mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . . . . . . . . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . Narciarstwo . . . . . . . . . . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . Gry i zabawy ruchowe . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . 378 9. . . . . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . ABC narciarstwa . . 356 356 370 371 8. . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . . . . . . . . . . Omówienie metod nauczania . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . 11. . . . . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . . . . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . . . . . Ćwiczenia różne . . . Metody twórcze . . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . . . . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . . . . . . . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . . 348 12. . . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podział inwalidów na grupy . . . . . . . . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . Narciarstwo dla inwalidów .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . . . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . . . . . . . . Metody odtwórcze . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . 309 15. . . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . Elementy sportu . Metody usamodzielniające . . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia w wodzie . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. . . . . . . . . . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . . . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . 306 chodzenie o kulach . . . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia utylitarne . . . . . .gry i zabawy . . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . Gimnastyka poranna . . . . . . . . . . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . . . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.

stopniując natężenie wysiłku fizycznego. Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. jako bardzo potrzebne w przedszkolu. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku. szkole i w placówkach leczniczych. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym.Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym. oraz z punktu widzenia psychologicznego.5 roku i 3 lata). • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym.kinezyterapii.na sobie. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. patologii. 1 rm • t . Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. masażu leczniczego i fizykoterapii. biomechaniki. • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. • Rozumieć ćwiczenia. w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. czyli charakteru ruchu. fizjologicznego. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . znać fachowe określenia ćwiczeń.

poza szkołą. okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom. RP Nr 25 póz. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania. rekreacji. które są wzmocnione wiezadłami.1.orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. Najbardziej dogodna jest sala sportowa. 4) karno-służbowa. metodyka natomiast . S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy.I1I. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii". . z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących.czyli dydaktyka szczegółowa . które napotyka w pracy. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się. 5) cywilna. co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. Ćwiczenia lecznicze. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących.Umieć rozwiązywać problemy. słuchu. jest nauką pedagogiczną. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. 43. oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe. Art. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. stanowiące istotę kinezyterapii. .omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. Wymagania co do po15 . polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga. jej krótką genezę oraz lecznicze formy. utrata sprawności ruchowej. medycyną i rehabilitacją ruchową. 2. analiza przyczyn. . . Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów.w szkole.Znać pojecie kultury fizycznej. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. 113 z dnia 6. wzroku itd. takimi jak np. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. w tym kinezyterapii. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. 3) służbowo-dyscyplinarna. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. . uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania). W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. trener. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5.1 m.U.1996 r..znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy.. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art. oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. 2) karno-administracyjna.1. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym. Ponadto słuchacz powinien: . Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej".być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej.

Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. równoważnia. piłki ćwiczebne (do gier sportowych). ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków.przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. 3. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego. U w a g a . Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. należy go asekurować. a więc w szkolnych salach gimnastycznych. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. sufit pomalowany na jasny kolor. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji.w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). hantle. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. Ochrona właściwa .brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń. W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. tj. które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. ale nie śliska. woreczki z piaskiem. . temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. Ubikacja. jak: wzrost. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. szybkość reakcji. Przyrządy i przybory. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania). utrzymanie niezbędnej dyscypliny. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie. Podtrzymywanie . do gier sportowych nieco niższą. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. laski gimnastyczne. np. Kilka przykładów zasad ochrony: . Inne przyrządy to kraty. . elastyczna. Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia. 4. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. Należy pamiętać. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów. bezpieczna i czysta.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. . Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. liny. Oświetlenie . naruszenie zasad nauczania. wybór niewłaściwej metody nauczania. Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii. że ochraniać może także współćwiczący. W rzutach . ale także przez osoby np. Ściany powinny być gładkie. Podłoga powinna być gładka. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach. Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. ale tylko w ćwiczeniach. 2. 16 . które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. sprężyny. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. Samoochrona . ławeczki szwedzkie. tram.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego. chroni przed urazem.przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. z niedowładem kończyn dolnych. żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. siła.zabezpiecza się tylko dotykiem. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. często kontrolowany. natryski. Sprzęt stały sprawny technicznie. jeść cukierków i żuć gumy. W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie.brak właściwej asekuracji. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. materace. buty nie śliskie).obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. dobrze przymocowany. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. 17 . bez pomagania. idąc przed pacjentem lub nieco z boku. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. drabinka sznurowa. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: . .

brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami. drżenie mięśni itp. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. . lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). . wychodzenia z zajęć.konspekt lekcyjny. salach gimnastycznych.brutalna gra i ryzykanctwo.brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia. placach zabaw typu ogródka jordanowskiego.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela. umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących. czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. . przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji. przy przenoszeniu materacy. zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów. trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). 2. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. np. sprzętu i przyborów. wywieszenie na obiektach sportowych. Wypadki wynikające z osobowości ucznia.na kilka lekcji osnowę lekcyjną. ból.uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. wypoczynkiem i odżywianiem). dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1.przeżycia osobiste ucznia. np. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej . należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi.dopilnować. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę. opanowany. W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących. energiczny. taki napis powinien być na ścianie basenu. właściwe. . jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu . powinien być także stanowczy. kłopoty osobiste. boiskach.brak dyscypliny. trzeba przenosić je. Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń.brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. Ad 1: . Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: .trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. unosząc. omówić ćwiczenia . wymagający. utworzyć właściwy podział na grupy. .prawidłowość ich wykonania. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji. sprawny i zdrowy. przeżycia osobiste. w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. napisany dużymi literami. basenach . . wyrozumiały. torach przeszkód. . a nawet śmiercią.umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę. . główna i końcowa. nauczyć dzieci ich używania (np.zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów. Ad 2: . . serdeczny. a nie ciągnąć po podłodze). . należy dobrze sprawdzić teren. 18 .strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. złe samopoczucie.kolumny ćwiczebne ustawić tak. nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. łatwo o wypadek. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów. .brak znajomości samoochrony .pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). na jedną lekcję .). . zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci). asekurację. czy nie ma korzeni.należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. z plastiku.odpowiednich regulaminów. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. szkieł lub dołków. . przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami.złe przygotowanie do zajęć obiektu.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację. właściwe mianownictwo ćwiczeń. w miejscu widocznym. gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. .wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. solidny. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów. zaangażowany emocjonalnie w swą prace. dobra organizacja lekcji. to oprócz stosownego regulaminu. Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń .brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). właściwa dyscyplina na lekcji. Lekcja jest procesem pedagogicznym. . by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. a ćwiczy pod presją nauczyciela. gdy basen jest płytki. doskonalenie techniki odbijania piłki.na trawie.

ma działanie profilaktyczne. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. linia rzutów zabezpieczona.omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji. . Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. ale i psychiczny chorego. ale o charakterze leczniczym. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . odpowiednio dobrane. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę".przestrzeganie zasady. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje.leczenie). sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. a szczególnie kinezytera-pią. ubiorów i butów. pedagogika. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . . Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: .środkiem działania jest również ruch.ruch. . które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa. Bez względu na to. w grze ruchowej. całego sprzętu. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. . należy sprawdzić przydatność tej trasy. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis . gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi. Ćwiczenia lecznicze. Dega). Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. socjologia i nauki wychowania fizycznego. np. Takie nauki. nauczyciel musi sprawdzić. a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. thempia . jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. jest bardzo trudny. znającą przepisy. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). a szczególnie dzieci.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach.i skoków w terenie. przygotowaną technicznie. którzy ją uprawiają. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. jak: anatomia. W drugim przypadku. np. Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna. psychologia. czy dołki lub skarpy. Zarówno w kulturze fizycznej. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium).do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. przyborów. kula. muszą być właściwe. fizjologia. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej. jego odpowiedzialności i życzliwości. przybory.

zasada uczciwości („fair play"). chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. które są dla nich atrakcyjne. otyłość. sport. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. poszanowanie reguł gry. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . ale sięga do zabaw i gier ruchowych. uznanie dla zwycięzców.współdziałanie w wysiłkach sportowych.osobowość. jego wrażliwości. Wychowanie fizyczne. d) rozwija intelekt . pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). a także rozwija intelekt. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka.konieczność systematycznego treningu fizycznego. posługując się wieloma środkami. np. zatrute środowisko naturalne). zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . Służy również człowiekowi cierpiącemu. wspaniałe. Pąchalski). żeby stanowiły one dostateczne bodźce. 2) sport. pływalnie). 2) adaptacyjną . Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny./. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. walki sportowej. do leczenia tańcem i sportem. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne. doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. gry i zabawy ruchowe. ruch leczniczy). 23 . Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej.mu. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. Należy zrozumieć wartości. przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony. mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. w lekkoatletyce. Fizjologowie podkreślają. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej. że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa. sport.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka. 3) rekreacja i turystyka. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. naukę o wychowaniu fizycznym. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. łyżwiarstwie figurowym. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca. postawy etyczne i społeczne. takimi jak: gimnastyka. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. . Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. Wychowanie fizyczne. postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. turystyka i rekreacja. turystyką" (A. Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . i to przede wszystkim. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. emocjonujące. skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). c) kształtuje postawy społeczno-moralne . jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . nowe idee). należy stale utrzymywać aktywność ruchową. ale i korzystne leczniczo. która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. cukrzyca i inne). jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń.poznanie przepisów i taktyki gry.wychowaniem i kształceniem .przeżycia związane z przeżywaniem ruchu.

.

Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym).wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. sporty zimowe i letnie. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna.3) kompensacyjną . juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. co sam sobą reprezentuje. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. W zależności od możliwości sprzętowych.wyników własnych. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. Sport. szkoła. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. które pomnażają zdrowie człowieka. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. uczelnia. narciarska itd.poprawę odchylenia od normy. głównie przez wychowanie fizyczne. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. ognisko TKKF). klubowych. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. 4) korektywną . krajowych. przy złej postawie ciała. inaczej sport wyczynowy. młodzieży i osób młodych (przedszkole. w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. międzynarodowych. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. np. 3) kształtowanie charakteru. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. higieny. dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. filmy. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. ma być czynnikiem rozwijającym. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. nie „za wszelką cenę". takich jak: dom rodzinny. odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. a tym. warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). ale nie za wszelką cenę. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. piesza itd. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. co nakazuje. Sport inwalidzki. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. Słowo „sport" sugeruje. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. ogólna atmosfera wobec spraw. podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. polega również na rywalizacji. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka.aż do rekordowych . 25 . związek sportowy. W zależności od pory roku. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. moralności i woli oraz cech społecznych. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. wzorzec osobowy najbliższych kolegów. narciarska.

kajakarstwo. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. ćwiczenia).e. Historia starożytna. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego.e. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu. biegami. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. 26 . W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. biwakowanie. Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny . doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. grą w piłkę. Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. w rzucie oszczepem. jeździe konnej i szermierce. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku). polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych. (tzw.Zarówno turystyka.ćwiczenia w wodzie (pływanie. jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. p. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich.) przedstawiające szermierzy. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np. które albo są zagrożone chorobą. ćwiczenia kształtujące itd. Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . biegi terenowe).). Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych. co miało uczyć pogardy dla bólu. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać. Stosuje się elementy sportu i rekreacji.ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). Niewłaściwy ich dobór. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). narciarstwo. odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. marsze. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. wieku pacjenta. np. żeglarstwo.e. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. w budynku (sala gimnastyczna. nad wodą. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . albo są chore lub niepełnosprawne.na równi z kąpielą. popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. Tam też w 776 r. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. niewłaściwe metodycznie prowadzenie. których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). p. Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. piękno postawy ciała. turystyka kwalifikowana.sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. 3000 r. tory przeszkód. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. 1830 r. ścisłej. związany z obrzędami religijnymi. sprawności fizycznej i umysłowej. dla każdego pacjenta indywidualne . Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok. pływaków i zapaśników. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne. p. helleńska. place porośnięte trawą itd. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. bezpośredniej celowości ruchu. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. zabawowej. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta.pływaniu.może zaprzepaścić perspektywy leczenia. Igrzyska Celtyckie). Miały też charakter rytualny. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. Celem wychowania fizycznego było zdrowie. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. gra w piłkę podbijaną tylko głową. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. jego stanu psychicznego. wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. gry i zabawy ruchowe. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą.n. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym .nawet na ćwiczeniach zbiorowych. uczono wytrzymałości na brak snu. .n. Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny.n. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. . Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. np. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych.

do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. . Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. Szwedka E. J. Oczywiście. w Collegium Nobilium wprowadził. ogródki jordanowskie. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. Twórcami tego systemu. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda". jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. W. J. Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. W okresie Odrodzenia humaniści. przede wszystkim w Szwecji. obok innych przedmiotów. Zalecała. którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. wspinania. biegi. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała). Jordan uzyskał od władz miejskich. Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. .działacz ruchu religijno-społecznego. a J. nazwany później jego imieniem. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. Kuczalsku i R. Kozłowska z Warszawy.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci.około tysiąca łaźni). Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. Konarski (1700-1773) . W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. Gerrnanówna. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. M. Następnie wyjeżdżali inni . Teren H. Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. Jest jednak faktem. pedagog i reformator szkolnictwa. H. dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. Ling syn (1820-1886). Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. n. uprawiano zabawy i gry mchowe.e. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie. Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. G. były to bardzo ogólne próby.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". jak: trapez. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego.prekursor polskiego Oświecenia. Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. drążek. który istnieje do dziś. H. Dowodził on. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia. W 1740 r. Szkoła H. założył park. H. jak i chorych. poręcze.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. Jordan. Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. Wyrzykowski ze Lwowa. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli. Także w Rzymie odbywały się igrzyska. byli Lingowie . również wychowanie fizyczne. który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej. . Ling ojciec (17761839) i H.asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. ale za to były bardziej widowiskowe. Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. określane wcześniej terminem „gimnastyka". Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. W Skandynawii. zręczności i urody ciała ludzkiego. głównie przy korygowaniu wad postawy. a potem także gry sportowe. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. Wówczas w parku tym. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. A. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. Zasługą systemu szwedzkiego było: . Wychowanie fizyczne.P. W 1888 r. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. potem młodzież). Sikorski i K. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. nie obciążające ich uwagi. na gruncie świadomości /. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. W Warszawie od 1906 r. rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. Spiessa. którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. R. potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. Galen. Komensky . System ten opierał się na naturalnych formach ruchu.J. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). Gutsa Muthsa i A. nieprecyzyjne. zaistniała. takich jak: marsze. Gebetne-równa.

w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. biorącej swój początek od Hilarego Schramma.od 1945 r. Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe.Władysław Osmólski. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera). w Stanach Zjednoczonych E. Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą. zainteresowano się higieną. uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. W 1928 r. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych. leczenie usprawniające. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. rehabilitacja ruchowa. Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. pozycji czworaczej i w czołganiu. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w.wybitny lekarz i humanista . Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. . Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. K. przyniosły mu światową sławę.szkołę warszawską. czego wynikiem było powstanie tzw. później również ortopedii.o chorobach wenerycznych. Adam Gruca . W 1939 r. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. W XX w. Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. Instytut kształcił specjalistów dla wojska. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje. warszawskiego zaś . w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). a ośrodek lwowski . Eleonora Rajcher w 1932 r. cieżarkowo-bloczkowych. jak: gimnastyka lecznicza. W Warszawie . działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. Specjalistów . Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. Bobath wprowadziła metodę. W 1922 r. W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. W 1805 r.był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. kinezyterapia. De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych. trening oporowy. twórca szkoły lekarskiej. . w Poznaniu od 1840 r. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie. Linga. następuje dalszy rozwój rehabilitacji. oraz we Lwowie..wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r.kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego. Prof. Już sławny Grek Hipokrates. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. ale także psychicznej i społecznej. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. w Krakowie . Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. Fizykoterapeutka B. określany różnymi terminami. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu. tzw. Sebastian Petrycy z Pilzna . Szwed G. Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r.. gdzie istniała słynna szkoła chirurgii. jeden z twórców polskiej ortopedii. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. Oba ośrodki. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . Polskiej Szkoły Rehabilitacji. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. warszawski i poznański. 31 . Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci".

W 1961 r. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. dr hab. którego pierwszym przewodniczącym został prof. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne.Od 1945 r. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Milanowska. maź stawowa. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. które tak przylegają do siebie. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. W 1960 r. w której znajduje się tzw. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). Wiktor Dega. Kazimiera Milanowska. podobną katedrę utworzono w Warszawie. pod kierunkiem Mariana Weissa . płaskie (kości sklepienia czaszki. a potem prof. a jej kierownikiem był prof. drobne kości nadgarstka i stopy). K. J. tworzą się wargi. Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. med. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. grzebienie. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. specjalista chirurgii ortopedycznej. której pierwszym kierownikiem była doc. Weiss. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. Wiktor Dega. które łączą mięsień z kością. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. W 1960 r. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. który mierzy się w stopniach kątowych. Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. który w 1963 r. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. krótkie (kręgi. dr hab. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). W 1967 r. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach).początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). która jest gładka i elastyczna. łopatka). W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. dr hab. Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. tzw. obecnie jest nim prof. Tomaszewska. ruchliwo33 . Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. dr M. Kiwerski. dr J. Każda kość ma inną wielkość i kształt. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. tworząc powierzchnie stawowe. kolec lub krętarz.

Dwa stopnie swobody mają np.zgięcie podeszwowe 50° ] . elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. ruch w płaszczyźnie strzałkowej. horyzont. 2) strzałkowa . -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć. w której ruch się odbywa. 34 35 . biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn. Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć. horyzont) 130° wyprost (pł. strzałk. Parę kinematyczną. rotacja wewn. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. 60-90° st. st. np.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l . skręt do wewn. 20° udo goleń zginacze st.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. zakresy ruchów).dzieli ciało na część górną i dolną. Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . 2) czołową albo boczną . . stawy ramienny i biodrowy. 3a. 3) poprzeczną albo horyzontalną . ramienny zgięciefpł. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. 45° rotacja wewn.oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. międzypaliczkowe. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. skokowy . Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. tworzą dwie kości połączone stawowo.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca.dzieli ciało na część przednią i tylną.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup.ścią pary kinematycznej. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. strzalk) 180° wyprosi (pł. 3) pionowa . ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. tzn.dzieli ciało na stronę prawą i lewą. Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo). stawy łokciowy i kolanowy. M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. b. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3.) 45° rotacja zewn. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. ruch w płaszczyźnie czołowej.

Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. w obrębie kończyn). Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć. rr_iL_j(=[> . Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. 2) antagonistyczne. wykonując ruch. 3) synergistyczne. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. . gdy mięsień się skraca. Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. podpór leżąc przodem itp. równoważy działanie sił przeciwstawnych. nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np. 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe.stałe u wszystkich ludzi. jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego. Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka.zmiana długości i napięcia. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu.wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. . Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. które ustalają staw.różny kształt. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. skracając się lub wydłużając. pływanie itp. gdy mięśnie agonistyczne pracują. gdy mięsień zmienia swoją długość. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. i b e z w z g l ę d n e . rzuty. 2) statyczną (zwis na drabinkach. Jest to rodzaj pracy mięśni. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. Skurcz i z o m e t r y c z n y . ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu. Praca mięsni szkieletowych powoduje. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. które współpracują /. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem).występuje wówczas. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu.). Długość mięśnia ulega zmianie. . gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie . jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). Mięśnie. pierzasto. W czasie.wydłużenie mięśnia. np. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów.przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie. funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie. którego wynikiem może być: . Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. napięcie nie. które łącząc się tworzy mięsień. Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą.występuje wówczas. Praca dynamiczna. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych. zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). 3. Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. gdy mięsień się wydłuża. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu.skrócenie mięśnia. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. Skurcz i z o t o n i c z n y . UMc pędy ęinie) . technika sportowa). Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. 2. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . 2) ustalającą. angażuje zawsze jedną. Praca statyczna.). 2) pracę koncentryczną. czyli nabyte (np. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa). mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi.równolegle. gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). gdy mięsień zachowuje stałą długość. Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. np. j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej. 4. 4) ustalające.

Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia. które odchodzą od rdzenia kręgowego. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°).przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . 38 . iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. Jak podaje K. bicie serca. siłą ciężkości. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. jak ma być wykonywany ruch: wolno. np. nerwy wzrokowe czy słuchowe. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. tworzącego wiązki nerwów. Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). wchodzenie po schodach. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. nazywane są nerwami rdzeniowymi.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. połączone są bezpośrednio z mózgiem. Sprawiają one. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. płynnie czy z zatrzymywaniem. U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. Fidelus i inni autorzy. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli. takimi jak np. jak np. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). ale również tempo r u c h u . np.3) wzmacniającą. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". szybko. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny .przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. zginacz koncentrycznie. Niektóre. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. taką jak np. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. tzn. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. która pojawia się wtedy. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. Inne. Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. Nerwy.

Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. szybkie i powolne. stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. Określając motoryczność człowieka. Główne zdolności motoryczne to: l) siła. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. fizyka. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka . Związane jest to z różnymi koncepcjami. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. odległości skoku w dał. nie znanych form ruchu. dokładność. dominującym podłożem biologicznym. „zdolności". ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". słowem. które posiada ćwiczący. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. i odwrotnie. ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". ekonomia wysiłku. brzmi (Demel. Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia.człowiek. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa.in. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . ukształtowanym przez czynniki genetyczne. Dziś przeważa pogląd.Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami.). pedagogika. nowatorską. Warszawa. Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. chemia. Wartości osobnicze. psychologia. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". silne i delikatne itd. o czym pisał już w 1964 r. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np.). motywacji itd. Można mieć np. środowiskowe. W Polsce pierwszą. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. Gdy się nie ćwiczy. Edwarda Mleczko. szybkość. bardzo silne mięśnie. W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc.inaczej sferę ruchowej aktywności. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych). Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. to wszystko. Uważa się. Skład. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". Gilewicz.„antropomotoryki" . W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. ujawniają się w trakcie treningu. Tradycyjna definicja motoryczności. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. że są to właściwości wrodzone. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych". chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". prof Z. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. ruchowym. jak zaangażowania pewnych możliwości. krótkie i długie. . trwałość. Kraków 1996). których „skarbcem" jest on sam . koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała.: „kinezjologia" i „antropokinetyka". Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. wielkości siły użytej przy rzucie itp. umieć. ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). które tkwią w człowieku.

40 41 .

5) zwinność. Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. 3) szybkość. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. Ad 2. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. 3) długości mięśnia.. zwiększa swą siłę skurczu. 5. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. Ad l. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. ale nie w sposób izolowany. odwodziciełe itd. które w danym ruchu są pobudzone do działania. Ad 4. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym.2) wytrzymałość. np. a siłę 42 Ryć. 43 . np. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. prostowniki. działające na poszczególne odcinki ciała. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy. 4) gibkość. w czasie zawodów. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. Ad 3. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". gdy wykonywany jest zamach.Konstancin. 6. Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. Ryć.

Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania.Konslancin.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. . 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). dla zawodnika. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. ale maksymalnych obciążeń. np. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi. 44 Ryć. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. zwłaszcza u młodzieży. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu. Wykonuje się je: w tempie wolnym . Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. hantle. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych.z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. przerw wypoczynkowych. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. wspinania. Tempo ruchu jest szybkie. przysiady itd. 7.zwiększenie ciężaru i oporu. takie jak: rzuty. Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. . 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: . który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika.zwiększenie liczby serii (2-5). wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. . ale stosuje się mniejsze opory. ale wykonywanych szybko. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. które trzeba rozwijać.skracanie czasu między seriami. be/. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu". 45 . Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. jako rozgrzewka). Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. większych możliwości siłowych. Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. Następnie prowadzący musi się zorientować. że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. odbywających się z dużym obciążeniem. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). Szpital „STOCER" . Mogą to również być ćwiczenia. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno.określają w N (niutonach). Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. piłki lekarskie. Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. jaki sobie stawiamy. Wybrać 8-12 ćwiczeń. Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. skoki. którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie. Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie. W ćwiczeniach z małym obciążeniem. sztangę czy opór własny ćwiczącego. Trening obwodowy. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. 3.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników. a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. 2. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych. Ogólnie zakłada się. Jako opór można zastosować hantle. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia. stosuje się najczęściej piłki lekarskie. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. Metody treningu siły 1. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły.

Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: . W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. Metoda powtórzeniowa. koncentracji ćwiczącego. Są różne klasyfikacje wytrzymałości. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. Czas wysiłku l . oddychania. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. który się odbywa w sposób ciągły. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. oddychania i ruchowego. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. Metoda interwałowa. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. . od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. Czas reakcji jest to czas. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. Przerwy raczej o charakterze biernym. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. angażującej liczne grupy mięśniowe. W praktyce. procesy termoregulacji ustroju. od koordynacji nerwowo-mięśniowej. Metoda startowa. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". tym większa jest wytrzymałość. Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". nie ma przerw na odpoczynek.Są różne formy treningu obwodowego. które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej.metoda interwałowa. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. jak: prędkość ruchu. .metoda powtórzeniowa + przerywana.metoda ciągła.metoda startowa. mięśniowego). Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. intensywność i rodzaj wysiłku. często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. stopnia opanowania techniki ruchu. Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen.5-2 minuty. Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. Należy dodać. Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . minuty) i jednostkach pracy (kGm). które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . ale najbardziej układów krążenia. że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości.w zależności od możliwości zawodnika.). Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. 46 Metoda ciągła. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. np. natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. dobór metod pracy Ud. Intensywność maksymalna. . Czas odpoczynku 8-10 minut. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością. jak: gibkości. czas wysiłku 20-25 sekund. Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. siły dynamicznej. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). Szybkość zawodnika wykształca się. Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka. Im ten czas jest krótszy. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. czas reakcji i częstotliwość ruchów. Podczas wysiłku. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość.

ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów. Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. wytrzymałości. Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni.powtórzeniowa. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. ale również od szybkości procesów nerwowych. R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i . a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe. „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych. wpływamy również na inne. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. ruchy szybkościowe). Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy.w ruchu. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych.te stany napięcia łączą się ze sobą. . Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych. narciarza).w ćwiczeniach ogólnokształtujących. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. np. slalom narciarski. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość. wykraczających poza normy fizjologiczne. szybkości.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni. Rozluźnienie mięśni. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. dżudo. Rozróżnia się równowagę statyczną . Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu.szybkość boksera. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. pływaka. które wykonują dany ruch. „Czucie równowagi ". W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych.z dalekiej odległości i spod kosza.w miejscu . Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi. że kształcąc jedną zdolność motoryczna. Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym. np. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. którą określa się np. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. Jedni uważają. „Czucie p r z e s t r z e n i " . Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów.i równowagę dynamiczną . Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. zwinności. polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. może te/ być ogólny . gry sportowe).przy wykonywaniu stania na rękach. Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". gibkości ruchu w stawach. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. występujące w różnych dyscyplinach sportowych.ale nie zawsze . W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe. za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą . a także motywacji wykonującego dany ruch. Sprawna fi49 . Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. należy podkreślić. szermierka. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego . rzut do kosza . Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. Często . np. szybkość i wytrzymałość). Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia. by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). źródło energii procesów psychicznych).

odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. unosząc głowę na wysokość ok.5 11.chwytając się podporjr 20. 7. Obraca się z brzucha na plecy 9. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. Staje podciągane za obie ręce 22. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21.5 7. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. 33. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. trzymając się dwóch palców badającego 14. opierając się na rękach i kolanach. 30. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15. Staje samodzielnie. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19. Stąpa bokiem. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. Obraca się z pleców na brzuch 12. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze . W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. Siada samo przy lekkim podciąganiu. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17. Siedzi samo. 15 cm w ciągu l minuty 5. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26. chwytając się podpory 25. (barierki) Stojąc z oparciem. Siada samodzielnie. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27.5 8 8 8 8. jak krążenia. 31.5 12.5 10. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16.5 7.5 9 9 9 9 9. Stoi z oparciem bez pomocy 24. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach.5 9. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. opierając się na rękach. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10.5 8. zginając i wyprostowując kolana 18. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni.5 11.zyc/nie jest osoba. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach.5 11 11. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 . 34.5 Lp. 32. 29.5 7 7. oddychania i termoregulacji. 10 cm w ciągu l minuty 2. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. Siada samodzielnie bez oparcia 23. Aby określić ogólną sprawność fizyczną. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej.

Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów).2. Skok w dal z miejsca (próba mocy). Skok w dal z rozbiegu (długość). 3.Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe. 2. Obejmują one następujące sprawdziany: 1. dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. 3. Trzy testy (1. 2.3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. 1964). Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. Próby 1. 51 . a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). Rzut piłeczką palantową (odległość). Bieg wahadłowy (próba zwinności). Bieg na 20 m (szybkość). 4. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły).

.skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej.5-18.skok wzwyż. . Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania.poniżej 60 uderzeń na minutę. ospałość lub radość życia i energia itp. W 1963 r. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż. Test L. pomiarem siły był rzut piłeczką. Mydlarskiego. Denisiuka składa się z następujących prób: .W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. Pomiarem szybkości był bieg na 60 m.ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny.ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia.5-9 lat. Test Ziihory (tab. ale należy je interpretować indywidualnie. . Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą). R.ocena szybkości: bieg na 60 m. Rzuty wykonywano z miejsca. Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . dziewczynki przez V2 minuty). Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1.bieg na 60 m z niskiego startu. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym.5 lat. Trześniowski. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. częściowo wzorując się na teście J. ustalił inny miernik sprawności fizycznej. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy. przez J. 3. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: . . . Mydlarskiego. że wyniki tych prób są zależne od wieku. Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: .5-18. . wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem).bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. liczba oddechów na minutę.rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14. 6.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg).5 lat.5 lat.5-18.ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem.powyżej 90 53 52 . skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. Ważne było dokładne wykonanie próby. Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. 2. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż.bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). prawidłowego funkcjonowania organizmu. . wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku. 4. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną. 5. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. W klasach niższych wykonuje się następujące próby: .bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). . Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. Denisiuka Test L. ciśnienia. a nie wynik sportowy. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej. . Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy.suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. dobrej pracy płuc. Test J. tętno szybkie . Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. . . serca i mięśni. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym.

Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . 120 kroków na minutę. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. nożyce poprzeczne. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b. Nogi proste. uniesione nad podłoże. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły. ramiona wyprostowane. nogi proste. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. Gdy pomiar wyniesie np. K powolny skłon tułowia w M przód. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. dobry Jak poprzednio. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. ramiona wyprostowane. O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. więcej niż 6 i pół stopy. ramiona wyprostowane.

korzystanie z różnych środków komunikacji). ponownie przez l minutę mierzyć tętno. Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym.»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy .X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę. Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. Następnie powoli wstać.dobrym. w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych. Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. Szybkie tętno. . 30-60 . Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze. a nawet o schorzeniu serca). 100-120 uderzeń na minutę.test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry. Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach.zadowalającym. . higiena osobista. świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała. nawet około 40 na minutę. u dziecka 20-23). .testy lokomocyjne (chód.w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech.40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. poniżej 30 wynik zły. 3. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego. ubieranie się). Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >. 2) bieg na bieżni ruchomej. 25-50% . 5075% . Próba ortostatyczna . Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie.^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —. rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu). . 60-90 .zadyszką". Istnieją różne próby czynnościowe. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa).w leżeniu na plecach. Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i .wynik dobry. 2. Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego. Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód. przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty. szybkim i płytkim oddychaniem . a nadmiar dwutlenku węgla. 3) wchodzenie na określoną wysokość.testy uciążliwości pracy. co przejawia się . spokojnie. Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę. jest to wynik zadowalający.wynik dość dobry. nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. Próba z zatrzymaniem oddechu . jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego. U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa.. Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych). £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f.

jazda figurowa na łyżwach. kolarstwo. narciarstwo alpejskie).0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. 4. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. Dyscypliny zwinnościowe . akrobatyka. biegi narciarskie.cu każdego cyklu treningowego. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. 0. zapasy. chód sportowy. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty.punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka. 3. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. 2. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. 58 . Test ten polega na pomiarze długości odcinka. Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. biegi średnie i długie. boks. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 . rzuty.5 5-11 5. zespołowe gry sportowe. dżudo. podnoszenie ciężarów). skoki. skoki do wody).5 4-11 6. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5. 8.

Organizacja i przebieg wyścigu. V2 boiska do siatkówki. Średnica koła wynosi 4-5 m. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników.Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca. Zawodnicy poru59 . każdy zapamiętuje swój numer.

że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. Zawodnicy z obu drużyn. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. Grę powtarza się 2-4 razy. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. Są oni „żabkowymi berkami". Boisko nie powinno być zbyt małe. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. wykonują podpór leżąc przodem. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. Utrudnienie. na dwóch nogach.ycję w przysiadzie podpartym. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. stoper. Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". Po zmianie ról sumuje się punkty. zdobywa dla drużyny l pkt. leżąc przodem. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. który uzyska najlepszy c/as. Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. Wygrywa drużyna. W przypadku. Wszyscy przyjmują po/. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. Bok każdego małego kwadratu. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . Je/eli „berek" dogoni uciekającego. Kto szybciej powróci na obwód. między chorągiewkami 2-3 m. Organizacja i przebieg zabawy. tworząc tunel. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. Gra trwa 1-3 minuty. szają się skokami na czworakach. boisko do siatkówki. Organizacja i przebieg -zabawy. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Tego przepisu przestrzegają sędziowie. Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem".5 m. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. Uwagi metodyczne. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. dwóch sędziów. Skoki można wykonywać na jednej nodze. drugiej uciekają. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. oprócz pierwszych z piłkami. Wygrywa drużyna. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . oznaczeni wywołanym numerem. Uwagi metodyczne. który go goni. który ją podawał. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Wygrywa drużyna. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". Klasy. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. Wygrywa ten. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. a prowadzący wywołuje dowolne numery. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". wynosi 0. Uwagi metodyczne. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Organizacja i przebieg wyścigu. Organizacja i przebieg wyścigu. zdobywa dla drużyny l pkt. Zawodnikom nie wolno siadać. Wygrywa zawodnik. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. zabawa znana i lubiana przez dzieci. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. należy wprowadzić przepis. w /ależno-ści od grupy zawodników. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda.na pierwszej uciekający. 4-6 chorągiewek stojących. wykonywanie skoków bez przerwy. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. który rozpoczynał grę. który zostanie złapany jako ostatni. pierwsi mają piłki lekarskie.„klasy". jeszcze raz powtarza podanie piłki. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce.szają się po obwodzie koła. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. zawodnik. boisko do siatkówki. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Uwagi metodyczne. Obaj biegną między chorągiewkami. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. z nogi na nogę.

.

Start może odbywać się z różnych pozycji. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. po 6-8 zawodników. stawiają na podłożu itd. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. rzuty. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. i tak na przemian. stają na tej. Wyścig powtarza się 2-4 razy. która szybciej postaci ławkę za linią mety. Odległość do linii mety 4-6 m. ale również psychikę i charakter. przenoszą drugą. Wyścig powtarza się 2-6 razy. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. Uciekający oraz „berek" mają piłki. np. Uczestnicy. Organizacja i przebieg wyścigu. które prowadzą ustalonym sposobem.jego postawę i ruchy. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. wyrozumowanymi. Utrudnienie. Wyścig z dwoma ławkami. Zawodnicy stojąc na jednej. uniki. Uwagi metodyczne. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. którą przenieśli. jak np. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . i przenoszą tę. boisko do siatkówki. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. 6. przy ławce nie powinno być ciasno. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. 4) gimnastyka lecznicza.Uwagi metodyczne. który obowiązuje do chwili obecnej. czy też złożone ćwiczenia ramion. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . nie używanymi w życiu. przechodzą na drugą stronę ławki. na której uprzednio stali. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. 2) sport gimnastyczny. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. Zawodnicy ustawieni są rzędami. Utrudnienie. Wygrywa drużyna. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi.

Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach. Ponadto znajduje za63 .i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego.

które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy. Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia.2 0. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. Gimnastyka akrobatyczna. . Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0. pracy i zdrowia.np. Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej. na drątku. Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). lekkość. 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat). Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność.yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 . salta ze śrubą itp. maczugą itd.kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet).klasa I.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. zamach.zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy. piramidy wieloosobowe . W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe.kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia. . obręczą. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw. Gimnastyka w zakładach pracy. do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych.5 l wartość całego elementu .dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat). w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne. W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą. Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . Ćwiczenia powinny być wykonywane /.klasa II. wrażenie za całość ćwiczenia. wychwyty.klasa III. W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat).ących. które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne.). . Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny.harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. średnie. dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/. rytm. błędy dzieli się na: małe. W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). muzyką. piłkami. ćwiczenia na równoważni.i ćwiczenia dynamiczne . . W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet. wyraziste i zgodne z muzyką. Gimnastyka artystyczna. Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). Ruchy muszą być harmonijne. gimnastyka geriatryczna). a także w różnych dyscyplinach sportowych.zwiększenie wydajności pracy. Gimnastyka sportowa. Ćwiczenia w zakładach pracy są c/. 5) dla dorosłych. . na poręczach o równych żerdziach.1-0. Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: .poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/. Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną. . W zależności od tego. _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu.od form zabawowych do ścisłych. swoboda itp. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne. na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń .4-0. np. duże i błędy niewykonania. Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to. . salto z prostym krzyżem. . pełne wdzięku.ćwiczenia w ruchu: przerzuty.

Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. gry. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. skręcenia. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. druga przerwa w II połowie dnia pracy). nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. w chorobach urazowo-ortopedycznych. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. Rodzaje urazów to: stłuczenia.jednostajność pracy. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. rozerwania itd. najczęściej gipsowe). Od początku postępowania 67 . oświetlenie miejsca pracy. rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu.in. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. również znajomości kinezyterapii. 5) ćwiczenia ożywiające. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. czas zajęć 57 minut. bieg i elementy tańca. Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy .pozycja ciała przy pracy. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. To wskazanie. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. może być nieodwracalny.tempo pracy.być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie. zwichnięcia. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. złamania. podskoki. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. . potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem). W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową. gdyż przestaje być mięśniem czynnym. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. 4) ćwiczenia tułowia i szyi. Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. reumatologicznych. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. jeśli trwa długo. . Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. np. W następstwie urazu .ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia.stopień napięcia psychicznego. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób. Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. neurologicznych. np.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. m. które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia).ośrodkowy i obwodowy. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem. internistycznych itd. . układ dnia pracy. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne.nagłego zadziałania siły . np. zabawy. Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. . po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. jak i wiele innych. pracującym. Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. . 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. wibracje.hałas. hantle. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. po chorobie Heinego-Medina. Stan bezczynności mięśnia. stopień zanieczyszczenia powietrza.

Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. możliwości życiowe. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym.). ogólnoustrojowym i psychicznym. choroby zwyrodnieniowe stawów. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. szpital. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. mięśniowy. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach).kardiologiem. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń. W chorobach narządu ruchu. z nietrzymaniem moczu i kału. następstwa urazów itd. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. chirurgia itd. ćwiczą tylko dłonie i stopy. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. Rodzaj ćwiczeń . Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. przychodnia. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). pozwalający na prawidłową pracę mięśni.kształtujący. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. jak i późniejszym (np. gościec przewlekły postępujący. Kończy68 ny położone na podłożu. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. również przed tego rodzaju operacjami. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. . wady postawy. o charakterze dynamicznym. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. tempo wolne. Od leżenia. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. jeśli jest to możliwe. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. pracę. Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. zarówno w życiu płodowym. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. neurologia. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. zwyrodnienia kostno-stawowe. gościec tkanek miękkich. _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. poprzez siady do słania. stany zapalne. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. tzn. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń.

.

Zawsze jednak powinny uwzględniać. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. które związane są z życiem codziennym. logicznie skonstruowane i zrozumiałe. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej.zdrowego czy chorego. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. kończyn dolnych i górnych). rozwój ćwiczących. w klęku. na zewnątrz budynku . nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. Terminologia. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne.w terenie). która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. z partnerem. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. wiosłowanie. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). w podporach i w ruchach lokomocji. które powtarzają się wielokrotnie. to nie tylko męczy fizycznie. wytrzymałościowe itd. przemianę materii itd. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. w którym jest przedstawiona ta systematyka. fizjologiczne itd. Dla celów treningu sportowego. 2. na sali gimnastycznej.in. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. Zarówno ćwiczenia miejscowe. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. skoki. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. dużej. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. Jeżeli wysiłek jest za duży. naprzemiennej. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko. w siadzie. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. z przyborem. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. w leżeniu. uspokajające. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. pływanie itd. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. gibkościowe. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym. fizjologicznego. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. Mazurka. również do tych. bieg. 3. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . układ nerwowy. Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. takie jak: chód. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. psychologicznego i metodycznego. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. wyścigi itd. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. jakim jest ruch. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. Są to ruchy c y k l i c z n e . Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. wyczynowego stosuje się m. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. które można zmodyfikować. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. niewydolny układ oddechowy). rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. Istnieją ruchy. np.

przysiad podparty. 72 1. chwyty^ 5. ćwicz. skłon głowy). . Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia.kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia. PR w bok. 2. 9. PR w bok. . . Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2. Ćwiczenia porządkowe 1. klęk. rzut.RR na kark. 1 . Podział ze względu Zadania 1. Kształtowanie pra1. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. 6. 3. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów. 4. wolno. Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną. Droga ruchu powinna być podawana wtedy.przenoś PR w gór?. RR w bok. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze.pw. 5 .ręka . LR w górę.skłon T z przenosem RR w tył. 2 . W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem.stojąca. 2 .nogi R R L . 2.tempo. pk. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy. RR przodem w bok. tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos. Powtórzenie ćwiczenia.noga L . wymach. np. Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens. Ćwiczenia równoważne 2. . Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego.wyprosi T.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1.ręce pw. zwinnościowo-akrobat. np.pozycja wyjściowa (stojąca.). Mazurka. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. bardziej utrudnione czy ułatwione. Gry i zabawy 2. Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego. położenie ciała w przestrzeni 2. Korekcja postawy 4. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. skłon T z przenosern RR w bok itd.). Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki. Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. np. 5. 73 . ale dokładny.RR dołem w bok.lewa NN NL . 3 . Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy. .stojąca. Rzuty.noga lewa R . RR w bok. zabawy i przez dobór ćw. (stojąca. 4 . Wyrażanie rytmu i czucia 3. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu). drążek itd. to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z". piłka lekarska. (przez taktykę gry kształcenie siły woli. wymach nogi.podskok obunóż i klaśniede nad glmv.pozycja wyjściowa .rozliczenie ćwiczenia (szybko.kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. np. Kształcenie słuchu i fiz. Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. 6 .: pw.prawa N . Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. Ustawienie do ćwiczeń 3.RR w przód. równoważnia. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny). Biegi. siad itd. . . kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą. Skoki 7. 3 . . l.pw.pozycja końcowa ćwic/enia. 4 . cech fizycznych i motorycznych. Czołgania 6.ręka lewa R . w bok itd. Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1.R w gore). Harmonijny rozwój ciała.). Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym. siedząca.leczniczego. 1 . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1. Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . Organizacja zajęć 2. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. (RR w bok). jak i do korzystania z tej literatury. Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. jego odtworzenie praktyczne. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1. Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy .-|. z tańce) naturalnymi 3. i motorycznych psychiki (gry. 4.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion. Zwisy i podpory 3. kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: . . Elementy taneczno-ruchowe 3.

W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . leżąca . zarówno dla zdrowych. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam.można opracować tylko wówczas. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego. Ćwiczenia uzupełniające. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. III. U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). Każda lekcja wychowania fizycznego. w piśmiennictwie popularnonaukowym. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. II. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie.miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną. marsza itp. Mogą być rozliczane w takt walca. pamięć i wyobraźnię. Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. Ćwiczenia kształtujące. stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. np. który należy utrzymać nieruchomo. Określenie pw. Całość układu ocenia się do 10 punktów.leżenie.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji.zbiórkę.stanie. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych .). jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę. poprawianie ruchu itd. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. ładne i dobrane do melodii. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. z których układ ma się składać . początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. pw. . . stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych. pw. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. woreczki. Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy. . Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia. 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. ale systematycznie. Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. IV. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. np. Najlepiej. zarówno dla dzieci. odliczanie. na jakie pozwala stan ich narządów ruchu.).jest określeniem fachowym.zasób ćwiczeń. jak i osób dorosłych.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych. nieszkodliwe dla nikogo. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. stojąca . 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . Zarówno pozycję wyjściową. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. I tak np. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. odliczenie. jak i chorych. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej. musi być celowa. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 3) rozwijają uwagę. od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. Treść układu . rekreacyjnych. boisko czy teren. określenie pw. hantle.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów.) do ćwiczeń. słowne objaśnienia. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). . stojąca . które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. ławeczki itd. w kinezyterapii. gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń.

rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .

równaj do prawego. Rodzaje zbiórki: dwuszereg. np. może zezwolić na udział w ćwiczeniach. Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit. na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. np. „posiana siedząca". W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia).to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej.do prawego i do współpartnera. Bardzo ważne jest.w szeregu . Prowadzący musi wiedzieć.j na komendę „spocznij". Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. to prowadzący powinien sprawdzić. . Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna.„czołem grupa". krótko i dobitnie. jeśli nie . Następnie powitanie . Jeżeli tak. sposób zbiórki. rząd (jeden za drugim). W przypadku osób zdrowych prowadzący sam. to w postawie stojącej. Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. Musi to być postawa sprężysta.ed/ic . Ręka wskazuje miejsce zbiórki.w dwuszeregu . jeśli istnieją warunki. na swoją odpowiedzialność. Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: . Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. Odpowiedź grupy . czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). z rękami w kieszeniach). . można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa. przybiera się j. W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. np. Odliczanie.za poprzednim. a nie niedbała (np. w dwuszeregu .„czołem". hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę). Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki. Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka". .zbiórka.w kole . szereg.76 kondycyjnych). Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć. W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych.wyrównać obwód koła. czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy.w r/. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. 77 . Zbiórka. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. koło. w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć. nieprzewidziany. w siadzie skrzyżnym. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących.ującym zespół do ćwiczeń. Odliczanie. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach.

tzw. Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch. Ćwiczący powinni skorygować postawę.do dwóch. tylko RR w bok i obracać się w koło.raz. np. ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. dla dorosłych .w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. Zwrot: w pozycji stojącej. trzycztery.podobnie. Ćwiczenia marszu na tempo.dwa kroki w prawo. drugie słowo hasło do wykonania. twarzą do siebie.„kolejno" . dwa. Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz. i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech.marsz . lecz bez określenia „wiatraki". Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" .„do dwóch" itd. komenda: w prawo zwrot.trzy. gdy ćwiczący są „rozbrykani". Komenda III: jedynki krok w lewo.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz.w tył zwrot".zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących. powitanie i pożegnanie. na których są wiszące drabinki. Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. do trzech (w celach organizacyjnych).kolejno .ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych). Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. przechodzi na drugą stronę. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce. . aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie. należy zaznaczyć.jedynki w miejscu. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia.. od środka. żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. w lewo zwrot. raz. Zatrzymanie: „całość stój" . 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . na wyprostowanych nogach. odliczania. Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. do trzech itd.do dwóch. W szyku zwartym. prawy rząd dwa kroki w prawo . np. Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu. Kolumny ćwiczebne.marsz. np. trójki dwa kroki w lewo. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni. daje hasło: „w tył zwrot". Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony. potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". w czasie raportu. Prowadzący . wiatraczki). Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. jeśli zachodzi potrzeba. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie. żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia. 78 . nie ruszając się z miejsca. na odległość dwóch kroków lub inaczej.. np. W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". a grupa odpowiada: „czołem".liczenie: raz-dwa. korytarz. W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. 2) komenda ćwiczebna .22 nieobecnych . prawą albo lewą. Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. jaka ma być forma odstępowania. Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy.10 (2 usprawiedliwionych). Treść komendy: „ćwiczący . tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. np. dwa itd. obok znaczenia dyscyplinującego. k o m e n d a : zapowiedź komendy . W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych. „grupa . wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny. pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa. np. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. W tym układzie może odbyć się zbiórka.Odliczanie w czasie zbiórki . jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych.uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy . przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. Na h a s ł o „odlicz": . prowadzący. Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. raport. a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). dwójki .kierunek na wprost . dwójki krok w prawo.krótka przerwa. w tył zwrot. Raport. dwa. grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych . Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach.

koło. Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. j) szybki ruch dłońmi . żeby nie potrącały się skrzydełkami". klaskanie. mówienie w rytm.wracają do domów. w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. z którego rodzi się aktywność dzieci.siad. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu.siad. Szereg Ustawienie pod ścianą. n) ruch ręką w dół . pieski do domu -wracają na swoje miejsca.podskok. k) ręka z jednym palcem . dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). chwyt /. Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce.. ale również na znaki i ruchy. kolejka). W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć.rząd (gęsiego.„płotek" . h) ruch dłońmi w dół . sukienki nie mogą się pognieść). Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. szybką orientację. powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka. c) pieski. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy. może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki. Tupanie. Wymagania. Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe.wskazać ruch i kierunek przechodzenia. Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. i) ruch dłońmi w górę . d) skinienie ręką w bok . Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. na spacer . i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. U w a g a . Cel ćwiczenia . g) zataczanie rękami kręgu . U w a g a . U w a g a . jakie stawia się dzieciom.szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. ł) znak przechodzenia . Siad dzieci wykonują bardzo powoli. b) pada deszcz . 80 .wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany . ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki. samoopanowanie i karność. Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak. b) dzieci rozciągają ręce w bok.dwójki (pary w dwójkach). Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane. na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. skaczą.podskoki. e) same palce z poziomu w górę . żeby was deszcz nie zmoczył. Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym.dzieci biegają swobodnie. U wa ga .to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak. która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń. c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu. I) ręka / dwoma palcami . biegną na swoje miejsca. gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. najlepiej według wzrostu. śpiewanie. Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . Pos uwani e się grup y w przód. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu. Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale.a ręce . aby jedno drugiemu nie przeszkadzało.dzieci „wybiegają" na czworakacłi.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący".przesuwanie się w prawo lub w lewo.wstać. klaszczą w dłonie. ręka prawa dla drugiej grupy). Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi.

2. Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. trzy . która kolejka ustawi się pierwsza. równomierny rozwój układu mięśniowego. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych.kolejno biegną następne pary. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego).ramiona w dół. np. np. dla „gości". 6. na skinienie dwoma palcami. jak szeroka ma być ta uliczka. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. Dzieci robią dwa. U w a g a . Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. 2. Odstępy jednego ramienia. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka.Rząd „Kolejka". 7. 4. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). potem zwrot do rzędu. szereg). c) ćwiczenia nóg. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . W marszu . Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. raz. c) ćwiczenia rozluźniające. nieznaczne wymachy ramion. Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach. 3. tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. z chwytem za ręce. Z dwurzędu . Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi. ale również płaszczyzny ruchu). w zależności od tego. nie spotykanymi w życiu codziennym. 8. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego.ramiona w górę 2 . b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. który rząd robi to najlepiej. harmonię i estetykę ruchu.„szeroka uliczka". Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie. d) ćwiczenia tułowia. Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1.to samo w dwurzędzie. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. 10. typu gimnastycznego. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. Ocenia się.rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. Dla dzieci w formie zabawowej. Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. 82 . cztery kroki w tył. ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie.nauka równania. Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. kroki dostawne w przód i w bok. których ruch dotyczy. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. trzy. dwóch ramion. U w a ga . płotek. kształtowanie prawidłowej postawy ciała.głównej i końcowej. kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. lewa noga i odwrotnie. Dwójki zwracają się do siebie . Nikt przecież nie chodzi. 3. wykonując np. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. taki ruch ramion: 1 .formowanie rzędu i dwurzędu. np.otwieram oczy. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego.ramiona w przód 4 . Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. Proste korowody. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących. dwa. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio. 9. wybiega dwójka. chowanie się za jedynkami . „gęsiego". odpowiednio dobrane. staje naprzeciwko prowadzącego . b) ćwiczenia szyi. H. a ruchy powinny być umiarkowane. zależy to od różnych uwarunkowań. Zbiórka w dwuszeregu . Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. na klaskanie lub liczenie.ramiona w bok 3 . 5. dla dorosłych w formie ścisłej itd. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu.

W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. 85 . łopatki ściągnięte. stojąca na jednej nodze. 3 . 2. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. będą ćwiczeniem męczącym. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia.b) ćwiczenia z przyborami. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. np. Stopy lekko rozwarte. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. musi odbywać się z określonego położenia ciała. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. szyja wyciągnięta. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. jakim jest ruch wznosu nóg. Każde ćwiczenie. np. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. określonego pozycją wyjściową układu ciała. krążenie nadgarstków. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. Nogi wyprostowane. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. 3. Są to takie pozycje. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała.wznos lewej nogi. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. np. Będą do nich należały np. Postawa rozkroczna . Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. Pozycje izolowane. Pozycje chwiejne. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. unik przodem itd. które jak gdyby „omdlewają". Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. ale pięty złączone.pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. np. ramion i nóg. 4 . u małych dzieci. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. 2 . Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. pw. Barki w dół. Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. Palce złączone. np. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. 2) powrót do przysiadu podpartego. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. np. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). ściągnięcie brody lekko do mostka. Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. Brzuch wciągnięty.powrót. Pozycje. Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. tzw. pozycji wyjściowej. różne ułożenia ramion. Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Dalej treść ćwiczenia: l .powrót.wznos prawej nogi. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. Postawa równoważna . w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). ażeby spełniało swój cel. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. Pozornie bardzo łatwe ruchy.

klęk obunóź rozwarty. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. rozkroczny lewa (prawa). w której jedna noga znajduje się w klęku.przechodzi się do klęku. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. druga w wykroku oparta stopą o podłoże. zakroczny lewa (prawa). np. We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. Klęki jednonóż w rozkroku. ogólnokondycyjnych. 2. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. Jest to po zycja ciała. np. która noga wykonuje ruch.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć.: RR wzdłuż tułowia. Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. RR w górę. 11) Jest to pozycja wyjściowa. RR w bok. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. w zależności od treści ćwiczenia. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. a zakroczne. które tę pozycję utrzymują. o kolanach zwartych. 87 . W zależności od tego. np. Układ ramion w klękach może być różny. Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. Pozycje wyjściowe w klękach. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. Klęk obunóź (klęk prosty). 11. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . 3) ugięty. gdy noga przenosi się do przodu. prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). a w szczególności w zakroku i wykroku. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. 10. 4) zgięty. i jak są ustawione w stosunku do ciała. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. Pozycje wyjściowe stojące. w przód -„. które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. Należy precyzyjnie określić. prawa noga ugięta Ryć. 5) prosty. wyróżnia się: l. Klęk jednonóż (komenda .klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. czy obie nogi są postawione czy jedna. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu). są pozycjami równoważnymi. 2) klęczny.

rozkroczny. 13. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. ugięty. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji.wybiórczo lub zespołowo. siad kroczny (szpagat) siad kleczno. półścięgnisty. Jedna ręka w górę. np. 8) klęczno-zakroczny. Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. kleczny. lecz poziomo. siad skrzyżny. Pozycje wyjściowe w siadzie. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia. pw. na niej spoczywa głowa. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. bardzo stabilnymi. np. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). Siady na ławeczce: 1) okroczny.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. skrzyżny). Głowa lekko odchylona w tył. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym. 2) na ławeczce. Można tu wyeksponować ruch tułowia. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. LR łukiem nad głową. jednocześnie Pozycja leżąca przodem. Jest to pozycja mniej stabilna. 9) kroczny (szpagat). np. 12. dwugłowy uda. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. Układy ramion mogą być różne. Pozycje leżące. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. 7) klęczno-rozkroczny. Pozycje leżące (ryć. to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. Prawa ręka stabilizuje. ugięcie nogi od strony podłoża. w których tułów jest izolowany. potem w lewą stronę. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. Ryć. Pozycja leżąca bokiem. zarówno dla toru oddychania brzusznego. twarzą do podłoża. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. PR na biodrze. wykonywać drugą 89 . Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej.

* L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. ramiona wyprostowane w łokciach. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. 91 . palce stóp obciągnięte podeszwowo. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie. Leżenie przerzutne.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). Pozycje wyjściowe w podporach. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. Może dojść do niebezpiecznego upadku. że ręce są ugięte w łokciach.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg. dłonie podtrzymują tułów. co powoduje ucisk na serce. dłonie na podłożu. Układ może być również taki. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. np. czynności dnia codziennego. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć. 2) podpory zwieszone . Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. Leżenie przewrotne. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. działa przeciwlordotycznie. 14. aż do uniesienia bioder. blisko tułowia. ponieważ na nich. pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. Podpory. . przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji. Pozycja ta może być stosowana u dzieci. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos.ćwiczenia tego. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. b) pozycja leżenia przerzutnego. Jest to dość trudna pozycja równoważna. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. gdyż może spowodować bezdech. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała. |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. nie należy stosować. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań. Płaszczyznę podparcia stanowią: . Nogi powinny być złączone. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących.—. 15. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . w zależności od skośnego położenia ciała.powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. młodzieży i ludzi młodych. 90 ^^^ . w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze.

zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion. Skurcz mięśni grzbietu. najczęściej przez przenosy ramion. Popularnym ćwiczeniem są tzw. . brzucha i pośladkowe). dynamiczna praca mięśni rąk). co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy. Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy. Położenia ramion . chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. . pośladków i czworogłowych. zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała. Może też być pozycją końcową. We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. a tułów jest wyprostowany. r/uty ramion.gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie.w górę. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. Jeżeli tułów ma być załamany.w dół na zewnątrz. które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. . Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. . Ramiona w bok 3. . 16.w przód w górę. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić.kierunki główne położenia ramion.na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych. Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. to określamy . wznosy ramion z określonego położenia ramion. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. 93 .w górę na zewnątrz. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. Ru92 Ryć. 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. 3 Ramiona w przód w górę 4. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg. Ramiona w tył w dół 5.kierunki pośrednie i główne. . . co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. którym bokiem). na przykład podpór łukiem leżąc bokiem. jest to podpór leżąc tyłem. Ramiona w górę la. 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża.w bok.3) podpory leżąc przodem .w przód.w przód w dół. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). Jeżeli ma być inaczej. przy wyprostowanym tułowiu. których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. pompki . to określamy sposób wykonania ćwiczenia. Położenie ramion (ryć. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie. jest to podpór leżąc przodem. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie). .kierunki pośrednie położenia ramion.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2. Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała.w tył. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach. Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. Kierunki główne położenia ramion: .nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia. które wy/. zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża.w dół.

S k u r c z e . Ruchy ramion.ramiona w bok. łokcie zgięte. ramiona odchylone w tył). 17): .ramiona biodra chwyć . . Krążenia nadgarstków . Ruchy ramion (ryć.ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach. R z u t .RR ugięte w łuk do styku palcami. ugięcie tylko od 90°: . przodem zgięte.ramiona w dół.ramiona w przód skrzyżnie.dłonie dotykają barków palcami.tak jak w położeniu „ramiona skurcz". wymach ramion Ryć. która wspomaga ruch.na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja). wewnętrzna (pronacja).ramiona w bok. ramiona -. . powrót po tej samej drodze ruchu.Uklady ramion (ryć. w górę ugięte. Krążenie przedramion . .ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku. Układy ramion. .ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach. Wy mac h y . w przód ugięte.ramiona w górę skrzyżnie. . Wy p r o s i .łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia.ramiona w bok.z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach.ramiona w górę (dłonie splecione).ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia. biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć.ruchy okrężne dłoni. . Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie. głównie siłą bezwładności.opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym. . P r z e n o ś . .ramiona skurcz . to trzeba to określić). . S k r ę t .ruch w stawach łokciowych.dłonie na biodrach kciukiem do tyłu.ramiona na biodra złóż . . . 18. zgięcie ramion 94 95 . w przód ugięte. do określonego położenia.ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty. O p u s t . ręce zwrócone w przód. 17. 18) W z n o s .szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu. łokcie odchylone w tył). . K r ą ż e n i a .ruchy.ramiona w łuk nad głową .ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie. .ramiona w dół skrzyżnie.

ponieważ może dojść do urazu. . Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. Leżenie bokiem na skrzyni.płaszczyzna poprzeczna . 97 . a dopiero potem w górę). Ryć. Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. nawet niewielkiego stopnia. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku.skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. żeby nie zaburzyć równowagi.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy.przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). Krążenia ramion. . RR w przód . 23. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia.płaszczyzna strzałkowa . 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym. 20. . Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy. 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. mówiąc np. Uwagi do ćwiczeń szyi.skręty szyi i tułowia. 22.Ryć. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. Krążenia ramion (ryć. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. które mają jakieś. „skłonić głowę tak. żeby dotknąć uchem ramienia" itp. jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające). RP w bok .ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . ' Ryć. 21. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz . Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: . zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw. . zaburzenia pracy błędnika. a opuszcza łukiem skrzyżnym. 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce. ale w odpowiedni sposób. jak i niskich.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. krzyżując ręce przed sobą. 1h.skłony tułowia i głowy w przód i w tył. Leżenie bokiem na skrzyni. Ćwiczenia s/yi. np. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. RL w bok . Ćwiczenia szyi (ryć.odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych. U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych. łatwymi do wykonania.płaszczyzna czołowa -. a opuszcza łukiem bocznym. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. nadgarstkowych i palców.

. gdyż są jedną z naturalnych form ruchu. .wyprost . W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. masa ciała zostaje na nodze postawnej. 2 . że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu. W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia.ugięcie do 90°. która noga dąży do rozkroku. Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg).wybiórczo . w zależności od określonego zadania. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej. które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową). 2. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. . Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. 4 .przenosy . .wymachy . Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. Tempo od l do 4.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. cofnąć i opuścić barki. skok. są ćwiczeniami trudnymi. 2) przysiady i półprzysiady. skręt głowy w lewo. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów.wykroki i zakroki . Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. . Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych.stojąca. Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych.Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np. Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń. W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. Ruch rozpoczyna RP. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych.obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie). Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami. jeżeli bez zaznaczenia. skręt głowy w prawo. Dynamicznymi.wymach RP. Przysiad .powrót. . Półprzysiad .zaznaczyć.wymach RL. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 .rzut . które występują w życiu codziennym.zgięcie . gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała. Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi.do granic możliwości ruchu w stawie. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1. Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia.powrót do pw. Siłowymi. Tułów zawsze w wyproście. swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. ale również rzut. Ćwiczenia nóg 3. Ic. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. uwypuklić klatkę piersiowy. Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. 98 . Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg. Przykład ścisłych komend: Pw. 24): 1) ćwiczenia w podskokach. 3 . Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni.trzeba zaznaczyć.ruch jak najkrótszą drogą. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg. które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. za pomocą których . czy na palce. Ćwiczenia w podskokach. . . a więc nie tylko chód. 3) wypady. Przysiady i półprzysiady.rozkrok . która noga i czy na całą stopę. 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów. Całość powtórzyć 4 razy. do jakiego położenia. przyciągnąć brodę lekko do mostka. Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie. bieg. trzeba określić. to powrót po tej samej drodze ruchu. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). masa ciała na obydwu nogach. Ich charakter sprawia.

100 Ryć.wypad w bok. . Noga. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). c. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. Wypady. wykonywany jest wypad w przód PN. która przechodzi do wypadu.wypadową.wypad w przód. 24. Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). biodrowych i skokowych. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. 24. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). np.wypad w tył. e. Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. Wypady są ćwiczeniami nóg. o drabinki. b.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. . w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. b-e. Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. a. d. Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych. gdy np. nazywa się nogą wykroczną . ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 .

że człowiek żyje. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. Id. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. NP ugięta .wymach NL w przód i w tył. ale również na cały układ ciała. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. wymachami nóg. tym większa lordoza lędźwiowa.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo.skręty T w lewo i w prawo. RR na karku.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej. Siad prosty na skośnej ławeczce. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo. 27. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. np. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej.skłony do nogi postawnej i opartej. tyłem. jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. co następuje w momencie. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. 25. który dąży do takiego ustawienia. wypadach. wypad w przód w skos. U n i k jest to pozycja. tułowia i nogi „wolnej". NN uniesione w przód. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. 26. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej.wymach prostej NL w górę i opust w dół. chwyt za szczebel . 3) uniki . Leżenie na prawym boku . W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach.wznos NN w górę i opust w dół. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. Leżenie tyłem .wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°. Leżenie tyłem. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . 103 . 32. Ryć. np. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. Leżenie przodem . powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. Jak 31 . skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. Ryć. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. Ryć. przynajmniej w linii ciała. Noga postawna jest zawsze zgięta. w szczególności na palce. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia . Ryć. tyłem lub bokiem. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. podskokami itp. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. Ryć. a drugą na podłożu. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. zakroki. których praca sprawia. Układ ramion może być różny. bokiem. ruchami ramion.tylko w leżeniu tyłem. Im większe przodopochylenie.: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. RR w górę.Ruch rozpoczyna PN. Druga noga wyprostowana. 3 ł. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów.przodem. 29. całą stopą ustawiona na podłożu. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście.skręty T w lewo i w prawo. Wszelkie wykroki. stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego. Ryć. których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. stopy zaczepione pod szczebel . 28.. wypad w tył w skos. Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. stopy zaczepione pod szczebel . w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. Wyższe ustawienie nogi. Pótwaga i waga Ryć. jako koordynator narządu ruchu. 30. Ćwiczenia tułowia Ryć. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. jak i w celach ogólnorozwojowych. Półwagą i waga może być wykonana przodem. u mężczyzn 50-55°. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem. bardzo intensywnie pracuje.

opad tułowia w bok.wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód. izoluje ruch skrętów tułowia. wznos nóg (sterowane dołem). . Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża.siad.ćwiczenia mięśni brzucha. . połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. . kolanowych. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad.skłony. ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach. gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia.skłony tułowia w bok.Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe). . Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 . w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej.opad. bardzo sprężyste. które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. .skrętoskłony tułowia. W przód: Skłony (ryć. .ustalenie bioder. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: .wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny. U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: .ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . Przykład: Pw. .najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek. . leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu. Opad tułowia może być w stawach: skokowych. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. biodrowych. .siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy. 33). w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy. Opad (ryć. . .nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. 34). . w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania).ćwiczenia mięśni brzucha. ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. 3. 2.ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. Skłony i skręty tułowia. Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. . a następnie w górnej części kręgosłupa. ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy. Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu. . b) w tył: . od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka. Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: .w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach. tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego. . obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa. . . np. 4. skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć. . a zmniejsza się krzywizna piersiowa. gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym).ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem.podpór bokiem. 33. powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym. z pw.krążenia tułowia. 104 . z pw. stojącej na nogach złączonych. nie należy zatrzymywać oddechu. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych.ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód.pozycja leżąca przodem jest pozycją.skręty tułowia.

siad ugięty tyłem. RR wzdłuż T. RR wzdłuż tułowia. Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego. Układ ramion i nóg może być różny. skłon w przód . Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu.r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). a staw skokowy. opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. W ćwiczeniu tym. Opad tułowia w przód . W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu". . Opad w przód . Pw. Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. stopy na podłożu. podparty. oprócz mięśni nóg. które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. oprócz mięśni tułowia.siad klęczny. Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h.siad prosty tyłem. NN zgięte w biodrach i kolanach.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . Pw.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego). w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa. wznos RR bokiem w górę . a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe). Mięśnie ramion pracują intensywnie. du na to. ale i tak jest ono bardzo trudne. np. przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. .wydech. podparty. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej.skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). Najlepiej przy drabinkach. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) .skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki). ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia. . Ryć. Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup.wdech luźny. NP ugięta w przód . 34. pracują mięśnie nóg i ramion. Należy go wykonywać. potem drugiej). których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście.siad prosty tyłem podparty. Klęk jednonóż. oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. piłka trzymana stopami. 36. 35. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. Opady tułowia. Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. . przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia. Przykłady ćwiczeń: Pw. Pw. potem wyprosi. * Pw. RR wzdłuż tułowia. również mięśni tułowia. przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy. Pw.leżenie tyłem. .r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . 107 . wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. W ćwiczeniu tym. z głową ustawioną lekko w tył. W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem. . wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej. powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia. intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych).stojąca w małym rozkroku. szczególnie ścięgna Achillesa.

głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić. Pw. powrót do pw. —jak wyżej. . ugięcie nóg i uniesienie tułowia. stopy przytrzymują piłkę. Pw. piłka r*xl prawą dłonią. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych. Podpory . tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. . laska gimnastyc/na /.leżenie przodem. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych. głowę opuścić. Ryć. RR w górę.). wznosy RR i LN z wytrzymaniem. RR w górę. Z pozycji stojącej opad w tył .leżąca tyłem.leżenie przodem. 37. .Pw. biodra uniesione w góię •. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji. podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion. . Współćwiczący podtrzymuje partnera.leżenie przodem.kolejne unoszenie nóg. które pracują w wydłużeniu. Ryć.ruch w stawach kolanowych. Leżenie tyłem w ro/kroku.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy. b. . Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. którego tułów jest wyprostowany. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . Pw.klęk podparty.ruch w stawach skokowych. C. Pw. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw.klęk podparty . . Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu.uginanie ramion. Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion. Z pozycji klęku prostego . następnie obniżyć lędźwie. . . Ryć.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. RR z piłką w górze. potem zmiana. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia.skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. . Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion. potem w lewo. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. NN ugięte.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem. wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem.krąycnic biodrami. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion. Tułów powinien być prosty. włożyć piłkę między stopy. Pw. 40. Pw.leżenie przodem. Leżenie tyłem. jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. . broda lekko ściągnięta do przodu. powrót do pw. . podpór bokiem itp. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. 108 . U wa ga. naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi.naprzemienne unoszenie ramion i nóg. W tył: Opad tułowia.klęk podparty. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. ręce na karku . koordynacji i siły mięśniowej. NN wyprostowane. przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). Pw. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. B. Leżenie tyłem w rozkroku . 39. Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . Pw. RR i NN. RR w bok.wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć.przejście w bok ruchem dostawnym rąk. .podporu leżąc przodem. ponownie ugiąć nogi.leżenie przodem. Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. podpór postawny. 38. . ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej .

b. stojąca . LR w łuk nad głową itd. opad tułowia w bok . klęk obunóż . na biodro. stopniując układ RR -od RR w dół.na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód.jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia.pw. Pw. Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą.skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. Bokiem . Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok.przejść do podporu. . 41. a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. W pozycjach leżących: a. Ćwiczenia tułowia . Ułożenie jednej ręki na biodrze. Ryć. druga ręka jest wzdłuż tułowia. siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok. ani w tył). gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń).skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę. chwyt za biodra. Pw. 42. RR w przód .jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. jak i na LN. klęk rozkroczny jednonóż . Ryć. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. specjalne wskazania): . Tyłem . Wydech ułatwia wykonanie skłonu.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony).tylko w podporze tyłem.najlepiej rozkroczna (większa stabilność). Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. rozstawiając RR w bok. Pw. Ryć. Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu. Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. Pw. siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej. Podpór leżąc bokiem . Jak 42 . Podpór leżąc przodem. Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu. Jest to układ trudny. siad rozkroczny . Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. RR w górę. 43. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu.skłony tułowia w bok utrudnia się.pw.skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie. Pw.

żeby tułów był prosty. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała. Pw. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. Pw. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu. W zależności od sposobu wykonania. . Są to ruchy funkcjonalne. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. Pw.leżąca przodem. Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej.klęk rozkroczny.stojąca w rozkroku.pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. rzut. druga ręka wzdłuż tułowia.stojąca w rozkroku. Pw. . Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana).klęk podparty. RR w górę. potem wznos obujóg wytrzymać. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . Przykłady: Pw.siad klęczny. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. skłony boczne tułowia itd. . Naprzemienne skłony T w bok. okroczny na ławeczce. wymach ramienia. RR w bok. pogłębienie skrętu. Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. skręty tułowia w prawo i w lewo. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. . . Pw. ale raczej wydychać je. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 .siad skrzyżny. klęczny. Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia. . wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. Pw. . to samo na drugim boku. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. . że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. siad skrzyżny.Podpór leżąc bokiem . nie należy wdychać powietrza. LR na lewym biodrze. PR w łuk nad głową. Wznos LN wytrzymać. RR na biodrach. RR w bok. potem w lewą stronę. LR wzdłuż T. skręt głowy w kierunku skrętu.stojąca w rozkroku. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. powinny być ustabilizowane. naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). Pw. . Pw. płaski i rozkroczny. .opad tułowia w przód.

RR w bok.kolana oddalić od siebie. Przejść do siadu. . które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. Wybieramy takie pozycje.dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność). Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi.dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu.układ ciała jak w siadzie klęcznym. Stopy płasko ułożone. 13.zanurzanie się w rzece. Oszczędzać stawy kolanowe. masa ciała spoczywa na nogach. 113 . rozkrocznego.tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej. stojącej. potem skrzyżowanie nóg.stojąca. 5. na piętach. 4.RR na kark .rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . 7.zrywanie kwiatów. Pw. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. brodzenie po śniegu. .karły i olbrzymy . 12. który ma równą powierzchnię. 8. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy. Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych . . gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych.krzaczki i wysokie drzewa. Rozkrok . Stanie na nogach zwartych . Siad klęczny podparty . że „koło jest duże". gdyż ogranicza swobodny oddech. Klęk rozkroczny .postawienie całych stóp i odstawienie tak.metoda Bobath).tej pozycji nie stosuje się często.stanie rozkroczne. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1. Klęk podparty .przysiad i postawa. Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo.strzelanie . uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. 3. . podskakując.nieruchomo RR w miejscu. 10.siad skrzyżny . Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. Siad skrzyżny . Klęk'prosty .kontrola układu ciała.wyrównanie lordozy lędźwiowej.wykrok z tupnięciem. albo w górnym (małe kółeczka): . Pozycja leżąca przodem . że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju.klęk podparty . wchodzenie po drabinie.chodzenie po schodach. Siad prosty na ławce . to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa. . siady na P. w pw. Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) . Przysiad podparty . .RR w bok . Dzieci naśladują stół.przybranie postawy z oparciem ręki. Z klęku siad klęczny. okrocznego. 6. krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła). Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej). Pozycja trudna. Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem. . 2. .naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy.Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową. ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej.masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane). pas barkowy i RR nieruchomo. 11. potem na L stronę.siadów: prostego. skrzyżnego. jagód i grzybów. muszelek i lepienie śnieżek.pozycja rozkroczna.skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi. Ustawić się w rozkroku. . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: . Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce.klęk rozkroczny . Układ kręgosłupa i stóp swobodny. Leżenie tyłem .zbieranie kas/tnnów. Łokcie jak najdalej w przód.krążenie bioder . . Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. 9. Stopy postawione blisko tułowia . Odległość 2-3 stopy.

W siadzie .skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów.podlany kwiatek. łącznie ze skłonem tułowia). 10. Kotek rozgląda się . 2. Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy. Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny.skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi. rozkroczny. Głowę ustawić wysoko. ale również w postawach niskich. Kiwanie głową jak pajac . klecznym. Kiwanie głową jak bicie zegara .stać jak domek mały i wielki. na ławeczkach szwedzkich. potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion.duża piłka gumowa . połyka wodę. Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). Ćwiczenia: 1. 115 1. klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej.„koci grzbiet" . Wahadło zegara . W siadzie .wesoły ptaszek. 4. Przykłady: nóg. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia). W klęku prostym lub rozkroc/nym .wolno .przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie. rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. klęczny. Siad klęczny .wznosy i opusty ramion skurczonych.ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku.skłony boczne. Robić „długą szyję".kołyska. kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej).wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem). 3. rozkrocznym. 3.duży ptak . . wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). 114 . W staniu . 8. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion). huśtanie. Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy).wyrabianie ciasta. W klęku . W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym .podskoki pajaca.lekkie rytmiczne podskoki.zwiędły kwiatek .stać jak drzewo krzywe i proste. 5. Drzemanie w fotelu . Ćwiczenia tułowia. drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok. Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej.. Klęk albo przysiad podparty .chwianie się. Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu.pełny worek. W klęku prostym lub rozkrocznym . c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: .kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto). Kogut pieje.kwiatek rozwija się i rośnie. . grzbietu i brzucha: 1.„wahadło zegara". Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy). 2.kaczka nurkuje . W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. d) strzepywanie bielizny. Pozycja jak wyżej . 9. wznos ramion prostych i uderzenie o uda. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie. potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy. Im wznos ramion wyższy. chwyt za ręce. tym trudniejszy. Kurka pije wodę.„trzepotanie skrzydełek" . Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1.wyciąga szyję i cofa ją. b) podskoki: . Krowa ryczy . 4. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. 3.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2. 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa. Mycie podłogi jedną.„wiatrak". Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu).„strzał".bezwładne zwieszenie głowy . przysiadzie podpartym: . b) pranie na tarce.pusty worek . e) wieszanie. potem drugą ręką. zaczynając od głowy.zmarznięty ptaszek .lekkie skłony głowy w przód i w tył. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód . 2. Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym. 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. 3. 5. c) wykręcanie bielizny. . Początkowo sam tułów. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie. . podnosi dziobek.mała piłka gumowa . Siad skrzyżny z chwytem stóp .podskoki do głębokiego ugięcia kolan. . 6. Pajac się dziwi . 7. 4.rytmiczne skłony boczne tik-tak.podskoki dla rozgrzania się .skręty głowy.

łapanie much. Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu. 10. ugięty. Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. kolejne.kolejne rysowanie kół nogami.łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo).jak wyżej . postawa w wykroku. Leżenie przodem . Ćwiczenia: 1.tak-tak . ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa. 117 . Leżenie przodem . strzepywanie ramion. Opady tułowia: 1. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów. kwiat. Stanie rozkroczne . Huśtanie łódki na falach. gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm. rozkroczny. 12.wstawanie . Siad okroczny . Pozycja stojąca w rozkroku .bim-bam. ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę. d) dzień dobry .rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian. W siadzie ręce w bok . 3. Chwiać się jak zboże. Siad płaski.nie-nie (kiwanie głową). Poprawić postawę.uderzenie obydwoma nogami. Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa.opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych.wznos ramion tylko do wysokości głowy).rąbanie drzewa . musi być wykonany przy ustalonej miednicy. Siad klęczny podparty . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). tylko w stawach biodrowych. rozkroczny . Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. szybkie tupanie stopami o podłogę. 4. jak kij od szczotki. 116 4. Siad klęczny podparty .mycie podłogi. Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. ręce naśladują chwyt wioseł.ruchy skrzydeł. coraz szybsze i głośniejsze. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony). Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1. 2.waga. klęk rozkioczny. 6. Nie ustalona miednica. potem „strzał" . Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny. Pw.grzmot. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). prosto. 11. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi).jak wyżej.• 5.szewc szyje dratwą . Siad skrzyżny ze skłonem w przód .wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu. c) jazda na rowerze . 2. We wszystkich pozycjach wymienionych . płaski. ruch w stawach biodrowych. Siad. wyprost do siadu klęcznego i klaskanie. brzucha). siad skrzyżny. 4. . Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych.ukłon japoński. klęczny. 2. 9.wiosłowanie na ławce. diabełki (aniołki . f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). Pranie bielizny . Pw. przenoś ramienia łukiem nad głową.dzwony . 2. 6.ruchy pływackie nogami. trzymając się ze ręce.aniołki. Siad klęczny podparty . ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia. U w a g a . Sianie rozkroczne . plecy proste). a zwłaszcza jego odcinka piersiowego. . Leżenie przodem . Wahadło zegara . 7. Siad płaski rozkroczny . g) klaskanie nogami . 7. plecy proste. b) pływanie na grzbiecie . lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył. W staniu rozkrocznyrn .mały opad. Zaczynać od głowy. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste).rąbanie drzewa.wbijanie gwoździ.rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). postawa stojąca.dobranoc . 5.uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże. ugięte ręce podtrzymują uda . siad na ławeczce. Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej.ścinanie drzewa . stanie rozkroczne.klasnąć przed twarzą. plecy proste. Potem opad w dół do p w.położenie się. 3. Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. ręce naśladują ściąganie sznura. U w a ga . 5. motyli (klaskanie przed sobą). przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia). Samolot wznosi się w górę. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery .dzwony .głowa na poduszce (czoło na pięściach). Leżenie przodem.uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. 3. Ćwiczenia: 1. 5. Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny. drzewo. klęk podparty. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny. Dwójkami naprzeciw siebie. 8. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy.kręcenie korbą (mały ruch. jedną ręką lub dwoma rękami.

na plaży. Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech. .wydając głos zmarzniętego). które w danym układzie ciała nie muszą być czynne. wykrocznym . lekkie ruchy. Pw. W staniu rozkrocznym. „oporowej". NN zgięte. Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu.leżąca przodem. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę. w ognisko. a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu. Przede wszystkim dopilnować warunków. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. 6.grać na trąbce. Ćwiczenia izometryczne . kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech). przejście w zwisie ugiętym po tramie.ciasto rośnie. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń. Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej. leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion. Pw. . ugięcia i położenie nóg i rąk. . gorące mleko. Do ćwiczeń siłowych należą: a. objąć kolana i drżeć z zimna .wymiernej zdolności motoryczności człowieka. W staniu luźne wymachy RR. zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi. charakterystyczne cechy ruchu. skłonić głowę. Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. RR w górę. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy. które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni . . Ćwiczenia z dużym obciążeniem . do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone. Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw. dmuchać.wydech ustami). bez względu na to. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw. 4. Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. Rzucanie kulkami śniegu za siebie. Pw.i zimno. a jednocześnie naturalny. przeciąganie się .3. U w a g a .sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy).jak wyżej .dmuchać na świeczkę. Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. Klęk podparty rozkroczny . postawione na podłodze . -jak wyżej . Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew.deszczyk spadł . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała.opalanie się na plaży. Grabienie siana. Siła skurczu mięśni powoduje. 7. podpór leżąc przodem). Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu). Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci.leżąca. że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny. żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko. np.jak wyżej . .leżąca tyłem. poruszanie rękami i nogami swobodnie. Pw. na zamarznięte szyby.dmuchać na piórko.w bezruchu. Fantazyjne określenia . Siad klęczny (parami) . 5. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się.np. wiatr wieje. . bez napinania mięśni. Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość.leżenie na trawie. jak stać. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. kiedy przybierają postawę dobrą. 119 118 . wspinanie się po linie.chuchać na ręce.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. w jakich odbywa się oddychanie. Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. b.przeciąganie bielizny. . tak żeby dzieci rozróżniały. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: .wąż wydłuża się i syczy (długo). Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. a kiedy złą.

czołganie się czy chód na czworakach. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. RR w górę". znanego teoretyka wychowania fizycznego. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". który wykonuje ruchy RR w tył. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. c. Ryć. Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. np. unosi współćwiczącego. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. b. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. Gilewicza. np. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. 45. ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. Gibkość jest związana ze zwinnością. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. Drugi wykonuje skłon w tył. Ćwiczenia. ćwiczenia ro/. układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała. Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. po skłonach intensywnych w tył. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. marsze i biegi terenowe. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. Zasadą jest.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np.luźniające w skłonie w przód. trzymając za przeguby nadgarstków. w siadzie prostym RR w górę w skos. Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. współćwiczący. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. Według prof. w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. np. chwyt za dłonie współćwiczącego. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. 46. np. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. . d. Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości. c. hantlami. Ćwiczenia siłowe .Konstancin.

120 .

RR w górę. i to samo w stronę przeciwną.stojąca na PN. utrudniony oddech przeponą.stojąca.powrót do pw. . w bok.skłon głowy w przód. . .luźne zwroty głowy do położenia w przód. RR w górę. to samo druga noga. potęgującym element rozluźnienia.luźne krążenia głową. RR w dół: l. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki. .T. 4 -powrót do pw. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia. Pw.leżenie przodem . a potem rozluźnić. 7. .siad skrzyżny. Pw. Przykład: pw. to samo w stronę przeciwną. . opuścić RR. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw. przyborów i przyrządów. 3. swobodne wymachy RR różnokierunkowe. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. Pw. RR w bok: l. to samo druga noga. Są ćwiczeniami.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy. mięśnie synergistyczne). . Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. 3 .opuścić tułów do skłonu. Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych. 4. NN ugięte. 4 . . równoważnia itp. ułatwione oddychanie torem piersiowym. Pw. RR w dół w skos. Pw. rozluźniając je. w małym rozkroku.luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. które odbywają się na określonych przyrządach. Pw. głównie pod koniec lekcji. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna. b. poręcze. . 3. Pw. 6 . .stojąca lub siedząca. . bez współćwiczącego. który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. . które ćwiczący wykonuje sam.leżenie tyłem. pół siedząca. . Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe.leżenie na boku. 3) pw. RR chwyt za biodra . Pw. RR za głowę. Pw. NN lekko na zewnątrz. RR w dół na skos. LR w dół. wstrząsnąć RR. RR w dół: 1.w rozkroku. 5. RR w dół. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). . skrzynia. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a. .siad klęczny.stojąca. nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. .2 . 2. Są to ćwiczenia. kolejne wolne opusty RR i przedramion. Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni. . 2. Pw. Pw. . . Pw. . 2) pw. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. RR w bok. RR rozluźnione: 3. poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech).stojąca.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania. całego ciała). PR w łuk nad głową. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód. Ćwiczenia na przyrządach. noga wolna zatacza ósemki.stojąca. wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. Pw.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy. LN nieznacznie ugięta. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. ławeczka.wykrok PN w przód .Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje.jak wyżej. Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: . luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej. .leżenie przodem. luźne uginanie przedramienia.różne górne położenia rąk.stojąca w rozkroku. rozluźnienie mięśni całego ciała. ale powoli. 123 . rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie. . 8 . RR w dół. Pw. w tył. T w półskłonie. Wskazania: .). Pw. 2.stojąca. np. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi. . -jak wyżej. 4) pw. 5. Pw.stojąca w rozkroku na nogach ugiętych.wznos RR przodem w górę. .wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. głowa zwrócona w bok.luźny skłon w przód. tułowia. .pół leżąca.leżenie tyłem. Pw.stojąca. RR w dół: .leżenie tyłem. Ćwiczenia wolne. -jak wyżej. . 4 . RR luźno. półskłon RR w dół.zmniejszenie odczucia bólu. 6. Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw.różne.

klęk podparty: wdech. wydech . 124 . Pw. RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . w skos. wydech . Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie.leżenie tyłem. Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia.leżenie tyłem. RR oparte obok bioder: wdech .przejście do siadu skulonego. . 2) leżenie tyłem. wydech . gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. P w. laski gimnastyczne. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. 2) wdech przez nos. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/.esło.leżenie tyłem.leżenie przodem. chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. 47. Przykłady ćwiczeń oddechowych. wydech . szarfy.skłon w przód z dotknięciem głową kolan. . . RR w dół: wdech. . . . . RR na barkach. Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie.RR w dół.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. na udach: wdech. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń. piłki lekarskie.c. woreczki itd. a także wad postawy i skolioz. Pw. w dół. Pw.prostowanie T i głowy w tył. RR w tył. wydech .pw.wznos RR przez wyprosi łokci. wydech ustami lub nosem. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania. Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych.skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża.)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne.RR w bok.RR skrzyźnie. 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos. Ćwiczenia z przyborami. 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych.siad na ławeczce: wdech . Instruktor liczy sekundy.stojąca lub siedząca.prostowanie NN. Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. Są to ćwiczenia. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć. Pw. wydech .siad klęczny z przemachem RR w tył. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem. wydech z wymawianiem zgłosek. Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. . Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw. wydech . atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. Pw. RR w dół na skos: wdech . które dla lepszej wyrazistości. Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. wydech . Pw.siad prosty podparty: wdech.

swoich ruchów. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra. 6) obserwowanie przez ćwiczącego. W zespołach ćwiczebnych. Pw. gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu. jak wzmożona pobudliwość. 2) siad lub pozycja leżąca przodem. 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany. 5) pozycja leżąca tyłem. na brzuchu woreczek z piaskiem ok.blizny pooperacyjne. . lęk. osłabienie woli. 4) pozycja leżąca przodem. W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji.ograniczenie ruchomości w stawach. którymi są: chód. Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą. wydech. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . w bok. łokcie oparte o uda. . w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej. RR obejmują brodę i policzki.choroby układu nerwowego. np. Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej. w których znajdują się osoby po urazach ręki. RR w dół: wdech . Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. . w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych.narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi. sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych.bezruch. zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności. szczególnie dzieciom. 5) dobrze regulowane tempo ruchu. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. brak koncentracji uwagi. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne.zwiększone napięcie. .stojąca. . Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. RR w dół: wdech .wyprosi nóg. . Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym.osłabienie mięśni i czucia.leżenie tyłem. . 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). . Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. 3) powtórzenia ruchu.siad kleczny: wdech . elementy równoważne ruchów itd. stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: .opuszczenie rąk. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. 3 kg.klęk prosty. na głowie. Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego. skok. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. Pw. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. bieg. potrzebne w życiu ruchy. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży.wznos RR bokiem w górę. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk.zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej.jeżeli nogi są bezwładne.ból. 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. 2) precyzja wykonywanych ruchów. jeśli to możliwe. tułów pochylony w przód. . 3) siad prosty. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. 126 .następstwa choroby.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. Osobom leżącym. wydech .procesy starzenia się. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych. gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. . . wydech . Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży.

przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . bez pomocy rąk. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. zaistniałego stanu funkcjonalnego. Łatwe ćwiczenie równoważne. 9) przestępowanie przez splecione ręce. np. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. w jakich ćwiczenia się odbywają. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. laskę gimnastyczną itd. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne.statycznej i dynamicznej. właśnie dlatego. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. np. 4) chody i biegi. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. w których występuje element równowagi. a przynajmniej akceptację. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. 5) skoki. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . przejście do klęku i odwrotnie. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. np. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. uwagę. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. 10) zmianę sposobu przejścia. Równowagę tę trzeba przywrócić. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). 9) zmianę układu ramion. Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. to inne zwiększają swoją piace. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała. Czucie mięśniowe. Dają wiele „radości ruchowej". półwagi i wagi. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych.ale mogą być pokonywane. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. uwagi. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. wypady. choć z trudnością . 3) zwiększenie wysokości przyrządu. Ćwiczenia równoważne. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. 5) równoważne w formie zabawowej. Rozwijają koordynację ruchową. w sytuacji. 6) przysiady i półobroty do pw. przezorność i śmiałość ćwiczących. a więc zabawy bieżne. które są życiowo użyteczne. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. 5) z przysiadu. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. 7) uniki. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. koncentracji.wroty głowy we wspięciach. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. 3) y. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). wytrwałości i odwagi. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). 5) pochylenie płaszczyzny. 2) zwisy i podpory. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. rzutne itd. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. wykonanie kroku w przód. decyzji. np. staje się o wiele bardziej skomplikowane. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. 4) równoważne ze współćwiczącym. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. 3) wyrobienie nawyków ruchowych. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. 2) równoważne z użyciem przyborów. b) w dźwiganiu. 3) równoważne na przyrządach. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. 8) zmianę warunków..

Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. linki. w której ciało ma taki układ. Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . . RR i NN w górę. mają również charakter ćwiczeń kształtujących. kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy. . w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni.: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach.in. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. 6) siad płaski .Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. przez siłę ramion i pasa barkowego. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym. 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR.zwis na podudziach. praktycznych nawyków.piłki lekarskiej. Stopień trudności zwisów jest rozmaity. 2) z pw.co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała.zwis skulny. wznos PR i LN. np. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących .zwis w oparciu na przedramionach. 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. . We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce.zwis przerzutny. że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia. druga podchwytem.wieku. 3) podpór leżąc przodem. Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem).klęk obunóż.dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć. Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia. . W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. 131 130 . 8) wymijanie się dwójkami. P o d p ó r jest to pozycja ciała. 48. który można zwiększyć wieloma sposobami. 2) chwyt wewnętrzny . gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. 3) zwis dwuchwytem . 10) w dwójkach . Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. tułowia i ramion. Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie. 48): 1) zwis podchwytem . Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne.chwyt od zewnątrz. Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni. Rodzaje zwisów: .dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz. przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty.przejście do siadu równoważnego. gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). linia barków równoległa z osią przyrządu. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami. 7) przekroczenie „przeszkód" . Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą. na równoważni. Z w i s jest to taka pozycja. płci i sprawności. drugi .chwyt od wewnątrz. . W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. dłonie zwrócone na wewnątrz.zginacze i prostowniki . . 2) zwis nachwytem . ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. potem zmiana. oprócz charakteru użytkowego.jedna dłoń nachwytem. dłonie zwrócone na zewnątrz.przechodzi przez niego.walka „kogutów". W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie.zwis (na rękach). 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu). przejście po odwróconej ławeczce. bacznie obserwując jego ruchy. 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu).zwis przewrotny. Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają. Pracują głównie grupy mięśni prostowników. Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi. ruchy R i N w różne strony. Ćwiczenia w zwisach i podporach. m. 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie. 2) po przejściu czołganiem po materacu. W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać.

np.półprzysiad zwieszony. Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej. Inny podział zwisów: . d) półzwisy leżąc (ryć. .półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. 50.odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. Zwis c z y n n y . ciało ma jeszcze inny punkt podparcia. W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. jaki występuje w zwisie. w których. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. W zwisach. c) półzwisy postawne (ryć.jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. . również w linii uchwytu dłoni. drążek). 49. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. a masę ciała utrzymują palce i dłoń. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja).odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. Wysiłek. siłą ciężkości. Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna. Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. a nie wstrzymywania oddechu. W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa. tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . . nóg o podłoże. Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych.siad zwieszony.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia. . tram. Postawa zwieszona może być: 1) przodem .zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). 50). odpowiednio młode i sprawne. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. 3) bokiem . wymaga rytmicznego oddychania. łopatki kierują się do linii kręgosłupa. 51). w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców. klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. b) pozycje zwieszone (ryć. a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają. dostatecznej siły mięśni ramion. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi. np.półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże.odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. 52). Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka. . Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. Postawy zwieszone. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. .stanie zwieszone. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. 53). w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego). Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. 133 . . Ciało zwisa bezwładnie. pod wpływem siły ciężkości. a układ ciała w postawie skorygowanej. poręcze. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. Brzuch napięty. na podudziu . 2) tyłem . S ąt o takie pozycje. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia.p ó ł z w i s y. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć. barki obciągnięte w dół.pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e .przysiad zwieszony.

Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. dłoni. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. 4) wspinanie na drabinkach. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. tramie. tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Pozycje zwieszone. L e ż ą c . 52. Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. na drabinkach. Półzwisy postawne. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. np. Ćwiczenia w półzwisach. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie.przytrzymywanie za przegub dłoni. Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. 51. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. Asekuracja . 135 . skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. 53. Półzwisy leżąc. półzwis leżąc tyłem (a. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. i wzmacniają siłę ramion. Półzwisy P o s t a w n e . Ćwiczenia ogólnorozwojowe. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. doskonaląc zdolność koordynacji. 2) chody w bok w półzwisie.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. kończyny górnej.

56. przeploty pionowe Ryć. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi). RR zagięte. ławeczce i drabince. 54. tułów j nogi poziomo Ryć. Wspinanie po linie.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 55. . Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). Przeploły. 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir.

szczególnie w obrębie kręgosłupa. Ramiona są skrzyżowane. wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty. w stronę prawą. np. Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi.4) zejście . przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. lewa dłoń podchwytem.przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . tuż nad głową. za szczebel na wysokości klatki piersiowej. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. dwuchwytem.dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni. 2. Przeplot w lewo .siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. podtrzymanie. zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. Przeploty p oz i o m e . Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg). Stopy wsparte na podłożu. dwuchwyt skrzyżny. nogi ugięte i złączone. prawa jak najdalej nachwytem. które mają niepełną sprawność nóg. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. lewa ręka podchwytem.przy uchwycie nogami. Zwiększają siłę i gibkość ciała. 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. pomoc lub tylko obserwacja. z siadu (porażenie nóg). prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. kolejno. na której znajduje się ćwiczący. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. Głową w przód . nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. tzn. P r z e p l o t y p i o n owe. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu.Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Wspinanie można też stosować u osób.

zwra. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami.tyłem. 5.przodem lub tyłem. żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu.kroczny. .szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. d) zwis na podudziach. Są to ćwiczenia. na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce. Ugięcia i wyprosty ramion. 57.na kółkach. ale i mięśnie przywodzące ramion. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół. . 4. Wymyki i odmyki. zamachy. f) zwis przerzutny: . Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe. 3. Wahania i wywijania. 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób. . Zwisy. a dopiero potem całkiem je opuścić. b) zwis tyłem. W nachwycie . 2. g) zwis przewrotny: . które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion.przodem. prowadząc nogi w przód. 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia. Są to układy ciała dość trudne. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny.do przodu i do tyłu. Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. ale na niskim tramie lub drążku. Chody i obroty. e) klęk zwieszony. Wahanie . Ćwiczenia w zwisach: 1. Wejście i zejście. np.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". W podchwycić . Na przykład na drabinkach poziomo.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. c) zwis z oparciem o ramiona. cać uwagę. Zamach .kroczny. najpierw poprzez . Zwisy (ryć. Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu.

138 139 .

59. grup ćwiczeń stosowanych. Jest to skoordynowanie czynności ramion.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą).prawa ręka i lewa noga. .wahanie (przednie. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie. Rz. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). 58. Chody w podporach i czołgania. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. Przewroty w oparciu na przedramionach.rzuty w marszu. chwyty i dźwiganie Rzuty.lub oburącz. . tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących.rzuty w określonym rytmie. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych. wyprosty ramion. w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego.rzuty i chwyty na czas. 4.rzuty ręką prawą.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg).zmianę krzywizny lotu. 7. ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. 2.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu. Odmyk przodem. d) czołganie .połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami. . na przemian lub jednocześnie praca ramion. 140 . Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie. na opół od l do 6 kg. e) chód gąsienicy . Ćwiczenia siłowo-statyczne. 6. tylne) Ryć. 3. Rzuty. właściwej asekuracji. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących. Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. z dodaniem obrotu ciała. . ręce na podłożu . W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach. Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym. Rzuty i chwyty (ryć.zmianę pozycji wyjściowej. Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . . potem zmiana. Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. c) chód chyłkiem (nogi proste. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym. Można wykonywać je jedno. lewą i oburącz.rzuty z zamkniętymi oczyma. . Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. . Wspierania (ćwiczenie wyczynowe. np. wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7. Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut . przez S7. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. .wykonywany zamachem rąk znad głowy. Uginanie i zginanie. Wahania i wywijanie. Kołowroty i przemachy. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość.zwiększenie odległości.

uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. np. 4. Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. .woreczki z grochem lub z piaskiem . Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. Tak rozstawić ćwiczących. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. a potem balonika i piłeczki pingpongowej. Pchnięcie piłki z pw. jak rzuty woreczka do tarczy. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. koszykowa).baloniki. z ograniczonym wychyleniem tułowia. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową.piłeczki małe gumowe. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów. . w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . 1. 61.piłki lekarskie. jak najbliżej linii pionowej ciała. z narysowaną figurą. Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. . 2. Rzut pchnięciem. Rzut piłki można osłabić.na ogół małe. 60. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. np. np. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania. Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. 5. Rzuty. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku. leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. a przy tym jest bardzo atrakcyjna. kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku). przenoszeniu i ustawieniu jej.piłki lekkie (siatkowa. Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. Polega na unoszeniu masy.ryć. . Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi.

zmieniać ułożenie na prawy. gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. . 3 . wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa. .lądowanie. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie.skok rozkroczny.skok klęczny. Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 . Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . Unosząc przedmiot przed sobą. lądowanie do postawy).skoki obunóż. gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa. 2 . 2) boczne . 2. Skoki (ryć. Aby dobrze je wykonać. potem lewy bark. 3) z obrotem: przerzut na skrzyni. Skoki mogą być wykonywane z miejsca. Każdy skok składa się z 4 głównych faz. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). Skoki proste to skok w dal i wzwyż. Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. Skoki dzielą się na: 1. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. Skoki.lotny (albo przerzutny). Charakteryzują się tym. inaczej siłowej. .chyłkiem. trzeba je powtarzać. 2. 3. inaczej proste.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. . np. 4 . Mieszane.lot. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych. 62. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: . Charakteryzują się tym. 145 . Wolne. . Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg.rozbieg. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. z marszu i z biegu. 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć.skoki jednonóż.skok kuczny. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. Na głowie .1.odbicie.prawą lub lewą stroną nad przyrządem. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji. Na barkach .

Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii. Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. .na dalszą odległość. a cechy chodu zostają zaburzone. w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie. Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion.chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 . na piętach. chód Ryć. Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy.RR w górę. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne. 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka. .szybszy. W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny. skoki wolne wyrabiają skoczność.izotonia . Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym.chód po skośnym podłożu (teren górzysty.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. 63. szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się. .zmianę sposobu i kierunku poruszania się.z wypadami. krokiem skrzyżnym. na określone liczenie. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. potem z balonem). stosuje się je tylko wtedy. . . w sali ławeczka skośnie ustawiona). . nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga . np. .RR w bok. to stosuje się chód: . Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego. Prawidłowość chodu określają cechy chodu: .Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka. 3 . Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży. . w którym ciało traci kontakt z podłożem .lewa ręka i właściwy skręt tułowia). opanowanie koordynacji ruchu: . która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia).jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. w przysiadzie). gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa.zmianę sposobu przejścia (na palcach. Chód i bieg często można poprawić. Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. pracy serca i płuc oraz przemiany materii.z unoszeniem kolan. . W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną.izochronia . rzut do współpartnera itd.RR w przód. .zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę.). Chód i bieg. stany pourazowe nóg i tułowia. W innych sportach wyczynowych. W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). " . należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach.zmianę tempa. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. gdy brak jest przeciwwskazań. 4 .na każdy krok. na ogół bez gwałtownych wysiłków. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. zmniejsza się wydolność mięśni. co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi. . dyskopatia itd. W biegu istnieje moment. Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: .jest to faza lotu. Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe. gimnastyka przyrządowa). tryb życia itp. 2 . z piłką lekarską. W rehabilitacji są mało stosowane. .zmianę obciążenia (np. które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna.chód z klaśnięciem . gimnastyka artystyczna. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. a nie chodu patologicznego. Biegi i chody (ryć. W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy.RR w dół.ze zmianą tempa. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka. kozłowanie co drugi krok.

146 147 .

Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. 65). 2) ćwiczenia dynamiczne. umiejętność podejmowania decyzji itp. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach.p\v. piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Jest to równowaga chwiejna. Organizm sam domaga się odpoczynku. są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. która jest bardzo mała. jak biegi na czworakach. np. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany.Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu. siadem rozkrocznym. Piramidy 5 Wychwyty Ryć. np. w różnych warunkach. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć.Mostki' 4. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych. odwagę. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. najpierw wolno. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. s/ybko. . ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. 64. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych.Szpagaty" 3. Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. Następnie ugina ręce w łokciach. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. o dynamicznej pracy mięśni. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. polem na sygnał. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. stanie na rękach. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie . nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. siłę woli. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. Zmęczony biegiem musi odpocząć. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. Przerzuty 1 Przetoczenia 1. przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. . 148 3. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia). Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. przechodzenie przez szarfę itd. np. salto. Przewroty 4 Salta 2 . biegi w połączeniu z czołganiem.

65. przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 150 151 . 66. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne.I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć.

Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . Przetoczenia. Stanie na głowie (ryć. 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami.pw. 152 153 . wytrzymać 5 sekund.nadmierne wygięcie. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). . pw. łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". szeroki chwyt za pierwszy szczebel . niedokładne i powolne skulenie się. 65). W tej pozycji przetoczyć się w tył. w przysiadzie. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego .przetoczenie w tył i powrót do pw. Linia bioder prosta.ułożenie głowy zbyt blisko rąk.. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku. w tył. która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. 1) pw. d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. 5) z pw. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego. nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże. z tułowiem załamanym i wygiętym. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół. przyjmując pozycję w skuleniu. jak wyżej . (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem. w bok. U w a ga .wyprost obu nóg. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu. Leżenie przerzutne. Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: . Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia. potem na komen-de: a) pw. Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę. Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark. Ćwiczenie to wykonuje się z pw. 3) pw. 5) pw. np. w skuleniu.pw.opieranie głowy nie na czole.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód. leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę. Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. wyprostować ręce. . Wykonywać je należy na miękkim podłożu. leżenie przerzutne w skuleniu . unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego.2) skulenie . ale na ciemieniu. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. c) to samo do przysiadu na palcach. tylko z podparciem bioder rękami. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. 65). stojąca. „kołyska" w przód i w tył). przy czym masa ciała spoczywa na karku. Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. tułów lekko wygięty w tył. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. Przewrót w tył (ryć. b) to samo w szybkim tempie.złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz). . skulić się. z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy .prostowanie nóg na przemian. czoło opiera się dłońmi w ten sposób. Błędy: . 6) pw. przejść na całe stopy. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. leżąca tyłem . 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. opóźnienie oparcia rąk za głowę.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego. 2) to snmo. 4) z pw. 2) z przysiadu . Przetoczenia mogą być wykonywane w przód.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę. na początku ćwiczyć indywidualnie. leżąca tyłem głową do drabinki.utrzymać prawidłowe skulenie.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. . . Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu. 4) to samo. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę..

5) skok żabki . jedno dziecko jest koniem. 6) „skoki wiewiórki na drabince" . elastyczny. druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego. 5) „zrywanie owoców" . druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. 2) zeskok z łodzi na brzeg . Stanie na rękach (ryć.dwójkami.wejście krokiem dostawnym. Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość. głowa w dół.wspinanie się na drabinki. Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie.trzymać się jedną ręką.dzieci stoją trójkami obok siebie. tylko wyprost nóg. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. zejście dowolne. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze.stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. siłą. jedno dziecko za drugim. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe . Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. 65). 7) jak wyżej. co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg).wejście na drabinkę . 2) „ciąć drzewo" .ciągną (podłoże musi być odpowiednie. 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach). ł powrót do stania na nogach. zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu .z próbą wyprostu nóg do przysiadu. 2) wchodzenie na „wysoką górę" . Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka . 154 155 . odbiciem obunóż. 3) „ucieczka przed psem" . 3) „noszenie koszyczka" . żeby „koszyk" się nie pokaleczył).z drabinki na drabinkę (nisko). 2) podskoczyć do gałęzi.Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi. 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. z kamienia . nogi w rozkroku. powinien asekurować i pomagać sam.zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu.zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego).wejście na drabinkę.rytmiczne podskoki.dwójkami. Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej. do jabłka. chwyt szczebla. 3) podskoczyć i złapać motyla. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. 4) parami podskoki w kąpieli. a nie przy pomocy współćwiczącego.z zamachem ramion doskok miękki. 8) „mucha chodzi po ścianie" . 3) zeskok z płotu. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie. który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach). 7) w przysiadzie na drabince . 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem.zrywanie owoców. jedną ręką ruch naśladujący mycie okna. drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. 4) „mycie okien" .z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny.chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami. pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach. środkowe siadają z nogami zgiętymi. U w a g a .

podrzucić i złapać. kłus.ostrożny chód na palcach. 7) ptak w locie . . C. . 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu. d) „fasolka do garnka" . potem pod lewym. przewracanie się na plecy i powrót do siadu. Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem. 5) stanie jednonóż .narysować palcem stopy kółeczko. potem wolno opuszczać w dół. 3) przejście po ławeczce na czworakach.ez ławcc/kę szwcd/. U w a g a .bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion.w postawie jednonóż.jak bocian.podnoszenie piłki z ziemi .stępa. galop. 156 . odstawia wolno nogę w bok (na przemian). c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). 6) stanie jednonóż . Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu. liczbę. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie). Wolne: 1) bąk .ie na ręce niskie skłony. 3) przerzucić woreczek pod kolanem.rytmiczny marsz w rzędzie.U wa ga . to samo drugą nogą.wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy. to samo drugą nogą.jak strach na wróble. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki. wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem. Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką. 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. noga ugięta w przód. c) w przysiadzie podpartym .bąk z przytrzymaniem kolan. elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. 157 . gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw.jak kogut. 7) stanie jednonóż . 5) „pociąg" .pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy.przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). obioty wokół własnej osi. 9) szewc szyje buty . Wolne: Ćwiczenia równoważne A. woreczek na stopie i zataczać koła rękami. B. Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie.szybkie dreptanie. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką. 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami.pr/. Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze . 10) stanie jednonóż . 11) stanie jednonóż . 6) zabawa w konie . kołysząc się.ką 7. Biegi i chody: 1) chód lisa .zaglądanie pod kolana.pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). .kurczątko wyd/iobuje ziarenka . Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim.w pr/ysiad/. B. . Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać".wtaczanie piłeczki głową pod siebie. 2) ułożyć woreczek na stopie.jak katarynka . . pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. 8) stanie jednonóż .w przysiadzie z chwytem za stopy.pr/cjście pr/.jak pajac. 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym . kwiatek.bieg z ruchami ramion. Trudniejsze ćwiczenia równoważne A.nawlekanie igły. druga noga ugięta w tył. ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę.dotykanie głową kolan. b) w przysiadzie podpartym .ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". 3) chód kaczki . pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą. 8) bieg w siedmiomilowych butach . 4) stanie jednonóż . 2) chód koguta . Na przyrządach: . tyłem. Potem wyprosi.chód z wysokim unoszeniem kolan. pod prawym. 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik. d) z przysiadu podpartego na materacu . b) siad i zjazd w dół (asekuracja). b) chód na piętach (ramiona na biodra).jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami).winda. 3) stanie jednonóż .kręcenie korbą. . przetaczanie się.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. 9) bieg pieska. bokiem).w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie . c) wspinanie się na czworakach. woreczek winduje się w górę.

wzmocnić psychikę do dalszej. Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym. Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. 2) polepszają stan zdrowia. z dala od rodziców. w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie. W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. które można użyć do gier i zabaw. W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. dwie czy więcej lekcji . twarzami do siebie w parach (asekuracja). za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa. w których może brać udział więcej uczestników. Dobór gier i zabaw. pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. warunków klimatycznych i atmosferycznych. jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. . elementy taneczne itd. 3. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe. na podstawie „podmiotu lekcji". możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego).zjazd . .materiału ćwiczebnego. Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel. Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo . świadomej „walki" ze swoją chorobą. 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa.). w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. ze śmiechem i emocją. poznaje otaczający świat. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. . Uwzględniając powyższe uwagi. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. gry i zabawy ruchowe. wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie. jak również na ich narząd ruchu. Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny.dzieciom . wieku i stopnia sprawności fizycznej. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność.na jedną. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni). 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć.ławeczka skośnie (nisko). potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. 2) elementy muzyczno-ruchowe. 5) rozwijają sprawność fizyczną. jego naturalną potrzebą.naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo.dorosłym . Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. posiadanego sprzętu i urządzeń.. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego.przejście parami wzdłuż ławeczki. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). 159 . Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1. zjazd w siadzie (asekuracja). należy pierwszeństwo dawać tym zabawom. dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie. przede wszystkim dzieci. wyposażeniem sali i przyborami.pompa . W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: . wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw. Zapoznać się z grupą ćwiczących. zmniejszyć apatię.granie na harmonijce w staniu jednonóż . .bawić się radośnie. Określić liczbę uczestników. 2. 3) elementy sportu. możliwości ruchowe ćwiczących.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny. prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. wzbogaca swoją psychikę.wiek. elementy różnych dyscyplin sportowych. płeć. 4) wzmagają ogólny rozwój. Naturalne formy ruchu.

dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. bezpieczne równoważnie. żeby mógł wygrywać raz jeden. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. Nobla w Warszawie. ruchome kraty. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. Przybory . 8. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . szybko przeprowadzić drugi podział. 7. nie dopuszczając do tego. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. ich zmęczeniu. schody. 10. woreczki. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. stoły pingpongowe. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. podesty. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. Obserwować przebieg zabawy. orientując się w reakcjach uczestników. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). 5. W Polsce są takie ogródki. a w szczególności z dziećmi. Ryc. Właściwy podział na grupy lub zespoły.szarfa kolorowa. jeśli nie można inaczej.4. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci. 6. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. 67 i 68. piłeczki małe. agresywności czy nadmiernej radości. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. piłki lekkie. chorągiewki. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. należy obmyślić taki podział. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . zjeżdżalnie. kosz do piłek itd. ażeby np. zjeżdżalnie. linki. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. raz drugi zespół. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. 11. huśtawki. mniej sprawne dziecko. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul. Jeżeli podział na grupy nie uda się. skakanki. a tak się zdarza. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. schody. numery. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. przez które zespół przegrywa. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. np. 12. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. żeby. ale wesoły. 9. np.

Gry ruchowe. składania i rozkładania. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. 9. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. 8. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. balustrad lub poręczy. kierowców samochodów itd. W usprawnianiu leczni163 162 . Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. koordynację ruchową. Zabawy i gry bieżne. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. przeskakują itd. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1.domów. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. kamieni. Zabawy i gry na czworakach. klocków. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. Zabawy i gry kopne. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. Uczestnicy zabaw chodzą. mostów. życia i przyjaźni. piasku. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. kształcą poczucie rytmu. Zabawy te są bardzo ważne. Zabawy i gry z mocowaniem. prawidłową postawę ciała. Zabawy ruchowe. podobnie jak zabawy manipulacyjne. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. Opiekunowie dzieci. 7. 3. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . 2. biegają. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. W całym przebiegu lekcji. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne.nek. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. Zabawy ze śpiewem. mocują się. a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. np. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne. lotników.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. 4. Wyścigi na wesoło. Z. 3. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. dając im równiejsze szansę zabawy. kształtują cechy motoryczności i wychowują. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu. Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. Zabawy i gry skoczne. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1. zamków z różnych materiałów. 5. dźwigają. cieszyć. postawa dziecka powinna być korygowana. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. drewna. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. Zorro.przekształcania ich. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. przy wykonywaniu budowli z piasku. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. 2. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. Gry drużynowe. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów .ciekawe. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. Zabawy i gry rzutne. 6. uczą działań w grupie.

6. Działają wychowawczo. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej).czym są bardzo potrzebne.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. z chodu czy biegu. np. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. 3. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . 2. np. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. Prawidłowy rzut zależy od kontroli. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. chwyt). 73. Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. Ryć. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . a rywalizacja 165 4. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. tarcza na ścianie. Celem może być kosz. 5. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. 71. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. spostrzegawczość i orientacje. 70. Pozycja na czworakach. pasa barkowego. Ryć. szybką reakcje. Rozwijają szybkość. Kształcą dyscyplinę. 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. Ryć. koordynację ruchową. 72. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. umiejętność koncentracji. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne. Ryć. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). 164 . precyzję ruchu. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. koło na podłodze. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. Zawierają naturalne elementy ruchu. 69. Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. podpierająca ciało w czterech punktach. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. pośrednio tułowia oraz nóg. 69. siłę. Ryć. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut.

obręcze. 6) skoczne. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). 7) kopne. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. 77. Ryć. 166 . 4) rzutne. krążki. 75. układ oddechowy. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. 3) na czworakach. nie na pięty. Do 11. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. bez rygorystycznych przepisów. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. 167 Ryć. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. woreczki. 76. woreczka czy lotki. piłki.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. Należy uczyć. 2) orientacyjno-porządkowe. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. kolanowych i skokowych. które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. szczególnie chłopców. oprócz tych. krwionośny. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . zwinnością i celnością. 5) bieżne. 9. Ryć. 74. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. rozwijają równowagę. są to zabawy: 1) ze śpiewem. są to zabawy: 1) ze śpiewem. rż. dobranej pozycji wyjściowej. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. 7. rż. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. Od 11.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . laski . 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. laski gimnastyczne. 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. 8. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. Do 11. w rzucaniu . że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp.Ryć. rż. koncentrację. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. 2) orientacyjno-porządkowe. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. Mogą być wykonane za pomocą piłki. np. odpowiednich przyborów (szarfy. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy.indywidualna lub grupowa. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup.

a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. dowolnej wielkości. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. którego dotknął uraz fizyczny. lecz na materacach. Człowiek. pokonywać „samego siebie". przewiewny. 2) strój ćwiczących . 6) zabawy z mocowaniem . a nawet kamienie. 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. najczęściej ma również uraz psychiczny. np. Resztę pacjent musi zrobić sam. odpowiednio obcisły. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami. rż. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. przez upadek do tyłu.zabezpieczony. Ustawienie: luźna gromadka.nie krępujący ruchów. w nowych. Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych.zabezpieczyć samowolne. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd. zabawy ze śpiewem. u „wygranych" nadmierną radość. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi.nie powinny odbywać się na gołej podłodze. większość z nich można zmodyfikować tak. Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. np. niż przewidywano. 5) rzutne. rzuty piłeczkami do określonego celu. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. np. A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich). Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. może wywołać u „przegranych" agresję. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. 3) sala gimnastyczna lub teren . Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. przyspieszony rytm oddechowy i tętno). a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. np. wchodzą na płoty.nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. U w a g a . 168 4) użycie przyborów . Boisko: równe. np. np. gdy dzieci są rozbiegane.kinezyterapeuta. W przypadku zmiany warunków na inne.3) zabawy z mocowaniem. U w a g a .5 godziny po posiłku). gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. Chorzy apatyczni. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. niewysokie drzewa. Boisko: dowolne.ądy. 169 . np. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. chorobą podyktowanych warunkach. zrezygnowani swoim stanem choroby. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. Przybory: zbędne. 4) bieżne. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. Aby władać własnym ciałem. 7) kopne. Powyżej 12. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. można też zmienić tok lekcyjny. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. 6) skoczne. 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. Przebieg zabawy. bladość lub zaczerwienienie twarzy. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. pagórki. szczególnie u dzieci i młodzieży.niezbędne spodnie. gdy jest zimniej. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. 7) zabawy na czworakach . niż były przewidywane.

Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. wkładają między swe głowy piłkę. W czasie biegu głośno krzyczą „hura". za drzewami itp. do domu" . Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. jak też wszyscy inni. Przebieg zabawy. Przebieg zabawy. Odmiana. popychają. Wygrywa para. skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. U wa ga . wracają biegiem na miejsce poprzednie. na spacer" . Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. na s p a c e r . powoli. do domu -dzieci. podrzucają. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. U w a ga . Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. gdy piłka wymyka się z łapek. U wa ga . mocno ją przyciskając. biegną za nimi na czworakach. przebieg zabawy taki sami. Przebieg zabawy. Ustawienie: na linii startu stoją pary. Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. Boisko: dowolne. które objąwszy się w pasie. Przybory: kolorowe szarfy. Boisko: dowolne. unikając potrąceń. „Toruń" itp. wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". starając się jak najszybciej dostać do mety. ale parzysta. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. Z tej pozycji na ponowny sygnał. Zarówno wiec dzieci będące w kole. Kto nie zajmie domku. które ustawiają się parami w dwu rzędach. musi być przeprowadzona konsekwentnie. Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. składając przy tym piękny ukłon. różni się tylko tym. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. Przebieg wyścigu. krzakach. Po zajęciu miejsc na mecie milkną. Przebieg zabawy. „Kraków". Z linii startu wybiegają wszystkie pary. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce. Domki rozmieszcza się dowolnie. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. Potrącają je łapkami. Odmiana. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. Mijają się z prawej strony. ociągając się. zostaje podróżnym. na spacer". Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . czając się i skradając. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. pilnie śledzi ruchy wezwanego. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. jak małe kotki. Boisko: dowolne.wybiegają one ze swego ukrycia. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. a podczas mijania się głośno krzyczą. jak to czynią kotki. że pieski chodzą na czworakach. aby biegnący mijali się z prawej strony. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. której udało się najszybciej wykonać zadanie. Na sygnał zmieniają miejsca. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem. 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. Co najwyżej. Przybory: zbędne. aby nie wypadła.dość niechętnie. Ten. Przybory: piłeczki kolorowe. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie.Przybory: zbędne. Dzieci. które pary przenoszą na metę. głośno krzycząc. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. tworząc koło lub półkole. Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. Boisko: równe. podskakują.p i e s k i . które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. 170 . w środku którego siedzi „mruczek". Należy zwracać baczną uwagę na to. Zespół dzieli się na dwie grupy. Odmiana. tj. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła. baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. Boisko: dowolne. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. Na sygnał wszyscy wybiegają. Gdy piłeczki potoczą się dalej. podróżny woła „Warszawa". w schowkach. Przebieg zabawy. Na zawołanie prowadzącego „pieski.).

przedostała się poza nie. przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. jednej „stacji nadawczej". Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. a poza nim „piesek". Rzuty mogą więc być górne. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. kto pierwszy wykona zadanie. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. 172 . Przebieg zabawy. Przebieg zabawy. Przebieg zabawy. Ustawienie: luźna gromadka. który pierwszy wprowadził ją w ruch. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. by zadanie. Piłkę można podawać. Polega na tym. siedzącego naprzeciw.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu.„przesyłek pocztowych" . to udaje się na lewe skrzydło. Należy jednak pamiętać. Wszyscy wybiegają równocześnie. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami.z jednego miejsca. boczne. B(>isko: dowolne. to polecamy graczom ubrać się w palta. Wygrywa ten. Boisko: dowolne. Przebieg zabawy. Odmiana. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak. Przybory: zbędne. U w a ga . że wprowadza się w ruch kilka piłek . Lewo. Odmiana. było jednakowe. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Ustawienie: półkole. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. Ustawienie: duże wyciągnięte koło.. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. U w a g a . Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. by tocząc się możliwie przez środek koła. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". Boisko: dowolne. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy.Uwaga. „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. Przybory: piłka nożna lub inna. po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. jakie mają wykonać. w odległości 5-8 kroków. swetry itp. Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. Jeśli i podający piłki nie schwyci. „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. chwyty . ale parzysta. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. Wygrywa rząd. Na starcie ustawiają się dwa rzędy. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. który ją odrzuca. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. Boisko: duże koło. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. Ustawienie: szereg na linii startu. obok kilka mniejszych. z jajkiem itp. Dzieci naśladują konika. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. tj. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. wymijają się i równocześnie „rżą". wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. wracają. trzeciego itd. Przybory: kilka szarf. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych. aby dalej szukać pożywienia. a gdy znajdą się w połowie drogi. kożuchy. równe. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. Gdy znajdują się one u celu. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. Z kolei piłka wędruje do drugiego. „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. dolne.oburącz lub jednorącz. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. Przebieg wyścigu. przechodzi na lewe skrzydło. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. uczestnicy stoją twarzami do siebie. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. Boisko: dowolne. jak też i chwytnć w różny sposób. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. które układają na oznaczonym miejscu. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. np. Przybory: zbędne. Przebieg zabawy.

który podąża ślizgiem do linii półmetka. odpychając się rękoma od podłogi. jakie zajmowali w momencie startu. Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. Drużyna. twarzami zwróceni do środka sali.mety. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . w wieku 4-7 lat. Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. druga drużyna . kreda. toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. ściągających łopatki. oderwanie klatki piersiowej od podłogi. druga .w innym.mety. Organizacja i przebieg wyścigów. dotykanie klocków rękoma.do wiadomości prowadzącego. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. otrzymuje 15 punktów. druga .mety. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. mięśni pośladkowych. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie.14 punktów. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka". nieprawidłowy ślizg. Sztafeta kończy się. ugięcie nóg. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu .tak aby powstał mur itd. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. U w a ga . Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). po jednym dla każdej drużyny. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. dwie obręcze gimnastyczne. Organizacja i przebieg sztafety. dwóch sędziów. drużynie odejmuje się po l punkcie. druga . na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. Organizacja i przebieg zabawy. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. pleców okrągłych i pleców wklęsłych). która zgromadzi większą liczbę punktów. Wygrywa drużyna. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników. klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. która ma więcej punktów. która zdobywa więcej punktów. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. mniejsze lub większe. otrzymuje 20 punktów. w leżeniu przodem na kocykach. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali. ćwiczenie dla dzieci starszych. która pierwsza w całości dotrze do ławki. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. leżąc na brzuchu. czyli stopowania. dotknięcie biodrami podłogi. na kocyku. dzieci starsze od 8.19 punktów. Drużyna. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. która szybciej dobiegnie do linii startu . Sędziowie przy swoich drużynach. Wygrywa ta drużyna. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. ustawienie klocków nie stopami. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. za którą znajduje się obręcz. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. posuwają się w stronę ławki.19 punktów. kocyk dla każdego uczestnika. w środku której są rozrzucone klocki. mięśni karku. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. dwie piłki do koszykówki. 174 175 . Koło może być wiązane lub luźne. której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. dwóch sędziów. falstart). Wygrywa drużyna. Sztafeta jest zakończona wtedy. dowolnym kierunku. rż. odpychanie się nogami od podłogi.14 punktów. wysokie unoszenie tułowia. oraz celnego kopania. Następnie wykonują w „tył zwrot". Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza.mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny. a sami stają na końcu rzędu. Po przekroczeniu linii startu . podążają do linii półmetka. dwóch sędziów. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). Cel gry . Drużyna. dotknięcie piłki ręką. np. „falstart" zawodnika). Ten. Organizacja i przebieg sztafety. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. po jednym dla każdej drużyny. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. otrzymuje 15 punktów. Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. idzie do jego środka. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu .

5 m. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. Nie zalicza się rzutu. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. Zabawę powtarza się 4-5 razy. 2 obręcze gimnastyczne. pleców okrągłych. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. który zdobędzie więcej punktów. Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. pleców okrągłych. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. Organizacja i przebieg zabawy. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". które zajmowali podczas rzutów. odpychając się dłońmi od podłogi. drabinki przyścienne. osiowe odciążenie kręgosłupa. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. 7a każde trafienie zdobywa punkt. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. Wygrywa zawodnik w parze. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. Organizacja i przebieg zabawy. płaskostopia. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. 177 . W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. Wygrywa dziecko. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. pleców wklęsłych i płaskostopia). pleców płaskich. wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. twarzami do środka. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). Zabawa trwa 3 minuty. rozwinięcie precyzji ruchu. kreda.-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. . ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. lecę „w skrzydełka". Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. jednak nie może być mniejsza niż 1. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. Wygrywają ci. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. które było przed chwilą „berkiem"). Sędziowie stoją przy swoich drużynach. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał. której „strzały" były celniejsze.5 m i drugie duże. nogi ugięte w kolanach.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. w której znajdują się wszystkie woreczki. Uczestnicy dobrani w pary.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Wygrywa drużyna. „Berki" zakładają szarfy. Organizacja i przebieg zabawy. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". oderwanie od podłogi klatki piersiowej. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. Organizacja i przebieg zabawy. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). które zdobędzie najwięcej punktów. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. raz lewą nogą. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu. Za trafienie woreczkiem do koła. starając się. wyrabianie precyzji ruchu. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m).

Organizacja i przebieg zabawy. że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. gąski do domu". Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. U w a ga . Organizacja i przebieg zabawy. Organizacja i przebieg zabawy. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. podparty). Trafienia nie zalicza się. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. W ten sposób. dwa. w których dwa będą niedozwolone (o tym. Zabawę powtarza się 2-3 razy. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. potem dziecko odsłania oczy i mówi. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. Trafienie liczy się. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. np. Druga noga pozostaje w tyle. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Druga noga pozostaje z tyłu. zabawa wskazana w przypadkach skolioz. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. mało jest takich. gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. z ramionami opartymi o podłogę tak. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. Uczestnicy: dowolna liczba. Pałce rąk skierowane są do środka. zabawy orientacyjnoporządkowe. naśladując „skradającego się kotka". młodszych i starszych. z tą różnicą. w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. Zabawa kończy się. które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. aż do pełnego wyprostu. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). wypychając piłkę. Zawodnik broni się przed trafieniem. że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. pleców okrągłych. Piłki nie wolno kopać. które dzieci zmieniają miejsca. U wa ga. Wygrywa ten zawodnik z trójki. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). dzieci posuwają się do przodu. „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. Trafienie zalicza się. w odległości l kroku od siebie w szeregu. Jeden trzyma piłkę. Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. które będą niedozwolone. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy).w dwóch szeregach. twarzami do siebie. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . Zabawą dla wszystkich dzieci. Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. Zabawy i gry ruchowe. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). w ten sam sposób wraca na początek. Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. płaskostopia. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. indywidualnie dla każdego „zawodnika". Należy podzielić grupę dzieci na pół. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. które dzieci zmieniły miejsce.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. pleców wklęsłych. Zawodnicy dobrani są w trójki. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. Wszelkie zabawy wyścigowe. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". twarzami do siebie w odległości 2-3 m.

stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich.unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami.opuścić. np. Organizacja i przebieg zabawy. które odnalazły kości. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary.„łapacz" . zamieniają się miejscami. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. n o s . / określonym układem ramion. następujące ruchy: l . obręcz. „poczta". Liczba uczestników: dowolna. Zabawa kończy się. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę. Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach.szarf obu kolorów. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany.w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. Liczba uczestników: dowolna. np. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. przez szarfę. Ruchy głowy powinny być obszerne. „w skrzydełka" w podparciu. 180 „Lampa. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. nos i podłogę. Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. Wygrywa to dziecko. Także zabawy z pełzaniem. twarzami do prowadzącego.najczęściej pchnięciem. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". Korygując swoją pozycję. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci.w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo. Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. Organizacja i przebieg zabawy. Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. prostych ruchowo ćwiczeń . które zadanie wykonały bez pomyłki. 4 „skrzydełka" prawą ręką . oprócz „ruchu zakazanego". Dzieci wykonują przy tym np. szukają kości. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę. Zabawę powtarza się kilka razy. Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. nika zabawy. Przebieg i organizacja zabawy. Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". a na „4" imię innego uczest-. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. gdy odpowiedź brzmi „tak". w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia).klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. Liczba uczestników: dowolna. Wygrywa osoba. Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie).: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. gdy odpowiedź brzmi „nie". Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. jak każde może. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. Doskonałą zabawą może być np. „Kotek" cicho miauczy. poruszając się tak. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. 3 . Zabawa trwa około 3-4 minuty. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. ale też rzutami. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej .. na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. „ Za gu bi on y kotek". Liczba uczestników: dowolna. czworakowaniem . W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". np. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. Jedno dziecko .„skrzydełka" lewą ręką. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. Wygrywają dzieci. wypowiadając na „3" swoje imię. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. Prowadzący obserwuje zabawę. Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. „Pieski" Przybory: zbędne. Organizacja i przebieg zabawy. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. ładnie i poprawnie. poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. wyścigi piłek w rzędach. Prowadzący stoi przed grupą. czy się nie poruszają. jeszcze raz zostaje on szukającym.

„ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. Zaczarowane zostaje również to dziecko. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. Jeżeli znajdzie za pierwszym razem. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. dowolnie poruszają się po sali . w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". Prowadzący stara się te dzieci. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela. w ślizgach. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. przez dzieci. Organizacja i przebieg zabawy. Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. Zabawa odbywa się około 1. Liczba uczestników: dowolna. następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. którzy zdobyli po 3 punkty. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. które utrzymają pozycję krótko i niedbale. Zabawa odbywa się przez 2 minuty. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna.nie mogą wpadać na siebie. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian. Przebieg i organizacja zabawy. czołgają się lub pełzają . Prowadzący wybiera „berka". wyróżnia te. na obwodzie koła.na materace.l punkt. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. Nogi mają wyprostowane i złączone. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością .5 minuty. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu.w leżeniu. Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. Zabawa kończy się wtedy. Liczba uczestników: dowolna. na czworakach. szuka następny zawodnik. druga połowa poszukuje na następnej lekcji).2 punkty. i pozostaje w niej do końca zabawy. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. na której są drabinki. aby otrzymać liczbę punktów karnych. np. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. biegając we wspięciu na palcach. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. możliwie leczniczą dla nich.starają się dostać na „płoty" . kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. którego oznacza szarfą.wdech). zdobywa 3 punkty. szkodliwy dla dzieci. który z piłką wchodzi do środka koła. złożone materace itp. których lokomocja jest wolna.nie podając piłki. Organizacja i przebieg zabawy. w odstępach 2-3 kroków między sobą. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Uczestnicy zabawy siedzą np. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. ławeczki. Zabawa odbywa się przez 3 minuty. Liczba uczestników: dowolna. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. U wa g a . Zawodnik. napinając je w „skrzydełka" . Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. Wygrywają ci zawodnicy. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. w czasie 20 sekund. którzy przed „berkiem" uciekają. Organizacja i przebieg zabawy. W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. 183 . a za trzecim . twarzami do środka. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska". Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . z układem ramion w „skrzydełka". Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. Prowadzący wyznacza jedną osobę. Liczba uczestników: dowolna.jak pieski na spacerze. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. który będzie rozpoczynał „ruch". gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. otrzymuje dodatni punkt. za drugim razem . Dzieci. drabinki. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . stojąc na kocyku. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników.wydech. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany. ławeczki.

wtedy „wycieraczki" pracują powoli. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. W większości gier sportowych. że pada mały deszcz. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m.ęsto stosuje się różne formy /. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. z rękoma i nogami w górze. które najlepiej wykonały zadanie.ręce w dół. które .nie popełniły błędu. Wygrywają dzieci. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. Zabawy i gry ruchowe. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Przebieg i organizacja zabawy. wyprostowane. „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg. tylko z dalszej odległości . które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. Opierając się na głowie. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. Liczba uczestników: dowolna. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. c/. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła. które najlepiej naśladowały chrząszcze.dzieci . Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza. lub że pada większy deszcz . Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej. Uwa ga. które dzieci powinny wykonać odwrotnie. klaszcząc .jako inna zabawa. mówi. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. Liczba uczestników: dowolna. Przebieg i organizacja zabawy. które zdobędą najwięcej punktów. Organizacja i przebieg zabawy. podając wymienione hasła. Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. barkach i piętach. Przebieg i organizacja zabawy. Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. Organizacja i przebieg zabawy. następnie unoszą w stronę głowy barki. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki.ręka w lewo. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. Niektórzy autorzy uważają. Zabawę powtarza się kilka razy.leżenie tyłem itd.dzieci . obserwuje dzieci.w odpowiednim rytmie. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy.dzieci . Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". w środku którego ustawia się kos/. a ręce wyciągnięte w bok. po czym powtarzają ruch. 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. Wygrywa to dziecko. przesuwają biodra do przodu. w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi.na miarę swoich możliwości ruchowych . Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej.aba\v i gier ruchowych. Liczba uczestników: dowolna. w odległości 5-8 kroków. „Dżdżownice" Przybory: zbędne. Prowadzący wyróżnia osoby. „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. 184 . Zabawa kończy się wtedy. kosz (wiadro). Zabawa odbywa się w czasie l minuty. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. złączone i uniesione do pionu. asymetryczna praca rąk. Prowadzący. leżą na podłodze. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. a następnie w Jewo. gry sportowe. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych. twarzami do środka. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy.oderwanie klatki piersiowej od podłogi. sztafety. „ręce do góry" . Pokazuje on różne ćwiczenia. np. W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. Wyróżnia dzieci. Liczba uczestników: dowolna. które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. „leżenie przodem" . Liczba uczestników: dowolna. nogi wyprostowane. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. „ręka w prawo" . Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi.

dobiega do miejsca. woreczkami do kosza. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. z takimi elementami ruchu. jak: rzuty do celu. 1. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. 12. ćwiczenia równoważne. wykonując zadania. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. 3) gry sportowe. 5. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. 4. Gry r uc h o w e nych. w którym położony jest woreczek (zadanie). Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. ale na wspólnej linii. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. podobnie jak zabawy.Ryć. dotknąć barków przeciwnika. Gry ruchowe. rzuty itd.). Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. naruszy regułę gry. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. 3. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. koleżeńskiej solidarności. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. wspinanie. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. biegi. 11. zmienia go i szybko wraca. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). podnoszenie ciężarów itp. np. Wszyscy biorą udział w grze. Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. np. 7. szczególnie sztafety. 6. 10. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. Może to być któryś z ćwiczących. Objaśnienie powinno być krótkie. 187 . np. b) indywidualne: np. np. jasne i dokładne. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. Gry ruchowe. 78. „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. Z pomocą gier. zgodności działania. kopne. z których każda ma swoje określone konkretne cele. dla którego jest to sygnał do startu. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. bieg w kierunku przeciwnym. 2) sztafety i tory przeszkód. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. 9. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. bieżne itd. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. 8. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. 13.

Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. wzbogaca osobowość człowieka. W zależności od tego. Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego. ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. W Polsce jest ich już bardzo wiele. Fonda. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego. 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego. Obcowanie z muzyką.określenie czasu pokonania toru przeszkód. Propagatorką aerobiku była J. Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. Ćwiczenia ramion 3. Przeszkody są tak zaplanowane. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne.sprawnościowy. określając ich liczbę. Każdy startuje indywidualnie na czas. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. Ćwiczenia talii 4. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia. który poprawia przeszkodę i sprawdza. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie. W terenie przeszkody mogą być naturalne. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . a ustawione w sali gimnastycznej .kondycyjny (ścieżka biegowa). 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach. 2) ustawić je we właściwej kolejności. . szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. komu mają służyć.na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . 5) dobrze zorganizować sędziowanie.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . uprawianie jej lub słuchanie. może często zastąpić te doznania. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. jak i niepełnosprawnych. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. Meta . Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. Start . Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń. czas i sposób wykonania. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. Liczba uczestników dowolna. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. Dziś są popularne w całej Europie. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki. tory przeszkód są różne. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu. Ścieżki zdrowia. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco. Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. nastrojowym. 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. pop lub country.H.jest to rodzaj treningu obwodowego).zarówno dla osób zdrowych. Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". Rozgrzewka 2. natomiast K. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. J. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Ćwiczenia nóg 5. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. 188 . Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne.sztuczne. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. Cooper był jego prekursorem. że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. Prowadzący w sposób umiejętny. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej). Ochrona . Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy.

190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. pani Callan. Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. wolno pospacerować. nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. ich trudność.5 kg. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących.wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. rż. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń.NN wyprostowane. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. swobodny. RR daleko przed siebie. Całość powtórzyć 5 razy. 2. Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym. • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. 3. ułożenie ramion i nóg. Jak w ćwiczeniu 1. oczywiście pod warunkiem. RR wzdłuż T. ale przy ochronie paskami na dłoniach. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. Aerobik ćwiczą nie tylko panie. ale jest też bardzo przyjemna. 5. a instruktor powinien skontrolować. biodra. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. Powinien tak dobrać ćwiczenia. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. • minimalna liczba powtórzeń to 8. • znajomości wszystkich ćwiczeń. Ćwiczący. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. Trzeba czuwać nad tym. pośladki. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. • posiadania uzdolnień muzycznych . ale i panowie. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). W aerobiku zdarzają się kontuzje. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. Pozycja wyjściowa stojąca . śpiew. talia.. nie krępujący ruchów strój.5 do 2. Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund). Wtedy trzeba odpocząć. stopniowo i powoli. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. są odpowiednie dla wieku. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. 1. dokładności i zgrabności ruchu. w Polsce mniej znana. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. Zgiąć kolana i skłon T w przód. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). powinien zasięgnąć porady lekarskiej. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. aby poprawiały one ogólną kondycję. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. który przekroczył 40. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. 191 .poczucia rytmu i frazy muzycznej. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. liczbę powtórzeń i czas trwania. od których zależy ładna sylwetka ciała. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. • uważnego obserwowania ćwiczących . rozluźnić się. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. przyjemnością i radością. aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. wyciągnąć głowę i RR w górę. tułowia i ramion. uda). Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. stopach i biodrach). • elegancji. śmiech i głośny wydech. RR daleko. • prawidłowego. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. krzyk. lecz zmieniając pozycję wyjściową. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. 4. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. mocno napiąć mięśnie brzucha.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy.

Nie wolno faulować. gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek. 3 chłopców i 3 dziewczynki. Mogą to być elementy gier sportowych. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. Korfball jest grą koedukacyjną. Nie wolno grać głową. np. Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. gry sportowe. Wygrywa ten zespół. Jeden zespół może wykonać to szybciej. Jest to gra uniwersalna. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku. 79. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. elementy sportu gimnastycznego.drużyna B Ą dziewczyna . W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. pole bramki. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). Wymiary te mogą być także większe. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. w odpowiedniej odległości od kosza. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. przechodzenie przez kładkę. Zespoły: 2 zespoły. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. popychać zawodników drużyny przeciwnej. 4. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. pamiętając jednak. zawodnicy podają piłkę między sobą.drużyna B wymiary kosza Ryć. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec . lekkoatletyki. Nie wolno bronić w polu bramki. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. 192 193 . Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. wspinanie się. punkty rzutów karnych i sędziowskich. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. ćwiczenia koordynacyjne równoważne. w których zawsze występuje element biegu itd. a ruch.drużyna A A chłopiec .5 m. 5. Punkty te liczą się do wyniku końcowego. długość 12 m. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę.elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi. Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. jego proste formy.dntźyna A O dziewczyna . Nie wolno biegać z piłką.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. Nie wolno kopać piłki. Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. ze środka boiska. Nie wolno przebywać w polu bramki. kozłować piłki. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. np. dlatego gra toczy się także za koszami. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. 3. którego wymaga. Nie wolno grać nogą. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). 2. długość 10 m. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron. Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. wybijać lecącej piłki. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne . wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m.

.

Ćwiczenia poranne. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. Warszawa 1996. Ćwiczenia oddechowe ogólne. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. zręczne. z wyjątkiem tych. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. uczy się panować nad swoimi reakcjami. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. kierowany. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". ostre zapalenie stawów itd. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. samodzielne. kształtując swoją sprawność podstawową. Ćwiczenia wytrzymałościowe. Dziecko. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). Dopiero dziecko powyżej 3. ciężki stan ogólny. Należy pochwalić zespół. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej.uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. Ćwiczenia oddechowe specjalne. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. staje się zwinne. np. V. 194 . t. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. który trafił do kosza np. koordynacji ruchowej. Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. może samo pobudzać inicjatywę grupy. nawyków płynności ruchu. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. jak i przyszłych sukcesów sportowych. którzy występują tylko w roli kibiców. Ćwiczenia w wodzie. Ćwiczenia zespołowe. podczas „olimpiady" przedszkolaków. Są to ćwiczenia. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. rż. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. Turnieje korfballowe. Ćwiczenia siłowe. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. staje się bardziej zdyscyplinowane. Ćwiczenia indywidualne. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). co robi. 5 razy. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. z określoną częstotliwością. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. cieszy się w grupie popularnością. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. można włączyć do ćwiczeń grupowych. siły i wytrzymałości mięśniowej.a drugi wykona więcej celnych rzutów. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. skupiają rodziców. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. związanych z występowaniem konkretnej choroby. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka.

Są to ćwiczenia. Ćwiczenia wolne. Ćwiczenia równoważne. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. Weissa. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). Ćwiczenia izotoniczne . Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. Ćwiczenia jednostronne. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. niejednokierunkowe. Ćwiczenia z przyborami. ręce kinezyterapuety. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. Wymagają płynności. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. Ćwiczenia bierne (test 0). Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka.Ćwiczenia gibkościowe. Są ćwiczeniami. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenia wspomagane . sprężyny itd. Ćwiczenia akrobatyczne. przy użyciu siły zewnętrznej. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. intensywnym działaniem chorego. Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. bieżni ruchomej itd. Ćwiczenia czynno-bierne. wykonywane w specjalnych sytuacjach. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. np. Ćwiczenia wybiórcze. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. szybkości i koordynacji ruchowej. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. Ćwiczenia relaksacyjne. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. Ćwiczenia asymetryczne. np. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. Ćwiczenia specjalne. Ćwiczenia zwinnościowe. Są to ćwiczenia. Są to ćwiczenia o równomiernym. Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. Ćwiczenia kształtujące. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. koordynacji i odwagi. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. Im ruch jest bardziej „sprężysty". w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Według okieślenia prof. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. „obsługujących" określone części ciała człowieka. Ćwiczenia symetryczne. Ćwiczenia o charakterze statycznym.). które rozluźniają określone. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. w pionie. dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Ćwiczenia antygrawitacyjne. Ćwiczenia redresyjne. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. .prowadzone. Są to ćwiczenia. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. Ćwiczenia intensywne. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. obszerności ruchu w stawach. poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe.). ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. Polegają na skurczu izometrycznym. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze.patrz ćwiczenia dynamiczne. np. np. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. tylko jednej strony ciała.patrz ćwiczenia statyczne. np. Są to ćwiczenia. przez położenie woreczka na głowie. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. Ćwiczenia rozluźniające. Ćwiczenia taneczne. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. Są to ćwiczenia czynne. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. za pomocą których można poprawić. hantle). Ćwiczenia koordynacyjne. Są to ćwiczenia czynne. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Ćwiczenia na przyrządach. Ćwiczenia wszechstronne. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Ćwiczenia uspokajające. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). Ćwiczenia szybkościowe. szybkości. Ćwiczenia izometryczne . muzykalności i estetyki ruchu. nerwowego i krążcniowo-oddechowego. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących.

Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych.Ćwiczenia kontralateralne. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. Zasada systematyczności i trwałości. 3. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. gdy prawa noga jest w gipsie. 4. Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. Zasada wszechstronności i zdrowotności. np. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. Opierają się one na analizie procesu nauczania. Uwaga. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. Ćwiczenia ipsilateralne. Zasada świadomości i aktywności. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. a tylko staw biodrowy jest wolny. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. gdy cała noga jest w gipsie. nie objętych unieruchomieniem. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. Zasada aktywności i świadomości. Zasada poglądowości i dostępności. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). gdyż razem stanowią metodyczną całość. Ćwiczenia chodu. Są to ćwiczenia chwytności rąk. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. 199 . ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. 2. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. a nie w istocie ich treści. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. Ćwiczenia manipulacyjne. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. np. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego.

Umiejętności dydaktyczne. które trzeba zażyć. wynikającej z choroby. U dziecka chorego. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. ciągle powtarzane. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. fachowych określeń. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie.ys/yć spontaniczność. forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. a dla osoby starszej. np. musi wiedzieć. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. Osobowość nauczyciela. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. żeby skutkowało. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . w wyniku której dzieci stały się niesprawne. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. jak i psychicznym. krótka. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. I dopiero wtedy . obok naturalnej potrzeby ruchu. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. Należy pamiętać. Nauczyciel. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność. wyobrażenie o ruchu. oprócz chęci zabawy. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. wychwyt z karku. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu.tak objaśnia ćwiczenia. które są dzieciom potrzebne. po prostu jako niedobre lekarstwo. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia. l te c/. Małe dzieci. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. gdyż jest ona jednoznaczna. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. Nale/. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. bawić swoich małych uczestników. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. Demonstracja ruchu przyspiesza. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. ćwiczący uczą się ruchów. a potem jego szczegółów. i celu. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą.byt łatwe zadania ruchowe. d/ięki analizie wzrokowej. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. ale znajdą psychiczne wytchnienie. mają świadomość. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. zarówno zdrowe. trochę zabranego prze/. jest wielką atrakcją. Tym ćwiczeniom powinna towar/. /. bez zaangażowania emocjonalnego. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. im jest ono starsze. doznania przyjemności. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. Bywa też tak. Chęć wyleczenia. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. a jeżeli źle. czego ma uczyć. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. staje się świadomą. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. Umiejętnie. los dzieciństwa. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. Taki ruch trzeba pokazać. Ponadto używanie krótkich. że cała lekcja jest efektywna. nie wymaga opisu szczegółów.w zależności od rodzaju zespołu. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. gdy jest źle wykonany. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. przyczynia się do tego. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. jaki stawia przed lekcją ruchu . ale nie wolno dopuszczać do samowoli.2. to dlaczego i na czym polegają błędy. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. często z uczuciem zadowolenia. z którym przeprowadza ćwiczenia. zniechęcają. głównej zasady ruchu. Choroba. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. Osoby dorosłe. że osoby niepełnosprawne. bez zbędnych przerw. lecząc. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. czy poprawnie wykonuje ruchy. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń.ynniki muszą być zaspokojone.

dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . który dzieci mają za chwilę naśladować. Hasło . zamiast liczenia. jego rozległości i skutków. rę-ka wy-żej. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. Zasada zdrowotności i wszechstronności. Zasada poglądowości i dostępności. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym. określających w danym momencie wykonywany ruch. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. doniosłe. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. Taka lekcja jest krótka. Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. np. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. wykonując polecenie ćwiczenia. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. jaki upłynął od wystąpienia zawału. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. potem ze spuszczonymi nogami. Rytm można zastąpić. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności.urywanym lub przeciągłym. jak i niepełnosprawnych. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. Wiadomości na ten temat czerpie z książek.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. jak i dla osób niepełnosprawnych. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. nawet w tych częściach ciała. itd. sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. Chore dzieci nieraz nie widziały np. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). ogólnie rozwijających i wszechstronnych. przystosowując nas do życia w określonych warunkach. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. by mógł służyć zdrowiu. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej.ustawiają się w szeregu. W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. głowa w gó-rę. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. wykorzystując czucie przez dotyk. przesuwając na bok łokcie. które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. zarabiając na siebie. Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. a na polecenie „dzieci robią płotek" . Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku.dzieci rozszerzają kapelusz. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym.dzieci układają dłonie na głowie. które nie były ćwiczone. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. potem w siadzie na stołku). np. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. U tych ostatnich. telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. np. Zasada systematyczności i trwałości. skandowaniem sylab słów. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń.krótko. rytmicznie. Małe dzieci. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. na polecenie „wkładamy kapelusz" . głosem modulowanym . lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. potem w siadzie . Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami.

a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. wzmacniają pozytywną motywację do nauki. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości. a także pedagogiki wychowania fizycznego. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. zajęcia na obozach letnich). Współcześnie (np. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. 5. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. czego należy się uczyć. 1. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. 2. jak najlepiej nauczać i uczyć się.). L Zasady doboru treści. Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania.teoretycznej i praktycznej. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. Zasady doboru treści. organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć).umiejętności. Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. 2. W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. na ogół nie należy uczyć następnych. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). wyniki kształcenia będą optymalne. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. 1. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. korektywa. II. by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. 204 4. samokrytycyzm. planową pracę z uczniami. Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. Strzyżewski) wyróżnia się: I. prace społeczno-użyteczne. od łatwych do trudnych itd. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. 205 . Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. świadomy. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. treści nauczania wskazują. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. kierowanie własnym postępowaniem. II. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. S. 3. gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne).

nauczania ruchów w całości. jaką daje im ruch i zabawa. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. a nauczyciel mu w tym pomaga. 3. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. Wiedza ta. ale także kształtować cechy osobowości. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. Metoda całościowa . techniki sportowe gimnastyczne. bo lubią zabawę i chcą się bawić. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań. modyfikując je w zależności od leczenia. realizując zadanie ruchowe. wiadomości oraz przekonanie.droga. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. słowne. od prostego do złożonego. że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. Uczeń. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. aby osiągnąć jakiś cel.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. Dzieci się bawią.korelacji z innymi przedmiotami nauczania. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania. Oznacza określone cechy. tak jak dzieci zdrowe. Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). w okresie dorosłości. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. sposób postępowania. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. precyzyjne określenie zastosowania. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. a w przypadku wychowania fizycznego . 206 2. i wreszcie zadania problemowe. działania praktycznego oraz problemowe. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. Metoda analityczna . Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia. od łatwego do trudnego. pragną radości. 4. Wyróżnia się następujące metody: 1. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania. Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. korekcja postawy. Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. taktyczny lub obciążeniowy. zdobywają nowe nawyki ruchowe. żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. osiąga cel. Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. jak i osoby niepełnosprawne. rehabilitacja ruchowa. takie jak: świadome dążenie do celu. wprowadzając następujące metody: poglądowe. 207 . żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki.syntetyczna .3.uczącego zarówno osoby zdrowe. systematyczność. jak np. Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. Współcześnie postuluje się. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. logicznej ciągłości ruchu . a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość.dorosły i dziecko. Całkowicie i z wielką ufnością. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący .). że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. określenie kolejności następujących po sobie czynności. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). zadania częściowo określone. głównie biologicznymi. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). Dzieci niepełnosprawne. Metody służą do rozwiązywania problemów. Chcą bawić się. Metoda kombinowania . w życiu dorosłym. 5. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. Wyróżniają zadania ściśle określone. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej.

Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej. 2. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego.modyfikowana. 2.metody kreatywne.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. a nawet jakiejś fazy ruchu. rodzaj ruchu. tablice. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. konieczna motywacja własna u ucznia). Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. 1. Zadania ściśle określone . Zadania częściowo określone . Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. Metoda naśladowcza ścisła . Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. Metoda naśladowcza ścisła (bodźce .osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. nie tylko w sporcie gimnastycznym. zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego. 208 209 . stabilizacja odcinkowa. ale znacznie /.metody proaktywne. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. usamodzielniające. może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. II.według przekazanego wzoru). podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v. Metoda programowego uczenia się . 2. jej twórcą był B.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. takich jak np. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I.F. opisy. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. np. 1. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. 3. 1. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. chyba że zaistnieje określona konieczność. głównie gimnastyki). Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób.metody odtwórcze. szybkość całego ruchu. liczba powtórzeń .. polecana szczególnie dla dzieci). Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej.realizacja zadań ścisłych. 3. np. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. III. Ćwiczenia wykonuje się. często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. Skinner.realizacja prostych zadań w sytuacjach. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści.reakcja . amplituda ruchu. który komenderuje grupą. Metoda zadaniowa ścisła . Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń. wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych. Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego. Metoda ta. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu). wzmocnienie określonych grup mięśniowych. konieczna motywacja własna u ucznia). odbiorcy ćwiczeń .stnła w łatach 50. Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny. niezbędna motywacja własna). niezbędna jego twórcza inwencja). W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. 2. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. 3. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. niezbędna motywacja własna u ucznia). także zdrowych. 4. np. gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania.

głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". nagana zniechęca. które regulują przebieg gry). przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. oraz część fizjologicznohigieniczną. Współcześnie ta metoda nauczania. Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" .w klęku podpartym „pokaż ręką sufit".realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. Metoda programowego usprawniania się . spełniają też funkcję rekreacyjną. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. postaci z bajek. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. wytrwałość. Metoda zabawowo-naśladowcza . szczególnie dzieci niepełnosprawnych. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . zdyscyplinowanie. że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. skocz. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. bieg. skok. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. rzuć. pokonywanie schodów o różnej wysokości). Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. eliminowania brawury i brutalności. czworakowanie. której twórcą był R. rzutu. Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej.Metody usamodzielniające 1. Może to być np. które mają zastosowanie w życiu codziennym. 210 3. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. mechanizmów. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. Zabawa kończy się. zjawisk przyrody. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. pokonywanie przeszkód. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka. Metoda zabawowo-klasyczna . takie jak opanowanie. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. odwagę. zrozumiałe. Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane.realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. Pochwała mobilizuje. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. Są to także ruchy wspinania. gdy nauczyciel ją przerwie. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. takich jak chód. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. łatwe. dogoń. takich jak grzmot. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny.realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci. zaradność. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. pełzanie. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. Wyrabiają samodzielność. który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. przeskocz itd.. w grze ruchowej przepisy. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. chwytu oraz zwisy. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. 2. związaną z wykonaniem określonej czynności. oprócz zabawowej. która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników.samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. dokładność. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu. Dokładnie określa pozycję wyjściową. odpowiedzialność i uczciwość. deszcz itd. przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. kształcą także cechy charakteru. Różnica między tymi metodami polega na tym. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. ćwiczenia równoważne. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). kształcącą i wychowawczą. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. poprawienia cech motorycznych. 4. jest bardzo potrzebna. nie wymagające długich wyjaśnień. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. Strzyżewski. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. . wiatr. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . zwierząt. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. że inne są cele.specjalnie wytyczona trasa. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny). Nauczyciel w każdym momencie pokony211 .

Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń. jego estetyki i prawidłowości". 2. Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. fantazji. Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. na korytarzu itd. Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. inicjowanej przez nauczyciela. w szkole i przedszkolu. WSiP. np. W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego. oraz z rozsądku . ponieważ. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym. Metody twórcze 1.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. Metoda problemowa . Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową. sceny mimiczne. zabawy itd.czy też z troski o własne dzieci. W czasie wykonywania ćwiczeń~^. w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. uważają.w kontekście metody nauczania. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). Warszawa 1996). wszechstronności ruchów. następujące: „Wyprostować kolanko.twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych. I tak trzymać. odpocząć. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. z ruchem (jak wygrać mecz.zachęta. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej. u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego. ale i zbiorowych). W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów . Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. pomysłowości.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej. Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. np. gdy 213 .dla zdrowia . Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. z jaką związane jest dane określenie. np. z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) .forma zabawowa itp. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych. licząc 1-2-3-4-5-6. Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. że noga to prosty kij". oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". określenie . a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . szczególnie dzieci). Laban) . Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. jeszcze bardziej. cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. Niektórzy autorzy. prościutkie. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. Tylko pamiętajcie.).zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów.stosowana przez poznańskich naukowców. że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. służąc własnym przykładem. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. Jest ona oparta na podobnych zasadach. Polecenie może być np. Spróbujmy jeszcze raz. Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia .zasada stopniowania wysiłku. zawsze trzeba mieć na uwadze to.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową.sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. np. np. uczy dokładności ruchu. w życiu dorosłym. asekuracja i pomoc.

Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. 2. dwuszereg. w ruchu itp. Odliczanie. Form a s t a c yj n a : polega na tym.metody nauczania. Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. 80. ścisłe). gimnastyka przyrządowa. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. zajęcia śródlekcyjne. • formy prowadzenia zajęć. grupy. Formy podziału uczniów Nauczyciel. że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania. • formy porządkowe. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. zwroty w miejscu. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. wycieczka. Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. pojedynczo lub w parach. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. Ustawienie ćwiczebne: luźno. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. gromadka. Dodatkowe podziały to drużyny. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. rząd itp. imprezy rekreacyjne itd. stosuje różne formy podziału uczniów. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami.współcześnie bardzo propagowany. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. bezpieczne i atrakcyjne). Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. kolumna ćwiczebna. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. zależnie od liczby dzieci w klasie (np. odtwórcze. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). po czym wstępują z powrotem do zespołu. 2. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. 3. Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. które składają się na obwód stacyjny. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. Przykłady obwodów stacyjnych 1. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. bardzo lubiane przez ćwiczących. Mechanizm poznawczy . Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. pary. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym.sprawność na to pozwala. lecz również na tym. Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. dotykowe. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. słuchowe . fizjologicznym i psychicznym. półkole. że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi.

Istnieją różne typy lekcji. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. sanatoriach. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas . Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch. określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach.w szpitalach. konkretnej lekcji.mu.częściowo sztuczne. Zespół ćwiczących. że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie.wstępna. dorośli .w szkołach. ogniskach sportowych. . . jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób. oparta jest na toku lekcyjnym.nawiązanie kontaktu z gtupą./.zadania specjalne. F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. .nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci.na kilka czy kilkanaście lekcji. Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym. Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących.kształtowanie prawidłowej postawy. których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . II część . . częściowo naturalne.ęści głównej. Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń. na której odbywają się ćwiczenia. Tok lekcyjny jest to ogólny schemat.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. lekcji gier i zabaw ruchowych. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd.w warunkach terenowych. Lekcja wychowania fizycznego. Zadania: . na jaki pozwalają warunki.Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane . . wynikające z konkretnych treści części głównej (np. Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve .zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/.organizowanie grupy. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/. „po swojemu". młodzież. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie.końcowa. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa.acych do zadań oczekujących w c/. 81. na torze przeszkód w określonym kierunku.podanie celu lekcji. jak strumień. 217 . Tory przeszkód mogą być naturalne . ~ skupienie uwagi ćwiczących. Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego.przygotowanie organizmów ćwic/. jako podstawowa zorganizowana forma zajęć.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego. lekcji gier sportowych. I I I część . nianiu leczniczym.y jednej. osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. . który orientacyjnie wskazuje. . . hantle. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania. np. poprzez który nauczający .kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym. laski gimnastyczne i inne). Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część . Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti. Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji.główna. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). sekcjach sportowych. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach. .

218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia. . .czas. . 82.gry i zabawy relaksacyjne. t—r± _*____J i f J c __.kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. . biegi. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna. ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych.stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu.____ to. jak: rozwój równowagi. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . wspięcia. a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze. ćwiczenia z elementami korekcji postawy. bieg.rozluźniające. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących. Wykres ma kształt paraboli. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. głównie z grupy ćwiczeń stosowanych. Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy.glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności. roztropności.wyciszenie emocji ćwiczących._.marsz. . . poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych.ćwiczenia na szybkość reakcji. zdecydowania. skoki. specjalne ćwiczenia oddechowe. _* > -u\ < «-: •> C. /// część .Środki: . aktywności. . szybkości. _. moralnych i innych.przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. doskonalenie koordynacji ruchowej.oddechowe. Poza tym: marsz równym krokiem.ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. . Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. -t—-A l *p— o -3 —Js . zwinności.a £ co •f——r l . rzuty. Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć. // część . Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . siły.kalorie i osi odciętych .ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. Środki: Ćwiczenia.musztra. z przyborami.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy. Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji. na przyrządach.podsumowanie wyników lekcji. Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut.końcowa . ćwiczenia (rozluźniające) równoważne._CT <g ft. śpiew.nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności. . skoki w miejscu. uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia .głównie ścisłej lub zabawowej. . nawyków w zmieniających się warunkach.trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. Krzywa natężenia wysiłku. .opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych. śmiałości. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego. Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji). wyrobienie samodzielności. O) _.przećwiczenie mięśni. . Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 . . Zadania podstawowe: . doskonalenie cech fizycznych. od których zależy dobra postawa człowieka. czołgania. układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. wytrzymałości. .utrwalające nawyki prawidłowej postawy. Zadania podstawowe: .

tętno przed zajęciami Na skali po str. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego). a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć. 220 . w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. krążenia Linia zerowa .-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. należy także wiedzieć i przewidzieć. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. 83. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego. że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami.

Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. płci. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. amplitudą ruchu. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. to można doprowadzić do nad221 . by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. ale zawsze powinna być taka. szybki bieg i czołganie. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem.cszkód. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. kierunku ruchu. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. W lekcji ruchów leczniczych. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. Przerwy. Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. są niedopuszczalne. Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. np. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń .Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. np. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. Prowadząc konkretną lekcje. 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu.stan ogólny i plan leczenia. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. lżejsze ruchy. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. przygotowania fizycznego. a w lekcji ruchu leczniczego . Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. ćwiczenia ramion. na różnych etapach lekcji.

dzieci .10 1.1 6.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne. będą celowe.0 10. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii.90 5. .ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi.50 9. .52 3. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety.30 8. w ten sposób.zależnie od wytrenowania). Serebrianikowa i in.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym).0 13.zależnie od wieku.14 4. lecz powinny być wszechstronne.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m . Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.58 1. ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji . . o średniej .zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń.0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji. podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności . o dużym natężeniu.26 1. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego. u osoby wytrenowanej więcej.90 2. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko.09 1.70-3. ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie . . ale o umiarkowanym i średnim natężeniu.około 24. 4500 ml .około '/2 litra na minutę.80 1.50 45.8 1.0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych.52 6. gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4).78 10.około 75 uderzeń. Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji. Im większe jest wydatkowanie energii.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną. Krestownikowa. Krawczyńskiego.10 0. .na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych.40 6.2-4.28 1. Bodźce ruchowe są to ruchy.około l litra na minutę. .60 2.37 1.58 4.48 10. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę.01 7.0 2. Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających.ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko.ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie.0-20. z wyjątkiem treningu specjalistycznego. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna . .28 0.14-14.dorośli 16-18. które stanowią treść ćwiczeń.32 0. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń. 223 . Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu. tym większe zapotrzebowanie na tlen. Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.0 0. przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy. Ilość wydychanego powietrza różna. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4. liczba oddechów .tzn. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana. norma ciśnienia .0 8.mężczyźni. . 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: . Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych.63 0.63 2.25 0.16 2.13 10.8-2. wytrzymałościowymi lub siłowymi.5-19.05 37. rzut do celu. takich jak np.0 1. niewiele przekracza 120/80 mm Hg.0 2.28 6. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów.

ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha. w bólach krzyża . .kinezyterapeuta i pacjent. np. jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik. które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe. życzliwość. od znanego do nieznanego. .w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego. 224 . c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego. należy stosować wysiłki szybciej narastające. 225 . okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy. Sposób doboru ćwiczeń. siła. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. . ruchy symetryczne antygrawitacyjne. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny). w wadach postawy . . żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo.ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. bez wzmocnienia mięśni grzbietu. w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych . należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. o dłuższym czasie trwania. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci.ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego. Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. stwarzając takie sytuacje. w przypadku porażeń w paraplegii . . a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu.nie zezwalać na to. takie jak up. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego.w lekcjach treningowych. wzmacniające mięśnie pośladkowe. wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. jak i właściwego rytmu ruchu. są podobne do lekcji wychowania fizycznego. początkującymi i osobami starszymi.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe. wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. .stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych. Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku. należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. szczególnie z dziećmi. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. ćwiczenia równowagi itp. Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). . ale należy: . sprawność sportową . . że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych. sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną. Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia. wytrzymałość. Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi. albo wreszcie . a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego. od ruchów prostych do ruchów złożonych.dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu.o obszerna.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym.pozycje niskie.w lekcjach.zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową. .żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. . szybkość. W usprawnianiu Iccznic/.kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu. w zależności od tego. W lekcji ruchu leczniczego zdarza się.w czasie specjalistycznego treningu. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka.ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich. . że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób.. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. a jednocześnie stanowczość.

Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). np.do jakiego położenia (w górę). przenoś. 226 To usystematyzowanie bywa różne. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. kierunek i amplituda ruchu. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. wymach RR (przodem) . Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. np. np. zawód listonosza. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. c/ynnością częściowo automatyczną. zawód. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. np. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. w zajęciach ogólnokondycyjnych. nie kierowane ćwiczenie. Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. t/n. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. wymach itd. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. układu nerwowego i dokrewnego. • zabawowe. gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi.jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. Metody jako sposoby realizacji nauczania.wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. Nauczyciel określa główny układ ciała. Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym.tworzenie się nawyku ruchowego. a także układu oddechowego. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. kinezyterapeutyczne. Inni autorzy zaś (np. 4. • sport inwalidzki.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. • ćwiczenia w wodzie. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. chodzenie po schodach. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). pokarmowego. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. wymach RR przodem w górę . przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. • metody treningu obwodowego. stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni. 3. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. np. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. klęk podparty. Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. Pewne. PR w górę. II Faza .nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. III Faza . Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. • zmodyfikowane. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. • mieszane (stacyjne. wymach RR. startowe). utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . serco-wonaczyniowego. zawsze przystosowany do warunków i możliwości. można je kształtować i rozwijać. 5. a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej.jaka jest amplituda ruchu. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. 6. zrozumiały dla ćwiczących. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. Pozycja wyjściowa. np. Usystematyzowanie zasad. klęk podparty . Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. bieg z wysokim uniesieniem kolan. Wykonując różne czynności dnia codziennego. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. 1. Jest to samousprawnienie czynnościowe. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. np. • gimnastykę poranną. utrwalonymi. głównie krążenia i oddychania. np. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. 2. • naukę chodzenia. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. obrazowy. który często określa charakter ruchu: skłon T. odrzuty RR. RR przodem w bok. by mógł egzystować. intensywnej pracy). zabawa właściwa.opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. z której zaczyna się ruch. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza . 2 odrzuty i powrót do pw. Rodzaj.

i składa się z następujących elementów: 1. Metoda sportowa . zmienne. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. Elementy gier sportowych.RR w górę. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6. 3 .doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała. Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . Warunki organizacyjne . teren otwarty. formy podziału. Jest to sygnał dla ćwiczących. postawa. 2. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela.) Tok lekcji 1.RR w bok. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem. zastępy stałe. pary. Nastawienie uczniów do zajęć 3. Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. • grą uproszczoną. Metoda może posługiwać się różnymi formami". Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. • grą właściwą. sprzęt. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. W zakresie motorycznuści 3. Obwód ćwiczebny. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. W zakresie wiadomości 4. formy pozaszkolne. np. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka. boisko. układem. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji. że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu. Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. • metodą wprowadzania fragmentów gry. zajęcia gimnastyki korekcyjnej.. lecz powiedzieć „dość". Stacyjna. 2. głównie organizacyjnym. na lekcji wf. Rozgrzewka. Zdarza się bowiem. drużyny. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. 4 . dość". Indywidualna. 3. Zajęcia w zespołach. 3. przybory. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową. który 228 229 . szczególnie z dziećmi i młodzieżą. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym. często zmodyfikowane. Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy. 4. W zakresie wychowania.RR w dół". budową. Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. powiedzieć „i. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1. W zakresie umiejętności 2.. Warunki czasowe . np. formę frontalną razem z indywidualną. Warunki (miejsce zajęć. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . np. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących.-met.ustawienie. leczniczy).lekcja. 2 . stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. Frontalna. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. 5. Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2.. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania). w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania.RR w dół. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). to forma jest zewnętrznym kształtem. rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. trening wyczynowy.. pojedyncze ćwiczenia.sala. Warunki przestrzenne .RR w bok.

klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4.jak mama waży sól" (na wadze) N.. unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7. „Koci grzbiet" 5....:Pokażcie dzieci.. 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1.. Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki.. poleca: RR w bok... obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N..:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego...Wzór II Osnowa ..... Miejsce: ..... Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość.. równowaga 2... naśladują rękami wiatraki .... W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U.. Podanie tematu i głównych zadań 2........ 4 zestawy szarf kolorowych. Czas: 45 minut. a ja zobaczę..:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U... szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali.. wykonują polecenia Nr . prawą ręką N.. przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N.... Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3.... zbiórka.. pomagają i przyjmują informację 8. Dla .. Rozgrzewka 1.krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U.... Przyrządy: .. „Wchodzenie po stopniach schodów" 6. kto najwyżej skoczy 230 231 . co kotek robi po przebudzeniu się N.. Zadania dydaktyczne: .. Powitanie 3.... „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3. teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką. chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi. Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 .... maszerują w miejscu. zwinność..... Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2.:Pokażcie dzieci. Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4.. jak sportowiec wchodzi po schodach N.............. Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N.... naprzemienne przysiady i powstania U.... Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna..... „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St...:Podskakujcie obunóż.... poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować.... Zadania wychowawcze: 3. podaje temat i /udania (bardzo prosto) N. Strzyżewskiego) Klasa: I... .... Podskoki „ fry N.. naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U. 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1....... Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2. Zbiórka w marszu w parach 2.. Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł... Sprzęt: ...... „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N... W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U..

po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4. po czym n. Stają tyłem i stoją prosto. Powitanie. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. 3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6. zasadnicza. 5 ra/. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. Przekazanie uwag nt. piłki siatkowe.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. postawa zasadnicza. opuścić ręce. Kształtowanie umiejętności. kocyki. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy. Motywowanie 2. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. Zabawa skoczna: „Skoki" 5. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '. . Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. Woreczek w ręku.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. skłania do zabawy z rodzicami N.j. bioder (pośladków). Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. worec/ck w ręku.<zy. nóg tlił. tyczne 4. Na przemian prawa i lewa ręka. potem pod lewym kolanem. 3.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce.. łopatek. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj. całym ciałem przylej. obręczy barkowej. 4. brzucha. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. Pr/eM. barków. współzawodnictwo w grupach. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. tworzy pary i zaleca. Pw. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe.} w różnych kierunkach. Pw. postawa zasadnicza. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. Pw. a drugie je naśladowało. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. ławeczki. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. Czas: 45 minut. klatki piersiowej. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2.'. obręcz. 5. materace. zadań do wykonania - - N. Całość powtórzyć 5 razy.i sygnał N. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. chwyt przeciwna rck. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N.tilanie woreczka na przemian pod prawym. przejść do siadu ski żyznego. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary. woreczek w jednej ręce.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. . Pw.y w lewą stronę. 2. a drugie je naśladuje. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza.>j. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N.postawa zasadnicza. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1.

232 .

Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. siad skrzyżny. przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. położenie. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN. skurcz pionowy . 13. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. tyłem podparty. leżenie tyłem. 9. powrót do siadu skulnego. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). 7. wyprosi ramion w górę w skos. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". NN złączone. przedramiona w przód pod kątem prostym). woreczek w dłoniach. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. 8. pochylenie tułowia.wdech. uniesienie bioder. woreczek na głowie. RR w bok (woreczek przed stopami). Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. 2. Pw. rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. „Kurki trzepocą skrzydełkami". siad skrzyżny. Woreczek w ręku. łopatki złączone. RR skrzyżowane. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". przysiad podparty .Wskazówki metodycznoTok Treść 6. palce obciągnięte. Pw. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . wyrzucenie nóg w przód. Pw. leżenie tyłem. Ruch: skurcz pionowy. RR wzdłuż tułowia. broda lekko przyciągnięta. podpór tyłem z nogami ugiętymi. 6 razy Dozowanie . 8. 14. Pw. dłonie skrzyżowane na barkach. łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi. Siad ugięty. „Kurki piją wodę" . Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. siad klęczny. stanie jednonóż. Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp.wdech. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. 10. lekko na palcach Broda przyciągnięta. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. siad ugięty podparty. siad płaski RR bokiem podparte. 4 razy 6 razy Starać się.ł 0 razy). Pw. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. siad ugięty. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. powrót do pw. 3. leżenie tyłem. Pw. NN ugięte postawione na podłodze.dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte. RR wzdłuż tułowia. druga noga prostuje się. RR ugięte w łokciach. RR wzdłuż tułowia. Pw. stopy oparte na palcach. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. 6 razy w tył.dłonie na barkach. zbliżają brodę do podłogi. Ruch: przejście do podporu tyłem. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. Pw. siad klęczny rozwarty. 12. 4. Całość powtórzyć. Pw. leżenie przodem. leżenie przodem . szyja wyciągnięta.wydech. 10. kolana rozchylone. RR w dół w skos. 1 1 . Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. Pw. Pw. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Następnie prostują ręce. łopatki ściągnięte. Jazda na rowerze 6 razy w przód. „połykają wodę". RR pod brodą. biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. RR w górę w skos .T prosty. Pw. wytrzymać 3 sęk. RR wzdłuż tułowia . Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . ręce oparte z boku. Pw. kolana ro/. potem zmiana nogi. wydech. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. 7. NN ugięte. siad skrzyżny. Pw. Ruch: przejście do siadu prostego. 6. Ruch: RR w bok .warte blisko podłogi. klęk podparty. stopy złączone. naśladując trzepocące skrzydełka. dłonie skierowane palcami do środka. Pw.dzieci uginają ręce w łokciach. Pw. broda przyciągnięta. 9. tułów wyprostowany. Pw. Pw. potem ruchy pływania żabką 6 razy.

Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków). — Zbiórka . Nie wolno poruszyć się. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. Pi/(. kocyk. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. które potem dzieci powinny powióizyć. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . wyprostowanego żołnierza.-pocze< icm /ubawy iwKa/. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. które nie zmienią miejsca. Czas: 45 minut. jeden z ćwiczących w podporze przodem. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. Potem następna dwójka. ale wyuczoną w czasie lekcji. Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. chwyta współćwiczącego za uda. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie .przechodzi do tyłu. którzy bez błędu dojdą do końca. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób. Wyróżnienie najlepszych. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali. kształtowanie sprawności ogólnej. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. Podanie zadań lekcji.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Pożegnanie. drugi. kocyki. opierając nogi na swoich biodrach. Po dwoje dzieci porusza się po sali. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR.których nie wolno poka/ywać. Wygrywają d/irci.'V jak naj. Układ RR . instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)). potem zmiana ćwiczących. którzy nie znaleźli dziupli. stojąc z tylu. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. Po przerwaniu taktu lub melodii it-.-<! !<>/. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela. które się pomyli i wykona zaka/. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . Pw. Palce podwinięte.po drugiej stronie sali.5 m. korekta postawy.ine ruchy. Uczniowie. materace. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę.ieiinego. przesuwa się do pr/o du o 0. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi). Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć.czas ćwiczenia krótki. Dzieci zmieniają stacje. Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. Omówienie lekcji. Dziecko. Tok Cześć I -wstępna. szarfy. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l. Zbiórka. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. Dziecko. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz.„skrzydełko". na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka. Wygrywają pierwsi.iU.w szeregu lub dwuszeregu.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" .. ławeczki. Ruch: marsz w podporze do przodu.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym.

Pw. Pw. Pw. siad skulny oparty na przedramionach. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". stojąca. Pw. drugi przechodzi do leżenia tyłem.ącego. Wytrzymać 3-6 sęk. Wdech: 1 . siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. Pw. Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. druga na brzuchu. W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie. w parach tyłem do siebie. RR w górze. 9. stopy złączone ze stopami współćwiczącego. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. siad ugięty. stanie w lekkim rozkroku. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12. Pw. Pw. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . Ruch: chwyt za prawe dłonie. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. dotknąć brodą nisko przy podłożu. 7. Pw. klęk podparty. RR przodem w dół . leżenie tyłem. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód. stopy oparte o podłoże. -wydech. Pw. 2 . udając jazdę na rowerze. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. leżenie tyłem. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. stanie tyłem do siebie. 6. Ruch: naprzemianstronne. 1 . czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. Potem następuje zmiana ról.wdech. Pw. Chwyi za ręce. Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. Oparcie plecami o siebie. przeciąganie się z mocowaniem. Pw.rozluźnienie mięśni brzucha. Pw. 7. 3. 2 . leżenie tyłem. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. Pw.wydech. 2. 8. Pw. RR wzdłuż tułowia. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego. RR w bok. 6. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. chwyt za dłonie. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. 3. podpór tyłem. leżenie przodem twarzami do siebie. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. Pw.5 m. Pw. Ruch: wznos RR w górę w skos .wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami. leżenie tyłem. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku.Tok Treść 2. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.napięcie mięsni brzucha. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. siad prosty podparty. Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Wydech: 1 . 5. Pw. chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. stanie prawym bokiem do siebie. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka".obni/cnie klatki piersiowej. 10. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. 4. Pw. RR bokiem w górę wdech. Pw. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. stanie tyłem do siebie. w parach naprzeciw siebie. stopy oparte o podłoże. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana.wznoszenie klatki piersiowej. Czworakowanie do przodu i tyłu. powrót do pw. klęk podparty w parach. podpór przodem z nogami ugiętymi. powrót do pw. Powrót do pw. lewa ręka i prawa noga. 13. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. Łopatki powinny być ściągnięte. NN ugięte. Piłeczka pingpongowa między nimi.5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 .

1 1 w a p a . 1 \ . Wytrzymać 3 sęk. leżenie tyłem. nieznaczny wznos bioder . Przed każdym ćwiczącym leży laska. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków.przejście po ławeczce w podpórce tyłem .przewrót w przód na materacu . leżenie tyłem. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej. leżenie tyłem. po sali „chodem gąsienicy". wydech . przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. Powrót do pw. 2 noga lewa „zawija" palce. 10. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw.ciężar ciała przenieść na prawą nogą.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu .laska w zagłębieniu pasa biodrowego. Pw. leżenie tyłem na kocyku. chwyt laski oburącz z tyłu. który składa się z trzech etapów: 1 . ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył. NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. leżenie przodem. Obwód ćwiczebny . R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym . Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk. Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. stopy oparte o podłogę.napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. Pw. Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15. Wdech . Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali. Pw. naśladując „chód gąsicni cy". Pw. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się.Tok Treść 8. 3 .poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. stopy oparte o podłogę. leżenie tyłem.przewleczenie szarfy z góry w dół .laska przyciska klatkę piersiową. tworząc nad podłogą jak największy łuk. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie. RR wzdłuż tułowia. 14. Pw.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód. Pw. wygrywa ten. RR wzdłuż tułowia. którego laska stanie prosto pierwsza.pełzanie do mety. W ten sposób poruszają się po sali. druga leży na podłodze wyprostowana) . 16.bieg na czworakach . Pw. laska trzymana z tyłu oburącz. 12. plecy wyprostowane. siad na ławeczce. 9. RR wzdłuż tułowia. Prowadzący wyróżnia najlepszych. siad skrzyżny. Powrót do pw.przejście po ławeczce na czworakach . NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta. 13.

ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca"). (Ruchy nóg w przód.raz na prawej. jak wróbelek porusza się na ziemi. 3. Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej.końcowa Zabawa uspokajająca. Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy.wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra". Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. Dzieci tworzą krąg. Następnie naprzemiennie prostujemy nogi. potem przeciwnie. łopatki złączone (dobrze) . z rękoma ułożonymi w „skrzydełka".dłonie na kolanach. Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. skłon głowy w przód. 4.głowa do góry. RR z laską w górę. Powrót do leżenia. plecy zaokrąglone. Biedny wróbelek złamał nóżkę. że jedziemy na rowerze. prostujemy się. 3. a na „4" imię innego uczestnika zabawy.dziecko siedzi prosto. Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. 8.„bim-bam": bicie zegara. Siedzimy niedbale (źle) . Wyciąganie głowy „ku słońcu". . Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). „Chód wróbla". „Skrzydełko" prawą ręką. 2.cofania się na rowerze). Nie kroczy jak my. przyciągamy kolana do brzucha. Zbiórka. podsumowanie. Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. stojąc na jednej nodze .„cyk-cyk".ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). 5. Część II . 7. który ma złamaną raz jedną. potem ruchy nóg w kierunku głowy . Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników. Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego.wysoko. Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka. Siad skrzyżny. Złamana nóżka ugięta w kolanie.po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. Zbliża się nieprzyjaciel. 4. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski. Siad skrzyżny . 2. Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. twarzą do środka koła. Ćwiczenie mięśni grzbietu. Ćwiczenia obręczy barkowej. aby mu przekazać swoją rolę. Wznos laski do góry tak. Opuszczenie laski na kark. przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6.wstępna 1. 5. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . Ćwiczenie równoważne. Siad skrzyżny. RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). Chód z woreczkiem na głowie . Postawa wysoka. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. laski w dłoni. 2. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha. Dzieci leżą na plecach. Czy wiecie. Dzieci leżą na plecach. Dzieci leżą na brzuchu. . „Dzięciołki". „Jazda na rowerze". Dzieci kładą woreczki na głowie.dziecko siedzi krzywo. Wznos laski w górę . Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą.Tok Cześć III . Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara . to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). Chwyt na szerokość barków. „Ciekawskie dzieci".bez pomocy rąk. 4.„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. chwyt dłońmi na szerokość barków . Ćwiczenia brzucha. Przejście do pozycji stojącej . naprzemiennie obydwoma końcami. uwypuklając klatkę piersiową do przodu . 243 242 . 3. Może skakać tylko na jednej nodze. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". wyróżnienie najlepszych. Metody: zabawowo-naśladowcza. raz na lewej. Ćwiczenia mięśni brzucha. Uciekający. laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1. Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. 9. żeby uchronić się przed schwytaniem. Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. Prawy łokieć do lewego kolana. głowy i karku. wypowiadając na „3" swoje imię. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. Odwracanie laski do przodu. Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym.główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała. „Biedny wróbelek". zabawowo-klasyczna. raz drugą nogę. Następnie przytrzymujemy mocno kolana. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. Pożegnanie. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. „Skrzydełko" lewą ręką. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". tułów lekko pochylony w przód.

samodzielnie żyjącym człowiekiem. Najwolniej wzrasta głowa. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka".od O do l roku.dzieci prostują się. a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 3) okres przedszkolny .szkolny . 3) schyłkowy . obejmujący: 1) okres niemowlęcy .od 12 do 15 lat. 3) wiek młodzieńczy . następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci.okres niemowlęcy i przedszkolny . który co jakiś czas cichutko miauczy. narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych. 86.Część III . „Zagubiony kotek". 2. Jego układ mchowy jest bardzo słaby -.n r ^ n 3. Ryć.dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . najszybciej nogi. wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach. wyjście z sali. Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych. Akt porodu powoduje. W zależności od stopnia rozwoju kości. co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. ściągają łopatki. mięśni. /// etap . pożegnanie.wiek dojrzałości . 2) średni wiek szkolny . Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii.od 25 do 40 lat.miękkie są elemenfy statyczne (kości). 2) wczesne dzieciństwo . Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko. 84. staje się noworodkiem .od 3 do 7 lat. u dorosłego '/x długo245 Ryć. 87.od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . •» . a są to następujące okresy: / etap .od 7 do 11 lat.od 18 do 25 lat. Dzieci rozproszone chodzą po całej sali. 244 . Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła.od l do 3 lat. 85. 4) starość . Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała.od 60 lat. Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat.końcowa 1.od 40 do 60 lat. 2) okres pełni sił . Ryć. podnoszą głowy. Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" . // etap .od O do 7 lat. że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). Dziecko rośnie. Ryć.od 15 do 18 lat. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". Ćwiczenie uspokajające.od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości .

W miarę rozwoju dziecka koordynacja. niecelowe. Dziecko szybciej się męczy. poszanowania przepisów. Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. angażując w tym ruchu całe ciało. brak opanowania. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe. uzależnionym od procesu chorobowego.kształtowanie charakteru i cech społecznych. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. . stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń. długi tułów. jeździć na rowerze. odbicie. np. np. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. kształtuje swój charakter. Ciśnienie.kształtowanie psychomotoryki. psychomotoryczny. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. naturalny głód ruchu. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas.harmonijny rozwój dziecka. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne.ręka". Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". potem na jednej nodze. lot i lądowanie. Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. potrafi chodzić po narysowanej linii. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. . opowieści ruchowej. Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. dodatkowe. jest ruch. Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. ale nie używając kciuka. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . Dziecko w wieku 2. który jest dla niego normą. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. rozrzutności ruchowej. Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. a od 9. miesiąca chwyt jest precyzyjny.łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). Celem ćwiczeń więc są: . siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. spontaniczny ruch. gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. uczucia i siłę woli. przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. intelektualny oraz moralny dziecka. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. Dzieci małe mają tzw. Często stałe jest ugięcie kolan. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. krótka szyja. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. Około 3. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy.kształtowanie estetyki ruchu. Dopiero około 12. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. duża labilność . Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. kształtujące i użytkowe. a przy tym o charakterze dynamicznym. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. współdziałania w zespole. Wiek przedszkolny (3-7 lat). przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. bezwładne machanie rękoma. jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne. a drobne zespoły mięśni słabiej. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego. Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. ale i szybciej wypoczywa. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. . angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. a 8. 247 . a ich natężenie powinno być niewielkie. Różne bywa tempo tego procesu. które dzieci lubią.ści ciała. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym. przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. obejmującym stronę biologiczną człowieka. mimo większego przepływu krwi. jest niższe. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko . podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca.-4. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa. miesiącem. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. stać na palcach bez pomocy. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. krótkie kończyny). kiwanie głową podczas biegu czy chodu. w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. Potem koordynuje rozbieg. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6.

U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi. dużo korektywnych. Dojrzewa psychika dziecka. zręczności oraz korekcyjne. obręczy barkowej. gry. rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. 3-letnich. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. korektywny (stopy. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. Nowy tryb życia (szkoła). zbliżona do elementów sportowych. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. deskorolce. jak i nauczających. ale nie za dużym. prowadzonych co drugi dzień. uczą się samodzielności. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. 15 minut. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np.na ławeczkach i drabinkach. Nie stosować skoków z dużej wysokości. Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . bardziej siedzący. Około 10. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. Średni wiek szkolny (12-15 lat). Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. Powinien nastąpić podział na grupy .od 15 do 30 minut. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. jest czynnikiem hamującym rozwój. doskonali się koordynacja. Intensywny w/rost kości n. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować . wspinanie (z asekuracją). sprzyja powstawaniu wad postawy. Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). na nartach. tułów). ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych . klatki piersiowej. gry zespołowe). nawiązują przyjaźnie. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. wyciec/ki).7-11 lat. skoki. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. około 15. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. szkoła). Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe).męskie i żeńskie. orientacja i zręczność ruchów. oraz wybuchy emocjonalne. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. Dyscypliny rekreacyjne. Kościec jest jeszcze słaby.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. co powoduje nasilenie cech kobiecości. mniej siłowych. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. w grupach starszych dzieci. jak nauka jazdy na wrotkach. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. jednocześnie hartując dziecko. Okres szkolny Młodszy okres szkolny .dłuższe okresy wypoczynku. chody. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku.iccka rośnie szybko. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. grzbietu. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących.ł długość. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. spacery. Dużo gier zespołowych. 249 . Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. brzucha. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. przezorności. chody na czworakach. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. około 16. rż. 88.biegi. te zajęcia powinny trwać krótko. Chłopcy dojrzewają później. Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. Hartują swój organizm. pełzanie. rż. pojawia się menstruacja. rż. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. W grupach dzieci młodszych. Serce d/. 5-6-letnich . wydolność niezbyt duża. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. na rowerze. Różnorodność rekreacyjna. Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów.

poniżej 70% sprawności maksymalnej.szyjki kości udowej. Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). które pod koniec okresu dojrzałości. słabnie refleks. sporty wodne. 3. który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym.. zanika harmonia ruchów. poszerza się światło naczyń krwionośnych. Sportowe formy ruchu . Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. demencji . i odwrotnie . nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. rż. Zwalnia się tempo wzrostu. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe". Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. rozrasta się serce. 2.do około 55% sprawności maksymalnej. Reasumując. Zwiększają się możliwości wysiłkowe. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. Zwiększa się koncentracja uwagi.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. rozedma płuc).powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. niewydolność krążenia i oddychania). Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. w wieku 60 lat . nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. choroby wrzodowe. marsze. 7) zaburzeniom psychicznym. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. wytrwałość uwagi. skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. nazywany okresem młodości. Z prac różnych autor&w wynika. w wieku 70 lat . Należy zwiększać samodzielność. wiotczenie mięśni. Zmniejsza się koordynacja ruchowa. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. ukształtowane ruchowo. stanu równowagi psychicznej. 6) otyłości i cukrzycy. gry i zabawy rekreacyjne. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. Największe natężenie treningu można stosować około 18. np. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. w postaci lekcji wychowania fizycznego. które mogą być stosowane w każdych warunkach. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). rż. Uczestniczący w zajęciach 251 . warunków zewnętrznych. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. następuje poprawa koordynacji ruchowej.. osłabienie układu krążenia. 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. Organizm podatny jest na trening fizyczny. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości. Nawet krótkotrwałe. Należy prowadzić taki tryb życia.nie wszyscy młodzi są sprawni. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu. Ćwiczenia gimnastyczne. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. może ulec pogorszeniu. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych. i emocjonalnym. choć narastający stopniowo. biegi terenowe . Wiek 18-25 lat. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze . rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe). pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. trybu życia i pracy. sporty zimowe. że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . zależnie od możliwości ćwiczących. „młodym" wyglądem zewnętrznym. rż. bystrością umysłu itp. w narciarstwie alpejskim.zmniejszenia się sprawności umysłowej. Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. Podstawowe środki r u ch u : 1.75-80% sprawności maksymalnej. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych.Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. występowania choroby wieńcowej. ruchliwością. Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii.gry sportowe. rż. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). pogarsza się ogólna wydolność organizmu. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. Następuje zrównoważenie psychiczne. Gdy człowiek zbliża się do 60. 2) niewydolności wieńcowej. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała. bez względu na wiek metrykalny. Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. Powiększa się klatka piersiowa. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców.

lekcja powinna być krótka .obowiązkowe zlecenie lekarskie.nie wymagać nadmiernej precyzji.obszerna. krótkie serie. dynamiczny. w miejscu. laski Ud. z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /. ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. skoki i podskoki. piłki lekkie.muzyka. kameialna atmosfera. . gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach).siłowo-gibkościowy. niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami.nie liczyć. siłowe z oporem własnym. ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane. łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych). piłeczki. w pozycji leżenia tyłem. .aktywny wypoczynek . o małym stopniu wysiłku.amplituda ruchu .obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). . które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: .krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ. podnoszenie ciężarów. ćwic/enia statyczne .ławeczki gimnastyczne. prostymi ruchami tanecznymi z muzyk. ćwiczenia z muzyką.tempo umiarkowane. lic/eniem. długotrwałe ruchy cykliczne. skoncentrowanie uwagi. np.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. . Ogólny zasób ćwiczeń . . szybkościowe (intensywne).dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń. klaskaniem. współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych. . Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie. . Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy. P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową.nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania). .inne środki metodyczne . . mała liczba powtórzeń w serii. marsze skr/.zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy. punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących). by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym.od n iskiej do wysokiej. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /. liczba serii dobrana indywidualnie. przyrządy gimnastyczne. . na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych. . jako warunek uczestniczenia w lekcji. 252 . . ćwiczenia z łatwymi przyborami. żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny.koordynacyjne proste.kompleksowa.obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych. . ćwiczenia równoważne. w przód. . nagle skłony głową w dół. . pobudzenie pracy oiganizmu. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających.piłki lekarskie. Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane.ćwiczenia gibkościowe (wolne.unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych.powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej.formy prowadzenia powinny być różne. ćwiczenia szyi .yżne. z akcentami ruchu (z klaskaniem).mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie. . ćwic/enia s/ybkościowe.'!.n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg.w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. . . relaksacyjne. ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących.ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi). lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących. oporowe ze współćwiczącym. wysiłkowo . unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu. tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń. dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży. ćwic/enia zwisów. podpory'.przybory . . podnoszenie ciężarów. z przytupywaniem. .stosować dużo ćwiczeń ożywiających. ćwiczenia oddechowe. nagłe skłony tułowia do tyłu.metoda prowadzenia . drabinki.nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. . podpoiów. ćwiczenia towarzyskie.: 253 .eliminować ćwiczenia o gwałtownych /.ruchy . w tył. . .ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji. w siatl/ie.przyrządy .zwisy.precyzja wykonania . bez gwałtownych zmian rytmu. . najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu. ostre współzawodnictwo. np. .mało obciążające.30 minut. parami.ćwiczenia oddechowe . . .nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących. eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki.charakter ćwiczeń . . Ćwiczenia zespołowe. szarfy.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym. ćwiczenia na świeżym powietrzu. gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej .komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie. łagodne). Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska. Rodzaje marszów.. ćwic/enia w be/declui.ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego. w bok. . intensywne podtrzymywanie własnego ciała. Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną.

skłon tułowia w przód i pochylenie głowy.krążenia głowy w prawo i w lewo. .kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką.siadzie.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana. nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. często chodząc na lekko ugiętych nogach.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka. można je wykonywać w staniu. które warunkuje ruch izolowany barku.złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców. . Najbardziej praktycznym. głęboki przysiad i wyprost.siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód. staniu: . raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: . Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . to samo strona przeciwna. druga łukiem nad głową. sięgając dłonią z boku. podrzucanie lub przerzucanie piłeczki. podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie. 255 .„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go. po rozciągnięciu: . potem w tył.w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz.siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło.ćwiczenia z przyborami. . Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa. dotknąć łokciami ud. bez włączania do ruchu łopatki: .pochylić ciało w przód.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej. Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę).klaskanie przed sobą.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. wyprost we wspięciu na palce. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych. rajstop. Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: . skłon tułowia w bok z pogłębieniem. podudzia. chusteczki i innych małych przedmiotów.w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. leżeniu.w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. elastyczności ruchów. tułów przylega do podłoża. wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach.w leżeniu tyłem w rozkroku. . zakładanie butów. kolana. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej .w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach. energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi.w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni. . potem na pięty i na całe stopy. oprzeć łokcie. marszu i siadzie: . po kilku ruchach wyprost. np. Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . wykonać głęboki wdech . potem zmiana układu ciała na przeciwny. klaskać w górze i opuszczając ręce.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda. Osoby starsze. . . . Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców.w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. Tempo wolne.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda. . cofając łokcie lekko w tył. odwrócić do klatki piersiowej.to samo z przysiadu.ręce ugięte w łokciach . stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach).siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. naciskając na palce. co jest bardzo ważne dla statyki ciała. energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. skarpet. skłon tułowia do nogi prawej.siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki. . stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. potem coraz wyżej. W różnych pozycjach . wyprostować tułów (patrzeć na sufit). . skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. .wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód. a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie.skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. potem w odwrotnym kierunku. oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka. wydech. wydech . Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. woreczka. . . . . . . to samo w odwrotnym układzie rąk.spleść dłonie jak do modlitwy.. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu. . .w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. ręka przeciwna niż ćwiczona noga. potem to samo złączonymi stopami. następnie to samo nogą przeciwną. w stawach łokciowych nieco usztywnione). bez pełnego wyprostu kolan.

3.zmiany zarostowe tętnic. Inne choroby układu krążenia . wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1.cukrzyca i nadciśnienie. należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. Tułów (płaszczyzna czołowa) 14. . Tułów i stawy barkowe 12. Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa.wady serca. Rozluźniające i normujące oddychanie 17. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. ramiona w górę wydech . Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego". Skłony tułowia w przód 9. mała liczba powtórzeń w tempie różnym. wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych.stawy biodrowe 13. w biegach. Okresy rekonwalescencji itd. Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej. Ćwiczenia zręczności i równowagi 19. na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. przyjemności i zadowolenia. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania. Choroby układu oddechowego: . kroki rytmiczne w przód. nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem. 4. . 5. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie. sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: .wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie. Choroby układu dokrewnego: . w miejscu .w górze. . Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych. . . przed sobą.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia). 2. . Przeciwwskazania: 1. . oddechowe uspokajające 20.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz . wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. Ćwiczenia należy indywidualizować.w staniu: głęboki wdech nosem. Skłony boczne tułowia l ł. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. . wspomagane pracą RR3. w tył. takich jak barierki. Stopy i stawy skokowe 5.ropne zapalenie dróg oddechowych. Marsze.tętniaki. Marsz 2. Wzmacniające RR 15.choroby przysadki i nadnerczy. różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo. .niedokrwistość. 258 . . . Dla wielu z wymienionych wyżej chorób. Rozluźniające. schodki o różnej wysokości. migotanie przedsionków). Szybkość reakcji 7. 3) osiągnięcie równowagi psychicznej. Ćwiczenia oddechowe.zespół serca płucnego.rozstrzenie oskrzeli. . choroby nowotworowe. np. na dole. Mięśnie szyi 6. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. często uczestnicy podejmują decyzję sami. Wzmacniające NN 16. Nogi . . Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. Mięśnie brzucha 18. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz.wydech .niedoczynność tarczycy. można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok.gruźlica płuc.wsierdzia. uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. Ręce (stawy łokciowe) 8. .zapalenie mięśnia sercowego . . pochylnie. . Prowadząc ćwiczenia na powietrzu.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte).w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. Stawy kolanowe 10. Choroby układu krążenia: .niewydolność krążenia.w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach .zapalenie zakrzepowe żył. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską.luźno ramiona w dół.

.

c o. Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. Łóżka do hospitalizacji . Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej. . nauka chod/. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. 11 Q Ryć.e-nia. na które cierpią ćwiczący. 89. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. trenuje ją i pomnaża. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń. / 260 261 ?&*&<!!«& O . ale jednocześnie chodząc. ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących.p (J l . która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. tym miejscem może być sala chorych. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. 90. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna. przede wszystkim. żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń.

gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł). Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy.niewydolność układu krążenia. liny .utrzymanie pełnej długości mięśni. 2) rodzaj schorzenia. że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny. 5) wskazania do ćwiczeń. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane. ale indywidualnie. odpowiednio duża. również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń.długotrwałe przebywanie w łóżku. gdy prowadzącemu brak inwencji. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny. .zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: .Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. Wskazania: . .zmiany pozycji w łóżku. Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych. Oprócz podstawowych. Przeciwwskazania: . . Podłoga . Jeśli takie są zalecenia lekarskie.ćwiczenia oddechowe. Tram . 4) wiek i płeć. sprawności fizycznej. regulowanej wysokości żerdzi . . trzeba w tak trudnych warunkach.zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej. . wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. Czas tnvania ćwiczeń.ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. np. krążeniowego i nerwowego. Drabinki.według uwarunkowań indywidualnych. . których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży. który sprawi. Ćwiczenia dla dzieci.utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej. jakie istnieją na sali chorych. . gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie .z jednej strony owalna (do zwisów).i zawsze zabezpieczony bolcami.gorączka. . które mają efekt emocjonalny. Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. przyłóżkowych. Można wykorzystać odpowiednie zabawy. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie. . . . z dyskopatią.utrata samodzielności życiowo-bytowej.ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk.od góry i od dołu .ćwiczenia czynne kończyn. Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu.półzwisy na kratkach bałkańskich. Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą. takich jak: drabinki.rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . osoby z paraplegią. siad ze spuszczonymi nogami). które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. jazda na wózkach. ławeczki szwedzkie i materace. . dobrze oświetlona.ćwiczenia czynne z oporem nóg.ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie. niezbędnych przyrządów i przyborów. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu. .belka dwufunkcyjna . 3) stan ogólny wydolności. Miejsce i sprzęt. . powinien znaleźć się tam taki sprzęt. u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. będzie mógł chodzić tylko wtedy. z drugiej strony ścięta. Aby uzyskać efekt emocjonalny. . niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty. np.częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny. np. Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. Na ogół od 30 do 45 minut.do wykonywania zwisów i podporów. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne.równa. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach. 263 . Poręcze o różnej.ciężki ogólny stan chorego. osób starszych i osób. czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym). .przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. siad na łóżku. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. trwają 30 minut. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję.nauka jazdy wózkiem.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . . zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. kółka. .stany zapalne stawów czy inne stany zapalne.utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego. Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. . ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne. . kraty. wywietrzona i czysta.

. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta. Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". 5. jak np. Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace. nieobecnych . 12) ćwiczenia korekcyjne. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. pożegnanie. 2. gdyż upadające mogą spowodować wypadek. Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego. Ubranie ćwiczącego. . Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów. nie mogących chodzić).mata filcowa . za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany. grupy osób ćwiczących . 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych.czysta. nie zostawiać opartych o ściany. od typu lekcji. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. 3) ćwiczenia RR i szyi. .hantle . tarcze itd. ale komunikatywnej i życzliwej.Ławeczka gimnastyczna .w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. 5) ćwiczenia NN.szarfy kolorowe. 7) ćwiczenia równoważne. Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej". całe.tok lekcyjny mieszany.dla dzieci . 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło. 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). np. formy przeprowadzenia zajęć. 265 .kocyki do ćwiczeń. Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1. . .od l do 4 kg. oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. . . .woreczki z grochem lub piaskiem. 9) ćwiczenia mięśni brzucha. 6) ćwiczenia NN. . ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia. .czyste. Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących.tok lekcyjny gier sportowych. 2) ćwiczenia RR. który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia.do ćwiczeń . jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji. ortopedycznego ćwiczących. jeśli jest sprawny lokomocyjnie. ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać. Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków.na wózkach inwalidzkich. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Rodzaje toków lekcyjnych: . po ćwiczeniach zawsze składać je. Powitanie ćwiczących. .15. zbiórka. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym. strój powinien być czysty i przewiewny.uzależnione od danego toku lekcyjnego. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu. . . który np.na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych.piłki lekkie.sprężyny. 8) ćwiczenia mięśni brzucha. 8. omówienie lekcji. baloniki..tok lekcyjny treningu stacyjnego. Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego.fantazyjne formy zbiórki. Wskazanie miejsca do rozbierania. 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi.: kapelusiki.3 (usprawiedliwionych). sportowym stroju. 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. 4. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć.materace gimnastyczne .dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. .tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych. 6. gdyż łatwo się o nie potknąć.laski gimnastyczne. 3) zabawa orientacyjno-porządkowa. jeśli nie jest na stałe wyznaczone. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa . Najlepiej spodnie i bluza.o nieuszkodzonej powierzchni.ćwiczący stoją w szeregu.ożywiająca. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. 3.ich schorzeń i wieku. Ubranie prowadzącego. .o różnej wadze i wielkości. .piłki lekarskie . dwuszeregu. Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji. 7. 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji. 2) zabawa ze śpiewem . Wykonanie zbiórki . nie mogą leżeć bezładnie na sali. Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego. Niezbędne przybory: . obecnych . . 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej.

ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. cięższa piłka. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. rzutna i skoczna. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. 8) zabawa skoczna. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Włosy u pań. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. 4) zabawy na czworakach.wygaszanie nadmiernej emocji graczy. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. 2) zabawa ze śpiewem. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. elementy sportu. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń. . 6) zabawa bieżna.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. 9) zabawa ze śpiewem. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. uatrakcyjniać ćwiczenia. oprócz „obowiązujących". W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). 267 . Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. stosując muzykę. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. przewiewne. powitanie. potem następuje gra właściwa: . większa liczba powtórzeń ćwiczenia). Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. Zasadą jest. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. . Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. używane tylko w danej placówce. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. 5) zabawa rzutna. Zbiórka. powinna być ona odpowiedniej długości. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. krótszy dystans do pokonania). stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym.sprawiedliwy werdykt ostateczny. Obuwie miękkie. podział na grupy do określonej gry. jeżeli są długie. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. 3) bieg truchtem i chód uspokajający. 15) zabawa organizacyjno-porządkowa.odpowiednie sędziowanie. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. 9) chód uspokajający. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów. znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. 14) zabawa uspokajająca.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. Najlepiej. Ćwiczenia rozciągające stawy. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń. Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. nóg i tułowia.10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. lżejsza piłka. gry i zabawy. 4) elementy techniki i taktyki gry. . Uwagi metodyczne. Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących. aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. . 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem .: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). rż. ale do wartości średnich. tory przeszkód. a jeśli jest to sukienka. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. Ubranie takie powinno być czyste. dać dodatkowe obciążenia (np. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. Silniejszym. ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. powinny być upięte. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. 12) zabawa bieżna.

.

leżenie tyłem. Ćwiczenie 5 Pw. Całość powtórzyć 10 razy. . Cały czas wciągać brzuch. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. Powrót do pw. Ćwiczenie 2 Pw. Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. To samo . Powtórzyć kilka razy. Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. . Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. łokcie w bok. łokcie w bok lekko rozwarte. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. RR wzdłuż T. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim . ugięta w kolanie.przeciwna strona ciała. Powrót do pw. Wykonać kilka powtórzeń. NN ugięte. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. oparte stopami o podłoże. nauka chodzenia itd. gdy brak służbowego). 12-3-4. Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. unos/enie bioder do góry. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. stopa oparta o podłoże. Wciągnąć brzuch.leżenie tyłem.leżenie tyłem. powrót do pw. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem. podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. NN ugięte. Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. oparte stopami o podłoże. Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry. Jedna N ugięta.leżenie tyłem. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. Ryć. zgodnie z zaleceniem lekarskim. ściśnięcie pośladków. Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża. Ryć. Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem. dłonie pod głową. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie. utrzymać 3-5 sekund i opuścić. stopami oparte o podłoże. Powtórzyć kilka razy. mięśni l i NN. Ćwiczenie 4 Pw. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). Powrót do pw. Ćwiczenie 3 Pw. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć.osób zdrowych. głowy i RR (łokcie w bok).Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. 92. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. RR zgięte. . t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. Konieczne jest nieśliskie obuwie. Powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. Rozciąganie mięśni nóg. 94. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). NN ugięte. ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. snym uniesieniem barków. Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. Ćwiczenie l Pw. Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). wytrzymać kilka sekund i rozluźnić.służący ich rehabilitacji. . 26<) . 95. dłonie pod głową.leżenie tyłem.). Potem zmiana strony ciała. .

Ryć.Ryć. Ćwiczenie 6 Pw. 103. RR wzdłuż T. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. Ćwiczenie 7 Pw. 97.leżenie tyłem. stopy na podłożu. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. . 271 . stopy na podłożu. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. Broda skierowana do sufitu. Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą.leżenie tyłem. NN ugięte. . RR na kark. Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. zwarte. Powtórzyć kilka razy. 98. NN ugięte oparte stopami o podłoże. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. . Druga N oparta stopą o podłoże. . dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). Ryć. ściśnięcie pośladków. oparte stopami o podłoże. mięśnie barków i szyi rozluźnione. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. Ćwiczyć wolno. NN ugięte. stopy postawione na podłożu. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). Ryć. Ćwiczenie 9 — Pw. . 100. Wznos bioder do góry. 96. Ćwiczenie 12 Pw. Powtórzyć kilka razy. 102. . Powrót do pw. . NN ugięte. Powtórzyć kilka razy. powrót do pw. Ryć. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). stopy oparte o podłoże. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie.leżenie tyłem. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 10 Pw. RR wzdłuż T. Wytrzymać kilka sekund. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża. głowa na podłożu. NN ugięte obok siebie. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Ćwiczenie 11 Pw. Potem zmiana strony ciała. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. Brzuch wciągnięty.leżenie tyłem. Ryć.

Naprzemianstronne rzuty NN w górę. RR za głową. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. R prosta za głową. Unieść przeciwny bark nad łóżko. 104. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. wyprostować R i przenieść do drugiego boku. Powtórzyć kilka razy jedną N. tułowia i mięśni br/ucha. To samo ćwiczenie . Powrót do pw.leżenie na boku. Ryć. stopy na podłożu. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała.leżenie tyłem. . Całość powtórzyć kilka razy. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. Próba oderwania N opartej na podłożu.leżenie tyłem. druga R przed klatką piersiową. Wytrzymać kilka se kund. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. na podudziu N przeciwnej. Rozluźnienie. . Wytrzymać kilka sekund. Druga N wyprostowana. Powrót do pw. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. . 107. . RR wzdłuż T. 108. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu). Wciągnąć brzuch. Położyć N na N. NN ugięte w kolanach. Ćwiczenie 17 Pw. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii).druga strona ciała. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Ćwiczenie 15 Pw. RR wzdłuż T. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia.leżenie tyłem. przyciska to podudzie. Napr/. Powtórzyć 3 razy.omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. Powrót do pw. Ćwiczenie diagnostyczne. 109. Utrzymać tę pozycje.leżenie tyłem. 273 . Ryć. nie odrywać od podłoża N leżącej. . Zmiana ćwiczonej strony ciała. Ćwiczenie 13 Pw. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem. Ćwiczenie 16 Pw. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. To samo druga strona ciała. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. Wytrzymać nacisk 10 sekund. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. Wytrzymać kilka sekund. Rvc. 105. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. Ćwiczenie 14 Pw. potem ćwiczyć N przeciwną. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. noga ugięta. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Rvc. licząc do 10. całą powierzchnią przywiera do podłoża. . Rvc.

Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. . potem wolno zamiana RR. w tył (za głowę) kilka razy. 274 .przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne.leżenie tyłem. 112. 111. .leżenie tyłem. RR w górze. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. Ryć. Ćwiczenie 3b Pw. proste dłonie dotykają do siebie. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. w przód. druga R wzdłuż T. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". Ćwiczenie 3 Pw. potem odwrotnie: w tył. Ryć. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. Ćwiczyć kilka razy. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. Ćwiczenie 5 Pw. . liczyć do 5. ćwiczyć kilkanaście razy. 110. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. Ćwiczenie 4 Pw.Ćwiczenie 2 Pw. . Powtórzyć kilka razy. Powtórzyć kilka razy. .leżenie tyłem. RR w przód (łokcie w górę). stopy na podłożu. Ryć. wolno. Ćwiczyć kilka razy.leżenie tyłem. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. Ryć. rozciąganie pasa barkowego i RR. jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. RR w bok. Ćwiczenie 3a Pw. RR w bok. Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. NN ugięte. Przenoś RR prostych bokiem w przód. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. w dół. dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu.leżenie tyłem. dłonie zaciśnięte w pięści. rytmicznie. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. . klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. Krążenia RR złączonych przodem w górę. dłonie do sufitu.leżenie tyłem. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. Powrót. Ćwiczenie 2a Pw. ugięta w stawie łokciowym. 113. . Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. wzmacniające mięśnie RR.

115. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe. Wyprost RR w przód . 275 .leżenie tyłem. gdy dłonie są już odwrócone. Ćwiczenie 6 Pw. z jednoczesnym odwróceniem dłoni. Ćwiczyć wolno. Palce cały czas splecione. .w kierunku sufitu. 116.&S Ryć. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. zatrzymać tę pozycję. W końcowej fazie ruchu. splecione palcami. dłonie zwarte. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR.

leżenie tyłem. Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. 277 .i\a barkowego. Ryć. Wytr/.i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. . Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej.leżenie tyłem. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu. 123. Potem zmiana układu RR. pasa barkowego. . RR nad klatką piersiową (blisko szyi). licząc do 10. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego. tułowia i brzucha. liczenie do 10. dłoni. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego. R\c. Ćwiczenie 8 Pw. 121. To samo ćwiczenie drugą ręką. Powrót do pw. pasa barkowego. plecy do podłoża. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p. 118. . Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. ramienia i pasa barkowego. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha. Mocne dociskanie dłoni do siebie. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej.yinaC 5 sekund . Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. od strony twarzy. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. Ryć.leżenie tyłem. NN ugięte.ro/lu/. Pw. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). Ćwiczenie 11 Pw. 276 PAC. pasa barkowego i klatki piersiowej. licząc do 10. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. RR w przód. Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund).leżenie tyłem. Potem zmiana RR. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny. . U w a g a . Ćwiczenie 12 Pw.Ćwiczenie 7 Pw. . dłonie splecione w podchwycić.nić 3 sekundy. . ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. wytrzymać licząc do 10. tułowia i brzucha. 120. swobodnie oddychać. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu. lec/.leżenie tyłem. 122. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp.gięte w stawacli łokciowych.leżenie tyłem. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. . Oddychać głęboko. W c/. ugięte w stawie łokciowym. Brzuch wciągnięty. RK /. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. Ćwiczenie 10 Pw. Ryć. Opór od strony twarzy. RR pod głową. Wznos głowy nad podłoże. RR w/dłu/ T. dłonie dotykają do siebie. 119. Ćwiczenie 9 Pw. 117. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR.leżenie tyłem.

Rytmicznie wolno. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . Powtórzyć kilka razy. .siad na krześle. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. 279 .2. raz druga. RR oparte o krzesło.jak wyżej. 3. między stopami książka. a. Głowa oparta o ugiętą R. RR wzdłuż T. Ryć. .wyprostowanej.leżenie bokiem.podudzi na zewnątrz. druga N maksymalnie wyprostowana.siad na krześle.leżenie tyłem. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża. Pw. potem do środka . Opuścić do pw.leżenie przodem. tylną powierzchnią stawu kolanowego. RR wzdłuż T. 8.jak wyżej. . RR na udach. Stopy oparte o podłogę. Jedna N wyprostowana. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami.leżenie przodem. Pw. stopa oparta o podłoże. Powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. Ryć. ruchem swobodnym. Odwiedzenie jednej N . Opuścić nogę. 126. RR wzdłuż T. Pw. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. 130. 7b. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. noga wyprostowana w stawie kolanowym. Odpocząć 3 sekundy. Ryć. Pw. swobodnie. . . To samo strona przeciwna. biodra i kolana zgięte do 90°. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. . To samo drugą N. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. rytmicznie. . N przeciwnej . starając się dotknąć pośladków. Pw. . 7a. Pw. Ćwiczenie N przeciwnej. Powtórzyć kilka razy. 5. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw.leżenie przodem. Między kolanami ręcznik. 125. a.powrót do pw. Ryć. Pw. Ryć.leżenie tyłem. 129. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. 128. dłoń drugiej R na biodrze. 2. 4. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. wytrzymać 3 sekundy. na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. . Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. N zewnętrzna w górze. Wznos N ok. Powtórzyć kilka razy. Pw. Powtórzyć kilka razy. RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża. 124. Ściskanie intensywne kolan. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. 6. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. Ryć. . Wytrzymać 5 sekund. . b. Odpocząć 3 sekundy. .leżenie tyłem. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. Wytrzymać 3 sekundy. Pw. Pw. Druga N zgięta pod kątem 60°. Pw. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1.do pw. Całość powtórzyć kilka razy. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. Wytrzymać 3 sekundy. b. Raz jedna N. To samo strona przeciwna ciała.

. RR wzdłuż T. Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). Rozluźnienie. Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. Wytrzymać 5 sekund. Pw. Ryć. 135. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki).siad na krześle. 136. 138. Wytrzymać 5 sekund.Rvc. Druga N prosta leży na podłożu. Naciskanie NN na siebie.leżenie tyłem. .leżenie tyłem.do oparcia z pięty na palce. . Dłonie na udach. potem zmiana NN. Wznos prostej N . RR oparte o krzesło. . Wytrzymać 5 sekund i opuścić. Jedna N prawie prosta . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. *x. 132. Potem zmiana NN. 6. Pw. Ryć. potem zmiana ćwiczącej N. stopa oparta o podłoże. 134. 281 . Pw. Ryć. NN zgięte. . Pw. utrzymanie oporu przez 5 sekund. 3. Pw. 4. 8. Powrót do pw. . Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. 131.leżenie tyłem. 5. Zmiana ustawienia stóp . 133. Zmiana do pr/ejścia na pięty.pod kolano podłożony ręcznik. Stopy oparte piętami o podłogę. To samo ćwiczenie drugą N. oparta stopą o podłoże.siad na krześle. oparte stopami o podłoże. 7. Ryć. % Ryć. Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. druga N ugięta.leżenie tyłem. Pw. Powtórzyć kilka razy. Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Powrót do pw. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże. potem wyprost. NN ugięte w stawach kolanowych 90°.zgiąć w kolanie. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. 280 Ryć.

Dociskanie stóp do ściany. Powrót do pw. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. To samo strona przeciwna ciała. 144. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. Ryć. Pw. Pw. Ryć. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. 143. Ryć. . stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Ryć. Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . Przyciągnięcie N do klatki piersiowej. Potem opuścić. Stopy oparte o podłoże. NN ugięte do 90°. RR wzdłuż T. 5. RR wzdłuż T. Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. Powolny wznos bioder w górę. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. . Pw. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Druga N wyprostowana . Odpocząć 3 sekundy. całe stopy oparte o ścianę. Wytrzymać 5 sekund . Wytrzymać 5 sekund. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. Pw. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. 141. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. Głowa leży na podłożu. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. stopy oparte o podłoże. 140. 139. . Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym. Pw.powrót do pw.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. Pw. RR wzdłuż T. l. Powtórzyć kilka razy. Ryć. .leżenie tyłem z NN rozwartymi.leżenie tyłem. 282 7. Wytrzymać 5 sekund. . Zmiana ćwiczonej N. Rozluźniać przez 5 sekund. Głowa w przód. Wytrzymać 5 sekund. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. NN ugięte. Pw. 145. 4. Ryć. 2. RR trzymają krzesło. Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. RR wzdłuż T. NN ugięte do 90°. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. . oparte całą powierzchnią stóp o podłoże. Powtórzyć kilka razy.9. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych.leżenie tyłem. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud.wytrzymać 5 sekund. 3.leżenie tyłem. Wytrzymać 5 sekund. 283 . nie zatrzymując oddechu przy wysiłku. rozluźniać przez 3 sekundy. Wytrzymać przez 5 sekund. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Pw. tułów uniesiony od podłoża. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. Wyciągając szyję osiowo. Rozluźniać się przy powrocie do pw. 6. napięcie pośladków przez ich zwarcie. . .

palce stóp oparte o podłogę. 3-częściowego toku lekcyjnego. ale według innej logicznej kolejności. Ryć. RR w przód. Ćwiczenia powinny być ożywiające. Palce stóp cały czas oparte o podłoże. Unieść kolana ponad podłoże. Pw. Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. wydech. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). . Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. 11. nie mogą być w strojach nocnych.powinno być bezpieczne. Czas trwania gimnastyki . uzdrowiskach. .w bok i ugięte w przód. Wytrzymać 5 sekund. splecione dłonie leżą na pośladkach. Wytrzymać 3 sekundy. Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. Wytrzymać 5 sekund. Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu". . Teren . potem zmiana R i N. i uchy średnio zamaszyste . proste w konstrukcji. żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności.klęk podparty. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. Wytrzymać 5 sekund. Opuszczenie pleców (siodełko). w szpitalach i na koloniach zdrowotnych. Pw. łokcie lekko ugięte.i ustroju człowieka jako całości. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Powrót do pw. Powtórzyć kilka razy. z przewagą ćwiczeń oddechowych. palce stóp oparte o podłoże. 150. ntcoporowe. sale chorych lub teren otwarty. Pw. mało wysiłkowe. brzuch wciągnięty. Ryć.15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. nie na przyrządach. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. 147. 148. Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. jak i psychicznym. wolny rytm oddechowy i praca serca. przed śniadaniem i ubieraniem się. Powrót do pw. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. 284 . Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). .12. Przejść do pw. Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. wdech. Pw. Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. .boisko lub podłoże z niską trawą .prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc. Gimnastyka poranna Ryć. RR w „V" . wyprostowane. Rozluźnić. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. Stopy oparte palcami o podłoże.leżenie przodem. 149. Wznos T ponad podłogę. Pw. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). 10. wszechstronne.klęk podparty.leżenie tyłem. . Psychika człowieka jest „leniwa". w wolnym ł średnim tempie. pośladki zwarte. 8. 9. RR z tyłu..leżenie przodem. do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. 146. zakładach rehabilitacji.

U w a g a . 12.podawać szczegółowo . co żyje w powietrzu.. Rozpoczynanie ćwiczeń . Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki.pusty korytarz lub sala. po chwycie. szczupak itd.półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany. opust RR w dół.2 lekkie piłki.skłon z pogłębieniem. łączone z oddechami. potem . 4 . czy w innych szczególnych przypadkach. powtórzyć 6 razy jedną. 5. Rodzaj schorzenia . przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. „powietrze. Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. stałej godzinie. powietrze . Liczy się indywidualna liczba błędów. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej. Przybory . nadal w ustawieniu w rzędach. Miejsce ćwiczeń .punktualnie rozpoczyna zajęcia. 2 wolne krążenia głową w lewo. powtórzyć 4 razy.co żyje w wodzie. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze . 6 drugą N. zewnętrzna R w łuk nad głową.zorientowani w terminologii gimnastycznej.różne dysfunkcje ruchowe.stojąca. ziemia. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen.rano. . gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). kilka swobodnych wdechów i wydechów. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi. ale krowa. o wyznaczonej. powtórzyć 4 razy. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego. potem zmiana czynności w grupach. tempo dostosować do ćwiczących. Ćwiczenia oddechowe: pw. 7. nie upośledzające chodzenia i stania. Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. 2. Można zastosować inną zabawę. powtórzyć 3 razy. mówiąc. potem zwrot. 6. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. Jeśli istnieje taka możliwość. Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących. Powtórzyć. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego. . Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech.stojąca. wdech.powrót do pozycji wyjściowej.odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. powtórzyć 2-3 razy. woda . Pw. 5. powtórzyć 3 razy.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo.stojąca.zaciskając pięści.stojąca. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. 2 . Pw. 7. dając sygnał na zbiórkę. 3—4 . motyl itd. Może być umowne powitanie. 2. 5-6 . pies itd. Nie powtarzać nazw już wymienionych. 3.co żyje na ziemi. ziemia . Liczba osób może być różna. ale karp. 1-2-3 .. wiek 18-60 lat. 4.nie ptak. Warunki zabawy: woda . ale skowronek.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. 3 . 4 . jedną R przytrzymać się ściany.około 12 osób obu płci.RR bokiem w górę. wznos RR w górę. 3. ł l. Objaśnia czynności. izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju).nie ryba. bokiem do ściany. po dojściu do ściany przeciwnej .zwrot i marsz w kierunku przeciwnym. 7-8 . wypchnięciu piłki.wyprosi T. Pw. . powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. wesołym nastroju. ziemia . lecz w sposób energiczny. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących. a najlepiej taka. z niewielkim ograniczeniem sprawności. . Czas rozpoczynania .2 klaśnięcia przed sobą. RR wzdłuż T. Pw.powrót. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. 10. wydech. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna. woda". tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem. RR w dół: l. RR zgięte w bok przodem: 1 . powtórzyć 2 razy. w 2 rzędach lub 2 szeregach. Dla osób po operacjach. 4 . RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda. wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę. 8.sfojąca. Ustawienie . Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. Pw. ćwiczący idzie na koniec swego rzędu. swobodny wydech RR bokiem w dół. 8 .powrót.nie zwierzę. 9. Instruktor . Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty).ruchem przeciągania lekki skłon w tył. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym.2 grupy pod ścianami. Pw. . bez przeciwwskazań. 6 wymachów N w bok.wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. Zespół . zawsze stoi w miejscu widocznym. 6. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku. II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego. . gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku. głęboki wdech . . ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę.stojąca w rozkroku. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora. Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo.stojąca. to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. powtórzyć 6 razy. potem kilka swobodnych oddechów.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe.zaciskając pięści. np. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. Pw. Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. z ruchami RR czy NN. .

przodem do środka sali. Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion.wydech. Należy bacznie obserwować pacjentów. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. drugą ręką pomaga sobie. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw.. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki . to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). jak wyżej .. przodem w dół . Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach. Ćwiczenie 5 Pw.krążenia KR przed sobą na zewnątrz. szybkie tempo). piłki lekarskie. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). jak wyżej . Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych.wdech. by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. inni są przenoszeni. Ćwiczenie 7 Pw.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu. drabinki.tk wyżej .. leżenie tyłem. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo . jak wy/ej . z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza). bez udziału pacjentów. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach.naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę .. Konspekt nr . częściowo się opierając. hantle. szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. Uwa ga. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi. jak wyżej .. 'owitanie..podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą. jak wyżej . wzmocnienie mięśni ramion. RR wzdłuż tułowia. 10 razy 2 Hantle 288 289 . Ćwiczenie 2 Pw.skręty głowy w prawą i w lewą stronę. Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach.unoszenie głowy w przód i powrót do pw.. stabilizacja stawów kończyn dolnych).. Ćwiczenie 3 Pw. jak wyżej. Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac. jak wyżej . Czas ćwiczeń: 45 min.to należy ułożyć je po obu stronach. żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich. Ćwiczenie 4 Pw.wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę.. j.. a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania.salach chorych. w prawą i lewą stronę. Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). wypy chanie w górę hantli. i zsuwa się z wózka na materac. Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac. naprzemienne. Ćwicząc z dziećmi. 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . ustawiając się nieco bokiem do materaca. Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany. Czynności informacyjne . hantle w dłoniach ugiętych RR. instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania. pod drabinkami U wa ga . Ćwiczenie 6 Pw. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka.główna Ćwiczenie 10 Pw.. Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna. Data .. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac. a potem krążenia do wewnątrz. w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania. umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku). Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami. Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza).naprzemienm. powrót do pw..naprzeciw siebie..skłony boczne głowy. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. kwiczenie 1 lłw. Przybory i przyrządy: materace. Wiek ćwiczących: 20-50 lat.

RR wzdłuż T . leżenie przodem na brzuchu . Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie.wznosy T z oparciem o przedramiona. Ćwiczenie 19 Pw. 2. np. leżenie tyłem.opuścić T w dół. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak. leżenie tyłem. Ćwiczenie 23 Pw. Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. siad płaski w rozkroku. siad płaski w rozkroku.Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw.lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. siad płaski. Ćwiczenie 13 Pw. zbliżona do podporu w leżeniu przodem. Ćwiczenie 24 Pw.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela).naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. głośny wydech. RR z boku podparte.klaśnięcie przed sobą: 1. Ćwiczenie 20 Pw. Próby oderwania bioder od podłoża. leżenie tyłem. także przy drabinkach. RR w dół w skos . Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci. Ćwiczenie 21 Pw. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego).powtarzając 4 razy. jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali. potem na zmianę lewą ręką itd. Ćwiczenie 17 Pw. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. oparte o ramiona z hantlami.swobodne oddychanie we własnym tempie. indywidualne. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . potem swobodny. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. siad płaski tyłem do drabinek. RR swobodnie w dół. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne.głęboki wdech . dłonie przy barkach. siad płaski. Ćwiczenie 15 Pw. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. żeby mogli ćwiczyć wszyscy.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników. na przemian prawą. Ćwiczenie 22 Pw. RR w bok . Ćwiczenie 25 Pw. Ćwiczenie 12 Pw. RR ugięte. Przenoszenie bioder kolejno . Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. Ćwiczenie 16 Pw. leżenie tyłem. którzy nie mogą siedzieć. RR proste w przód z hantlami w dłoni . głowa w przedłużeniu linii długiej T . według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. teraz jest w dole) itd. Ćwiczenie 14 Pw. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. leżenie przodem na brzuchu.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . 3. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. w miarę sprawni . leżenie tyłem. leżenie tyłem. jak wyżej. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 . RR z boku podparte.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. która była w górze nad drugą ręką.w prawo i w lewo. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR.

Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne . i dopiero ćwiczyć drugą nogą). Pacjent sam usadawia się na wózku. wydech ustami. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. każdy z ćwiczących ma piłkę. Swobodne. wyprostować je. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary. trójnogów. siad płaski. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. (Bywa tak. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go. tułowia. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. drudzy niżej Pw. pasa barkowego. które powinien sobie sam ustawić. itd. chwyt dosiężny za szczebelek. na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. Chwyt dłoni przed sobą palcami.w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . podpórek dwukołowych. siad płaski przy drabinkach. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. Trzeba popchnąć kolano. Mięśnie te powinny być wzmocnione. Zakończenie ćwiczeń. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . wdech nosem.ruchem zamachowym. ale jaka to ryba.wózki: wózek trzeba znów zablokować. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń. ziemia. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. woda". zwierzęcia. Powtórzyć kilka razy . Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. Także im należy pomóc. otrzymuje punkt karny. po amputacjach). Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać). O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. próby oderwania bioder od podłoża. siedząc jeszcze na materacu. wpływa na możliwości ruchowe. podsumowanie lekcji i podanie uwag. siad płaski. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. np. które nic uległy porażeniu. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". Ćwiczenie 27 Pw. czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. U wa g a . żywym nastroju. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. ptaka. Generalnie są to mięśnie ramion.uut piłkę do ćwiczącego. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. RR tyłem podparte. Ćwiczenie 30 Pw. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Kto nie zdąży. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. Prowadzący r/. Druga. RR wzdłuż T. Ćwiczenie 28 Pw. lasek i kuł łokciowych. Zakończenie lekcji w pogodnym. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę.osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. głębokie oddychanie. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. 293 .zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. jedni wyżej. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . powiedzieć tylko „ryba". leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. jeśli zachodzi potrzeba .

wyprost RR. W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu . . siad klęczny. NN ugięte. schowanie głowy między barki. . stopy na podłożu.siad płaski. zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia. 3 . RR wzdłuż T. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze. RR obejmują podudzia. Ćwiczenie 12 Pw. Ruch: wznos RR ku górze w tył. Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). rozluźnienie: 1-2-3. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. 1-2-3 wytrzymać. NN ugięte. Wytrzymać: 1-2-3. NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 11 Pw. stopy postawione na podłodze. . powrót do pw. .ugięcie RR w stawach łokciowych. RR przy biodrach. dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi. 2-3 wytrzymać. Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym. lub dla osób pełnosprawnych. Ruch: l . RR proste przed sobą . 295 . Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR. stopy na podłodze. 4 .leżenie tyłem. RR wzdłuż T. wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze. RR wzdłuż T .powrót do p w. chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu).leżenie tyłem. Ćwiczenie 9 Pw. 3 . ściągnięcie łopatek. wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. . Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". 1-2-3 powrót do pw. Ćwiczenie 2 Pw.luźno. RR wzdłuż T. .wytrzymać i powrót do pw. Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3). stopa w zgięciu grzbietowym. Ćwiczenie 5 Pw. Ruch: przejście do siadu klęcznego.leżenie tyłem.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. Ćwiczenie 4 Pw.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego. Ćwiczenie 14 Pw. . NN ugięte. który powoduje odruch obronny. powrót do pw. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu. dłonie oparte na wysokości barków. RR w przód. NN zgięte.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa. stopy na podłożu. klęk podparty. wdech. 294 Ćwiczenie 7 Pw. 2 . Ruch: napięcie mięśni brzucha.leżenie przodem.klęk podparty. którzy mogą już obciążać kończyny.najczęściej w odcinku lędźwiowym. bez przesuwania RR.leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. Ruch: l . Zasób ćwiczeń. RR przenieść przed siebie. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. . RR wzdłuż T.leżenie przodem. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach.wytrzymać: 1-2-3. musi być zawsze skonsultowany z lekarzem. stopy oparte o podłoże. Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. .leżenie tyłem. polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego .wydech.jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka.leżenie tyłem. dłonie zwrócone palcami do siebie.klęk podparty. Ćwiczenie 10 Pw. np. RR zgięte. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. Ćwiczenie 13 Pw. . 2 . Ruch: l .Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. . RR wzdłuż T. Ćwiczenie 3 Pw.podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. RR wzdłuż T. Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa . Ćwiczenie l Pw. głowa pochylona w przód. Ćwiczenie 8 Pw. Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha.uniesienie głowy i barków. . ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

(Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). Działając jednocześnie dwiema rękami. Przenosi swą miednicę na wózek. ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg.do łóżka. potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). opierając się rękoma o poręcz wózka. przesuwa się na siedzenie wózka.przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. jak najbliżej poręczy schodów. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka. Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku . Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana.wędzi schodów. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. od strony klatki piersiowej.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta.postawiony z boku i zablokowany. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. Wózek musi być zablokowany. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. będące w siadzie na łóżku. kładzie ręce pod nogi . następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka. aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe .zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. drugą odciążając podudzia. wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak.do siadu na wózku. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze. W j a z d p rz od em po schodach . który pozwala ocenić kondycję pacjenta. Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra). popycha się koło na stopniu. Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. U wa ga . Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. test Coopera. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. podkłada ręce pod kolana pacjenta. jak najbliżej tyłu. że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku). Teraz unosząc przednie koła do góry. Pacjent. Pacjent pochyla się do przodu. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. lecz przodem do schodów. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta.

309 . Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. Potem przesuwa się w siadzie. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. Poprawia sobie nogi. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. . „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". podpierając się na rękach. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. pierwszy pomagający zmienia układ ręki. bliżej pod plecy.stój zawsze na całych nogach.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. Na wózku siedzi pacjent. stopniowo ustawiając sobie nogi. stając przodem do pacjenta. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. Jedna trzyma za uchwyt wózka. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. Wózek zablokowany. W miarę możliwości dąży się do tego. siada. nogi ugięte. Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. Rękę bliższą podkłada pod przedramię. lokując swoje ciało na wózku. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. raczej w bok).kręgosłup musi być wyprostowany. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. na łóżko. a także osób z rodzin niepełnosprawnych. drugi (od dołu) pcha. Jedna stoi przodem do wózka. drugą przytrzymuje się na wózku. Na sygnał obydwaj pomagający. Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta. Podnóżki wózka opuszczone. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. . a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. jedną rękę opiera na materacu. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. na łóżko itp. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. z j a k k h kroków się one składają. prawa noga. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. w luźnym układzie rąk. które hęd. osoba pomagająca na dole hamuje. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. druga za podnóżek. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku. a pacjent pomaga. Pacjent zbliża się do wózka biodrami . Podstawowe zasady to: . a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). jeden pomagający wciąga. Dwie osoby pomagające. Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający.j go /bliżały do chodu naturalnego . że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. chwyta pacjenta pod pachy. Ustawia nogi na podnóżkach. . Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie. i podnosi pacjenta do siadu. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. Obydwaj pomagający wstają.enos/. Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. pr/c/.lewa ręka.w skośnym ustawieniu. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. co oszczędzisz kręgosłup. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. Potem przekłada ręce. Jedną rękę pozostawia na materacu. „Techniki przenos/enia". Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego. żeby chód o kulach miał takie cechy.eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. Gdy pacjent już siedzi. łokcie pacjenta zgięte. a na drugiej wpiera się do góry.

Noga lewa w przód 3. 156. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. Kula lewa w przód 4. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . Obie kule i jedna noga w przód 2. Asekuracja czynna 311 . Druga noga w przód d) kangurowy: 1. pięty dotykają ściany. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. tuż za pacjentem. Prawa kula i noga w przód 2. Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. śnieg. Druga kula do przodu 3. takimi jak podeszły wiek. ale nie krępując jego ruchów.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi. Kula do przodu 2. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. barki utrzymywane swobodnie. potem na naturalnym podłożu w terenie.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. Prawa kula i lewa noga w przód 2. Ryć. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. Noga lewa w przód b) dostawny: 1.c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Prawa kula w przód 3. balkoniki i wreszcie kule). Obie kule do przodu 2. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku. Kula prawa w przód 2. 155. Lewa kula w przód 2. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. możliwie blisko. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód . Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację. a w momencie kiedy traci on równowagę . Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°. Obie kule i jedna noga w przód 2. Lewa noga w przód 4. piasek). Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. Jedna noga w przód 3.

Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. klęku). Potem „balansowanie" (miednicą . na boki. zastosowanie aparatów jest zbędne. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. Są to pierwsze stereotypy chodu. Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). ku tyłowi. takiej. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. polega na tym. np. Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. u osób w podeszłym wieku. bladość twarzy. potem nauczanie wykroków. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. kroku dostawnego w prawo i w lewo. ponieważ uciskają doły pachowe). Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. jeśli nie występują mdłości. Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia.wychylanie się miednicy do przodu. Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. kroku dwutaktowego w przód i w tył. po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta). przestawianie nóg wprawo i lewo.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. Należy zwrócić uwagę. a także siadania i stawania. Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą.gdy tr/. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. że chora noga pierwsza wykonuje krok. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. np. 313 . uczucie fali gorąca. Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. przygotowane do amortyzacji upadku. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża. Ręce lekko wysunięte do przodu. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . Chorą nogę dostawiamy. 158. 157. Inaczej jest. Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. B a r i e r k i . zakroków.yn dolnych i przy braku równowagi.Ryć. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. kroplisty pot. lepszej wentylacji płuc. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. 312 U w a g a . wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych). pogarszanie się kontaktu słownego.

Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. mięśni brzucha. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych. że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów). . .Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej. Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. i zaproponujesz jej pomoc. Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe. chociaż może się zdarzyć.gdy osoba ta idzie do góry . to: . kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy.stań za jej plecami (niżej). Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała.jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem. mięśni pośladkowych. nie ustalony. okrągłe i płaskie. która z obawą porusza się po schodach o kulach. Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym.jeżeli schodzi . by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa. 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak.stań do niej twarzą .

315 .

Zwinność . 12. 3. głęboki wdech. 4) skrzynie. b. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. f. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. W trakcie ćwiczeń intensywnych . wzmacniających siłę. 9. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). mostek. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. np. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych.eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu. Chód i bieg . Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. leczącymi poszczególne wady. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie.szybkie zmiany pozycji. 11. 18. e) mięśni kończyn dolnych . b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. 10. Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. 19. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy.akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi. W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. a stopy jak najdalej za siebie. stosować raczej pozycje zwieszone. rozprężającymi klatkę piersiową. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. np. 15. 5.2) przywróceniu równowagi mięśniowej. 17. d. c.mniejszenie wady postawy. by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane.bę ćwiczeń siłowych.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. 13. Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. rż. 8. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. by nie dopuścić do utrwalenia wady. Lekcję zakończyć korekcją c/.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. -— 7. dla chłopców zaś większą lic/. sprawność mięśni. zadaniowa i ścisła). RR. 7) laski o długości l m. ale również w czasie kilku. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku. Rzuty . co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. 20. 2. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. e. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. 317 .przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. leżenie przodem. Zwisy . 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. 2) ławeczki szwedzkie. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi.zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. Skoki . 14. 5) równoważnie. krążenie oraz ogólną kondycje. 3) lustro. Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. 4. d) mięśni brzucha .zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. 6.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy. Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt.do 10. Równowagę . Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe. NN i T około 15 minut).ynn. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona).eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. co może wywołać bezdech). Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. 16. przerzuty. RR w górę (wyciągnięte przed siebie).

biegi . Ryć. 3. Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. II część: 1. 2. 161. Ćwiczenia równowagi wolne. 164. 7.. masa J/2~2 kg. Zbiórka. 160. mięśni klatki piersiowej. Ćwiczenia oddechowe. z oporowaniem. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. 162. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. 10. Ćwiczenia oddechowe. Marsze . 12. 159.8) piłeczki o obwodzie ok. 15) poduszki do ćwiczeń. 9. krata. 3. wyciągnięta w górę.ze zwróceniem uwagi na stopy. Ćwiczenia na przyrządach . 318 319 . 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. 8. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. 4.leżenie tyłem. III część: 1.. 40 cm w 2-3 kolorach. Siad ugięty. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw. głowa w przedłużeniu tułowia. RR w „skrzydełka". Pw. Ryć. . Ćwiczenia kończyn górnych. . klatka piersiowa uwypuklona. RR ułożone w „skrzydełka". Pw. w 2-4 kolorach. Ćwiczenia kończyn dolnych. powitanie. 13) piłki lekarskie. Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi). Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. wzrok skierowany przed siebie. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. skrzynia. Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności. . 5.leżenie tyłem z NN ugiętymi. Ryć. 3. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 14) sprężyny. 2. Ryć. 6. podanie zadań lekcji. szyi.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. RR ułożone w „skrzydełka". Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. 2. NN proste. 4. 12) chorągiewki. Ryć. P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. Ćwiczenia oddechowe. 4. ławeczki). w 2-4 kolorach. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. na czworakach.specjalistyczne w grupach (drabinki. ćwiczenia z obciążeniem. Ćwiczenia indywidualne. 10 cm szer. 11. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją).

.

Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. Klęki Klęk prosty. Ryć. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). Siad równoważny. Siad kleczny. 166. 173. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). RR w „skrzydełka". 320 Ryć. RR w „skrzydełka Ryć. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. 171. RR w „skrzydełka' Ryć. 169. 165. Ryć. 168. Ryć. 167. Siad rozkroczny podparty tyłem. 174. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". m Ryć. Ryć. 170. Ryć.Siad prosty podparty. Ryć. Siad równoważny z oparciem na dłoniach. 172. Ryć. 175. 321 .

.

176. Zwis tyłem z RR ugiętymi.tułów. . Podpór tyłem. biodra. RR wyciągnięte do ukłonu . Ryć. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte.japońskiego" (pozycja niska Klappa). Podpory i zwisy Podpór przodem. barki. Ryć. NN proste .w linii prostej. 182. Ryć. stopy na podłożu. 178. głowa . Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). plecami do drabinki. Ryć. Szeroki chwyt RR szczebelka. kolana -wjednej linii). Ryc. 181. Ryć. 179. 177.Klęk podparty. nogi. Ryć. 180. Zwis tyłem.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

. Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa.ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie. Obserwacja dziecka z przodu: .porównanie kątów talii.od O do 30 punktów.obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie.ustawienie bioder: czy jest równe. . . Test przesiewowy.obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską. 330 . czy występują krzywizny.ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. (Kwalifikację opracowała dr med. .ustawienie głowy. z tyłu i z boku. MOiW 1982 r. Obserwacja dziecka z tylu: . . dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami.ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu.ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. opracowany na podstawie oględzin. .zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna.ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia. czy stawy biodrowe. .przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta.obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła. .czy kończyny dolne są ustawione równolegle. .ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu. . . B.czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). Obserwacja dziecka z boku: . . .porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. .ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie.obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły. . Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu. .obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie.W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach . . kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie.). .

jak w pozycji „na baczność". Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. szpotawości lub koślawości nóg.są to głównie mięśnie brzucha. II. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). pleców płaskich. a wy331 . mięśni grzbietu. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy .czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. rokiem życia. mięśnie grzbietu. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. złego wysklepienia stopy. a 14.czy stopy są płasko ustawione. nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. grzbietu. . szczególnie w pozycjach niskich. Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10.bocznego skrzywienia i innych wad postawy. I stopień zaawansowania. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). oraz ćwiczenia pasa biodrowego. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. stabilnych. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. czy nie. oznacza to. Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył. jak np. Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej.

leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół). Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki. NN ustalone. Głowa i tułów powinny być ustalone. siadzie lub w klęku . Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa.siad klęczny tyłem do drabinki. chwyt RR za pierwszy szczebel .wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa. Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia. d . Rycina 202: a . RR na wysokości bioder . Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych. RR oparte na biodrach . c . w postawie stojącej.lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni).leżenie przodem na skośnej ławce.leżenie tyłem przy drabince. podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) . j . NN ustalone. RR chwyt na wysokości barków .stanie przodem przy drabince.leżenie przodem. chwyt RR szczebla .„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód. e .wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym). RR oparte na ławkach przy biodrach .podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce.„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody.w przód.siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach). co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu.5 kg). najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem.siad płaski.„wyciąganie się w górę". RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR.przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody. Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową .przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi. / . g . a barki cofają ku tyłowi.leżenie przodem. h . i . b .siad ugięty tyłem przy drabince. Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki. ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok. 0. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę. wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami.wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 .przeciwko sile ciężkości (grawitacji). RR w przód na podłodze .ciągniętymi przed siebie dłońmi . RR oparte na podłodze lub na biodrach .

RR swobodnie wzdłuż T.siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach. rozluźnienie. w rękach woreczki. Z użyciem przyrządu: /. leżenie tyłem .leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki.leżenie tyłem. chwyt RR za drabinkę.przenoś laski nad barki. z pw. RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej. Ćwiczenie l Pw.wznos NN ugiętych. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np. Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi. ręce dotykają kolan. NN ugięte. RR w dół na skos. w dłoniach ciężarek. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. Ruch: RR bokiem w górę. h . podudzia oparte na ławce. albo też na przyrządach. . raz w drugą stronę. . T w opadzie. Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących. Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. . 3 przenoś laski ponad głową za głowę. te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych. Ćwiczenie 5 Pw. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem . np. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. . . Ćwiczenie 7 Pw. wzniesienie głowy i klatki piersiowej.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż).leżenie tyłem. laska pod brodę. Ćwiczenie 9 Pw. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki. Ćwiczenie 4 Pw. . Ćwiczenie 2 Pw. Ćwiczenie 6 Pw. leżenie tyłem.przenoś NN za głowę. w jednej ręce woreczek.próba położenia woreczków na podłodze. łokcie w bok.leżenie tyłem na ławce skośnej. łokcie lekko. a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych. Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół. stopy postawione. b . RR ustalone.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). kolana ugięte. Ruch: l . 2 . c . do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. RR za głową na podłodze.siad okroczny na ławeczce. mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii.przejście do siadu) lub dołem (pw. RR wzdłuż tułowia . 335 . kolana ugięte. przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. / .skurczenie RR. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. d .leżenie tyłem. w której następuje samostabilizacja łopatek. RR w górę. leżenie tyłem . Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. Na uwagę zasługuje pw. a także w rehabilitacji pourazowej. przedramiona ugięte w dół . wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp.darni postawy. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem. to samo na nogach wyprostowanych.marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN.leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. chwyt krawędzi ławeczki koło uszu. Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. tułowia oraz nóg. RR w bok. uniesienie głowy.ugięte . następnie powrót podudzi na ławkę.leżenie przodem.leżenie tyłem.wznos RR ponad podłogę.RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża).leżenie tyłem. RR w rotacji zewnętrznej. Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce. aż do dotknięcia podłogi . .powrót do pw. przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki. głową w dół z ustaleniem stóp. Ćwiczenie 3 Pw. drabinkach. np. NN . . 334 pw. Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. kolana ugięte. 4 . g . e .wznos NN). W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a .klęk obunóż przodem do drabinki. podciągając się na dłoniach.leżenie tyłem.klęk obunóż.przenoś NN w bok raz w jedną.ławka gimnastyczna . Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund.leżenie tyłem. RR w bok. . chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. piłką. ruchy pionowe („siekanka"). przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego. oparte na stopach. 5 .

głowa w przedłużeniu tułowia. Ćwiczenie 5 Pw. Ruch: przejście do siadu płaskiego. kolana zgięte do kąta prostego. . powrót do pw.siad prosty tyłem do drabinki. 337 . aż do uniesienia bioder nad podłoże.rowerek w tył. 336 Ćwiczenie 7 Pw. RR na karku. Ćwiczenie 4 Pw. Ćwiczenie 6 Pw. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. RR wysoko na szerokość barków.leżenie tyłem. . Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór. NN zaczepione pod szczebelkiem.leżenie tyłem. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. podud/ia i stopy skierowane do sufitu.leżenie tyłem. Ćwiczenie 8 Pw. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej.rowerek w przód. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). wznos NN poza pion . . Ruch: zgięcie nad brzuch . Ruch: opad T w przód. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. RR wzdłuż T. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Ćwiczenie 3 Pw. przywierając plecami do współćwiczącego. . . Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw. j . chwyt podchwytem. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. stopy oparte na podłożu. chwyt za łokcie. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. . Powrót do pw.?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze.siad kleczny dwójkami.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką. Odmiana . łokcie rozstawione szeroko. RR wzdłuż T. U w a g a . drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' . . tyłem do siebie. RR wzdłuż T. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem. Uwaga. RR wzdłuż T.leżenie tyłem przy drabince. .Ćwiczenie 2 Pw. Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu.leżenie tyłem. Ruch: wznos głowy i barków. R R na karku. . Ćwiczenie 9 Pw. powrót do pw. Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe.

leżenie przodem. wyprosty RR. h . Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. Ćwiczenie 10 Pw. NN lekko ugięte.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. zginanie. . . barków. potem w lewo powrót do pw.leżenie przodem na ławeczce. . czoło na dłoniach. Rycina 204: a . d . Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan. przekładanie worka nad głową. RR na kark. e . Ćwiczenie 15 Pw. Ćwiczenie utrudniamy. głową do drabinki. Ćwiczenie 11 Pw. powrót do pw. Ćwiczenie 14 Pw. . RR w bok. kolejno w prawą i lewą stronę. powrót do pw. NN ugięte do kąta prostego. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). Ćwiczenie 12 Pw.leżący wykonuje skłon w tył. powrót do p w. wzniesione do kąta prostego w górę. jeden ćwiczący leży przodem. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. nieco z boku. W czasie ruchu głowa. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. . T od pasa zwieszony poza ławką. Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. g . prawy łokieć skierowany do lewego kolana. podparty tyłem. Ćwiczenie 18 Pw. wytrzymać od 3 do 10 sekund. T od pasa zwieszony . b . . dłonie pod czołem .leżenie tyłem. NN wyprostowane. przodem do drabinki. NN ustalone. potem odwrotnie. Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). w jednej płaszczyźnie. zaczepione pod szczebel drabinki. powrót do pw. Ćwiczenie 17 Pw. liczbę ich powtórzeń i tempo. 338 339 . Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo. Ćwiczenie 13 Pw. starać się nie zginać RR. RR na karku. Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. ważna regulacja oddechu).lekki skłon T w tył („łódka na falach"). nie pozwalać na „bierny" zwis.siad prosty.siad piaski przodem do drabinki.Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. /. U w a ga . RR wzdłuż T .zwieszenie przodem na skrzyni. barki również pracują. potem w lewą stronę. Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać. Ćwiczenie 16 Pw. współćwiczący) . NN ustalone.skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone. w rozkroku. . W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. powrót do pw. mięśni grzbietu.ćwiczenia w parach.skurcze. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi. U w a g a. głowa kieruje się do góry. RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. szeroko.przenoś RR w górę. RR na kark.. np.siad prosty tyłem do drabinek.leżenie tyłem. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków). RR na karku. RR ugięte.leżenie przodem. RR opuszczone. NN ustalone (drabinki. lekki skłon w tył . i . W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. powrót do pw. skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż..zwis podchwytem tyłem na drabince. Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T. obciążenie jak wyżej). .siad prosty.uniesienie T nieco niżej poziomu. łokcie w bok. Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę.lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. Stopy pod drugi szczebel.leżenie przodem. ruchy pływackie („żabka").leżenie przodem. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. NN ustalone. NN pod szczebelek.leżenie na skrzyni. . łokcie w bok.zwis podchwytem tyłem na drabince. c . j . wyprosty rąk. stopy pod drugi szczebelek.leżenie przodem na skośnej ławce. czoło oparte na podłodze .siad prosty. to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania). drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami.

e . Z użyciem przyrządów: /. potem zmiana N.wznos NN i ruchy pionowe lub poziome.napinanie i rozluźnianie pośladków.leżenie tyłem. Ryć. d . wytrzymanie.wznos N w tył z wyptostem.pozycja jw. „nożyce").napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka".Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a . stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki). 204. g •.przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową. . wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu). stopy i dłonie oparte na podłodze.klęk podparty . dłonie pod czołem . b .leżenie w poprzek na ławce.leżenie przodem. wolne przejście do stania. 340 341 . c . uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych.leżenie jw. RR w bok. .

podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej. raz lewą (dobra asekuracja). z wyraźnym przyciąganiem brody.pozycja jw.siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków .raz prawą. d . / . z wyraźnym przyciąganiem brody.na pierwszym szczeblu . c .leżenie tyłem. w staniu . g .wznos NN i wytrzymanie.marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej. ze skłonem T w przód. Rycina 207: a . z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną . h .chwyty i przekładanie palcami stóp worka. d .„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej. unik bokiem z RR w bok.zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka). to samo z obciążeniem.stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego. 342 e .zgięcia.siad na ławce . z trzymaniem pitki w stopach .stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) . chwyt stopami piłki . Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej.w siadzie. e .w siadzie na ławce.to samo w leżeniu tyłem. g .uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce. j . rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę. /.marsz z wysokim unoszeniem kolan.marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem).opad zwieszony ze stania .rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni.chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów. h . krążenia stopy. i . NN ugięte (kolano NP założone na NL) .współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. chwyt obustronny . j . b .stanie zwieszone tyłem (lub zwis). 343 . c .„chód gąsienicy". b . rozprężającymi klatkę piersiową. j .leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki.naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie. to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym".przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą.podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył. z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód. i . na skos. skręty.na równoważni lub ławeczce. T od bioder zwisa poza skrzynię . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi. wyprosty.wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a .marsz na równoważni z toczeniem piłki. /.zwis przewrotny na linach.h .

Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu. w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć.siad klęczny przy drabince. 208. W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np. w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu. usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych. Rycina 208: a . 345 . przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód.

W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu. powrót do pw. d . plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek.wymachy RR na bok.wznos RR w górę na skos z wdechem. głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego.siad okroczny na ławeczce. wydech ze skłonem T w przód. NP wyprostowana. pod szczebel.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię. piersiowych i wzmocnienie mm. wciągnięcie brzucha. i . pogłębianie fazy wdechowej .leżenie przodem na skrzyni.ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . ręce luźno opuszczone do podłogi . rozciągnięcie skróconych mm. stopy oparte na podłodze.leżenie tyłem.wymachy RR przodem w tył. uniesienie głowy. RR wzdłuż T .po wdechu nosem.leżenie tyłem na ławce. RR przodem w górę. stopy oparte na drabince. e . d .kowym. ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań. wznos RR w górę na skos. krążenie rąk na zewnątrz ławki.rozciąganie sprężyn bokiem w tył.siad ugięty. g . w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem. dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki .siad ugięty z lekkim półopadem w tył. chwyt oburącz laski. c . poza ławką. RR oparte na kolanach lub drabinkach . Xa 4—. NN ustalone przez współćwiczącego. uniesienie głowy. RR na kolana. stopy ustalone . pogłębianie wydechu . „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech. Rycina 209: a . zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego. e . biegi.wdech. głowa oparta na piłce lekarskiej. podskoki.przez wyprost lub skłon T w tył. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego. zniesienie przykurczów. Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze.stanie przodem do ławki. opuszczenie ugiętych RR. h . b .leżenie tyłem na ławce skośnej. grzbietu. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek.leżenie tyłem. bez obciążenia i z obciążeniem. NN ugięte.podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni.stanie. oddechowych). bez obciążenia i z obciążeniem. oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech. 346 . c . stopy ustalone . wzmocnienie mm. stopy ustalone na drabince. /. skłon T w przód.wymachy RR przodem w górę. b . ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha. wydech.

leżenie na prawym boku. Dzieci na ogół oddychają.f. szczególnie u dzieci. . dłonie oparte i stopy na podłodze . wznos prostej RL w łuk nad głową . sterowanymi i oporowymi. wspomagającymi.wydech. NN ugięte. wymagają umiejętnego przeprowadzenia. RP ugięta pod głową. Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu. Ćwiczenia oddechowe. i . Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach).leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach). h . g . powrót do pw. .wznos RR i NN do poziomu . to samo strona przeciwna. 347 . bibułek. woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) .forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek.wdech. NN ugięte.oddechy.leżenie tyłem. piórek.wydech.wdech. powrót do pw. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego).dla małych dzieci . RR wzdłuż T.

polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. RR w górę w skos. Liczba powtórzeń powinna być mała.szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym. . Ruch: RR bokiem w górę. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe . 2 . . wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego).przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi. powrót do pw. Uwa ga.Ć w i c z e n i a w o l n e . ustami lub nosem.leżenie tyłem.leżenie tyłem. . 3-4 razy. .rozluźnienie. . ^ Pw.swobodne oddychanie. stopy oparte na podłożu. siad. RR zgięte. Ruch: pw. Pw. Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw. jedna R na klatce piersiowej.leżenie tyłem. NN ugięte. . Ćwiczenie 3 Pw. Pw.rozluźnienie mięśni.wydech. ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. druga na brzuchu. RR wzdłuż T. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. oparte stopami na podłodze. Ruch: oczy zamknięte .rozszerzenie klatki piersiowej. RR wzdłuż T. Wydech: l .obniżenie klatki piersiowej. Ćwiczenie 5 Pw.leżenie tyłem. stopy oparte na podłodze. Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e . Ćwiczenie 2 Pw. pochylenie T . Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak. dłonie na barkach. RR skrzyżnie.rozluźnienie. . opuszczenie RR bokiem w dół . stanie. Pw. Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l . unormowanie pracy układu nerwowego . (bez zmian układu RR) wdech.siad skrzyżny.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). Ruch: głęboki wdech. . . połączyć z rozluźnieniem. 2 . 348 349 .napięcie mięśni brzucha. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni. Ruch: oczy zamknięte .leżenie tyłem. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. RR wzdłuż T. Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie.rozluźnienie mięśni brzucha. Ćwiczenie 4 Pw. . Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej.wydech. dłonie pod brodą. wydłużony.siad skrzyżny.leżenie przodem. Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e . Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy. na której spoczywają ręce . Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno. Ćwiczenie 6 Pw. wdech. Ruch: oczy zamknięte . RR wzdłuż T.wdech. RR wzdłuż T.siad na ławeczce lub siad klęczny.leżenie tyłem. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. U wa g a . RR w bok. żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu). NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. . wydech głęboki. RR na kolanach.ruchem rozluźnionym .wydech.

.

0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym. jw. siad skrzyżny.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 . 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9. RR w dół w skos: 1 . dyn. 3 . T i NN w pł. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz. Ćwicz. RR w bok przodem zgięte. Pw. 6 . twarzą do środka sali.zatrzymanie wdechu 6 . Pw. w pł. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. ••v.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 .powrót do pw. woreczek na głowie: 1-4 . 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10).powrót do pw. 5x Luźne ruchy głową. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 . Sprawdzenie obecności. oddechowe 8. Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. kształtujące RR 5..powrót do pw.krążenia RR w przód 5-8 . kształtujące RR 6.wydech . głowa prosto Po dynamicznym ćwicz. staje przy ścianie. leżenie tyłem. woreczki z grochem (10). siad ugięty tyłem do siebie. kształtujące RR.wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . Pw. w odległości 3 m.skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech .krążenia RR w tył Pw. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. Pw.skłon głowy w tył 5 -pw. porządkowo-dyscyplinujące nc o. kształtujące szyi pł. jw.„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2. siad ugięty.opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. 6x 8' Na kocykach. Uwagi metodyczne czas 1. RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany. bez woreczka: 1-2 . Opis ruchu. NN ugięte postawione na podłożu. woreczek na głowie: 1 .wytrzymać 6 . jw. wolne tempo Ćwicz. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. NN i RR Ćwicz.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. samokorekcja Ćwicz. RR w dół w skos. barki 3.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp. Zbiórka. 2 x p o4 - T prosty a o.-statyczne T.wdech . 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża. strzałkowa 4.wyprosi RR 4 . szarfy (2). Powitanie grupy Pw. kombinowanej 7.skłon głowy w przód 3-4 . podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . RR w dół w skos: 1 . RR na barki.RR na zewnątrz 2-5 3x . Odliczanie (kolejno i do 2). pięty blisko ściany U Ćwicz. kombinowanej ćwicz. Na sygnał: na czworakach powrót do pw. (siad ugięty. Pw.

wypchnięcie piłki.przejście do półzwisu 4-6 . palce stóp obciągnięte. 4x Biodra nisko . mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . pośladki napięte Ćwicz.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. siad ugięty przodem do drabinki. elongacyjne i oddechowe. 2 tory przeszkód. liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. Tor przeszkód. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 . pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. RR w dół.wytrzymać 6 . leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. RR w dół. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . W czasie rzutu NN złączone. Pw.powrót do pw. Pw. pośladki napięte. Powrót „chyłkiem" na miejsce. Ławeczka ustawiona skośnie. Pw. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 .Tok lekcyjny Lp. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka". RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . głowa nad podłożem. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 . podpór w leżeniu tyłem. 2 . leżenie przodem. Pw. piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. kształtujące 11. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. RR w górze: l . Dwuszereg Pw. kształtujące mięśnie 10. Wygrywa zespół. 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. 7-8 . 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. woreczki (po 5). następnie przejście przez szarfy od dołu.ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół. r Rzuty 14. twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą.wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. silowo-elongacyjne Ćwicz.wytrzymać 7-8 . Opis ruchu. który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami. Podział na 2 grupy. grzbietu.powrót do pw. leżenie przodem. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . stosowane pchnięcia 12.nożyce pionowe RR Pw. Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. 19.powrót do pw. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi. strzałkowa w tył Ćwicz.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki.powrót do pw. Zejście z ławeczki. przejście przez szarfy od góry. ugięty: piłka na brzuchu. leżenie przodem.wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. 2' Ćwicz. leżenie przodem. Stopy pod szczeblem drabinki. kosz. Na czworakach podejście do woreczków. broda „ściągnięta" do mostka. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . kształtujące mięśnie grzbietu 13. „chód" z piłką w kierunku ściany. stopy pod szczebel. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. zgięte. dłonie oparte o podłoże: 1 . Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16. rzut woreczkiem do kosza. pł.

Treść lekcji Pozycja wyjściowa.wydech ustami głośny. gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego . złączenie łopatek. NN złączone Ćwicz. zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 . Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". Zwis es c 1 "ob "U s/. oddechowe 21.wytrzymanie na bezdechu 1-7 . kiedy poprzednik przedłuży „tunel". twarzami do siebie „Faraon": 1-7 .wdech nosem połączony z korekcją osiową . zdobywa punkt. porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25. Pw. barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to.wydech . powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. uwypuklenie klatki piersiowej. 26. korekcyjne stóp Ćwicz. oddechowe z korekcją postawy 23. cofnięcie karku. szyja „długa". który szybciej wykona zadanie. Opis ruchu. Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem". stanie tyłem do drabinki: 1 . Następny zawodnik może startować wtedy.napięcie pośladków.wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć.powrót do pw.wznos RR bokiem w górę 2 . r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24.Dozowanie Tok lekcyjny Lp. kocyki położone z tyłu za RR.Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie. pośladki ściągnięte. ściągnięcie brody do mostka. 3' . ŁkN 22. biodra w przód. zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 .wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). Zespół. wraz z korekcją odcinkową . łopatki ściągnięte. Pw. wciągnięcie brzucha.wdech .

powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym. ochłodzenia wody . 210. 2. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. co grozi wypadkiem. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci.0. a wspomagany wydech. dokładne wykonanie ruchu. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut. Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach. piłki większe.in.małe . Rozluźnienie. po jego obwodzie wewnętrznym. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. w których jest basen. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. Należy zmieniać obuwie na specjalne. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. . Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Ryć. po urazach stawów barkowych lub kolan itp. Na ścianach basenu. Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). a w pomieszczeniach. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe.4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia). Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne. 2) nauka pływania. Najlepiej jest.niższa. powinien być zainstalowany wentylator. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. do chodzenia po basenie. Daje je przede wszystkim woda ciepła.5 m. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. piłeczki gumowe. maksymalna l m 60 cm (w dużych). Odciążenie (działa prawo Archimedesa). pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. Basen powinien być oświetlony. Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. Powoduje płynność i sprawia. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. Ćwiczeniami zespołowymi są m. takimi jak długi kij i koła gumowe. Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. żeby ćwiczący nie ślizgali się.może być krótszy. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. deski pływackie.l m (w małych). np. Zmniejszenie tarcia. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. że ruchy są mniej bolesne. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . 3. drugi . 357 .większe .25 x 8 m lub 25 x 12. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . a basen często myty.na brzegu basenu. że utrudniony jest wdech. ćwiczenia w wodzie. zabawki plastikowe. których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. dysponującego przyborami. Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać.

Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: .na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. aby jeden z nich był w wodzie. udzielanie indywidualnych instrukcji. Zasób ćwiczeń l. Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą. bjerne lub samoredresyjne).na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). Hartuje organizm. Samemu nie wychodzić z terenu basenu. ciało luźno.schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. 8) brak zlecenia lekarskiego. wydobywanie rzuconych do wody kamyków. w basenach krytych również temperaturę otoczenia.zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. c) ułożenie na kole gumowym. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. . W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. 6) ćwiczenia użytkowe. __. wskazane.instruktor cały czas. odliczanie. szczególnie stawów biodrowych. dołączyć swobodne ruchy NN). 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . 2) ostre stany zapalne. zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne. b) zanurzenie w wodzie. .relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. 5) gry i zabawy. niedowłady mięśniowe). ćwiczymy oddychanie przez zabawy. działanie wentylacji i natrysków. pod wodą wypuścić. Nauka oddychania. . ale nie więcej niż 15. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. .na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia. . czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę. w miarę możliwości oczy i usta półotwarte. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. Objawy złego samopoczucia. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu. Pływanie właściwe. Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. . koła).najlepiej 8. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy. gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce. Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij. 2. .osłabione mięśnie nóg. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie. .nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. plecy okrągłe i płaskie). 7) zbiórka. zaniki z nieczynności). Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących.zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. . czystość. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie.bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. temperaturę wody. trzymając się barierki. Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. ponieważ bolą one bardziej. . pożegnanie. 7) niezagojone rany.Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. Po opanowaniu odruchu. Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości.osłabienie mięśni (niedowłady. . . 2) ćwiczenia oswajające z wodą. 359 . które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. 3) owrzodzenia. 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. 6) padaczka. aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą. a nie odwrot nie. . .schorzenia naczyń obwodowych.zaburzenia w stereotypie chodu. . 4) krwawienia. . udzielanie indywidualnych instrukcji. a ćwiczący traci samoorientację. odliczanie.boczne skrzywienia kręgosłupa. np. że pod wodą wydycha się powietrze.choroby zwyrodnieniowe.liczba ćwiczących na jednego instruktora .ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. e) ułożenia: 358 . zaburzenia koordynacji ruchu i inne.

. od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. 212.Ryć. . a opuścić obiekt wodny jako ostatni. Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących. butelkami. Zarówno d/ieci. wieku. zabronić udawania topienia się. jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów. gdyż grozi to kalectwem. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium). Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. a nawet śmiercią. Ryć.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . .nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym.intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń. . W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. 213.pływanie i zabawy. możliwości fizycznych.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. dno z przeszkodami podwodnymi. w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . . gdy woda jest zbyt płytka. Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. . Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących. kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu). które nie miały do czynienia z wodą.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. 10-15 minut . które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: .dopilnować. wodnym. W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami. 20-25 minut . by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym. 211. od ich umiejętności pływania.

Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . nie wykonywać gwałtownych ruchów. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. ramiona za głową. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. głowa zanurzona do linii uszu. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. Poślizg na piersiach. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. W leżeniu na piersiach. Oczy powinny być otwarte. szamocących ruchów. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 . Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. dłonie ułożone płasko. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. głowa zanurzona do linii uszu. broda lekko przyciągnięta do mostka. wydech pod wodą. lecz łagodne. Zwiększa pojemność oddechową płuc. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. W leżeniu na plecach. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. np. gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. potem znów zanurzyć głowę. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. oddech wstrzymany. Nurkowanie. Poślizgi. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. nogami wykonując jednocześnie nożyce. lekki ból w uszach odczuwa się. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). gdy ciało jest zanurzone. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. leniwe ruchy ramionami i nogami.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. Poślizg na grzbiecie. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. poruszania się. prosto. Wykonać wdech. Ciało należy rozluźnić. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. zarówno osób sprawnych. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. Rozgarniając wodę ramionami. Oddychać co 3-4 sekundy. Dzieje się tak. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi.ny sposób. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. W poziomie. gdy twarz jest zanurzona w wodzie. rozluźniające ruchy ramion i nóg. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. jak i do osób chorych. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego. poza walorami zdrowotnymi. Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. np. mają ogromne znaczenie psychiczne. szczególnie dla d/. Dają możli369 . Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym.ieci.

7. 7. 4. 5. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). 3. Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . Kraul. Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie. U w a g i ogólne. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. zbliżona do temperatury ciała. podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć.dyskopatii. najczęściej stojące. głowa musi wystawać nad wodę.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Obserwować. ręcznik. które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania.paraplegii. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. 11. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. Styl klasyczny. Przeciwwskazany w bólach krzyża. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. 4. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. Odpowiednia temperatura wody. gdy jest intensywne słońce. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. 3. żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem. które powinny być spełnione. obserwujący ćwiczących. Warunki.wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. 8. 15.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. 2. 3. z zapaleniami okołobarkowymi. 2. . 6. 2. klapki. Zbiórka. Wskazana w przypadkach dyskopatii. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. Teren wody pozbawiony mułów. Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. wodorostów. 3. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. 5. Woda czysta . Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. 6. 2. „Żabka na plecach". 5. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. Liczba dzieci około 10-12. to akweny wodne. 14. jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. 4. 370 . Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych.niepełny): 1. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. kostium i czepęk. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. 10. Stale przebywający nad wodą ratownik.możliwie przejrzysta. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. . Dno twarde. Dopilnować. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. często ich liczyć. temperatura powietrza powyżej 18°.zapalenia stawów okołobarkowych. Regulamin basenu (krytego) 1. 12. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). odliczanie. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. przejrzysty. 2. . 6. poprawę miejscową stanu chorobowego. 9. Styl motylkowy i „delfin". Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. są następujące: 1. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). 13. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. Osoby w starszym wieku. przykurczów stawów biodrowych. 5. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. Styl grzbietowy. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. 4. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. . bez dołów. Wskazany w przypadkach: .

371 .

Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). 2. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. pływak sam.sprawdzenie obecności. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej.utrzymania się na wodzie). że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe. sam opuszcza się do wody. ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . także mijbard/. gdzie ćwiczący wchodził do wody. powinien opierać ręce na barkach asekurującego. następnie odwrócić się do ściany basenu. a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). leżenie przodem. Część organizacyjna (5-10 minut) . • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. płasko na tułowiu.dla zdrowych i niepełnosprawnych. Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu. który powinien być zabezpieczony matą. „śpiewanie" pod wodą. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. osobistą motywację pacjenta. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. omówić przebieg lekcji. bez dotykania dna basenu. Potem odpychając się drugą ręką od wody. wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie).oburącz. gdy jest to bezwzględnie konieczne. a po odwróceniu się . pisanie nosem na powierzchni wody. deski. a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody.na brzuchu lub na plecach. stopniowo zanurzając się w wodzie. dmuchanie na piłeczkę. U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. zakresy ruchomości w stawach. poruszającym się na wózkach. Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. rozłożenie ramion w bok. co powoduje jej wysokie ustawienie. np. Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy. • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. ćwiczący (przodem do wody). Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . rodzaj niepełnosprawności. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. chwycić się krawędzi przelewu .ycja skulona) z długim wydechem. Część główna (20-25 minut). podniesienie ogólnej wydolności organizmu. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). zwiększenie amplitudy ruchów przepony. ale i ręce (tetraplcgia). gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. na boki). Wszyscy mogą nauczyć się pływać. Potem jest wejście do wody. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa). Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. obniżenie tętna. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. piłki. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. Nie można ich jednak nadużywać. najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. wydech do wody. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach.wydłużony wydech. gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. gdy obie kończyny górne są sprawne. później na całych przedramionach. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie. ułożenie „meduzy" .iej poszkodowane osoby. Jeśli jest to możliwe. którzy z basenu wyszli sami. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy. Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania.koła. • Leżenie na brzuchu. Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. pomoce wypornościowe przy pływaniu . Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. na brzuch. W przypadku paraplegii. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Jeżeli ten 373 . powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę). Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. bok. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. także tych. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. zmienić pozycję na plecy. na brzuch. potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . Pływak. na własnych rękach wyciąga się do góry. a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza).na plecy. Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym. wspierając się początkowo na dłoniach.leżenie tyłem). pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. a w efekcie . Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. Prowadzący powinien pamiętać.

natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry.kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki. Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . a oddychanie jest ułatwione. które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. Dłonie o zwartych palcach. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków.umie w każdej sytuacji oddychać. w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . Te c h n i k a p ł y w a n i a . wykonywać ruchy obrotowe ciała. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry). Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. chwytając pływaka za barki. że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. „Wiosłując" w stronę ud.wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Gdy oddech pływaka jest unormowany. Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. Wyd e c h .można przystąpić do nauczania pływania stylowego .przy ruchu „odpychającym" . Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. ma poczucie bezpieczeństwa.w wodzie. skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową.takim stylem.wiosłujący . Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę. A s e k u r a c j a . podejmuje się następne próby obrotu. Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy. Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. nie czuje lęku. Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . by powierzchnia odpychająca była jak największa. Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza.asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. Ćwiczący leży na plecach. ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka. odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. 3. utrzymywać się na wodzie. Asekurujący za głową ćwiczącego. prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę.ruch jest słaby. W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. i znów układa się na szerokość barków. Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie . by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. potem eliminuje niepra375 374 . można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy). nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. zmieniać pozycję. ustawiając prawidłowo jego głowę. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. wydech . co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. przemieszczają ciało do przodu. zaufanie do prowadzącego zajęcia . jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. U w a g a . chwyta za barki ćwiczącego. w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. ucząc całościowo ruchów kraula. zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym.jak wiosło". A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). Asekuracja polega na tym. 4. Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. W d e c h . 2. Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą). Ćwiczący leży na plecach. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch.w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego.jest stylem dla osób.

ochi w układzie ramion kierujących się w przód. Ramiona spoczywają na wodzie.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku. należy zbliżyć palce do siebie. Styl klasyczny .ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. Wykonuje długi wydech do wody. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył. u jego boku. Osoby dorosłe można uczyć fazami. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. w okolicy środka ciężkości . tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. w tył w głąb wody. są ugięte pod kątem 140 160°. Z pomocą asekurującego. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej. a w drugiej prostuje. l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud. szczególnie u dzieci. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę. Pozycja ćwiczącego jak wyżej.l oddech na 3 ruchy ramion.na nadbrzuszu. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to. Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii . lekko usztywnić dłoń i ramie. Można nieco zmodyfikować ten styl. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. u u tetraplegików . Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. Jc/eli pływak wymaga asekuracji. druga może rozpocząć ruch ponad wodą. a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej . Ćwiczący stoi w wodzie. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. następnie ramiona przenosimy w bok. Płaszczyzny wiosłujące ramion. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. dłonie w tył). i poprowadzić ją energicznie do ud.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg. gdy ręka jest w wodzie. Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. asekurujący staje przodem do ćwiczącego. kierując „mały palec dłoni" do sufitu. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. potem unosi głowę do następnego oddechu. . Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. dlatego rytm nie jest zachowany. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok. zagarniający wodę. a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. 2.ic „żabki". Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. który stoi przodem. szczególnie para. pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew.widłowości. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. które są wyciągnięte w przód. Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. twarz zanurzona w wodzie. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/.równolegle do powierzchni wody. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie. W momencie. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). w dół. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą . Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. Pływacy / tymi schorzeniami. potem skręcają się ruchem nawracania (do środka). że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. Ramiona lekko zgięte w łokciach. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała.enie oporu czołowego pływaka). np. Gdy jedna ręka skończy ruch.w stronę pracującego w wodzie ramienia . na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. ramionami trzyma się przelewu basenu. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia . przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. naciśnięcie ramionami na wodę. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. wdech.eniumi rdzenia kręgowego.mają oni niesprawne nogi.i tetra-płegikom . maksymalnie do l na 2 ruchy ramion. 376 3. odepchnięcia stopami od wody w uUad/. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry.

. w 1996 r. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych.-w Atlancie (USA). Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki). . Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r. regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. w 1961 r. Weiss. w 1948 r.w Seulu (Korea).biegach . w 1984 r.) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów.I Festyn Sportowy w Sierakowie. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. 3. Paraolimpiady. w 1949 r. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r.-założenie przez dr. startowało łącznie 4000 zawodników. W. Według Degi. w 1960 r. Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu.. Sport inwalidzki powinien być bezpieczny. . Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów. w 1984 r. dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży.-w Tokio (Japonia). Weiss stworzył rehabilitację kompleksową. L. w 1980 r. w 1972 r. w 1988 r. Hulek i M.-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii . Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy.CZJ 13 czynili się ponadto A. Sport inwalidzki powinien być powszechny.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L. Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 .-w Innsbrucku (Austria). Dega: od 1950 r. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych.-w Chorwacji. Guttmana (na obiektach olimpijskich).Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W. Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi. . Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych. w tym 33 Polaków.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. . 1964 r. f w 1950 r.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi . M. 2.w Tel-Awiwie (Izrael). biegnąc na drewnianych protezach.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną.-w Toronto (Kanada).Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r.-w Polsce. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof. w 1927 r. był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji. w 1976 r. gdzie w publicznych zawodach .-w Arnhem (Holandia).-w Barcelonie (Hiszpania). Prof.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r. Brytania). rządzą nim specjalne przepisy. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville. w 1944 r. Spencer (XVII w. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. Prof. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville. Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1. z Anglii. L. w 1968 r.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville. Sontorius (XII w. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w. Polacy zdobyli 106 medali. w 1992 r. w 1952 r.

Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami. brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. xc nauc/. 4. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. 4. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora. 5. 380 . w dniach 5-14. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły.03.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). Osoby niewidome. Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1.Europejski Komitet ISOD. rż. Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. dotykowa .systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. najlepiej przy zastosowaniu muzyki.1998 r. Odczuwanie przeszkód na drodze. CP-ISRA . Organizuje obozy różnych szczebli . ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. 3.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). 3. na skutek choroby lub wypadku. 2. przygotować do pracy i zadań społecznych. Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf. Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu.-6. Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa. układu nerwowego. w 1994 r. Inne schorzenia. Jedna teoria głosi. Dotyk (wrażenia całego ciuła). Węch (powonienie) i smak. tzw.). „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). Chorzy psychicznie. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. Osoby ociemniałe. CISS . 2. 381 1. w miejscowości Nagano. Warszawa (1980 r. 3. Zmysł kinestetyczny.Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r. Upośledzeni umysłowo.). Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna. VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. Nauczyciel powinien pamiętać. dokładnie.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i. Niewidomi.. Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności.anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna. ECISOD . (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu).-w Innsbrucku.ze schorzeniami narządu ruchu.Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r.w 1988 r. czyli zewnętrzna.). Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy. które mają poczucie dnia i nocy. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. 2. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta. 5. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r. ISBA . Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . Należy podejmować wszelkie działania. PSNS „Start" powstał w 1961 r. dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego . Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1. Dokładny opis słowny. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów. pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego. które utraciły wzrok powyżej 5.). powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. druga teoria. Głusi. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start".). Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna).od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. 3. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego.-w Lillehammer (Norwegia). Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy.

4. Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. zapalenie ucha. o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. narciarstwo biegowe. rzut. Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust. łyżwiarstwo szybkie. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. brak pamięci dźwięków. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. koleżeńskość. bieg. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). 2. upośledzone słyszenie wysokich tonów. sprzętem i sposobem jego użytkowania. wypadki. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. Dużo ćwiczeń w parach. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy. z uwzględnieniem celów specjalnych. rozwój narządu rówriowagi.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. natomiast wysokie tony słyszy. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne.kształtowanie „zmysłu przeszkód". zaufanie we własne siły. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. mowy migowej. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. . jakie wynikają ze stanu głuchoty. 11. który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. zegarkiem itp. skok. hokej halowy. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. Nauka chodu . Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1. 9. Indywidualizowanie zadań. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . 2. od 12 do 14.Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. Ćwiczenia należy często powtarzać. trudności w mowie). Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej).wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. 2. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. podzielności uwagi. kolorowe szarfy. poprawienie koncentracji. 3. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. Są to następujące cele: 1. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. 8.nauka wysuwania nogi do przodu. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. . Umiejętność poruszania się po różnych terenach. 7. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. choroby zakaźne. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. rozwój mowy na ogół nie zaburzony). 2. biegu. Wskazania metodyczne. 4. 6. wrodzone i nabyte.wyrabianie takich cech. kołach i szeregach. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. mowy palcowej. Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). żeby „zautomatyzować" ruchy. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. jak: chód. jak: samodzielność.wyrabianie orientacji w przestrzeni. takich jak posługiwanie się laską. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. 3. mimiki. 3. 10. Liczba dzieci mała. 383 . m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). umiejętność bezpiecznego padania. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. 5. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. wytężając wzrok). zaburzenia mowy lub brak mowy. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . stawiania jej na piętę. Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. pisma. 3.

do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów. Klasa B2 . maks. A5 Grupa IV . A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl. Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny. 384 Klasa l A . aby wszyscy niepełnosprawni. Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. do 40 pkt.obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 .od l pkt. a w przypadku imprez międzynarodowych .Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7. zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. a w przypadku podnoszenia ciężarów .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego.amputacja uda i podudzia. którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu. do 20 pkt.Paraplcgia W grupie tej mogą startować: .amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 . Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej. Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową.rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex . w następstwie urazu rdzenia kręgowego. maks. Klasa 1C . w następstwie urazu rdzenia kręgowego. do 3 stopnia wg skali Lowetta.obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 .Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida .Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . Klasa B3 . brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. Klasa 2 . możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5). byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn. Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5.choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I . maks. maks.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych.od l pkt. działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy. do 15 pkt.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac). Klasa IB . Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5). świata i igrzysk paraolimpijskich. . zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion. do 3 sfopni wg skali Lowetta.obustronna amputacja przedramienia A8 .uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego. Klasa 3 . schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu. 385 . natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców. PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego.od 21 pkt. Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Klasa 4 . maks.obustronna amputacja podudzia A4 . . Uwa ga .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO).jednostronna amputacja podudzia A5 . ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość.stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta . Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3).jednostronna amputacja przedramienia A9 . w następstwie choroby rdzenia kręgowego. zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta). Grupa III .

suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. do maks. c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy . wyprosi. d) pląsawica. e) atetoza. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego.dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. c) slaw nadgarstkowy . b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia.zgięcie. 60 pkt. Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej. Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . odwodzenie. b) minimalny niedowład w kończynach górnych. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2.ąuadriplegia Grupa VI . lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego.od 36 pkt. a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. 50 pkt. Klasa C3 . d) slaw śródręczno-paliczkowy .hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. przywodzenie. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego.zgięcie i wyprosi palców.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych.. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego. Klasa 6 . c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. wyprosi. c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego. ale bardzo wolno. . Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. wg skali Lowella.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej.zgięcie. do maks. Klasa C7 . utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej. .zgięcie grzbielowe.ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . maks. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych. dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. przywodzenie.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych. zgięcie dłoniowe. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt. f) hemibalizm. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych. Klasa C4 . • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . wyprosi. wyprosi. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . wyprosi. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. c) staw skokowy .spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. .od 16 pkt. do 35 pkt.ruch opozycji. U w a g a . b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia. odwodzenie. a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka . c) choroba Parkinsona.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. w następstwie urazu rdzenia kręgowego. Klasa Cl .zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. 387 Klasa C2 . w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Klasa C5 . Klasa C8 .zgięcie.zgięcie.mózgowe porażenie dziecięce.od 41 pkt. b) staw kolanowy .triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna).minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych. b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej. b) staw łokciowy . Klasa C6 . .

konserwowanie sprzętu). . I. odwodzenie. a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych . którzy będą związani z obozem . Wyszukanie miejsca obozu. rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. 3. nr 7/8). atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze.zgięcie.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm. wyprost. przede wszystkim letnie. znający problemy d/icci i młodzieży. 3.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. 388 . dobre wyposażenie.3-4 stopnia. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy. niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. Bilans siły mięśniowej obniżony: . umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. klub. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany. usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy . Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu .w kończynie dolnej o minimum 20 pkt. Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. Mogą to być obozy: 1. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. Cross 1997.organizatorzy.doświadczony w pracy z ludźmi. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe.ramowego i szczegółowego. ustalenie terminu jego trwania. 5. Klasa L2 . żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości. pomoc. 4.Inwalidzi narządu słuchu . Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia. długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. c) staw skokowy .Grupa V . Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu. Do jego obowiązków powinno należeć: 1.zgięcie. PZN. 2. u niewidomych. Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. przywodzenie. szkoła.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej . podnoszący umiejętności. 4. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . schludne pokoje mieszkalne. świetlica na wspólne spotkania. ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. zgrupowanie przed zawodami. np. kondycyjny.Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . instytucja zajmująca się turystyką i sportem. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I.ze względów wychowawczych . zgięcie podeszwowe stopy (wg M. U w a g a . Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej.skoliozy . U w a g a . Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. szkoleniowo-turystyczny. b) staw kolanowy . „Start". wieczory obozowe.sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie. II. Klasa L3 . Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności.10-14 lat i 15-20 lat). 2. Przeprowadzenie obozu. funkcjonalne. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych.uszkodzenie jednej kończyny górnej. koordynacji ruchowej. • Okolica powinna być bezpieczna. Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów). Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Ułożenie programu obozu . Klasa L5 .} w prowadzeniu obozu sportowego).uszkodzenie jednej kończyny dolnej. wyrabianie zmysłu równowagi). . W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu.w kończynie górnej o minimum 30 pkt. wyprost.doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności. Klasa L6 . a przede wszystkim ich rodzice. III. np. Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. kierownicy. deformacja klatki piersiowej. Grupa II .zgięcie grzbietowe stopy.

Wysłuchanie próśb. . a na obozie żeglarskim .narciarsko-turystyczny . a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu.szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych. atrakcyjnym programem.rozgrywki w szachy i inne gry. Wspólnie. określonego terminem. dyskoteki.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. 390 . Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. .b) kadra instruktorsko-wychowawcza . Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. Przeprowadzenie zebrania kadry. ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy). dyplomów. nożnej itp. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. krótki opis przebiegu obozu. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. .przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. już na początku obozu. dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. zwycięstwa w konkursach. 5. ocenę obiektu i terenu. Na tablicy informacyjnej umieścić: . Można też zorganizować bal przebierańców. 7. Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu.wybiera organizator.dobiera sobie kierownik obozu. pielęgniarka). 3. wyróżnień w szkoleniu sportowym.wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu. .znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem. tolerancja. Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz. 2. .tabelę z punktami. 2. układu ruchu. które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. 4. Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. planu dnia. mecze piłki siatkowej. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. 391 .program dnia. zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych). Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. jakie odbędą się wycieczki (piesze.regulamin życia obozowego. Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. izolacja). . wręczenie nagród. Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach.). regulaminu. bojaźń. programu obozu. Na dobrze zorganizowanym obozie. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. . kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. jeżeli jest to obóz zimowy .to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt). rodzaj sprzętu. w których znajdują się mieszkańcy pokoju.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. Zorganizowanie.regulamin obozu. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: . Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego. sporty uzupełniające . np.program na najbliższe 3 dni.bieżące informacje. wspólna zabawa. na którym zorganizowano obóz. na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. . ale blisko ich pokoi). III. . wzroku lub inne potrzebne dane.szczegółowy program obozu. a ponadto . Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych. 6. nazwisk zwycięzców obozu. c) opiekun medyczny (lekarz. który powinni posiadać uczestnicy.gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . określając precyzyjnie: cel obozu. jak i ich niesubordynację. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań. II. . Podsumowanie końcowe obozu 1.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np. 6. rozliczenie finansowe. 3. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu.ramowy plan dnia. na którym należy ustalić: . . wieczory z piosenką. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy. życzliwi.

rekreacyjnej. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. należy natychmiast wezwać lekarza. np. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci. Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej.dobrze się bawili. wieku itp. uczą ja/. czy obozy rekreacyjno-sportowe. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . gorączka. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. omdlenia. którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. sedes. Przeprowadzenie obozu. np. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności.w ramach regulaminu obozowego .niektóre zajęcia są wspólne. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . co pozwala na integrację obu grup. zawroty głowy. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. które powodują inwalidztwo. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . ćwiczą. Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. Podejmuje się obowiązków zawodowych. robią wszystko. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych. Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. jak słabość. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników.dy na wózkach. przyjacielski. zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności.Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. stowarzyszenia i kluby.osoby z innymi schorzeniami.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. na którym uczą się. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. w zależności od stopnia zaawansowania. jeżdżą na wózkach. 1. nie dopuszczając do ich przemęczenia. salami gimnastycznymi. Informacja dla rodziców.dla osób dorosłych i dla dzieci.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. rozwijanie aktywności społecznej. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. jak obchodzić się z paraplegikiem. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje. „Start". ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . III. IV grupa .osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. sportowej. Ankieta dla rodziców dziecka. III grupa . instytucje.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. są bardzo różnorodne. Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej.czapek. podłogę. które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. przyjemnie spędzając czas na obozie. III grupa . Medyczna. Schorzenia. U w a g a . systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). koszykówce na wózkach. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. dreszc/e. gry w ping-ponga. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. chusteczek. konkursy. a nawet sprawiedliwa. że nie jest to takie straszne. ale także do tego. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. Dzieci obserwują. II. wesoły. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców.osoby po amputacjach. pływania. Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność . Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . rehabilitacyjnej oraz metodycznej. np. Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. w tym wychowawczych.gdy zajęcia odbywają się w wodzie. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. „Chrzest Neptuna" . V grupa . Dzieci /dobywają 392 . trenują asekurowane upadki. 2.

Należy zwrócić uwagę na to. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. Są to często dziś występujące zagrożenia. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej. 2. . Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. jak mają się zachowywać. Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej. Pacjenci po amputacji. 215.to. lecz zmniejsza sieje do minimum. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. b) z nietrzymaniem moczu i kału. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów.ukierunkowanej na narciarstwo. b) jednostronnymi kończyny dolnej. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . która ma powiązania z narkotykami. po przyuczeniu) oraz sportowo. żeby ochłodzić ciało. Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). 3. trzeba mu także podawać płyny do picia. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. 394 395 łuki płuźne Ryć. c) z zaburzeniami równowagi. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich.

Wstawanie (uwaga . Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. 6. Pw. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. 2. Amputacje: 1. na skos. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. można zastosować również sprężyny. Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. .w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp . inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy. czołowej (na boki). b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. 4. proteza .N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. przewlekłe procesy zapalne stawów. biodro w lewo. b) stawy rzekome. Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. Aby to osiągnąć. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. 5. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu.: 5 ruchów zginania. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. c) usztywnienia stawów. T w lewo. Choroba Burgera.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa.odskokowo. stopy równolegle w gore. a przede wszystkim wad postawy. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości. 7. potem na podłwl/e i pochylni). owrzodzenia i nerwiaki. Padanie przez ugięcie NN do przodu. 5 ruchów odwodzenia itp. Pourazowe. np. _ Trzeba jednak zaznaczyć. ze skrętem w lewo i odwrotnie. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów. potem proteza). l. wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. Usztywnienia stawów: 1. Przyzwyczaić do poślizgu nart. 3. 2) oporowe kikutów. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. b) stanie na pochylni. 3. Umiejętne posługiwanie się nartami. Niewidomi i ociemniali. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. 4. dna. gumy. 2. Ćwiczenia oporowe kikutów. tył).u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. 2. 11. wszystkich zdrowych i inwalidów. Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz.postawa zasadnicza. Stany po gruźlicy kostno-stawowej. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. cukrzycy.ołowej). Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. 5. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. . na skos. 10. Musimy więc w okresie przygotowawczym. a więc przywodzenie i zginanie uda.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. 5. Ćwiczenia równoważne. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). II. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. po rozruchu. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim. wyczucia nart.ególnie przydatne dla inwalidy. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. Ustawienie w rzędzie. Słabe i wiotkie kikuty.jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. Bolesne blizny kikuta. 3. jak gdyby były one jedną 397 . Aby zachować równowagę. 4).wychylenie bioder w prawo. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała). w dół.4. cukrzyca. Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. c) usztywnień kręgosłupa . co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. 8. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. d) zapalenia kości i stawów. do tyłu. Chód po ławeczce z asekuracją. 3. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). potem 5 ruchów prostowania. na boki. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. Postawa narciarska . 9. w dół. zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. zakażenia. bez protez. T w prawo z rotacją w te samą stronę. Napr/. kifoz czy skolioz. Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. funkcjonalnych lordoz. Pw.postawa zasadnicza. 2. Po/ycja narciarska . w parach.ctni.

Ogólnie przyjmuje się. Klimczaka i T. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. narażając jednocześnie na wtórne urazy.łatwiejsze. Wiąże się to między innymi z trudnościami. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. cierpliwy. lekkie buty. Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. w których znajduje się rozdział pt. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. P. Ryć. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. zahaczanie o śnieg. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. Dodatkowym argumentem. Za długie narty zamiast pomagać. 216. do której przymocowana jest proteza. nie tylko górzystym. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. ale i treningowych. utrudniają nauczanie. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. oraz na trasach zagranicznych. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. podobnie jak dawniej. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. nie tylko w celach rekreacyjnych. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. szczególnie na narcie. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". tzn. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. długie kijki). uzyskując znaczące wyniki. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. ruchoma pięta w wiązaniach. Instruktor powinien być serdeczny. 398 399 . Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. a w konsekwencji upadek. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. „Bieganie" po lasach w każdym terenie. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. jego sprawności fizycznej ani wieku. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. np. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. w Innsbrucku . kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi.w Austrii. Walkowicza. to dla protezy stosuje się inne zasady. do tyłu i do środka ciężkości. narty krótkie . Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart. Chojnackiego. Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. Przyjmuje się. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe.z części ciała.

.

Slalom gigant .z ośnieżonymi stokami gór. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. Tymi czynnikami są: proporcje ciała. Mechanizm obrotu nart. Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . D o c i ą ż e n i e . wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. ale także osoby niepełnosprawne. w zależności od potrzeb i możliwości zawodników. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych. Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się.prostować nogi tak. Ucząc odciążania. 2. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu.erzej i na krawędziach wewnętrznych. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. szybkość. pięknymi krajobrazami.bramki o szerszym świetle. koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. rotacji ciała. jazda po łuku.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. pochylając się mocniej w stronę stoku. termoregulacja. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. 3. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym.Koziołka Matołka dla małych dzieci. uprawianą zarówno rekreacyjnie.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. 7. inwalidzi po amputacjach kończyn. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. koordynacja. Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. Teren pofałdowany . 400 O d c i ą ż a n i e . zabezpieczona.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. czynniki psychiczne). W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. a także osoby ociemniałe. zarówno osób pełnosprawnych. zawody klubowe. Bieg zjazdowy. odciążeniu kątowo ustawionej narty. zmiennością pogody.czyli wywieranie nacisku nart. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. Super gigant . różne rodzaje nacisku na podłoże). Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. Bramki ustawione bardzo rzadko. Wklęsłość . zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS. Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie . stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych. z których najnowszą jest snowboard. Trasę przejazdu pokonuje się szybko. tak że prawie dotykają siebie. 3. 9. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. 6. właściwości budowy. czyli skrętu. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . zawody dla młodzieży na obozach narciarskich.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu. wyjeżdżając 7 wklęsłości . Próg . np. polega na rotacji nóg. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach . Tylko bramki kierunkowe. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. Konkurencja wybitnie techniczna. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. 8. w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. np.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. Trasa szybka. 4. odciążając w ten sposób przody nart. 5. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. Slalom . Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. 2.światło bramki jak w slalomie gigancie. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost. należy prowadzić narty s/. Jadąc w skos oblodzonego stoku. Ćwiczenia w miejscu. Garb . zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. 401 . nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . aby uniknąć przeciążenia. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi.narty nieco krótsze. 4. zwiększyć nachylenie krawcd/i nart. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. poziom przemian energetycznych. ale pod różnymi kątami. najczęściej w Zakopanem. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. (Zawody krasnoludków . bramki wąskie. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. specjalnie przygotowanych.

kolanowych i biodrowych.ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. Wjazd na przeciwstok . Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. należy narty mocniej „zakrawędziować". biodra i nogi. a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. a druga na uchwycie kijka . rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion.podnieść się do góry. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. 30 do 40 cm od narty dolnej. aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. Lekko przytupywać nogą wykroczną. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. poprzecznie do linii spadku stoku. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". dłonie na wysokości bioder. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. przesuwając ślizgowo narty. • tułów jest lekko pochylony. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. 402 . trzymając górną rękę na talerzyku. W drugiej części fazy sterowania. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną. sterować świadomie ciałem. Tułów jest lekko pochylony do przodu. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. odstawiając jedną i dostawiając drugą. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. Zawsze należy pamiętać.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . • większe obciążenie narty zewnętrznej. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. które są ustawione równolegle w poprzek stoku. Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. lekko rozszerzone. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony. • kijki trzymane są równolegle względem siebie. starając się upaść ku tyłowi na bok. podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". dolny kijek wbić powyżej górnej narty. • wzrok jest skierowany przed siebie.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. czyli od linii spadku stoku. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu. • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. z rozluźnionymi mięśniami. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. Gdy stok jest bardziej stromy.

Nie odchylać pozycji ciała. Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. tym mniej hamuje). Jadąc w skos stoku.wysoka i niska pozycja. Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. Jadąc w skos stoku. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. kolejno należy obniżyć pozycję. który wprowadza narty w skręt. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny.na stromym pogłębić. Patrzeć przed siebie. odsuwając jedną nartę.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. jednocześnie kierując kolana do siebie. rozpocząć skręt. należy przyjąć pozycję podstawową. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej.wykonuje się w układzie dostokowym. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart. lekko zbliżone grotami. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. Jadąc w spadku stoku. 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi.stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. Należy pamiętać. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. nie wysuwać narty zewnętrznej. stosując układ ciała wysoko-nisko. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. im stok jest bardziej stromy. kijki ustawione równolegle. przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę. Kolejno: obciążając nartę górną. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk. trzymając kijki równolegle. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. przenieść ciężar ciała na jedną nartę. z małą prędkością i tylko wtedy. i równomiernie obciążając narty. z małą prędkością). Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. Skręt dostokowy . Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym. oprzeć piętkę narty na śniegu. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. który do- . stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. Gdy jedzie się w skos stoku. na łagodnym . • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. Jazda w skos stoku . utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. z małą prędkością. dalej skręcać na nartach poszerzonych. aż do zatrzymania włącznie. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. obrócić ją w kierunku przeciwnym. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). nie pozwalać na obsuwanie się narty. Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty. W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. a nawet zbliżone grotami. należy przed tym zwrotem uklepać „platformę".druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. i pług hamujący . kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym. Gdy stok jest płaski. bardziej obciążyć nartę dolną.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. Służy do zatrzymywania się. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu.mniejsze rozsunięcie nart.większe rozsunięcie nart. które powinny być ugięte. Gdy śnieg jest głęboki. Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. gdy śnieg jest be/pieczny.zmniejszać. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. Wyróżnia się plug ślizgowy . Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie. Kontynuować skręt. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. kolejno należy rozsunąć tył nart. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. Ześlizg boczny . Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku.dojechać do linii spadku stoku. Należy pamiętać. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi).

405 .

Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. ćwicząc długie i krótkie skręty. gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. • jazda na jednej.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. ciągnięcie za dzioby nart. trójkami. potem na drugiej narcie. a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. • wiosłowanie . ciągnąc za kijki partnera. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. wykonywanie ruchów wiosłowania. Nie ma znaczenia. Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. np. przysiadanie. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. dwójkami. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. a nie odsunąć. bardziej obciążyć nartę zewnętrzną.z przodu. 406 Ryć. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko.tyczka trzymana jak wiosło. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. pierwsze kroki na małym pochyleniu. Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. najpierw zmiana w chodzie. linki). 217. • . jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. skoki obunóż. potem instruktor. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. Narty Bobo. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków. obniżając pozycję. potem w zjeździe. „Zabawa w sanki". Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. np. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. gdy oswoją się z jazdą na nartach. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. już dla 3-latka. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle). • jazda pługiem szerokim i wąskim. potem węziej). dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). Najpierw z przodu dziecko. • . same proszą o kijki. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. hamuje drugim końcem po śniegu). Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). kierowana przez instruktora. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. baloniki. dogoń mnie". Wykonuje się go. trzymana obiema rękami w połowie długości. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach. czwórkami. W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. podpatrując dobrych narciarzy. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. 407 . potem z podaniem rąk .jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. przytupywanie.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej.

Gdy poinstruuje się dziecko. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu . żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek.• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart. Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi.ich możliwości fizyc/. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych. wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia).z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą). Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart. 408 5. Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie. Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej. Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych . Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. 4. stanu psychicznego tych osób.zarówno przez ludzi zdrowych. • dzieci bawią się w „pociąg". w których może wystąpić niebezpieczeństwo. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną. gdy dziecko jedzie przez tyczki.no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego.ne i psychiczne. Zachętą dla dzieci jest pochwała. Metoda kontrastów . Potem dziecko. Potem. jadąc ze średnią prędkością. 2. pozycji płużnej. Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. 409 . Gdy najazd jest szybki . położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu. Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. 3. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). przeprowadzenie rozgrzewki. Uwaga dzieci jest rozproszona . wykonywane w szerokiej pozycji. 6.„krystianii" . polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). Metoda prewencji . W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć.od śmiechu do płaczu. jak i inwalidów. rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów.dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. Nauczyciel powinien zrobić wszystko.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. np. W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . ale szybko regenerują siły. łączy szybko pojedyncze skręty. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu. pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji. Wojciecha Fica.nie umieją one długo jej skupiać. Jest to ewolucja dynamiczna. ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu.

w zależności od tego. nr 2. „Zbadać" kształt butów. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. Reakcje zawodników. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. żeby skutecznie jeździć na nartach. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. chodzą „chodem kogucim".wymaga profesjonalnej. Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. W naturalnych warunkach . Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. być przewidujący i przezorny. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. można dowiedzieć się z artykułu A. Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. 3. Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości.w dobrych warunkach terenowych. długością nart. W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. w których będzie umieszczony jego but narciarski. Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. Osoby ociemniałe. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. a nawet korytarza. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. Pierwszą osobą w Polsce. Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. ale także osoby ociemniałe. Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . Kabscha. jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. AWF Kraków. nauczyć się ich zakładania do wiązań. Chojnacki. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). dziękują swoim trenerom. Utrzymanie prawidłowej sylwetki. właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. Wbrew pozorom. w corocznych turnusach narciarskich.to pierwsze zadania. mogą mieć tylko psychiczne bariery. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. jak i osoby zdrowe. muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu.zarówno w celach rekreacyjnych. W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . Od 1961 r. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. 4. demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. wykładowca narciarstwa). charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. 2. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania. często mają one wady postawy. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . które organizuje zrzeszenie „Start". i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. Cross 1996. Cieszą się oni. zapoznać się z jego kształtem.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . protez i aparatów ortopedycznych. Lichtensteina pt. sam musi dobrze jeździć na nartach. Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. nie prostując kolan. którym należy sprostać. ułatwiające zachowanie równowagi. Osoby ociemniałe. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku .tym wyższa sprawność i rozwój). co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . Amerykański system nauczania. bardzo dobrze tłumaczyć. obawy. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. które nie widzą od urodzenia. którzy osiągnęli „metę".na śniegu . ciężarem nart. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. Ale trzeba też być pewnym. inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. to drugiej narty lub obu jednocześnie. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. Musi zorientować się. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa.stosownie do sytuacji. Na ogół zawodnik biegnie sam. „ABC narciarstwa. była dr Janina Tomaszewska . żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. jak i zawodniczych . „rzucają" współzawodnikom na szyję. gdzie jest tył i przód narty. Osoby. Obecnie. Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy.jeden na jednego". kulonarty). istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. specjalistycznej wiedzy.

Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. Zwraca się uwagę na technikę . Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. Po tej wstępnej nauce . zapoznając go z terenem i krajobrazem.skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. obciążając nartę z nogą wykroczną. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. 3. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. zmiany nachylenia terenu. jak podczas chodzenia.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. 2. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). budowę.uczy się łuków płużnych. Należy od początku korygować promień skrętu. Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. takich jak schody. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. Uczeń ćwiczy skręty. 413 . Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki). 1. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). obejmując jego tułów. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. Wyciąg.do ucznia. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. Zarówno przy wsiadaniu. omawiając jego kształt. która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". tuż za uczniem. Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. Nie należy brać ucznia pod rękę . 5. Po stwierdzeniu. nauka jest bardzo ułatwiona. obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową. potem samodzielnie łącząc kilka skrętów.sJaw mul około 30 cm. szorstkość powierzchni. życia codziennego . Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. Ko/. Należy sprawdzić. W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. a same narty.rodzaj „człapania". Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą. pamiętać o istnieniu przeszkód. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. garby. łatwo zrozumiałą dla uczniów. 4. nie uciekają na boki. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. której uczeń dotyka. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki.najlepiej z instruktorem. Instruktor zjeżdża przed uczniem . Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. instruktor staje poniżej ucznia. trzymając tyczkę slalomową. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. Zapoznanie ze sprzętem . Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak.jest to oryginalna polska metoda nauczania. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu.tyłem. Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. odwzorowujące wykonane elementy) . Kijki. aby u/yskać pozycję wyjściową. Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. kije narciarskie wbite na wysokości ramion. dopiero przed następnym skrętem. podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. Właściwie układa się narty. staramy się wyeliminować.on sam musi podjąć decyzję. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. lub jechać z tyłu. Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. Można jechać obok ucznia. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. wspomaga odciążanie. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. śnieg i lód. Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu. Nauka jazdy techniką równoległą. Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki. lekko zapadające się w śnieg. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu .

Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. Jest to niezbędne. Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. Krok z odbicia. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. ręce ugięte w stawach łokciowych. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. podpierając się kijkami. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. 414 . jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. lecz zdecydowanie krótszy.lewa narta i odwrotnie. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. Tułów pochylony do przodu. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. Ćwiczymy pełny obrót. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. przestępowaniem. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. stosujemy trzy rodzaje kroków. • z rękami w kieszeni. Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód.ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. o łagodnym spadku. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. W końcowej fazie jazdy. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. a więc o 360°. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. mniej lub bardziej stromego. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. bardziej z tyłu. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. powrócić do opuszczonego toru. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. swobodnie złapać równowagę i. szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. do pełnego ich wy prostu. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. tzn. włączamy bezkrok. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . Końce nart stanowią oś obrotu.• z dłońmi splecionymi na karku. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. • Podejście rozkrokiem w przód.

a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. 8. gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. 9. 5. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. zatrzymaniu się na stoku. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. po stronie lewej lub prawej. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. bezpieczne. aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. 4. powinien poszkodowanemu służyć pomocą. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. o łagodnej konfiguracji terenu. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. Cross 1996. Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. b) biegnąc za niewidomym. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. lecz w takiej odległości. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń. 6. którzy pieszo schodzą w dół.naków narciarskich ustawionych na trasach. nr 2). rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. Wypadki W razie wypadku każdy. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. 2. kto znajduje się w pobliżu. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. Lichtensteina „ABC narciarstwa. na której spoczywa ciężar ciała. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. a bieg bardziej bezpieczny. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. patrząc w górę i w dół. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). jak i odstokowej. 416 . Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. 3. c) biegnąc z boku. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. po sąsiednim torze. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. musi ustalić taki tor jazdy. po sąsiednim torze. nawet chwilowym. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). 7. bez słownej korekty.wewnętrzne krawędzie nart. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A.

• zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. ale diagonalnie (skośnie). porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. • niedowład. • zawodnicy. czy też świadek. którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). • niedowład. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej.10. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). zawodnicy. • niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. LW XI: 9-15 pkt. lub równoważne uszkodzenie). w jednej kończynie. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe).. Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja.zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . ale lżejszą niż LW l. 4 ISMWSF. lub równoważne uszkodzenie. Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . LW XI. poszkodowany. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. wg testu funkcjonalnego. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. obojętnie czy sprawca wypadku. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. artrodeza kolana i biodra. Klasy LW X. 3 ISMWSF. • całkowicie usztywnione kolano. LW XI. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. Stwierdzenie tożsamości Każdy. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). LW XII stosuje się jedynie wtedy. • jw. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X.z lekką niekorzyścią dla siebie . Klasy LW 10. 419 • obustronna amputacja podudzi. Uw aga. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. 418 . U w a g a . obejmujący klasy LW 10 i LW 11.

żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. druga noga zakroczną. które odpowiednio zgina się i prostuje. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. Narta snowboardowa jest szeroka. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. S k r ę t . Ważna także jest grubość i elastyczność deski. 7. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań). wg testu funkcjonalnego. Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych. Nie wolno upadać na pośladki.w prawo lub w lewo.do skoków . wg testu funkcjonalnego.kobiety (wg opracowania M. 35 M Min. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty . ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość.do slalomu. Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). 5. o małym kącie pochylenia. 8 CP-ISRA.przy skręcie w prawo. ale i niezbyt miękkiej. wykonane świadomie według pewnych reguł. Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. 6 ISMWSF i LW 1.400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. nic tylko turystyczno-rekreacyjną. Klasa B3 . żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . 7. zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11.2. 4 ISOD. 420 . super gigant.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . stawy łokciowe w górę.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu.przy skręcie w lewo. Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. jednak technicznie inaczej są rozwiązane.LW XII: 16-18 pkt. 3. 8 CP-ISRA).w małym rozkroku. 3.starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu. 2. przedramiona lekko opuszczone w dół. Klasa B2 . 30 Maks. Wi ą z a n i a . Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. Klasa B l . 40 M Maks. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo.350-500 m M 350. 8 m * M . bez muld. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy). W u p a d k u w p r z ó d .najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. slalom gigant. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. także snowboard jest dyscypliną olimpijską. K 35 K 8-12 m Min. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. która noga ma być nogą wykroczną. LW 11: 12-18 pkt. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie. B1-B3. które zmniejszają ryzyko kontuzji. Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją. Od 1998 r. Należy też eliminować upadki na kolana. Cross 1998. 6 ISMWSF. Zasadą jest. dużej płaszczyźnie. nie za twardej. Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie.mają podwinięty tył i przód.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. slalomu giganta i slalomu równoległego. zawodnicy. nr 2 i 3) Snowboard . Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde .uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych. rotacja w lewo . B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom.mężczyźni. Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną.przy różnych układach stawów biodrowych. 2) deski miękkie . klasom LW l. a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną. Maniak: „Co dla kogo". 5. ale i sportową. 5. 4 ISOD oraz klasom 4.wykonać ruch ugięcia nóg. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni. o lekko do góry podwiniętym przodzie.specjalne. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. gdyż pro/.i to nawet kontuzją kręgosłupa. szerokość . butów miękkich zaś do skoków. Przed ustaleniem. kolanowych i skokowych. drugiej w tyle . W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . wg testu funkcjonalnego (klasy 4. nieco ugięte.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów.czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. a potem ruch zbliżony do padu . Należy uważać na nadgarstki. a nawet do tyłu. K . i 4. Opanowuje się technikę. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa.

3000 m (K). Specjaliści rehabilitacji uważają. 422 . W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. 400 m. zespoły i funkcje ruchowe.nie szkodą mu. Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. pchnięcie kulą (K + M). Dyscypliny lekkoatletyczne. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej. rzut oszczepem (K + M).szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych .także pełnosprawnymi. Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. żeby dyscypliny sportowe. obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi . W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę. rzut dyskiem (K + M). kosztem utraty zdrowia. że powinno dążyć się do tego. M. „Nie chęć osiągnięcia rekordu. 5000 m (M). które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. W. Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. skok w dal (K + M). wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem.„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem".prof.jest czynnikiem psychoterapeutycznym. Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki. Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . skok wzwyż (K + M). Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. Degi i prof. które uprawiają osoby niepełnosprawne. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. Sport. który . Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim.inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet". kolanowym i skokowym. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. 1500 m. ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach. 800 m. dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. a przede wszystkim . kształtowały te cechy. trójskok z rozbiegiem (M). także po upadku ćwiczącego. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. Weissa . jako dziedzina ludzkiej aktywności. Od 1996 r.

zawodnicy potwierdzają. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. sygnał dźwiękowy . Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. ustawia go w kierunku strefy odbicia. na dwóch torach. okazuje się błędny. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. jaki pokazał biegacz.22 x l m. że rozpoznali kierunek biegu. daje wcześniej znak. i stanowią „jedność". Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). 423 . pomiaru dokonuje się od tej linii. Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem. Gdy kierunek jest prawidłowy. a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. co grozi niebezpieczeństwem. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów. sędzia zezwala na skok. Osoba przywołująca. Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. Jeżeli znak. który jest oddalony l m od skoczni. gdy zawodnik dobiega do niego.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4. W chwili. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu.0 kg 7.

po południu. czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. . Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. 400 m. Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . siatkówka na siedząco.7 punktów miejsce II . mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko.dopuszcza każdy rodzaj pływania. 400 m stylem dowolnym. Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . Uprawiają także łyżwiarstwo . a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową.z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). 100. Dystans: . Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA).Pchnięcie kulą.2 punkty miejsce VI . sitzball (gra w piłkę na siedząco). Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. Drugim „sportem mocnych ramion.odbijają się od lodu kijami. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost). siatkówka na stojąco. 8 i 12 km. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną. W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni . styl klasyczny 50.4 punkty miejsce IV . 425 . Styl dowolny . Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. 100. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących. w których odbywają się zawody. przed południem.kobiety: 6 i 8 km. siedząc na sledge'u. rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. Osoby niewidome uprawiają biatlon. zmienny 200 m. 5 osób na wózkach). twardą powierzchnię 25 x 13 m. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę . Stanowi prostokątną.mężczyźni i kobiety . poza pływaniem stylem grzbietowym. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm. Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. 424 B o i s k o . grzbietowy 100 m. bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu. Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. motylkowym. koszykówka na wózkach.l punkt. motylkowy 100 m. 400 m. W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd. klasycznym. Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie. W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart). Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk. Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek.3 punkty miejsce V . w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę.sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać). W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich.5 punktów miejsce III . W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody. którzy mają rakietki przywiązane do rąk. Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski". Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np.mężczyźni: 6. by mogli odpocząć.

Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. C z as t r w a n i a gr y. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. R z u t y. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. oddalonych od nich o 3 m. Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). Nie wolno ich sygnalizować. Rzut wolny przyznaje sędzia główny. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. l i n i a środkowa. P i ł k a . W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B).5 m. jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . przez które dźwięk przenika na zewnątrz. O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. szerokość maty l m. Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku.napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty. O b r o n a . W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku. B r a m k a r z oraz obrońcy. Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach.B r a m k i . to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy. mierząc w kierunku bramki. . P u n k t k a r n y. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. Liczba zmian jest dowolna.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. . a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. równolegle do linii końcowych.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca"). 427 . Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. łańcucha. Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. na której bramkę wykonywany jest rzut. D r u ż yn y. s t r e f y rz ut ó w. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. 6. .piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. A t a k .20 m. a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika.zawodnik świadomie zwalnia grę. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. Nie wolno im jednak tworzyć tzw. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. Mecz składa się z dwóch okresów gry. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . Ryć. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. 9 m). w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału.33 m. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. . tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. wybicie lub wykopnięcie jej. podczas lub natychmiast po rzucie. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. 218. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. Bramka (gol) uznana jest wówczas. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych. po 7 minut każdy. a długość 2. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. P r z e b i e g g r y. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. Po trzech przyznanych. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1.

Weissa.poruszenia mat. jak i poza nim. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. Najmniej sprawni otrzymują l punkt. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach.4-4. wymiany piłek. „ —r . kozłowania. Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki..5 pkt. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry. a podnóżków 11 cm. Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r.zmiany zawodnika. . konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość.66 cm. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej.ania sic. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. najsprawniejsi . a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony. redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1.kontuzji zawodnika. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. Gra zostaje wówczas przerwana. numeracji zawodnika i wózka. w Konslancinie. która uzyskała trzy rzuty rożne. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: . średnica koła .5 pkt. zmian czasu. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. kontaktu fizycznego. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. rzut jest nieważny. Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm. Klasyfikacja służy temu. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny. Drużyna lic/y 5 zawodników. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich.5 punktu. który zajmuje miejsce bramkarza. 429 . Drużyna. aby zawodnicy mogli zorientować się.5 punktu. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. Uwagi uzupełniające. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu.4. Ryć. gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat. Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić. . Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville.. niesportowe zachowanie się. Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. S ę d z i o w i e . Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. najsprawniejsi . również rezerwowy. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. w którym miejscu boiska znajduje się piłka. której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników.5 punktu. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana. faulu z powodu przewagi fizycznej. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. bez względu na faktyczny wynik gry. Do Europy dotarła w latach 50. których suma punktów nie przekracza 14. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego. Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. objaśniając dlaczego to uczynił. Zmiany te dotyczą porus/. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. po gwizdku sędziego głównego. bramek. a drużyna gra w osłabionym składzie. aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. 219. podważanie decyzji sędziego).

Zasadą jest. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób. gdy zawodnik: . nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. . Może nastąpić wtedy. że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji. Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go .z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach.zawodnik. poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji. poruszając tylko jednym kołem. obracając koła jedną albo obiema rękami.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny.umyślny najazd na przeciwnika .jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. może jeszcze przesunąć się w przód. najeżdżać na niego.traktowany jest jako ostrzeżenie. zawodnik musi wtedy piłkę podać. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. Kozłowanie uważa się za błędne. powinien być zdyskwalifikowany. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. Zawodnik. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone). . a nie na kolanach. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 . Jeżeli zetknięcie fizyczne /. 2. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. który zasłania. gdy piłka leży na udach zawodnika.jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. . zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. W tym czasie może on piłkę chwytać. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). który chwycił piłkę nie będąc w ruchu. trener ma prawo wejść na boisko. Piłka powinna być położona na udach zawodnika. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j . że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. wykorzystując szybkość wózka. biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się.odbija piłkę oburącz. . Jeżeli broniący zawodnik. K a r y.z wyjątkiem zatrzymania . że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . poruszając się po boisku. . popełnia przewinienie umyślne. Jedną ręką obracać koła wózka. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest . Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. kozłować ją. Zawodnik. Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. powinien być ukarany. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu. dwukrotnie obrócić koła wózka. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e .rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika. Zawodnik. gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. a następnie położyć ją na kolanach i maks. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza. że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. . Kozłować piłkę dwukrotnie. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Obrót. Jazda z piłką.zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. a nie między kolanami. Gdy zawodnik spadnie z wózka. K oz ł ow an i e p i ł k i . kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). . . spowoduje zetknięcie osobiste. przestrzegając następujących przepisów: . jeśli zawodnik posiada piłkę. . który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku. który chwycił piłkę podczas jazdy. barku. . Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem. rzucać do kosza. Jazda na wózku. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej.zawodnik. może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne. z wyjątkiem takiej sytuacji. ale tylko przed wykonaniem rzutu.eciwodleżynową). jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. jadąc wózkiem do tyłu. . Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. Nie wolno również przeciwnika trzymać. Przekroczenie tego przepisu jest karane. Zawodnik posiadający piłkę musi. K o n t a k t f i z y c z n y. podawać. Kozłować można dwoma sposobami: 1.takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: .w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób.jako jazda. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna.karany jest dwoma rzutami wolnymi.2. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę.zawodnik. popychać.

Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. może unieść pośladki. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. nic przekraczała 19. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. Boisko do gry 5 x 8 m. Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. niedowłady . Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem. żeby suma punktów. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. Akcję należy uznać za zakończoną. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A"). minimalną niepełnosprawnością (np. z podłożem. 220.. Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. Ważne jest. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r.ycji stojącej. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. dynamiczną. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. gdy drużyna wykona rzut do kosza. Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. Podczas turniejów nieoficjalnych. atetoza. w Holandii. Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. jak i kobiet. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji.grupa CP-1SRA). bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach).05 m dla kobiet. Jest urą szybką. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. w Delden. W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. Piłka nie może odbić się od podłogi. pasjonującą. który wypadł z wózka. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. różnice w długości kończyn. monoplegia.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. Drużyna liczy 6 osób. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska.15 m dla mężczyzn i 1. weszła do programu paraolimpijskiego. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. po amputacjach. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. zakres ruchu. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata. ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. Europy. he-miplegia. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Wysokość rozpiętej siatki 1. z krótszą kończyną. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. a w 1980 r. to zalicza się go do grupy „A". za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". została ona zaakceptowana przez ISOD. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". Zawodnik. którzy siedząc na parkiecie. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. towarzyskich. przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. Zdobyła popularność na całym świecie. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. w 2000 r. Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. 433 . żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. Grupa Les Autres (minimalna diplegia. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. Bada się: siłę mięśniową. W drużynie gra 6 zawodników. niedowład.5 cm itd. Otl 1993 r. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. ale dopiero w 1978 r. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. dolnej(-ych). Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn.lejnych numerów. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. spastyczność 1-2 stopnie . stawy rzekome.tzw. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. regionów.

boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii. 435 .30-0. Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką. Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. Obwód piłki: 65-67 cm. Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału. ciśnienie. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące.8 m szerokości. Piłka Jednolitość piłek .80 m i średnicy 10 mm. stopą (stopami).minimum 3 m z każdej strony. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące.linie ataku wykreślone są równolegle. ciężar: 260-280 g. Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające.25 m. Cross 1998. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. Linia środkowa . po każdej stronie na wysokości linii bocznych. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki. Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie.0--318.82mbarlubhPa). w odległości 2 m od linii środkowej. który to robi. Zawodnik taki musi powrócić z ręką. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m.linie (szer. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco". Atak 1. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1.05 dla kobiet. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. z zastrzeżeniem. Wysokość siatki wynosi 1. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki. Zawodnicy Dozwolone jest. stopą (stopami). Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki. wagę. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. Linie strefowe . ciśnienie: 0.15 m dla mężczyzn i 1. gdy uderza piłkę. Podłoga . nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna. Wolna strefa wokół boiska . 2. Obie taśmy są uważane za część siatki. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB.325 kg/cm2 (294. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika.5 m długości i 0. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. w pionie nad osią linii środkowej. typ itd. Linie graniczne . Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. 6 m). o długości 1.B o i s k o do g r y Wymiary . Si at ka Siatka ma 6. nr 2). że zawodnik. Można używać bandaży i opasek.

widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. Obrońca staje przed bramką. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się . Gdy słyszy. natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. dotknięcie opaski na oczach. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. Bramki są o wiele większe. strzał i cięciw dowolnego typu. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). Drużyna zdobywa gola za każdym razem. Gra jest dynamiczna. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. której zawodnik przekroczył linię pola strzału. za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. z ośmioma otworami o średnicy l cm. Jest to pas szerokość i co najmniej 0. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). i nadsłuchuje. Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. Jeżeli zostanie on przekroczony . Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup.5 cm. jeden po drugim. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. przerwa trwa 3 minuty.mają grubość 5 cm. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . Inwalidzi 7 trwałym kalectwem.ywane tylko w c/asie pt/. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. obwodzie 76 cm. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych. staje się zespołem atakującym.u są dozwolone. jedna mierząca czas gry. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . Na zawodach dozwolone jest używanie luków. Przewinienia osobiste . 221. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego".od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu.ej średnicy niż 7.obrońca rzutu karnego. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. wychwytując każdy odgłos. wyposażona w dzwonki. zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. drugi stara się temu zapobiec. która przejmuje piłkę.pociągają za sobą karę osobistą. Drużyna. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. Karny zostaje nakazany tej drużynie. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. Punkty celownicze na podło/. nieprzepisowa obrona. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego.| mieć więks/.a sobą karę zespołową.podzielony jest na dwie połowy.80 m. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową.crw między strzelania-mi. rzuca się do obrony w jej stronę. To ry ł u c z n i c z e . P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g. Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej. jedna osoba prowadząca punktację. B2 iB3. Mecz trwa w sumie 14 minut . Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom . jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole. pi ostopadły do linii stojaków. Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. Zespołowe opóźnianie gry.30 m. trzeci rzut. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r.wysokie podania. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. że piłka zbliża się do bramki. pryzmatów). licząc od strony lewej do prawej. Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera. Sp r z ę t . czterech bramkowych. Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm.

437 .

na których odbywa się strzelanie. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych. drugie miejsce zajmuje zespół. nie należy przerywać strzelania.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. . Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. 8. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . licząc od s'rodka tarczy . 70. P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. cięciw. o najniższej wartości trafienia. strzał nie jest uznany. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. jasnoniebieski. . Strzała. . Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika. Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie. nazwisko i imię zawodnika. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. który spóźnił się na start. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. godzinę.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się. sekretarz zawodów . czarny i biały.90. podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. 50 i 30 m. a wynik O. Niedozwolone jest próbowanie łuków. 60. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych. strzał na torach.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. traci trwającą kolejkę strzelań. R ekord y. I tak: . W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia.złoty. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy. w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów. zespoły uważa się za równorzędne (remis).. sędziowie klasyfikacyjni. trafionych: 9.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: .liczy się jako chybiona. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. . jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. a kończy na najmniejszej. miejsce zawodów.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. kiedy sędzia tarczowy. do strzelania na odległości długie (90. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości. dlatego te439 . 50 i 30 m. b) kobiet . 7 itd. że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi. K o m i s j a s ę d z i o w s k a .kowi strzelanie. Chyba że sędzia główny zawodów uzna. że w tarczach nie zostały żadne strzały. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. datę i miejsce strzelania. nazwę konkurencji. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. 70. ani protezy. poszczególne wartości trafień i serie. d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy.liczy się jako 0. Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. Tarcze.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. nazwę konkurencji. gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy.).dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania. Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. na długie po dwie serie. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn .większa liczba zdobytych punktów. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania.. Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach. kolorowych kręgów. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. datę.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone. Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie. czerwony.liczy się jako trafiona. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. Łucznik. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . P r z e p i s y s t r z e l a n i a . W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika. Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość). zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50.70. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. Nie wolno wyjąć żadnej strzały. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. 30 m). Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. b) w konkurencjach drużynowych . nazwę zawodów.

). 3.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. bardziej „przyczepną" piłkę do rugby). W 1999 r. W 1996 r. jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią. Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. Jeżeli chodzi o przepisy gry .rozgrywający. Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. bo trudno nauczyć się jej z opisu. Można ją uprawiać w każdym wieku. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r. Główna bila jest biała.in. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe. W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". a inicjatorem Ludwig Guttman. stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie. Punkly zdobywa się w ten sposób. w skali od 0. W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. Ogólne zasady są następujące: 1. Warszawa. Gra ta wymaga koncentracji. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". równowagi. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. na 440 Gra ta jest w Kanad/. Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską. a w Polsce od 1997 r. ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. koordynacji. Sprzęt pomocniczy: kątomierz. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych. m. Ci . Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków.bil drewnianych. 441 .kowiczów" do tej dyscypliny sportu. z niedowładem nadgarstków. by były zwrotne i bezpieczne. Kraków. 2. Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku. porażeniem mięśni prostujących łokcie).5 ni). indywidualnie i zespołowo. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. Jest to dyscyplina sportu. Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Materiał.ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia. Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski. taśma miernicza. a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji). koła mają duży kąt pochylenia. Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny.starając się utrudniać atak przeciwników. w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. Od 1984 r. w Europie od kilku lat. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. w różnych miejscach w Polsce. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące. swoim entuzjazmem przyciąga „wó/.to trzeba tę grę zobaczyć. Katowice). Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. w obronie . Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki). lewoskrzydłowy drużyny rugby.5 do 4 pkt. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. w Płocku. „myśliwy". z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. Warszawa. 4.. Zabronione jest dotykanie zawodnika. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek. dłoni. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. którą się atakuje. Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. Szermierka podłożu trawiastym . zmienia się w zależności od podłoża . z którego wykonane są kule. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. Grają mężczyźni i kobiety. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach.5 pkt. posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. Wrocław. w szczególności kończyn górnych. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sadzenie ziemniaków" - lic/.ba uczestników parzysta. Sala z wyznaczonymi dwiema liniami równoległymi, między nimi miejsca na sadzenie ziemniaków. Przybory: woreczki, chorągiewki. Przebieg gry: pierwszy z każdego rzędu wybiera i niesie w ręku 3-4 worecz-ki„ziemniaki", które sadzi w wyznaczonym miejscu, a gdy dobiegnie do mety, odbiera chorągiewkę i wraca do swego rzędu. Następny startujący zbiera woreczki stopą, przekłada do rąk i wraca dając sygnał następnemu. W ten sposób sadzenie odbywa się rękami, a zbieranie stopami. Wygrywa rząd, który lepiej sadził i zbierał „ziemniaki" oraz prędzej ukończył wyścig. Zbieranie worków stopą wykonywać tak prawą, jak i lewą nogą. W biegu /wracać uwagę na prawidłowe ustawienie stóp. 7. „Rzuty woreczków do celu stopami" - sala: wyznaczona linia rzutu i cel. Przybory: woreczki. Ustawienie - w szeregu. Dzieci wykonują kolejno rzuty stopą, starając się trafić do określonego celu (kosz), kolejno raz prawą, raz lewą stopą.

Ćwiczenia różne
Zasób ćwiczeń z przyborami
Ćwiczenia ze skakanktf

1. Skakanka złożona na dwie części, trzymana przed sobą, RR wyprostowane: 1 - przenieść skakankę w tył, nie zginając RR w łokciach, 2 - przenieść skakankę prostymi RR w przód, 3 - to samo skośnie w prawo, 4 - to samo skośnie w lewo. 2. Wypad w przód, skakanka złożona na dwie części, trzymana oburącz przed sobą za końce - wykonać wahadłowy ruch ósemki w lewo i w prawo (wolno i szybko). 3. Opad T w przód, skakanka złożona na dwie części trzymana oburącz -skręty T w prawo i w lewo w tempie l, 2. 4. Skakanka złożona na dwie części - przeskok przez skakankę PN i LN w przód i w tył. 5. Pw. - stojąca, końce skakanki trzymane w obu R R, jej środek pod prawą stopą: 1,2- uniesienie skakanka prawej stopy w górę,

449

przeciąganie linki przejście z siadu prostego do siadu skulnego z przeniesieniem nóg nad linką

zygzakiem wzdłuż linki

przekraczanie linki z piłkązbieranie w dłoni unoszenie linki w leżeniu stopą linki przodem

przechodzenie przez