) zejście . na której znajduje się ćwiczący. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. podtrzymanie. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty. Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni. pomoc lub tylko obserwacja. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną.

Wahania i wywijania. c) zwis z oparciem o ramiona. W podchwycić . z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół. . 2. zamachy. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. . np. 57. Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe.kroczny. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny.tyłem.do przodu i do tyłu.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. e) klęk zwieszony. g) zwis przewrotny: . Zwisy. żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu. Są to układy ciała dość trudne. cać uwagę. Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. 3. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. Ćwiczenia w zwisach: 1.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia".zwra. Ugięcia i wyprosty ramion. Zwisy (ryć. Wejście i zejście. ale i mięśnie przywodzące ramion. 4. ale na niskim tramie lub drążku. f) zwis przerzutny: . Chody i obroty. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu.na kółkach. Zamach . które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami. przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu.przodem lub tyłem.kroczny. Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. W nachwycie . Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. Na przykład na drabinkach poziomo. na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce.przodem. prowadząc nogi w przód. a dopiero potem całkiem je opuścić. przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. Wahanie . . Wymyki i odmyki.szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. b) zwis tyłem. d) zwis na podudziach. Są to ćwiczenia. 5. 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia. najpierw poprzez . 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie).

138 139 .

wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. Kołowroty i przemachy. . . wyprosty ramion. lewą i oburącz. 4.prawa ręka i lewa noga.rzuty i chwyty na czas.zmianę pozycji wyjściowej. . Uginanie i zginanie. przez S7. Odmyk przodem. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). Przewroty w oparciu na przedramionach. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. 140 . Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie.rzuty z zamkniętymi oczyma. ręce na podłożu . 3. d) czołganie .tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. . 59. 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie. Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. e) chód gąsienicy . 7. . tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. Rz. Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego. 58. Wahania i wywijanie.rzuty ręką prawą. Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. na przemian lub jednocześnie praca ramion. 6.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7. dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru.wahanie (przednie. Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego.rzuty w marszu. chwyty i dźwiganie Rzuty. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. właściwej asekuracji. np.wykonywany zamachem rąk znad głowy. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość.połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg). Chody w podporach i czołgania.rzuty w określonym rytmie.zmianę krzywizny lotu.zwiększenie odległości. potem zmiana. ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). Można wykonywać je jedno. Rzuty. . c) chód chyłkiem (nogi proste. . Wspierania (ćwiczenie wyczynowe. grup ćwiczeń stosowanych. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych. tylne) Ryć. 2. W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach. Jest to skoordynowanie czynności ramion. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących. Ćwiczenia siłowo-statyczne. Rzuty i chwyty (ryć. na opół od l do 6 kg. z dodaniem obrotu ciała.lub oburącz.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu. Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . . Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut .

Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia. 1. Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka. Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. Polega na unoszeniu masy. Rzuty. gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. a przy tym jest bardzo atrakcyjna.woreczki z grochem lub z piaskiem . Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. przenoszeniu i ustawieniu jej. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów. ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. . np.ryć. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . 4. koszykowa). 2. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową. . 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. jak rzuty woreczka do tarczy. 60. np. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. . leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. Rzut pchnięciem.piłeczki małe gumowe. Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . a potem balonika i piłeczki pingpongowej. Rzut piłki można osłabić. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. Pchnięcie piłki z pw.piłki lekkie (siatkowa. 61.piłki lekarskie.na ogół małe. Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego.baloniki. w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. np. 5. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku). w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. Tak rozstawić ćwiczących. jak najbliżej linii pionowej ciała. z ograniczonym wychyleniem tułowia. z narysowaną figurą. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. .

. Mieszane. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie. Każdy skok składa się z 4 głównych faz. 2 . Na głowie . 3) z obrotem: przerzut na skrzyni. Wolne. Skoki proste to skok w dal i wzwyż. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. Charakteryzują się tym.skok kuczny. inaczej proste.skok klęczny. W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. potem lewy bark. Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 .lotny (albo przerzutny). 2.lądowanie.chyłkiem. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. Unosząc przedmiot przed sobą. wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. lądowanie do postawy). 3 . 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. np. z marszu i z biegu. Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci.1.prawą lub lewą stroną nad przyrządem. 2) boczne . inaczej siłowej. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . Na barkach . 3. gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). 145 . Skoki dzielą się na: 1. . którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. 4 . 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących.zmieniać ułożenie na prawy. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: . następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa. 2.skoki jednonóż. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej.skoki obunóż. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku.skok rozkroczny. gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji.odbicie. trzeba je powtarzać.lot. . W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych. . Skoki mogą być wykonywane z miejsca. Aby dobrze je wykonać. Charakteryzują się tym. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. . Skoki (ryć. 62.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa.rozbieg. Skoki. Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne.

Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: . W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. .chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. gimnastyka artystyczna.z unoszeniem kolan.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga . Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną. .chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 . W innych sportach wyczynowych. .jest to faza lotu. Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy. co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi.RR w przód.zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży. Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). to stosuje się chód: . w którym ciało traci kontakt z podłożem . szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. W rehabilitacji są mało stosowane.RR w dół. 3 . Chód i bieg. 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie.na dalszą odległość. gdy brak jest przeciwwskazań. . a cechy chodu zostają zaburzone. która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy. krokiem skrzyżnym. potem z balonem).na każdy krok.). należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne. Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. na piętach. . kozłowanie co drugi krok. Prawidłowość chodu określają cechy chodu: .zmianę sposobu przejścia (na palcach. .zmianę obciążenia (np. W biegu istnieje moment. Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu. Biegi i chody (ryć. na ogół bez gwałtownych wysiłków. nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu. chód Ryć.jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. 63.chód z klaśnięciem .zmianę sposobu i kierunku poruszania się. Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii.RR w bok.zmianę tempa.lewa ręka i właściwy skręt tułowia).z wypadami. tryb życia itp. gimnastyka przyrządowa). " . z piłką lekarską. . na określone liczenie. . które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny. rzut do współpartnera itd. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion. dyskopatia itd. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się.chód po skośnym podłożu (teren górzysty. . w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie.szybszy.ze zmianą tempa. 2 . w przysiadzie). . Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego. . pracy serca i płuc oraz przemiany materii. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę. np. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka.RR w górę. stany pourazowe nóg i tułowia. opanowanie koordynacji ruchu: . . zmniejsza się wydolność mięśni. Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację.izochronia .Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. skoki wolne wyrabiają skoczność. 4 . stosuje się je tylko wtedy. a nie chodu patologicznego. w sali ławeczka skośnie ustawiona). Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym.izotonia . Chód i bieg często można poprawić.

146 147 .

Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. 2) ćwiczenia dynamiczne. przechodzenie przez szarfę itd. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. . Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. s/ybko. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia). Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. . Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie . a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. 64. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. która jest bardzo mała. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. jak biegi na czworakach. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. Jest to równowaga chwiejna. uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej.Mostki' 4. są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. salto. o dynamicznej pracy mięśni. Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. polem na sygnał. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem. przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. Następnie ugina ręce w łokciach. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. siadem rozkrocznym. biegi w połączeniu z czołganiem. Organizm sam domaga się odpoczynku. W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych.p\v. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych. 148 3. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. w różnych warunkach. umiejętność podejmowania decyzji itp. Przerzuty 1 Przetoczenia 1.Szpagaty" 3. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci).Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. np. Przewroty 4 Salta 2 . dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). np. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. Piramidy 5 Wychwyty Ryć. Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. najpierw wolno. 65). odwagę. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. stanie na rękach. opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. Zmęczony biegiem musi odpocząć. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. np. Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. siłę woli.

66. przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć. 65. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 150 151 .I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć.

czoło opiera się dłońmi w ten sposób. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego.wyprost obu nóg. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu. niedokładne i powolne skulenie się. np. skulić się. 6) pw. U w a ga . z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się.pw. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. Linia bioder prosta. Przewrót w tył (ryć. „kołyska" w przód i w tył). c) to samo do przysiadu na palcach. 3) pw. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. potem na komen-de: a) pw. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę. Błędy: . nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże. unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia. W tej pozycji przetoczyć się w tył. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. Ćwiczenie to wykonuje się z pw. .złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz). tułów lekko wygięty w tył. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. przejść na całe stopy. 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. . jak wyżej . łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego . Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę.. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. przyjmując pozycję w skuleniu.ułożenie głowy zbyt blisko rąk.pw. leżąca tyłem . drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. Leżenie przerzutne. leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę. pw.2) skulenie . w przysiadzie. Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową).przetoczenie w tył i powrót do pw. 2) z przysiadu . w skuleniu.prostowanie nóg na przemian. 152 153 . skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. w tył. Wykonywać je należy na miękkim podłożu. . Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. szeroki chwyt za pierwszy szczebel . wytrzymać 5 sekund. z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce.. stojąca. 65). 2) to snmo. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu. wyprostować ręce. Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". na początku ćwiczyć indywidualnie. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: . 4) to samo. (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem.opieranie głowy nie na czole. przy czym masa ciała spoczywa na karku. 4) z pw. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. Stanie na głowie (ryć.utrzymać prawidłowe skulenie. leżenie przerzutne w skuleniu . Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . w bok. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). Przetoczenia.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego. b) to samo w szybkim tempie.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. 5) z pw. . 65).nadmierne wygięcie. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód. 5) pw. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół. 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. tylko z podparciem bioder rękami. 1) pw. opóźnienie oparcia rąk za głowę. leżąca tyłem głową do drabinki. z tułowiem załamanym i wygiętym.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw. . ale na ciemieniu. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko.

Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie. że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji. tylko wyprost nóg. Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka .dzieci stoją trójkami obok siebie.trzymać się jedną ręką. Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . 5) skok żabki . do jabłka. druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. jedną ręką ruch naśladujący mycie okna.rytmiczne podskoki.wejście na drabinkę. Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . odbiciem obunóż. ł powrót do stania na nogach.z zamachem ramion doskok miękki. co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód. z kamienia .z drabinki na drabinkę (nisko). Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej. jedno dziecko za drugim. który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. 8) „mucha chodzi po ścianie" . 2) zeskok z łodzi na brzeg . druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach). środkowe siadają z nogami zgiętymi.chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami.Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi. 3) „noszenie koszyczka" . powinien asekurować i pomagać sam.stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. zejście dowolne. a nie przy pomocy współćwiczącego. pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach. nogi w rozkroku. 5) „zrywanie owoców" .zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu. 154 155 . Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. Stanie na rękach (ryć. 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu . 6) „skoki wiewiórki na drabince" .zrywanie owoców. głowa w dół. chwyt szczebla. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . 2) podskoczyć do gałęzi. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. 3) podskoczyć i złapać motyla. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). jedno dziecko jest koniem.wejście krokiem dostawnym. Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach). elastyczny.wspinanie się na drabinki.z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny. 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. siłą.zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego). 2) „ciąć drzewo" . 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem.ciągną (podłoże musi być odpowiednie. 7) w przysiadzie na drabince . żeby „koszyk" się nie pokaleczył). 2) wchodzenie na „wysoką górę" . 4) parami podskoki w kąpieli.z próbą wyprostu nóg do przysiadu.wejście na drabinkę . potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. 4) „mycie okien" . W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. 7) jak wyżej. 65). 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. U w a g a .dwójkami. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie.dwójkami. drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość. 3) „ucieczka przed psem" . 3) zeskok z płotu. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe .

6) zabawa w konie . Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką. c) w przysiadzie podpartym . .ką 7. 8) bieg w siedmiomilowych butach .ostrożny chód na palcach. 5) „pociąg" . to samo drugą nogą.wtaczanie piłeczki głową pod siebie.chód z wysokim unoszeniem kolan. obioty wokół własnej osi.jak katarynka .kręcenie korbą. gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw. 6) stanie jednonóż . druga noga ugięta w tył. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką. 3) stanie jednonóż .ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". 157 .szybkie dreptanie. 7) ptak w locie .zaglądanie pod kolana. 156 .jak kogut.bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion. odstawia wolno nogę w bok (na przemian). 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym . Trudniejsze ćwiczenia równoważne A. wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem. Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem.w pr/ysiad/. d) „fasolka do garnka" .ie na ręce niskie skłony. Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać".ez ławcc/kę szwcd/. liczbę. bokiem). ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę. 9) szewc szyje buty . tyłem. 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami.narysować palcem stopy kółeczko. .przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). noga ugięta w przód. kołysząc się. to samo drugą nogą. galop. .jak pajac. 8) stanie jednonóż . kwiatek.jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami).pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze . przewracanie się na plecy i powrót do siadu. Wolne: Ćwiczenia równoważne A. 9) bieg pieska.rytmiczny marsz w rzędzie. Na przyrządach: . 10) stanie jednonóż . Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim. 7) stanie jednonóż .bieg z ruchami ramion.w postawie jednonóż.jak strach na wróble. elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. 2) chód koguta . C. B. Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki. b) siad i zjazd w dół (asekuracja).podnoszenie piłki z ziemi . b) w przysiadzie podpartym . . potem wolno opuszczać w dół.stępa.pr/cjście pr/. U w a g a . podrzucić i złapać.wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy.dotykanie głową kolan.kurczątko wyd/iobuje ziarenka . Wolne: 1) bąk .w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie .winda. 3) przejście po ławeczce na czworakach.nawlekanie igły.bąk z przytrzymaniem kolan. Potem wyprosi. pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą. 11) stanie jednonóż . c) wspinanie się na czworakach.pr/. woreczek na stopie i zataczać koła rękami. potem pod lewym. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie). . d) z przysiadu podpartego na materacu . Biegi i chody: 1) chód lisa .U wa ga . Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik. kłus. 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu. 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy. pod prawym. c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). B.pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. . 4) stanie jednonóż . 2) ułożyć woreczek na stopie. 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. przetaczanie się. 3) chód kaczki .w przysiadzie z chwytem za stopy. b) chód na piętach (ramiona na biodra). 3) przerzucić woreczek pod kolanem.jak bocian. pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. 5) stanie jednonóż . woreczek winduje się w górę.

Dobór gier i zabaw. W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego).dorosłym . . Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel.). możliwości ruchowe ćwiczących. 3) elementy sportu. Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. wzbogaca swoją psychikę. 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego.ławeczka skośnie (nisko).wiek. elementy taneczne itd. wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw.zjazd . elementy różnych dyscyplin sportowych. Naturalne formy ruchu.materiału ćwiczebnego.dzieciom . Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie.. Określić liczbę uczestników. należy pierwszeństwo dawać tym zabawom.przejście parami wzdłuż ławeczki. przede wszystkim dzieci. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa. opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. Zapoznać się z grupą ćwiczących. płeć. dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . Uwzględniając powyższe uwagi. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. 3. ze śmiechem i emocją. 4) wzmagają ogólny rozwój. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność.pompa . Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo . wyposażeniem sali i przyborami. Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. twarzami do siebie w parach (asekuracja). wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie. gry i zabawy ruchowe. jak również na ich narząd ruchu. zmniejszyć apatię. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). które można użyć do gier i zabaw. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. warunków klimatycznych i atmosferycznych.granie na harmonijce w staniu jednonóż . Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny. . wieku i stopnia sprawności fizycznej. potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. jego naturalną potrzebą. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni).w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. dwie czy więcej lekcji . . 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. w których może brać udział więcej uczestników. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. poznaje otaczający świat. 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa. 159 .na jedną. W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: . W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. świadomej „walki" ze swoją chorobą. 2. Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe. posiadanego sprzętu i urządzeń. 2) polepszają stan zdrowia. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. 5) rozwijają sprawność fizyczną.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny. zjazd w siadzie (asekuracja). wzmocnić psychikę do dalszej. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. 2) elementy muzyczno-ruchowe. . Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie.bawić się radośnie. że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych.naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. z dala od rodziców. Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. na podstawie „podmiotu lekcji".

podesty. piłeczki małe. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. Przybory . Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. ruchome kraty. ich zmęczeniu. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. zjeżdżalnie. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. żeby. raz drugi zespół. schody. mniej sprawne dziecko. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. żeby mógł wygrywać raz jeden. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. należy obmyślić taki podział. szybko przeprowadzić drugi podział. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. a w szczególności z dziećmi. np. W Polsce są takie ogródki. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. kosz do piłek itd. orientując się w reakcjach uczestników. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. bezpieczne równoważnie. linki. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. jeśli nie można inaczej. przez które zespół przegrywa. a tak się zdarza. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. Jeżeli podział na grupy nie uda się. Nobla w Warszawie. 12.4. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . 9. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. numery. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. nie dopuszczając do tego. woreczki. 7. 6. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . huśtawki. skakanki. 8.szarfa kolorowa. 11. chorągiewki. schody. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci. agresywności czy nadmiernej radości. Właściwy podział na grupy lub zespoły. 5. ale wesoły. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. piłki lekkie. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. Ryc. ażeby np. stoły pingpongowe. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. Obserwować przebieg zabawy. 67 i 68. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. 10. zjeżdżalnie. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. np.

a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. przeskakują itd. 6. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. lotników. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. koordynację ruchową. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. uczą działań w grupie. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne.nek. składania i rozkładania. mostów. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1.ciekawe. dając im równiejsze szansę zabawy. kształcą poczucie rytmu. Zabawy ze śpiewem. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. Gry ruchowe. postawa dziecka powinna być korygowana. Zabawy i gry z mocowaniem. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . balustrad lub poręczy. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. Zabawy i gry rzutne. Zabawy ruchowe. 5. podobnie jak zabawy manipulacyjne. drewna. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. 2. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. kamieni. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. Zabawy i gry na czworakach. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. prawidłową postawę ciała. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. piasku. Zabawy te są bardzo ważne. Z. 4. 9. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. klocków. Opiekunowie dzieci. • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej. Wyścigi na wesoło. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. kierowców samochodów itd. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka.przekształcania ich. przy wykonywaniu budowli z piasku. kształtują cechy motoryczności i wychowują. biegają. 7. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . 2. W usprawnianiu leczni163 162 . Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. cieszyć. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. zamków z różnych materiałów. W całym przebiegu lekcji. Zabawy i gry kopne. 8. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. Zorro. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. np. Zabawy i gry bieżne.domów. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. Gry drużynowe. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. Uczestnicy zabaw chodzą. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . 3.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. życia i przyjaźni. dźwigają. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1. 3. mocują się. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu. Zabawy i gry skoczne. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe.

a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. Celem może być kosz. koło na podłodze. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. Prawidłowy rzut zależy od kontroli. pasa barkowego. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej). Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. koordynację ruchową. 73. 3. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. szybką reakcje.czym są bardzo potrzebne.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. Ryć. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. a rywalizacja 165 4.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). 71. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. Rozwijają szybkość. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. 69. tarcza na ścianie. 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. 6. 5. np. Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . 2. np. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. 69. Zawierają naturalne elementy ruchu. chwyt). 164 . W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). Ryć. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. Ryć. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. umiejętność koncentracji. Ryć. 70. 72. Pozycja na czworakach. podpierająca ciało w czterech punktach. spostrzegawczość i orientacje. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji. z chodu czy biegu. Działają wychowawczo. Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. Ryć. siłę. precyzję ruchu. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. Kształcą dyscyplinę. pośrednio tułowia oraz nóg.

U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. w rzucaniu . Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. Do 11. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . Ryć. koncentrację. dobranej pozycji wyjściowej.Ryć. rż. 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. Od 11. np. 4) rzutne. laski gimnastyczne. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. kolanowych i skokowych.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . zwinnością i celnością. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). 7. są to zabawy: 1) ze śpiewem. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. 75. Należy uczyć. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). 9. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. bez rygorystycznych przepisów. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. nie na pięty. 7) kopne. rż. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. 2) orientacyjno-porządkowe. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. krwionośny. układ oddechowy. 3) na czworakach. rozwijają równowagę. 74. 6) skoczne. 77. woreczka czy lotki. woreczki. 76. 5) bieżne. obręcze. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup. odpowiednich przyborów (szarfy. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. Ryć. krążki. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. 166 .indywidualna lub grupowa. laski . 8. rż. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. szczególnie chłopców. piłki. Do 11. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. 167 Ryć. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. 2) orientacyjno-porządkowe. oprócz tych. są to zabawy: 1) ze śpiewem. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. Mogą być wykonane za pomocą piłki.

odpowiednio obcisły. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą.zabezpieczony. 7) zabawy na czworakach .nie powinny odbywać się na gołej podłodze. 3) sala gimnastyczna lub teren . źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. gdy dzieci są rozbiegane. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. Powyżej 12.kinezyterapeuta. Chorzy apatyczni. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . wchodzą na płoty. 6) zabawy z mocowaniem . 6) skoczne. a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. najczęściej ma również uraz psychiczny. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. może wywołać u „przegranych" agresję. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. przez upadek do tyłu. chorobą podyktowanych warunkach. Ustawienie: luźna gromadka. gdy jest zimniej. niż były przewidywane. 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami. np. U w a g a . aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. Człowiek. Boisko: równe. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. np. w nowych. A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych. 7) kopne. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. pagórki. a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. większość z nich można zmodyfikować tak. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. 2) strój ćwiczących . Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. niż przewidywano. Przebieg zabawy. przewiewny. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. Boisko: dowolne. Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. 168 4) użycie przyborów . zrezygnowani swoim stanem choroby. Resztę pacjent musi zrobić sam. np. bladość lub zaczerwienienie twarzy. szczególnie u dzieci i młodzieży. U w a g a . jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. można też zmienić tok lekcyjny. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. rzuty piłeczkami do określonego celu. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. 169 . Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. którego dotknął uraz fizyczny. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. niewysokie drzewa. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie.nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy. np. jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany.3) zabawy z mocowaniem. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. a nawet kamienie.niezbędne spodnie. W przypadku zmiany warunków na inne. Przybory: zbędne. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. np. np. Aby władać własnym ciałem. 5) rzutne. lecz na materacach.nie krępujący ruchów. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich). rż.ądy. 4) bieżne. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. np. pokonywać „samego siebie". zabawy ze śpiewem. Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy.zabezpieczyć samowolne. u „wygranych" nadmierną radość. dowolnej wielkości. przyspieszony rytm oddechowy i tętno).5 godziny po posiłku).

Zarówno wiec dzieci będące w kole. W czasie biegu głośno krzyczą „hura". Przebieg wyścigu. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. Należy zwracać baczną uwagę na to. Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. składając przy tym piękny ukłon. Ten. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca.dość niechętnie. Odmiana. 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. do domu -dzieci. przebieg zabawy taki sami. wkładają między swe głowy piłkę. unikając potrąceń. Z tej pozycji na ponowny sygnał. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. Gdy piłeczki potoczą się dalej. ale parzysta. na spacer" . Przebieg zabawy. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. Przebieg zabawy. Boisko: dowolne. a podczas mijania się głośno krzyczą. na spacer". aby biegnący mijali się z prawej strony. Po zajęciu miejsc na mecie milkną. baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. Mijają się z prawej strony. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. ociągając się. które ustawiają się parami w dwu rzędach. Boisko: dowolne. że pieski chodzą na czworakach. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. tworząc koło lub półkole. Przybory: zbędne. Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. „Kraków". jak małe kotki. dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem. U wa ga . Boisko: równe. „Toruń" itp. Na sygnał wszyscy wybiegają. jak też wszyscy inni. Przybory: kolorowe szarfy.). Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. do domu" . Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. pilnie śledzi ruchy wezwanego. podróżny woła „Warszawa". Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. Co najwyżej. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce. Ustawienie: na linii startu stoją pary. Kto nie zajmie domku. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. w środku którego siedzi „mruczek". w schowkach. Na sygnał zmieniają miejsca. które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę.wybiegają one ze swego ukrycia. Domki rozmieszcza się dowolnie. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. jak to czynią kotki. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. Boisko: dowolne. Przebieg zabawy. Potrącają je łapkami. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. U wa ga . wracają biegiem na miejsce poprzednie. popychają. której udało się najszybciej wykonać zadanie. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". na s p a c e r .p i e s k i . podskakują. Wygrywa para. zostaje podróżnym. za drzewami itp. podrzucają. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. Zespół dzieli się na dwie grupy. Dzieci. Odmiana. 170 . Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. tj. U w a ga . gdy piłka wymyka się z łapek. które pary przenoszą na metę. musi być przeprowadzona konsekwentnie. biegną za nimi na czworakach. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. które objąwszy się w pasie. różni się tylko tym. Na zawołanie prowadzącego „pieski. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. krzakach. starając się jak najszybciej dostać do mety. Przebieg zabawy. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. czając się i skradając. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła.Przybory: zbędne. Boisko: dowolne. Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. Przybory: piłeczki kolorowe. Odmiana. Przebieg zabawy. powoli. aby nie wypadła. Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. Z linii startu wybiegają wszystkie pary. głośno krzycząc. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. mocno ją przyciskając. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie.

by tocząc się możliwie przez środek koła. Rzuty mogą więc być górne. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. w odległości 5-8 kroków. Z kolei piłka wędruje do drugiego. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. Ustawienie: półkole. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak. dolne. aby dalej szukać pożywienia. Wygrywa rząd. boczne. Boisko: duże koło. to udaje się na lewe skrzydło. Lewo. Przybory: zbędne.„przesyłek pocztowych" . Przebieg zabawy. przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. wymijają się i równocześnie „rżą".. Boisko: dowolne. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. Boisko: dowolne. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. który ją odrzuca. Przebieg wyścigu. który pierwszy wprowadził ją w ruch. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. Przybory: zbędne. chwyty . uczestnicy stoją twarzami do siebie. B(>isko: dowolne. kożuchy. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. Ustawienie: szereg na linii startu. tj. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. było jednakowe.Uwaga. „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. przedostała się poza nie. „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. wracają.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu. kto pierwszy wykona zadanie. Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. jak też i chwytnć w różny sposób. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. Przebieg zabawy. Gdy znajdują się one u celu. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. Boisko: dowolne. Wygrywa ten. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Odmiana. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. to polecamy graczom ubrać się w palta. Ustawienie: luźna gromadka. obok kilka mniejszych. Jeśli i podający piłki nie schwyci. U w a ga . obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. Wszyscy wybiegają równocześnie. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. a gdy znajdą się w połowie drogi. jednej „stacji nadawczej". Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych.z jednego miejsca. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. Dzieci naśladują konika. Przybory: piłka nożna lub inna. Polega na tym. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. np.oburącz lub jednorącz. równe. Odmiana. z jajkiem itp. trzeciego itd. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. Na starcie ustawiają się dwa rzędy. a poza nim „piesek". Przybory: jedna lub kilka piłek dętych. swetry itp. U w a g a . Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. Należy jednak pamiętać. by zadanie. siedzącego naprzeciw. Przybory: kilka szarf. Przebieg zabawy. że wprowadza się w ruch kilka piłek . Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. Piłkę można podawać. jakie mają wykonać. Przebieg zabawy. ale parzysta. przechodzi na lewe skrzydło. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. 172 . które układają na oznaczonym miejscu. Przebieg zabawy.

a sami stają na końcu rzędu. druga . Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. ściągających łopatki. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). np. Sztafeta kończy się. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. która zdobywa więcej punktów. klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. dotknięcie piłki ręką. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. Następnie wykonują w „tył zwrot".19 punktów.14 punktów. Wygrywa drużyna. Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. ćwiczenie dla dzieci starszych. otrzymuje 20 punktów. kreda. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca. nieprawidłowy ślizg. której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. ustawienie klocków nie stopami. pleców okrągłych i pleców wklęsłych). na kocyku. otrzymuje 15 punktów. wysokie unoszenie tułowia. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza. który podąża ślizgiem do linii półmetka. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. posuwają się w stronę ławki. otrzymuje 15 punktów. mięśni pośladkowych. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu . mięśni karku. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . Wygrywa ta drużyna.19 punktów. w wieku 4-7 lat. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz.mety. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali. dzieci starsze od 8.tak aby powstał mur itd. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. dwóch sędziów. Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. która pierwsza w całości dotrze do ławki. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. druga . drużynie odejmuje się po l punkcie. „falstart" zawodnika). oraz celnego kopania. Sędziowie przy swoich drużynach. Organizacja i przebieg sztafety. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. dotknięcie biodrami podłogi. odpychając się rękoma od podłogi.w innym. Drużyna. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. idzie do jego środka. U w a ga . Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. czyli stopowania. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. w leżeniu przodem na kocykach. oderwanie klatki piersiowej od podłogi. druga . Drużyna. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. kocyk dla każdego uczestnika. Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. odpychanie się nogami od podłogi. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. Sztafeta jest zakończona wtedy. Wygrywa drużyna. Organizacja i przebieg sztafety. która ma więcej punktów. Organizacja i przebieg zabawy. rż. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. po jednym dla każdej drużyny. twarzami zwróceni do środka sali. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. dotykanie klocków rękoma. dwóch sędziów. która zgromadzi większą liczbę punktów. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu . Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. Ten. toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. Po przekroczeniu linii startu .mety.14 punktów. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka". Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników.mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny. dwóch sędziów. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. po jednym dla każdej drużyny. Koło może być wiązane lub luźne. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. 174 175 . druga drużyna . podążają do linii półmetka. w środku której są rozrzucone klocki.mety. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. mniejsze lub większe. za którą znajduje się obręcz. leżąc na brzuchu. Drużyna. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników.do wiadomości prowadzącego. Organizacja i przebieg wyścigów. dwie piłki do koszykówki. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). jakie zajmowali w momencie startu. Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). Cel gry . Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. dwie obręcze gimnastyczne. falstart). ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. dowolnym kierunku. ugięcie nóg. która szybciej dobiegnie do linii startu .

wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. Organizacja i przebieg zabawy. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). wyrabianie precyzji ruchu. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. twarzami do środka. 177 . Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę. Organizacja i przebieg zabawy. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. raz lewą nogą. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. Wygrywa zawodnik w parze. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m). drabinki przyścienne. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. której „strzały" były celniejsze. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. pleców wklęsłych i płaskostopia). osiowe odciążenie kręgosłupa. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. Organizacja i przebieg zabawy.5 m i drugie duże. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. 7a każde trafienie zdobywa punkt. Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. płaskostopia. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0.-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. Wygrywają ci. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. pleców okrągłych. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. które zajmowali podczas rzutów. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. pleców okrągłych. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". lecę „w skrzydełka". ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. kreda. odpychając się dłońmi od podłogi. 2 obręcze gimnastyczne. w której znajdują się wszystkie woreczki. Wygrywa drużyna. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. . Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. które było przed chwilą „berkiem"). po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. oderwanie od podłogi klatki piersiowej. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. „Berki" zakładają szarfy. nogi ugięte w kolanach.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. pleców płaskich. Za trafienie woreczkiem do koła. Wygrywa dziecko. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania. Nie zalicza się rzutu. jednak nie może być mniejsza niż 1. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał.5 m. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawę powtarza się 4-5 razy. rozwinięcie precyzji ruchu. Uczestnicy dobrani w pary. który zdobędzie więcej punktów. „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. Zabawa trwa 3 minuty. Sędziowie stoją przy swoich drużynach. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. starając się. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. które zdobędzie najwięcej punktów.

Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . które będą niedozwolone. np. Zabawą dla wszystkich dzieci. Piłki nie wolno kopać. zabawy orientacyjnoporządkowe. Zabawa kończy się.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. mało jest takich. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). Organizacja i przebieg zabawy. gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. W ten sposób. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. pleców okrągłych. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. Wygrywa ten zawodnik z trójki. w których dwa będą niedozwolone (o tym. U w a ga . Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. pleców wklęsłych. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. płaskostopia. Druga noga pozostaje w tyle. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. Zabawę powtarza się 2-3 razy. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. Organizacja i przebieg zabawy. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. które dzieci zmieniają miejsca. w odległości l kroku od siebie w szeregu. Trafienie liczy się. Uczestnicy: dowolna liczba. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach).w dwóch szeregach. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). z ramionami opartymi o podłogę tak. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. Druga noga pozostaje z tyłu. potem dziecko odsłania oczy i mówi. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. które dzieci zmieniły miejsce. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. gąski do domu". Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. Trafienia nie zalicza się. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. naśladując „skradającego się kotka". w ten sam sposób wraca na początek. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. Trafienie zalicza się. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. U wa ga. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. indywidualnie dla każdego „zawodnika". twarzami do siebie w odległości 2-3 m. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. twarzami do siebie. Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. dzieci posuwają się do przodu. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. Pałce rąk skierowane są do środka. Zawodnik broni się przed trafieniem. że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. podparty). Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. Zabawy i gry ruchowe. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. dwa. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . Jeden trzyma piłkę. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". aż do pełnego wyprostu. młodszych i starszych. Wszelkie zabawy wyścigowe. Należy podzielić grupę dzieci na pół. że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. Organizacja i przebieg zabawy. z tą różnicą. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. Zawodnicy dobrani są w trójki. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. wypychając piłkę. zabawa wskazana w przypadkach skolioz.

Wygrywa to dziecko. kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. Doskonałą zabawą może być np. które odnalazły kości. Ruchy głowy powinny być obszerne.najczęściej pchnięciem. Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo. które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. Liczba uczestników: dowolna. „Pieski" Przybory: zbędne. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). poruszając się tak. zamieniają się miejscami. Liczba uczestników: dowolna. Jedno dziecko . Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . 4 „skrzydełka" prawą ręką . Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko. Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". jeszcze raz zostaje on szukającym. Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. a na „4" imię innego uczest-. Zabawa trwa około 3-4 minuty. oprócz „ruchu zakazanego". gdy odpowiedź brzmi „tak". które zadanie wykonały bez pomyłki. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . „w skrzydełka" w podparciu. p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. Organizacja i przebieg zabawy. czy się nie poruszają. prostych ruchowo ćwiczeń .unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami. Korygując swoją pozycję. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. nika zabawy. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". Organizacja i przebieg zabawy. „poczta". gdy odpowiedź brzmi „nie". wypowiadając na „3" swoje imię. Zabawę powtarza się kilka razy. „Kotek" cicho miauczy.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . Prowadzący obserwuje zabawę. Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego.w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. Prowadzący stoi przed grupą.szarf obu kolorów. twarzami do prowadzącego. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. n o s . Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. Wygrywają dzieci. Liczba uczestników: dowolna.„łapacz" . Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. szukają kości. np. nos i podłogę. na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. np. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. np..w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. wyścigi piłek w rzędach. Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. jak każde może. W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary. ale też rzutami. Także zabawy z pełzaniem. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. Przebieg i organizacja zabawy. Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". „ Za gu bi on y kotek".klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. / określonym układem ramion. Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". 3 . Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. Organizacja i przebieg zabawy. ładnie i poprawnie. Zabawa kończy się.stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. Organizacja i przebieg zabawy. lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie). obręcz. przez szarfę. Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach.opuścić. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. czworakowaniem . klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę.„skrzydełka" lewą ręką. 180 „Lampa. Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. Dzieci wykonują przy tym np. następujące ruchy: l . Liczba uczestników: dowolna. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. Wygrywa osoba.

gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. druga połowa poszukuje na następnej lekcji). „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. Prowadzący stara się te dzieci. w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy. Organizacja i przebieg zabawy. i pozostaje w niej do końca zabawy. P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. przez dzieci. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. w podporze tyłem z nogami ugiętymi.wydech. ławeczki. za drugim razem . wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . którzy przed „berkiem" uciekają. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. możliwie leczniczą dla nich. Zabawa odbywa się około 1.jak pieski na spacerze. Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania.na materace. Zaczarowane zostaje również to dziecko. w czasie 20 sekund. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. który będzie rozpoczynał „ruch". które utrzymają pozycję krótko i niedbale. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. stojąc na kocyku. twarzami do środka. „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne.l punkt. U wa g a . Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela. Zabawa odbywa się przez 3 minuty. Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. biegając we wspięciu na palcach. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian. którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. w ślizgach. 183 . Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch.2 punkty. na której są drabinki.5 minuty. drabinki. otrzymuje dodatni punkt. Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . Liczba uczestników: dowolna. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska".wdech). Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. który z piłką wchodzi do środka koła. Liczba uczestników: dowolna. szkodliwy dla dzieci. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. na obwodzie koła. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. Organizacja i przebieg zabawy.w leżeniu. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód.nie podając piłki. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawa odbywa się przez 2 minuty. to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. czołgają się lub pełzają . Liczba uczestników: dowolna. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. którzy zdobyli po 3 punkty. wyróżnia te. złożone materace itp.nie mogą wpadać na siebie. Nogi mają wyprostowane i złączone. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. zdobywa 3 punkty. Dzieci. Wygrywają ci zawodnicy. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany. szuka następny zawodnik. Prowadzący wybiera „berka". których lokomocja jest wolna. dowolnie poruszają się po sali . Liczba uczestników: dowolna. którego oznacza szarfą. Przebieg i organizacja zabawy. Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. napinając je w „skrzydełka" . Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. ławeczki. na czworakach. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. Uczestnicy zabawy siedzą np. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. Organizacja i przebieg zabawy. z układem ramion w „skrzydełka". W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością .starają się dostać na „płoty" . Prowadzący wyznacza jedną osobę. a za trzecim . Jeżeli znajdzie za pierwszym razem. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. aby otrzymać liczbę punktów karnych. Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. w odstępach 2-3 kroków między sobą. Zabawa kończy się wtedy. Zawodnik. np. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym".

asymetryczna praca rąk. które zdobędą najwięcej punktów. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. z rękoma i nogami w górze. kosz (wiadro).dzieci . a następnie w Jewo. a ręce wyciągnięte w bok. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Przebieg i organizacja zabawy. które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu. klaszcząc .dzieci . Prowadzący.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. twarzami do środka. „leżenie przodem" . Zabawa kończy się wtedy.w odpowiednim rytmie. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi.nie popełniły błędu. Liczba uczestników: dowolna.dzieci . Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. lub że pada większy deszcz .aba\v i gier ruchowych. c/. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). wtedy „wycieraczki" pracują powoli. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. złączone i uniesione do pionu. mówi. w środku którego ustawia się kos/. Liczba uczestników: dowolna. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. nogi wyprostowane. w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. w odległości 5-8 kroków. „ręka w prawo" . tylko z dalszej odległości . Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki.ręka w lewo. Wyróżnia dzieci. wyprostowane. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. obserwuje dzieci. które najlepiej wykonały zadanie. Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg. Organizacja i przebieg zabawy. np. Zabawa odbywa się w czasie l minuty. Uwa ga. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. Wygrywają dzieci. które dzieci powinny wykonać odwrotnie. gry sportowe. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła.oderwanie klatki piersiowej od podłogi. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej. następnie unoszą w stronę głowy barki. Liczba uczestników: dowolna. po czym powtarzają ruch. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m.ręce w dół. Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. „ręce do góry" .jako inna zabawa. Niektórzy autorzy uważają. Liczba uczestników: dowolna. podając wymienione hasła. leżą na podłodze. Organizacja i przebieg zabawy. barkach i piętach. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych. W większości gier sportowych. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. Prowadzący wyróżnia osoby. 184 . Zabawy i gry ruchowe. które . Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi. Pokazuje on różne ćwiczenia. Przebieg i organizacja zabawy. 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. Przebieg i organizacja zabawy. że pada mały deszcz. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach.leżenie tyłem itd. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. które najlepiej naśladowały chrząszcze. Liczba uczestników: dowolna. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. Zabawę powtarza się kilka razy. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. Wygrywa to dziecko. przesuwają biodra do przodu. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym. sztafety. tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza.na miarę swoich możliwości ruchowych .ęsto stosuje się różne formy /. Opierając się na głowie. „Dżdżownice" Przybory: zbędne.

ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. np. Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. 78. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. 3) gry sportowe. Gry ruchowe. szczególnie sztafety. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. Wszyscy biorą udział w grze. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. dotknąć barków przeciwnika. Objaśnienie powinno być krótkie. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. 4. ćwiczenia równoważne. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. 5. że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. podobnie jak zabawy. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. kopne. jasne i dokładne. ale na wspólnej linii. podnoszenie ciężarów itp. „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. dobiega do miejsca. Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. w którym położony jest woreczek (zadanie). zmienia go i szybko wraca. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. 187 . Może to być któryś z ćwiczących. jak: rzuty do celu. b) indywidualne: np. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. wspinanie. np. woreczkami do kosza. dla którego jest to sygnał do startu.). 11. bieg w kierunku przeciwnym. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. 1. biegi. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). 2) sztafety i tory przeszkód. 3. np. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. bieżne itd. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. Gry r uc h o w e nych. 8. 12. np. wykonując zadania. zgodności działania. a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. 9. 7. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach.Ryć. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. naruszy regułę gry. koleżeńskiej solidarności. Gry ruchowe. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego. z takimi elementami ruchu. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. rzuty itd. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. Z pomocą gier. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. 6. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. z których każda ma swoje określone konkretne cele. 10. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. 13. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości.

Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego. Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej). 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca.określenie czasu pokonania toru przeszkód. 2) ustawić je we właściwej kolejności. Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. może często zastąpić te doznania. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego.zarówno dla osób zdrowych. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. nastrojowym. Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. Dziś są popularne w całej Europie. Start . Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. Ochrona . czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. a ustawione w sali gimnastycznej . ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. W zależności od tego.sprawnościowy. że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). Fonda. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco. tory przeszkód są różne. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. Ćwiczenia nóg 5. Ścieżki zdrowia. komu mają służyć. Prowadzący w sposób umiejętny.H. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. 5) dobrze zorganizować sędziowanie. Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. Cooper był jego prekursorem.na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie. Obcowanie z muzyką. 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy. Każdy startuje indywidualnie na czas. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. który poprawia przeszkodę i sprawdza. Liczba uczestników dowolna. 188 . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. wzbogaca osobowość człowieka. W Polsce jest ich już bardzo wiele. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki. Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . Ćwiczenia bioder i pośladków 6. W terenie przeszkody mogą być naturalne.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu. Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. . J. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki.sztuczne. Ćwiczenia talii 4. czas i sposób wykonania. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. uprawianie jej lub słuchanie. Propagatorką aerobiku była J. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu.kondycyjny (ścieżka biegowa). Przeszkody są tak zaplanowane. natomiast K. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: .jest to rodzaj treningu obwodowego). Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. jak i niepełnosprawnych. pop lub country. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. Rozgrzewka 2. Meta . Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. określając ich liczbę. Ćwiczenia ramion 3. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora.

poczucia rytmu i frazy muzycznej. ale i panowie. tułowia i ramion. 4. pośladki. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. 3. 191 . są odpowiednie dla wieku. RR wzdłuż T. Ćwiczący. liczbę powtórzeń i czas trwania. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. Pozycja wyjściowa stojąca .wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. biodra. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. śmiech i głośny wydech. stopniowo i powoli. mocno napiąć mięśnie brzucha.NN wyprostowane. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. przyjemnością i radością. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. nie krępujący ruchów strój. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. krzyk. nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. RR daleko przed siebie. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. ich trudność. Całość powtórzyć 5 razy. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. powinien zasięgnąć porady lekarskiej. 5. dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). • prawidłowego. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. w Polsce mniej znana. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. W aerobiku zdarzają się kontuzje. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. a instruktor powinien skontrolować. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. • znajomości wszystkich ćwiczeń. rozluźnić się. przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. Aerobik ćwiczą nie tylko panie. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. który przekroczył 40. Zgiąć kolana i skłon T w przód. rż. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). lecz zmieniając pozycję wyjściową. Wtedy trzeba odpocząć. oczywiście pod warunkiem. Trzeba czuwać nad tym. 1. uda). Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. dokładności i zgrabności ruchu.. Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym. 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. talia. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. wolno pospacerować. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. Jak w ćwiczeniu 1. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. • elegancji. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. • posiadania uzdolnień muzycznych .5 do 2. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. Powinien tak dobrać ćwiczenia. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. śpiew.5 kg. ale przy ochronie paskami na dłoniach. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund). • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. pani Callan. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. 2. ułożenie ramion i nóg. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. wyciągnąć głowę i RR w górę. • uważnego obserwowania ćwiczących . od których zależy ładna sylwetka ciała. stopach i biodrach). RR daleko. swobodny. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. ale jest też bardzo przyjemna. aby poprawiały one ogólną kondycję. • minimalna liczba powtórzeń to 8. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej.

może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. Mogą to być elementy gier sportowych. pamiętając jednak. 5. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. zawodnicy podają piłkę między sobą. lekkoatletyki. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. Wygrywa ten zespół. Nie wolno przebywać w polu bramki. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi. Korfball jest grą koedukacyjną.dntźyna A O dziewczyna . ze środka boiska. popychać zawodników drużyny przeciwnej. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie.5 m.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec . Jest to gra uniwersalna. Punkty te liczą się do wyniku końcowego. Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. Wymiary te mogą być także większe. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek. 3. Nie wolno faulować. Zespoły: 2 zespoły. przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m. ćwiczenia koordynacyjne równoważne. gry sportowe. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. dlatego gra toczy się także za koszami. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne .drużyna B Ą dziewczyna . kozłować piłki. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). Nie wolno kopać piłki. długość 12 m. np. np. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. 3 chłopców i 3 dziewczynki. a ruch. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. pole bramki. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. Nie wolno bronić w polu bramki. Jeden zespół może wykonać to szybciej. wybijać lecącej piłki. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). punkty rzutów karnych i sędziowskich. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady.elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. Nie wolno biegać z piłką. którego wymaga. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku.drużyna B wymiary kosza Ryć. w których zawsze występuje element biegu itd. Nie wolno grać głową. elementy sportu gimnastycznego. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. 79. Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych. najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). 4. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1. Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. przechodzenie przez kładkę. w odpowiedniej odległości od kosza.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. długość 10 m. 2. Nie wolno grać nogą. jego proste formy. 192 193 . plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry.drużyna A A chłopiec . wspinanie się.

.

5 razy. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Ćwiczenia oddechowe specjalne. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia w wodzie. Ćwiczenia oddechowe ogólne. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. można włączyć do ćwiczeń grupowych. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. ostre zapalenie stawów itd. np. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. kształtując swoją sprawność podstawową. Ćwiczenia poranne. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. skupiają rodziców. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. związanych z występowaniem konkretnej choroby. Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. staje się zwinne. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. z określoną częstotliwością. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. rż. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. z wyjątkiem tych. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. V. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. Ćwiczenia indywidualne. cieszy się w grupie popularnością. podczas „olimpiady" przedszkolaków.a drugi wykona więcej celnych rzutów. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie).uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. ciężki stan ogólny. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. siły i wytrzymałości mięśniowej. t. który trafił do kosza np. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. Ćwiczenia siłowe. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. jak i przyszłych sukcesów sportowych. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. Dopiero dziecko powyżej 3. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. 194 . Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Turnieje korfballowe. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. zręczne. którzy występują tylko w roli kibiców. Ćwiczenia zespołowe. koordynacji ruchowej. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. może samo pobudzać inicjatywę grupy. uczy się panować nad swoimi reakcjami. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. Ćwiczenia wytrzymałościowe. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. Należy pochwalić zespół. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . kształtowanie prawidłowej postawy ciała. co robi. Warszawa 1996. staje się bardziej zdyscyplinowane. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. samodzielne. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. nawyków płynności ruchu. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. Dziecko. kierowany. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi.

Ćwiczenia kształtujące. Są to ćwiczenia. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. Są to ćwiczenia. Im ruch jest bardziej „sprężysty". który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). Ćwiczenia zwinnościowe. poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. za pomocą których można poprawić. bieżni ruchomej itd. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. np. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. Ćwiczenia intensywne. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. Polegają na skurczu izometrycznym.prowadzone. Są to ćwiczenia o równomiernym. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenia bierne (test 0). Ćwiczenia z przyborami. Ćwiczenia taneczne. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. Ćwiczenia na przyrządach.patrz ćwiczenia dynamiczne. Są ćwiczeniami. np. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Ćwiczenia izometryczne . Ćwiczenia symetryczne. Są to ćwiczenia. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. przez położenie woreczka na głowie. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. Weissa. Ćwiczenia izotoniczne . przy użyciu siły zewnętrznej. Wymagają płynności. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. Ćwiczenia wspomagane . szybkości. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. Według okieślenia prof. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia koordynacyjne. ręce kinezyterapuety. Ćwiczenia uspokajające. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Ćwiczenia czynno-bierne. Ćwiczenia wolne. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Ćwiczenia antygrawitacyjne. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. koordynacji i odwagi.). wykonywane w specjalnych sytuacjach. Ćwiczenia redresyjne. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. tylko jednej strony ciała. Ćwiczenia wszechstronne. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. obszerności ruchu w stawach. Ćwiczenia o charakterze statycznym.Ćwiczenia gibkościowe. Ćwiczenia relaksacyjne. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. Ćwiczenia wybiórcze. Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. hantle). np. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. np. intensywnym działaniem chorego. Ćwiczenia jednostronne. Ćwiczenia o charakterze leczniczym.). „obsługujących" określone części ciała człowieka. Są to ćwiczenia czynne. muzykalności i estetyki ruchu. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. . np. Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. Są to ćwiczenia. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. w pionie. Ćwiczenia szybkościowe.patrz ćwiczenia statyczne. dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. Ćwiczenia akrobatyczne. utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. Ćwiczenia specjalne. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. Ćwiczenia równoważne. Są to ćwiczenia czynne. niejednokierunkowe. Ćwiczenia asymetryczne. które rozluźniają określone. Ćwiczenia rozluźniające. sprężyny itd. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. szybkości i koordynacji ruchowej. nerwowego i krążcniowo-oddechowego.

dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. a nie w istocie ich treści. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. a tylko staw biodrowy jest wolny. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego).Ćwiczenia kontralateralne. Uwaga. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. Zasada świadomości i aktywności. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. 4. gdyż razem stanowią metodyczną całość. 3. Ćwiczenia ipsilateralne. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". Zasada systematyczności i trwałości. Zasada wszechstronności i zdrowotności. np. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. gdy cała noga jest w gipsie. nie objętych unieruchomieniem. Zasada aktywności i świadomości. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. gdy prawa noga jest w gipsie. np. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Ćwiczenia chodu. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. Opierają się one na analizie procesu nauczania. 2. Zasada poglądowości i dostępności. Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. Ćwiczenia manipulacyjne. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. 199 . Są to ćwiczenia chwytności rąk.

Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. wyobrażenie o ruchu. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. które są dzieciom potrzebne. jak i psychicznym. I dopiero wtedy . los dzieciństwa. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy.ynniki muszą być zaspokojone. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. wynikającej z choroby. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. bawić swoich małych uczestników. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. Taki ruch trzeba pokazać. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. staje się świadomą. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. fachowych określeń. często z uczuciem zadowolenia. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. a dla osoby starszej. Demonstracja ruchu przyspiesza. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. jaki stawia przed lekcją ruchu . o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. czy poprawnie wykonuje ruchy. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. Umiejętności dydaktyczne. bez zaangażowania emocjonalnego. ciągle powtarzane. /. Chęć wyleczenia. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. d/ięki analizie wzrokowej. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. nie wymaga opisu szczegółów. czego ma uczyć. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. po prostu jako niedobre lekarstwo.w zależności od rodzaju zespołu. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. Bywa też tak. np. głównej zasady ruchu. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. które trzeba zażyć. a potem jego szczegółów. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. im jest ono starsze. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. ale znajdą psychiczne wytchnienie. trochę zabranego prze/. z którym przeprowadza ćwiczenia. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. bez zbędnych przerw. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. Należy pamiętać. forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. Choroba. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. Umiejętnie. w wyniku której dzieci stały się niesprawne. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. Nauczyciel. gdy jest źle wykonany. że cała lekcja jest efektywna. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. gdyż jest ona jednoznaczna. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. Tym ćwiczeniom powinna towar/. Osobowość nauczyciela. doznania przyjemności. U dziecka chorego. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej. Osoby dorosłe.byt łatwe zadania ruchowe. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia. oprócz chęci zabawy. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. wychwyt z karku. lecząc. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe.tak objaśnia ćwiczenia. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. przyczynia się do tego. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. zarówno zdrowe. zniechęcają. mają świadomość. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. Małe dzieci. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. musi wiedzieć. jest wielką atrakcją. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. a jeżeli źle. żeby skutkowało. ćwiczący uczą się ruchów. i celu. krótka.2. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. to dlaczego i na czym polegają błędy. Ponadto używanie krótkich. Nale/. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. obok naturalnej potrzeby ruchu. l te c/.ys/yć spontaniczność. że osoby niepełnosprawne.

na polecenie „kapelusz jest szeroki" .dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. Rytm można zastąpić. określających w danym momencie wykonywany ruch. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. wykonując polecenie ćwiczenia. przesuwając na bok łokcie. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. Zasada zdrowotności i wszechstronności. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). zarabiając na siebie. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. Hasło . lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. by mógł służyć zdrowiu. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest.ustawiają się w szeregu. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. jaki upłynął od wystąpienia zawału. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. Taka lekcja jest krótka. W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym. skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie.dzieci układają dłonie na głowie. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących.krótko. np. jak i niepełnosprawnych. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. głowa w gó-rę. przystosowując nas do życia w określonych warunkach. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. Zasada systematyczności i trwałości. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . jak i dla osób niepełnosprawnych. np. Chore dzieci nieraz nie widziały np.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. potem ze spuszczonymi nogami. np. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. wykorzystując czucie przez dotyk. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. potem w siadzie . głosem modulowanym . rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. zamiast liczenia. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. jego rozległości i skutków. Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym.dzieci rozszerzają kapelusz. skandowaniem sylab słów. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. które nie były ćwiczone. sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. itd.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. rytmicznie. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. doniosłe. Małe dzieci. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). Wiadomości na ten temat czerpie z książek. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych.urywanym lub przeciągłym. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). U tych ostatnich. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. który dzieci mają za chwilę naśladować. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego. Zasada poglądowości i dostępności. W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie. Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. nawet w tych częściach ciała. rę-ka wy-żej. potem w siadzie na stołku). na polecenie „wkładamy kapelusz" . a na polecenie „dzieci robią płotek" . Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania.

gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. 2. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. treści nauczania wskazują. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. 1. samokrytycyzm. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. prace społeczno-użyteczne. Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. czego należy się uczyć. świadomy. 204 4. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. a także pedagogiki wychowania fizycznego. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne.teoretycznej i praktycznej. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. Strzyżewski) wyróżnia się: I. Zasady doboru treści. od łatwych do trudnych itd. korektywa. Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. zajęcia na obozach letnich). które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). kierowanie własnym postępowaniem. 5. S. L Zasady doboru treści. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości. 1. wzmacniają pozytywną motywację do nauki. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). jak najlepiej nauczać i uczyć się. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. 2. Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. 3. gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. wyniki kształcenia będą optymalne. na ogół nie należy uczyć następnych. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. 205 . II.). W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. Współcześnie (np.umiejętności. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). II. planową pracę z uczniami.

Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. w życiu dorosłym. słowne. Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. działania praktycznego oraz problemowe. techniki sportowe gimnastyczne. rehabilitacja ruchowa.dorosły i dziecko. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. takie jak: świadome dążenie do celu. Niepotrzebne są tu żadne zachęty.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. od prostego do złożonego. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. i wreszcie zadania problemowe. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. 5. Wyróżnia się następujące metody: 1. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. 3. wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. bo lubią zabawę i chcą się bawić. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań. określenie kolejności następujących po sobie czynności. Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. Metoda analityczna . Oznacza określone cechy. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. korekcja postawy. Metody służą do rozwiązywania problemów.korelacji z innymi przedmiotami nauczania. taktyczny lub obciążeniowy. jak i osoby niepełnosprawne. Dzieci się bawią. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. aby osiągnąć jakiś cel. Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą. sposób postępowania. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej.nauczania ruchów w całości. realizując zadanie ruchowe. Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy.droga. ale także kształtować cechy osobowości. wiadomości oraz przekonanie.). a w przypadku wychowania fizycznego . a nauczyciel mu w tym pomaga. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości. Uczeń. Metoda kombinowania . że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). które wymagają precyzyjnego zaprogramowania. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. osiąga cel. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci. Metoda całościowa . od łatwego do trudnego. Wiedza ta. a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący . głównie biologicznymi. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia. żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego.stanowi połączenie wyżej opisanych metod.uczącego zarówno osoby zdrowe. Chcą bawić się. zadania częściowo określone. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. 207 . jaką daje im ruch i zabawa. Całkowicie i z wielką ufnością. zdobywają nowe nawyki ruchowe. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. Wyróżniają zadania ściśle określone. Współcześnie postuluje się. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . w okresie dorosłości. jak np. precyzyjne określenie zastosowania. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. Dzieci niepełnosprawne.syntetyczna . wprowadzając następujące metody: poglądowe. logicznej ciągłości ruchu . Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. tak jak dzieci zdrowe. modyfikując je w zależności od leczenia. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. 4. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej.3. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. pragną radości. 206 2. systematyczność.

tablice. 1.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . stabilizacja odcinkowa. zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się.według przekazanego wzoru). 208 209 . Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. niezbędna jego twórcza inwencja). 3.realizacja prostych zadań w sytuacjach. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej. Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. Metoda zadaniowa ścisła . amplituda ruchu. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. polecana szczególnie dla dzieci). 1. chyba że zaistnieje określona konieczność.modyfikowana. gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. 3. Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. szybkość całego ruchu. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści. wzmocnienie określonych grup mięśniowych. Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). ale znacznie /. 1. jej twórcą był B. może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. Zadania ściśle określone . Ćwiczenia wykonuje się.F. 2. także zdrowych. konieczna motywacja własna u ucznia). Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. odbiorcy ćwiczeń . psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. Zadania częściowo określone . 4. Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. np.. Skinner. takich jak np. rodzaj ruchu. indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań. konieczna motywacja własna u ucznia). 3. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. 2. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej. Metoda naśladowcza ścisła (bodźce . liczba powtórzeń . wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych. Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. który komenderuje grupą. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej.realizacja zadań ścisłych. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. 2. usamodzielniające. 2. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego. niezbędna motywacja własna u ucznia). II. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy.reakcja . Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. Metoda programowego uczenia się . a nawet jakiejś fazy ruchu. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. nie tylko w sporcie gimnastycznym. III. Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego. głównie gimnastyki). np. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I. niezbędna motywacja własna). podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v. Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń.metody odtwórcze. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. Metoda naśladowcza ścisła .stnła w łatach 50. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu).metody proaktywne. W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. np.metody kreatywne. Metoda ta. Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. opisy. by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego.

Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". 4. szczególnie dzieci niepełnosprawnych. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane. wiatr. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. rzutu. Pochwała mobilizuje. kształcą także cechy charakteru.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". oprócz zabawowej. które regulują przebieg gry). przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. dokładność.realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci. Strzyżewski. Dokładnie określa pozycję wyjściową. chwytu oraz zwisy. nagana zniechęca. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. nie wymagające długich wyjaśnień. takie jak opanowanie. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. odwagę. Współcześnie ta metoda nauczania. oraz część fizjologicznohigieniczną. czworakowanie. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. Może to być np.. że inne są cele. Metoda programowego usprawniania się . takich jak chód. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. skok. Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej. wytrwałość. które mają zastosowanie w życiu codziennym. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. zdyscyplinowanie. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu. kształcącą i wychowawczą. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. ćwiczenia równoważne. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). takich jak grzmot. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. Wyrabiają samodzielność. gdy nauczyciel ją przerwie. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. zwierząt. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. 210 3. 2. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu.Metody usamodzielniające 1. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. Różnica między tymi metodami polega na tym. postaci z bajek. Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . Zabawa kończy się. zjawisk przyrody. Są to także ruchy wspinania. odpowiedzialność i uczciwość. Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących.specjalnie wytyczona trasa. Metoda zabawowo-naśladowcza .samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. bieg. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. eliminowania brawury i brutalności. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. skocz. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. . pokonywanie schodów o różnej wysokości). ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. spełniają też funkcję rekreacyjną. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka.realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. poprawienia cech motorycznych. rzuć. w grze ruchowej przepisy. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). pokonywanie przeszkód. mechanizmów. która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . związaną z wykonaniem określonej czynności. przeskocz itd. przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. zaradność. której twórcą był R. Nauczyciel w każdym momencie pokony211 . jest bardzo potrzebna. pełzanie. zrozumiałe. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. łatwe. Metoda zabawowo-klasyczna . który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny).realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. dogoń. deszcz itd.

na korytarzu itd. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. WSiP. Jest ona oparta na podobnych zasadach. odpocząć. 2. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . wszechstronności ruchów. ale i zbiorowych). służąc własnym przykładem. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd).łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego.czy też z troski o własne dzieci. szczególnie dzieci).).sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. oraz z rozsądku . określenie .stosowana przez poznańskich naukowców. prościutkie.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych. W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową. jeszcze bardziej. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia. w szkole i przedszkolu. W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów . z ruchem (jak wygrać mecz. Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. uważają.forma zabawowa itp. Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. gdy 213 . W czasie wykonywania ćwiczeń~^. tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. jego estetyki i prawidłowości". licząc 1-2-3-4-5-6. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. Laban) . Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. następujące: „Wyprostować kolanko. Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych. Spróbujmy jeszcze raz. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. zawsze trzeba mieć na uwadze to. np. Niektórzy autorzy. Tylko pamiętajcie. Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań.zachęta. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. ponieważ. I tak trzymać. pomysłowości. Warszawa 1996). u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych.w kontekście metody nauczania. np. Metoda problemowa .zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów. Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. że noga to prosty kij".zasada stopniowania wysiłku. oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda. uczy dokładności ruchu. Metody twórcze 1.dla zdrowia .twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. z jaką związane jest dane określenie. asekuracja i pomoc. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. w życiu dorosłym. Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. np. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . Polecenie może być np.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. inicjowanej przez nauczyciela. w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. np. Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu. Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej. Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. zabawy itd. Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) . sceny mimiczne. fantazji. np.

słuchowe . Przykłady obwodów stacyjnych 1. dotykowe. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. zależnie od liczby dzieci w klasie (np. w ruchu itp. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. Dodatkowe podziały to drużyny.współcześnie bardzo propagowany. kolumna ćwiczebna. gimnastyka przyrządowa. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. • formy porządkowe. rząd itp. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. stosuje różne formy podziału uczniów. Form a s t a c yj n a : polega na tym. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. odtwórcze. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. Formy podziału uczniów Nauczyciel. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. półkole. które składają się na obwód stacyjny.metody nauczania. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. zwroty w miejscu. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. imprezy rekreacyjne itd. Mechanizm poznawczy . Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. lecz również na tym. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń.sprawność na to pozwala. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. 2. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. 80. pojedynczo lub w parach. • formy prowadzenia zajęć. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. gromadka. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. grupy. Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. ścisłe). że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania. Ustawienie ćwiczebne: luźno. zajęcia śródlekcyjne. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi. 2. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. bezpieczne i atrakcyjne). pary. 3. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. fizjologicznym i psychicznym. wycieczka. Odliczanie. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg. dwuszereg. Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. po czym wstępują z powrotem do zespołu. bardzo lubiane przez ćwiczących.

. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób.mu. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/. określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach. . Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve . oparta jest na toku lekcyjnym. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część . Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się. . Tok lekcyjny jest to ogólny schemat.podanie celu lekcji.kształtowanie prawidłowej postawy. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym. hantle. . . na której odbywają się ćwiczenia. Istnieją różne typy lekcji. 217 . przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania. I I I część . Lekcja wychowania fizycznego. Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch. mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane . osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. sekcjach sportowych. „po swojemu". .wstępna. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas .w warunkach terenowych. dorośli . Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. . Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji. jako podstawowa zorganizowana forma zajęć. których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego. wynikające z konkretnych treści części głównej (np. lekcji gier i zabaw ruchowych. II część .kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb. laski gimnastyczne i inne). Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń. lekcji gier sportowych.w szpitalach. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki.na kilka czy kilkanaście lekcji. nianiu leczniczym. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). Tory przeszkód mogą być naturalne . Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie.ęści głównej. ~ skupienie uwagi ćwiczących. Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących./. Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego. że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie.organizowanie grupy. częściowo naturalne. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania. na torze przeszkód w określonym kierunku.acych do zadań oczekujących w c/.końcowa. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. który orientacyjnie wskazuje. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym.y jednej. Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. jak strumień. . lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd. np.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. konkretnej lekcji.Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć.w szkołach. .zadania specjalne. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach. 81. jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego.główna. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. Zadania: . b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. sanatoriach. ogniskach sportowych. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . młodzież. poprzez który nauczający . Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa. Zespół ćwiczących. F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących.częściowo sztuczne. na jaki pozwalają warunki.nawiązanie kontaktu z gtupą.nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci.przygotowanie organizmów ćwic/.zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe.

roztropności. Krzywa natężenia wysiłku. Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut. Zadania podstawowe: .____ to. bieg. śmiałości.a £ co •f——r l . układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego. skoki w miejscu. . . głównie z grupy ćwiczeń stosowanych. których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy. . Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki.kalorie i osi odciętych . . Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . siły. ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych.opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych. Wykres ma kształt paraboli.gry i zabawy relaksacyjne. _* > -u\ < «-: •> C. a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze.marsz.glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności. od których zależy dobra postawa człowieka. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. /// część . Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej.wyciszenie emocji ćwiczących. szybkości.przećwiczenie mięśni. Zadania podstawowe: . uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. skoki.ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. zwinności. 82.przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . t—r± _*____J i f J c __. rzuty. 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia.rozluźniające. doskonalenie koordynacji ruchowej. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut. .utrwalające nawyki prawidłowej postawy. // część .głównie ścisłej lub zabawowej.końcowa . W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej._CT <g ft. biegi. . ćwiczenia (rozluźniające) równoważne. aktywności. czołgania. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć. Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji). . . poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych. wyrobienie samodzielności.ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. _. Środki: Ćwiczenia. Poza tym: marsz równym krokiem. z przyborami. śpiew. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. .oddechowe. wytrzymałości.trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. . ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji. jak: rozwój równowagi. nawyków w zmieniających się warunkach.ćwiczenia na szybkość reakcji. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno.nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności. Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. na przyrządach. O) _. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia . .stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu. doskonalenie cech fizycznych. zdecydowania.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy.czas. . kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących. ćwiczenia z elementami korekcji postawy._.Środki: . Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 .kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. wspięcia. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna. . Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu.musztra. .podsumowanie wyników lekcji. moralnych i innych. -t—-A l *p— o -3 —Js . specjalne ćwiczenia oddechowe. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna).

jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. 220 . należy także wiedzieć i przewidzieć. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. krążenia Linia zerowa . w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. 83.tętno przed zajęciami Na skali po str. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć. że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego).-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć. Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm.

należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. Przerwy. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. przygotowania fizycznego. ćwiczenia ramion.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. np. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. szybki bieg i czołganie. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. kierunku ruchu. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. to można doprowadzić do nad221 . Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. W lekcji ruchów leczniczych. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. np. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. ale zawsze powinna być taka. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń . określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. są niedopuszczalne. Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. płci. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. na różnych etapach lekcji. a w lekcji ruchu leczniczego . wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. Prowadząc konkretną lekcje.cszkód. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego.stan ogólny i plan leczenia. amplitudą ruchu. lżejsze ruchy. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych.

Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną.zależnie od wytrenowania).30 8. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę. ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji .48 10.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0.09 1.58 4. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4). Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia. niewiele przekracza 120/80 mm Hg.25 0.78 10. u osoby wytrenowanej więcej.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m .37 1.na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych.58 1.0 13.0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód.ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych. Krestownikowa. Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu.8-2.dorośli 16-18. . ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie . . żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko.80 1. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek. gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć. takich jak np. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.około l litra na minutę. .ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi.70-3. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego. wytrzymałościowymi lub siłowymi. Ilość wydychanego powietrza różna. Serebrianikowa i in.0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1.28 1.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym).32 0.około 24. w ten sposób.28 0.14-14.zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń. liczba oddechów .mężczyźni.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych. 4500 ml . w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety.14 4.0 10. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających.28 6. .63 2. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia.10 0. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna .ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko. ale o umiarkowanym i średnim natężeniu.13 10. Bodźce ruchowe są to ruchy.52 3. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji. Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę.zależnie od wieku.10 1.90 2. o dużym natężeniu.1 6.0 2. 223 .52 6.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie. tym większe zapotrzebowanie na tlen.0 0. przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy.16 2. o średniej . podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności .około 75 uderzeń.5-19. będą celowe.63 0. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów.50 45. lecz powinny być wszechstronne.0-20.05 37.około '/2 litra na minutę. . z wyjątkiem treningu specjalistycznego.90 5. Krawczyńskiego.0 1.0 8.60 2. norma ciśnienia .26 1. . Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń. . Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji.2-4. 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: . rzut do celu. Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne. które stanowią treść ćwiczeń.50 9. Im większe jest wydatkowanie energii.0 2. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana.40 6. .01 7.tzn. dzieci .8 1.

224 . sprawność sportową .kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego. że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych. W lekcji ruchu leczniczego zdarza się. wytrzymałość. o dłuższym czasie trwania.ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich.ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć. że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny). dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia.. siła. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. . a jednocześnie stanowczość.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe. w bólach krzyża . piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. należy stosować wysiłki szybciej narastające. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka. ale należy: .ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. wzmacniające mięśnie pośladkowe. . oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną. a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem.ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego.kinezyterapeuta i pacjent. wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci. w zależności od tego. szybkość. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy.w czasie specjalistycznego treningu. W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. Sposób doboru ćwiczeń. sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci).dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. .nie zezwalać na to. jak i właściwego rytmu ruchu. wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku.w lekcjach. w wadach postawy . Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. życzliwość.w lekcjach treningowych. c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych . . w przypadku porażeń w paraplegii . Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi. . należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. 225 . Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. bez wzmocnienia mięśni grzbietu. takie jak up. stwarzając takie sytuacje.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego. początkującymi i osobami starszymi. . zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym. albo wreszcie . b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha.stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik.pozycje niskie.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. .o obszerna. pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. ruchy symetryczne antygrawitacyjne. szczególnie z dziećmi. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych. od ruchów prostych do ruchów złożonych. np.żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. od znanego do nieznanego. . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. .zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego. ćwiczenia równowagi itp. W usprawnianiu Iccznic/. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. są podobne do lekcji wychowania fizycznego. Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu. jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. . . należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu.

który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. układu nerwowego i dokrewnego.jaka jest amplituda ruchu. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. np. np. Wykonując różne czynności dnia codziennego. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony.tworzenie się nawyku ruchowego. startowe). stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. • naukę chodzenia. a także układu oddechowego. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go. np. Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. PR w górę. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. II Faza . 226 To usystematyzowanie bywa różne. np.opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. np. pokarmowego. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. Nauczyciel określa główny układ ciała. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. z której zaczyna się ruch. • ćwiczenia w wodzie.wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. 5. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. bieg z wysokim uniesieniem kolan. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. głównie krążenia i oddychania. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. który często określa charakter ruchu: skłon T. kinezyterapeutyczne. Jest to samousprawnienie czynnościowe.do jakiego położenia (w górę). klęk podparty . t/n. utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . • zmodyfikowane. chodzenie po schodach. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. • gimnastykę poranną. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. Pozycja wyjściowa. można je kształtować i rozwijać. by mógł egzystować. • sport inwalidzki. 1. klęk podparty. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. utrwalonymi. • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. 3. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. nie kierowane ćwiczenie. c/ynnością częściowo automatyczną. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. np. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). zawsze przystosowany do warunków i możliwości. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza . wymach itd. wymach RR (przodem) .jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni. obrazowy. • zabawowe. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. kierunek i amplituda ruchu. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. • metody treningu obwodowego. Usystematyzowanie zasad. odrzuty RR. Rodzaj. Pewne. np. a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. np. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. wymach RR przodem w górę . Inni autorzy zaś (np. w zajęciach ogólnokondycyjnych. 2 odrzuty i powrót do pw. zawód listonosza. Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. Metody jako sposoby realizacji nauczania. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. zrozumiały dla ćwiczących.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. zabawa właściwa. 6. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. 2. przenoś. RR przodem w bok. • mieszane (stacyjne. serco-wonaczyniowego. zawód. wymach RR. 4. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. intensywnej pracy). Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. III Faza . przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi.

RR w dół. sprzęt. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu. 5. Elementy gier sportowych. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących.RR w bok. który 228 229 . pojedyncze ćwiczenia. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania).RR w górę. postawa. Rozgrzewka. W zakresie wychowania. lecz powiedzieć „dość".sala. Nastawienie uczniów do zajęć 3. Jest to sygnał dla ćwiczących. formę frontalną razem z indywidualną. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania. Metoda może posługiwać się różnymi formami". często zmodyfikowane. Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. np.. głównie organizacyjnym.. 2. formy podziału. Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6.ustawienie. np. teren otwarty.RR w dół". Warunki przestrzenne . Warunki organizacyjne . rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. • grą właściwą. Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia.RR w bok. Obwód ćwiczebny. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. Stacyjna. to forma jest zewnętrznym kształtem. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1.lekcja. przybory. W zakresie wiadomości 4. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. układem. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym. • metodą wprowadzania fragmentów gry. leczniczy). Zajęcia w zespołach. Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 .-met. 4 . 4. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. trening wyczynowy.. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. W zakresie umiejętności 2. na lekcji wf. Warunki (miejsce zajęć. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela. np. Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2. Indywidualna. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. • grą uproszczoną. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji. 2. Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. 2 . stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. pary. Zdarza się bowiem. Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. 3 .) Tok lekcji 1. Frontalna. że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu. boisko. Metoda sportowa .. formy pozaszkolne. zmienne. Warunki czasowe . 3. budową.doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. drużyny. powiedzieć „i. W zakresie motorycznuści 3. i składa się z następujących elementów: 1. zastępy stałe. zajęcia gimnastyki korekcyjnej. szczególnie z dziećmi i młodzieżą. dość". 3.

... poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować....:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego......krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U.. Powitanie 3.... 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1.. naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U.. co kotek robi po przebudzeniu się N..... Zadania wychowawcze: 3.. Rozgrzewka 1. Dla .. jak sportowiec wchodzi po schodach N..... Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N. zbiórka.. równowaga 2..:Podskakujcie obunóż.....Wzór II Osnowa . Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4. zwinność. przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N.... „Wchodzenie po stopniach schodów" 6. Zadania dydaktyczne: . Strzyżewskiego) Klasa: I.. „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3. klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4.... Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki. „Koci grzbiet" 5.... W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U. „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St. szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali.:Pokażcie dzieci. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2..... „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N... Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3. kto najwyżej skoczy 230 231 .jak mama waży sól" (na wadze) N.. . poleca: RR w bok.. Przyrządy: .. Czas: 45 minut. podaje temat i /udania (bardzo prosto) N..........:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U... prawą ręką N............ chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi. obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N..... Podskoki „ fry N.... 4 zestawy szarf kolorowych. Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2... Zbiórka w marszu w parach 2. naprzemienne przysiady i powstania U. 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1..:Pokażcie dzieci... a ja zobaczę.. pomagają i przyjmują informację 8... naśladują rękami wiatraki ... Podanie tematu i głównych zadań 2. W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U......... maszerują w miejscu... wykonują polecenia Nr .. Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 .. teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką.. Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość........ Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł. Sprzęt: . unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7.... Miejsce: .... Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna..

wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. chwyt przeciwna rck. ławeczki. Pr/eM. . a drugie je naśladowało.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6. Pw. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1. a drugie je naśladuje. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N.j. Na przemian prawa i lewa ręka. Motywowanie 2. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1.} w różnych kierunkach. 5 ra/. zadań do wykonania - - N. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. obręcz. Zabawa skoczna: „Skoki" 5. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj. woreczek w jednej ręce. Całość powtórzyć 5 razy. po czym n. . brzucha. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. 2. łopatek. 5. potem pod lewym kolanem. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. piłki siatkowe.tilanie woreczka na przemian pod prawym. Woreczek w ręku. barków. postawa zasadnicza.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. nóg tlił. Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. Pw. ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. zasadnicza. postawa zasadnicza. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. Powitanie. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. Przekazanie uwag nt. przejść do siadu ski żyznego. klatki piersiowej. kocyki. obręczy barkowej. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. 3.'. materace. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. Pw. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1. tworzy pary i zaleca. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. worec/ck w ręku. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór.y w lewą stronę. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć.. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów.postawa zasadnicza. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. Czas: 45 minut. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. tyczne 4. współzawodnictwo w grupach. całym ciałem przylej. bioder (pośladków). po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary.>j. skłania do zabawy z rodzicami N. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. opuścić ręce. Stają tyłem i stoją prosto. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. 4. Kształtowanie umiejętności. 3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. Pw. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4.<zy.i sygnał N.

232 .

lekko na palcach Broda przyciągnięta. 1 1 . Pw. uniesienie bioder. NN ugięte postawione na podłodze. Pw. leżenie tyłem. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. zbliżają brodę do podłogi.wdech. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. potem ruchy pływania żabką 6 razy. Pw. Pw. Pw. 2. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. stopy złączone. klęk podparty. „połykają wodę". położenie. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. potem zmiana nogi. RR pod brodą. 8. wyrzucenie nóg w przód. kolana ro/. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. szyja wyciągnięta. Pw. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". leżenie przodem. 6 razy Dozowanie . RR w bok (woreczek przed stopami). Woreczek na podłodze na wysokości oczu. wytrzymać 3 sęk.dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi. 9. 7. wyprosi ramion w górę w skos. RR wzdłuż tułowia . wydech. przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. „Kurki trzepocą skrzydełkami". powrót do siadu skulnego.dłonie na barkach. stanie jednonóż. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. Pw. 6 razy w tył. siad ugięty. Pw. woreczek w dłoniach. siad klęczny rozwarty. Całość powtórzyć. RR w górę w skos . 10. 3.warte blisko podłogi. powrót do pw. RR wzdłuż tułowia. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. 4 razy 6 razy Starać się. 13.wdech. Pw. leżenie tyłem. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. RR w dół w skos. Pw. Następnie prostują ręce. ręce oparte z boku. dłonie skierowane palcami do środka. NN ugięte. druga noga prostuje się. Jazda na rowerze 6 razy w przód. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). Pw. broda lekko przyciągnięta. siad ugięty podparty. siad płaski RR bokiem podparte.wydech. leżenie tyłem. łopatki złączone. naśladując trzepocące skrzydełka. 9. Pw. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. 10. Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte.dzieci uginają ręce w łokciach. tułów wyprostowany. kolana rozchylone. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . „Kurki piją wodę" . biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". pochylenie tułowia. siad klęczny. łopatki ściągnięte. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. Ruch: przejście do podporu tyłem.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. RR skrzyżowane. stopy oparte na palcach. Pw. siad skrzyżny. 8. 7. woreczek na głowie. podpór tyłem z nogami ugiętymi. Siad ugięty. Pw. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. Pw. 14. Pw. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. siad skrzyżny. Ruch: RR w bok . broda przyciągnięta. dłonie skrzyżowane na barkach. leżenie przodem . 6. Pw. przysiad podparty . palce obciągnięte. skurcz pionowy . siad skrzyżny. Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. Pw. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Woreczek w ręku. NN złączone. RR wzdłuż tułowia. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. 4. Ruch: skurcz pionowy. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN.ł 0 razy). przedramiona w przód pod kątem prostym). 12. Ruch: przejście do siadu prostego.T prosty. RR wzdłuż tułowia. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. tyłem podparty. RR ugięte w łokciach.

Dziecko.po drugiej stronie sali. Tok Cześć I -wstępna. które nie zmienią miejsca.w szeregu lub dwuszeregu. szarfy. korekta postawy.czas ćwiczenia krótki. materace. stojąc z tylu. Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. Wygrywają d/irci. Pw. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali.5 m. chwyta współćwiczącego za uda. Zbiórka. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi). które potem dzieci powinny powióizyć. Po dwoje dzieci porusza się po sali.. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . wyprostowanego żołnierza. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy.„skrzydełko". Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. przesuwa się do pr/o du o 0. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. Dziecko. Uczniowie. którzy bez błędu dojdą do końca. Ruch: marsz w podporze do przodu. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. Układ RR . „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l. Palce podwinięte. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową.przechodzi do tyłu.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Nie wolno poruszyć się. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 .iU. ławeczki. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. drugi. Po przerwaniu taktu lub melodii it-. które się pomyli i wykona zaka/. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka.ine ruchy. Czas: 45 minut. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. potem zmiana ćwiczących. instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)).ieiinego. Dzieci zmieniają stacje. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. Wyróżnienie najlepszych. którzy nie znaleźli dziupli. opierając nogi na swoich biodrach. — Zbiórka . kształtowanie sprawności ogólnej. Podanie zadań lekcji. kocyki. Pi/(.'V jak naj.-pocze< icm /ubawy iwKa/. jeden z ćwiczących w podporze przodem. Potem następna dwójka.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. Pożegnanie. Omówienie lekcji. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć.-<! !<>/. Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/.których nie wolno poka/ywać. kocyk. które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie . Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków). Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę. Wygrywają pierwsi. ale wyuczoną w czasie lekcji.

Pw. podpór tyłem. Pw. Pw. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. Ruch: naprzemianstronne. RR wzdłuż tułowia. Pw. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. leżenie tyłem. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. 1 . Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana. Pw. siad prosty podparty. Łopatki powinny być ściągnięte. 6. siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. podpór przodem z nogami ugiętymi. lewa ręka i prawa noga. Ruch: wznos RR w górę w skos . Pw. Ruch: chwyt za prawe dłonie.wznoszenie klatki piersiowej.obni/cnie klatki piersiowej. Pw. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. klęk podparty. 3. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12.5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 .rozluźnienie mięśni brzucha.ącego. powrót do pw. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". Czworakowanie do przodu i tyłu. Pw. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie. Pw. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. w parach tyłem do siebie. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego".wydech. stanie w lekkim rozkroku. -wydech. Wydech: 1 . leżenie tyłem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Pw. 2. leżenie tyłem. 9. 2 . stanie tyłem do siebie. Wytrzymać 3-6 sęk. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. Potem następuje zmiana ról. druga na brzuchu. RR w bok. stopy oparte o podłoże. 8. stanie prawym bokiem do siebie. RR przodem w dół . czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . Piłeczka pingpongowa między nimi. siad ugięty. Chwyi za ręce. RR w górze.5 m. 13.Tok Treść 2. leżenie przodem twarzami do siebie. Pw. 3. Wdech: 1 . Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. 2 . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. udając jazdę na rowerze. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. w parach naprzeciw siebie. Pw. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami. Powrót do pw. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód.napięcie mięsni brzucha. stojąca. 10. Pw. Pw. RR bokiem w górę wdech. siad skulny oparty na przedramionach.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. 7. stopy złączone ze stopami współćwiczącego. 5. klęk podparty w parach. przeciąganie się z mocowaniem. Pw. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). stopy oparte o podłoże.wdech. Pw. drugi przechodzi do leżenia tyłem. NN ugięte. 7. powrót do pw. Pw. stanie tyłem do siebie. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. Oparcie plecami o siebie. 6. Pw. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. dotknąć brodą nisko przy podłożu. 4. chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. Pw. chwyt za dłonie. leżenie tyłem.

Pw.przejście po ławeczce w podpórce tyłem . po sali „chodem gąsienicy".napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. Pw. 2 noga lewa „zawija" palce. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej. siad skrzyżny. Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie. Obwód ćwiczebny .Tok Treść 8. leżenie tyłem. którego laska stanie prosto pierwsza.bieg na czworakach . leżenie tyłem. 10. druga leży na podłodze wyprostowana) . NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. stopy oparte o podłogę. Wytrzymać 3 sęk. Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. 16. Prowadzący wyróżnia najlepszych. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym . leżenie przodem. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. Pw. 13. leżenie tyłem. RR wzdłuż tułowia. który składa się z trzech etapów: 1 .laska przyciska klatkę piersiową. W ten sposób poruszają się po sali. 12. ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty. Powrót do pw. 1 1 w a p a . 1 \ . RR wzdłuż tułowia. stopy oparte o podłogę. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. leżenie tyłem. nieznaczny wznos bioder .poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu . Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15. 9. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. chwyt laski oburącz z tyłu. Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. siad na ławeczce.przejście po ławeczce na czworakach . plecy wyprostowane. RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. Wdech .laska w zagłębieniu pasa biodrowego. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk. Pw. naśladując „chód gąsicni cy".ciężar ciała przenieść na prawą nogą. wygrywa ten. Pw. 3 . tworząc nad podłogą jak największy łuk. Pw. RR wzdłuż tułowia. 14.pełzanie do mety. Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą. laska trzymana z tyłu oburącz.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta.przewrót w przód na materacu . Przed każdym ćwiczącym leży laska. leżenie tyłem na kocyku.przewleczenie szarfy z góry w dół . Powrót do pw. wydech . Pw.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód.

Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6.raz na prawej. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. Złamana nóżka ugięta w kolanie. stojąc na jednej nodze .wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra". Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. raz na lewej. 2. plecy zaokrąglone. Prawy łokieć do lewego kolana. że jedziemy na rowerze.po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. Dzieci leżą na plecach. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. Wznos laski do góry tak.wstępna 1.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca").wysoko. Chwyt na szerokość barków. prostujemy się. Siedzimy niedbale (źle) . Siad skrzyżny. „Chód wróbla". Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. zabawowo-klasyczna.cofania się na rowerze). Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. wypowiadając na „3" swoje imię. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. przyciągamy kolana do brzucha. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". 8. „Jazda na rowerze". 5.„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. Opuszczenie laski na kark. potem ruchy nóg w kierunku głowy . 3. Dzieci tworzą krąg. Chód z woreczkiem na głowie . 7. Metody: zabawowo-naśladowcza. wyróżnienie najlepszych. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". twarzą do środka koła. Ćwiczenia obręczy barkowej. Część II . Siad skrzyżny . Postawa wysoka. a na „4" imię innego uczestnika zabawy. skłon głowy w przód. potem przeciwnie. Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. Następnie naprzemiennie prostujemy nogi. 9.dziecko siedzi prosto. laski w dłoni. Następnie przytrzymujemy mocno kolana. Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . chwyt dłońmi na szerokość barków . żeby uchronić się przed schwytaniem. aby mu przekazać swoją rolę. raz drugą nogę. głowy i karku. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. 243 242 . Dzieci leżą na plecach. Ćwiczenie mięśni grzbietu. . Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . 5. Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy. „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. łopatki złączone (dobrze) . Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1.głowa do góry.główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała. ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca").„cyk-cyk". Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. 2. Dzieci kładą woreczki na głowie.bez pomocy rąk.dziecko siedzi krzywo. Siad skrzyżny.końcowa Zabawa uspokajająca.„bim-bam": bicie zegara. który ma złamaną raz jedną. Wznos laski w górę . z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". uwypuklając klatkę piersiową do przodu . (Ruchy nóg w przód.Tok Cześć III . Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. Pożegnanie. Wyciąganie głowy „ku słońcu". Uciekający. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha. RR z laską w górę. Czy wiecie. Zbiórka. „Skrzydełko" lewą ręką. podsumowanie. Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. 4. 4. Ćwiczenie równoważne. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. Może skakać tylko na jednej nodze. Ćwiczenia brzucha. „Biedny wróbelek". Zbliża się nieprzyjaciel. „Dzięciołki". Nie kroczy jak my. naprzemiennie obydwoma końcami. Biedny wróbelek złamał nóżkę. „Skrzydełko" prawą ręką.dłonie na kolanach. Powrót do leżenia. Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. 3. 2. RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". 4. Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara . to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach. jak wróbelek porusza się na ziemi. Dzieci leżą na brzuchu. Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka. Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". Ćwiczenia mięśni brzucha. „Ciekawskie dzieci". . tułów lekko pochylony w przód. Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. Odwracanie laski do przodu. lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". Przejście do pozycji stojącej . żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski. Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . 3.

że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). // etap . podnoszą głowy.od 18 do 25 lat. 2) okres pełni sił .od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii.od 3 do 7 lat.od 25 do 40 lat.od 15 do 18 lat. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła. staje się noworodkiem . narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych. Ryć. wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach.okres niemowlęcy i przedszkolny . 3) okres przedszkolny . „Zagubiony kotek". 84.n r ^ n 3.wiek dojrzałości . wyjście z sali.od 12 do 15 lat. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych. 2) wczesne dzieciństwo . /// etap .dzieci prostują się. Dziecko rośnie. ściągają łopatki.od 60 lat. 3) wiek młodzieńczy . 86. 87.samodzielnie żyjącym człowiekiem. mięśni.końcowa 1.Część III .od 7 do 11 lat. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci. 4) starość .od O do 7 lat. Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" . Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. 85. 2) średni wiek szkolny .miękkie są elemenfy statyczne (kości). który co jakiś czas cichutko miauczy. 3) schyłkowy . najszybciej nogi. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". Ćwiczenie uspokajające. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka". Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała.szkolny . 244 .od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . u dorosłego '/x długo245 Ryć.dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. pożegnanie.od O do l roku. co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. Ryć. Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko. 2. następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. •» . Najwolniej wzrasta głowa. Akt porodu powoduje. obejmujący: 1) okres niemowlęcy .od 40 do 60 lat. Dzieci rozproszone chodzą po całej sali.od l do 3 lat. a są to następujące okresy: / etap . Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat. W zależności od stopnia rozwoju kości. Ryć.

bezwładne machanie rękoma. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. Dziecko w wieku 2. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat.ści ciała. naturalny głód ruchu. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym. Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi.kształtowanie estetyki ruchu. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. angażując w tym ruchu całe ciało. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. a drobne zespoły mięśni słabiej. np. ale i szybciej wypoczywa. stać na palcach bez pomocy. Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. rozrzutności ruchowej. Różne bywa tempo tego procesu. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem.-4. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe. intelektualny oraz moralny dziecka. współdziałania w zespole. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. a przy tym o charakterze dynamicznym. a od 9. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). dodatkowe. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. psychomotoryczny. 247 . Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. jeździć na rowerze. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko . podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. uzależnionym od procesu chorobowego. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. poszanowania przepisów. brak opanowania. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. Dopiero około 12. Wiek przedszkolny (3-7 lat). Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa. jest niższe. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. potem na jednej nodze. miesiąca chwyt jest precyzyjny. Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. długi tułów. Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność.kształtowanie charakteru i cech społecznych. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. jest ruch. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. uczucia i siłę woli. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. niecelowe. duża labilność . opowieści ruchowej. Około 3. .5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. Dzieci małe mają tzw. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. mimo większego przepływu krwi. lot i lądowanie. przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. np. Dziecko szybciej się męczy. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). . siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". krótkie kończyny). kształtujące i użytkowe. który jest dla niego normą. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. a 8.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. kształtuje swój charakter. które dzieci lubią. odbicie. miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty.harmonijny rozwój dziecka. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. krótka szyja. . w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania.kształtowanie psychomotoryki. potrafi chodzić po narysowanej linii.łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. a ich natężenie powinno być niewielkie. Często stałe jest ugięcie kolan. Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. ale nie używając kciuka. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. obejmującym stronę biologiczną człowieka. Potem koordynuje rozbieg. miesiącem. Celem ćwiczeń więc są: . Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne.ręka". przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. Ciśnienie. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. spontaniczny ruch. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów).

Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. pełzanie. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. wspinanie (z asekuracją). Dyscypliny rekreacyjne. przezorności. zręczności oraz korekcyjne. Serce d/. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. 249 . klatki piersiowej. około 16. Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . na nartach. orientacja i zręczność ruchów. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. co powoduje nasilenie cech kobiecości. doskonali się koordynacja. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować . Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. jest czynnikiem hamującym rozwój. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. skoki. mniej siłowych. korektywny (stopy. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. ale nie za dużym. grzbietu. Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów. chody. jednocześnie hartując dziecko. deskorolce. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. obręczy barkowej. pojawia się menstruacja.biegi. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. wyciec/ki). oraz wybuchy emocjonalne. Hartują swój organizm. spacery. 3-letnich. Chłopcy dojrzewają później. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. szkoła). Nowy tryb życia (szkoła). Dojrzewa psychika dziecka. Dużo gier zespołowych. Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe). Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). rż.od 15 do 30 minut. pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. dużo korektywnych. jak i nauczających. zbliżona do elementów sportowych. wydolność niezbyt duża. 88. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. W grupach dzieci młodszych. Nie stosować skoków z dużej wysokości. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi.na ławeczkach i drabinkach. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. gry. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. brzucha. w grupach starszych dzieci. że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku.ł długość. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. chody na czworakach. Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. bardziej siedzący. 5-6-letnich . Okres szkolny Młodszy okres szkolny . jak nauka jazdy na wrotkach. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. nawiązują przyjaźnie.7-11 lat. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. około 15. Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy. prowadzonych co drugi dzień. Kościec jest jeszcze słaby. te zajęcia powinny trwać krótko. Różnorodność rekreacyjna. Intensywny w/rost kości n. tułów). rż. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie).dłuższe okresy wypoczynku. Około 10. na rowerze. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. rż. gry zespołowe). rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. uczą się samodzielności.męskie i żeńskie. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. Średni wiek szkolny (12-15 lat). Powinien nastąpić podział na grupy . 15 minut.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. sprzyja powstawaniu wad postawy. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych .iccka rośnie szybko. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową.

i emocjonalnym. następuje poprawa koordynacji ruchowej.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). wytrwałość uwagi. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. 3. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. Następuje zrównoważenie psychiczne. Podstawowe środki r u ch u : 1. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. Gdy człowiek zbliża się do 60. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. niewydolność krążenia i oddychania). stanu równowagi psychicznej. Zwiększa się koncentracja uwagi. ruchliwością. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców. sporty zimowe. Wiek 18-25 lat. demencji . nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii. zanika harmonia ruchów. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. biegi terenowe . rż. Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. Z prac różnych autor&w wynika. rż. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze . 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. i odwrotnie . Należy prowadzić taki tryb życia. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. w narciarstwie alpejskim. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. wiotczenie mięśni.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). Ćwiczenia gimnastyczne. Zwiększają się możliwości wysiłkowe. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. Reasumując. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. w wieku 60 lat .poniżej 70% sprawności maksymalnej. rż.nie wszyscy młodzi są sprawni. które mogą być stosowane w każdych warunkach. Uczestniczący w zajęciach 251 . Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. Organizm podatny jest na trening fizyczny. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa.zmniejszenia się sprawności umysłowej. w wieku 70 lat . 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). trybu życia i pracy.. Należy zwiększać samodzielność. Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. które pod koniec okresu dojrzałości. Powiększa się klatka piersiowa. choć narastający stopniowo. osłabienie układu krążenia. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. występowania choroby wieńcowej. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych. Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. warunków zewnętrznych. Zwalnia się tempo wzrostu. Największe natężenie treningu można stosować około 18. choroby wrzodowe. rozrasta się serce.gry sportowe. skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. 2) niewydolności wieńcowej. Nawet krótkotrwałe. Sportowe formy ruchu .do około 55% sprawności maksymalnej. zależnie od możliwości ćwiczących. 2. w postaci lekcji wychowania fizycznego. bystrością umysłu itp. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. poszerza się światło naczyń krwionośnych.. 7) zaburzeniom psychicznym. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. rż. np. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe). Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. marsze. ukształtowane ruchowo.Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). „młodym" wyglądem zewnętrznym. 6) otyłości i cukrzycy. bez względu na wiek metrykalny. pogarsza się ogólna wydolność organizmu.szyjki kości udowej. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe". rozedma płuc). Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. Zmniejsza się koordynacja ruchowa. nazywany okresem młodości. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu. może ulec pogorszeniu. gry i zabawy rekreacyjne.75-80% sprawności maksymalnej. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym. słabnie refleks. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. sporty wodne. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości.

w pozycji leżenia tyłem.komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie. . Ćwiczenia zespołowe. gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących. ćwic/enia w be/declui. Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska. w siatl/ie.od n iskiej do wysokiej.ćwiczenia gibkościowe (wolne. .ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach). Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie.kompleksowa. skoncentrowanie uwagi. najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu. umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń. by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym.eliminować ćwiczenia o gwałtownych /. w tył.30 minut. ćwiczenia towarzyskie. gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej . podnoszenie ciężarów. współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych. ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących.nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. bez gwałtownych zmian rytmu.lekcja powinna być krótka .inne środki metodyczne . . relaksacyjne.obowiązkowe zlecenie lekarskie.ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi).siłowo-gibkościowy.ławeczki gimnastyczne. . . . szybkościowe (intensywne).. które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). ćwiczenia oddechowe. ćwiczenia na świeżym powietrzu. kameialna atmosfera. wysiłkowo . ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane. z przytupywaniem. łagodne). marsze skr/. . w miejscu. . liczba serii dobrana indywidualnie.precyzja wykonania . ćwiczenia z muzyką.metoda prowadzenia .mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie. .mało obciążające. Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy. dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających. Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane.: 253 . np. .'!.formy prowadzenia powinny być różne. punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących).nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących. .przybory . intensywne podtrzymywanie własnego ciała. skoki i podskoki. przyrządy gimnastyczne. drabinki. U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: . . w przód. . mała liczba powtórzeń w serii. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /. ćwic/enia statyczne . tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu.n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. z akcentami ruchu (z klaskaniem).przyrządy .nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. w bok. krótkie serie. szarfy. rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg.dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń. np. . P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową.yżne. klaskaniem. . .nie liczyć. długotrwałe ruchy cykliczne. podpory'. ćwic/enia zwisów. . ćwiczenia z łatwymi przyborami. piłeczki. lic/eniem. laski Ud. Rodzaje marszów.zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy.koordynacyjne proste. podnoszenie ciężarów. . .obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych. lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących. .ćwiczenia oddechowe . . oporowe ze współćwiczącym. podpoiów.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym.nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania).zwisy. . .unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych.w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. ćwiczenia równoważne.obszerna. na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych. 252 . . pobudzenie pracy oiganizmu. prostymi ruchami tanecznymi z muzyk. ćwic/enia s/ybkościowe. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu. nagłe skłony tułowia do tyłu. . parami. łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych). ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. . o małym stopniu wysiłku.amplituda ruchu .aktywny wypoczynek .tempo umiarkowane.stosować dużo ćwiczeń ożywiających. piłki lekkie. .charakter ćwiczeń .obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki. dynamiczny. . żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny.krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ. z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek.nie wymagać nadmiernej precyzji. siłowe z oporem własnym. Ogólny zasób ćwiczeń . jako warunek uczestniczenia w lekcji. ćwiczenia szyi .powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej. ostre współzawodnictwo.ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji. niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami.ruchy .piłki lekarskie. Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną.muzyka. . nagle skłony głową w dół.

Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń. potem to samo złączonymi stopami. potem w tył. to samo w odwrotnym układzie rąk.ręce ugięte w łokciach .siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. . wyprostować tułów (patrzeć na sufit). . chusteczki i innych małych przedmiotów. podudzia. bez włączania do ruchu łopatki: . po rozciągnięciu: . nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. W różnych pozycjach .to samo z przysiadu.klaskanie przed sobą. klaskać w górze i opuszczając ręce.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych.wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód.ćwiczenia z przyborami.spleść dłonie jak do modlitwy. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej . wyprost we wspięciu na palce. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. to samo strona przeciwna.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. wydech . potem w odwrotnym kierunku. potem zmiana układu ciała na przeciwny. a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony.w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach. sięgając dłonią z boku. w stawach łokciowych nieco usztywnione). oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka. wydech. . głęboki przysiad i wyprost. np. po kilku ruchach wyprost. Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): .w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. . podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. . elastyczności ruchów. zakładanie butów.w leżeniu tyłem w rozkroku. .krążenia głowy w prawo i w lewo.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana.. w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz. 255 . należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. skarpet.siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód. marszu i siadzie: .w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. skłon tułowia w bok z pogłębieniem. ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda. woreczka. . Tempo wolne.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka. . cofając łokcie lekko w tył.skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. często chodząc na lekko ugiętych nogach. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: . . odwrócić do klatki piersiowej. Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców. Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: . stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach).w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda. ręka przeciwna niż ćwiczona noga. . Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . kolana. skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. . Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. . . wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach. staniu: . Osoby starsze. druga łukiem nad głową.skłon tułowia w przód i pochylenie głowy.w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. co jest bardzo ważne dla statyki ciała. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę). tułów przylega do podłoża.pochylić ciało w przód. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna. skłon tułowia do nogi prawej. dotknąć łokciami ud. rajstop. .w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. . wykonać głęboki wdech . . Najbardziej praktycznym. podrzucanie lub przerzucanie piłeczki.siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło. można je wykonywać w staniu. .w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu. . oprzeć łokcie. potem coraz wyżej. stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa. potem na pięty i na całe stopy.„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go. następnie to samo nogą przeciwną. naciskając na palce. energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. leżeniu. energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi.kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi. . na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie.złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców. .siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki.siadzie. które warunkuje ruch izolowany barku. bez pełnego wyprostu kolan.

.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz .niedoczynność tarczycy. w tył. stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych. Skłony tułowia w przód 9.tętniaki. Nogi . choroby nowotworowe. w miejscu .ropne zapalenie dróg oddechowych.zmiany zarostowe tętnic.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe. Ćwiczenia należy indywidualizować. Marsze. Rozluźniające i normujące oddychanie 17. Wzmacniające RR 15. wspomagane pracą RR3.wady serca. nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem. . Ćwiczenia oddechowe. wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. Choroby układu oddechowego: .gruźlica płuc.w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . . . Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte).wsierdzia. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. 3) osiągnięcie równowagi psychicznej.stawy biodrowe 13. Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. kroki rytmiczne w przód. Choroby układu dokrewnego: .wydech . . Choroby układu krążenia: . Tułów i stawy barkowe 12. migotanie przedsionków). istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. często uczestnicy podejmują decyzję sami. Rozluźniające. Wzmacniające NN 16. Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. w biegach. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1. 2. Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego". sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych. Ręce (stawy łokciowe) 8. . przyjemności i zadowolenia. . Tułów (płaszczyzna czołowa) 14. Inne choroby układu krążenia . . . Marsz 2. na dole. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie. mała liczba powtórzeń w tempie różnym. .rozstrzenie oskrzeli.zapalenie zakrzepowe żył. Ćwiczenia zręczności i równowagi 19.niedokrwistość.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: .niewydolność krążenia. schodki o różnej wysokości. pochylnie.w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył. Przeciwwskazania: 1. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. 3. wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. Okresy rekonwalescencji itd. . Prowadząc ćwiczenia na powietrzu. Stawy kolanowe 10.zespół serca płucnego. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok. Dla wielu z wymienionych wyżej chorób. Mięśnie brzucha 18. . na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. . 5. Mięśnie szyi 6. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania. np. takich jak barierki. 258 .w górze. . 4. . . uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie. należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. oddechowe uspokajające 20.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia).zapalenie mięśnia sercowego . Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej. różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo.wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie.choroby przysadki i nadnerczy. można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. Skłony boczne tułowia l ł. Stopy i stawy skokowe 5.cukrzyca i nadciśnienie.w staniu: głęboki wdech nosem. przed sobą. ramiona w górę wydech .luźno ramiona w dół. Szybkość reakcji 7.

.

Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń. żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. na które cierpią ćwiczący.e-nia.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). nauka chod/. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. . a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. przede wszystkim. która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. 89. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących. trenuje ją i pomnaża. c o.p (J l . ale jednocześnie chodząc. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. tym miejscem może być sala chorych. 11 Q Ryć. / 260 261 ?&*&<!!«& O . ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej. 90. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń. Łóżka do hospitalizacji .

ćwiczenia czynne z oporem nóg.i zawsze zabezpieczony bolcami. Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych. . Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy. osoby z paraplegią. u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. Wskazania: .zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej.utrata samodzielności życiowo-bytowej. Przeciwwskazania: . Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. . albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. 3) stan ogólny wydolności. Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. trwają 30 minut.z jednej strony owalna (do zwisów). dobrze oświetlona. .utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej.do wykonywania zwisów i podporów. Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. niezbędnych przyrządów i przyborów.długotrwałe przebywanie w łóżku.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie.ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie. . krążeniowego i nerwowego. takich jak: drabinki. po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. liny .ćwiczenia oddechowe. Czas tnvania ćwiczeń. ale indywidualnie. Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej.równa. Oprócz podstawowych. z drugiej strony ścięta. . Tram . kółka.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach. wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. .zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. powinien znaleźć się tam taki sprzęt.nauka jazdy wózkiem. regulowanej wysokości żerdzi . jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych).stany zapalne stawów czy inne stany zapalne. . siad na łóżku. gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta.częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się.półzwisy na kratkach bałkańskich. odpowiednio duża. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane. które mają efekt emocjonalny. 263 .ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny. ławeczki szwedzkie i materace. trzeba w tak trudnych warunkach. przyłóżkowych.gorączka. z dyskopatią. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu.ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk. jakie istnieją na sali chorych. . że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny. Aby uzyskać efekt emocjonalny. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. Ćwiczenia dla dzieci.utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego.według uwarunkowań indywidualnych. np. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. siad ze spuszczonymi nogami). Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. . .od góry i od dołu . jazda na wózkach. . Na ogół od 30 do 45 minut.ćwiczenia czynne kończyn. . . gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł). Poręcze o różnej. wywietrzona i czysta. . . np.utrzymanie pełnej długości mięśni. .zmiany pozycji w łóżku. . Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane.belka dwufunkcyjna . . np. „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję. 4) wiek i płeć.rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. . Jeśli takie są zalecenia lekarskie. Podłoga . który sprawi. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny.Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży.ciężki ogólny stan chorego. 5) wskazania do ćwiczeń. Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. sprawności fizycznej. będzie mógł chodzić tylko wtedy. kraty. zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą. osób starszych i osób. Można wykorzystać odpowiednie zabawy.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem.niewydolność układu krążenia. które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym). . pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty.przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. 2) rodzaj schorzenia. Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: . Drabinki. gdy prowadzącemu brak inwencji. Miejsce i sprzęt. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne. W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: .

.od l do 4 kg. zbiórka. 2. 6) ćwiczenia NN. jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. Wykonanie zbiórki . Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym. Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów. całe.materace gimnastyczne . jak np. 5) ćwiczenia NN. 4. 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. 3.czysta. 8. tarcze itd. oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca. nie mogą leżeć bezładnie na sali. pożegnanie. strój powinien być czysty i przewiewny. Wskazanie miejsca do rozbierania. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył.sprężyny. 3) zabawa orientacyjno-porządkowa. . . Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe. 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych. . dwuszeregu. Ubranie prowadzącego.o nieuszkodzonej powierzchni. . Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej".piłki lekkie. . Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji.o różnej wadze i wielkości. .15. 265 . formy przeprowadzenia zajęć.woreczki z grochem lub piaskiem. jeśli jest sprawny lokomocyjnie. 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi. Niezbędne przybory: . ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać.ich schorzeń i wieku. 7) ćwiczenia równoważne. jeśli nie jest na stałe wyznaczone. obecnych .dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. 2) zabawa ze śpiewem . Najlepiej spodnie i bluza.do ćwiczeń . nieobecnych . Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji. np. 9) ćwiczenia mięśni brzucha. Rodzaje toków lekcyjnych: . sportowym stroju.tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu.w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1.hantle . nie mogących chodzić). gdyż upadające mogą spowodować wypadek. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta.dla dzieci .mata filcowa . 7.piłki lekarskie . . 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia. omówienie lekcji. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. gdyż łatwo się o nie potknąć. Ubranie ćwiczącego. 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. który np.ożywiająca. Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego.tok lekcyjny mieszany. grupy osób ćwiczących . 2) ćwiczenia RR. Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło.tok lekcyjny gier sportowych. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć.czyste. Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. baloniki. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej. ortopedycznego ćwiczących.uzależnione od danego toku lekcyjnego..szarfy kolorowe.fantazyjne formy zbiórki. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa . . Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków. . 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.Ławeczka gimnastyczna . . 12) ćwiczenia korekcyjne.laski gimnastyczne.: kapelusiki.tok lekcyjny treningu stacyjnego.ćwiczący stoją w szeregu. . . .na wózkach inwalidzkich. Powitanie ćwiczących. 6. po ćwiczeniach zawsze składać je. . 3) ćwiczenia RR i szyi.kocyki do ćwiczeń. 8) ćwiczenia mięśni brzucha. 5. który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia. Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego.3 (usprawiedliwionych). . Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace. .na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych. Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego. od typu lekcji. nie zostawiać opartych o ściany. ale komunikatywnej i życzliwej. za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany.

8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. . wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . używane tylko w danej placówce. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. 267 . aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. uatrakcyjniać ćwiczenia. potem następuje gra właściwa: . 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. Silniejszym. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. podział na grupy do określonej gry. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. krótszy dystans do pokonania).10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. dać dodatkowe obciążenia (np. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. oprócz „obowiązujących". 9) chód uspokajający. Obuwie miękkie. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe. ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. . Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.sprawiedliwy werdykt ostateczny. elementy sportu.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. Ubranie takie powinno być czyste. lżejsza piłka. ale do wartości średnich. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi.wygaszanie nadmiernej emocji graczy. 9) zabawa ze śpiewem. 2) zabawa ze śpiewem. rzutna i skoczna. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. a jeśli jest to sukienka. powitanie. większa liczba powtórzeń ćwiczenia). 12) zabawa bieżna.: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). stosując muzykę. przewiewne. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. 8) zabawa skoczna. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących. rż. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. 4) elementy techniki i taktyki gry. 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. Zasadą jest. 5) zabawa rzutna. powinny być upięte. gry i zabawy. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. Włosy u pań. nóg i tułowia. Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób.odpowiednie sędziowanie. Ćwiczenia rozciągające stawy. cięższa piłka. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń. 6) zabawa bieżna. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. Zbiórka. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. Uwagi metodyczne. a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . 3) bieg truchtem i chód uspokajający. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. . jeżeli są długie. Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. 4) zabawy na czworakach. powinna być ona odpowiedniej długości. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. . Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. tory przeszkód. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. 14) zabawa uspokajająca. Najlepiej.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych.

.

Ćwiczenie 3 Pw. Ryć. dłonie pod głową. To samo . Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. Potem zmiana strony ciała. oparte stopami o podłoże. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. . Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. Ćwiczenie l Pw. 94. Powrót do pw. unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża. Cały czas wciągać brzuch. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie.przeciwna strona ciała. Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. Ryć. unos/enie bioder do góry. nauka chodzenia itd. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. . RR wzdłuż T. głowy i RR (łokcie w bok). 95. RR zgięte. 12-3-4. Rozciąganie mięśni nóg. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry. Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). 26<) .leżenie tyłem. Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. Powrót do pw. snym uniesieniem barków. .leżenie tyłem. stopami oparte o podłoże. Jedna N ugięta. Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem.leżenie tyłem. Wciągnąć brzuch. Całość powtórzyć 10 razy.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. gdy brak służbowego). Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). . Ćwiczenie 4 Pw. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 2 Pw. wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. NN ugięte. oparte stopami o podłoże. Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. Konieczne jest nieśliskie obuwie. mięśni l i NN. ściśnięcie pośladków. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. NN ugięte. dłonie pod głową. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji. 92. utrzymać 3-5 sekund i opuścić.leżenie tyłem. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. Powrót do pw. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). Wykonać kilka powtórzeń. ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. stopa oparta o podłoże. Powtórzyć kilka razy.Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. ugięta w kolanie. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. Powtórzyć kilka razy. łokcie w bok lekko rozwarte. . ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim . Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. powrót do pw.służący ich rehabilitacji. zgodnie z zaleceniem lekarskim.osób zdrowych. Ćwiczenie 5 Pw. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem.). łokcie w bok. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. NN ugięte. RR wzdłuż T.

Ryć. 271 . . .leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. Wytrzymać kilka sekund. stopy na podłożu. oparte stopami o podłoże. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. NN ugięte obok siebie. Ćwiczenie 12 Pw. Potem zmiana strony ciała. głowa na podłożu. . dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). NN ugięte. NN ugięte. Brzuch wciągnięty. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). Ryć. Powtórzyć kilka razy. ściśnięcie pośladków. RR wzdłuż T. RR na kark.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Ryć.leżenie tyłem. . mięśnie barków i szyi rozluźnione. Wznos bioder do góry. . Ćwiczyć wolno. stopy na podłożu.leżenie tyłem. powrót do pw. Broda skierowana do sufitu. stopy postawione na podłożu. NN ugięte oparte stopami o podłoże. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. Ryć. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża. stopy oparte o podłoże. RR wzdłuż T. . Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. 97. 102. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. NN ugięte. Ćwiczenie 10 Pw. Ćwiczenie 8 Pw. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. zwarte. Ćwiczenie 7 Pw. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej.leżenie tyłem. Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą. 96. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. Druga N oparta stopą o podłoże. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). 103. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. 98. . Ćwiczenie 9 — Pw. Ćwiczenie 11 Pw. Powrót do pw. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała.Ryć. Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. Powtórzyć kilka razy. Powtórzyć kilka razy. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N. RR wzdłuż T. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. RR wzdłuż T. Ryć. 100.

R prosta za głową. 108. 107. licząc do 10. Ryć. Rozluźnienie.leżenie tyłem. Zmiana ćwiczonej strony ciała. Powtórzyć 3 razy. Ćwiczenie 14 Pw. RR za głową. 109.druga strona ciała. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. . Powrót do pw. RR wzdłuż T.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. Wytrzymać kilka sekund. Położyć N na N. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Ćwiczenie 13 Pw. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu).omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. Unieść przeciwny bark nad łóżko. . nie odrywać od podłoża N leżącej. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. Ćwiczenie 17 Pw. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). noga ugięta. 273 . potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. na podudziu N przeciwnej. Ćwiczenie 16 Pw. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. . Rvc. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. RR wzdłuż T. Całość powtórzyć kilka razy. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. Rvc. Wytrzymać kilka se kund. Ryć. . 104. Wytrzymać nacisk 10 sekund. Napr/.leżenie tyłem. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. To samo ćwiczenie . Wciągnąć brzuch. RR wzdłuż T. To samo druga strona ciała. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych. przyciska to podudzie. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem. Ćwiczenie diagnostyczne. Utrzymać tę pozycje.leżenie tyłem. Ćwiczenie 15 Pw. Powrót do pw. Próba oderwania N opartej na podłożu. . starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. potem ćwiczyć N przeciwną. .leżenie na boku. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. tułowia i mięśni br/ucha. NN ugięte w kolanach. Wytrzymać kilka sekund. Druga N wyprostowana.Naprzemianstronne rzuty NN w górę. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Powrót do pw. wyprostować R i przenieść do drugiego boku. Powtórzyć kilka razy jedną N. 105. Rvc. druga R przed klatką piersiową. całą powierzchnią przywiera do podłoża. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. stopy na podłożu.

274 . w tył (za głowę) kilka razy. druga R wzdłuż T. . proste dłonie dotykają do siebie. jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. rozciąganie pasa barkowego i RR. stopy na podłożu. dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. Ćwiczenie 4 Pw. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. 112. Ćwiczenie 3a Pw. dłonie zaciśnięte w pięści.leżenie tyłem. 110. Powtórzyć kilka razy. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej. ugięta w stawie łokciowym. Ryć. Ryć. 113. w przód. . Ćwiczenie 3 Pw. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu. Powrót. Ryć. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". Ćwiczenie 3b Pw. wzmacniające mięśnie RR. . klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. w dół. Ćwiczenie 5 Pw.leżenie tyłem. .leżenie tyłem. .leżenie tyłem. potem odwrotnie: w tył. RR w bok. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. dłonie do sufitu. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. RR w przód (łokcie w górę). RR w bok. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. potem wolno zamiana RR. . Ćwiczenie 2a Pw.Ćwiczenie 2 Pw.leżenie tyłem. Ćwiczyć kilka razy. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne. Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. liczyć do 5. Krążenia RR złączonych przodem w górę. 111. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). RR w górze. rytmicznie. NN ugięte. Przenoś RR prostych bokiem w przód. ćwiczyć kilkanaście razy. Ćwiczyć kilka razy. . Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. wolno.

Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR. Palce cały czas splecione.leżenie tyłem. 116. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe.&S Ryć.w kierunku sufitu. splecione palcami. 275 . . gdy dłonie są już odwrócone. Ćwiczenie 6 Pw. Ryć. Ćwiczyć wolno. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. zatrzymać tę pozycję. dłonie zwarte. Wyprost RR w przód . W końcowej fazie ruchu. 115. z jednoczesnym odwróceniem dłoni.

Mocne dociskanie dłoni do siebie.leżenie tyłem. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu.leżenie tyłem. Pw. Oddychać głęboko. U w a g a . To samo ćwiczenie drugą ręką. od strony twarzy. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. RR nad klatką piersiową (blisko szyi). NN ugięte. . . 276 PAC. liczenie do 10. Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund). 117.ro/lu/.leżenie tyłem. Ryć. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. 122. wytrzymać licząc do 10. swobodnie oddychać. Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód. W c/. . RR w przód. 123. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. RR pod głową. . 119. licząc do 10. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. Ryć. Opór od strony twarzy. Ćwiczenie 12 Pw. tułowia i brzucha. RR w/dłu/ T. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego.leżenie tyłem. Brzuch wciągnięty. plecy do podłoża. Powrót do pw. Ćwiczenie 8 Pw. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. pasa barkowego i klatki piersiowej. Ćwiczenie 9 Pw.gięte w stawacli łokciowych. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR.leżenie tyłem. dłonie splecione w podchwycić. pasa barkowego. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). ugięte w stawie łokciowym. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny. lec/. Wytr/. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp. ramienia i pasa barkowego. 277 .leżenie tyłem. dłonie dotykają do siebie.i\a barkowego. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. 121. Ćwiczenie 11 Pw. Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej.nić 3 sekundy. Potem zmiana układu RR. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha.Ćwiczenie 7 Pw. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej. Ćwiczenie 10 Pw. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. 118. 120. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). Potem zmiana RR. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p. Wznos głowy nad podłoże. . Ryć. dłoni.leżenie tyłem. .i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. tułowia i brzucha. licząc do 10.yinaC 5 sekund . .usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu. R\c. RK /. pasa barkowego. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie.

.podudzi na zewnątrz.leżenie tyłem. Pw. 4. Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. . RR wzdłuż T. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw. Druga N zgięta pod kątem 60°. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. Opuścić nogę. a. 126.do pw. Ryć. Rytmicznie wolno. rytmicznie. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. Wytrzymać 3 sekundy. starając się dotknąć pośladków. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. raz druga. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. b. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. Pw. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. Pw. Pw. Pw. To samo drugą N. 8.powrót do pw. a. noga wyprostowana w stawie kolanowym. Całość powtórzyć kilka razy. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. RR oparte o krzesło. . Pw. 124. . To samo strona przeciwna ciała. RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża. biodra i kolana zgięte do 90°. Ryć. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. stopa oparta o podłoże. Pw.siad na krześle. Pw. Odpocząć 3 sekundy. b. RR wzdłuż T. Pw. 125. 5. między stopami książka.jak wyżej. . Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. 2. .wyprostowanej. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. 130. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża.leżenie tyłem.leżenie przodem. Powtórzyć kilka razy. . Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. To samo strona przeciwna. dłoń drugiej R na biodrze. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami.leżenie przodem. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. N przeciwnej . tylną powierzchnią stawu kolanowego. Między kolanami ręcznik. potem do środka . NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. wytrzymać 3 sekundy. Powtórzyć kilka razy. 3. Raz jedna N. 7b. Odwiedzenie jednej N . RR na udach. Jedna N wyprostowana. Ściskanie intensywne kolan. . Powtórzyć kilka razy. 7a.jak wyżej. . Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie N przeciwnej. Głowa oparta o ugiętą R. . ruchem swobodnym.2. . Pw. Ryć. . Wytrzymać 3 sekundy. 128.siad na krześle. Ryć. Odpocząć 3 sekundy. Opuścić do pw. 129. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy.leżenie przodem. Stopy oparte o podłogę. swobodnie.leżenie tyłem. druga N maksymalnie wyprostowana. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. 6. Wznos N ok. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. Ryć. Ryć. Pw. Wytrzymać 5 sekund. 279 .leżenie bokiem. RR wzdłuż T. N zewnętrzna w górze.

. . 134. 4. RR wzdłuż T. Naciskanie NN na siebie. Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Ryć. Stopy oparte piętami o podłogę. % Ryć. Potem zmiana NN. Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund. 133. Ryć. Druga N prosta leży na podłożu. Jedna N prawie prosta . Pw. potem wyprost. 7. Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). . 280 Ryć. potem zmiana NN. Pw. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. 8. 136. Pw. RR oparte o krzesło. druga N ugięta. potem zmiana ćwiczącej N.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy. Ryć. Zmiana do pr/ejścia na pięty. .leżenie tyłem.siad na krześle. 131. Dłonie na udach.leżenie tyłem. 6. 135. Pw.siad na krześle. . oparta stopą o podłoże.zgiąć w kolanie. Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. NN ugięte w stawach kolanowych 90°. Zmiana ustawienia stóp . 3.do oparcia z pięty na palce. stopa oparta o podłoże. Powrót do pw. *x. 138. Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. Wznos prostej N .pod kolano podłożony ręcznik. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). 281 .Rvc. utrzymanie oporu przez 5 sekund. 132. oparte stopami o podłoże. Pw. Powrót do pw. Ryć.leżenie tyłem. 5. . To samo ćwiczenie drugą N. Rozluźnienie. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże. NN zgięte. Wytrzymać 5 sekund. Wytrzymać 5 sekund. Pw.

leżenie tyłem. Druga N wyprostowana . Wytrzymać 5 sekund.leżenie tyłem. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . Wytrzymać 5 sekund. 141. Rozluźniać przez 5 sekund. NN ugięte do 90°. Ryć. RR wzdłuż T. Głowa w przód. Przyciągnięcie N do klatki piersiowej. Pw.leżenie tyłem. napięcie pośladków przez ich zwarcie. .wytrzymać 5 sekund. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. Pw. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. 3. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha. Stopy oparte o podłoże. . . . Wytrzymać przez 5 sekund.leżenie tyłem. . Powtórzyć kilka razy. . nie zatrzymując oddechu przy wysiłku. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. l. Wytrzymać 5 sekund. Ryć. 2. To samo strona przeciwna ciała. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. tułów uniesiony od podłoża. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. NN ugięte do 90°. Pw. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. Rozluźniać się przy powrocie do pw. 139. 140. Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. RR wzdłuż T.leżenie tyłem z NN rozwartymi. Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. Zmiana ćwiczonej N.leżenie tyłem. Pw. 6. Powolny wznos bioder w górę. . Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. całe stopy oparte o ścianę. Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. Wytrzymać 5 sekund . 283 . Ryć. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. Powtórzyć kilka razy. Dociskanie stóp do ściany. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych. Ryć. 5. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. Powrót do pw. Pw. RR wzdłuż T. Pw.leżenie tyłem.powrót do pw. . RR trzymają krzesło. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego. Odpocząć 3 sekundy. 4. Wyciągając szyję osiowo. Wytrzymać 5 sekund. Ryć. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Pw. Pw. Powtórzyć kilka razy. 145. Ryć. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. RR wzdłuż T. Głowa leży na podłożu. 282 7.9. oparte całą powierzchnią stóp o podłoże.leżenie tyłem. 143. rozluźniać przez 3 sekundy. NN ugięte. Potem opuścić. stopy oparte o podłoże. 144.

W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc.leżenie przodem. RR z tyłu. Psychika człowieka jest „leniwa". w szpitalach i na koloniach zdrowotnych. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). . Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). i uchy średnio zamaszyste . wolny rytm oddechowy i praca serca. zakładach rehabilitacji. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. Rozluźnić. przed śniadaniem i ubieraniem się. łokcie lekko ugięte. Ćwiczenia powinny być ożywiające. sale chorych lub teren otwarty. Pw. palce stóp oparte o podłogę. palce stóp oparte o podłoże. RR w „V" .powinno być bezpieczne. ale według innej logicznej kolejności. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. Powtórzyć kilka razy. .w bok i ugięte w przód. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie.leżenie przodem. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. ntcoporowe. 147. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). Wznos T ponad podłogę. Powrót do pw. splecione dłonie leżą na pośladkach. Gimnastyka poranna Ryć. żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności. Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. . Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących.. Palce stóp cały czas oparte o podłoże. potem zmiana R i N. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. 150. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. Pw. Pw. . wdech. Czas trwania gimnastyki . 10. wszechstronne. Stopy oparte palcami o podłoże. do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. . Ryć. Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. pośladki zwarte. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. jak i psychicznym.boisko lub podłoże z niską trawą . 146. 11. RR w przód. 284 . Wytrzymać 3 sekundy.15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. Wytrzymać 5 sekund. 9. nie na przyrządach.klęk podparty. Pw. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej.klęk podparty. Wytrzymać 5 sekund.i ustroju człowieka jako całości. z przewagą ćwiczeń oddechowych. 149. nie mogą być w strojach nocnych. 148. Teren . Wytrzymać 5 sekund. Powrót do pw. proste w konstrukcji. Opuszczenie pleców (siodełko).leżenie tyłem. uzdrowiskach. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów.12. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu". Unieść kolana ponad podłoże. brzuch wciągnięty. mało wysiłkowe. wyprostowane. w wolnym ł średnim tempie. wydech. Pw. Przejść do pw. 8. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. 3-częściowego toku lekcyjnego. Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). . Ryć.

. powtórzyć 3 razy. powtórzyć 6 razy jedną. o wyznaczonej. zawsze stoi w miejscu widocznym. 9. 2 wolne krążenia głową w lewo. 3. 3. swobodny wydech RR bokiem w dół. szczupak itd. motyl itd. Rodzaj schorzenia . 3 . dając sygnał na zbiórkę. 2. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. 6.skłon z pogłębieniem. ł l. 12. Pw. tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem. łączone z oddechami.zaciskając pięści. Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. powtórzyć 2 razy. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo. . .stojąca w rozkroku. Zespół . ale karp. RR zgięte w bok przodem: 1 . Pw. 7. . powtórzyć 3 razy. nie upośledzające chodzenia i stania. RR wzdłuż T. Czas rozpoczynania . Instruktor . Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej. Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech.stojąca. ziemia . 6. bez przeciwwskazań. jedną R przytrzymać się ściany. po chwycie. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego.powrót. 8 . 4 . Jeśli istnieje taka możliwość. lecz w sposób energiczny.2 klaśnięcia przed sobą.wyprosi T. kilka swobodnych wdechów i wydechów. Może być umowne powitanie.punktualnie rozpoczyna zajęcia. 2 . Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. powtórzyć 4 razy. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe. powtórzyć 2-3 razy. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. z ruchami RR czy NN. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. tempo dostosować do ćwiczących. 7. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze . . zewnętrzna R w łuk nad głową. powtórzyć 6 razy. 5. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . ćwiczący idzie na koniec swego rzędu. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym.różne dysfunkcje ruchowe. Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty). zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. 1-2-3 . U w a g a .półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany. Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku. wesołym nastroju. wypchnięciu piłki. 10. woda . Liczy się indywidualna liczba błędów. 6 drugą N. co żyje w powietrzu.zorientowani w terminologii gimnastycznej.stojąca..zwrot i marsz w kierunku przeciwnym. przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. Pw. „powietrze. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan. 6 wymachów N w bok. Ćwiczenia oddechowe: pw. Objaśnia czynności. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących.stojąca. potem kilka swobodnych oddechów. Pw. 3—4 . RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda.RR bokiem w górę. powietrze . przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo.powrót do pozycji wyjściowej. 4 .nie zwierzę. po dojściu do ściany przeciwnej . Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących.sfojąca. woda". układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna.2 grupy pod ścianami. w 2 rzędach lub 2 szeregach.. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi.nie ryba. Można zastosować inną zabawę. powtórzyć 4 razy. Pw. gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). 5.ruchem przeciągania lekki skłon w tył. potem zwrot. z niewielkim ograniczeniem sprawności.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. Przybory .bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. 4 . mówiąc. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora.podawać szczegółowo . to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. Pw. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego.stojąca. Liczba osób może być różna.2 lekkie piłki. 5-6 . ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki. np. Warunki zabawy: woda . opust RR w dół. ziemia.pusty korytarz lub sala.powrót. wydech. Pw. 8. Ustawienie . ale skowronek. pies itd. .co żyje w wodzie. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu.stojąca.wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. nadal w ustawieniu w rzędach. wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę.około 12 osób obu płci. czy w innych szczególnych przypadkach. Dla osób po operacjach. wdech.rano. 2.nie ptak. Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. ziemia . a najlepiej taka.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. Rozpoczynanie ćwiczeń . Nie powtarzać nazw już wymienionych. wiek 18-60 lat.zaciskając pięści. głęboki wdech . 7-8 . potem . Miejsce ćwiczeń . wznos RR w górę. 4. stałej godzinie.odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. ale krowa. . potem zmiana czynności w grupach. Powtórzyć. RR w dół: l. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. bokiem do ściany.co żyje na ziemi. . gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku.

podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą. jak wyżej . częściowo się opierając. Ćwicząc z dziećmi..naprzemienm. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo . Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany. Ćwiczenie 5 Pw. piłki lekarskie. Ćwiczenie 2 Pw. RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw.. Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk. Przybory i przyrządy: materace. kwiczenie 1 lłw. Data . Konspekt nr . Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia).skręty głowy w prawą i w lewą stronę. pod drabinkami U wa ga . jak wyżej . drugą ręką pomaga sobie.wydech.. z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac. Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami. Należy bacznie obserwować pacjentów. przodem do środka sali. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. jak wyżej.. Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach.naprzeciw siebie. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. jak wyżej .główna Ćwiczenie 10 Pw. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka. Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion.unoszenie głowy w przód i powrót do pw. stabilizacja stawów kończyn dolnych). Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). Czas ćwiczeń: 45 min.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu.krążenia KR przed sobą na zewnątrz. Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach. szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. a potem krążenia do wewnątrz. i zsuwa się z wózka na materac. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. Czynności informacyjne . Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych. j. by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach. to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace.. a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania. leżenie tyłem.. Ćwiczenie 4 Pw. Ćwiczenie 7 Pw. Ćwiczenie 6 Pw. 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . szybkie tempo). umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku). hantle w dłoniach ugiętych RR. RR wzdłuż tułowia..to należy ułożyć je po obu stronach. bez udziału pacjentów. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. Uwa ga. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich.. hantle. naprzemienne. 'owitanie. instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania. wzmocnienie mięśni ramion. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi.skłony boczne głowy. wypy chanie w górę hantli. jak wyżej . Ćwiczenie 3 Pw..wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę. inni są przenoszeni. ustawiając się nieco bokiem do materaca..naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę . Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki . Wiek ćwiczących: 20-50 lat. przodem w dół . w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac...wdech. jak wy/ej .tk wyżej .. z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza). jak wyżej .. drabinki. w prawą i lewą stronę. 10 razy 2 Hantle 288 289 . Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach. powrót do pw.salach chorych.

lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . dłonie przy barkach. potem swobodny. Ćwiczenie 14 Pw.powtarzając 4 razy. np. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . głowa w przedłużeniu linii długiej T . leżenie tyłem. RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . RR proste w bok z hantlami w dłoniach. 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. leżenie tyłem. Ćwiczenie 19 Pw. RR z boku podparte. leżenie tyłem.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. Ćwiczenie 22 Pw. Ćwiczenie 15 Pw. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. potem na zmianę lewą ręką itd. siad płaski tyłem do drabinek.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . teraz jest w dole) itd. siad płaski w rozkroku. Przenoszenie bioder kolejno . RR w dół w skos . 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci. Ćwiczenie 17 Pw. Ćwiczenie 20 Pw.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. RR z boku podparte. Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. Ćwiczenie 13 Pw. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego). w miarę sprawni . oparte o ramiona z hantlami. jak wyżej. indywidualne. próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. RR wzdłuż T . Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. która była w górze nad drugą ręką. RR proste w przód z hantlami w dłoni . Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. żeby mogli ćwiczyć wszyscy. Ćwiczenie 25 Pw. Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 .głęboki wdech . Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. Ćwiczenie 12 Pw. Próby oderwania bioder od podłoża. głośny wydech. siad płaski. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. zbliżona do podporu w leżeniu przodem. Ćwiczenie 23 Pw. RR ugięte. siad płaski. RR w bok . leżenie tyłem. leżenie tyłem.klaśnięcie przed sobą: 1. leżenie przodem na brzuchu.wznosy T z oparciem o przedramiona. 3.swobodne oddychanie we własnym tempie. leżenie tyłem.opuścić T w dół.w prawo i w lewo. 2. siad płaski w rozkroku.Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie. Ćwiczenie 16 Pw. według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. leżenie przodem na brzuchu . którzy nie mogą siedzieć. także przy drabinkach. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. Ćwiczenie 24 Pw. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. na przemian prawą. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela). RR swobodnie w dół. Ćwiczenie 21 Pw. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne.

W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. Prowadzący r/. woda". Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. pasa barkowego. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. podsumowanie lekcji i podanie uwag.wózki: wózek trzeba znów zablokować. Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne . zwierzęcia. ale jaka to ryba. (Bywa tak. tułowia. i dopiero ćwiczyć drugą nogą). postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. Zakończenie ćwiczeń. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. ptaka. które powinien sobie sam ustawić. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. otrzymuje punkt karny.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać). głębokie oddychanie. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń. Trzeba popchnąć kolano. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . Zakończenie lekcji w pogodnym. siedząc jeszcze na materacu. Pacjent sam usadawia się na wózku. każdy z ćwiczących ma piłkę.zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. jeśli zachodzi potrzeba . siad płaski. np. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. wyprostować je. Chwyt dłoni przed sobą palcami. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. siad płaski przy drabinkach. Kto nie zdąży. 293 . Mięśnie te powinny być wzmocnione. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. Ćwiczenie 30 Pw. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach. Powtórzyć kilka razy . po amputacjach). ziemia. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. żywym nastroju. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu. które nic uległy porażeniu. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. drudzy niżej Pw. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . Druga. próby oderwania bioder od podłoża.uut piłkę do ćwiczącego. Swobodne. siad płaski.ruchem zamachowym. Także im należy pomóc. wpływa na możliwości ruchowe. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. powiedzieć tylko „ryba". jedni wyżej. lasek i kuł łokciowych. U wa g a . itd. wdech nosem. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. Ćwiczenie 28 Pw. RR tyłem podparte. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. podpórek dwukołowych. chwyt dosiężny za szczebelek. Generalnie są to mięśnie ramion. wydech ustami. na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek.osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie.w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. Ćwiczenie 27 Pw. trójnogów. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. RR wzdłuż T.

NN ugięte.jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. .Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. . Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa . Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. stopy na podłodze. RR proste przed sobą .leżenie tyłem. np. . powrót do pw. RR przenieść przed siebie. dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi. Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". siad klęczny. Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. RR przy biodrach.siad płaski. RR wzdłuż T. stopy oparte o podłoże. Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego. schowanie głowy między barki. . musi być zawsze skonsultowany z lekarzem. . wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. Ruch: wznos RR ku górze w tył. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. Ćwiczenie 10 Pw. 3 .najczęściej w odcinku lędźwiowym. wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze. 1-2-3 wytrzymać. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu. stopy postawione na podłodze. lub dla osób pełnosprawnych. 2-3 wytrzymać. RR wzdłuż T. . Wytrzymać: 1-2-3. . Ruch: l .klęk podparty. klęk podparty. Ruch: napięcie mięśni brzucha. powrót do pw. rozluźnienie: 1-2-3. . Ćwiczenie 9 Pw.leżenie przodem. Ćwiczenie 6 Pw. . który powoduje odruch obronny. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR. 4 . Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha.wytrzymać: 1-2-3.wytrzymać i powrót do pw. stopa w zgięciu grzbietowym. dłonie oparte na wysokości barków.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa.powrót do p w. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze.klęk podparty. Ćwiczenie 5 Pw. RR wzdłuż T.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. RR wzdłuż T. które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. 2 . stopy na podłożu. którzy mogą już obciążać kończyny. NN zgięte. RR zgięte. Ćwiczenie l Pw. . RR wzdłuż T. Ćwiczenie 3 Pw. RR w przód. NN ugięte. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński).leżenie przodem.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Ruch: l .luźno. 294 Ćwiczenie 7 Pw.leżenie tyłem.ugięcie RR w stawach łokciowych. 2 . głowa pochylona w przód. W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu . Ćwiczenie 2 Pw. ściągnięcie łopatek. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). RR obejmują podudzia.leżenie tyłem. . Ruch: przejście do siadu klęcznego. Ćwiczenie 13 Pw. zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia. RR wzdłuż T. wdech. dłonie zwrócone palcami do siebie. Ćwiczenie 12 Pw. NN ugięte. stopy na podłożu. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. Ruch: l . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T . Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym.leżenie tyłem. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3).wyprost RR.uniesienie głowy i barków. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. Ćwiczenie 11 Pw. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. . polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . bez przesuwania RR. NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. 3 . 295 . 1-2-3 powrót do pw. Ćwiczenie 14 Pw.wydech.podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. Ćwiczenie 4 Pw. Zasób ćwiczeń.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra). kładzie ręce pod nogi . P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy. i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. podkłada ręce pod kolana pacjenta. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe . lecz przodem do schodów. Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. U wa ga . Wózek musi być zablokowany. następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. W j a z d p rz od em po schodach .zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku. Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu. Pacjent pochyla się do przodu.do siadu na wózku. potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. Działając jednocześnie dwiema rękami. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw.postawiony z boku i zablokowany. wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka. jak najbliżej tyłu. Przenosi swą miednicę na wózek. Teraz unosząc przednie koła do góry.przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). drugą odciążając podudzia. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. od strony klatki piersiowej. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku). przesuwa się na siedzenie wózka. Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. jak najbliżej poręczy schodów. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta.do łóżka. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze. opierając się rękoma o poręcz wózka. popycha się koło na stopniu.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. będące w siadzie na łóżku. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku . Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. Pacjent.wędzi schodów. który pozwala ocenić kondycję pacjenta.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. test Coopera.

Obydwaj pomagający wstają. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. łokcie pacjenta zgięte.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. „Techniki przenos/enia". stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. . druga za podnóżek. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. Podstawowe zasady to: . W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". Rękę bliższą podkłada pod przedramię. Na wózku siedzi pacjent. Dwie osoby pomagające. chwyta pacjenta pod pachy. Wózek zablokowany. Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie. „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. 309 . stając przodem do pacjenta. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. pierwszy pomagający zmienia układ ręki. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. na łóżko.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku.lewa ręka. Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. a na drugiej wpiera się do góry. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. prawa noga. żeby chód o kulach miał takie cechy. i podnosi pacjenta do siadu. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/.eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). Potem przesuwa się w siadzie. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. jeden pomagający wciąga. Na sygnał obydwaj pomagający. które hęd. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. . co oszczędzisz kręgosłup. W miarę możliwości dąży się do tego. pr/c/. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. nogi ugięte. siada. Poprawia sobie nogi. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego. z j a k k h kroków się one składają.enos/. drugą przytrzymuje się na wózku. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. drugi (od dołu) pcha. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. podpierając się na rękach. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. osoba pomagająca na dole hamuje. Jedną rękę pozostawia na materacu. . w luźnym układzie rąk. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. Pacjent zbliża się do wózka biodrami .stój zawsze na całych nogach. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. Jedna trzyma za uchwyt wózka.kręgosłup musi być wyprostowany. a także osób z rodzin niepełnosprawnych. Jedna stoi przodem do wózka. raczej w bok). Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. na łóżko itp. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. stopniowo ustawiając sobie nogi. Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt.j go /bliżały do chodu naturalnego . a pacjent pomaga. lokując swoje ciało na wózku. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. bliżej pod plecy. Ustawia nogi na podnóżkach. Gdy pacjent już siedzi.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. jedną rękę opiera na materacu. Potem przekłada ręce. Podnóżki wózka opuszczone.w skośnym ustawieniu.

zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód . Prawa kula i lewa noga w przód 2. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku. 155. 156. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. Obie kule i jedna noga w przód 2. Ryć. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . Obie kule do przodu 2.c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. Prawa kula w przód 3. Druga kula do przodu 3. a w momencie kiedy traci on równowagę . Obie kule i jedna noga w przód 2. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. ale nie krępując jego ruchów.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi. Kula prawa w przód 2. Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. Jedna noga w przód 3. potem na naturalnym podłożu w terenie. Kula lewa w przód 4. pięty dotykają ściany. możliwie blisko. Prawa kula i noga w przód 2. piasek). Kula do przodu 2. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. tuż za pacjentem. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. balkoniki i wreszcie kule). Noga lewa w przód b) dostawny: 1. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. śnieg. Asekuracja czynna 311 . nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. takimi jak podeszły wiek. Lewa kula w przód 2. Lewa noga w przód 4. barki utrzymywane swobodnie. Druga noga w przód d) kangurowy: 1. Noga lewa w przód 3.

u osób w podeszłym wieku. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. pogarszanie się kontaktu słownego. a także siadania i stawania. kroku dostawnego w prawo i w lewo. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą. Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. bladość twarzy. Należy zwrócić uwagę. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. przygotowane do amortyzacji upadku. Są to pierwsze stereotypy chodu. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. 313 . Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. zastosowanie aparatów jest zbędne. takiej. Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. 158. lepszej wentylacji płuc. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów.Ryć. że chora noga pierwsza wykonuje krok. mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta. jeśli nie występują mdłości. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. Ręce lekko wysunięte do przodu. na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego. polega na tym. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). przestawianie nóg wprawo i lewo. klęku).wychylanie się miednicy do przodu. ponieważ uciskają doły pachowe). Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. B a r i e r k i . Inaczej jest. Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. Potem „balansowanie" (miednicą . jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). zakroków. Chorą nogę dostawiamy. kroku dwutaktowego w przód i w tył. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych).yn dolnych i przy braku równowagi. potem nauczanie wykroków. ku tyłowi. uczucie fali gorąca. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia. np. Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. 312 U w a g a . ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. na boki. 157. po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową.gdy tr/. kroplisty pot. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża. np. poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta). Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana.

jeżeli schodzi . ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała. chociaż może się zdarzyć. by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów).stań za jej plecami (niżej). Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym. Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie. 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników.stań do niej twarzą .jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem. Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa.gdy osoba ta idzie do góry . mięśni pośladkowych. mięśni brzucha. to: . okrągłe i płaskie. i zaproponujesz jej pomoc. nie ustalony. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. która z obawą porusza się po schodach o kulach. .Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej. Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. . Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków.

315 .

zadaniowa i ścisła). wzmacniających siłę. 11.mniejszenie wady postawy. 10. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. 4. Lekcję zakończyć korekcją c/. stosować raczej pozycje zwieszone. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe. krążenie oraz ogólną kondycje. rż. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. ale również w czasie kilku. RR. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. 317 .szybkie zmiany pozycji. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. 13. 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). Zwinność . W trakcie ćwiczeń intensywnych . 17. dla chłopców zaś większą lic/. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie.zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. 7) laski o długości l m. by nie dopuścić do utrwalenia wady. przerzuty. np.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy. głęboki wdech. -— 7. RR w górę (wyciągnięte przed siebie). leżenie przodem. 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. NN i T około 15 minut). Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. 2) ławeczki szwedzkie. Równowagę . 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. Skoki . d.akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. Rzuty . 8. 18. co może wywołać bezdech). 9. 5) równoważnie.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. mostek.2) przywróceniu równowagi mięśniowej. 2. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. Chód i bieg . e) mięśni kończyn dolnych . Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych. Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt. sprawność mięśni. e. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). f. Zwisy . Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. 14. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. np. d) mięśni brzucha . 12. 20.eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający. Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych.ynn.bę ćwiczeń siłowych.do 10. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich. 16. 5. 15. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy. by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. 3) lustro. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. 4) skrzynie. rozprężającymi klatkę piersiową.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. leczącymi poszczególne wady. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. a stopy jak najdalej za siebie. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. 19. W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. b. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku. 3. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu. dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. 6. dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. c.

leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). 9. 8. 159. Ryć. na czworakach. Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. Ryć. 162. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw..leżenie tyłem. II część: 1. Ćwiczenia oddechowe. 6. 12. Marsze . Ćwiczenia oddechowe. 2. Ćwiczenia oddechowe. RR ułożone w „skrzydełka". 10 cm szer. Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. Pw. . 3. Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. 161. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. Ryć. 3. podanie zadań lekcji. szyi. Ćwiczenia kończyn dolnych. wyciągnięta w górę. 3. Ćwiczenia kończyn górnych. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. 12) chorągiewki. RR w „skrzydełka". ławeczki).biegi . Ćwiczenia oddechowe. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. Pw. Ćwiczenia na przyrządach . Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód. . Ryć. 14) sprężyny. powitanie. 2. 4. Zbiórka. Ryć. w 2-4 kolorach. masa J/2~2 kg. 318 319 . skrzynia. 13) piłki lekarskie. 4. z oporowaniem. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. w 2-4 kolorach. 40 cm w 2-3 kolorach.8) piłeczki o obwodzie ok. mięśni klatki piersiowej. głowa w przedłużeniu tułowia. 7. krata. 164. 10. Ćwiczenia indywidualne. . NN proste. 160. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. III część: 1. 4. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. wzrok skierowany przed siebie. 15) poduszki do ćwiczeń. RR ułożone w „skrzydełka". Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności. klatka piersiowa uwypuklona.specjalistyczne w grupach (drabinki.leżenie tyłem z NN ugiętymi. Siad ugięty.. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. Ćwiczenia równowagi wolne. 11. ćwiczenia z obciążeniem. 5. 2.ze zwróceniem uwagi na stopy. Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi).

.

Ryć. 175. 173. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). 171. 167. 168.Siad prosty podparty. Ryć. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. Siad równoważny. Ryć. Siad kleczny. 169. Ryć. Ryć. 321 . 172. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. 174. RR w „skrzydełka' Ryć. Siad rozkroczny podparty tyłem. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". Siad równoważny z oparciem na dłoniach. Ryć. 166. 170. RR w „skrzydełka Ryć. 320 Ryć. Klęki Klęk prosty. 165. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). Ryć. m Ryć. RR w „skrzydełka".

.

biodra. Ryć. Zwis tyłem z RR ugiętymi. Ryć. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte. barki. 176. Ryc. Ryć. 180. 177. . Podpory i zwisy Podpór przodem. 178.w linii prostej. 179. Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). RR wyciągnięte do ukłonu . plecami do drabinki. NN proste . głowa . Ryć. Podpór tyłem. 182.Klęk podparty. stopy na podłożu. Szeroki chwyt RR szczebelka. kolana -wjednej linii). Ryć.japońskiego" (pozycja niska Klappa). Ryć. nogi.tułów. Zwis tyłem. 181.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona.obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie. Obserwacja dziecka z boku: .ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu.ustawienie bioder: czy jest równe. .czy kończyny dolne są ustawione równolegle. .obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła.obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie. . . 330 .ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie. z tyłu i z boku. (Kwalifikację opracowała dr med.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. .W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach . . dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami.obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. Obserwacja dziecka z tylu: .ustawienie głowy. mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską. MOiW 1982 r. .ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia. . Test przesiewowy.porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. . .ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie. . .od O do 30 punktów.porównanie kątów talii. .zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna.przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta. . opracowany na podstawie oględzin. czy występują krzywizny. Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu.ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu. .). Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa. . . kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie.ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie.czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). Obserwacja dziecka z przodu: . B.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. . czy stawy biodrowe.

są to głównie mięśnie brzucha. jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10. I stopień zaawansowania. pleców płaskich. a wy331 . Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. mięśni grzbietu. jak np. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy.czy stopy są płasko ustawione. a 14. Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". czy nie. oznacza to.czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. szczególnie w pozycjach niskich. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. szpotawości lub koślawości nóg. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył. stabilnych. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. rokiem życia. ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. grzbietu. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. oraz ćwiczenia pasa biodrowego. . II. mięśnie grzbietu. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha. jak w pozycji „na baczność". złego wysklepienia stopy. Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn).bocznego skrzywienia i innych wad postawy.

w przód.lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni). a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce.wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 .leżenie tyłem przy drabince.przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi. podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) .siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach).ciągniętymi przed siebie dłońmi . g .przeciwko sile ciężkości (grawitacji). Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki. chwyt RR za pierwszy szczebel . Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa. a barki cofają ku tyłowi.leżenie przodem na skośnej ławce.siad klęczny tyłem do drabinki. siadzie lub w klęku . Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową .„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody.leżenie przodem. wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami.siad płaski. / .wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. e . RR oparte na biodrach . Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa. najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem. i .leżenie przodem. RR chwyt na wysokości barków . Głowa i tułów powinny być ustalone. w postawie stojącej. Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia.stanie przodem przy drabince. RR oparte na podłodze lub na biodrach . chwyt RR szczebla . 0.„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód. Rycina 202: a . RR oparte na ławkach przy biodrach . ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok. Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki. NN ustalone.„wyciąganie się w górę". RR na wysokości bioder . d .wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym). RR w przód na podłodze . c . b . h . Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych. RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR. j . co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu.podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi.5 kg). NN ustalone.siad ugięty tyłem przy drabince.leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół).przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę.

Ćwiczenie l Pw.siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach.przenoś NN w bok raz w jedną.leżenie tyłem. przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. g . chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych. raz w drugą stronę. 335 . 2 . 5 . Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących. chwyt RR za drabinkę.leżenie tyłem.wznos NN). Ruch: l . Ćwiczenie 3 Pw. drabinkach. d .leżenie tyłem na ławce skośnej. to samo na nogach wyprostowanych. łokcie lekko. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. Ćwiczenie 7 Pw. RR w bok. 4 . Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem . Ćwiczenie 4 Pw. np. / . pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej. RR w rotacji zewnętrznej. Ćwiczenie 6 Pw. RR ustalone.skurczenie RR. leżenie tyłem. NN ugięte. leżenie tyłem . RR swobodnie wzdłuż T. . mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii.leżenie tyłem. wzniesienie głowy i klatki piersiowej. w której następuje samostabilizacja łopatek. w jednej ręce woreczek. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. tułowia oraz nóg.wznos RR ponad podłogę. aż do dotknięcia podłogi . ręce dotykają kolan. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund. b .przenoś laski nad barki. podudzia oparte na ławce. . RR za głową na podłodze. oparte na stopach. do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. 3 przenoś laski ponad głową za głowę.powrót do pw. . przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego. jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np. Ćwiczenie 2 Pw.ławka gimnastyczna .leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). kolana ugięte. e . Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. RR w górę. Na uwagę zasługuje pw. . chwyt krawędzi ławeczki koło uszu. Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół. . przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki. RR wzdłuż tułowia .wznos NN ugiętych. albo też na przyrządach. Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a . Ćwiczenie 5 Pw. laska pod brodę. a także w rehabilitacji pourazowej. Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. T w opadzie. następnie powrót podudzi na ławkę. łokcie w bok.klęk obunóż. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem. Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. 334 pw. w rękach woreczki. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. c . wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. głową w dół z ustaleniem stóp. W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. Z użyciem przyrządu: /.leżenie tyłem.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż).RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża).próba położenia woreczków na podłodze. h . Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce.marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. RR w bok. . stopy postawione. z pw. . podciągając się na dłoniach. .leżenie przodem.przenoś NN za głowę. NN . te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. rozluźnienie.leżenie tyłem.ugięte .leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania.przejście do siadu) lub dołem (pw. skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy. przedramiona ugięte w dół .leżenie tyłem. ruchy pionowe („siekanka").leżenie tyłem. w dłoniach ciężarek. leżenie tyłem . kolana ugięte. uniesienie głowy. piłką. wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp.klęk obunóż przodem do drabinki. Ćwiczenie 9 Pw.siad okroczny na ławeczce.darni postawy. Ruch: RR bokiem w górę. kolana ugięte. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki. RR w dół na skos. Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi. np. . Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw.

Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. U w a g a . RR wzdłuż T. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' . NN zaczepione pod szczebelkiem. głowa w przedłużeniu tułowia. 337 . kolana zgięte do kąta prostego. RR wzdłuż T. . Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. wznos NN poza pion . chwyt za łokcie. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką. . stopy oparte na podłożu. Ćwiczenie 8 Pw. Ruch: zgięcie nad brzuch . Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy.?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem.siad kleczny dwójkami. .leżenie tyłem.leżenie tyłem przy drabince. .Ćwiczenie 2 Pw. RR na karku. RR wzdłuż T. powrót do pw. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. j . Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu.siad prosty tyłem do drabinki. Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw. . RR wzdłuż T. R R na karku.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. Ruch: wznos głowy i barków. . Uwaga. Powrót do pw. Ćwiczenie 4 Pw.rowerek w tył. powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej. Odmiana . łokcie rozstawione szeroko. .leżenie tyłem. Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe. Ćwiczenie 9 Pw. Ruch: przejście do siadu płaskiego. podud/ia i stopy skierowane do sufitu. . przywierając plecami do współćwiczącego. tyłem do siebie.leżenie tyłem.rowerek w przód. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. RR wysoko na szerokość barków. drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. Ruch: opad T w przód. . Ćwiczenie 3 Pw. chwyt podchwytem. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). 336 Ćwiczenie 7 Pw. aż do uniesienia bioder nad podłoże.leżenie tyłem. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem.

głową do drabinki. głowa kieruje się do góry. zaczepione pod szczebel drabinki.siad piaski przodem do drabinki.leżenie przodem. Ćwiczenie 17 Pw. Ćwiczenie 15 Pw. nieco z boku. ruchy pływackie („żabka"). Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę. U w a ga .leżenie przodem. wyprosty rąk. c . Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T. Ćwiczenie 16 Pw. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan. np.ćwiczenia w parach. i . w rozkroku. d . wytrzymać od 3 do 10 sekund. NN wyprostowane.leżenie na skrzyni. NN lekko ugięte. RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. powrót do pw. NN ustalone. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. . Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków). zginanie.leżenie przodem.leżenie tyłem.. . b . przekładanie worka nad głową. liczbę ich powtórzeń i tempo. stopy pod drugi szczebelek.siad prosty. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo.siad prosty tyłem do drabinek. RR wzdłuż T . Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać. RR na karku. barki również pracują. . W czasie ruchu głowa. czoło oparte na podłodze . U w a g a.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. powrót do p w. przodem do drabinki. T od pasa zwieszony poza ławką. RR na kark. RR ugięte. . Ćwiczenie 12 Pw. RR opuszczone.zwis podchwytem tyłem na drabince. . czoło na dłoniach. Ćwiczenie 14 Pw. kolejno w prawą i lewą stronę.siad prosty. Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). szeroko.skurcze. potem w lewą stronę.leżący wykonuje skłon w tył.uniesienie T nieco niżej poziomu. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. powrót do pw. jeden ćwiczący leży przodem. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami. W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. powrót do pw. skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż. łokcie w bok. RR w bok. NN ustalone.skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone. starać się nie zginać RR.przenoś RR w górę.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania). wzniesione do kąta prostego w górę. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. prawy łokieć skierowany do lewego kolana. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. NN ustalone (drabinki. RR na karku. współćwiczący) . w jednej płaszczyźnie. . e . Ćwiczenie 11 Pw. h . Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. g . Stopy pod drugi szczebel. powrót do pw. mięśni grzbietu. Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). potem w lewo powrót do pw.zwis podchwytem tyłem na drabince. 338 339 . nie pozwalać na „bierny" zwis. Ćwiczenie 10 Pw. /. . Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. ważna regulacja oddechu). potem odwrotnie. wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. NN ugięte do kąta prostego.leżenie przodem na skośnej ławce. Ćwiczenie 13 Pw. Rycina 204: a . podparty tyłem.. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. T od pasa zwieszony . j .Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. NN ustalone. Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. lekki skłon w tył . łokcie w bok. dłonie pod czołem .zwieszenie przodem na skrzyni. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi. NN pod szczebelek. . nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem.lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). barków. Ćwiczenie 18 Pw. wyprosty RR.siad prosty.leżenie przodem na ławeczce. . RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. powrót do pw. RR na kark. Ćwiczenie utrudniamy.leżenie przodem. obciążenie jak wyżej).leżenie tyłem. drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego .

204. uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych.napinanie i rozluźnianie pośladków. Ryć. Z użyciem przyrządów: /. wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu). „nożyce"). . wytrzymanie.wznos N w tył z wyptostem.leżenie jw. RR w bok. d . potem zmiana N. g •. wolne przejście do stania.Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a . b . stopy i dłonie oparte na podłodze.przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową.leżenie tyłem. c .napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka". 340 341 . .wznos NN i ruchy pionowe lub poziome.pozycja jw. e . dłonie pod czołem .klęk podparty . stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki).leżenie przodem.leżenie w poprzek na ławce.

to samo w leżeniu tyłem. b . j . d .siad na ławce . / .zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka). to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. to samo z obciążeniem. w staniu .stanie zwieszone tyłem (lub zwis). chwyt stopami piłki .w siadzie na ławce. raz lewą (dobra asekuracja).opad zwieszony ze stania .pozycja jw.zwis przewrotny na linach.marsz z wysokim unoszeniem kolan.współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. z trzymaniem pitki w stopach . b . unik bokiem z RR w bok. 343 .„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej. d .leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki.uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce.h .wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp.marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej. e . skręty. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a . g .zgięcia. j .stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) .podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej. Rycina 207: a .chwyty i przekładanie palcami stóp worka. krążenia stopy.podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył. rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę.wznos NN i wytrzymanie.przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą.marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem).na pierwszym szczeblu . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym". Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej. wyprosty. na skos.chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów.raz prawą. h . j . /. h . 342 e .naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie. c .w siadzie.na równoważni lub ławeczce. z wyraźnym przyciąganiem brody. przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi. T od bioder zwisa poza skrzynię . i .rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni.siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków . z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną . rozprężającymi klatkę piersiową. z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód.leżenie tyłem.stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego.marsz na równoważni z toczeniem piłki. chwyt obustronny . g .„chód gąsienicy". ze skłonem T w przód. z wyraźnym przyciąganiem brody. c . NN ugięte (kolano NP założone na NL) . /. i .

345 . usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych.Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np. w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu.siad klęczny przy drabince. przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód. Rycina 208: a . w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. 208. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu.

NP wyprostowana. NN ugięte.leżenie tyłem na ławce.po wdechu nosem. rozciągnięcie skróconych mm. ręce luźno opuszczone do podłogi . krążenie rąk na zewnątrz ławki. pod szczebel. stopy oparte na podłodze. stopy oparte na drabince.leżenie przodem na skrzyni. Rycina 209: a . c . poza ławką. b . wydech ze skłonem T w przód. zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego.wznos RR w górę na skos z wdechem. dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki . ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań.stanie przodem do ławki. RR oparte na kolanach lub drabinkach . b . uniesienie głowy. biegi. stopy ustalone na drabince. bez obciążenia i z obciążeniem.wymachy RR przodem w tył.stanie. powrót do pw. g . wznos RR w górę na skos. RR wzdłuż T . c . wzmocnienie mm.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek. NN ustalone przez współćwiczącego.kowym. wydech. oddechowych).siad ugięty z lekkim półopadem w tył. opuszczenie ugiętych RR. pogłębianie wydechu . RR przodem w górę. i . skłon T w przód.leżenie tyłem.wymachy RR przodem w górę. zniesienie przykurczów. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek. w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem.siad ugięty. oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech.wymachy RR na bok. h . „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech. RR na kolana. wciągnięcie brzucha. /.ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . chwyt oburącz laski.leżenie tyłem.siad okroczny na ławeczce. e .wdech.leżenie tyłem na ławce skośnej. ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. d . piersiowych i wzmocnienie mm. 346 . e . stopy ustalone . W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu. podskoki. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego.przez wyprost lub skłon T w tył. stopy ustalone .rozciąganie sprężyn bokiem w tył. Xa 4—. d . grzbietu. bez obciążenia i z obciążeniem. wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha. głowa oparta na piłce lekarskiej. pogłębianie fazy wdechowej . Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię.podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu. głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego. uniesienie głowy.

. Ćwiczenia oddechowe. bibułek. to samo strona przeciwna.leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach). woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) .wydech.leżenie na prawym boku. h . wymagają umiejętnego przeprowadzenia. 347 . g . które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. RP ugięta pod głową. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach). NN ugięte. Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. i .forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek. Dzieci na ogół oddychają.wydech. powrót do pw.oddechy. RR wzdłuż T. dłonie oparte i stopy na podłodze . sterowanymi i oporowymi. Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu.dla małych dzieci .wdech.f. szczególnie u dzieci.wznos RR i NN do poziomu . wspomagającymi. powrót do pw. NN ugięte.wdech.leżenie tyłem. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego). wznos prostej RL w łuk nad głową . . piórek.

Ruch: oczy zamknięte . dłonie na barkach. Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie.leżenie tyłem. .wydech.obniżenie klatki piersiowej. RR skrzyżnie.wydech. RR w bok. pochylenie T . wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). Pw. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. 348 349 .wdech. . Wydech: l . jedna R na klatce piersiowej. Ruch: RR bokiem w górę. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. . Uwa ga. wydech głęboki. Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. RR wzdłuż T. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni. (bez zmian układu RR) wdech. Pw. RR na kolanach. 3-4 razy. . ^ Pw. Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e .napięcie mięśni brzucha.ruchem rozluźnionym . Ćwiczenie 4 Pw. Ćwiczenie 6 Pw.leżenie tyłem. dłonie pod brodą.swobodne oddychanie. Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak. . wdech. Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno.siad na ławeczce lub siad klęczny. . Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e . Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy.wydech. Ruch: oczy zamknięte . RR zgięte.rozszerzenie klatki piersiowej. oparte stopami na podłodze. . na której spoczywają ręce . . Liczba powtórzeń powinna być mała.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Ruch: pw. RR wzdłuż T. .polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. Ćwiczenie 5 Pw. . siad. RR wzdłuż T. stanie.Ć w i c z e n i a w o l n e . Ćwiczenie 3 Pw. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi. RR wzdłuż T. wydłużony. Ruch: oczy zamknięte .rozluźnienie. RR wzdłuż T. ustami lub nosem. U wa g a . połączyć z rozluźnieniem. RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej. . Ruch: głęboki wdech.rozluźnienie. ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. Ćwiczenie 2 Pw.siad skrzyżny. stopy oparte na podłożu.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej).szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym. druga na brzuchu. 2 . 2 . Pw.rozluźnienie mięśni. RR w górę w skos.leżenie przodem. NN ugięte. Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw. unormowanie pracy układu nerwowego . opuszczenie RR bokiem w dół . żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu).leżenie tyłem. powrót do pw.leżenie tyłem. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe .rozluźnienie mięśni brzucha.siad skrzyżny.przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. stopy oparte na podłodze. Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l .

.

0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym. 6 . kształtujące RR 6. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 . Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. NN ugięte postawione na podłożu. samokorekcja Ćwicz.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 .skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech . kombinowanej 7. kombinowanej ćwicz. kształtujące RR. 5x Luźne ruchy głową. RR na barki. jw. woreczek na głowie: 1 . Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. pięty blisko ściany U Ćwicz. T i NN w pł. leżenie tyłem. szarfy (2).„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2. Pw. Pw. staje przy ścianie. Zbiórka.wydech . Pw. w odległości 3 m. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. RR w dół w skos.RR na zewnątrz 2-5 3x . Treść lekcji Pozycja wyjściowa. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. strzałkowa 4. (siad ugięty. oddechowe 8. kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp. kształtujące RR 5. Odliczanie (kolejno i do 2). 3 .krążenia RR w tył Pw.opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. RR w bok przodem zgięte.zatrzymanie wdechu 6 . Ćwicz. barki 3.krążenia RR w przód 5-8 . Uwagi metodyczne czas 1.wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . Opis ruchu. porządkowo-dyscyplinujące nc o. RR w dół w skos: 1 .wyprosi RR 4 . w pł. wolne tempo Ćwicz. Powitanie grupy Pw. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz. twarzą do środka sali. 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. woreczki z grochem (10). podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . siad ugięty.wytrzymać 6 .powrót do pw. 6x 8' Na kocykach.. jw. Pw. Na sygnał: na czworakach powrót do pw. 2 x p o4 - T prosty a o. woreczek na głowie: 1-4 . siad ugięty tyłem do siebie. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. NN i RR Ćwicz. 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża.skłon głowy w przód 3-4 . RR w dół w skos: 1 . Pw. kształtujące szyi pł. jw. siad skrzyżny. bez woreczka: 1-2 . RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany.wdech .powrót do pw.skłon głowy w tył 5 -pw. ••v.powrót do pw. Sprawdzenie obecności.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . dyn.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz.-statyczne T. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10).

Wygrywa zespół. woreczki (po 5). Zejście z ławeczki. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. leżenie przodem. ugięty: piłka na brzuchu. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 .ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół. Powrót „chyłkiem" na miejsce. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. siad ugięty przodem do drabinki.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. zgięte. który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17.wytrzymać 6 . liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. pośladki napięte Ćwicz. leżenie przodem. palce stóp obciągnięte. przejście przez szarfy od góry. leżenie przodem. twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . Dwuszereg Pw.powrót do pw.wytrzymać 7-8 . Pw. pośladki napięte. pł. głowa nad podłożem.przejście do półzwisu 4-6 . mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16. strzałkowa w tył Ćwicz. 19. kosz. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 . broda „ściągnięta" do mostka. silowo-elongacyjne Ćwicz. 2 tory przeszkód. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka".wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. Treść lekcji Pozycja wyjściowa.powrót do pw. 7-8 . RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 .wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. „chód" z piłką w kierunku ściany.Tok lekcyjny Lp. rzut woreczkiem do kosza. Pw.powrót do pw. Pw. grzbietu. elongacyjne i oddechowe. Ławeczka ustawiona skośnie. Opis ruchu. stopy pod szczebel. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 .powrót do pw. kształtujące mięśnie 10. Podział na 2 grupy.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. kształtujące 11. kształtujące mięśnie grzbietu 13. Tor przeszkód. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . leżenie przodem. RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . RR w dół. RR w dół. stosowane pchnięcia 12. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. podpór w leżeniu tyłem. Na czworakach podejście do woreczków. piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi.nożyce pionowe RR Pw. r Rzuty 14. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. następnie przejście przez szarfy od dołu. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. 2 . Pw. dłonie oparte o podłoże: 1 . 2' Ćwicz. 4x Biodra nisko . W czasie rzutu NN złączone. mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. RR w górze: l . 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. Stopy pod szczeblem drabinki.wypchnięcie piłki.

Treść lekcji Pozycja wyjściowa. jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem".Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz. NN złączone Ćwicz.wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. oddechowe 21. porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25. by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć. wraz z korekcją odcinkową . r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24. stanie tyłem do drabinki: 1 . zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 . twarzami do siebie „Faraon": 1-7 . barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to.wydech ustami głośny. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie.wytrzymanie na bezdechu 1-7 . biodra w przód.powrót do pw. złączenie łopatek. oddechowe z korekcją postawy 23. Zwis es c 1 "ob "U s/.Dozowanie Tok lekcyjny Lp.wdech .wznos RR bokiem w górę 2 . Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". pośladki ściągnięte. Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). uwypuklenie klatki piersiowej. 3' . cofnięcie karku.wydech . Pw. ściągnięcie brody do mostka.napięcie pośladków. Zespół. zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 .wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). korekcyjne stóp Ćwicz. Pw. ŁkN 22. Następny zawodnik może startować wtedy. kocyki położone z tyłu za RR. kiedy poprzednik przedłuży „tunel". szyja „długa". po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". 26. gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego . który szybciej wykona zadanie. powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. łopatki ściągnięte.wdech nosem połączony z korekcją osiową . Opis ruchu. wciągnięcie brzucha. zdobywa punkt.

Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). 2. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. Zmniejszenie tarcia. Ćwiczeniami zespołowymi są m. Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne. 3.25 x 8 m lub 25 x 12. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. ochłodzenia wody . Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać. co grozi wypadkiem. a w pomieszczeniach. do chodzenia po basenie. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci.na brzegu basenu. 2) nauka pływania. Należy zmieniać obuwie na specjalne. pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum .0. dokładne wykonanie ruchu.może być krótszy. Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa.niższa. Rozluźnienie. . piłeczki gumowe. takimi jak długi kij i koła gumowe. powinien być zainstalowany wentylator. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. zabawki plastikowe. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych. Daje je przede wszystkim woda ciepła. dysponującego przyborami. deski pływackie.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. że ruchy są mniej bolesne. Ryć. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. ćwiczenia w wodzie. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. maksymalna l m 60 cm (w dużych). W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. Na ścianach basenu.5 m. których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. Basen powinien być oświetlony.małe . Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . drugi . Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. a basen często myty. 357 . Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . a wspomagany wydech. Najlepiej jest. w których jest basen. że utrudniony jest wdech. piłki większe. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. po urazach stawów barkowych lub kolan itp.większe . Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). Odciążenie (działa prawo Archimedesa).l m (w małych).4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia). 210. żeby ćwiczący nie ślizgali się.in. po jego obwodzie wewnętrznym. Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym. Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. np. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Powoduje płynność i sprawia. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut.

Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu.schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie.ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. 359 . Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij.nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . niedowłady mięśniowe).najlepiej 8. a ćwiczący traci samoorientację. wskazane. . w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. 7) zbiórka. Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. działanie wentylacji i natrysków. pożegnanie. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. zaniki z nieczynności). 6) ćwiczenia użytkowe. .Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji. bjerne lub samoredresyjne). Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka.na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. że pod wodą wydycha się powietrze. . czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę. ciało luźno.instruktor cały czas.zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. . zaburzenia koordynacji ruchu i inne. . Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. ćwiczymy oddychanie przez zabawy.na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste.zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. b) zanurzenie w wodzie. Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia. e) ułożenia: 358 . . c) ułożenie na kole gumowym.boczne skrzywienia kręgosłupa. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie. Objawy złego samopoczucia. 5) gry i zabawy. 2.liczba ćwiczących na jednego instruktora . . d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. Zasób ćwiczeń l. . . Pływanie właściwe.choroby zwyrodnieniowe. w basenach krytych również temperaturę otoczenia. aby jeden z nich był w wodzie. w miarę możliwości oczy i usta półotwarte. gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce. aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. 3) owrzodzenia. ale nie więcej niż 15. Samemu nie wychodzić z terenu basenu. . 4) krwawienia. temperaturę wody. 2) ostre stany zapalne. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy.schorzenia naczyń obwodowych. . Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą. Nauka oddychania.zaburzenia w stereotypie chodu.osłabione mięśnie nóg.na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą. udzielanie indywidualnych instrukcji. odliczanie. koła). z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. 7) niezagojone rany. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. np. . . Po opanowaniu odruchu.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. a nie odwrot nie. czystość. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie.relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. 8) brak zlecenia lekarskiego. Hartuje organizm. odliczanie. 6) padaczka. udzielanie indywidualnych instrukcji. . ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji).osłabienie mięśni (niedowłady. szczególnie stawów biodrowych. plecy okrągłe i płaskie). Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: . __. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. trzymając się barierki. pod wodą wypuścić. dołączyć swobodne ruchy NN).bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. 2) ćwiczenia oswajające z wodą. . wydobywanie rzuconych do wody kamyków. . Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne. W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. ponieważ bolą one bardziej. W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. 5) znaczne odwapnienia kości i stawów.

a nawet śmiercią. kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu). . w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . wieku. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium). które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. zabronić udawania topienia się.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami. W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia. by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym. nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: . od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. . 10-15 minut . .pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą. Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących. Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. . Zarówno d/ieci. możliwości fizycznych. W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących.pływanie i zabawy. Ryć.intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń.Ryć. wodnym. 213.dopilnować. dno z przeszkodami podwodnymi. butelkami. 212. od ich umiejętności pływania. jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym. . gdy woda jest zbyt płytka. gdyż grozi to kalectwem. 20-25 minut . Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. 211.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. które nie miały do czynienia z wodą.nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). .

prosto. potem znów zanurzyć głowę. W leżeniu na piersiach. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. W poziomie. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. dłonie ułożone płasko. Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . głowa zanurzona do linii uszu. gdy twarz jest zanurzona w wodzie. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. Poślizgi. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. Poślizg na grzbiecie. Nurkowanie. Oczy powinny być otwarte. W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 . jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. szamocących ruchów. nogami wykonując jednocześnie nożyce. ramiona za głową. Ciało należy rozluźnić. jak i do osób chorych. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. Poślizg na piersiach. zarówno osób sprawnych. lekki ból w uszach odczuwa się. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. broda lekko przyciągnięta do mostka.ny sposób. Zwiększa pojemność oddechową płuc. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. gdy ciało jest zanurzone. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. Wykonać wdech. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. np. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. leniwe ruchy ramionami i nogami. wydech pod wodą. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. lecz łagodne. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. Oddychać co 3-4 sekundy. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach. oddech wstrzymany. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. poruszania się. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. głowa zanurzona do linii uszu. nie wykonywać gwałtownych ruchów. W leżeniu na plecach. Dzieje się tak. Rozgarniając wodę ramionami. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. rozluźniające ruchy ramion i nóg.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

np.ieci. Dają możli369 . mają ogromne znaczenie psychiczne. Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. szczególnie dla d/. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym. poza walorami zdrowotnymi. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego.

Dopilnować. 5. temperatura powietrza powyżej 18°. . wodorostów. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. 3. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. to akweny wodne. często ich liczyć. 6. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. 9.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. 6. 370 . gdy jest intensywne słońce. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. 7. są następujące: 1. żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. z zapaleniami okołobarkowymi. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). Stale przebywający nad wodą ratownik.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Woda czysta . Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. 4. które powinny być spełnione. Regulamin basenu (krytego) 1. 2. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. 5. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. kostium i czepęk. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. klapki. ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. 4. Osoby w starszym wieku. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. ręcznik.niepełny): 1. 13. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). 5. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. U w a g i ogólne. poprawę miejscową stanu chorobowego. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. Wskazany w przypadkach: . obserwujący ćwiczących. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Odpowiednia temperatura wody. Styl grzbietowy. Teren wody pozbawiony mułów.wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. Warunki. 6. Obserwować. Dno twarde. 11. 7. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. głowa musi wystawać nad wodę. podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć. 10. Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. przykurczów stawów biodrowych. 2. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. „Żabka na plecach". 2. 2. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. 15. Styl motylkowy i „delfin". jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. Liczba dzieci około 10-12. 2. 5.dyskopatii. Wskazana w przypadkach dyskopatii.możliwie przejrzysta. bez dołów. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. 3. Styl klasyczny. . Korzystający z basenu muszą mieć mydło. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. 14. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. 3. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. . Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. odliczanie. 4.paraplegii. Przeciwwskazany w bólach krzyża. Zbiórka. zbliżona do temperatury ciała. najczęściej stojące. 3. 8. przejrzysty. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. . 4.zapalenia stawów okołobarkowych. 12. które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. Kraul. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem.

371 .

rozłożenie ramion w bok. ćwiczący (przodem do wody). gdy obie kończyny górne są sprawne. stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie). później na całych przedramionach. potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej. obniżenie tętna. pisanie nosem na powierzchni wody. na brzuch. wspierając się początkowo na dłoniach. 2. Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie.wydłużony wydech. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). Nie można ich jednak nadużywać. Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . zmienić pozycję na plecy. pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . bok. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe. Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę).oburącz.na brzuchu lub na plecach. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie.na plecy. Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. leżenie przodem. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. na brzuch. Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym. bez dotykania dna basenu. ale i ręce (tetraplcgia). Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. także mijbard/. poruszającym się na wózkach. gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. zwiększenie amplitudy ruchów przepony. rodzaj niepełnosprawności. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. omówić przebieg lekcji. „śpiewanie" pod wodą. jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. pływak sam. gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. płasko na tułowiu. stopniowo zanurzając się w wodzie. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. Jeśli jest to możliwe. wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą.ycja skulona) z długim wydechem. a w efekcie . którzy z basenu wyszli sami. Jeżeli ten 373 . chwycić się krawędzi przelewu . Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. sam opuszcza się do wody. także tych. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody.dla zdrowych i niepełnosprawnych. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. piłki.sprawdzenie obecności.utrzymania się na wodzie). który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. W przypadku paraplegii. na boki). Prowadzący powinien pamiętać. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. Pływak. Potem odpychając się drugą ręką od wody. • Leżenie na brzuchu. zakresy ruchomości w stawach. a po odwróceniu się . podniesienie ogólnej wydolności organizmu. Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. powinien opierać ręce na barkach asekurującego.iej poszkodowane osoby. najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. deski. Część główna (20-25 minut). Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. co powoduje jej wysokie ustawienie. a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy. ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu.koła. na własnych rękach wyciąga się do góry. W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. np. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy. osobistą motywację pacjenta. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Część organizacyjna (5-10 minut) . Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie. pomoce wypornościowe przy pływaniu . gdzie ćwiczący wchodził do wody. Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa). dmuchanie na piłeczkę. U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. następnie odwrócić się do ściany basenu. gdy jest to bezwzględnie konieczne. ułożenie „meduzy" .leżenie tyłem). Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. wydech do wody. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. Potem jest wejście do wody. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. który powinien być zabezpieczony matą.

„Wiosłując" w stronę ud. przemieszczają ciało do przodu. odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry. chwytając pływaka za barki. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu).asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. 2. Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. zmieniać pozycję. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie.ruch jest słaby. skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry). Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie . potem eliminuje niepra375 374 . w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . wykonywać ruchy obrotowe ciała. utrzymywać się na wodzie. natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch. zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy. Ćwiczący leży na plecach. 3. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego.wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody.jak wiosło". Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia. Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową. Ćwiczący leży na plecach.kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą). Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . nie czuje lęku. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie.można przystąpić do nauczania pływania stylowego .takim stylem. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny. U w a g a . Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. Dłonie o zwartych palcach. i znów układa się na szerokość barków. jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. Asekurujący za głową ćwiczącego. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. W d e c h . prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym.w wodzie.w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). 4. który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego.przy ruchu „odpychającym" . Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . ustawiając prawidłowo jego głowę. zaufanie do prowadzącego zajęcia . można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy). Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . Asekuracja polega na tym. A s e k u r a c j a . Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem.jest stylem dla osób. a oddychanie jest ułatwione. by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Wyd e c h . Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. Te c h n i k a p ł y w a n i a . ucząc całościowo ruchów kraula.wiosłujący . które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. by powierzchnia odpychająca była jak największa. podejmuje się następne próby obrotu. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. ma poczucie bezpieczeństwa. chwyta za barki ćwiczącego. Gdy oddech pływaka jest unormowany.umie w każdej sytuacji oddychać. wydech . Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie.

drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku. wdech. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi. w dół. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. dlatego rytm nie jest zachowany. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. należy zbliżyć palce do siebie. Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg.i tetra-płegikom . Ramiona lekko zgięte w łokciach.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. .ochi w układzie ramion kierujących się w przód. Wykonuje długi wydech do wody. w okolicy środka ciężkości .enie oporu czołowego pływaka). Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion.równolegle do powierzchni wody. Ćwiczący stoi w wodzie. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. Można nieco zmodyfikować ten styl. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. są ugięte pod kątem 140 160°. Styl klasyczny . 2. odepchnięcia stopami od wody w uUad/. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie. który stoi przodem. naciśnięcie ramionami na wodę. Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej .ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/. u u tetraplegików . a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. Jc/eli pływak wymaga asekuracji. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę.widłowości. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. potem unosi głowę do następnego oddechu. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. i poprowadzić ją energicznie do ud. np. szczególnie u dzieci.l oddech na 3 ruchy ramion. Płaszczyzny wiosłujące ramion. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok. zagarniający wodę. Pływacy / tymi schorzeniami. dłonie w tył). Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii .eniumi rdzenia kręgowego. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to. kierując „mały palec dłoni" do sufitu.w stronę pracującego w wodzie ramienia . a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. w tył w głąb wody.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. asekurujący staje przodem do ćwiczącego. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą .mają oni niesprawne nogi.na nadbrzuszu. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. 376 3. l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. Pozycja ćwiczącego jak wyżej. Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. Ramiona spoczywają na wodzie. twarz zanurzona w wodzie. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. potem skręcają się ruchem nawracania (do środka). Gdy jedna ręka skończy ruch. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia .ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). druga może rozpocząć ruch ponad wodą. u jego boku. a w drugiej prostuje. co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego. gdy ręka jest w wodzie. W momencie.ic „żabki". Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. które są wyciągnięte w przód. następnie ramiona przenosimy w bok. lekko usztywnić dłoń i ramie. szczególnie para. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. Osoby dorosłe można uczyć fazami. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. Z pomocą asekurującego. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył. pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. maksymalnie do l na 2 ruchy ramion. Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. ramionami trzyma się przelewu basenu.

dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży. W. w 1961 r. Hulek i M. regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. startowało łącznie 4000 zawodników.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi . f w 1950 r. był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji. w 1972 r. Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego. w 1988 r.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W. Brytania).CZJ 13 czynili się ponadto A. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia.-założenie przez dr. L.-w Chorwacji. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów. Sport inwalidzki powinien być bezpieczny.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych.-w Polsce.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof. Polacy zdobyli 106 medali. .Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. . aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. L. Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". Dega: od 1950 r.-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii .biegach . Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r. Spencer (XVII w. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki). Guttmana (na obiektach olimpijskich).-w Atlancie (USA).) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów. M. Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim.-w Arnhem (Holandia). Sontorius (XII w. Sport inwalidzki powinien być powszechny. gdzie w publicznych zawodach . Prof. w 1980 r. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych. . w 1984 r. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w.-w Innsbrucku (Austria). Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville. 3. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. rządzą nim specjalne przepisy. w 1992 r. Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 . Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej. z Anglii.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych. w 1968 r. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów.-w Tokio (Japonia).-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville. Paraolimpiady.. Według Degi. w 1952 r. Weiss stworzył rehabilitację kompleksową. w 1996 r. biegnąc na drewnianych protezach. w 1949 r. Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1. w 1948 r. w 1944 r. 2. w tym 33 Polaków.. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. w 1927 r.-w Barcelonie (Hiszpania). Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r.w Tel-Awiwie (Izrael). w 1976 r. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. 1964 r.-w Toronto (Kanada).w Seulu (Korea). . Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi. Weiss.I Festyn Sportowy w Sierakowie. które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r. Prof. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville. w 1960 r.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr. w 1984 r.

gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". 2. w dniach 5-14. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf. CISS .że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód.Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r. 3. PSNS „Start" powstał w 1961 r. 4. Jedna teoria głosi. najlepiej przy zastosowaniu muzyki. Upośledzeni umysłowo.-6.). Warszawa (1980 r. ISBA . Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). na skutek choroby lub wypadku. w 1994 r. 3.03.). druga teoria. 3. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. Inne schorzenia. dokładnie. 5. Osoby ociemniałe. 3. które mają poczucie dnia i nocy. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia. rż. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . Niewidomi. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1.ze schorzeniami narządu ruchu. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). Głusi. które utraciły wzrok powyżej 5. Dotyk (wrażenia całego ciuła). 2. Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna). Dokładny opis słowny. czyli zewnętrzna. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy. Należy podejmować wszelkie działania. układu nerwowego. 5.anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego.-w Lillehammer (Norwegia).Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów.1998 r. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. dotykowa . ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. przygotować do pracy i zadań społecznych. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i. dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu.Europejski Komitet ISOD. ECISOD . Chorzy psychicznie. Węch (powonienie) i smak. Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów.-w Innsbrucku. Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami. xc nauc/. Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. w miejscowości Nagano. 2. Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. tzw. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna. CP-ISRA . Organizuje obozy różnych szczebli . (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). 380 . 381 1. niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa..Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r. Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora. Odczuwanie przeszkód na drodze. Osoby niewidome. Zmysł kinestetyczny.systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego .w 1988 r. pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego.). VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2.). brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego.od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. 4. Nauczyciel powinien pamiętać. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna.). Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności.

hokej halowy. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . kolorowe szarfy. stawiania jej na piętę. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne.wyrabianie takich cech. Nauka chodu . 2. z uwzględnieniem celów specjalnych. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. umiejętność bezpiecznego padania. . Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. wypadki. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. bieg. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. Liczba dzieci mała. 9. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. upośledzone słyszenie wysokich tonów. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. żeby „zautomatyzować" ruchy. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. pisma. 3. takich jak posługiwanie się laską. natomiast wysokie tony słyszy. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie.wyrabianie orientacji w przestrzeni. 4. rzut. Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). 383 . . Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. podzielności uwagi. brak pamięci dźwięków. Dużo ćwiczeń w parach. 2. biegu. jak: chód. 3. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. sprzętem i sposobem jego użytkowania. kołach i szeregach. Umiejętność poruszania się po różnych terenach. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. poprawienie koncentracji. koleżeńskość. 3. wytężając wzrok). jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. zaufanie we własne siły. choroby zakaźne. jak: samodzielność. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. 2. Wskazania metodyczne. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy. 8.Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. 11. W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. mimiki. Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1. mowy palcowej. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej). Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). 2. Ćwiczenia należy często powtarzać. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. 5. rozwój narządu rówriowagi. zegarkiem itp. Indywidualizowanie zadań. 4. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. 7. 6. od 12 do 14. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń.kształtowanie „zmysłu przeszkód". Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. mowy migowej. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. łyżwiarstwo szybkie. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne. Są to następujące cele: 1. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. zapalenie ucha. wrodzone i nabyte. skok. jakie wynikają ze stanu głuchoty. 3. zaburzenia mowy lub brak mowy.nauka wysuwania nogi do przodu. rozwój mowy na ogół nie zaburzony).wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. 10. narciarstwo biegowe. trudności w mowie). Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . ale też relaksu i wypoczynku czynnego. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów).

działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". Klasa B3 . do 3 sfopni wg skali Lowetta.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego. A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl.od 21 pkt. . Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową. A5 Grupa IV . maks. Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy.choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I .Paraplcgia W grupie tej mogą startować: .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego. w następstwie choroby rdzenia kręgowego.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni.uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego. maks.obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 . Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów.od l pkt. Klasa 3 . • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl. 384 Klasa l A . ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida .amputacja uda i podudzia. maks. Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7.obustronna amputacja przedramienia A8 . Grupa III . do 3 stopnia wg skali Lowetta. Klasa 2 . Klasa 4 . maks. PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego. 385 .Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion. Uwa ga .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3). a w przypadku podnoszenia ciężarów .jednostronna amputacja przedramienia A9 .obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 . Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy. do 20 pkt. natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców. do 15 pkt.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac). którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła.do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów. zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny.jednostronna amputacja podudzia A5 . byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn. a w przypadku imprez międzynarodowych . maks. Klasa IB . Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5). .amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 . możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5).rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex . Klasa B2 . zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta). Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . w następstwie urazu rdzenia kręgowego. do 40 pkt. Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej. aby wszyscy niepełnosprawni. Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l.stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO).Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l .3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG. ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu.obustronna amputacja podudzia A4 . świata i igrzysk paraolimpijskich. brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta.od l pkt. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych. Klasa 1C . w następstwie urazu rdzenia kręgowego.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l .

d) pląsawica.od 36 pkt. c) choroba Parkinsona. f) hemibalizm.od 16 pkt. Klasa C8 . d) slaw śródręczno-paliczkowy .zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie.ąuadriplegia Grupa VI . .zgięcie i wyprosi palców. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy . do 35 pkt. b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia.od 41 pkt.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych. wg skali Lowella. zgięcie dłoniowe. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna). b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych.zgięcie grzbielowe. Klasa Cl . Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt.hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych. Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . wyprosi. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. Klasa 6 . odwodzenie. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych. c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . 60 pkt. Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia. • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. odwodzenie. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka .zgięcie. Klasa C4 .zgięcie. dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. wyprosi. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej.ruch opozycji.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. wyprosi. . b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. b) staw łokciowy . b) staw kolanowy . c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. b) minimalny niedowład w kończynach górnych. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi. Klasa C5 . wyprosi. 50 pkt. ale bardzo wolno.dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. w następstwie choroby rdzenia kręgowego.spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. 387 Klasa C2 . do maks. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2. b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej.mózgowe porażenie dziecięce. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego.zgięcie. wyprosi. . lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego. Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego.ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis .zgięcie. Klasa C3 . c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego. w następstwie urazu rdzenia kręgowego.suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. Klasa C7 .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). przywodzenie. utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej.. c) slaw nadgarstkowy . maks. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia. przywodzenie. a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. c) staw skokowy . . do maks. U w a g a .minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych. Klasa C6 . e) atetoza. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .

uszkodzenie jednej kończyny dolnej. 3. a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych . z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu. atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. ustalenie terminu jego trwania. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Klasa L3 . konserwowanie sprzętu). dobre wyposażenie. Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. Mogą to być obozy: 1. rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe. Bilans siły mięśniowej obniżony: . wyrabianie zmysłu równowagi). 4.3-4 stopnia.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. 5. Cross 1997. żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości. zgrupowanie przed zawodami. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. np. szkoleniowo-turystyczny. u niewidomych. Ułożenie programu obozu . Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. b) staw kolanowy . usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). świetlica na wspólne spotkania.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np.uszkodzenie jednej kończyny dolnej.doświadczony w pracy z ludźmi. Klasa L6 .Inwalidzi narządu słuchu . umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. znający problemy d/icci i młodzieży.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. którzy będą związani z obozem . Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice. Grupa II . np. II. Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów). odwodzenie.ze względów wychowawczych . Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej .skoliozy .uszkodzenie jednej kończyny górnej.w kończynie dolnej o minimum 20 pkt.w kończynie górnej o minimum 30 pkt. Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy.} w prowadzeniu obozu sportowego). pomoc. wieczory obozowe. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu . U w a g a . Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. nr 7/8). 2.zgięcie grzbietowe stopy.zgięcie. Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy.zgięcie. 2. „Start". Klasa L2 . III. Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej. Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia. szkoła. deformacja klatki piersiowej. ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. I.sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie. schludne pokoje mieszkalne. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. zgięcie podeszwowe stopy (wg M. podnoszący umiejętności.doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I.Grupa V .ramowego i szczegółowego. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. funkcjonalne. Przeprowadzenie obozu. c) staw skokowy . 4. przywodzenie. instytucja zajmująca się turystyką i sportem. klub. Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. 3.organizatorzy. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. U w a g a . Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. Wyszukanie miejsca obozu. kondycyjny. Klasa L5 . przede wszystkim letnie. a przede wszystkim ich rodzice. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy . • Okolica powinna być bezpieczna.10-14 lat i 15-20 lat). kierownicy. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany. PZN. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . 388 . koordynacji ruchowej. wyprost. .Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności. . wyprost. Do jego obowiązków powinno należeć: 1.

a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). Wspólnie. regulaminu.rozgrywki w szachy i inne gry.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np.to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt). wspólna zabawa.regulamin obozu. rozliczenie finansowe. Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz.przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. planu dnia.wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu.szczegółowy program obozu.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. . określonego terminem. 390 . III. Podsumowanie końcowe obozu 1.regulamin życia obozowego. zwycięstwa w konkursach. w których znajdują się mieszkańcy pokoju. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników. Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem.program na najbliższe 3 dni. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: . Na tablicy informacyjnej umieścić: . które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych. a na obozie żeglarskim . wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. wyróżnień w szkoleniu sportowym. układu ruchu. określając precyzyjnie: cel obozu. Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. nożnej itp. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. na którym należy ustalić: . 2. zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych).bieżące informacje. 2. Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych. a ponadto . mecze piłki siatkowej. jak i ich niesubordynację. . c) opiekun medyczny (lekarz. dyplomów.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. 391 . ale blisko ich pokoi). Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. atrakcyjnym programem. . Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. 3.tabelę z punktami.ramowy plan dnia. 5. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. . bojaźń.program dnia. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika.gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . który powinni posiadać uczestnicy. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań. jakie odbędą się wycieczki (piesze. tolerancja. Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. . . .dobiera sobie kierownik obozu. Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu. nazwisk zwycięzców obozu. izolacja). . 4. wzroku lub inne potrzebne dane. ocenę obiektu i terenu. Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego. kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. 3.narciarsko-turystyczny . jeżeli jest to obóz zimowy . Wysłuchanie próśb. już na początku obozu. ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy). 7.szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych.wybiera organizator.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. 6. Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. programu obozu. . dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. życzliwi.b) kadra instruktorsko-wychowawcza . Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. Można też zorganizować bal przebierańców. wieczory z piosenką. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. na którym zorganizowano obóz. . 6.). Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. pielęgniarka). Na dobrze zorganizowanym obozie. sporty uzupełniające . krótki opis przebiegu obozu. Zorganizowanie. rodzaj sprzętu. Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. dyskoteki. wręczenie nagród. II. . Przeprowadzenie zebrania kadry. np.

Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. pływania. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . nie dopuszczając do ich przemęczenia. ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. rekreacyjnej.gdy zajęcia odbywają się w wodzie. rozwijanie aktywności społecznej. wieku itp. chusteczek. omdlenia. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. podłogę. Ankieta dla rodziców dziecka. jak obchodzić się z paraplegikiem. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. przyjemnie spędzając czas na obozie. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność .nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. należy natychmiast wezwać lekarza. obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . gry w ping-ponga. ale także do tego. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. co pozwala na integrację obu grup. Medyczna. 1. gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . jak słabość. Informacja dla rodziców. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). III grupa . gorączka.czapek. a nawet sprawiedliwa. Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. „Chrzest Neptuna" . Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej.osoby z innymi schorzeniami. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej.osoby po amputacjach. instytucje.dla osób dorosłych i dla dzieci. Podejmuje się obowiązków zawodowych. Dzieci obserwują. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. sportowej. Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. Schorzenia.niektóre zajęcia są wspólne. uczą ja/. np. przyjacielski. „Start". w tym wychowawczych. systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). że nie jest to takie straszne. V grupa . Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. salami gimnastycznymi. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). dreszc/e. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. III grupa . wesoły. Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym.dobrze się bawili. Dzieci /dobywają 392 .dy na wózkach. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. trenują asekurowane upadki. koszykówce na wózkach. robią wszystko. U w a g a . Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. ćwiczą. są bardzo różnorodne. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. np. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). 2.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. III. na którym uczą się. konkursy. IV grupa . stowarzyszenia i kluby. które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. czy obozy rekreacyjno-sportowe. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci.w ramach regulaminu obozowego . zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności. zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności. II. w zależności od stopnia zaawansowania. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. sedes. np. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . które powodują inwalidztwo. zawroty głowy. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. Przeprowadzenie obozu. jeżdżą na wózkach. którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje.

3. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. która ma powiązania z narkotykami. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). 2. żeby ochłodzić ciało. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. . Są to często dziś występujące zagrożenia. Pacjenci po amputacji. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. c) z zaburzeniami równowagi. 394 395 łuki płuźne Ryć. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. po przyuczeniu) oraz sportowo. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. lecz zmniejsza sieje do minimum. Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. b) z nietrzymaniem moczu i kału. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. trzeba mu także podawać płyny do picia. Należy zwrócić uwagę na to. 215. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. jak mają się zachowywać. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej.ukierunkowanej na narciarstwo.to. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. b) jednostronnymi kończyny dolnej.

2.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. czołowej (na boki). można zastosować również sprężyny. gumy. l. _ Trzeba jednak zaznaczyć.w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp .jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. proteza . c) usztywnień kręgosłupa . ze skrętem w lewo i odwrotnie. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. stopy równolegle w gore. 10. cukrzycy. 7. a przede wszystkim wad postawy. wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. 2. tył). Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny.odskokowo. Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. wyczucia nart. kifoz czy skolioz. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. wszystkich zdrowych i inwalidów. 3. 2. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. 3. a więc przywodzenie i zginanie uda. d) zapalenia kości i stawów. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). 5 ruchów odwodzenia itp. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. 4. bez protez. Bolesne blizny kikuta. 2) oporowe kikutów. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. Ćwiczenia równoważne. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. . Amputacje: 1. przewlekłe procesy zapalne stawów. 6.4. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. b) stanie na pochylni. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie. Pw. 5. Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. funkcjonalnych lordoz. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu. do tyłu. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. 9. na boki. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim.ególnie przydatne dla inwalidy. 11. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. owrzodzenia i nerwiaki. jak gdyby były one jedną 397 . cukrzyca. Napr/. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. 4). Po/ycja narciarska . T w prawo z rotacją w te samą stronę. II. Ćwiczenia oporowe kikutów. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. potem na podłwl/e i pochylni). Przyzwyczaić do poślizgu nart. biodro w lewo. z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. Choroba Burgera. Pw. Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. w parach. zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości. Usztywnienia stawów: 1. 4. 5.: 5 ruchów zginania. c) usztywnienia stawów. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera. na skos. Ustawienie w rzędzie. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała).ctni. Padanie przez ugięcie NN do przodu. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa).ołowej). Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. Musimy więc w okresie przygotowawczym. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony.N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo.postawa zasadnicza. 3. Niewidomi i ociemniali. Stany po gruźlicy kostno-stawowej.u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. po rozruchu. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. Aby to osiągnąć. 8. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. potem 5 ruchów prostowania. T w lewo. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. w dół. b) stawy rzekome.postawa zasadnicza. Pourazowe. w dół. Aby zachować równowagę. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. Chód po ławeczce z asekuracją. zakażenia. 3. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. Postawa narciarska . Słabe i wiotkie kikuty. np. 2. dna. 5. potem proteza). Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. na skos. . złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). Umiejętne posługiwanie się nartami. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe.wychylenie bioder w prawo. Wstawanie (uwaga . na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku.

ruchoma pięta w wiązaniach. 398 399 . Klimczaka i T. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. Za długie narty zamiast pomagać. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart. uzyskując znaczące wyniki. cierpliwy. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. nie tylko górzystym. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. narty krótkie . tzn. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. do tyłu i do środka ciężkości. a w konsekwencji upadek. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. podobnie jak dawniej. nie tylko w celach rekreacyjnych. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. ale i treningowych. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. to dla protezy stosuje się inne zasady. Chojnackiego. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. Ryć. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. jego sprawności fizycznej ani wieku. Wiąże się to między innymi z trudnościami. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. np. do której przymocowana jest proteza.łatwiejsze. „Bieganie" po lasach w każdym terenie. Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. Ogólnie przyjmuje się. oraz na trasach zagranicznych. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. Walkowicza. lekkie buty. w których znajduje się rozdział pt. utrudniają nauczanie. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". Instruktor powinien być serdeczny. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. P. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. 216. kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi. w Innsbrucku . Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. długie kijki). Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). zahaczanie o śnieg. szczególnie na narcie. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. Przyjmuje się. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. Dodatkowym argumentem.w Austrii. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K.z części ciała. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. narażając jednocześnie na wtórne urazy. Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów.

.

pięknymi krajobrazami. Mechanizm obrotu nart. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. np. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. Super gigant . wyjeżdżając 7 wklęsłości . czynniki psychiczne).bramki o szerszym świetle. najczęściej w Zakopanem. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. ale także osoby niepełnosprawne.prostować nogi tak. specjalnie przygotowanych. 8. zabezpieczona.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki.Koziołka Matołka dla małych dzieci. Konkurencja wybitnie techniczna. jazda po łuku. W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. Ucząc odciążania.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. 4. Tymi czynnikami są: proporcje ciała. termoregulacja. ale pod różnymi kątami. zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS. 2. 9. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich. poziom przemian energetycznych. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. zawody klubowe. koordynacja. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. 7. 2. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte .z ośnieżonymi stokami gór. z których najnowszą jest snowboard.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. zarówno osób pełnosprawnych. 5. Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. tak że prawie dotykają siebie.światło bramki jak w slalomie gigancie. czyli skrętu. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. odciążeniu kątowo ustawionej narty. różne rodzaje nacisku na podłoże). Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. Teren pofałdowany . Bieg zjazdowy. 3. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie . (Zawody krasnoludków . Trasę przejazdu pokonuje się szybko.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu. zwiększyć nachylenie krawcd/i nart.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). polega na rotacji nóg.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym. Jadąc w skos oblodzonego stoku. odciążając w ten sposób przody nart. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. Slalom gigant . Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. 6. inwalidzi po amputacjach kończyn. szybkość. koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. aby uniknąć przeciążenia.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. a także osoby ociemniałe. Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. pochylając się mocniej w stronę stoku. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. np.czyli wywieranie nacisku nart. Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . Garb . uprawianą zarówno rekreacyjnie. Bramki ustawione bardzo rzadko. Tylko bramki kierunkowe. Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. Próg . należy prowadzić narty s/. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. Ćwiczenia w miejscu. właściwości budowy. Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. Trasa szybka.erzej i na krawędziach wewnętrznych. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach . zmiennością pogody. w zależności od potrzeb i możliwości zawodników. D o c i ą ż e n i e .narty nieco krótsze. Slalom . Wklęsłość . 4. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych. rotacji ciała.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. 400 O d c i ą ż a n i e . 401 . jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa. bramki wąskie. jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. 3. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu.

co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. starając się upaść ku tyłowi na bok. • kijki trzymane są równolegle względem siebie. Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. sterować świadomie ciałem. biodra i nogi.ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. • większe obciążenie narty zewnętrznej. należy narty mocniej „zakrawędziować". Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. które są ustawione równolegle w poprzek stoku. dłonie na wysokości bioder. aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. • tułów jest lekko pochylony. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. 402 . Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. poprzecznie do linii spadku stoku. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. z rozluźnionymi mięśniami. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . czyli od linii spadku stoku. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. kolanowych i biodrowych. podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. Zawsze należy pamiętać. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. Gdy stok jest bardziej stromy. ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. Tułów jest lekko pochylony do przodu. 30 do 40 cm od narty dolnej. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. trzymając górną rękę na talerzyku. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony.podnieść się do góry. Lekko przytupywać nogą wykroczną. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. W drugiej części fazy sterowania. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną. Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. a druga na uchwycie kijka . Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. lekko rozszerzone. • wzrok jest skierowany przed siebie. Wjazd na przeciwstok . Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu. przesuwając ślizgowo narty. odstawiając jedną i dostawiając drugą. dolny kijek wbić powyżej górnej narty. Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle.

oprzeć piętkę narty na śniegu. trzymając kijki równolegle. obrócić ją w kierunku przeciwnym. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . na łagodnym . Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. Należy pamiętać.wysoka i niska pozycja. Skręt dostokowy .mniejsze rozsunięcie nart. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny. żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. lekko zbliżone grotami. kolejno należy rozsunąć tył nart. Kontynuować skręt. który do- . Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. a nawet zbliżone grotami. które powinny być ugięte. Jadąc w skos stoku.zmniejszać. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. należy przed tym zwrotem uklepać „platformę". Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym.stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk. Gdy śnieg jest głęboki. stosując układ ciała wysoko-nisko. gdy śnieg jest be/pieczny. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. odsuwając jedną nartę. Jazda w skos stoku . Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej. Wyróżnia się plug ślizgowy . Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. rozpocząć skręt. Służy do zatrzymywania się. Nie odchylać pozycji ciała. kolejno należy obniżyć pozycję. Ześlizg boczny . i pług hamujący . jednocześnie kierując kolana do siebie. bardziej obciążyć nartę dolną. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę. należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. im stok jest bardziej stromy. Gdy stok jest płaski. a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. tym mniej hamuje). z małą prędkością). Patrzeć przed siebie.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. dalej skręcać na nartach poszerzonych. Należy pamiętać. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. kijki ustawione równolegle. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym.druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. przenieść ciężar ciała na jedną nartę. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. Jadąc w spadku stoku. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku .wykonuje się w układzie dostokowym. 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi.dojechać do linii spadku stoku. W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. i równomiernie obciążając narty. z małą prędkością i tylko wtedy.większe rozsunięcie nart. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. aż do zatrzymania włącznie. stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie. utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . nie pozwalać na obsuwanie się narty. przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód.na stromym pogłębić. Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. Gdy jedzie się w skos stoku. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. Kolejno: obciążając nartę górną. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. nie wysuwać narty zewnętrznej. Jadąc w skos stoku. z małą prędkością. należy przyjąć pozycję podstawową. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. który wprowadza narty w skręt. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy.

405 .

Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. „Zabawa w sanki". czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. czwórkami. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. ćwicząc długie i krótkie skręty. dwójkami. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. Najpierw z przodu dziecko. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. Wykonuje się go. ciągnąc za kijki partnera. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. Narty Bobo. skoki obunóż. który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . same proszą o kijki. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. np.jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. a nie odsunąć. • . np. gdy oswoją się z jazdą na nartach. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. ciągnięcie za dzioby nart. 406 Ryć. • wiosłowanie . przysiadanie. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle). • jazda pługiem szerokim i wąskim. kierowana przez instruktora. dogoń mnie". Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. 217. trójkami. potem w zjeździe. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. pierwsze kroki na małym pochyleniu. Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. obniżając pozycję. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków. potem z podaniem rąk . potem instruktor. trzymana obiema rękami w połowie długości. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. linki). hamuje drugim końcem po śniegu).tyczka trzymana jak wiosło. baloniki.z przodu. • jazda na jednej. Nie ma znaczenia. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. 407 . a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. wykonywanie ruchów wiosłowania. Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. najpierw zmiana w chodzie. podpatrując dobrych narciarzy. bardziej obciążyć nartę zewnętrzną. Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. • . Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. potem węziej). gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. potem na drugiej narcie. przytupywanie. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. już dla 3-latka. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach.

mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku.„krystianii" . 4. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń. Jest to ewolucja dynamiczna. wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. jak i inwalidów. Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. stanu psychicznego tych osób. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. 2. W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych. Potem.z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą). Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych . w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. Nauczyciel powinien zrobić wszystko. Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej.dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu. przeprowadzenie rozgrzewki. Potem dziecko. 3.no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji. Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi. ale szybko regenerują siły. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. np. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. w których może wystąpić niebezpieczeństwo. gdy dziecko jedzie przez tyczki. Zachętą dla dzieci jest pochwała. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne. Metoda kontrastów .nie umieją one długo jej skupiać. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie. • dzieci bawią się w „pociąg". położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia.zarówno przez ludzi zdrowych. rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). 408 5. Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. Uwaga dzieci jest rozproszona .od śmiechu do płaczu. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu. 6.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. 409 . Wojciecha Fica. jadąc ze średnią prędkością. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu .ich możliwości fizyc/. Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. łączy szybko pojedyncze skręty. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym.ne i psychiczne.• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. pozycji płużnej. wykonywane w szerokiej pozycji. Gdy poinstruuje się dziecko. Metoda prewencji . Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu. Gdy najazd jest szybki . żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną.

2. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . a nawet korytarza. czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). którym należy sprostać. można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej.jeden na jednego". Kabscha. bardzo dobrze tłumaczyć. protez i aparatów ortopedycznych. mogą mieć tylko psychiczne bariery. muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. Utrzymanie prawidłowej sylwetki. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. Od 1961 r. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. Osoby ociemniałe.to pierwsze zadania. Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. to drugiej narty lub obu jednocześnie. nie prostując kolan. 3. kulonarty). kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku . W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. ułatwiające zachowanie równowagi. nauczyć się ich zakładania do wiązań. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". można dowiedzieć się z artykułu A. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. wykładowca narciarstwa). inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. zapoznać się z jego kształtem. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. Cieszą się oni.wymaga profesjonalnej. które organizuje zrzeszenie „Start". demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. w zależności od tego. co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. była dr Janina Tomaszewska . Ale trzeba też być pewnym. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . obawy. Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. które nie widzą od urodzenia.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . Na ogół zawodnik biegnie sam. sam musi dobrze jeździć na nartach. W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera. Lichtensteina pt. długością nart. „rzucają" współzawodnikom na szyję. istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski.tym wyższa sprawność i rozwój). w corocznych turnusach narciarskich. w których będzie umieszczony jego but narciarski.w dobrych warunkach terenowych. ale także osoby ociemniałe. nr 2. gdzie jest tył i przód narty. którzy osiągnęli „metę". wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. jak i osoby zdrowe. jak i zawodniczych . głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. chodzą „chodem kogucim".na śniegu .Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. W naturalnych warunkach . żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. specjalistycznej wiedzy. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. dziękują swoim trenerom. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. AWF Kraków. Reakcje zawodników. Pierwszą osobą w Polsce. Wbrew pozorom. 4. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania.stosownie do sytuacji.zarówno w celach rekreacyjnych. Osoby. Chojnacki.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. „Zbadać" kształt butów. jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. Osoby ociemniałe. Amerykański system nauczania. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. żeby skutecznie jeździć na nartach. charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. być przewidujący i przezorny. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. Obecnie. Cross 1996. Musi zorientować się. Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. „ABC narciarstwa. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. często mają one wady postawy. ciężarem nart. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi .

uczy się łuków płużnych. garby. Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. Zapoznanie ze sprzętem . Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. łatwo zrozumiałą dla uczniów. Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. Uczeń ćwiczy skręty. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. zmiany nachylenia terenu.tyłem. Po stwierdzeniu. zapoznając go z terenem i krajobrazem. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki.jest to oryginalna polska metoda nauczania. obciążając nartę z nogą wykroczną. 413 . lub jechać z tyłu. a same narty. Właściwie układa się narty. budowę. staramy się wyeliminować. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania".rodzaj „człapania". nauka jest bardzo ułatwiona. potem samodzielnie łącząc kilka skrętów. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. kije narciarskie wbite na wysokości ramion. Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu. 1. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. Wyciąg. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. Zarówno przy wsiadaniu. dopiero przed następnym skrętem.on sam musi podjąć decyzję. której uczeń dotyka. pamiętać o istnieniu przeszkód. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. takich jak schody.skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. instruktor staje poniżej ucznia. Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki). Zwraca się uwagę na technikę . które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Należy od początku korygować promień skrętu. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę.najlepiej z instruktorem. 4. Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. Instruktor zjeżdża przed uczniem . Kijki. Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. Należy sprawdzić. aby u/yskać pozycję wyjściową. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną.sJaw mul około 30 cm. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). omawiając jego kształt. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. 2. Nauka jazdy techniką równoległą. 5. wspomaga odciążanie. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. Ko/. Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . 3. Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. nie uciekają na boki. szorstkość powierzchni. życia codziennego . Można jechać obok ucznia. śnieg i lód. Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje.do ucznia. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu .powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. odwzorowujące wykonane elementy) . obejmując jego tułów. Nie należy brać ucznia pod rękę . Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową. Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. lekko zapadające się w śnieg. Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. jak podczas chodzenia. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. Po tej wstępnej nauce . pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. trzymając tyczkę slalomową. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. tuż za uczniem. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku.

Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. podpierając się kijkami. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. bardziej z tyłu. wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. Tułów pochylony do przodu. Końce nart stanowią oś obrotu. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. • z rękami w kieszeni. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. przestępowaniem. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. o łagodnym spadku. a więc o 360°. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. W końcowej fazie jazdy. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. powrócić do opuszczonego toru. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. Krok z odbicia. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. lecz zdecydowanie krótszy. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. 414 . Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu.ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. Jest to niezbędne. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. do pełnego ich wy prostu. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód.• z dłońmi splecionymi na karku.lewa narta i odwrotnie. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. włączamy bezkrok. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. Ćwiczymy pełny obrót. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. tzn. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. swobodnie złapać równowagę i. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. mniej lub bardziej stromego. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. stosujemy trzy rodzaje kroków. ręce ugięte w stawach łokciowych. Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. • Podejście rozkrokiem w przód. • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej.

nawet chwilowym. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. b) biegnąc za niewidomym. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. zatrzymaniu się na stoku. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. lecz w takiej odległości.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. powinien poszkodowanemu służyć pomocą. c) biegnąc z boku. Wypadki W razie wypadku każdy.naków narciarskich ustawionych na trasach. musi ustalić taki tor jazdy. po sąsiednim torze. 9. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). patrząc w górę i w dół. 6. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. 4. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. bez słownej korekty. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. po stronie lewej lub prawej. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. 2. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. 7. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. 416 . Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. Cross 1996. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. Lichtensteina „ABC narciarstwa. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. kto znajduje się w pobliżu. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń.wewnętrzne krawędzie nart. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. o łagodnej konfiguracji terenu. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. którzy pieszo schodzą w dół. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. 8. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. 3. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. bezpieczne. aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. a bieg bardziej bezpieczny. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. nr 2). 5. jak i odstokowej. na której spoczywa ciężar ciała. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. po sąsiednim torze.

• niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. zawodnicy. Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. Klasy LW X. • zawodnicy. LW XI. ale lżejszą niż LW l. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. poszkodowany. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. U w a g a . • niedowład.z lekką niekorzyścią dla siebie . musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. lub równoważne uszkodzenie. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). ale diagonalnie (skośnie). artrodeza kolana i biodra. wg testu funkcjonalnego. 4 ISMWSF. • niedowład. • jw. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. w jednej kończynie. LW XI: 9-15 pkt. Klasy LW 10. obojętnie czy sprawca wypadku. Stwierdzenie tożsamości Każdy. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. obejmujący klasy LW 10 i LW 11. • całkowicie usztywnione kolano. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. czy też świadek. XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy. 3 ISMWSF.zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego.. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). Uw aga. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. 418 . LW XII stosuje się jedynie wtedy. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej. lub równoważne uszkodzenie). LW XI. 419 • obustronna amputacja podudzi.10. Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów.

które zmniejszają ryzyko kontuzji. wg testu funkcjonalnego (klasy 4. Opanowuje się technikę. stawy łokciowe w górę. zawodnicy. 7. nic tylko turystyczno-rekreacyjną. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. o małym kącie pochylenia.przy różnych układach stawów biodrowych. wg testu funkcjonalnego. 3. nieco ugięte. 8 CP-ISRA.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. przedramiona lekko opuszczone w dół. klasom LW l.w prawo lub w lewo. ale i niezbyt miękkiej. nr 2 i 3) Snowboard . Od 1998 r. wg testu funkcjonalnego.do skoków . 5. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. 30 Maks. W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . które odpowiednio zgina się i prostuje. i 4. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo.mają podwinięty tył i przód. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . ale i sportową. S k r ę t .400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. Klasa B l . Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). bez muld. 7.i to nawet kontuzją kręgosłupa. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań).ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni.w małym rozkroku. dużej płaszczyźnie. W u p a d k u w p r z ó d . Klasa B2 . rotacja w lewo . 8 m * M . butów miękkich zaś do skoków.2. Klasa B3 . Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde .uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . a nawet do tyłu. Wi ą z a n i a . LW 11: 12-18 pkt. Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy). 2.najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa.przy skręcie w lewo. 6 ISMWSF. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt. żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . 5. 35 M Min. 4 ISOD. U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych. slalom gigant.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. 2) deski miękkie .do slalomu. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. wykonane świadomie według pewnych reguł.kobiety (wg opracowania M. która noga ma być nogą wykroczną. 8 CP-ISRA). U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn.przy skręcie w prawo. 3. Maniak: „Co dla kogo". kolanowych i skokowych. 6 ISMWSF i LW 1. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. szerokość . Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy. jednak technicznie inaczej są rozwiązane. a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom.starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu. Należy uważać na nadgarstki. a potem ruch zbliżony do padu . 5. K 35 K 8-12 m Min. 40 M Maks. B1-B3. super gigant.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. gdyż pro/.LW XII: 16-18 pkt.wykonać ruch ugięcia nóg. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. Zasadą jest. druga noga zakroczną. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni. Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. drugiej w tyle . Należy też eliminować upadki na kolana.specjalne. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan.czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą. Ważna także jest grubość i elastyczność deski. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym.350-500 m M 350. slalomu giganta i slalomu równoległego. zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11. Przed ustaleniem. 4 ISOD oraz klasom 4. ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. 420 . Nie wolno upadać na pośladki.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. nie za twardej. Cross 1998. K . także snowboard jest dyscypliną olimpijską. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. Narta snowboardowa jest szeroka. o lekko do góry podwiniętym przodzie. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty .mężczyźni.

jest czynnikiem psychoterapeutycznym. wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę.prof. Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. „Nie chęć osiągnięcia rekordu. które uprawiają osoby niepełnosprawne. 1500 m. W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. żeby dyscypliny sportowe. także po upadku ćwiczącego.inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie.nie szkodą mu. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet". dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach. rzut oszczepem (K + M). rzut dyskiem (K + M). 3000 m (K). kolanowym i skokowym. Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. M. pchnięcie kulą (K + M). jako dziedzina ludzkiej aktywności. którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną. trójskok z rozbiegiem (M). 5000 m (M). Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. 800 m. Specjaliści rehabilitacji uważają. Od 1996 r. który .także pełnosprawnymi. ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. Weissa . 422 . a przede wszystkim .szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych . Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki. Dyscypliny lekkoatletyczne.„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem". W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. Sport. W. które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. skok w dal (K + M). Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . zespoły i funkcje ruchowe. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej. kosztem utraty zdrowia. Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". skok wzwyż (K + M). Degi i prof. obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi . 400 m. rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. kształtowały te cechy. że powinno dążyć się do tego.

Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. Gdy kierunek jest prawidłowy. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. Jeżeli znak. W chwili. okazuje się błędny. co grozi niebezpieczeństwem. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. daje wcześniej znak.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. 423 . o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów.0 kg 7. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. Osoba przywołująca. że rozpoznali kierunek biegu. a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. i stanowią „jedność". Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. jaki pokazał biegacz.zawodnicy potwierdzają. Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku. ustawia go w kierunku strefy odbicia.22 x l m. sędzia zezwala na skok. Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. pomiaru dokonuje się od tej linii. sygnał dźwiękowy . Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. który jest oddalony l m od skoczni. na dwóch torach. gdy zawodnik dobiega do niego.

Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco. w których odbywają się zawody. Osoby niewidome uprawiają biatlon. a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I .mężczyźni i kobiety .Pchnięcie kulą. motylkowy 100 m. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. 5 osób na wózkach). zmienny 200 m.l punkt.5 punktów miejsce III . Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. sitzball (gra w piłkę na siedząco).mężczyźni: 6.3 punkty miejsce V . Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. styl klasyczny 50. bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę .odbijają się od lodu kijami. 400 m. motylkowym. klasycznym.dopuszcza każdy rodzaj pływania. koszykówka na wózkach. 400 m stylem dowolnym. w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu.4 punkty miejsce IV . Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. Uprawiają także łyżwiarstwo . Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk. Drugim „sportem mocnych ramion. Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną. czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. 425 . którzy mają rakietki przywiązane do rąk. Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np. Stanowi prostokątną. przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących. W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost).kobiety: 6 i 8 km. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni . Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski". Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę. poza pływaniem stylem grzbietowym. po południu. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami. 400 m. 100. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody. by mogli odpocząć. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek. przed południem. 424 B o i s k o .sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać).z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). siedząc na sledge'u. grzbietowy 100 m. 8 i 12 km. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast. rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA). siatkówka na stojąco. W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . twardą powierzchnię 25 x 13 m. siatkówka na siedząco. . 100.7 punktów miejsce II . Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. Styl dowolny . Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie.2 punkty miejsce VI . Dystans: . W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart).

a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów.zawodnik świadomie zwalnia grę. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. Ryć.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. O b r o n a . Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. s t r e f y rz ut ó w. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. znajdujący się we własnej strefie rzutów. przez które dźwięk przenika na zewnątrz. a długość 2. mierząc w kierunku bramki. Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). R z u t y. Po trzech przyznanych. Nie wolno ich sygnalizować. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku.B r a m k i . Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. Rzut wolny przyznaje sędzia główny. Mecz składa się z dwóch okresów gry. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej.33 m. W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. równolegle do linii końcowych. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. D r u ż yn y. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie. 218. Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. łańcucha. B r a m k a r z oraz obrońcy. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. Nie wolno im jednak tworzyć tzw. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika. wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. A t a k . l i n i a środkowa. Bramka (gol) uznana jest wówczas. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. na której bramkę wykonywany jest rzut. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. oddalonych od nich o 3 m. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie.napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. 9 m). po 7 minut każdy. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku. P i ł k a . P r z e b i e g g r y.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. P u n k t k a r n y. . M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. Liczba zmian jest dowolna. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki.piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. . Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty.20 m. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. C z as t r w a n i a gr y. podczas lub natychmiast po rzucie.5 m. jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. wybicie lub wykopnięcie jej. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. . szerokość maty l m. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. 427 . drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. .piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca"). 6.

Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów.kontuzji zawodnika. przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. po gwizdku sędziego głównego. a drużyna gra w osłabionym składzie. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony.5 pkt. Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana.. jak i poza nim. dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1. Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki. bez względu na faktyczny wynik gry. bramek. Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość. gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat. Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. numeracji zawodnika i wózka. aby zawodnicy mogli zorientować się. . Uwagi uzupełniające. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. . Zmiany te dotyczą porus/. „ —r . najsprawniejsi .ania sic. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. Weissa. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić.5 punktu. podważanie decyzji sędziego). S ę d z i o w i e . Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. Klasyfikacja służy temu. która uzyskała trzy rzuty rożne.5 punktu.66 cm.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. objaśniając dlaczego to uczynił. konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). Drużyna lic/y 5 zawodników. Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm. rzut jest nieważny. w Konslancinie. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę. w którym miejscu boiska znajduje się piłka. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników.4-4. 429 . najsprawniejsi . Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: .4. faulu z powodu przewagi fizycznej. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a.5 pkt. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. Najmniej sprawni otrzymują l punkt. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. kozłowania. zmian czasu. W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville. 219. średnica koła . Ryć. kontaktu fizycznego.5 punktu. również rezerwowy. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. niesportowe zachowanie się. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. Drużyna. który zajmuje miejsce bramkarza. wymiany piłek.zmiany zawodnika. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. Gra zostaje wówczas przerwana. a podnóżków 11 cm. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. których suma punktów nie przekracza 14. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn.poruszenia mat. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. Bramkarz schodzi wówczas z boiska.. Do Europy dotarła w latach 50.

Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się. Zawodnik. który chwycił piłkę podczas jazdy. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. Kozłować piłkę dwukrotnie. który chwycił piłkę nie będąc w ruchu. . Piłka powinna być położona na udach zawodnika. K oz ł ow an i e p i ł k i . innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone). utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. a następnie położyć ją na kolanach i maks. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. z wyjątkiem takiej sytuacji. jeśli zawodnik posiada piłkę.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika.z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. popychać. że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. a nie na kolanach. Kozłować można dwoma sposobami: 1. poruszając tylko jednym kołem. może jeszcze przesunąć się w przód. który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku. jadąc wózkiem do tyłu.zawodnik. nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem.w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób.odbija piłkę oburącz. powinien być zdyskwalifikowany. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku.jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie.zawodnik.z wyjątkiem zatrzymania . wykorzystując szybkość wózka. Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. K o n t a k t f i z y c z n y. barku. . jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w.umyślny najazd na przeciwnika . Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. powinien być ukarany. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej. poruszając się po boisku. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. a nie między kolanami.eciwodleżynową). Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne.rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go .jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. rzucać do kosza. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 .karany jest dwoma rzutami wolnymi. Zawodnik. Jazda z piłką. Jeżeli broniący zawodnik. . Kozłowanie uważa się za błędne. Nie wolno również przeciwnika trzymać. dwukrotnie obrócić koła wózka. Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. trener ma prawo wejść na boisko. popełnia przewinienie umyślne. . gdy piłka leży na udach zawodnika. . Jedną ręką obracać koła wózka.zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się.jako jazda. Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: . który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . ale tylko przed wykonaniem rzutu. 2.zawodnik.takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. który zasłania. obracając koła jedną albo obiema rękami. . biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. K a r y. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j .traktowany jest jako ostrzeżenie. spowoduje zetknięcie osobiste. zawodnik musi wtedy piłkę podać. Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. W tym czasie może on piłkę chwytać. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. kozłować ją. . Przekroczenie tego przepisu jest karane. Zasadą jest. Zawodnik. .2. poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. najeżdżać na niego. gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. Może nastąpić wtedy. . Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne. Jeżeli zetknięcie fizyczne /. Zawodnik posiadający piłkę musi. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e . gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza. Obrót. Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. gdy zawodnik: . podawać. Jazda na wózku. Gdy zawodnik spadnie z wózka. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest . Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. przestrzegając następujących przepisów: . może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. . Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). .

straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. może unieść pośladki. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. Europy. to zalicza się go do grupy „A". Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. 433 . Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. jak i kobiet. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych.tzw. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. z krótszą kończyną. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. Boisko do gry 5 x 8 m. pasjonującą.ycji stojącej. ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. Akcję należy uznać za zakończoną. Zdobyła popularność na całym świecie. który wypadł z wózka.grupa CP-1SRA). Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). dolnej(-ych). niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. regionów. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. w Holandii. Piłka nie może odbić się od podłogi. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. dynamiczną. Grupa Les Autres (minimalna diplegia. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. atetoza. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. Ważne jest. gdy drużyna wykona rzut do kosza. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. którzy siedząc na parkiecie. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. ale dopiero w 1978 r. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu. niedowład. Wysokość rozpiętej siatki 1. w Delden. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). żeby suma punktów. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem.05 m dla kobiet. he-miplegia. Zawodnik. z podłożem. Jest urą szybką. 220..lejnych numerów. w 2000 r. towarzyskich. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. zakres ruchu. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata.15 m dla mężczyzn i 1. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. niedowłady .5 cm itd. stawy rzekome. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. Bada się: siłę mięśniową. Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). monoplegia. a w 1980 r. W drużynie gra 6 zawodników. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem. minimalną niepełnosprawnością (np. Otl 1993 r. Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A"). weszła do programu paraolimpijskiego. bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach). Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. Drużyna liczy 6 osób. różnice w długości kończyn. spastyczność 1-2 stopnie . W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. nic przekraczała 19. została ona zaakceptowana przez ISOD. W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. po amputacjach. Podczas turniejów nieoficjalnych.

wagę. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. o długości 1.5 m długości i 0. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości. w odległości 2 m od linii środkowej. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco". Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1. zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. Linia środkowa . Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące.boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. typ itd. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki.8 m szerokości.25 m. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki. 6 m).0--318. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału.82mbarlubhPa). Si at ka Siatka ma 6. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika. 435 .linie (szer. Atak 1. z zastrzeżeniem.B o i s k o do g r y Wymiary .15 m dla mężczyzn i 1. Zawodnik taki musi powrócić z ręką. stopą (stopami). w pionie nad osią linii środkowej. gdy uderza piłkę. Piłka Jednolitość piłek . stopą (stopami). kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. Podłoga . Linie graniczne .linie ataku wykreślone są równolegle. Wysokość siatki wynosi 1. Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB. 2. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m.minimum 3 m z każdej strony. nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. Wolna strefa wokół boiska . Zawodnicy Dozwolone jest. ciśnienie: 0. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki.80 m i średnicy 10 mm. Cross 1998. Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie. że zawodnik. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii. Obie taśmy są uważane za część siatki. po każdej stronie na wysokości linii bocznych. Obwód piłki: 65-67 cm. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. ciężar: 260-280 g.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna.30-0. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające. który to robi. Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. ciśnienie. nr 2). Można używać bandaży i opasek. Linie strefowe .05 dla kobiet.325 kg/cm2 (294.

Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. Sp r z ę t . Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. strzał i cięciw dowolnego typu. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych.ej średnicy niż 7. Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. 221. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. czterech bramkowych. pryzmatów). Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się . Jeżeli zostanie on przekroczony . Na zawodach dozwolone jest używanie luków. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik .wysokie podania. z ośmioma otworami o średnicy l cm. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. i nadsłuchuje.a sobą karę zespołową. pi ostopadły do linii stojaków. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni. Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. osłanianą zwykle przez 3 zawodników.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych. Jest to pas szerokość i co najmniej 0. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. nieprzepisowa obrona. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g.ywane tylko w c/asie pt/.80 m. Bramki są o wiele większe. B2 iB3. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. rzuca się do obrony w jej stronę.pociągają za sobą karę osobistą. jeden po drugim. zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. która przejmuje piłkę.mają grubość 5 cm. Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera. licząc od strony lewej do prawej. Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. Zespołowe opóźnianie gry. dotknięcie opaski na oczach. W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r.obrońca rzutu karnego.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej. jedna mierząca czas gry. Punkty celownicze na podło/.podzielony jest na dwie połowy. Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału.5 cm. To ry ł u c z n i c z e . natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. że piłka zbliża się do bramki. Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom . wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . drugi stara się temu zapobiec. jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania.30 m. której zawodnik przekroczył linię pola strzału.crw między strzelania-mi. Przewinienia osobiste . Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych. 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. przerwa trwa 3 minuty. obwodzie 76 cm. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne.| mieć więks/.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). Gdy słyszy. P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu. jedna osoba prowadząca punktację. trzeci rzut. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. wychwytując każdy odgłos. Mecz trwa w sumie 14 minut . Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela.u są dozwolone. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. staje się zespołem atakującym. Drużyna. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. Karny zostaje nakazany tej drużynie. Gra jest dynamiczna. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. Obrońca staje przed bramką. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego". wyposażona w dzwonki.

437 .

. trafionych: 9. datę i miejsce strzelania. dlatego te439 . Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania.). godzinę. 7 itd. Niedozwolone jest próbowanie łuków. 50 i 30 m. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. miejsce zawodów. Strzała.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. że w tarczach nie zostały żadne strzały. traci trwającą kolejkę strzelań. Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały.złoty. Chyba że sędzia główny zawodów uzna. W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. do strzelania na odległości długie (90. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . R ekord y. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. cięciw. strzał na torach.. zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy.dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania. b) w konkurencjach drużynowych . Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. 30 m). iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie.kowi strzelanie.liczy się jako chybiona. poszczególne wartości trafień i serie. Nie wolno wyjąć żadnej strzały. Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: . Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. zespoły uważa się za równorzędne (remis).większa liczba zdobytych punktów. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . I tak: . Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów. 50 i 30 m. . P r z e p i s y s t r z e l a n i a . Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone. nazwisko i imię zawodnika. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. na długie po dwie serie. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych.liczy się jako 0. .. kiedy sędzia tarczowy. Tarcze. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . sędziowie klasyfikacyjni. datę. kolorowych kręgów. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. 70. nazwę konkurencji. drugie miejsce zajmuje zespół. licząc od s'rodka tarczy . który spóźnił się na start. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie.liczy się jako trafiona. sekretarz zawodów . W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia. strzał nie jest uznany. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. nazwę zawodów. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów.90. nazwę konkurencji. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . K o m i s j a s ę d z i o w s k a . 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika. . Łucznik. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. na których odbywa się strzelanie. b) kobiet .70. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. o najniższej wartości trafienia. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. nie należy przerywać strzelania. a kończy na najmniejszej. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. a wynik O. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. 8. Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość). ani protezy. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się. czarny i biały. Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów. czerwony.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. 70. jasnoniebieski. 60. że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi.

Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań.bil drewnianych. W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny. porażeniem mięśni prostujących łokcie). bo trudno nauczyć się jej z opisu. Kraków. zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe.. Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. dłoni. Punkly zdobywa się w ten sposób. Ci . Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych. na 440 Gra ta jest w Kanad/. zmienia się w zależności od podłoża . Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia. W 1999 r. Gra ta wymaga koncentracji. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. w skali od 0. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek. w Płocku. Grają mężczyźni i kobiety. Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. a w Polsce od 1997 r. a inicjatorem Ludwig Guttman. indywidualnie i zespołowo. w Europie od kilku lat.in. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią.to trzeba tę grę zobaczyć. Wrocław. Katowice). Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski. 3. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. w różnych miejscach w Polsce. jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . W 1996 r.rozgrywający. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. w obronie . Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. Materiał.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. m. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. z niedowładem nadgarstków. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. koła mają duży kąt pochylenia. Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. Szermierka podłożu trawiastym . Warszawa. Jest to dyscyplina sportu. bardziej „przyczepną" piłkę do rugby). 2. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. Warszawa. Główna bila jest biała. Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. koordynacji. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. 441 . Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki).ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. z którego wykonane są kule. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r.).w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. równowagi. „myśliwy". swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie. Można ją uprawiać w każdym wieku. Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. Zabronione jest dotykanie zawodnika. którą się atakuje. Jeżeli chodzi o przepisy gry .5 pkt. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. taśma miernicza.starając się utrudniać atak przeciwników. Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji. Ogólne zasady są następujące: 1.5 ni). 4. lewoskrzydłowy drużyny rugby. Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące.kowiczów" do tej dyscypliny sportu. by były zwrotne i bezpieczne. Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji). Sprzęt pomocniczy: kątomierz. W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach. w szczególności kończyn górnych. posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej.5 do 4 pkt. Od 1984 r.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sadzenie ziemniaków" - lic/.ba uczestników parzysta. Sala z wyznaczonymi dwiema liniami równoległymi, między nimi miejsca na sadzenie ziemniaków. Przybory: woreczki, chorągiewki. Przebieg gry: pierwszy z każdego rzędu wybiera i niesie w ręku 3-4 worecz-ki„ziemniaki", które sadzi w wyznaczonym miejscu, a gdy dobiegnie do mety, odbiera chorągiewkę i wraca do swego rzędu. Następny startujący zbiera woreczki stopą, przekłada do rąk i wraca dając sygnał następnemu. W ten sposób sadzenie odbywa się rękami, a zbieranie stopami. Wygrywa rząd, który lepiej sadził i zbierał „ziemniaki" oraz prędzej ukończył wyścig. Zbieranie worków stopą wykonywać tak prawą, jak i lewą nogą. W biegu /wracać uwagę na prawidłowe ustawienie stóp. 7. „Rzuty woreczków do celu stopami" - sala: wyznaczona linia rzutu i cel. Przybory: woreczki. Ustawienie - w szeregu. Dzieci wykonują kolejno rzuty stopą, starając się trafić do określonego celu (kosz), kolejno raz prawą, raz lewą stopą.

Ćwiczenia różne
Zasób ćwiczeń z przyborami
Ćwiczenia ze skakanktf

1. Skakanka złożona na dwie części, trzymana przed sobą, RR wyprostowane: 1 - przenieść skakankę w tył, nie zginając RR w łokciach, 2 - przenieść skakankę prostymi RR w przód, 3 - to samo skośnie w prawo, 4 - to samo skośnie w lewo. 2. Wypad w przód, skakanka złożona na dwie części, trzymana oburącz przed sobą za końce - wykonać wahadłowy ruch ósemki w lewo i w prawo (wolno i szybko). 3. Opad T w przód, skakanka złożona na dwie części trzymana oburącz -skręty T w prawo i w lewo w tempie l, 2. 4. Skakanka złożona na dwie części - przeskok przez skakankę PN i LN w przód i w tył. 5. Pw. - stojąca, końce skakanki trzymane w obu R R, jej środek pod prawą stopą: 1,2- uniesienie skakanka prawej stopy w górę,

449

przeciąganie linki przejście z siadu prostego do siadu skulnego z przeniesieniem nóg nad linką

zygzakiem wzdłuż linki

przekraczanie linki z piłkązbieranie w dłoni unoszenie linki w leżeniu stopą linki przodem

przechodzenie przez linkę

przekładanie nóg siadzie stanie z rękami wzwyż z użyciem „linki-koła* podnoszenie linki palcami stóp

wyskoki z koła w

chód w przód po lince skłon tułowia z położeniem linki przed stopami siad prosty z rękami wzwyż

Ryć. 222b

Ryć. 222a

3, 4 - przełożyć skakankę pod stopą lewą, 5, 6 uniesienie skakanką lewej stopy, 7, 8 - pw. 6. Pw. stojąca, skakanką złożona na dwie części, trzymana w PR w skrętoskłonie - krążenia skakanki po podłożu z jednoczesnymi przeskokami przez nią; to samo przeciwną stroną ciała. 7. Przeskoki przez skakankę jednonóż w przód i w tył. Przeskoki przez skakankę na PN, potem na LN. Przeskoki przez skakankę na 8 przemian: PN i LN. Przeskoki przez skakankę obunóż, potem 9 jednonóż na PN i LN. Pw. stojąca, w małym rozkroku, RR w 1 przód, skakanką złożona na pół 0
1 450

- kr