mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . . . . . . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . . . . . . . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . 378 9. Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . ABC narciarstwa . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . . . . . . . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . . . . . Ćwiczenia w wodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia utylitarne . . . . . . . . Elementy sportu . . . . . . . . . . . . . . . Narciarstwo . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . . . . . . . . . . Ćwiczenia różne . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . . . . . . Narciarstwo dla inwalidów . . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . . . . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . . Podział inwalidów na grupy . . . . . . . . . . . . . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 356 370 371 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metody twórcze .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . Metody odtwórcze . . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . . . . . Metody usamodzielniające . . . . . . . . . . . . . . . • ' • • • • 448 449 10. . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . . . . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . . . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . 309 15. . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Omówienie metod nauczania . . . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . . . . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . . . . . . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . Gimnastyka poranna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . . . . . . . . . . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . . . . . . . .gry i zabawy . . . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . . . . . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . 306 chodzenie o kulach . . . . . . . . . . . . . . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . 14. . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . Gry i zabawy ruchowe . . . . . . 348 12. . . . . . . . . . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . . . . . . . . . . . . . .

.

Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. jako bardzo potrzebne w przedszkolu. szkole i w placówkach leczniczych. które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. fizjologicznego. patologii. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji.na sobie. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym. w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym. oraz z punktu widzenia psychologicznego. 1 rm • t . • Rozumieć ćwiczenia. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. masażu leczniczego i fizykoterapii. Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. biomechaniki. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów.kinezyterapii. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych.5 roku i 3 lata). Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. znać fachowe określenia ćwiczeń. Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. stopniując natężenie wysiłku fizycznego. czyli charakteru ruchu. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym.

poza szkołą. 3) służbowo-dyscyplinarna. . S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy. 5) cywilna.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. jest nauką pedagogiczną. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom. medycyną i rehabilitacją ruchową. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy.. 113 z dnia 6. . Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna.1996 r. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. RP Nr 25 póz. 4) karno-służbowa. uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania). . Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. Najbardziej dogodna jest sala sportowa.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych.omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu.znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących.czyli dydaktyka szczegółowa . 2) karno-administracyjna.być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga. .) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art. W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. 2. Wymagania co do po15 . polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. analiza przyczyn. trener.I1I. 43. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów. Ćwiczenia lecznicze. Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. Ponadto słuchacz powinien: . Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej.1. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18.Znać pojecie kultury fizycznej. stanowiące istotę kinezyterapii. słuchu.orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką.U. wzroku itd. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy.1. oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe. rekreacji.1 m.w szkole. Art. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej". obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości.Umieć rozwiązywać problemy.. . które napotyka w pracy. w tym kinezyterapii. które są wzmocnione wiezadłami. metodyka natomiast . „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii". jej krótką genezę oraz lecznicze formy. oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. utrata sprawności ruchowej. takimi jak np.

piłki ćwiczebne (do gier sportowych).brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego.przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. 2. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. Przyrządy i przybory.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. a więc w szkolnych salach gimnastycznych. W rzutach . Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego. materace.brak właściwej asekuracji. sufit pomalowany na jasny kolor. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. siła. Podtrzymywanie . W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. jak: wzrost. Inne przyrządy to kraty.brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek. tram. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. Samoochrona . naruszenie zasad nauczania. Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. ale nie śliska. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania).przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. buty nie śliskie). żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. Oświetlenie . 17 . utrzymanie niezbędnej dyscypliny. równoważnia. sprężyny. że ochraniać może także współćwiczący. Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. 3. 16 . nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. bez pomagania. U w a g a . . Podłoga powinna być gładka. liny. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: . drabinka sznurowa. ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków. do gier sportowych nieco niższą. Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej.zabezpiecza się tylko dotykiem. np. Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu. ale także przez osoby np. . . dobrze przymocowany. tj. szybkość reakcji. hantle. . należy go asekurować. często kontrolowany. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. Sprzęt stały sprawny technicznie. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie.w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. wybór niewłaściwej metody nauczania. ale tylko w ćwiczeniach. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo).zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach. jeść cukierków i żuć gumy.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie. bezpieczna i czysta. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. Ściany powinny być gładkie. chroni przed urazem. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. natryski. Kilka przykładów zasad ochrony: . Ubikacja. W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. elastyczna. ławeczki szwedzkie. 4.obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. z niedowładem kończyn dolnych. idąc przed pacjentem lub nieco z boku. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. Ochrona właściwa . Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. Należy pamiętać. woreczki z piaskiem. laski gimnastyczne. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom.

Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna.trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. np.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. taki napis powinien być na ścianie basenu. czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. salach gimnastycznych. należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi. Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne.brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia.złe przygotowanie do zajęć obiektu.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela. należy dobrze sprawdzić teren. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte.wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. a nawet śmiercią. to oprócz stosownego regulaminu. . w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. właściwe mianownictwo ćwiczeń. gdy basen jest płytki. drżenie mięśni itp. gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. kłopoty osobiste. łatwo o wypadek. ból. unosząc. wychodzenia z zajęć. zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci). . . .prawidłowość ich wykonania. Ad 2: . umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących.na trawie. Lekcja jest procesem pedagogicznym. . nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów. sprzętu i przyborów. asekurację. złe samopoczucie. wypoczynkiem i odżywianiem). główna i końcowa. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę. nauczyć dzieci ich używania (np. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej . basenach .należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą.na kilka lekcji osnowę lekcyjną. sprawny i zdrowy. przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji. zaangażowany emocjonalnie w swą prace. z plastiku.przeżycia osobiste ucznia. 18 .zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem. Ad 1: . szkieł lub dołków. a ćwiczy pod presją nauczyciela. właściwe. przeżycia osobiste. jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu . poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń.umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia.konspekt lekcyjny.brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji.pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . .brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń. . zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń).brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację. placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów. powinien być także stanowczy. boiskach. na jedną lekcję . solidny. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. a nie ciągnąć po podłodze). dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności.odpowiednich regulaminów. . utworzyć właściwy podział na grupy. przy przenoszeniu materacy. doskonalenie techniki odbijania piłki. nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami. . opanowany. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. serdeczny. 2. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. . wymagający.uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania).brak znajomości samoochrony . . dobra organizacja lekcji.brak dyscypliny. trzeba przenosić je. wyrozumiały.brutalna gra i ryzykanctwo. by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. w miejscu widocznym. Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . . . w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów.kolumny ćwiczebne ustawić tak. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania. Wypadki wynikające z osobowości ucznia. w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. czy nie ma korzeni. torach przeszkód. napisany dużymi literami. nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. omówić ćwiczenia . energiczny. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). . W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń.dopilnować. np.). właściwa dyscyplina na lekcji. wywieszenie na obiektach sportowych. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów. . przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami.

gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. należy sprawdzić przydatność tej trasy. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. Takie nauki. psychologia. Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. jego odpowiedzialności i życzliwości. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela.ruch. a szczególnie dzieci. którzy ją uprawiają. Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi. . linia rzutów zabezpieczona. Zarówno w kulturze fizycznej.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. . które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa. np. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. socjologia i nauki wychowania fizycznego. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu.środkiem działania jest również ruch. W drugim przypadku. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna. nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej.przestrzeganie zasady. a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. znającą przepisy.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem.omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji. ale i psychiczny chorego. fizjologia. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. nauczyciel musi sprawdzić. przyborów. przybory. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. np. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. czy dołki lub skarpy. thempia . kula. muszą być właściwe. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. w grze ruchowej. .i skoków w terenie.leczenie). pedagogika. Bez względu na to. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. Dega). jest bardzo trudny. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . a szczególnie kinezytera-pią. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. ale o charakterze leczniczym. całego sprzętu. przygotowaną technicznie. jak: anatomia. Ćwiczenia lecznicze. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis . Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: . rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju. ma działanie profilaktyczne. odpowiednio dobrane. ubiorów i butów.do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). .

ale sięga do zabaw i gier ruchowych.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych.konieczność systematycznego treningu fizycznego.osobowość. Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. emocjonujące. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne. uznanie dla zwycięzców. ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. ale i korzystne leczniczo. doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. zatrute środowisko naturalne). do leczenia tańcem i sportem. c) kształtuje postawy społeczno-moralne . Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych.mu. Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. zasada uczciwości („fair play"). Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. które są dla nich atrakcyjne. jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. . otyłość. Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń. 2) adaptacyjną . przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. wspaniałe. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej. a także rozwija intelekt. Pąchalski). takimi jak: gimnastyka. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . Wychowanie fizyczne. w lekkoatletyce. chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. turystyką" (A. należy stale utrzymywać aktywność ruchową. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną .współdziałanie w wysiłkach sportowych. Wychowanie fizyczne./. w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. Należy zrozumieć wartości. np. postawy etyczne i społeczne. postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. 23 . co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. d) rozwija intelekt . poszanowanie reguł gry. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. naukę o wychowaniu fizycznym. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. Służy również człowiekowi cierpiącemu. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. walki sportowej. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka. skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. 3) rekreacja i turystyka. i to przede wszystkim. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka.wychowaniem i kształceniem .poznanie przepisów i taktyki gry. gry i zabawy ruchowe. nowe idee). że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony. sport. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa.przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". jego wrażliwości. doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. Fizjologowie podkreślają. ruch leczniczy). turystyka i rekreacja. 2) sport. która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. łyżwiarstwie figurowym. sport. posługując się wieloma środkami.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . żeby stanowiły one dostateczne bodźce. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała. Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny. chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca. „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa. pływalnie). cukrzyca i inne).

.

Sport inwalidzki. W zależności od możliwości sprzętowych. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. np.3) kompensacyjną . ognisko TKKF). ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. co nakazuje. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. co sam sobą reprezentuje. przy złej postawie ciała. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. międzynarodowych. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. polega również na rywalizacji. w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. ale nie za wszelką cenę. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . filmy. juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. nie „za wszelką cenę". Słowo „sport" sugeruje. klubowych. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. 25 . 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. takich jak: dom rodzinny. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa.poprawę odchylenia od normy. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. a tym. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą.aż do rekordowych . podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". wzorzec osobowy najbliższych kolegów. głównie przez wychowanie fizyczne. ma być czynnikiem rozwijającym. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. ogólna atmosfera wobec spraw. 4) korektywną . które pomnażają zdrowie człowieka. piesza itd. inaczej sport wyczynowy.wyników własnych. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. krajowych. narciarska itd. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia. związek sportowy. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. sporty zimowe i letnie. Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport. higieny. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). moralności i woli oraz cech społecznych. Sport. W zależności od pory roku. uczelnia. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece.wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. 3) kształtowanie charakteru. Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. szkoła. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. młodzieży i osób młodych (przedszkole. Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. narciarska. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia.

ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. marsze. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. . Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych. W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej.e. w budynku (sala gimnastyczna. których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. ścisłej. Tam też w 776 r. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. turystyka kwalifikowana. narciarstwo. jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne. . Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . 26 . popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. uczono wytrzymałości na brak snu. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. (tzw. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu. 3000 r.ćwiczenia w wodzie (pływanie. grą w piłkę. place porośnięte trawą itd. pływaków i zapaśników. a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. 1830 r. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. p. Miały też charakter rytualny. sprawności fizycznej i umysłowej. wieku pacjenta. które albo są zagrożone chorobą.Zarówno turystyka. tory przeszkód. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np.na równi z kąpielą. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe.nawet na ćwiczeniach zbiorowych. niewłaściwe metodycznie prowadzenie. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego.e. albo są chore lub niepełnosprawne. polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych. Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. gry i zabawy ruchowe. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń. biegi terenowe). nad wodą. p. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny.e. jego stanu psychicznego. Historia starożytna. np. jeździe konnej i szermierce. p. helleńska. bezpośredniej celowości ruchu. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. np.) przedstawiające szermierzy. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. żeglarstwo.ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. ćwiczenia). Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny .sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową.n. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. piękno postawy ciała. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku).n. ćwiczenia kształtujące itd. gra w piłkę podbijaną tylko głową. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. Niewłaściwy ich dobór. w rzucie oszczepem. biegami.może zaprzepaścić perspektywy leczenia. biwakowanie. dla każdego pacjenta indywidualne . a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta. Stosuje się elementy sportu i rekreacji. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. związany z obrzędami religijnymi. wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. co miało uczyć pogardy dla bólu. kajakarstwo. zabawowej.pływaniu. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze.). Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. Igrzyska Celtyckie). Celem wychowania fizycznego było zdrowie. ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery.n.

Kuczalsku i R. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. Konarski (1700-1773) . A. n.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . nie obciążające ich uwagi. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). Także w Rzymie odbywały się igrzyska. Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. zręczności i urody ciała ludzkiego. Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej. potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. W okresie Odrodzenia humaniści. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. Gebetne-równa. Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie. Spiessa. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych.e. uprawiano zabawy i gry mchowe. Szwedka E. Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. .wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. a J. Komensky . przede wszystkim w Szwecji. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. na gruncie świadomości /. . że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi. W. Ling syn (1820-1886). rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. Sikorski i K. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. R. H. dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. Wychowanie fizyczne. pedagog i reformator szkolnictwa. Wyrzykowski ze Lwowa. Szkoła H.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała). oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). drążek. biegi. przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. Ling ojciec (17761839) i H.około tysiąca łaźni). jak: trapez. głównie przy korygowaniu wad postawy. ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. H. J. założył park. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. Zasługą systemu szwedzkiego było: . Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. w Collegium Nobilium wprowadził. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. jak i chorych. H. ogródki jordanowskie. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. Zalecała. M.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. W Skandynawii. Teren H. J. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda". Następnie wyjeżdżali inni . a potem także gry sportowe. Twórcami tego systemu. Galen. . Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. wspinania. Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. były to bardzo ogólne próby. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. zaistniała. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. Gutsa Muthsa i A. którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia. obok innych przedmiotów. Kozłowska z Warszawy. Gerrnanówna. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. byli Lingowie .J. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . określane wcześniej terminem „gimnastyka". Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. potem młodzież).działacz ruchu religijno-społecznego. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka. Dowodził on. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". takich jak: marsze. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli.asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. poręcze. nieprecyzyjne. nazwany później jego imieniem. Jordan. a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. Jordan uzyskał od władz miejskich. który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. G. Jest jednak faktem. Oczywiście. który istnieje do dziś. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. ale za to były bardziej widowiskowe. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. również wychowanie fizyczne.prekursor polskiego Oświecenia. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie. Wówczas w parku tym. W 1888 r. W Warszawie od 1906 r. Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. W 1740 r. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji.P.

przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. Instytut kształcił specjalistów dla wojska. W XX w. w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W.Władysław Osmólski.kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. W 1939 r. Sebastian Petrycy z Pilzna . biorącej swój początek od Hilarego Schramma. De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych. W 1805 r. leczenie usprawniające. Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka.. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. K.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. cieżarkowo-bloczkowych. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. 31 . Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. trening oporowy. W 1928 r. Fizykoterapeutka B. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia. Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. Bobath wprowadziła metodę. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie.wybitny lekarz i humanista .od 1945 r. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera).szkołę warszawską. Już sławny Grek Hipokrates. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. Linga. . przyniosły mu światową sławę. rehabilitacja ruchowa. Oba ośrodki. Polskiej Szkoły Rehabilitacji. w Krakowie . gdzie istniała słynna szkoła chirurgii.. Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. W Warszawie . Prof. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu. zainteresowano się higieną. W 1922 r. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. Eleonora Rajcher w 1932 r. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych. Specjalistów . Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. w Stanach Zjednoczonych E. za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. ale także psychicznej i społecznej. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H. . oraz we Lwowie. Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. określany różnymi terminami. a ośrodek lwowski .był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. tzw. następuje dalszy rozwój rehabilitacji. Adam Gruca . W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej. kinezyterapia. w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. twórca szkoły lekarskiej. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. warszawski i poznański. później również ortopedii.o chorobach wenerycznych. pozycji czworaczej i w czołganiu. czego wynikiem było powstanie tzw. warszawskiego zaś . Szwed G. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie. Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. w Poznaniu od 1840 r. jeden z twórców polskiej ortopedii. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. jak: gimnastyka lecznicza.

tzw. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości.Od 1945 r. które łączą mięsień z kością. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. tworzą się wargi. Wiktor Dega. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. J. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. krótkie (kręgi. a jej kierownikiem był prof. który mierzy się w stopniach kątowych. płaskie (kości sklepienia czaszki. w której znajduje się tzw. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. specjalista chirurgii ortopedycznej. której pierwszym kierownikiem była doc. tworząc powierzchnie stawowe. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). W 1960 r. obecnie jest nim prof. łopatka). pod kierunkiem Mariana Weissa . Każda kość ma inną wielkość i kształt. który w 1963 r. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. które tak przylegają do siebie. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. kolec lub krętarz. Wiktor Dega. W 1960 r. Weiss. maź stawowa. dr M. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. dr hab. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. W 1967 r. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. która jest gładka i elastyczna. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). którego pierwszym przewodniczącym został prof. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. Kazimiera Milanowska. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Milanowska. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. a potem prof. dr J. ruchliwo33 . że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach). Kiwerski. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. K. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. dr hab. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. dr hab. Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. W 1961 r. grzebienie. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. drobne kości nadgarstka i stopy). Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. med. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). Tomaszewska. Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. podobną katedrę utworzono w Warszawie.

zakresy ruchów). skręt do wewn. 3a. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. 45° rotacja wewn. Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . strzałk.) 45° rotacja zewn. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. Parę kinematyczną.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l .zgięcie podeszwowe 50° ] . 34 35 . 2) strzałkowa .ścią pary kinematycznej. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć. 3) poprzeczną albo horyzontalną . Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. b. biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. horyzont. 60-90° st. łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn.dzieli ciało na część przednią i tylną. Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały.oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. Dwa stopnie swobody mają np.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. . tzn.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża. M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup. np. 3) pionowa . strzalk) 180° wyprosi (pł. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. ramienny zgięciefpł. -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć.dzieli ciało na część górną i dolną. st. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3. podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo). Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. skokowy . elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. horyzont) 130° wyprost (pł. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. w której ruch się odbywa. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . stawy ramienny i biodrowy. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. stawy łokciowy i kolanowy.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. międzypaliczkowe. ruch w płaszczyźnie strzałkowej. tworzą dwie kości połączone stawowo. ruch w płaszczyźnie czołowej. Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe. rotacja wewn.dzieli ciało na stronę prawą i lewą. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. 20° udo goleń zginacze st. 2) czołową albo boczną .

Skurcz i z o t o n i c z n y . ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu. Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. które ustalają staw. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np. Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. napięcie nie. które współpracują /. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych. funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie.występuje wówczas. np. Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. 2) statyczną (zwis na drabinkach.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć.równolegle. pływanie itp. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. skracając się lub wydłużając.skrócenie mięśnia. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. gdy mięsień się wydłuża. np. Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego.wydłużenie mięśnia. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. 4) ustalające.występuje wówczas. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. 2) pracę koncentryczną. czyli nabyte (np. Mięśnie.stałe u wszystkich ludzi. gdy mięsień zmienia swoją długość. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem). w obrębie kończyn).różny kształt. która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. i b e z w z g l ę d n e . jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). którego wynikiem może być: . równoważy działanie sił przeciwstawnych. podpór leżąc przodem itp.zmiana długości i napięcia. Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. technika sportowa). 2) ustalającą. to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. gdy mięsień zachowuje stałą długość. Praca dynamiczna. Skurcz i z o m e t r y c z n y . które łącząc się tworzy mięsień. jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). . 3) synergistyczne. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). Praca statyczna. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości.). Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej. gdy mięsień się skraca. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . 2. . Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu. Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. rr_iL_j(=[> . Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. UMc pędy ęinie) . 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie .przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie. rzuty. pierzasto. Długość mięśnia ulega zmianie. . Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. Praca mięsni szkieletowych powoduje.wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. W czasie. 4. angażuje zawsze jedną. wykonując ruch. 2) antagonistyczne.). 3. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa). Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. Jest to rodzaj pracy mięśni. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. gdy mięśnie agonistyczne pracują.

to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny . U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia.przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli. np. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała.3) wzmacniającą. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. wchodzenie po schodach. szybko. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". połączone są bezpośrednio z mózgiem.przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. nerwy wzrokowe czy słuchowe. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. bicie serca. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. jak np. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". Fidelus i inni autorzy. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. Nerwy. siłą ciężkości. jak ma być wykonywany ruch: wolno. jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. tworzącego wiązki nerwów. Sprawiają one. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. np. tzn. ale również tempo r u c h u . 38 . ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. które odchodzą od rdzenia kręgowego. zginacz koncentrycznie. za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. płynnie czy z zatrzymywaniem. takimi jak np. Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem. która pojawia się wtedy. nazywane są nerwami rdzeniowymi. Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . Jak podaje K. Inne. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. Niektóre. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. taką jak np. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności.

Skład. ukształtowanym przez czynniki genetyczne. Wartości osobnicze.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. Kraków 1996). odległości skoku w dał. dokładność. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. bardzo silne mięśnie. Gilewicz. które posiada ćwiczący. szybkość. źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. motywacji itd. W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. nowatorską. brzmi (Demel. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". umieć. Główne zdolności motoryczne to: l) siła. pedagogika. to wszystko.). Określając motoryczność człowieka. trwałość. ujawniają się w trakcie treningu. koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. . W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. chemia.: „kinezjologia" i „antropokinetyka". Dziś przeważa pogląd. szybkie i powolne. Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa. Można mieć np. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. Uważa się. prof Z.in. ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). jak zaangażowania pewnych możliwości. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np. silne i delikatne itd. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka . „zdolności".człowiek. dominującym podłożem biologicznym. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki .Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek).„antropomotoryki" . które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. Tradycyjna definicja motoryczności. ekonomia wysiłku.). i odwrotnie. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. W Polsce pierwszą. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. psychologia. słowem. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". środowiskowe. warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych". stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. ruchowym. Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. które tkwią w człowieku. których „skarbcem" jest on sam . wielkości siły użytej przy rzucie itp.inaczej sferę ruchowej aktywności. Edwarda Mleczko. Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. fizyka. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych). Gdy się nie ćwiczy. krótkie i długie. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". że są to właściwości wrodzone. Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. Związane jest to z różnymi koncepcjami. o czym pisał już w 1964 r. nie znanych form ruchu. Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. Warszawa.

40 41 .

Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. Ad l. Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. Ad 4. od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). Ad 2. zwiększa swą siłę skurczu. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. gdy wykonywany jest zamach. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy.2) wytrzymałość. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). Ryć. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut.Konstancin. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . 5. a siłę 42 Ryć. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych. 43 . np. które w danym ruchu są pobudzone do działania. 4) gibkość. ale nie w sposób izolowany. 6. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych.. Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". 3) długości mięśnia. Ad 3. 5) zwinność. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. np. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. prostowniki. działające na poszczególne odcinki ciała. odwodziciełe itd. 3) szybkość. w czasie zawodów. ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia.

Szpital „STOCER" . ale maksymalnych obciążeń.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. Jako opór można zastosować hantle. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. Ogólnie zakłada się. Mogą to również być ćwiczenia. większych możliwości siłowych. . Tempo ruchu jest szybkie. a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. 44 Ryć.Konslancin. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). 2. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). np. 45 . Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie.określają w N (niutonach).ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu. Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. stosuje się najczęściej piłki lekarskie. jako rozgrzewka). odbywających się z dużym obciążeniem. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. piłki lekarskie. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. 3. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. przerw wypoczynkowych. Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. dla zawodnika. 7. które trzeba rozwijać. Wybrać 8-12 ćwiczeń.zwiększenie ciężaru i oporu. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia. Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. jaki sobie stawiamy. sztangę czy opór własny ćwiczącego. Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. be/. zwłaszcza u młodzieży. Trening obwodowy. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw.zwiększenie liczby serii (2-5). wspinania. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). Następnie prowadzący musi się zorientować. hantle. Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. Wykonuje się je: w tempie wolnym . przysiady itd. którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. . ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: . skoki. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi.z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. W ćwiczeniach z małym obciążeniem. . Metody treningu siły 1.skracanie czasu między seriami. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie. Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. takie jak: rzuty. ale wykonywanych szybko. Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych. ale stosuje się mniejsze opory. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu".

Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. Czas reakcji jest to czas. jak: prędkość ruchu. koncentracji ćwiczącego. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. mięśniowego). Czas wysiłku l . Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. . Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. dobór metod pracy Ud. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. angażującej liczne grupy mięśniowe. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. 46 Metoda ciągła. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki. często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju.). Przerwy raczej o charakterze biernym. Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. W praktyce. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). Czas odpoczynku 8-10 minut. np. Podczas wysiłku. jak: gibkości. intensywność i rodzaj wysiłku. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. który się odbywa w sposób ciągły. stopnia opanowania techniki ruchu. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. Metoda startowa. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną.metoda powtórzeniowa + przerywana. ale najbardziej układów krążenia. że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości. Są różne klasyfikacje wytrzymałości. natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością. Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. . koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. oddychania. nie ma przerw na odpoczynek. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. tym większa jest wytrzymałość. Metoda interwałowa. Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: . Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. siły dynamicznej. Należy dodać. Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". minuty) i jednostkach pracy (kGm).metoda ciągła. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. Intensywność maksymalna. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu).w zależności od możliwości zawodnika. od koordynacji nerwowo-mięśniowej. Im ten czas jest krótszy. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. czas reakcji i częstotliwość ruchów. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu.metoda interwałowa. oddychania i ruchowego.metoda startowa. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. Metoda powtórzeniowa. czas wysiłku 20-25 sekund. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. .5-2 minuty. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. Szybkość zawodnika wykształca się.Są różne formy treningu obwodowego. procesy termoregulacji ustroju.

Jedni uważają. gibkości ruchu w stawach. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. należy podkreślić. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. np. a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów. Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. źródło energii procesów psychicznych). Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. slalom narciarski.z dalekiej odległości i spod kosza. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. „Czucie równowagi ". przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i .ale nie zawsze . dżudo. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. ruchy szybkościowe). gry sportowe). Często . Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. np. Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym. Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np.przy wykonywaniu stania na rękach.szybkość boksera. które wykonują dany ruch. ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. „Czucie p r z e s t r z e n i " . wytrzymałości. Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. wpływamy również na inne. polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. że kształcąc jedną zdolność motoryczna. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. wykraczających poza normy fizjologiczne.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. może te/ być ogólny . Sprawna fi49 . Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu.i równowagę dynamiczną . Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. ale również od szybkości procesów nerwowych. narciarza). Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. szybkości. Rozluźnienie mięśni.w ruchu. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. np. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". .te stany napięcia łączą się ze sobą. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości. zwinności. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe. by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych.w miejscu . którą określa się np. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą . Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. Rozróżnia się równowagę statyczną . W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy.powtórzeniowa. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni. szybkość i wytrzymałość). szermierka. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową. a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego .w ćwiczeniach ogólnokształtujących. pływaka. rzut do kosza . a także motywacji wykonującego dany ruch.

schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. 10 cm w ciągu l minuty 2.5 8. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4.5 7. 32. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. Siada samodzielnie bez oparcia 23. chwytając się podpory 25. 15 cm w ciągu l minuty 5. Siada samodzielnie. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy. trzymając się dwóch palców badającego 14.5 11 11. 30. 7. Staje podciągane za obie ręce 22. 33. unosząc głowę na wysokość ok. zginając i wyprostowując kolana 18. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej. Siedzi samo.5 12. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze . należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych. Stąpa bokiem. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni. 31.5 Lp.5 8 8 8 8.5 10.5 11. Aby określić ogólną sprawność fizyczną.5 7. Staje samodzielnie.5 9.5 9 9 9 9 9. Obraca się z brzucha na plecy 9. Obraca się z pleców na brzuch 12. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 . Stoi z oparciem bez pomocy 24. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. oddychania i termoregulacji. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16. Siada samo przy lekkim podciąganiu. jak krążenia.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17.5 7 7. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10. (barierki) Stojąc z oparciem. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia.5 11. opierając się na rękach. opierając się na rękach i kolanach. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach. 29.chwytając się podporjr 20. 34.zyc/nie jest osoba.

a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). 3. dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski.3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. Skok w dal z rozbiegu (długość). Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. 4. 1964). Skok w dal z miejsca (próba mocy). Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły).Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. 2. 51 . Bieg wahadłowy (próba zwinności). Rzut piłeczką palantową (odległość). Próby 1. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów). 2. 3. Obejmują one następujące sprawdziany: 1. Bieg na 20 m (szybkość). Trzy testy (1. Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe.2.

5 lat. wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem). Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. . skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym. że wyniki tych prób są zależne od wieku. Denisiuka Test L.bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż. dobrej pracy płuc. ale należy je interpretować indywidualnie.5 lat. dziewczynki przez V2 minuty). a nie wynik sportowy. . Mydlarskiego. częściowo wzorując się na teście J. . liczba oddechów na minutę. Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. . W klasach niższych wykonuje się następujące próby: . Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. . Test L. ospałość lub radość życia i energia itp. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej. aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia.powyżej 90 53 52 .skok wzwyż. 6. Test J. .5-18.bieg na 60 m z niskiego startu.ocena szybkości: bieg na 60 m. pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. ciśnienia. . przez J. R.skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. Trześniowski.ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. . 5.ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: . wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku. Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: . Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. . Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą).W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. Mydlarskiego.5-18. 2.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż. Denisiuka składa się z następujących prób: . Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem. chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. Pomiarem szybkości był bieg na 60 m. Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy.5-18.bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10.5 lat. W 1963 r. 4. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca.poniżej 60 uderzeń na minutę. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. tętno szybkie . Test Ziihory (tab. Ważne było dokładne wykonanie próby.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny. serca i mięśni. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z.5-9 lat.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg). 3. ustalił inny miernik sprawności fizycznej. .rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14.suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką. prawidłowego funkcjonowania organizmu. Rzuty wykonywano z miejsca. Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. . pomiarem siły był rzut piłeczką.ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu.

Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. nożyce poprzeczne. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. uniesione nad podłoże. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. ramiona wyprostowane. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. 120 kroków na minutę. Gdy pomiar wyniesie np. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. Nogi proste. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. dobry Jak poprzednio. więcej niż 6 i pół stopy. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. K powolny skłon tułowia w M przód. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. nogi proste. O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły.

wynik dość dobry. następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód. w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych). —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy . 25-50% . Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. u dziecka 20-23). Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach.X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. Próba ortostatyczna . 2.zadowalającym.zadyszką". Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę.w leżeniu na plecach. Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. Próba z zatrzymaniem oddechu . Szybkie tętno. a nadmiar dwutlenku węgla. 30-60 . poniżej 30 wynik zły. ubieranie się). Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. . Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry.wynik dobry. co przejawia się . nawet około 40 na minutę. 3) wchodzenie na określoną wysokość. Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1.»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . jest to wynik zadowalający.testy uciążliwości pracy. . 60-90 . Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie. . Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i . Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego. ponownie przez l minutę mierzyć tętno. Istnieją różne próby czynnościowe. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego. Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. a nawet o schorzeniu serca). Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę.^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —. rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu). higiena osobista. 2) bieg na bieżni ruchomej. nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty. jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego. U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa). szybkim i płytkim oddychaniem .testy lokomocyjne (chód. £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f.dobrym.w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech. korzystanie z różnych środków komunikacji).. 100-120 uderzeń na minutę.40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. 3.test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >. . Następnie powoli wstać. świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. 5075% . spokojnie.

8. Dyscypliny zwinnościowe . skoki. dżudo.5 5-11 5. zespołowe gry sportowe. akrobatyka. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5.cu każdego cyklu treningowego. rzuty. 4. zapasy. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. biegi średnie i długie.0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj. biegi narciarskie. podnoszenie ciężarów). kolarstwo. 58 . 2. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 . chód sportowy. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. 3. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. narciarstwo alpejskie). Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. jazda figurowa na łyżwach.punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut. Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. Test ten polega na pomiarze długości odcinka. boks. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty.5 4-11 6. skoki do wody). 0.

Zawodnicy poru59 .Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca. V2 boiska do siatkówki. każdy zapamiętuje swój numer. Organizacja i przebieg wyścigu. Średnica koła wynosi 4-5 m. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają.

pierwsi mają piłki lekarskie. który go goni. wykonywanie skoków bez przerwy.„klasy". tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Klasy. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. boisko do siatkówki. Zawodnicy z obu drużyn. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. wynosi 0. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. drugiej uciekają. oznaczeni wywołanym numerem. na dwóch nogach. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . Wygrywa zawodnik. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy.ycję w przysiadzie podpartym. należy wprowadzić przepis. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. Bok każdego małego kwadratu. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. w /ależno-ści od grupy zawodników. Uwagi metodyczne. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Grę powtarza się 2-4 razy. z nogi na nogę. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. zdobywa dla drużyny l pkt. który rozpoczynał grę. Są oni „żabkowymi berkami". dwóch sędziów. Wygrywa drużyna.szają się po obwodzie koła. który uzyska najlepszy c/as. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. Organizacja i przebieg wyścigu. Utrudnienie. stoper. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. który ją podawał. Kto szybciej powróci na obwód. Po zmianie ról sumuje się punkty. boisko do siatkówki. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. a prowadzący wywołuje dowolne numery. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. między chorągiewkami 2-3 m. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". zabawa znana i lubiana przez dzieci. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. Wygrywa ten. Obaj biegną między chorągiewkami. Organizacja i przebieg wyścigu. który zostanie złapany jako ostatni. Uwagi metodyczne. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. W przypadku. 4-6 chorągiewek stojących. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. Uwagi metodyczne. tworząc tunel. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. Skoki można wykonywać na jednej nodze. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. Tego przepisu przestrzegają sędziowie. Zawodnikom nie wolno siadać. Uwagi metodyczne. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym.5 m. leżąc przodem. Je/eli „berek" dogoni uciekającego. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. zawodnik. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". Wygrywa drużyna. szają się skokami na czworakach. Wszyscy przyjmują po/. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. Wygrywa drużyna. wykonują podpór leżąc przodem. zdobywa dla drużyny l pkt. Gra trwa 1-3 minuty. oprócz pierwszych z piłkami. jeszcze raz powtarza podanie piłki. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. Boisko nie powinno być zbyt małe. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. Organizacja i przebieg -zabawy. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec.na pierwszej uciekający. Organizacja i przebieg zabawy. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności.

.

Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. 6. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. Zawodnicy ustawieni są rzędami. Start może odbywać się z różnych pozycji. 2) sport gimnastyczny. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. uniki. Organizacja i przebieg wyścigu. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. przenoszą drugą. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka .Uwagi metodyczne. Wyścig powtarza się 2-6 razy. Uczestnicy. boisko do siatkówki. i tak na przemian. 4) gimnastyka lecznicza. rzuty. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. która szybciej postaci ławkę za linią mety. przy ławce nie powinno być ciasno. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. stawiają na podłożu itd. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. Uwagi metodyczne. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. Zawodnicy stojąc na jednej. na której uprzednio stali. czy też złożone ćwiczenia ramion. które prowadzą ustalonym sposobem. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi.jego postawę i ruchy. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Utrudnienie. Odległość do linii mety 4-6 m. po 6-8 zawodników. Wyścig powtarza się 2-4 razy. Uciekający oraz „berek" mają piłki. przechodzą na drugą stronę ławki. Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. wyrozumowanymi. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. np. nie używanymi w życiu. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . jak np. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. stają na tej. który obowiązuje do chwili obecnej. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. Wyścig z dwoma ławkami. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. Utrudnienie. ale również psychikę i charakter. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. i przenoszą tę. którą przenieśli. Wygrywa drużyna. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne.

i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego. Ponadto znajduje za63 . Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach.

dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat). lekkość. muzyką. W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. . _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu.zwiększenie wydajności pracy.).1-0. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne. Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny. Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: . Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/. W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń .ących. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat). Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń.kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących.ćwiczenia w ruchu: przerzuty. Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. . maczugą itd. W zależności od tego. a także w różnych dyscyplinach sportowych. na drątku. Gimnastyka sportowa. W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych. Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną. . Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to.poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/.zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy.5 l wartość całego elementu . . salta ze śrubą itp.klasa I. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. ćwiczenia na równoważni. Ruchy muszą być harmonijne.2 0. błędy dzieli się na: małe.4-0. Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . . zamach. na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. wrażenie za całość ćwiczenia. 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). Ćwiczenia w zakładach pracy są c/. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe. 5) dla dorosłych. Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. pracy i zdrowia. np.harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki. średnie. Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje. pełne wdzięku. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. Gimnastyka artystyczna. które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. .klasa III. . 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet). swoboda itp. salto z prostym krzyżem. duże i błędy niewykonania. W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu. obręczą.i ćwiczenia dynamiczne . . Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn).dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat). Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . Ćwiczenia powinny być wykonywane /. piramidy wieloosobowe . które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności.yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 . W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą.od form zabawowych do ścisłych. Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). Gimnastyka akrobatyczna.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. wychwyty. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw. w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne.np. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne.klasa II. wyraziste i zgodne z muzyką. Gimnastyka w zakładach pracy. Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. na poręczach o równych żerdziach. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0. rytm. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. gimnastyka geriatryczna).kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia. Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia. piłkami.

Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych.być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie. m. nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). 5) ćwiczenia ożywiające. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. . charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. . internistycznych itd. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych.in. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób.pozycja ciała przy pracy. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. skręcenia. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia.jednostajność pracy. czas zajęć 57 minut. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. gdyż przestaje być mięśniem czynnym. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. pracującym. np. reumatologicznych. Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy . Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. np. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia).tempo pracy. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. .następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym.nagłego zadziałania siły . potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem).ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy. Rodzaje urazów to: stłuczenia. neurologicznych. Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka. jak i wiele innych. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń.stopień napięcia psychicznego. Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. podskoki. oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową. bieg i elementy tańca. złamania. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. To wskazanie. Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. zabawy. Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. np. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. najczęściej gipsowe). Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. . Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. Stan bezczynności mięśnia. może być nieodwracalny. po chorobie Heinego-Medina. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. wibracje. hantle. również znajomości kinezyterapii. 4) ćwiczenia tułowia i szyi. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. gry. w chorobach urazowo-ortopedycznych. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. jeśli trwa długo. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. oświetlenie miejsca pracy. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych.ośrodkowy i obwodowy. Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. rozerwania itd. stopień zanieczyszczenia powietrza. . ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. druga przerwa w II połowie dnia pracy). W następstwie urazu . które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. Od początku postępowania 67 . Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne.hałas. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. zwichnięcia. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu. układ dnia pracy.

). choroby zwyrodnieniowe stawów. przychodnia. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. z nietrzymaniem moczu i kału. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. gościec tkanek miękkich. jak i późniejszym (np. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. tempo wolne. Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. poprzez siady do słania. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. chirurgia itd. stany zapalne. tzn. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach). Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. o charakterze dynamicznym. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. Kończy68 ny położone na podłożu. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). możliwości życiowe. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. szpital. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. pracę. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia.kształtujący. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. zarówno w życiu płodowym. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. Od leżenia. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. mięśniowy. wady postawy. neurologia. W chorobach narządu ruchu. Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. następstwa urazów itd. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. również przed tego rodzaju operacjami. Rodzaj ćwiczeń . W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. ćwiczą tylko dłonie i stopy. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. gościec przewlekły postępujący. jeśli jest to możliwe. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego .kardiologiem. . które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). ogólnoustrojowym i psychicznym. zwyrodnienia kostno-stawowe. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom.

.

logicznie skonstruowane i zrozumiałe. naprzemiennej. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. Mazurka. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym. niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. które związane są z życiem codziennym. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. Terminologia. układ nerwowy. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. wyczynowego stosuje się m. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. Zarówno ćwiczenia miejscowe. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. pływanie itd. to nie tylko męczy fizycznie. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. które powtarzają się wielokrotnie. Są to ruchy c y k l i c z n e . które można zmodyfikować. z partnerem. z przyborem. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. 2. w którym jest przedstawiona ta systematyka. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko. również do tych. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. w siadzie. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. wiosłowanie. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. Dla celów treningu sportowego. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. na sali gimnastycznej. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. Jeżeli wysiłek jest za duży.w terenie). Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. niewydolny układ oddechowy). w klęku. Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. 3. np. W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. dużej. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. rozwój ćwiczących. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. gibkościowe. takie jak: chód. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. Istnieją ruchy. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". fizjologiczne itd. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. skoki. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. wyścigi itd. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. na zewnątrz budynku . wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. przemianę materii itd. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). jakim jest ruch. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego.zdrowego czy chorego. bieg.in. fizjologicznego. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. psychologicznego i metodycznego. w leżeniu. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. uspokajające. wytrzymałościowe itd. w podporach i w ruchach lokomocji. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. kończyn dolnych i górnych). Zawsze jednak powinny uwzględniać.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej.

RR w bok.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1. (stojąca. chwyty^ 5. Skoki 7.pw.RR dołem w bok.pozycja wyjściowa (stojąca.kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . 9. (przez taktykę gry kształcenie siły woli. Czołgania 6. piłka lekarska. położenie ciała w przestrzeni 2.). Ćwiczenia równoważne 2. np. Elementy taneczno-ruchowe 3. . Wyrażanie rytmu i czucia 3. bardziej utrudnione czy ułatwione. 6 . . wolno. 2. Mazurka. 4 . Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki. skłon T z przenosern RR w bok itd. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1. 3. i motorycznych psychiki (gry. 5 . 2. Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. siad itd. Powtórzenie ćwiczenia. Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. Droga ruchu powinna być podawana wtedy. w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny).podskok obunóż i klaśniede nad glmv. w bok itd. . .pozycja wyjściowa . Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy.kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. Gry i zabawy 2. np. Organizacja zajęć 2. Biegi. kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: . RR przodem w bok. w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . 2 . . Rzuty. pk. wymach. zwinnościowo-akrobat. np. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym. skłon głowy). Korekcja postawy 4.RR w przód.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion. jak i do korzystania z tej literatury.nogi R R L .pw.ręce pw. zabawy i przez dobór ćw. Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną.RR na kark. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu).ręka lewa R . . Podział ze względu Zadania 1. to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z". ćwicz. 6. 1 . kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą. 72 1. Ustawienie do ćwiczeń 3. W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1. Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy.). Kształtowanie pra1. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ.przenoś PR w gór?. wymach nogi. równoważnia. 73 . Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. cech fizycznych i motorycznych.ręka . 4 . Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego. Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1.lewa NN NL . np. 4. LR w górę. 4. (RR w bok).stojąca. drążek itd. tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos.pozycja końcowa ćwic/enia. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów. . 5.noga lewa R .-|. 1 . jego odtworzenie praktyczne.leczniczego. Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2.skłon T z przenosem RR w tył.tempo. . Zwisy i podpory 3.wyprosi T. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia. ale dokładny. l. Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. z tańce) naturalnymi 3. Ćwiczenia porządkowe 1.). .R w gore).stojąca. klęk. Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens. Harmonijny rozwój ciała. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze.przysiad podparty. Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle.noga L . 3 . Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. 2 .rozliczenie ćwiczenia (szybko.prawa N . rzut. 3 . Kształcenie słuchu i fiz. Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. PR w bok. nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego.: pw. Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. siedząca. Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. RR w bok. PR w bok.

gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących.jest określeniem fachowym. Najlepiej. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. pw. Mogą być rozliczane w takt walca. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. który należy utrzymać nieruchomo. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. . Treść układu . boisko czy teren. musi być celowa. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). ale systematycznie. ładne i dobrane do melodii. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. słowne objaśnienia. określenie pw. zarówno dla dzieci. Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń. Całość układu ocenia się do 10 punktów. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. III. ławeczki itd. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego.można opracować tylko wówczas. woreczki. Ćwiczenia kształtujące. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność".ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). odliczanie. . Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. w kinezyterapii. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. marsza itp. Każda lekcja wychowania fizycznego. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów. 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego. 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. leżąca . na jakie pozwala stan ich narządów ruchu.zasób ćwiczeń. IV. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. Zarówno pozycję wyjściową. np.) do ćwiczeń. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej.stanie. II. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych. . pw. I tak np. stojąca . stojąca . W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam. zarówno dla zdrowych. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. np. w piśmiennictwie popularnonaukowym. stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę.zbiórkę. 3) rozwijają uwagę. Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego.miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną. nieszkodliwe dla nikogo. hantle. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. z których układ ma się składać .). co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej.). U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. Określenie pw.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów. Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy. odliczenie. rekreacyjnych. jak i osób dorosłych. Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji. pamięć i wyobraźnię. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. Ćwiczenia uzupełniające. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. .leżenie. jak i chorych. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. poprawianie ruchu itd.

Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .

Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: . czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. jeśli nie .równaj do prawego. . np. 77 . Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna. Odliczanie. a nie niedbała (np. Rodzaje zbiórki: dwuszereg. Następnie powitanie . . sposób zbiórki. na swoją odpowiedzialność. W przypadku osób zdrowych prowadzący sam. na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej. Musi to być postawa sprężysta. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. Jeżeli tak. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. Ręka wskazuje miejsce zbiórki. W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. Bardzo ważne jest. Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć. w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących.76 kondycyjnych). Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka".za poprzednim. Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. koło. Odliczanie.do prawego i do współpartnera.to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach. Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki. krótko i dobitnie.w dwuszeregu . gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. np. rząd (jeden za drugim).ed/ic . „posiana siedząca". .w r/.j na komendę „spocznij". w siadzie skrzyżnym.„czołem". to w postawie stojącej. szereg.wyrównać obwód koła. Zbiórka.„czołem grupa". może zezwolić na udział w ćwiczeniach. przybiera się j. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę). nieprzewidziany. to prowadzący powinien sprawdzić.zbiórka. Odpowiedź grupy . Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. z rękami w kieszeniach).ującym zespół do ćwiczeń. Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. Prowadzący musi wiedzieć. np. ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa.w kole . W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia). jeśli istnieją warunki. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit.w szeregu . w dwuszeregu .

korytarz. do trzech (w celach organizacyjnych). Zatrzymanie: „całość stój" . np.w tył zwrot". Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz. żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia. W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz. np. Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach. powitanie i pożegnanie. daje hasło: „w tył zwrot". po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie. żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. lecz bez określenia „wiatraki". aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie. obok znaczenia dyscyplinującego.do dwóch. dwa itd. w lewo zwrot. a grupa odpowiada: „czołem". ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. . lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. raport. Ćwiczenia marszu na tempo. np. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch.kierunek na wprost . Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce. Prowadzący . Treść komendy: „ćwiczący . W tym układzie może odbyć się zbiórka. Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy. na wyprostowanych nogach. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. prawą albo lewą.do dwóch. prawy rząd dwa kroki w prawo . Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). np. od środka. w czasie raportu. drugie słowo hasło do wykonania. Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" . jeśli zachodzi potrzeba.„do dwóch" itd. 2) komenda ćwiczebna .dwa kroki w prawo. grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych .marsz . raz. Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. odliczania. a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). do trzech itd.10 (2 usprawiedliwionych).„kolejno" . przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy.. ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej.trzy.raz. pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. dwa. dwójki krok w prawo. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. trzycztery.w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół.uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . trójki dwa kroki w lewo. Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących. wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny. Raport.marsz. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni. przechodzi na drugą stronę. nie ruszając się z miejsca. np.jedynki w miejscu. k o m e n d a : zapowiedź komendy .liczenie: raz-dwa. wiatraczki). należy zaznaczyć.kolejno . tylko RR w bok i obracać się w koło.22 nieobecnych . na których są wiszące drabinki. na odległość dwóch kroków lub inaczej.krótka przerwa. 78 .Odliczanie w czasie zbiórki . komenda: w prawo zwrot. jaka ma być forma odstępowania. np. W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych. w tył zwrot. W szyku zwartym. Zwrot: w pozycji stojącej. potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa".ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych). prowadzący. Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. Komenda III: jedynki krok w lewo. Ćwiczący powinni skorygować postawę. Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy . dla dorosłych . gdy ćwiczący są „rozbrykani". twarzą do siebie.. tzw. i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. Kolumny ćwiczebne.podobnie. 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . dwa. „grupa .zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. Na h a s ł o „odlicz": . Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. dwójki . Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu.

Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. Pos uwani e się grup y w przód. 80 .siad. z którego rodzi się aktywność dzieci. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca. na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. c) pieski. jakie stawia się dzieciom.wskazać ruch i kierunek przechodzenia. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu.to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki. Tupanie. U w a g a .podskoki. U w a g a . e) same palce z poziomu w górę . sukienki nie mogą się pognieść). Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi.koło.„płotek" . c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). kolejka). powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy. Cel ćwiczenia . U wa ga . klaskanie. ł) znak przechodzenia .dzieci biegają swobodnie. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego.szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak. j) szybki ruch dłońmi . ale również na znaki i ruchy.siad.dzieci „wybiegają" na czworakacłi. i) ruch dłońmi w górę . U w a g a . Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe.rząd (gęsiego.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący". b) dzieci rozciągają ręce w bok. żeby nie potrącały się skrzydełkami". Siad dzieci wykonują bardzo powoli.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany . Wymagania. biegną na swoje miejsca. Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane. Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce. dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń. samoopanowanie i karność. mówienie w rytm. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu. Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym.podskok. szybką orientację.a ręce . I) ręka / dwoma palcami . Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. klaszczą w dłonie.wstać. Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. ręka prawa dla drugiej grupy). Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć. Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka. gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. d) skinienie ręką w bok . „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu. aby jedno drugiemu nie przeszkadzało. n) ruch ręką w dół . na spacer . k) ręka z jednym palcem . b) pada deszcz . może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. g) zataczanie rękami kręgu . Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale.dwójki (pary w dwójkach). h) ruch dłońmi w dół . kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak.przesuwanie się w prawo lub w lewo. żeby was deszcz nie zmoczył. śpiewanie.. która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń.wracają do domów. b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). chwyt /. Szereg Ustawienie pod ścianą. pieski do domu -wracają na swoje miejsca. najlepiej według wzrostu. skaczą.

z chwytem za ręce. 2. Dwójki zwracają się do siebie . np. Proste korowody. Z dwurzędu . Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. dwa. trzy. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. dla „gości". Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. Odstępy jednego ramienia. Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie. nieznaczne wymachy ramion. kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci.rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi. 2. Dla dzieci w formie zabawowej. Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. a ruchy powinny być umiarkowane. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". tylko w każdym z nich jest nieco inaczej.formowanie rzędu i dwurzędu. zależy to od różnych uwarunkowań. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. 3. 9. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. Nikt przecież nie chodzi. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio. cztery kroki w tył. kroki dostawne w przód i w bok. dla dorosłych w formie ścisłej itd. b) ćwiczenia szyi. c) ćwiczenia rozluźniające. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). równomierny rozwój układu mięśniowego. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. raz.ramiona w przód 4 . Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. na klaskanie lub liczenie. Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. która kolejka ustawi się pierwsza. ale również płaszczyzny ruchu). 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. H. W marszu .Rząd „Kolejka". który rząd robi to najlepiej. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych.kolejno biegną następne pary. d) ćwiczenia tułowia. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. typu gimnastycznego. np. Zbiórka w dwuszeregu . harmonię i estetykę ruchu. U w a ga . „gęsiego". najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. lewa noga i odwrotnie. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. szereg). wykonując np. których ruch dotyczy. 82 . możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). jak szeroka ma być ta uliczka. ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia.ramiona w bok 3 .to samo w dwurzędzie. odpowiednio dobrane. taki ruch ramion: 1 . Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach. Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1.ramiona w górę 2 . Dlatego „kolejki" nie mogą być długie. wybiega dwójka.otwieram oczy.nauka równania. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. 10. Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. Ocenia się. 4. potem zwrot do rzędu. w zależności od tego. płotek. 7. 3. nie spotykanymi w życiu codziennym. 6. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. na skinienie dwoma palcami. Dzieci robią dwa. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. staje naprzeciwko prowadzącego .głównej i końcowej. 8.ramiona w dół. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących. c) ćwiczenia nóg.„szeroka uliczka". Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). dwóch ramion. b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. 5. U w a g a . Zatrzymywanie się i zwroty w marszu. chowanie się za jedynkami . trzy . np.

Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. np. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. które jak gdyby „omdlewają". Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej.powrót. jakim jest ruch wznosu nóg. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. 3 . Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. Pozycje chwiejne. W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. ramion i nóg. krążenie nadgarstków. Będą do nich należały np.b) ćwiczenia z przyborami.wznos prawej nogi. będą ćwiczeniem męczącym. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. Postawa rozkroczna . np. stojąca na jednej nodze. musi odbywać się z określonego położenia ciała. Nogi wyprostowane. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). określonego pozycją wyjściową układu ciała. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. np. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. łopatki ściągnięte. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu).pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. Są to takie pozycje. pw. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Dalej treść ćwiczenia: l . Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. unik przodem itd. 4 . 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. różne ułożenia ramion. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała. 2) powrót do przysiadu podpartego. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. np. szyja wyciągnięta. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. tzw. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. pozycji wyjściowej. np. u małych dzieci. Postawa równoważna . np. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. Pozycje. 85 . Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. ściągnięcie brody lekko do mostka. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. 3. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). Pozornie bardzo łatwe ruchy. Brzuch wciągnięty. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. ażeby spełniało swój cel. Każde ćwiczenie.powrót. Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. ale pięty złączone. 2. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki.wznos lewej nogi. Stopy lekko rozwarte. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. 2 . Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. Pozycje izolowane. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. Barki w dół. Palce złączone.

druga w wykroku oparta stopą o podłoże.przechodzi się do klęku. 2. W zależności od tego. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. w zależności od treści ćwiczenia. 11. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. Należy precyzyjnie określić.klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. 87 . We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. a w szczególności w zakroku i wykroku. Pozycje wyjściowe stojące. 4) zgięty.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. Układ ramion w klękach może być różny. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. Klęk obunóź (klęk prosty). a zakroczne. o kolanach zwartych. klęk obunóź rozwarty. 2) klęczny. czy obie nogi są postawione czy jedna. które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. są pozycjami równoważnymi. Klęk jednonóż (komenda . Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. prawa noga ugięta Ryć. RR w górę. które tę pozycję utrzymują. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). RR w bok. w której jedna noga znajduje się w klęku. w przód -„. rozkroczny lewa (prawa). Jest to po zycja ciała. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. 5) prosty. gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. np. ogólnokondycyjnych. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu). 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. 3) ugięty. 10. i jak są ustawione w stosunku do ciała. 11) Jest to pozycja wyjściowa. których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. np. wyróżnia się: l. Klęki jednonóż w rozkroku. np.: RR wzdłuż tułowia. Pozycje wyjściowe w klękach. zakroczny lewa (prawa). która noga wykonuje ruch. gdy noga przenosi się do przodu. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku.

Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. ugięcie nogi od strony podłoża. jednocześnie Pozycja leżąca przodem.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). bardzo stabilnymi. dwugłowy uda. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. Jedna ręka w górę. w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). Można tu wyeksponować ruch tułowia. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia. zarówno dla toru oddychania brzusznego. 7) klęczno-rozkroczny. wykonywać drugą 89 .wybiórczo lub zespołowo. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym. 2) na ławeczce. 13. Pozycje leżące. twarzą do podłoża. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. Pozycje leżące (ryć. Prawa ręka stabilizuje. pw. na niej spoczywa głowa. Siady na ławeczce: 1) okroczny. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. rozkroczny. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. ugięty. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. siad skrzyżny. kleczny. również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. lecz poziomo. skrzyżny). w których tułów jest izolowany. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. 8) klęczno-zakroczny. np. np. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. Jest to pozycja mniej stabilna. to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. LR łukiem nad głową. Pozycje wyjściowe w siadzie. Głowa lekko odchylona w tył. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. 9) kroczny (szpagat). Układy ramion mogą być różne. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. siad kroczny (szpagat) siad kleczno.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. PR na biodrze. Ryć. Pozycja leżąca bokiem. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej. np. potem w lewą stronę. półścięgnisty. 12. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami.

że ręce są ugięte w łokciach. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. Leżenie przerzutne. pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. co powoduje ucisk na serce. 91 . Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem. b) pozycja leżenia przerzutnego. dłonie podtrzymują tułów. Jest to dość trudna pozycja równoważna. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. dłonie na podłożu. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć. 90 ^^^ . Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . Nogi powinny być złączone. aż do uniesienia bioder. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. ponieważ na nich. Pozycje wyjściowe w podporach. 15. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. Płaszczyznę podparcia stanowią: . W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. Podpory. Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. 2) podpory zwieszone . tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża. .—.ćwiczenia tego. w zależności od skośnego położenia ciała. palce stóp obciągnięte podeszwowo. Układ może być również taki. przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących.powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. młodzieży i ludzi młodych. 14. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. Pozycja ta może być stosowana u dzieci. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji. * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. Leżenie przewrotne. blisko tułowia. gdyż może spowodować bezdech. czynności dnia codziennego. np. nie należy stosować. Może dojść do niebezpiecznego upadku. ramiona wyprostowane w łokciach. pozycja ta może być stosowana indywidualnie.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. działa przeciwlordotycznie. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała.

które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża.kierunki pośrednie i główne. .na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych. 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego.nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. Jeżeli ma być inaczej. . Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. Jeżeli tułów ma być załamany. Popularnym ćwiczeniem są tzw. Skurcz mięśni grzbietu. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń.w przód w górę. . 3 Ramiona w przód w górę 4. co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy. przy wyprostowanym tułowiu. to określamy sposób wykonania ćwiczenia. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie.w dół.kierunki pośrednie położenia ramion. które wy/. Ramiona w tył w dół 5. pompki .w tył.kierunki główne położenia ramion. którym bokiem). Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg. pośladków i czworogłowych. Ramiona w bok 3. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. na przykład podpór łukiem leżąc bokiem.w dół na zewnątrz. . Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach. zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion.w przód. Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. jest to podpór leżąc przodem. Położenia ramion . Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy. chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić. We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . . Kierunki główne położenia ramion: . ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. . brzucha i pośladkowe). a tułów jest wyprostowany. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia.gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie. Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała.w górę na zewnątrz. Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach.w górę.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. to określamy . jest to podpór leżąc tyłem. dynamiczna praca mięśni rąk). Może też być pozycją końcową. których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. .w bok. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. Ramiona w górę la. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2. . Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. wznosy ramion z określonego położenia ramion. Ru92 Ryć. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie). Położenie ramion (ryć.3) podpory leżąc przodem .w przód w dół. najczęściej przez przenosy ramion. Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. 93 . r/uty ramion. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). 16.

ramiona w przód skrzyżnie. 17. łokcie zgięte.ramiona w dół skrzyżnie.ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach. . wymach ramion Ryć.Uklady ramion (ryć.RR ugięte w łuk do styku palcami.łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia. 17): . K r ą ż e n i a . przodem zgięte.ramiona w górę (dłonie splecione). w górę ugięte.ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia.ramiona w łuk nad głową .ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie.ramiona skurcz .ramiona w bok. Ruchy ramion. do określonego położenia. ugięcie tylko od 90°: .ramiona w bok. powrót po tej samej drodze ruchu. . . R z u t . . . 18) W z n o s . S k r ę t . to trzeba to określić). P r z e n o ś . wewnętrzna (pronacja). Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie.ramiona na biodra złóż . łokcie odchylone w tył).ruchy. S k u r c z e .ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach. Układy ramion.ramiona biodra chwyć . zgięcie ramion 94 95 .szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu. . w przód ugięte. ramiona odchylone w tył). ramiona -.tak jak w położeniu „ramiona skurcz".z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach. biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć.dłonie dotykają barków palcami. w przód ugięte.ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty. która wspomaga ruch.ramiona w dół. Krążenie przedramion .ruchy okrężne dłoni. . 18.dłonie na biodrach kciukiem do tyłu. Krążenia nadgarstków .ramiona w bok.opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym. . . . Wy mac h y . . . ręce zwrócone w przód.na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja). Wy p r o s i . Ruchy ramion (ryć.ramiona w górę skrzyżnie. O p u s t . .ruch w stawach łokciowych.ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku. głównie siłą bezwładności.

odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. a opuszcza łukiem skrzyżnym. RL w bok . Leżenie bokiem na skrzyni. . RR w przód . 22. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz . nawet niewielkiego stopnia. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. ponieważ może dojść do urazu. 21. Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych. „skłonić głowę tak. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. które mają jakieś.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw.płaszczyzna czołowa -. . zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. a opuszcza łukiem bocznym. ' Ryć. Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy.Ryć. 97 . a dopiero potem w górę). Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym. .płaszczyzna strzałkowa .skręty szyi i tułowia. 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. . łatwymi do wykonania. Leżenie bokiem na skrzyni. ale w odpowiedni sposób.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy. Krążenia ramion (ryć. żeby dotknąć uchem ramienia" itp. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. krzyżując ręce przed sobą. U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji.skłony tułowia i głowy w przód i w tył. Uwagi do ćwiczeń szyi. 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć.płaszczyzna poprzeczna . 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające). żeby nie zaburzyć równowagi. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz .ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa. 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce. Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: . jak i niskich.przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). Ćwiczenia szyi (ryć. Krążenia ramion. np. Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). 20. 23. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia. 1h.skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). mówiąc np. Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych. RP w bok . Ryć. nadgarstkowych i palców. zaburzenia pracy błędnika. Ćwiczenia s/yi.

98 . swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. w zależności od określonego zadania. skręt głowy w prawo.wymach RL. dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg.powrót do pw. . Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1.powrót. Tempo od l do 4. to powrót po tej samej drodze ruchu.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). Ćwiczenia w podskokach.wymach RP. . są ćwiczeniami trudnymi. 2. 4 . Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę.stojąca. . gdyż są jedną z naturalnych form ruchu.przenosy . 2) przysiady i półprzysiady. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych. trzeba określić. Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. uwypuklić klatkę piersiowy.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie). Dynamicznymi. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach. Przysiad . czy na palce. 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów.obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°. 24): 1) ćwiczenia w podskokach. Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni. gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. a więc nie tylko chód. Siłowymi. Tułów zawsze w wyproście. Przykład ścisłych komend: Pw.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia. Ćwiczenia nóg 3. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami. że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu. jeżeli bez zaznaczenia. do jakiego położenia. bieg.rozkrok . . W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka. Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych. które można zaliczyć do ćwiczeń nóg.rzut . ale również rzut. Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie.wymachy . W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się. cofnąć i opuścić barki. Ic. 3 . Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). Całość powtórzyć 4 razy. W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie.wyprost .zgięcie . za pomocą których .zaznaczyć. . przyciągnąć brodę lekko do mostka. Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. skok. która noga i czy na całą stopę. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową).ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. która noga dąży do rozkroku. Półprzysiad .Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np. masa ciała na obydwu nogach. skręt głowy w lewo. które występują w życiu codziennym. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej. Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała.ruch jak najkrótszą drogą. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej.wykroki i zakroki . Ich charakter sprawia. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 .do granic możliwości ruchu w stawie. . Przysiady i półprzysiady. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. 2 . Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. Ruch rozpoczyna RP. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg. . Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg. W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: .ugięcie do 90°. które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. . masa ciała zostaje na nodze postawnej.trzeba zaznaczyć.wybiórczo . 3) wypady.

gdy np. biodrowych i skokowych. ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). b-e. ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. e. nazywa się nogą wykroczną . . a. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). która przechodzi do wypadu. Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). c. d. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. b. 24. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych. Noga. Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi.wypad w tył. o drabinki.wypad w przód. w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. . wykonywany jest wypad w przód PN. 100 Ryć. np. 24. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. Wypady są ćwiczeniami nóg.wypad w bok. Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 .wypadową.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. Wypady.

Ryć. Im większe przodopochylenie. powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. 25. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem. Leżenie przodem . 3 ł. Siad prosty na skośnej ławeczce. NN uniesione w przód. 103 . wypad w przód w skos. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. U n i k jest to pozycja. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. Leżenie na prawym boku . który dąży do takiego ustawienia. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym. w szczególności na palce. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów. Półwagą i waga może być wykonana przodem. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej. Noga postawna jest zawsze zgięta. chwyt za szczebel . zakroki. całą stopą ustawiona na podłożu. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała.. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. jak i w celach ogólnorozwojowych.wznos NN w górę i opust w dół. tym większa lordoza lędźwiowa. Ćwiczenia tułowia Ryć. przynajmniej w linii ciała. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Wyższe ustawienie nogi. wypadach. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. podskokami itp. Leżenie tyłem. Wszelkie wykroki. bardzo intensywnie pracuje. Leżenie tyłem . Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. jako koordynator narządu ruchu. tyłem. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. np. Druga noga wyprostowana. stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego.wymach NL w przód i w tył. Pótwaga i waga Ryć.wymach prostej NL w górę i opust w dół.przodem.skłony do nogi postawnej i opartej. Id. Ryć. Ryć. RR w górę. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. ale również na cały układ ciała. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. Jak 31 . co następuje w momencie. tułowia i nogi „wolnej". 30. których praca sprawia. np.tylko w leżeniu tyłem. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. Ryć. 29. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. ruchami ramion. a drugą na podłożu. Układ ramion może być różny. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. stopy zaczepione pod szczebel . Ryć. Ryć.skręty T w lewo i w prawo. 27. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. 28. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach.Ruch rozpoczyna PN. że człowiek żyje. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej.wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. bokiem.: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. 3) uniki . 32. tyłem lub bokiem. wymachami nóg. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia .skręty T w lewo i w prawo. RR na karku. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. NP ugięta . stopy zaczepione pod szczebel . 26. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej. u mężczyzn 50-55°. wypad w tył w skos. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°.

33). Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad.ćwiczenia mięśni brzucha.w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach.skłony tułowia w bok.skrętoskłony tułowia. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania).Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe). .ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa. w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy. ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach. b) w tył: . 4.nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. 3.skłony.ćwiczenia mięśni brzucha.opad tułowia w bok.najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. 104 . U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: . . np. Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny. wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia. . powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym.opad. a zmniejsza się krzywizna piersiowa. leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . Opad (ryć. Przykład: Pw. . biodrowych. Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. 34).wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód. z pw. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: . ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy. skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. bardzo sprężyste. można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek. Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa. Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych. 2. . .ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. . . skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć. tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego.krążenia tułowia. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 . kolanowych.ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. wznos nóg (sterowane dołem). . .podpór bokiem. . w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej.ustalenie bioder. ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu. . gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). . połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. W przód: Skłony (ryć. Skłony i skręty tułowia.skręty tułowia. nie należy zatrzymywać oddechu. 33. od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka. w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe. . izoluje ruch skrętów tułowia. . .siad.wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: . . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy.pozycja leżąca przodem jest pozycją. Opad tułowia może być w stawach: skokowych. . a następnie w górnej części kręgosłupa. stojącej na nogach złączonych.ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. z pw.

Mięśnie ramion pracują intensywnie. w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa. ale i tak jest ono bardzo trudne. przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). NN zgięte w biodrach i kolanach. Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. wznos RR bokiem w górę . powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego. Przykłady ćwiczeń: Pw. Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. RR wzdłuż T. . ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia. skłon w przód . 34. z głową ustawioną lekko w tył. Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. pracują mięśnie nóg i ramion.r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . Pw. Opad tułowia w przód . . opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem.wdech luźny. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki).stojąca w małym rozkroku. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. a staw skokowy. np. wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. potem drugiej).siad klęczny. szczególnie ścięgna Achillesa. a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe). Opad w przód . Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. Klęk jednonóż. du na to. . oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. Układ ramion i nóg może być różny. . Opady tułowia.r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. RR wzdłuż tułowia. oprócz mięśni nóg. Pw. Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). W ćwiczeniu tym. . 36. przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. oprócz mięśni tułowia. potem wyprosi. 35. również mięśni tułowia.siad prosty tyłem podparty. przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy.skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego). .opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . Ryć. stopy na podłożu.wydech. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h.siad ugięty tyłem. RR wzdłuż tułowia. Najlepiej przy drabinkach.leżenie tyłem. W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu". W ćwiczeniu tym. podparty. Należy go wykonywać. piłka trzymana stopami. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście. podparty. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. * Pw. Pw. Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej.siad prosty tyłem. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) .skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). NP ugięta w przód . 107 . Pw.

skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. Pw. 39. które pracują w wydłużeniu. C. którego tułów jest wyprostowany. Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. koordynacji i siły mięśniowej. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . 108 . potem zmiana. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. biodra uniesione w góię •. powrót do pw. głowę opuścić.leżenie przodem. głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . Ryć. Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu.uginanie ramion. tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem. podpór bokiem itp.naprzemienne unoszenie ramion i nóg. . ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej . . W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. 38. ugięcie nóg i uniesienie tułowia. . U wa ga.leżenie przodem.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia. powrót do pw. . 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). włożyć piłkę między stopy. Pw. . następnie obniżyć lędźwie. Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. NN ugięte.leżąca tyłem. wznosy RR i LN z wytrzymaniem. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd.leżenie przodem.leżenie przodem. RR w bok. Pw. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył. B.klęk podparty . Leżenie tyłem w rozkroku . Pw. Z pozycji klęku prostego .Pw. Tułów powinien być prosty. W tył: Opad tułowia. . podpór postawny. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych.podporu leżąc przodem. broda lekko ściągnięta do przodu.ruch w stawach skokowych. b. jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. Pw. Podpory . potem w lewo. —jak wyżej. stopy przytrzymują piłkę. ręce na karku . Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a.wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. ponownie ugiąć nogi.klęk podparty.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych. Pw. piłka r*xl prawą dłonią.leżenie przodem. 37.przejście w bok ruchem dostawnym rąk. Współćwiczący podtrzymuje partnera. Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. Leżenie tyłem w ro/kroku.). Pw. . Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion. Z pozycji stojącej opad w tył .krąycnic biodrami.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem. .ruch w stawach kolanowych. Ryć. RR z piłką w górze. naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi. Leżenie tyłem. . . RR w górę. podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji. Pw. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. laska gimnastyc/na /. . Ryć.kolejne unoszenie nóg. RR i NN. . Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion. . Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. RR w górę. 40. przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). NN wyprostowane.klęk podparty.

Pw. W pozycjach leżących: a. Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. Pw. drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie. Bokiem . Ułożenie jednej ręki na biodrze. Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa.tylko w podporze tyłem. 43. Ryć. i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń).na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. ani w tył).najlepiej rozkroczna (większa stabilność). LR w łuk nad głową itd.pw. Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. Tyłem .skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu. stopniując układ RR -od RR w dół. Jak 42 . chwyt za biodra. na biodro. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu. a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. opad tułowia w bok .skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej.przejść do podporu. rozstawiając RR w bok. klęk rozkroczny jednonóż . druga ręka jest wzdłuż tułowia. Pw. Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej. jak i na LN. . Ryć. siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok.skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. Podpór leżąc bokiem . Jest to układ trudny.jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. 41. Pw. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód. siad rozkroczny . Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. RR w górę.pw. specjalne wskazania): . Pw. Ćwiczenia tułowia . Wydech ułatwia wykonanie skłonu. b. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. Podpór leżąc przodem.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). RR w przód .jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. 42. stojąca . klęk obunóż . Ryć. Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T.skłony tułowia w bok utrudnia się.

Pw.stojąca w rozkroku. . R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 . Pw. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. Pw. Wznos LN wytrzymać. powinny być ustabilizowane.siad klęczny. . Pw.Podpór leżąc bokiem . druga ręka wzdłuż tułowia. LR na lewym biodrze. Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. Pw. Pw. potem wznos obujóg wytrzymać.pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. RR w górę.siad skrzyżny. Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. . okroczny na ławeczce. klęczny. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. . Pw. PR w łuk nad głową. Przykłady: Pw. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem.stojąca w rozkroku. Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała. rzut.klęk rozkroczny.opad tułowia w przód. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. . biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. skręt głowy w kierunku skrętu. Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. . nie należy wdychać powietrza.leżąca przodem.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia. skręty tułowia w prawo i w lewo. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. Są to ruchy funkcjonalne. płaski i rozkroczny. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy. pogłębienie skrętu.klęk podparty. . RR na biodrach. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma. . ale raczej wydychać je. . skłony boczne tułowia itd. W zależności od sposobu wykonania. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. Naprzemienne skłony T w bok. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. to samo na drugim boku.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. RR w bok. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. LR wzdłuż T. potem w lewą stronę. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). siad skrzyżny. . RR w bok. Pw. żeby tułów był prosty. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże.stojąca w rozkroku. naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana). wymach ramienia.

7. 12.postawienie całych stóp i odstawienie tak. 11.kontrola układu ciała. muszelek i lepienie śnieżek. 10.tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej. Pozycja trudna. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo. krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła).kolana oddalić od siebie. jagód i grzybów. że „koło jest duże". gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. Siad klęczny podparty . Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. Z klęku siad klęczny.nieruchomo RR w miejscu. Rozkrok .tej pozycji nie stosuje się często.dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność).zrywanie kwiatów.masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach. Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) . 4. które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. podskakując. Siad skrzyżny . .stojąca.RR w bok .metoda Bobath).wyrównanie lordozy lędźwiowej. 3. że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju. Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. stojącej. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1. rozkrocznego. który ma równą powierzchnię. Klęk rozkroczny . siady na P. Układ kręgosłupa i stóp swobodny. 5. 113 . Odległość 2-3 stopy.siadów: prostego. . Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej).przybranie postawy z oparciem ręki. skrzyżnego.skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi. pas barkowy i RR nieruchomo. . Siad prosty na ławce . gdyż ogranicza swobodny oddech.Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową.wykrok z tupnięciem.karły i olbrzymy . Ustawić się w rozkroku.krzaczki i wysokie drzewa. Łokcie jak najdalej w przód. RR w bok. Wybieramy takie pozycje. Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: . Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych .dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu. Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. . Klęk'prosty . potem skrzyżowanie nóg. Stopy płasko ułożone. Leżenie tyłem .strzelanie . Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane). 9.stanie rozkroczne. wchodzenie po drabinie. 8. Stopy postawione blisko tułowia . albo w górnym (małe kółeczka): . Przejść do siadu. masa ciała spoczywa na nogach. potem na L stronę.zbieranie kas/tnnów. Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy. 2.układ ciała jak w siadzie klęcznym.krążenie bioder . okrocznego.naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy. Pozycja leżąca przodem . . 13.pozycja rozkroczna. Przysiad podparty .przysiad i postawa. ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. brodzenie po śniegu. to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa. w pw. .RR na kark .chodzenie po schodach. uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem.zanurzanie się w rzece. .klęk podparty . Oszczędzać stawy kolanowe. . Klęk podparty . Pw. .rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . Stanie na nogach zwartych . na piętach. Dzieci naśladują stół.klęk rozkroczny . 6. .siad skrzyżny .

Głowę ustawić wysoko. W klęku . Siad klęczny .lekkie rytmiczne podskoki.kaczka nurkuje .podskoki pajaca.„wiatrak".wyrabianie ciasta. c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: . 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa.„strzał". klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej. Mycie podłogi jedną. kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej). Kotek rozgląda się .wyciąga szyję i cofa ją. rozkrocznym. Ćwiczenia: 1. Siad skrzyżny z chwytem stóp .chwianie się. . 2.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2. W klęku prostym lub rozkrocznym . Wahadło zegara . 3. W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym . na ławeczkach szwedzkich. chwyt za ręce. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie. połyka wodę. potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy. huśtanie. Kogut pieje. 2. Klęk albo przysiad podparty . podnosi dziobek.kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto). . potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion.stać jak domek mały i wielki. . Przykłady: nóg.lekkie skłony głowy w przód i w tył. grzbietu i brzucha: 1. wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). Pozycja jak wyżej .bezwładne zwieszenie głowy . klęczny. Krowa ryczy .skręty głowy. Drzemanie w fotelu . . W siadzie . Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). e) wieszanie. 3.skłony boczne. 2. Kiwanie głową jak pajac .pełny worek. drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok. 7. Robić „długą szyję".kołyska.podskoki dla rozgrzania się . Kurka pije wodę. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. 4.stać jak drzewo krzywe i proste. d) strzepywanie bielizny.zwiędły kwiatek . Kiwanie głową jak bicie zegara . 3. 4. b) podskoki: .wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem). potem drugą ręką. 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. Pajac się dziwi .wznosy i opusty ramion skurczonych. Ćwiczenia tułowia. rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy). Początkowo sam tułów. ale również w postawach niskich. Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu.wolno .. 3. 10. łącznie ze skłonem tułowia). Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy. W klęku prostym lub rozkroc/nym .rytmiczne skłony boczne tik-tak. przysiadzie podpartym: .kwiatek rozwija się i rośnie. zaczynając od głowy.ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku. 114 .„trzepotanie skrzydełek" . W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. W staniu .mała piłka gumowa .skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi.skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów. Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej. c) wykręcanie bielizny. 9. 6. . wznos ramion prostych i uderzenie o uda.„wahadło zegara".podlany kwiatek.podskoki do głębokiego ugięcia kolan. 115 1. tym trudniejszy. b) pranie na tarce.przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie.zmarznięty ptaszek . 5.duży ptak .duża piłka gumowa . f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie. Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny. W siadzie . 4. rozkroczny.wesoły ptaszek. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion). 5. Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym.pusty worek . Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu).przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia). Im wznos ramion wyższy. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód .„koci grzbiet" . klecznym. Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1. wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. 8.

płaski. Chwiać się jak zboże.ścinanie drzewa . Leżenie przodem. jedną ręką lub dwoma rękami. drzewo. potem „strzał" .wstawanie . Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu. coraz szybsze i głośniejsze. tylko w stawach biodrowych. Opady tułowia: 1. d) dzień dobry . lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył. 12. Leżenie przodem .uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. plecy proste). prosto.uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony).bim-bam. wyprost do siadu klęcznego i klaskanie. plecy proste. trzymając się ze ręce. 2. Siad skrzyżny ze skłonem w przód . Siad klęczny podparty . Poprawić postawę. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów. 5. We wszystkich pozycjach wymienionych . strzepywanie ramion. b) pływanie na grzbiecie .klasnąć przed twarzą. Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny.tak-tak . siad na ławeczce. Leżenie przodem . Wahadło zegara . ugięte ręce podtrzymują uda . Ćwiczenia: 1. 6.głowa na poduszce (czoło na pięściach). plecy proste.rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian.jak wyżej. . Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej. 8. ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa. siad skrzyżny.wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. 3. 4.waga. Leżenie przodem . U w a g a . Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu.grzmot. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny. Siad. Zaczynać od głowy. 116 4. kolejne.mały opad. jak kij od szczotki. Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm. Potem opad w dół do p w. klęk rozkioczny. Pranie bielizny .kręcenie korbą (mały ruch.ruchy skrzydeł. Samolot wznosi się w górę. ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę.kolejne rysowanie kół nogami.uderzenie obydwoma nogami. Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa. ugięty. Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1. Siad okroczny . Stanie rozkroczne .rąbanie drzewa.• 5. 6.położenie się. a zwłaszcza jego odcinka piersiowego. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. 3. 11. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. musi być wykonany przy ustalonej miednicy. 10. Siad klęczny podparty .aniołki. gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. Dwójkami naprzeciw siebie. . 5. postawa w wykroku. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. 2. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. Siad klęczny podparty . 2.rąbanie drzewa . ruch w stawach biodrowych. Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych.dobranoc . ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia.jak wyżej . postawa stojąca. klęk podparty.wiosłowanie na ławce. Nie ustalona miednica. 7. diabełki (aniołki . motyli (klaskanie przed sobą).mycie podłogi. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi). Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). ręce naśladują chwyt wioseł. szybkie tupanie stopami o podłogę. f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). ręce naśladują ściąganie sznura. W siadzie ręce w bok . stanie rozkroczne. Pw. Ćwiczenia: 1. Pw. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). Pozycja stojąca w rozkroku . c) jazda na rowerze . Huśtanie łódki na falach. W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. 4.dzwony . 9.szewc szyje dratwą . 117 . rozkroczny.wbijanie gwoździ.wznos ramion tylko do wysokości głowy). Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. kwiat. przenoś ramienia łukiem nad głową. Siad płaski rozkroczny . U w a ga . przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia).opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych. g) klaskanie nogami . rozkroczny .ruchy pływackie nogami. Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny.łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). 5. skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery .nie-nie (kiwanie głową). klęczny. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste). 7. 2. łapanie much. Sianie rozkroczne .rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). Siad płaski.ukłon japoński. brzucha). Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. 3. W staniu rozkrocznyrn .dzwony . Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych.

leżąca tyłem. . Pw. Pw. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej. . Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech). polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko.przeciąganie bielizny. do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone. Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji. żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: . Klęk podparty rozkroczny .wydając głos zmarzniętego). Pw.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy).jak wyżej . charakterystyczne cechy ruchu. objąć kolana i drżeć z zimna . Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu. ugięcia i położenie nóg i rąk.deszczyk spadł . 4. . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. na plaży.jak wyżej . podpór leżąc przodem).dmuchać na świeczkę. tak żeby dzieci rozróżniały. a kiedy złą. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę. wykrocznym . . Fantazyjne określenia .grać na trąbce. wiatr wieje. W staniu rozkrocznym. bez napinania mięśni. Ćwiczenia z dużym obciążeniem . „oporowej". 6. a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. Siła skurczu mięśni powoduje. a jednocześnie naturalny. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy.chuchać na ręce. np. . postawione na podłodze . Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała. przeciąganie się .np. . Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość. na zamarznięte szyby. Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała.3. dmuchać. U w a g a . . -jak wyżej . Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń. b. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie.dmuchać na piórko. Ćwiczenia izometryczne . że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny. bez względu na to.wymiernej zdolności motoryczności człowieka. w ognisko. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . jak stać. poruszanie rękami i nogami swobodnie. Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw. Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. NN zgięte.i zimno. Grabienie siana. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw. 7. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów.leżąca przodem. skłonić głowę. Do ćwiczeń siłowych należą: a. 119 118 . Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. .leżąca. gorące mleko.ciasto rośnie. które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni .opalanie się na plaży. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu. W staniu luźne wymachy RR.wąż wydłuża się i syczy (długo). które w danym układzie ciała nie muszą być czynne. Rzucanie kulkami śniegu za siebie. leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy.wydech ustami). „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. 5. Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion. Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu).w bezruchu. RR w górę. przejście w zwisie ugiętym po tramie. Pw. w jakich odbywa się oddychanie.leżenie na trawie. kiedy przybierają postawę dobrą. Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go. Siad klęczny (parami) . lekkie ruchy. Przede wszystkim dopilnować warunków. wspinanie się po linie. Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech.

w siadzie prostym RR w górę w skos. w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. Ćwiczenia. c. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. Ryć. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np. b. unosi współćwiczącego. Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). który wykonuje ruchy RR w tył. ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. np. d. ćwiczenia ro/. układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała. 45. c. czołganie się czy chód na czworakach. znanego teoretyka wychowania fizycznego. które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. Według prof. np. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". Gibkość jest związana ze zwinnością. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. 46.luźniające w skłonie w przód. np. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. trzymając za przeguby nadgarstków. po skłonach intensywnych w tył. Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. współćwiczący. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. Drugi wykonuje skłon w tył. np. RR w górę". w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. hantlami. Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen.Konstancin. Zasadą jest.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. marsze i biegi terenowe. chwyt za dłonie współćwiczącego. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. Gilewicza. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. . Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). Ćwiczenia siłowe .

120 .

RR w bok: l. 123 . poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech). . 3. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. Pw. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy. 4 . potęgującym element rozluźnienia.leżenie przodem. w małym rozkroku. rozluźniając je. -jak wyżej. b. RR za głowę. 6 .stojąca. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a. Pw.wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. półskłon RR w dół. 4 -powrót do pw. Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy. Pw. 4) pw. .stojąca w rozkroku.stojąca. Pw. a potem rozluźnić. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. równoważnia itp. -jak wyżej. RR w dół: . . RR luźno. 3 . wstrząsnąć RR. Pw. kolejne wolne opusty RR i przedramion.powrót do pw. . Pw. RR w górę. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. bez współćwiczącego. . noga wolna zatacza ósemki.opuścić tułów do skłonu. które odbywają się na określonych przyrządach.stojąca. które ćwiczący wykonuje sam. . NN ugięte. 2. Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni. .stojąca na PN.stojąca. ułatwione oddychanie torem piersiowym.siad klęczny. 4.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. to samo w stronę przeciwną. 2) pw. . opuścić RR. głównie pod koniec lekcji. Pw.T. . . poręcze. całego ciała). Pw.stojąca. nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. 6. 2.leżenie na boku. Pw. Pw.stojąca.pół leżąca. RR w górę. . luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej. RR w dół. 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: . Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. .2 . LR w dół. Pw. 2. RR w dół: l. rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie. Ćwiczenia wolne. . T w półskłonie. . . 4 . który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. w bok. . postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna.leżenie tyłem. RR w dół w skos.luźne krążenia głową. 5. .leżenie przodem .skłon głowy w przód. Pw. rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi. ale powoli. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). RR w dół. Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki. .stojąca lub siedząca.luźne zwroty głowy do położenia w przód. skrzynia. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. .stojąca w rozkroku na nogach ugiętych.wznos RR przodem w górę. Są ćwiczeniami.luźny skłon w przód. NN lekko na zewnątrz. 7. przyborów i przyrządów. 3) pw.).leżenie tyłem. . swobodne wymachy RR różnokierunkowe. wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył. LN nieznacznie ugięta. RR w dół: 1.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania. RR w dół na skos. . głowa zwrócona w bok. Pw. to samo druga noga. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw. to samo druga noga.luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej.różne górne położenia rąk. Ćwiczenia na przyrządach. ławeczka. Pw. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. 5. utrudniony oddech przeponą. Wskazania: . w tył.zmniejszenie odczucia bólu.wykrok PN w przód . Pw. i to samo w stronę przeciwną. np. 8 . Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe. PR w łuk nad głową. Pw. luźne uginanie przedramienia. Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia.jak wyżej.siad skrzyżny. rozluźnienie mięśni całego ciała. 3. Pw. . mięśnie synergistyczne). RR w bok. . . .różne. RR rozluźnione: 3. RR chwyt za biodra . pół siedząca. tułowia.Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje.w rozkroku.leżenie tyłem. Przykład: pw. Są to ćwiczenia. .

Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem. Pw. RR w tył. Pw.esło.wznos RR przez wyprosi łokci.)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne. 124 . Pw. szarfy.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. które dla lepszej wyrazistości.skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń.stojąca lub siedząca. RR w dół na skos: wdech . . na udach: wdech. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. wydech ustami lub nosem. wydech . Przykłady ćwiczeń oddechowych. wydech .leżenie przodem. Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia. Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. laski gimnastyczne. Pw.prostowanie T i głowy w tył. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania. Pw. wydech .leżenie tyłem. RR w dół: wdech. 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos. 47.leżenie tyłem.RR skrzyźnie. wydech .skłon w przód z dotknięciem głową kolan. piłki lekarskie. . Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych.leżenie tyłem.klęk podparty: wdech. . chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć. RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . 2) wdech przez nos. wydech . Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. . 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/.RR w bok. . Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. Pw. wydech .RR w dół. 2) leżenie tyłem. . atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. a także wad postawy i skolioz.siad prosty podparty: wdech. Ćwiczenia z przyborami.przejście do siadu skulonego. Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie. .pw. . Są to ćwiczenia.prostowanie NN. w skos. w dół. Instruktor liczy sekundy. RR na barkach. wydech .siad klęczny z przemachem RR w tył. Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. woreczki itd. wydech z wymawianiem zgłosek. RR oparte obok bioder: wdech .siad na ławeczce: wdech . wydech . P w.c.

swoich ruchów. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . potrzebne w życiu ruchy. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej.zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej. sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu. w których znajdują się osoby po urazach ręki. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy.wznos RR bokiem w górę. Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego.ból. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw. 5) pozycja leżąca tyłem. W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji. Osobom leżącym. RR w dół: wdech . Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. jak wzmożona pobudliwość.opuszczenie rąk. a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. W zespołach ćwiczebnych. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne. Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. skok.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. . Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: .następstwa choroby.jeżeli nogi są bezwładne. Pw.osłabienie mięśni i czucia. 6) obserwowanie przez ćwiczącego. 4) pozycja leżąca przodem.choroby układu nerwowego. . 126 . 3) siad prosty. zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. . łokcie oparte o uda. gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia.ograniczenie ruchomości w stawach. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra.leżenie tyłem. . 5) dobrze regulowane tempo ruchu. . wydech. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu. wydech . bieg. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. .procesy starzenia się. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności.klęk prosty. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. jeśli to możliwe. tułów pochylony w przód.stojąca. 3) powtórzenia ruchu. np. 2) siad lub pozycja leżąca przodem.wyprosi nóg. Pw. RR w dół: wdech . Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą. w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. osłabienie woli. . .narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi. wydech .zwiększone napięcie.bezruch. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych. którymi są: chód.blizny pooperacyjne. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. szczególnie dzieciom. 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. elementy równoważne ruchów itd. dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. w bok. gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . brak koncentracji uwagi. . lęk. 3 kg. . 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany. na głowie. 2) precyzja wykonywanych ruchów. Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. na brzuchu woreczek z piaskiem ok. Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży.siad kleczny: wdech . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej. RR obejmują brodę i policzki. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . . w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych. 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach.

Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. 9) przestępowanie przez splecione ręce.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. choć z trudnością . przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . 3) wyrobienie nawyków ruchowych. Dają wiele „radości ruchowej". Czucie mięśniowe. 6) przysiady i półobroty do pw. Łatwe ćwiczenie równoważne. np. 3) y. a więc zabawy bieżne. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie. W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. 3) równoważne na przyrządach. decyzji. 10) zmianę sposobu przejścia. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. w których występuje element równowagi. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. Ćwiczenia równoważne. w sytuacji. staje się o wiele bardziej skomplikowane. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. uwagę. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. wypady. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). 5) pochylenie płaszczyzny. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. rzutne itd. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem.wroty głowy we wspięciach. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. Równowagę tę trzeba przywrócić. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. właśnie dlatego. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego. np. wytrwałości i odwagi. 2) równoważne z użyciem przyborów. które są życiowo użyteczne. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. 5) skoki. w jakich ćwiczenia się odbywają. 4) równoważne ze współćwiczącym. przezorność i śmiałość ćwiczących. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. półwagi i wagi. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się. a przynajmniej akceptację. laskę gimnastyczną itd. przejście do klęku i odwrotnie. 4) chody i biegi. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. koncentracji. 2) zwisy i podpory. Rozwijają koordynację ruchową. 9) zmianę układu ramion. to inne zwiększają swoją piace. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. np.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów.ale mogą być pokonywane. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. uwagi.. np. zaistniałego stanu funkcjonalnego. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. 5) z przysiadu. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). 7) uniki. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. b) w dźwiganiu. bez pomocy rąk. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. 5) równoważne w formie zabawowej.statycznej i dynamicznej. 8) zmianę warunków. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). wykonanie kroku w przód. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach.

4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. praktycznych nawyków. Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. 7) przekroczenie „przeszkód" . 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu). Stopień trudności zwisów jest rozmaity. 131 130 . że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia. 2) z pw. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących . Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. tułowia i ramion. który można zwiększyć wieloma sposobami. . Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd.przejście do siadu równoważnego.chwyt od zewnątrz. 10) w dwójkach . 3) podpór leżąc przodem. 2) chwyt wewnętrzny . ruchy R i N w różne strony.zginacze i prostowniki . 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. np. gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . m. 48. 2) zwis nachwytem .: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach.jedna dłoń nachwytem.walka „kogutów". linia barków równoległa z osią przyrządu.zwis na podudziach.in.zwis w oparciu na przedramionach. dłonie zwrócone na wewnątrz. potem zmiana. płci i sprawności. . Pracują głównie grupy mięśni prostowników.przechodzi przez niego.dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz. że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. . W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. RR i NN w górę. Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym.klęk obunóż. 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu). przez siłę ramion i pasa barkowego. Z w i s jest to taka pozycja. w której ciało ma taki układ.zwis skulny. linki.chwyt od wewnątrz. .zwis przerzutny. w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć. gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. P o d p ó r jest to pozycja ciała. dłonie zwrócone na zewnątrz.piłki lekarskiej. drugi . mają również charakter ćwiczeń kształtujących. oprócz charakteru użytkowego. . Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. 2) po przejściu czołganiem po materacu. przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem). wznos PR i LN.Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. na równoważni.dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz. Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają. We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce. 48): 1) zwis podchwytem . Rodzaje zwisów: . druga podchwytem. A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie. W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie. W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać. bacznie obserwując jego ruchy. Ćwiczenia w zwisach i podporach.zwis przewrotny. przejście po odwróconej ławeczce. 6) siad płaski . Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi.co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała. 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie. Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy.zwis (na rękach). Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. . Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami. kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. 3) zwis dwuchwytem .wieku. 8) wymijanie się dwójkami.

półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże. Brzuch napięty. 52). poręcze.stanie zwieszone.półprzysiad zwieszony.zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). . Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka. W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. 2) tyłem . Inny podział zwisów: .jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi. W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa.odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia. c) półzwisy postawne (ryć. np. pod wpływem siły ciężkości. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane.pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e . odpowiednio młode i sprawne. jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. na podudziu . a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają. . a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . np.półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja). Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców. 133 . Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych. . siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. . klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. Postawa zwieszona może być: 1) przodem . 49. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. b) pozycje zwieszone (ryć. w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego). Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej. jaki występuje w zwisie. 50).półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia. Wysiłek. d) półzwisy leżąc (ryć. drążek). siłą ciężkości. S ąt o takie pozycje. 53). W zwisach.przysiad zwieszony.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. . a układ ciała w postawie skorygowanej.odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. . ciało ma jeszcze inny punkt podparcia. Zwis c z y n n y . tram. a masę ciała utrzymują palce i dłoń. barki obciągnięte w dół. nóg o podłoże. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. 3) bokiem . wymaga rytmicznego oddychania.p ó ł z w i s y.odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna. Postawy zwieszone.siad zwieszony. również w linii uchwytu dłoni. Ciało zwisa bezwładnie. . Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. a nie wstrzymywania oddechu. w których.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). 51). dostatecznej siły mięśni ramion. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć. 50. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach. łopatki kierują się do linii kręgosłupa.

Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. kończyny górnej. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. Ćwiczenia w półzwisach. Asekuracja . na drabinkach. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. np. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. 4) wspinanie na drabinkach. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. L e ż ą c . Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. Pozycje zwieszone. półzwis leżąc tyłem (a. dłoni. doskonaląc zdolność koordynacji. 135 . Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. 2) chody w bok w półzwisie. Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. 52. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. i wzmacniają siłę ramion. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. 51. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. tramie. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach.przytrzymywanie za przegub dłoni. Półzwisy P o s t a w n e . Półzwisy postawne. tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. 53. Półzwisy leżąc. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć.

Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 55. przeploty pionowe Ryć. 56. ławeczce i drabince. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. 54. tułów j nogi poziomo Ryć. RR zagięte. . 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi). Przeploły. Wspinanie po linie.

żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała).4) zejście . Przeplot w lewo .przy uchwycie nogami. prawa jak najdalej nachwytem.dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. Głową w przód . w stronę prawą. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu. z siadu (porażenie nóg).Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. Przeploty p oz i o m e . Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. P r z e p l o t y p i o n owe. podtrzymanie. na której znajduje się ćwiczący. lewa ręka podchwytem. za szczebel na wysokości klatki piersiowej. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. Stopy wsparte na podłożu. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. pomoc lub tylko obserwacja. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. tzn. zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . szczególnie w obrębie kręgosłupa.przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. Zwiększają siłę i gibkość ciała. nogi ugięte i złączone.siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. np. dwuchwyt skrzyżny. Wspinanie można też stosować u osób. lewa dłoń podchwytem. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. 2. Ramiona są skrzyżowane. dwuchwytem. tuż nad głową. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg). prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni. 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. kolejno. które mają niepełną sprawność nóg. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty.

g) zwis przewrotny: . Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe. Są to ćwiczenia. f) zwis przerzutny: .kroczny.szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. Ćwiczenia w zwisach: 1. c) zwis z oparciem o ramiona. .zwra. Wejście i zejście. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu. b) zwis tyłem. Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. najpierw poprzez . 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. 3. e) klęk zwieszony. Wahanie . np.przodem lub tyłem. przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu. prowadząc nogi w przód. Zwisy (ryć. Wahania i wywijania. Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. 2. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). Wymyki i odmyki. Zamach . zamachy. 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć.na kółkach. Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. 57.tyłem. Są to układy ciała dość trudne. ale na niskim tramie lub drążku. Chody i obroty. 4. . przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny. ale i mięśnie przywodzące ramion. cać uwagę. na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce.kroczny.przodem. 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". Na przykład na drabinkach poziomo. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. 5. W nachwycie . d) zwis na podudziach. . a dopiero potem całkiem je opuścić. Zwisy. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. Ugięcia i wyprosty ramion. W podchwycić . żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu.do przodu i do tyłu. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami.

138 139 .

Można wykonywać je jedno. 58. 59.rzuty w marszu.zmianę krzywizny lotu. np.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg). tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. grup ćwiczeń stosowanych. Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie. chwyty i dźwiganie Rzuty. c) chód chyłkiem (nogi proste.rzuty z zamkniętymi oczyma.zmianę pozycji wyjściowej. w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego. . e) chód gąsienicy . Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych. . wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. Chody w podporach i czołgania. 7. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym.zwiększenie odległości. Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut . ręce na podłożu . . Przewroty w oparciu na przedramionach. W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym. Wspierania (ćwiczenie wyczynowe. Ćwiczenia siłowo-statyczne. . przez S7. Wahania i wywijanie. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. Odmyk przodem. dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje.rzuty w określonym rytmie. Uginanie i zginanie. Rzuty. tylne) Ryć. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących. z dodaniem obrotu ciała.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. Jest to skoordynowanie czynności ramion. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość.wahanie (przednie. Rzuty i chwyty (ryć. .wykonywany zamachem rąk znad głowy. właściwej asekuracji. 3. d) czołganie . lewą i oburącz. potem zmiana.rzuty i chwyty na czas. na opół od l do 6 kg.lub oburącz. 140 . . ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). . Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru. 6. Kołowroty i przemachy. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego. Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe).prawa ręka i lewa noga. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie.rzuty ręką prawą. na przemian lub jednocześnie praca ramion. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. 4. 2. . Rz.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu. wyprosty ramion.połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami.

Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku). . 5. Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. 60. 61. uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. np. a przy tym jest bardzo atrakcyjna.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. koszykowa). Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. a potem balonika i piłeczki pingpongowej. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . Rzuty. Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka. z narysowaną figurą. Tak rozstawić ćwiczących. Rzut pchnięciem. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. . w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. Pchnięcie piłki z pw.piłki lekarskie.baloniki. przenoszeniu i ustawieniu jej. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową. . leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion.woreczki z grochem lub z piaskiem . np. Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia. 1. 4. z ograniczonym wychyleniem tułowia. jak najbliżej linii pionowej ciała. . który jest bardzo obciążony podczas dźwigania.ryć. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. Polega na unoszeniu masy. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. jak rzuty woreczka do tarczy. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów.piłki lekkie (siatkowa.piłeczki małe gumowe. Rzut piłki można osłabić. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad.na ogół małe. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. 2. np.

144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku. Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. Aby dobrze je wykonać. Mieszane.1. . . Każdy skok składa się z 4 głównych faz. Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci. Na barkach . następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa. 4 . .rozbieg. Wolne. 2 .skok klęczny. 2. 2) boczne .skoki obunóż.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym.skoki jednonóż. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej. Skoki proste to skok w dal i wzwyż.zmieniać ułożenie na prawy. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. potem lewy bark. 3 . W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. Unosząc przedmiot przed sobą. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. Skoki (ryć.lot. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. Skoki dzielą się na: 1. 3) z obrotem: przerzut na skrzyni.prawą lub lewą stroną nad przyrządem. lądowanie do postawy).odbicie. np. Na głowie . Charakteryzują się tym. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. trzeba je powtarzać.chyłkiem. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. Skoki. Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 . . 62. inaczej proste. 2.skok rozkroczny. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi.lotny (albo przerzutny). Charakteryzują się tym. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. 145 . Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. z marszu i z biegu.lądowanie. wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa. Skoki mogą być wykonywane z miejsca. 3. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie.skok kuczny. 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: . Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). inaczej siłowej. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych. .

2 .zmianę sposobu przejścia (na palcach. należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. W innych sportach wyczynowych. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. . .RR w przód. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne.ze zmianą tempa. stany pourazowe nóg i tułowia.jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący).chód po skośnym podłożu (teren górzysty.na dalszą odległość.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. krokiem skrzyżnym. Chód i bieg często można poprawić. w którym ciało traci kontakt z podłożem . W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy.chód z klaśnięciem . Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). zmniejsza się wydolność mięśni. gimnastyka artystyczna. W rehabilitacji są mało stosowane. Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". stosuje się je tylko wtedy. . w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie. . Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe.zmianę tempa.z unoszeniem kolan. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka. Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. .RR w górę. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. dyskopatia itd. np.izotonia . . 4 .). a nie chodu patologicznego. nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu. Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację.na każdy krok. na ogół bez gwałtownych wysiłków. która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. . na piętach. .z wypadami.zmianę sposobu i kierunku poruszania się. Biegi i chody (ryć.chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 . Prawidłowość chodu określają cechy chodu: . gimnastyka przyrządowa).lewa ręka i właściwy skręt tułowia). W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. rzut do współpartnera itd. Chód i bieg. pracy serca i płuc oraz przemiany materii. w przysiadzie). Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: . W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu.izochronia .RR w dół. Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną. co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi. na określone liczenie. 3 .zmianę obciążenia (np. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się. potem z balonem). chód Ryć. kozłowanie co drugi krok.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga . Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii.szybszy. tryb życia itp. a cechy chodu zostają zaburzone. W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym. 63. W biegu istnieje moment. Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion.RR w bok. z piłką lekarską.zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. opanowanie koordynacji ruchu: . Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. gdy brak jest przeciwwskazań. to stosuje się chód: . 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka. . skoki wolne wyrabiają skoczność. . " . gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy. . . w sali ławeczka skośnie ustawiona). które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny.Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego.jest to faza lotu.

146 147 .

piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Zmęczony biegiem musi odpocząć. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. Przerzuty 1 Przetoczenia 1. Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. np. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. która jest bardzo mała. s/ybko.Mostki' 4. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. umiejętność podejmowania decyzji itp.p\v. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem. Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. siłę woli. Piramidy 5 Wychwyty Ryć. 64. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). Organizm sam domaga się odpoczynku. Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. Jest to równowaga chwiejna. stanie na rękach. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. w różnych warunkach. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia).Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie . 65). Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. . biegi w połączeniu z czołganiem. jak biegi na czworakach. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. polem na sygnał. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. o dynamicznej pracy mięśni. siadem rozkrocznym. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu.Szpagaty" 3. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. np. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. . uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. Następnie ugina ręce w łokciach. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. najpierw wolno. przechodzenie przez szarfę itd. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. salto. Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych. są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. odwagę. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. np. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. 2) ćwiczenia dynamiczne. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. Przewroty 4 Salta 2 . dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. 148 3. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne.skulenie w siadzie: siadać na podłożu.

150 151 . przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć.I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć. 66. 65. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne.

w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę. . szeroki chwyt za pierwszy szczebel . leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę. leżenie przerzutne w skuleniu . Przewrót w tył (ryć. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: . przy czym masa ciała spoczywa na karku. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark.wyprost obu nóg. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. . przyjmując pozycję w skuleniu. drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. „kołyska" w przód i w tył). stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. wyprostować ręce. z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce. . skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". Leżenie przerzutne. (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem. która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku. 2) z przysiadu . 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego .nadmierne wygięcie. b) to samo w szybkim tempie.opieranie głowy nie na czole. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego. 3) pw. 5) pw. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. np. Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . Linia bioder prosta. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża).przetoczenie w tył i powrót do pw. 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami. Wykonywać je należy na miękkim podłożu. leżąca tyłem głową do drabinki. na początku ćwiczyć indywidualnie. niedokładne i powolne skulenie się. skulić się.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw.ułożenie głowy zbyt blisko rąk. Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". 65). unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego.pw. Przetoczenia. jak wyżej .przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę. Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół.utrzymać prawidłowe skulenie.. Błędy: . Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. W tej pozycji przetoczyć się w tył. 1) pw. 2) to snmo. Ćwiczenie to wykonuje się z pw. Stanie na głowie (ryć. Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. U w a ga . . c) to samo do przysiadu na palcach. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. czoło opiera się dłońmi w ten sposób. 4) to samo. w tył. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. wytrzymać 5 sekund. z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się. nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże.2) skulenie . tylko z podparciem bioder rękami.. w przysiadzie. leżąca tyłem . W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. w skuleniu. stojąca. z tułowiem załamanym i wygiętym.złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz).ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód. Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. ale na ciemieniu. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. w bok.prostowanie nóg na przemian. 152 153 . 6) pw.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego. opóźnienie oparcia rąk za głowę. tułów lekko wygięty w tył.pw. 65). d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. 4) z pw. pw. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. . Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu. 5) z pw. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego. przejść na całe stopy. Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu. potem na komen-de: a) pw.

do jabłka. 65). a nie przy pomocy współćwiczącego. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie. 2) zeskok z łodzi na brzeg . 2) „ciąć drzewo" . 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach. siłą. Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . 4) „mycie okien" . Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. 4) parami podskoki w kąpieli.zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego). 7) w przysiadzie na drabince .wspinanie się na drabinki.wejście krokiem dostawnym. Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. 8) „mucha chodzi po ścianie" . powinien asekurować i pomagać sam. 3) „ucieczka przed psem" . 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. 2) wchodzenie na „wysoką górę" . który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem. środkowe siadają z nogami zgiętymi. co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód.z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość.zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu. Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. chwyt szczebla.chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami.dwójkami.rytmiczne podskoki. W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. zejście dowolne. 2) podskoczyć do gałęzi. głowa w dół. druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego. nogi w rozkroku. 154 155 .trzymać się jedną ręką. jedną ręką ruch naśladujący mycie okna.stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. 7) jak wyżej. 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. jedno dziecko za drugim. żeby „koszyk" się nie pokaleczył).Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi. Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie.zrywanie owoców. że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji. 3) zeskok z płotu.wejście na drabinkę . Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach). Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe . Stanie na rękach (ryć. elastyczny.wejście na drabinkę. druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). ł powrót do stania na nogach. 3) podskoczyć i złapać motyla. 5) skok żabki .z próbą wyprostu nóg do przysiadu. z kamienia . Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka . U w a g a .z drabinki na drabinkę (nisko).dzieci stoją trójkami obok siebie. Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. 6) „skoki wiewiórki na drabince" . 5) „zrywanie owoców" . zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu . tylko wyprost nóg.z zamachem ramion doskok miękki.dwójkami. 3) „noszenie koszyczka" . 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach). 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie.ciągną (podłoże musi być odpowiednie. odbiciem obunóż. jedno dziecko jest koniem.

Na przyrządach: . 3) stanie jednonóż .bąk z przytrzymaniem kolan. 156 .ostrożny chód na palcach. 6) stanie jednonóż . 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami.w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie . Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie. pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. woreczek na stopie i zataczać koła rękami.chód z wysokim unoszeniem kolan. Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem. 3) przejście po ławeczce na czworakach. 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym . 3) przerzucić woreczek pod kolanem. c) wspinanie się na czworakach. bokiem). kwiatek. 2) chód koguta . potem pod lewym. 2) ułożyć woreczek na stopie. 3) chód kaczki . 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu. d) z przysiadu podpartego na materacu .ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką. przewracanie się na plecy i powrót do siadu. . c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). U w a g a . 157 . . .w pr/ysiad/. wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem. Potem wyprosi.rytmiczny marsz w rzędzie.jak strach na wróble. 8) stanie jednonóż . 9) szewc szyje buty . 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą. kłus. obioty wokół własnej osi.kręcenie korbą. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki. 7) stanie jednonóż .jak katarynka .pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy. odstawia wolno nogę w bok (na przemian).ką 7. noga ugięta w przód.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. druga noga ugięta w tył. Wolne: Ćwiczenia równoważne A. c) w przysiadzie podpartym . 8) bieg w siedmiomilowych butach . 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy.przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). .szybkie dreptanie.winda. 5) stanie jednonóż .bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion.pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). liczbę. 11) stanie jednonóż . Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim.pr/. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką.pr/cjście pr/.jak bocian. B. woreczek winduje się w górę. 4) stanie jednonóż .jak kogut.wtaczanie piłeczki głową pod siebie.jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami).ez ławcc/kę szwcd/. 5) „pociąg" . Trudniejsze ćwiczenia równoważne A. b) siad i zjazd w dół (asekuracja). to samo drugą nogą. C. Wolne: 1) bąk . 9) bieg pieska. 10) stanie jednonóż . elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. d) „fasolka do garnka" . podrzucić i złapać.nawlekanie igły.kurczątko wyd/iobuje ziarenka . kołysząc się.zaglądanie pod kolana.w postawie jednonóż.dotykanie głową kolan. 6) zabawa w konie . Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać". pod prawym.wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik.ie na ręce niskie skłony. b) chód na piętach (ramiona na biodra).bieg z ruchami ramion. ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę.U wa ga . .w przysiadzie z chwytem za stopy. b) w przysiadzie podpartym .stępa. tyłem.podnoszenie piłki z ziemi . Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze . to samo drugą nogą. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie). gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw. Biegi i chody: 1) chód lisa . Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu. 7) ptak w locie . B. potem wolno opuszczać w dół. galop.narysować palcem stopy kółeczko. .jak pajac. przetaczanie się.

Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1.bawić się radośnie.dzieciom . wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. wieku i stopnia sprawności fizycznej. że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni). W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie.granie na harmonijce w staniu jednonóż . wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie.przejście parami wzdłuż ławeczki. 5) rozwijają sprawność fizyczną. Określić liczbę uczestników. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). twarzami do siebie w parach (asekuracja).naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność. Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny. wzbogaca swoją psychikę. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe..materiału ćwiczebnego. 159 . Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny.zjazd . prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. elementy taneczne itd. wyposażeniem sali i przyborami. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego. jego naturalną potrzebą.pompa . Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo . zmniejszyć apatię. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: . Uwzględniając powyższe uwagi. posiadanego sprzętu i urządzeń. . 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa. 4) wzmagają ogólny rozwój. Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. wzmocnić psychikę do dalszej. Dobór gier i zabaw. Naturalne formy ruchu. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. należy pierwszeństwo dawać tym zabawom. świadomej „walki" ze swoją chorobą. zjazd w siadzie (asekuracja). potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. poznaje otaczający świat.dorosłym . . . pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. 2) polepszają stan zdrowia. Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. w których może brać udział więcej uczestników. na podstawie „podmiotu lekcji". Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw. 3) elementy sportu. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. 2.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny.wiek. Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym. W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. możliwości ruchowe ćwiczących. 2) elementy muzyczno-ruchowe. . Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność.). warunków klimatycznych i atmosferycznych. jak również na ich narząd ruchu. możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego). jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej).ławeczka skośnie (nisko). 3. przede wszystkim dzieci. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. ze śmiechem i emocją. które można użyć do gier i zabaw. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego. elementy różnych dyscyplin sportowych. gry i zabawy ruchowe. Zapoznać się z grupą ćwiczących.na jedną. Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel. dwie czy więcej lekcji . płeć. z dala od rodziców. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa.

9. należy obmyślić taki podział. Nobla w Warszawie. orientując się w reakcjach uczestników. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. schody. zjeżdżalnie. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. raz drugi zespół. a tak się zdarza. a w szczególności z dziećmi. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. ich zmęczeniu. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. 7.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. przez które zespół przegrywa. żeby mógł wygrywać raz jeden. 6. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. Przybory . musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. linki. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. ale wesoły. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. szybko przeprowadzić drugi podział. żeby. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. 5. piłki lekkie. huśtawki. ażeby np. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . 67 i 68. kosz do piłek itd. 8. 10. Jeżeli podział na grupy nie uda się. 11. 12. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). bezpieczne równoważnie. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . agresywności czy nadmiernej radości. Obserwować przebieg zabawy. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. Ryc. Właściwy podział na grupy lub zespoły. skakanki. numery. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci. piłeczki małe. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. podesty. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. W Polsce są takie ogródki. zjeżdżalnie. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. nie dopuszczając do tego. np. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. mniej sprawne dziecko. stoły pingpongowe. np. chorągiewki. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. schody. woreczki.szarfa kolorowa. jeśli nie można inaczej. ruchome kraty.4.

Rozwiązują wiele zadań ruchowych. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka. mocują się. klocków. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. przeskakują itd. 3. 8. 7. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. 2. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych.ciekawe.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. Zabawy ze śpiewem. życia i przyjaźni. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. kamieni. W usprawnianiu leczni163 162 . a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. dźwigają. W całym przebiegu lekcji. kierowców samochodów itd. np.nek. Zabawy i gry z mocowaniem. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. dając im równiejsze szansę zabawy. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. Zorro. Zabawy i gry bieżne. lotników. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne. zamków z różnych materiałów. składania i rozkładania. 2. Gry ruchowe. biegają. prawidłową postawę ciała.przekształcania ich. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. Uczestnicy zabaw chodzą. • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. Wyścigi na wesoło. 5. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. cieszyć. Zabawy i gry skoczne. 6. przy wykonywaniu budowli z piasku. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . piasku. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. podobnie jak zabawy manipulacyjne. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. 4. Zabawy i gry rzutne. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. 9. Zabawy i gry kopne. kształtują cechy motoryczności i wychowują. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. uczą działań w grupie. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . Zabawy i gry na czworakach. mostów. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. Opiekunowie dzieci. Zabawy te są bardzo ważne. Zabawy ruchowe. postawa dziecka powinna być korygowana. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. drewna. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. 3. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. koordynację ruchową. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1. kształcą poczucie rytmu. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. Gry drużynowe. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań.domów. balustrad lub poręczy. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. Z. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1.

chwyt). Ryć. 164 . 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. pasa barkowego. np. Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . Pozycja na czworakach. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. Rozwijają szybkość. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji. Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. Ryć. Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. siłę. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. 5. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. tarcza na ścianie. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie. podpierająca ciało w czterech punktach. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. precyzję ruchu. Zawierają naturalne elementy ruchu. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . 69. Kształcą dyscyplinę. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). szybką reakcje. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. 69. 3. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej). Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. 70. pośrednio tułowia oraz nóg. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. Ryć. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. koordynację ruchową. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. umiejętność koncentracji. z chodu czy biegu. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. 6. Ryć. a rywalizacja 165 4. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. np. 72. 71. koło na podłodze. Działają wychowawczo. spostrzegawczość i orientacje. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. 2. Prawidłowy rzut zależy od kontroli. 73.czym są bardzo potrzebne. Celem może być kosz. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. Ryć.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne).

rż. 9. woreczki. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. nie na pięty. laski . Należy uczyć. są to zabawy: 1) ze śpiewem. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. układ oddechowy. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. 6) skoczne. rż. 4) rzutne. odpowiednich przyborów (szarfy. Od 11. rozwijają równowagę.Ryć. krążki. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory.indywidualna lub grupowa. 8. 2) orientacyjno-porządkowe. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci .jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. np. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. Do 11. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. 167 Ryć. Ryć. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. szczególnie chłopców. Mogą być wykonane za pomocą piłki. Ryć.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. 166 . 2) orientacyjno-porządkowe. 7. laski gimnastyczne. 76. 75. zwinnością i celnością. 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. rż. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw. obręcze. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup. bez rygorystycznych przepisów. które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. w rzucaniu . W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. 7) kopne. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. 77. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). dobranej pozycji wyjściowej. Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. kolanowych i skokowych. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. są to zabawy: 1) ze śpiewem. piłki. 74. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . koncentrację. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. 5) bieżne. 3) na czworakach. Do 11. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. krwionośny. oprócz tych. woreczka czy lotki.

10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. Ustawienie: luźna gromadka. a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. rż. Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. chorobą podyktowanych warunkach. U w a g a . wchodzą na płoty. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. np.kinezyterapeuta.nie powinny odbywać się na gołej podłodze. np. najczęściej ma również uraz psychiczny. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji.zabezpieczyć samowolne. przyspieszony rytm oddechowy i tętno). przewiewny. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi. np. rzuty piłeczkami do określonego celu. gdy jest zimniej. Człowiek. Powyżej 12. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. 6) zabawy z mocowaniem . 169 . niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi.zabezpieczony. 4) bieżne. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. Chorzy apatyczni. a nawet kamienie.ądy. w nowych. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. zabawy ze śpiewem. Boisko: równe. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. u „wygranych" nadmierną radość. np. jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd. może wywołać u „przegranych" agresję. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami. Resztę pacjent musi zrobić sam. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. np. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. przez upadek do tyłu. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. którego dotknął uraz fizyczny. np. Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych.3) zabawy z mocowaniem. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. U w a g a . Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. pagórki. 168 4) użycie przyborów . Boisko: dowolne. niż przewidywano. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . Przybory: zbędne. odpowiednio obcisły. lecz na materacach. większość z nich można zmodyfikować tak. 2) strój ćwiczących . 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. 5) rzutne. dowolnej wielkości. 7) kopne. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. W przypadku zmiany warunków na inne. Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. niewysokie drzewa. 3) sala gimnastyczna lub teren . można też zmienić tok lekcyjny.niezbędne spodnie.nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. szczególnie u dzieci i młodzieży. zrezygnowani swoim stanem choroby.5 godziny po posiłku). Przebieg zabawy. niż były przewidywane. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. bladość lub zaczerwienienie twarzy. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. np. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. 7) zabawy na czworakach . pokonywać „samego siebie". gdy dzieci są rozbiegane. Aby władać własnym ciałem. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich).nie krępujący ruchów. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. 6) skoczne.

jak też wszyscy inni. Boisko: dowolne. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. Przebieg wyścigu. Kto nie zajmie domku. Mijają się z prawej strony. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. wkładają między swe głowy piłkę. Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. Przebieg zabawy. które pary przenoszą na metę. Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi.). Należy zwracać baczną uwagę na to. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. Z linii startu wybiegają wszystkie pary. „Toruń" itp. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. gdy piłka wymyka się z łapek. aby nie wypadła. musi być przeprowadzona konsekwentnie. W czasie biegu głośno krzyczą „hura". Przybory: piłeczki kolorowe. Gdy piłeczki potoczą się dalej. w środku którego siedzi „mruczek". różni się tylko tym. głośno krzycząc. podrzucają. której udało się najszybciej wykonać zadanie. 170 . baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. Boisko: dowolne. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". na s p a c e r . na spacer" . które objąwszy się w pasie. skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem. Potrącają je łapkami. że pieski chodzą na czworakach. tworząc koło lub półkole. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. biegną za nimi na czworakach. tj. Domki rozmieszcza się dowolnie. pilnie śledzi ruchy wezwanego. wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. które ustawiają się parami w dwu rzędach. Ten. Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. Odmiana. Odmiana. krzakach. Na zawołanie prowadzącego „pieski. Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. Zarówno wiec dzieci będące w kole. U wa ga . z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. czając się i skradając. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. a podczas mijania się głośno krzyczą. Zespół dzieli się na dwie grupy. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła. Po zajęciu miejsc na mecie milkną.Przybory: zbędne. składając przy tym piękny ukłon. Na sygnał zmieniają miejsca. Co najwyżej. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce. za drzewami itp. Przebieg zabawy. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. Wygrywa para. podróżny woła „Warszawa". popychają. Przebieg zabawy. zostaje podróżnym. jak małe kotki. Przybory: zbędne. Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. Przebieg zabawy.wybiegają one ze swego ukrycia. w schowkach. starając się jak najszybciej dostać do mety. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. Dzieci. ale parzysta. Boisko: dowolne. podskakują. U wa ga . przebieg zabawy taki sami.dość niechętnie. ociągając się. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. Ustawienie: na linii startu stoją pary. powoli. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. do domu -dzieci. Na sygnał wszyscy wybiegają. unikając potrąceń. Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. Przybory: kolorowe szarfy. na spacer". W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. Boisko: dowolne. do domu" . Z tej pozycji na ponowny sygnał. Boisko: równe. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. Odmiana. mocno ją przyciskając. „Kraków".p i e s k i . Przebieg zabawy. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. wracają biegiem na miejsce poprzednie. U w a ga . jak to czynią kotki. aby biegnący mijali się z prawej strony. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna.

przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. aby dalej szukać pożywienia. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. Przebieg zabawy. trzeciego itd. Jeśli i podający piłki nie schwyci. Przybory: zbędne. że wprowadza się w ruch kilka piłek . Wygrywa ten. Odmiana. Przebieg zabawy. Lewo. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. 172 . Boisko: dowolne. boczne.. wymijają się i równocześnie „rżą". Na starcie ustawiają się dwa rzędy.Uwaga. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. Boisko: dowolne. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak.z jednego miejsca. „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. przedostała się poza nie. U w a ga .„przesyłek pocztowych" . jednej „stacji nadawczej". Ustawienie: półkole. Przebieg zabawy. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. Z kolei piłka wędruje do drugiego. Rzuty mogą więc być górne. które układają na oznaczonym miejscu. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. jak też i chwytnć w różny sposób. siedzącego naprzeciw. Przybory: zbędne. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. np. wracają. B(>isko: dowolne. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. Wszyscy wybiegają równocześnie. który pierwszy wprowadził ją w ruch. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. Boisko: dowolne. wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. który ją odrzuca.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. swetry itp. tj. jakie mają wykonać. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. Przebieg zabawy. Przebieg wyścigu. dolne. kto pierwszy wykona zadanie. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. U w a g a . w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. a gdy znajdą się w połowie drogi. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. ale parzysta. a poza nim „piesek". by tocząc się możliwie przez środek koła. Przebieg zabawy. było jednakowe. chwyty . to polecamy graczom ubrać się w palta. Ustawienie: luźna gromadka. Piłkę można podawać. uczestnicy stoją twarzami do siebie. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. Przybory: kilka szarf. w odległości 5-8 kroków. Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. przechodzi na lewe skrzydło. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. Gdy znajdują się one u celu. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. by zadanie. Polega na tym. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. kożuchy. Wygrywa rząd. obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych.oburącz lub jednorącz. to udaje się na lewe skrzydło. Dzieci naśladują konika. „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. równe. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. Należy jednak pamiętać. obok kilka mniejszych. Ustawienie: szereg na linii startu. Przybory: piłka nożna lub inna. Boisko: duże koło. z jajkiem itp. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. Odmiana.

Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. Organizacja i przebieg zabawy. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . dwóch sędziów. Organizacja i przebieg sztafety. dotknięcie biodrami podłogi. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. ściągających łopatki. posuwają się w stronę ławki. Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi.19 punktów. klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. np. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. Drużyna.mety. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka".mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny. dwóch sędziów. druga . Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. kreda. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. odpychanie się nogami od podłogi. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. na kocyku. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. ćwiczenie dla dzieci starszych. Ten.14 punktów. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie.w innym. Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. „falstart" zawodnika). po jednym dla każdej drużyny. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza. w wieku 4-7 lat. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. Następnie wykonują w „tył zwrot".19 punktów. Po przekroczeniu linii startu . Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. otrzymuje 15 punktów. falstart). Sztafeta jest zakończona wtedy. która ma więcej punktów. dowolnym kierunku. Sędziowie przy swoich drużynach. odpychając się rękoma od podłogi. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. mięśni pośladkowych. leżąc na brzuchu. która zdobywa więcej punktów. dotykanie klocków rękoma. Drużyna. toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. czyli stopowania. Drużyna. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu . Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. drużynie odejmuje się po l punkcie. która szybciej dobiegnie do linii startu . Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. który podąża ślizgiem do linii półmetka. podążają do linii półmetka. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników. Koło może być wiązane lub luźne. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. która pierwsza w całości dotrze do ławki. mięśni karku. Cel gry . Sztafeta kończy się. otrzymuje 15 punktów.do wiadomości prowadzącego. za którą znajduje się obręcz. Organizacja i przebieg sztafety. wysokie unoszenie tułowia. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. a sami stają na końcu rzędu. 174 175 . która zgromadzi większą liczbę punktów. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . w środku której są rozrzucone klocki. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. dotknięcie piłki ręką. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. U w a ga . Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. dwie piłki do koszykówki. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu . jakie zajmowali w momencie startu. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. Organizacja i przebieg wyścigów. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie.14 punktów. ugięcie nóg. Wygrywa ta drużyna. Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. oderwanie klatki piersiowej od podłogi. druga . twarzami zwróceni do środka sali. otrzymuje 20 punktów.tak aby powstał mur itd. dwie obręcze gimnastyczne. po jednym dla każdej drużyny. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali. ustawienie klocków nie stopami. rż. druga drużyna .mety. idzie do jego środka. na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. oraz celnego kopania. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. dwóch sędziów. pleców okrągłych i pleców wklęsłych). w leżeniu przodem na kocykach.mety. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. druga . Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). kocyk dla każdego uczestnika. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. Wygrywa drużyna. nieprawidłowy ślizg. dzieci starsze od 8. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca. mniejsze lub większe. kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). Wygrywa drużyna.

Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. której „strzały" były celniejsze. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. płaskostopia. drabinki przyścienne. pleców płaskich. oderwanie od podłogi klatki piersiowej. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. w której znajdują się wszystkie woreczki. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. Nie zalicza się rzutu. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. rozwinięcie precyzji ruchu.5 m i drugie duże. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. „Berki" zakładają szarfy. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). Wygrywa drużyna. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał. Organizacja i przebieg zabawy. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. odpychając się dłońmi od podłogi.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. Wygrywają ci. Wygrywa zawodnik w parze. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. które zdobędzie najwięcej punktów. Za trafienie woreczkiem do koła. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. 2 obręcze gimnastyczne. wyrabianie precyzji ruchu. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. pleców okrągłych. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. raz lewą nogą. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. pleców wklęsłych i płaskostopia). Sędziowie stoją przy swoich drużynach. Organizacja i przebieg zabawy. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m). Zabawa trwa 3 minuty. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. pleców okrągłych. jednak nie może być mniejsza niż 1. nogi ugięte w kolanach. aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. Organizacja i przebieg zabawy. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Zabawę powtarza się 4-5 razy. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. które zajmowali podczas rzutów. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. które było przed chwilą „berkiem"). który zdobędzie więcej punktów. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". Uczestnicy dobrani w pary. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. twarzami do środka. starając się.5 m. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. Organizacja i przebieg zabawy. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. osiowe odciążenie kręgosłupa. 177 . Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". lecę „w skrzydełka". wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu.-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. Wygrywa dziecko. kreda. Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. . 7a każde trafienie zdobywa punkt. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt.

Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. Druga noga pozostaje w tyle. twarzami do siebie. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). w których dwa będą niedozwolone (o tym. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. Organizacja i przebieg zabawy. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie.w dwóch szeregach. dwa. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. Organizacja i przebieg zabawy. Organizacja i przebieg zabawy. że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. w odległości l kroku od siebie w szeregu. które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. potem dziecko odsłania oczy i mówi. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. naśladując „skradającego się kotka". pleców wklęsłych. które dzieci zmieniły miejsce. gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. twarzami do siebie w odległości 2-3 m. gąski do domu". Wygrywa ten zawodnik z trójki. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). U w a ga . gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. indywidualnie dla każdego „zawodnika". Jeden trzyma piłkę. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). W ten sposób. zabawy orientacyjnoporządkowe. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Trafienie liczy się. Druga noga pozostaje z tyłu. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. zabawa wskazana w przypadkach skolioz. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. w ten sam sposób wraca na początek. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). Zabawa kończy się. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. wypychając piłkę. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. Piłki nie wolno kopać. Uczestnicy: dowolna liczba. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. Zabawy i gry ruchowe. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. np. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". Pałce rąk skierowane są do środka. z ramionami opartymi o podłogę tak. Należy podzielić grupę dzieci na pół. Trafienia nie zalicza się. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. Zabawą dla wszystkich dzieci. że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. młodszych i starszych. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Zawodnik broni się przed trafieniem. w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. które dzieci zmieniają miejsca. pleców okrągłych. aż do pełnego wyprostu. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. z tą różnicą. Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. Zawodnicy dobrani są w trójki. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. dzieci posuwają się do przodu. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. podparty). Trafienie zalicza się. Zabawę powtarza się 2-3 razy. które będą niedozwolone. mało jest takich. „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. U wa ga. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. Wszelkie zabawy wyścigowe. może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. płaskostopia.

najczęściej pchnięciem. Organizacja i przebieg zabawy. Organizacja i przebieg zabawy. Dzieci wykonują przy tym np. „Pieski" Przybory: zbędne. na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. 4 „skrzydełka" prawą ręką . Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. Także zabawy z pełzaniem. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. nos i podłogę. 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę. które zadanie wykonały bez pomyłki. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. następujące ruchy: l . Zabawę powtarza się kilka razy. np. ale też rzutami. Organizacja i przebieg zabawy. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. / określonym układem ramion. Korygując swoją pozycję. które odnalazły kości. twarzami do prowadzącego. nika zabawy.szarf obu kolorów. Doskonałą zabawą może być np.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary. „ Za gu bi on y kotek". poruszając się tak. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko. Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo.unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami. Wygrywają dzieci.„skrzydełka" lewą ręką.stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. czy się nie poruszają. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. Liczba uczestników: dowolna. n o s . lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie).w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. „w skrzydełka" w podparciu. Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. prostych ruchowo ćwiczeń . Prowadzący obserwuje zabawę. szukają kości. poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. Liczba uczestników: dowolna. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę. oprócz „ruchu zakazanego".. Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka".w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. Prowadzący stoi przed grupą.„łapacz" . „Kotek" cicho miauczy. p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. czworakowaniem . gdy odpowiedź brzmi „nie". gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. przez szarfę.klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. 180 „Lampa. Wygrywa to dziecko. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". jeszcze raz zostaje on szukającym. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". Liczba uczestników: dowolna. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. 3 . Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. gdy odpowiedź brzmi „tak". „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. np. jak każde może. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. Jedno dziecko . Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach. Zabawa kończy się. Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". Zabawa trwa około 3-4 minuty. Organizacja i przebieg zabawy. „poczta". wyścigi piłek w rzędach. Przebieg i organizacja zabawy. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne. Wygrywa osoba. Ruchy głowy powinny być obszerne. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. ładnie i poprawnie. na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . zamieniają się miejscami. wypowiadając na „3" swoje imię. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. Liczba uczestników: dowolna. a na „4" imię innego uczest-. Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". np. Dziecko wraca spoza koła i staje w środku.opuścić. obręcz. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty.

Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. których lokomocja jest wolna. biegając we wspięciu na palcach. Uczestnicy zabawy siedzą np.wydech. złożone materace itp. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. który będzie rozpoczynał „ruch". Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. drabinki. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". 183 .jak pieski na spacerze.na materace. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawa odbywa się około 1. którzy przed „berkiem" uciekają.2 punkty.starają się dostać na „płoty" . Zabawa odbywa się przez 2 minuty. twarzami do środka. Zaczarowane zostaje również to dziecko. U wa g a . Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach.nie mogą wpadać na siebie. Zabawa kończy się wtedy. stojąc na kocyku. Liczba uczestników: dowolna. Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. ławeczki. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. np. aby otrzymać liczbę punktów karnych. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują. którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. Zabawa odbywa się przez 3 minuty. gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. Prowadzący wyznacza jedną osobę. Dzieci. Liczba uczestników: dowolna. Przebieg i organizacja zabawy. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. w czasie 20 sekund. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód.w leżeniu. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. druga połowa poszukuje na następnej lekcji). w ślizgach. na czworakach. które utrzymają pozycję krótko i niedbale. który z piłką wchodzi do środka koła. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska".wdech). Liczba uczestników: dowolna. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością . Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. czołgają się lub pełzają . na której są drabinki. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. wyróżnia te.nie podając piłki. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. Organizacja i przebieg zabawy. Wygrywają ci zawodnicy. w odstępach 2-3 kroków między sobą. dowolnie poruszają się po sali . za drugim razem . „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. z układem ramion w „skrzydełka". kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. ławeczki. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. Prowadzący wybiera „berka". kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. na obwodzie koła. Zawodnik. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. przez dzieci. szkodliwy dla dzieci. którego oznacza szarfą. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. Organizacja i przebieg zabawy. w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy. Liczba uczestników: dowolna. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. Nogi mają wyprostowane i złączone. to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. możliwie leczniczą dla nich. Organizacja i przebieg zabawy. otrzymuje dodatni punkt. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. szuka następny zawodnik. którzy zdobyli po 3 punkty. Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. Prowadzący stara się te dzieci. i pozostaje w niej do końca zabawy. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. Jeżeli znajdzie za pierwszym razem. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie .l punkt. a za trzecim . Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. zdobywa 3 punkty. napinając je w „skrzydełka" .5 minuty.

Zabawa kończy się wtedy. kosz (wiadro). barkach i piętach. Opierając się na głowie. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi. asymetryczna praca rąk. Uwa ga. które najlepiej wykonały zadanie.ręka w lewo.aba\v i gier ruchowych.dzieci . Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. „Dżdżownice" Przybory: zbędne. Liczba uczestników: dowolna. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). złączone i uniesione do pionu. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. 184 . Organizacja i przebieg zabawy.na miarę swoich możliwości ruchowych . w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. które zdobędą najwięcej punktów. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. Prowadzący wyróżnia osoby. Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza. Zabawy i gry ruchowe. Zabawa odbywa się w czasie l minuty. Liczba uczestników: dowolna. Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. w środku którego ustawia się kos/. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. Liczba uczestników: dowolna. sztafety. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym. gry sportowe. Pokazuje on różne ćwiczenia.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. następnie unoszą w stronę głowy barki. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. Liczba uczestników: dowolna. a ręce wyciągnięte w bok. po czym powtarzają ruch. Prowadzący. Przebieg i organizacja zabawy.nie popełniły błędu. „ręce do góry" . z rękoma i nogami w górze. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. W większości gier sportowych. „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej. c/. podając wymienione hasła. które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. Przebieg i organizacja zabawy. nogi wyprostowane. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy".oderwanie klatki piersiowej od podłogi. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. „ręka w prawo" . Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. Liczba uczestników: dowolna.dzieci . lub że pada większy deszcz . Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy. np. że pada mały deszcz. Niektórzy autorzy uważają. twarzami do środka. Zabawę powtarza się kilka razy. klaszcząc . obserwuje dzieci. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. „leżenie przodem" . tylko z dalszej odległości . W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. Przebieg i organizacja zabawy. wtedy „wycieraczki" pracują powoli. które najlepiej naśladowały chrząszcze. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki. Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła. Wyróżnia dzieci.ręce w dół.w odpowiednim rytmie. Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. Wygrywają dzieci. przesuwają biodra do przodu. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu. Wygrywa to dziecko. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych. leżą na podłodze. w odległości 5-8 kroków. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m.ęsto stosuje się różne formy /. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. a następnie w Jewo. wyprostowane. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej. które . Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg.jako inna zabawa. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. które dzieci powinny wykonać odwrotnie. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. Organizacja i przebieg zabawy.dzieci .leżenie tyłem itd. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. mówi.

Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. dobiega do miejsca. 6. ale na wspólnej linii. 3. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. 13. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. dotknąć barków przeciwnika. ćwiczenia równoważne. z których każda ma swoje określone konkretne cele. np.). np. 1. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. 11. koleżeńskiej solidarności. 3) gry sportowe. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. Gry ruchowe. 5. a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. Wszyscy biorą udział w grze. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. 7. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). rzuty itd. bieżne itd. Gry r uc h o w e nych. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. biegi. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. naruszy regułę gry. wykonując zadania. np. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. dla którego jest to sygnał do startu. 4. 10. bieg w kierunku przeciwnym. Gry ruchowe. podobnie jak zabawy. zgodności działania. Z pomocą gier. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. szczególnie sztafety. że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym.Ryć. 9. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. 8. 2) sztafety i tory przeszkód. ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. woreczkami do kosza. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. w którym położony jest woreczek (zadanie). Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. 78. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. 187 . można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. 12. jasne i dokładne. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. Objaśnienie powinno być krótkie. np. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. b) indywidualne: np. podnoszenie ciężarów itp. kopne. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). jak: rzuty do celu. zmienia go i szybko wraca. Może to być któryś z ćwiczących. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. z takimi elementami ruchu. wspinanie. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie.

tory przeszkód są różne. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco. 2) ustawić je we właściwej kolejności. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . . Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne. 188 . 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego.H. ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). Obcowanie z muzyką. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Cooper był jego prekursorem. czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. W terenie przeszkody mogą być naturalne.sztuczne. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych.określenie czasu pokonania toru przeszkód. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. Start . może często zastąpić te doznania. Ćwiczenia talii 4. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu. powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. wzbogaca osobowość człowieka. nastrojowym. jak i niepełnosprawnych. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach. J. Fonda. Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. pop lub country. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy.kondycyjny (ścieżka biegowa). że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora. Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. Dziś są popularne w całej Europie. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. Każdy startuje indywidualnie na czas.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu.sprawnościowy. komu mają służyć. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii. który poprawia przeszkodę i sprawdza. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie. Ścieżki zdrowia. Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. Liczba uczestników dowolna.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. Przeszkody są tak zaplanowane. W Polsce jest ich już bardzo wiele. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. Rozgrzewka 2. Prowadzący w sposób umiejętny. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu .zarówno dla osób zdrowych. czas i sposób wykonania. Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". 5) dobrze zorganizować sędziowanie. uprawianie jej lub słuchanie. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego.na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. Meta . Ćwiczenia nóg 5. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. Propagatorką aerobiku była J. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. W zależności od tego. Ochrona . Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . a ustawione w sali gimnastycznej . Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. określając ich liczbę. Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej). wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. natomiast K. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. Ćwiczenia ramion 3.jest to rodzaj treningu obwodowego). Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia.

Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. wyciągnąć głowę i RR w górę. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym. powinien zasięgnąć porady lekarskiej. Zgiąć kolana i skłon T w przód. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. • znajomości wszystkich ćwiczeń. który przekroczył 40. śpiew. Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). • prawidłowego. 1. a instruktor powinien skontrolować. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. biodra. pośladki. ich trudność. Aerobik ćwiczą nie tylko panie. RR wzdłuż T. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. dokładności i zgrabności ruchu. • posiadania uzdolnień muzycznych . W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. Jak w ćwiczeniu 1. • minimalna liczba powtórzeń to 8. • uważnego obserwowania ćwiczących . aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji.poczucia rytmu i frazy muzycznej. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. ale jest też bardzo przyjemna. Powinien tak dobrać ćwiczenia. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. 191 . w Polsce mniej znana. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta.5 do 2. przyjemnością i radością. mocno napiąć mięśnie brzucha. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). 5.. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. stopach i biodrach). aby poprawiały one ogólną kondycję. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. śmiech i głośny wydech. stopniowo i powoli. 2. 4. pani Callan. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). • elegancji. swobodny. RR daleko. W aerobiku zdarzają się kontuzje. 3. ułożenie ramion i nóg. nie krępujący ruchów strój. krzyk. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. Ćwiczący. Wtedy trzeba odpocząć. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. Trzeba czuwać nad tym. tułowia i ramion. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. liczbę powtórzeń i czas trwania. które powinny odbywać się na bazie muzycznej.NN wyprostowane. przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. ale przy ochronie paskami na dłoniach. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. talia. są odpowiednie dla wieku. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. Pozycja wyjściowa stojąca . wolno pospacerować. dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). RR daleko przed siebie. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń. rż. rozluźnić się. Całość powtórzyć 5 razy. Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund).5 kg. oczywiście pod warunkiem. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. od których zależy ładna sylwetka ciała. uda).wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. lecz zmieniając pozycję wyjściową. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. ale i panowie. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących.

w których zawsze występuje element biegu itd. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. Korfball jest grą koedukacyjną. np. pamiętając jednak. elementy sportu gimnastycznego. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec . Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. Nie wolno faulować. 2. zawodnicy podają piłkę między sobą. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku. ze środka boiska. Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. wybijać lecącej piłki. Nie wolno biegać z piłką. najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m. którego wymaga. 79. 192 193 . Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. Wymiary te mogą być także większe. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. 3 chłopców i 3 dziewczynki.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. Jest to gra uniwersalna. Jeden zespół może wykonać to szybciej. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. Nie wolno grać głową. Wygrywa ten zespół. Nie wolno przebywać w polu bramki.drużyna B wymiary kosza Ryć. Zespoły: 2 zespoły.5 m. gry sportowe. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. a ruch. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1.drużyna A A chłopiec . pole bramki. Nie wolno bronić w polu bramki. punkty rzutów karnych i sędziowskich. 3. jego proste formy. Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała. kozłować piłki. w odpowiedniej odległości od kosza. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. Nie wolno grać nogą. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. popychać zawodników drużyny przeciwnej. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. Nie wolno kopać piłki. wspinanie się. przechodzenie przez kładkę. 4. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. długość 12 m. Mogą to być elementy gier sportowych. Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. Punkty te liczą się do wyniku końcowego.elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne .drużyna B Ą dziewczyna . 5. Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. dlatego gra toczy się także za koszami. długość 10 m. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. ćwiczenia koordynacyjne równoważne.dntźyna A O dziewczyna . lekkoatletyki. np. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników.

.

z określoną częstotliwością. którzy występują tylko w roli kibiców. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. rż. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. Ćwiczenia w wodzie. koordynacji ruchowej. związanych z występowaniem konkretnej choroby. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. cieszy się w grupie popularnością. Ćwiczenia wytrzymałościowe. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. Ćwiczenia indywidualne. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. 5 razy. ostre zapalenie stawów itd. z wyjątkiem tych. t.uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. co robi. Ćwiczenia oddechowe specjalne. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. Ćwiczenia oddechowe ogólne. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. zręczne. jak i przyszłych sukcesów sportowych. Turnieje korfballowe. który trafił do kosza np. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. Należy pochwalić zespół. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. nawyków płynności ruchu. podczas „olimpiady" przedszkolaków. kształtując swoją sprawność podstawową. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. Ćwiczenia poranne. może samo pobudzać inicjatywę grupy. uczy się panować nad swoimi reakcjami. samodzielne. Dopiero dziecko powyżej 3. staje się bardziej zdyscyplinowane. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. Są to ćwiczenia. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. np. siły i wytrzymałości mięśniowej. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. Dziecko. Ćwiczenia siłowe. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). kierowany. V. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas.a drugi wykona więcej celnych rzutów. 194 . Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". ciężki stan ogólny. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. Warszawa 1996. skupiają rodziców. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. można włączyć do ćwiczeń grupowych. staje się zwinne. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. Ćwiczenia zespołowe.

poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. np. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. np. Są to ćwiczenia. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. Ćwiczenia jednostronne. Ćwiczenia szybkościowe. Ćwiczenia asymetryczne. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. hantle). bieżni ruchomej itd. Ćwiczenia taneczne. Ćwiczenia izotoniczne . nerwowego i krążcniowo-oddechowego. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Są to ćwiczenia o równomiernym. np. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. „obsługujących" określone części ciała człowieka. Ćwiczenia akrobatyczne. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. Są to ćwiczenia czynne. Ćwiczenia z przyborami. Są ćwiczeniami. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. Ćwiczenia zwinnościowe. Ćwiczenia równoważne. Ćwiczenia czynno-bierne. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami.prowadzone. Są to ćwiczenia czynne. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Ćwiczenia o charakterze statycznym. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Wymagają płynności. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca. Ćwiczenia rozluźniające. Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. Ćwiczenia intensywne.). utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). w pionie. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). Ćwiczenia koordynacyjne. . Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. Ćwiczenia izometryczne . przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. Weissa. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. które rozluźniają określone. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. szybkości i koordynacji ruchowej. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. wykonywane w specjalnych sytuacjach. ręce kinezyterapuety. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. Są to ćwiczenia. za pomocą których można poprawić. Ćwiczenia wszechstronne. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia symetryczne. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. Ćwiczenia na przyrządach. Według okieślenia prof. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. Ćwiczenia antygrawitacyjne. Polegają na skurczu izometrycznym. obszerności ruchu w stawach. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. przez położenie woreczka na głowie. Ćwiczenia relaksacyjne. koordynacji i odwagi. Ćwiczenia uspokajające. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). Ćwiczenia bierne (test 0). Są to ćwiczenia.). dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia. przy użyciu siły zewnętrznej. muzykalności i estetyki ruchu. Ćwiczenia kształtujące.patrz ćwiczenia dynamiczne. Im ruch jest bardziej „sprężysty". np.Ćwiczenia gibkościowe. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. szybkości. tylko jednej strony ciała. który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. Ćwiczenia redresyjne. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. Ćwiczenia wolne. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. Ćwiczenia wybiórcze. Ćwiczenia specjalne. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. niejednokierunkowe. Ćwiczenia wspomagane . intensywnym działaniem chorego. np. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. sprężyny itd.patrz ćwiczenia statyczne.

Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. Zasada świadomości i aktywności. gdy cała noga jest w gipsie. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. gdyż razem stanowią metodyczną całość. Opierają się one na analizie procesu nauczania. Ćwiczenia manipulacyjne. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. 199 . dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. Zasada systematyczności i trwałości. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. a nie w istocie ich treści. Są to ćwiczenia chwytności rąk. Uwaga. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. nie objętych unieruchomieniem. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. 3. Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. Ćwiczenia chodu. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. Zasada poglądowości i dostępności. np. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. np. Zasada wszechstronności i zdrowotności. Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. 2. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). a tylko staw biodrowy jest wolny. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. Ćwiczenia ipsilateralne. Zasada aktywności i świadomości.Ćwiczenia kontralateralne. 4. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. gdy prawa noga jest w gipsie.

W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. np. Małe dzieci. Umiejętności dydaktyczne. że osoby niepełnosprawne. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. jest wielką atrakcją. a potem jego szczegółów. Nauczyciel. to dlaczego i na czym polegają błędy. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. U dziecka chorego. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. Chęć wyleczenia. Bywa też tak. bawić swoich małych uczestników. gdyż jest ona jednoznaczna. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. staje się świadomą. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. doznania przyjemności.ys/yć spontaniczność. Umiejętnie. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. gdy jest źle wykonany. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . bez zaangażowania emocjonalnego. I dopiero wtedy . Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. d/ięki analizie wzrokowej. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. zniechęcają. mają świadomość. Należy pamiętać. Ponadto używanie krótkich. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. trochę zabranego prze/. wyobrażenie o ruchu. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. Taki ruch trzeba pokazać. czy poprawnie wykonuje ruchy.tak objaśnia ćwiczenia. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. Osoby dorosłe. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej. /. l te c/. z którym przeprowadza ćwiczenia. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. ale znajdą psychiczne wytchnienie. a jeżeli źle. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. żeby skutkowało. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. los dzieciństwa. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu.ynniki muszą być zaspokojone. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. lecząc.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. głównej zasady ruchu. fachowych określeń. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia. ciągle powtarzane. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. bez zbędnych przerw. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. które są dzieciom potrzebne. po prostu jako niedobre lekarstwo. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. oprócz chęci zabawy. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. Osobowość nauczyciela. Poprawianie błędów musi tak przebiegać.w zależności od rodzaju zespołu. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. jaki stawia przed lekcją ruchu . Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. musi wiedzieć. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. w wyniku której dzieci stały się niesprawne. im jest ono starsze. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. Tym ćwiczeniom powinna towar/. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego. ćwiczący uczą się ruchów. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. i celu. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. czego ma uczyć. Nale/. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). obok naturalnej potrzeby ruchu. wynikającej z choroby. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. wychwyt z karku. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność.byt łatwe zadania ruchowe. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. przyczynia się do tego. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. które trzeba zażyć. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. nie wymaga opisu szczegółów. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. Choroba. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. jak i psychicznym. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. że cała lekcja jest efektywna. forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. zarówno zdrowe. często z uczuciem zadowolenia.2. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. a dla osoby starszej. krótka. Demonstracja ruchu przyspiesza.

w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. przesuwając na bok łokcie. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. głowa w gó-rę. potem ze spuszczonymi nogami. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. jak i niepełnosprawnych. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. np. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. Chore dzieci nieraz nie widziały np. itd. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. rę-ka wy-żej.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. nawet w tych częściach ciała. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. Zasada systematyczności i trwałości. jego rozległości i skutków. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. np.urywanym lub przeciągłym. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. określających w danym momencie wykonywany ruch. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń. Hasło . głosem modulowanym . które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. na polecenie „wkładamy kapelusz" . Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). jaki upłynął od wystąpienia zawału. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). Małe dzieci. Rytm można zastąpić. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. wykorzystując czucie przez dotyk. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. by mógł służyć zdrowiu. rytmicznie. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie.dzieci rozszerzają kapelusz. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. doniosłe. skandowaniem sylab słów. jak i dla osób niepełnosprawnych. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku. Wiadomości na ten temat czerpie z książek. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. potem w siadzie na stołku). kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. Zasada poglądowości i dostępności. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. Taka lekcja jest krótka. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym. U tych ostatnich. który dzieci mają za chwilę naśladować. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. przystosowując nas do życia w określonych warunkach. Zasada zdrowotności i wszechstronności. które nie były ćwiczone.krótko. lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. zamiast liczenia.ustawiają się w szeregu. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. a na polecenie „dzieci robią płotek" . Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. zarabiając na siebie. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. W czasie pokazu należy zająć takie miejsce.dzieci układają dłonie na głowie. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. wykonując polecenie ćwiczenia. np. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . potem w siadzie .

Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. kierowanie własnym postępowaniem. korektywa. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. Zasady doboru treści. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. 2. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. od łatwych do trudnych itd. II. by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. czego należy się uczyć. gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. wyniki kształcenia będą optymalne. jak najlepiej nauczać i uczyć się. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. S. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. na ogół nie należy uczyć następnych. L Zasady doboru treści. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia.umiejętności. Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. planową pracę z uczniami.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. II. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). 204 4. W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. 2. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud.teoretycznej i praktycznej. 5. Współcześnie (np. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). zajęcia na obozach letnich). Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. samokrytycyzm. Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). wzmacniają pozytywną motywację do nauki. które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. 205 . W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne. 1. gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia.). Strzyżewski) wyróżnia się: I. 1. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. a także pedagogiki wychowania fizycznego. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. 3. świadomy. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. prace społeczno-użyteczne. treści nauczania wskazują. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych.

a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia.syntetyczna . Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej. wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. osiąga cel. słowne. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący .polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. precyzyjne określenie zastosowania. Metoda kombinowania . Metoda całościowa . wiadomości oraz przekonanie. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. jaką daje im ruch i zabawa. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy. 4. 206 2.3.uczącego zarówno osoby zdrowe. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). Oznacza określone cechy.korelacji z innymi przedmiotami nauczania. w życiu dorosłym.droga. Uczeń. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. ale także kształtować cechy osobowości. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. Metoda analityczna . takie jak: świadome dążenie do celu. systematyczność.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. Całkowicie i z wielką ufnością. sposób postępowania.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. Dzieci niepełnosprawne. od łatwego do trudnego. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. korekcja postawy. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. Wyróżnia się następujące metody: 1. 3. techniki sportowe gimnastyczne. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. głównie biologicznymi. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . Współcześnie postuluje się. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. 5. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo. działania praktycznego oraz problemowe. Metody służą do rozwiązywania problemów. wprowadzając następujące metody: poglądowe. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań.). a nauczyciel mu w tym pomaga. środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. i wreszcie zadania problemowe. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. bo lubią zabawę i chcą się bawić. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. Wiedza ta. aby osiągnąć jakiś cel. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci. zdobywają nowe nawyki ruchowe. pragną radości. modyfikując je w zależności od leczenia.nauczania ruchów w całości. Chcą bawić się. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania. tak jak dzieci zdrowe. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości. żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. rehabilitacja ruchowa. określenie kolejności następujących po sobie czynności. taktyczny lub obciążeniowy. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. jak np. realizując zadanie ruchowe. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). Wyróżniają zadania ściśle określone.dorosły i dziecko. logicznej ciągłości ruchu . Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą. w okresie dorosłości. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. a w przypadku wychowania fizycznego . Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. od prostego do złożonego. zadania częściowo określone. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. 207 . jak i osoby niepełnosprawne. Dzieci się bawią.

Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. który komenderuje grupą. szybkość całego ruchu. ale znacznie /. 1. głównie gimnastyki). podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v.realizacja zadań ścisłych. takich jak np.według przekazanego wzoru).modyfikowana. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym.metody proaktywne. 2. gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. nie tylko w sporcie gimnastycznym. Metoda naśladowcza ścisła (bodźce . Metoda ta. usamodzielniające. Metoda naśladowcza ścisła . Ćwiczenia wykonuje się. rodzaj ruchu.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego.metody odtwórcze. odbiorcy ćwiczeń . Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego. 1. Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. polecana szczególnie dla dzieci).metody kreatywne. Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie.. II. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). np. 4. 2. konieczna motywacja własna u ucznia). by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej.realizacja prostych zadań w sytuacjach. wzmocnienie określonych grup mięśniowych. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. Metoda programowego uczenia się . Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. niezbędna motywacja własna). niezbędna jego twórcza inwencja). Skinner. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej. amplituda ruchu. a nawet jakiejś fazy ruchu. 1. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści. 2. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. także zdrowych. często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . tablice. 2. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia. niezbędna motywacja własna u ucznia). 3. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. np. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń.stnła w łatach 50. Metoda zadaniowa ścisła . chyba że zaistnieje określona konieczność. 3. 208 209 . liczba powtórzeń . Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej. konieczna motywacja własna u ucznia). np. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1.F. indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań.reakcja . Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny. 3. gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. jej twórcą był B. III. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu). Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . Zadania ściśle określone . zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się. Zadania częściowo określone . opisy. Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych. stabilizacja odcinkowa.

spełniają też funkcję rekreacyjną. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. Metoda zabawowo-klasyczna .realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami.. przeskocz itd.specjalnie wytyczona trasa. Różnica między tymi metodami polega na tym. Wyrabiają samodzielność. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane. ćwiczenia równoważne. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. dokładność. która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. rzutu. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka.samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. skok. Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . pokonywanie schodów o różnej wysokości). takich jak chód. Metoda programowego usprawniania się . przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. Strzyżewski. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). rzuć. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. chwytu oraz zwisy. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny). zwierząt. odpowiedzialność i uczciwość. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. bieg. który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. nie wymagające długich wyjaśnień. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. eliminowania brawury i brutalności. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. wytrwałość. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. skocz. pokonywanie przeszkód. Nauczyciel w każdym momencie pokony211 . szczególnie dzieci niepełnosprawnych. postaci z bajek. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu. Dokładnie określa pozycję wyjściową. nagana zniechęca.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". kształcącą i wychowawczą. 2. gdy nauczyciel ją przerwie. wiatr. . W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. które regulują przebieg gry). 4. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). mechanizmów. kształcą także cechy charakteru. związaną z wykonaniem określonej czynności. Metoda zabawowo-naśladowcza . Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej.Metody usamodzielniające 1. poprawienia cech motorycznych. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. zjawisk przyrody. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta.realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. której twórcą był R. zrozumiałe. Zabawa kończy się. Może to być np. takie jak opanowanie. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. Współcześnie ta metoda nauczania. takich jak grzmot. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. oprócz zabawowej. zaradność. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. 210 3. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. zdyscyplinowanie. Są to także ruchy wspinania. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. dogoń. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela.realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci. łatwe. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. odwagę. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. w grze ruchowej przepisy. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). jest bardzo potrzebna. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. Pochwała mobilizuje. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. czworakowanie. Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. deszcz itd. że inne są cele. które mają zastosowanie w życiu codziennym. pełzanie. oraz część fizjologicznohigieniczną.

Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . np.stosowana przez poznańskich naukowców. pomysłowości. z ruchem (jak wygrać mecz. W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. Niektórzy autorzy. jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej. uważają.w kontekście metody nauczania. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. zabawy itd. określenie . Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". WSiP. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. następujące: „Wyprostować kolanko. np. jego estetyki i prawidłowości". Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym. I tak trzymać. Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej. wszechstronności ruchów.zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów.czy też z troski o własne dzieci. Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". Warszawa 1996). sceny mimiczne. służąc własnym przykładem. że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. jeszcze bardziej. tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową. np.twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . Jest ona oparta na podobnych zasadach. Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . W czasie wykonywania ćwiczeń~^.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. Polecenie może być np. Metoda problemowa . Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. w życiu dorosłym. uczy dokładności ruchu. szczególnie dzieci). prościutkie. Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. licząc 1-2-3-4-5-6. Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych. Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. inicjowanej przez nauczyciela. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia.zasada stopniowania wysiłku. u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. zawsze trzeba mieć na uwadze to. ale i zbiorowych). na korytarzu itd. Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych. Metody twórcze 1. z jaką związane jest dane określenie. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . ponieważ. Spróbujmy jeszcze raz. Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego. gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda.zachęta. Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. oraz z rozsądku . np. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) . asekuracja i pomoc.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu.forma zabawowa itp. Tylko pamiętajcie. np. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. że noga to prosty kij". 2. Laban) .zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. gdy 213 . w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych.dla zdrowia . W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych. z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. fantazji. odpocząć. w szkole i przedszkolu.). Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów .sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później.

Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe.współcześnie bardzo propagowany. Form a s t a c yj n a : polega na tym. 2. Przykłady obwodów stacyjnych 1. że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania. • formy prowadzenia zajęć. 3. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. fizjologicznym i psychicznym. które składają się na obwód stacyjny. zwroty w miejscu.metody nauczania. stosuje różne formy podziału uczniów. Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. zależnie od liczby dzieci w klasie (np. Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. półkole. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. rząd itp. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi. w ruchu itp. gimnastyka przyrządowa. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. Odliczanie. ścisłe). Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. słuchowe . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. • formy porządkowe. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. odtwórcze.sprawność na to pozwala. Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). grupy. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. gromadka. wycieczka. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. imprezy rekreacyjne itd. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). 80. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. bezpieczne i atrakcyjne). chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. lecz również na tym. Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. pary. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. po czym wstępują z powrotem do zespołu. Mechanizm poznawczy . a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). pojedynczo lub w parach. Ustawienie ćwiczebne: luźno. bardzo lubiane przez ćwiczących. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. dotykowe. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg. kolumna ćwiczebna. że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. Dodatkowe podziały to drużyny. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . zajęcia śródlekcyjne. Formy podziału uczniów Nauczyciel. 2. dwuszereg. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym.

konkretnej lekcji. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym. .częściowo sztuczne. F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących. Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym. np. Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji. hantle.organizowanie grupy. „po swojemu". dorośli .kształtowanie prawidłowej postawy. Lekcja wychowania fizycznego. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. na jaki pozwalają warunki. Zespół ćwiczących. lekcji gier i zabaw ruchowych. sanatoriach.w warunkach terenowych. b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti.Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć.końcowa. na torze przeszkód w określonym kierunku.w szkołach. Tory przeszkód mogą być naturalne . określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część . Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń.kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. który orientacyjnie wskazuje.podanie celu lekcji. . zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane .wstępna. osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób. Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania./. ~ skupienie uwagi ćwiczących. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas . Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących. . Tok lekcyjny jest to ogólny schemat. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie.główna. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd. . młodzież. II część . . przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania.na kilka czy kilkanaście lekcji. lekcji gier sportowych. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach. jako podstawowa zorganizowana forma zajęć. Często nie jest to typowa sala gimnastyczna.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. ogniskach sportowych. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa. Istnieją różne typy lekcji. . jak strumień. na której odbywają się ćwiczenia. Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve .zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/.zadania specjalne. częściowo naturalne.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego.nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci.w szpitalach. 217 .ęści głównej.nawiązanie kontaktu z gtupą. sekcjach sportowych. których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej.y jednej. poprzez który nauczający . . wynikające z konkretnych treści części głównej (np. nianiu leczniczym. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/. .mu. I I I część . laski gimnastyczne i inne).acych do zadań oczekujących w c/. 81. oparta jest na toku lekcyjnym. Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się. . jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. Zadania: .przygotowanie organizmów ćwic/.

Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . . głównie z grupy ćwiczeń stosowanych. skoki w miejscu. Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej. doskonalenie koordynacji ruchowej.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. aktywności. Środki: Ćwiczenia. .a £ co •f——r l ._CT <g ft.utrwalające nawyki prawidłowej postawy. /// część .marsz. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna.opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych.czas. . a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze.gry i zabawy relaksacyjne.przećwiczenie mięśni. których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy. . biegi. układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. na przyrządach. wytrzymałości._.musztra.glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności.trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. siły.przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku.Środki: . 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia. specjalne ćwiczenia oddechowe. jak: rozwój równowagi. Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy. .ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. 82. zdecydowania. . . zwinności.końcowa . od których zależy dobra postawa człowieka. Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych. // część .nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). nawyków w zmieniających się warunkach.oddechowe. Zadania podstawowe: . poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych.stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu. doskonalenie cech fizycznych. ćwiczenia z elementami korekcji postawy. . . W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. . Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut. Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji).podsumowanie wyników lekcji. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących. czołgania. ćwiczenia (rozluźniające) równoważne.kalorie i osi odciętych . t—r± _*____J i f J c __. . Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. O) _. -t—-A l *p— o -3 —Js . moralnych i innych. Krzywa natężenia wysiłku. z przyborami. skoki. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. Wykres ma kształt paraboli. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia . ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. _.ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach.kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. . _* > -u\ < «-: •> C. uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut.rozluźniające. Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. Zadania podstawowe: . śpiew. wspięcia. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji. . śmiałości. . Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu.głównie ścisłej lub zabawowej. szybkości.ćwiczenia na szybkość reakcji. bieg. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć.wyciszenie emocji ćwiczących. roztropności. Poza tym: marsz równym krokiem. wyrobienie samodzielności. Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 . rzuty. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego.____ to.

w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć. 83. należy także wiedzieć i przewidzieć. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. krążenia Linia zerowa . że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami. 220 . a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć.tętno przed zajęciami Na skali po str.-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego). Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego.

Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność.stan ogólny i plan leczenia.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. lżejsze ruchy. są niedopuszczalne. ale zawsze powinna być taka. by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. np. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. Prowadząc konkretną lekcje. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. Przerwy. Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. W lekcji ruchów leczniczych. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń . R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. np. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. na różnych etapach lekcji. nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze".cszkód. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. a w lekcji ruchu leczniczego . podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. płci. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. amplitudą ruchu. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. szybki bieg i czołganie. ćwiczenia ramion. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. to można doprowadzić do nad221 . Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. kierunku ruchu. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. przygotowania fizycznego.

26 1.zależnie od wieku. . .58 4.50 45. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana. rzut do celu.ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko. . ale o umiarkowanym i średnim natężeniu. lecz powinny być wszechstronne. . niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.70-3. wytrzymałościowymi lub siłowymi.01 7.zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń.ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych.30 8. Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu. 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: . u osoby wytrenowanej więcej.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne.około 75 uderzeń.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym). . Krawczyńskiego. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna .28 1.0-20. 4500 ml . z wyjątkiem treningu specjalistycznego.37 1.32 0.28 0.40 6.52 3.13 10.48 10. .0 10. niewiele przekracza 120/80 mm Hg. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń.50 9. norma ciśnienia . Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.około '/2 litra na minutę.na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych.około 24. będą celowe.09 1.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie.zależnie od wytrenowania).2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m . gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć.10 0.63 2. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii. takich jak np.60 2. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji. liczba oddechów .0 1. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4.25 0. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia.90 5.0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód.mężczyźni. Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące.około l litra na minutę.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0. ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie . Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia.dorośli 16-18.80 1.10 1. Serebrianikowa i in. Ilość wydychanego powietrza różna. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4).ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego.14 4.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych.0 2. . dzieci .14-14. o średniej . o dużym natężeniu. Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.63 0.0 13. przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy. . Bodźce ruchowe są to ruchy.05 37.52 6.0 8. które stanowią treść ćwiczeń. Im większe jest wydatkowanie energii.90 2. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów. Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych.tzn.2-4. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę. w ten sposób.8-2. 223 . podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności . Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety.5-19.28 6.78 10.0 0.58 1.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną.0 2. ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji .0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1.8 1.1 6. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę.16 2. Krestownikowa. tym większe zapotrzebowanie na tlen.

ruchy symetryczne antygrawitacyjne. . . albo wreszcie . W lekcji ruchu leczniczego zdarza się.dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. siła.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe.ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. .zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. początkującymi i osobami starszymi. . wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. wzmacniające mięśnie pośladkowe. o dłuższym czasie trwania. np.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy.w lekcjach. . Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym. ćwiczenia równowagi itp. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową. .) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. ale należy: . a jednocześnie stanowczość. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie..w lekcjach treningowych. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. życzliwość. w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych .stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. w bólach krzyża .ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich. w przypadku porażeń w paraplegii . od znanego do nieznanego. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci. Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć. szczególnie z dziećmi. stwarzając takie sytuacje.ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną. w zależności od tego. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. 225 . Sposób doboru ćwiczeń. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego.w czasie specjalistycznego treningu. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego.pozycje niskie. są podobne do lekcji wychowania fizycznego. należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. bez wzmocnienia mięśni grzbietu. leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha. Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem. W usprawnianiu Iccznic/. jak i właściwego rytmu ruchu. sprawność sportową .o obszerna. W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego.ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny). . 224 . takie jak up. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych. jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych.kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. . należy stosować wysiłki szybciej narastające. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia. szybkość.żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego. a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. od ruchów prostych do ruchów złożonych. pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. . jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania. . że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu.kinezyterapeuta i pacjent. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. wytrzymałość.nie zezwalać na to. . w wadach postawy . że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych.

np. • sport inwalidzki. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). • zabawowe. Wykonując różne czynności dnia codziennego. utrwalonymi. wymach itd.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). 4. utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . kinezyterapeutyczne. Metody jako sposoby realizacji nauczania. a także układu oddechowego. II Faza . Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. RR przodem w bok. Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. 5. • naukę chodzenia. który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni. wymach RR przodem w górę . z której zaczyna się ruch. odrzuty RR. Inni autorzy zaś (np. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. np. Rodzaj. PR w górę. Pewne.opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. serco-wonaczyniowego. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. zabawa właściwa. 2 odrzuty i powrót do pw. zrozumiały dla ćwiczących. klęk podparty . Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń.do jakiego położenia (w górę).jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. głównie krążenia i oddychania. • gimnastykę poranną. np. zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. Usystematyzowanie zasad. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). np. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza . np. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. chodzenie po schodach. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. układu nerwowego i dokrewnego. 3. 6. t/n. zawód listonosza. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. kierunek i amplituda ruchu. • metody treningu obwodowego. by mógł egzystować. np. wymach RR (przodem) . np. np. • zmodyfikowane. intensywnej pracy). a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. 226 To usystematyzowanie bywa różne. • mieszane (stacyjne. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. Nauczyciel określa główny układ ciała. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. przenoś. III Faza . pokarmowego. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. klęk podparty. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. Jest to samousprawnienie czynnościowe. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. zawód. można je kształtować i rozwijać. Pozycja wyjściowa. w zajęciach ogólnokondycyjnych. 2. startowe). • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). który często określa charakter ruchu: skłon T. wymach RR. bieg z wysokim uniesieniem kolan. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. 1. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go.jaka jest amplituda ruchu. • ćwiczenia w wodzie. stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. nie kierowane ćwiczenie. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. obrazowy. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu.wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny.tworzenie się nawyku ruchowego. c/ynnością częściowo automatyczną. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. zawsze przystosowany do warunków i możliwości.

trening wyczynowy. Warunki czasowe . Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. pojedyncze ćwiczenia. 3. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem. W zakresie umiejętności 2. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących. zajęcia gimnastyki korekcyjnej. Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . • grą uproszczoną. dość". szczególnie z dziećmi i młodzieżą. powiedzieć „i..lekcja. 3. to forma jest zewnętrznym kształtem. formy podziału. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l .sala..RR w dół.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym. leczniczy). Elementy gier sportowych. Frontalna. 2. głównie organizacyjnym. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1. pary. 2. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6. Nastawienie uczniów do zajęć 3. • grą właściwą. W zakresie wychowania. który 228 229 . że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania). Zajęcia w zespołach. 4 . Warunki organizacyjne . budową. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. drużyny.RR w górę. Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5. 2 . Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. zastępy stałe. Metoda sportowa . Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. Rozgrzewka. Warunki (miejsce zajęć. Obwód ćwiczebny. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji.ustawienie. w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. 5. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. • metodą wprowadzania fragmentów gry. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy. Indywidualna. Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. sprzęt. formy pozaszkolne.RR w bok. formę frontalną razem z indywidualną. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. W zakresie wiadomości 4. Stacyjna. rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. lecz powiedzieć „dość". że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu.doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała. np. zmienne.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela.. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu.RR w dół". zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . np.-met. Zdarza się bowiem. i składa się z następujących elementów: 1..RR w bok. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1.) Tok lekcji 1. postawa. boisko. przybory. teren otwarty. stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. 4. Jest to sygnał dla ćwiczących. na lekcji wf. Metoda może posługiwać się różnymi formami". W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia. często zmodyfikowane. układem. Warunki przestrzenne . W zakresie motorycznuści 3. 3 . np.

.:Pokażcie dzieci. Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 . 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1.. zbiórka.... Rozgrzewka 1......:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego.. 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1. podaje temat i /udania (bardzo prosto) N. „Wchodzenie po stopniach schodów" 6. „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3.. Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4...... przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N. Przyrządy: ... Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2.... Czas: 45 minut... 4 zestawy szarf kolorowych.. „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St. kto najwyżej skoczy 230 231 .. „Koci grzbiet" 5..... poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować.:Podskakujcie obunóż... W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U...jak mama waży sól" (na wadze) N. Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3. Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość... teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką. wykonują polecenia Nr .:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U. Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2. Strzyżewskiego) Klasa: I. Powitanie 3... .. równowaga 2................. Sprzęt: ..... naprzemienne przysiady i powstania U.....Wzór II Osnowa .krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U... prawą ręką N... unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7........ W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U. zwinność. maszerują w miejscu............ Zbiórka w marszu w parach 2... klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4. Zadania dydaktyczne: .. Podanie tematu i głównych zadań 2.. szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali........ „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N.. Miejsce: .:Pokażcie dzieci... Dla .. Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N. jak sportowiec wchodzi po schodach N. Podskoki „ fry N. naśladują rękami wiatraki . co kotek robi po przebudzeniu się N.. Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna. naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U......... poleca: RR w bok.. Zadania wychowawcze: 3.... pomagają i przyjmują informację 8. chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi. a ja zobaczę..... obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N. Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł..

3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. Czas: 45 minut.j. materace. bioder (pośladków).:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. Przekazanie uwag nt. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. przejść do siadu ski żyznego.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. obręcz. zasadnicza. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". barków. opuścić ręce. całym ciałem przylej. Całość powtórzyć 5 razy. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. . ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. . 2. Pw. skłania do zabawy z rodzicami N. Pr/eM.. 5 ra/. a drugie je naśladuje. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. obręczy barkowej.postawa zasadnicza. tyczne 4. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N. ławeczki. Kształtowanie umiejętności. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. zadań do wykonania - - N. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4. Motywowanie 2. po czym n. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2.<zy. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy.} w różnych kierunkach. chwyt przeciwna rck. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj. po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. woreczek w jednej ręce. Pw. współzawodnictwo w grupach.>j.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . kocyki. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. 4. piłki siatkowe. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. Powitanie. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. klatki piersiowej. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '.y w lewą stronę. worec/ck w ręku.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. łopatek. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. a drugie je naśladowało.i sygnał N. Woreczek w ręku. brzucha. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. nóg tlił. 5. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. Pw. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. Pw. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu.tilanie woreczka na przemian pod prawym. Zabawa skoczna: „Skoki" 5. po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów. postawa zasadnicza.'. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1. Stają tyłem i stoją prosto. 3. tworzy pary i zaleca. potem pod lewym kolanem. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N. postawa zasadnicza. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. Na przemian prawa i lewa ręka.

232 .

unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. palce obciągnięte.T prosty. dłonie skierowane palcami do środka. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. uniesienie bioder. Następnie prostują ręce. leżenie tyłem. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej.dzieci uginają ręce w łokciach. leżenie tyłem. 13. łopatki ściągnięte. pochylenie tułowia. RR w dół w skos. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz.dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. NN złączone. RR wzdłuż tułowia. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. powrót do siadu skulnego. Ruch: przejście do podporu tyłem. 2. Pw. Pw. kolana rozchylone. 14. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. 9. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. Ruch: przejście do siadu prostego. stopy złączone. Całość powtórzyć. Pw. naśladując trzepocące skrzydełka.wdech. Pw. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . Pw. siad skrzyżny. położenie. ręce oparte z boku. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. siad skrzyżny. kolana ro/. 7. rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. Pw. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). siad klęczny rozwarty. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". RR ugięte w łokciach. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. woreczek w dłoniach. Pw. 10. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. RR w górę w skos . siad klęczny. Pw. 7. 12. 1 1 . przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. klęk podparty. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. 4 razy 6 razy Starać się. RR pod brodą. Woreczek w ręku. RR w bok (woreczek przed stopami). stanie jednonóż. druga noga prostuje się. siad skrzyżny.wydech. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 .dłonie na barkach. dłonie skrzyżowane na barkach.wdech. 8.warte blisko podłogi. siad ugięty. potem zmiana nogi. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. szyja wyciągnięta. Ruch: skurcz pionowy. Ruch: RR w bok . Pw. 8. broda przyciągnięta. RR wzdłuż tułowia . Pw. 9. 3. woreczek na głowie. Pw. Pw. NN ugięte postawione na podłodze. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. skurcz pionowy . Ruch: przejście do „kociego grzbietu". podpór tyłem z nogami ugiętymi. leżenie tyłem. wytrzymać 3 sęk. zbliżają brodę do podłogi. Pw. wyrzucenie nóg w przód.ł 0 razy). Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. wydech. Pw. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. tułów wyprostowany. potem ruchy pływania żabką 6 razy. Pw. 6 razy w tył. tyłem podparty. RR skrzyżowane. przedramiona w przód pod kątem prostym). RR wzdłuż tułowia. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. przysiad podparty . Siad ugięty. 10. wyprosi ramion w górę w skos.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. Pw. broda lekko przyciągnięta. „Kurki piją wodę" . NN ugięte. 4. Pw. 6. łopatki złączone. Pw. stopy oparte na palcach. 6 razy Dozowanie . leżenie przodem. „Kurki trzepocą skrzydełkami". siad ugięty podparty. RR wzdłuż tułowia. siad płaski RR bokiem podparte. leżenie przodem . ramiona w skurczu z dłońmi w przód. „połykają wodę". Jazda na rowerze 6 razy w przód. lekko na palcach Broda przyciągnięta. powrót do pw. łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi.

jeden z ćwiczących w podporze przodem.'V jak naj. kocyki. Zbiórka. które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie . Tok Cześć I -wstępna. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. Po przerwaniu taktu lub melodii it-. instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)). wyprostowanego żołnierza. Ruch: marsz w podporze do przodu. kształtowanie sprawności ogólnej.-<! !<>/. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l. potem zmiana ćwiczących. Dziecko. Wygrywają d/irci. którzy nie znaleźli dziupli.. Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków). korekta postawy. Pożegnanie.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. Potem następna dwójka.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. Dzieci zmieniają stacje. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. szarfy. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę. Nie wolno poruszyć się. opierając nogi na swoich biodrach.-pocze< icm /ubawy iwKa/. Wyróżnienie najlepszych.„skrzydełko".ine ruchy. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. którzy bez błędu dojdą do końca. kocyk. Omówienie lekcji. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową.których nie wolno poka/ywać.czas ćwiczenia krótki. które nie zmienią miejsca. Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy .ieiinego. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. — Zbiórka .przechodzi do tyłu. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . Układ RR . Pw. materace. Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. które się pomyli i wykona zaka/. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali. Palce podwinięte. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi). przesuwa się do pr/o du o 0. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy. Czas: 45 minut.5 m. ale wyuczoną w czasie lekcji.po drugiej stronie sali.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. Uczniowie. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . stojąc z tylu. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa.w szeregu lub dwuszeregu. Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. ławeczki.iU. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć. Dziecko. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy. które potem dzieci powinny powióizyć. Podanie zadań lekcji. Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR. chwyta współćwiczącego za uda. Wygrywają pierwsi. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób. Pi/(. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali. Po dwoje dzieci porusza się po sali. drugi.

Pw. 9.5 m. 7. podpór tyłem. Pw. RR przodem w dół . Oparcie plecami o siebie. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. 2 . Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. stopy złączone ze stopami współćwiczącego. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku. druga na brzuchu. siad ugięty. Wytrzymać 3-6 sęk. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. w parach naprzeciw siebie. 6. 7. drugi przechodzi do leżenia tyłem. Pw. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami.ącego. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę.obni/cnie klatki piersiowej. w parach tyłem do siebie. 10. Ruch: chwyt za prawe dłonie. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. dotknąć brodą nisko przy podłożu. W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. stojąca. leżenie tyłem. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . Pw. przeciąganie się z mocowaniem. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. Ruch: wznos RR w górę w skos . Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. stopy oparte o podłoże.Tok Treść 2. 5. 1 . Pw. -wydech. stanie w lekkim rozkroku. 13. powrót do pw. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego.wznoszenie klatki piersiowej. 3. lewa ręka i prawa noga. RR wzdłuż tułowia. Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga.napięcie mięsni brzucha. Chwyi za ręce. RR bokiem w górę wdech. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. Pw. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. podpór przodem z nogami ugiętymi. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. stanie prawym bokiem do siebie. leżenie przodem twarzami do siebie. RR w górze. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". stanie tyłem do siebie. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. Wdech: 1 . chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. stopy oparte o podłoże. Pw. Pw. Pw. 6. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. siad prosty podparty. 2. Pw. siad skulny oparty na przedramionach. 8. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). Pw. Pw. Pw. klęk podparty.wdech. Pw. Piłeczka pingpongowa między nimi. Pw.rozluźnienie mięśni brzucha. siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. stanie tyłem do siebie. Ruch: naprzemianstronne. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. leżenie tyłem. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. leżenie tyłem. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. klęk podparty w parach. NN ugięte. chwyt za dłonie. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. Potem następuje zmiana ról. Pw. 3. Pw. udając jazdę na rowerze. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. leżenie tyłem. Łopatki powinny być ściągnięte. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. Pw. RR w bok. 4. Wydech: 1 .wydech. 2 . Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . Pw.5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 . Powrót do pw. Czworakowanie do przodu i tyłu. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód. powrót do pw. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana.

wygrywa ten. RR wzdłuż tułowia. leżenie tyłem.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód. naśladując „chód gąsicni cy". Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Pw.przewrót w przód na materacu .laska w zagłębieniu pasa biodrowego.bieg na czworakach . plecy wyprostowane. W ten sposób poruszają się po sali. leżenie przodem. 16. stopy oparte o podłogę. którego laska stanie prosto pierwsza. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej. Pw. Pw. siad skrzyżny. Pw. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk.przejście po ławeczce na czworakach . leżenie tyłem. Pw. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. leżenie tyłem na kocyku. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. 12. Prowadzący wyróżnia najlepszych. RR wzdłuż tułowia. RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. Obwód ćwiczebny . Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie.Tok Treść 8. po sali „chodem gąsienicy". 10. Powrót do pw. Pw.poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw. 3 . chwyt laski oburącz z tyłu. Przed każdym ćwiczącym leży laska.przejście po ławeczce w podpórce tyłem . Wytrzymać 3 sęk. Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył. Pw.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu .przewleczenie szarfy z góry w dół . 1 1 w a p a . siad na ławeczce. Wdech .pełzanie do mety. 2 noga lewa „zawija" palce. nieznaczny wznos bioder .laska przyciska klatkę piersiową. laska trzymana z tyłu oburącz. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym . tworząc nad podłogą jak największy łuk. RR wzdłuż tułowia. ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty. 1 \ . leżenie tyłem.napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. który składa się z trzech etapów: 1 . stopy oparte o podłogę. 9. 14. leżenie tyłem. wydech .ciężar ciała przenieść na prawą nogą. druga leży na podłodze wyprostowana) . 13. Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali. Powrót do pw. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się. Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą.

przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". Siad skrzyżny . potem przeciwnie. 9.cofania się na rowerze). Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. głowy i karku. Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. RR z laską w górę. Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". Może skakać tylko na jednej nodze. „Skrzydełko" lewą ręką. Siad skrzyżny. 8. Ćwiczenia mięśni brzucha. Wyciąganie głowy „ku słońcu". (Ruchy nóg w przód.„cyk-cyk". Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. 3.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. raz drugą nogę. stojąc na jednej nodze . Biedny wróbelek złamał nóżkę. Uciekający. wyróżnienie najlepszych. Wznos laski do góry tak. „Dzięciołki". Dzieci kładą woreczki na głowie. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . 2. lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). jak wróbelek porusza się na ziemi. prostujemy się. raz na lewej. plecy zaokrąglone. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. 2. Powrót do leżenia. Metody: zabawowo-naśladowcza. że jedziemy na rowerze. Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. a na „4" imię innego uczestnika zabawy. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski. „Chód wróbla". podsumowanie. łopatki złączone (dobrze) . to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). 3. skłon głowy w przód. Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. Następnie przytrzymujemy mocno kolana. twarzą do środka koła. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. Pożegnanie. Postawa wysoka. uwypuklając klatkę piersiową do przodu . Odwracanie laski do przodu. Zbliża się nieprzyjaciel. który ma złamaną raz jedną. 4.„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). „Ciekawskie dzieci". Ćwiczenie mięśni grzbietu. . Część II . Złamana nóżka ugięta w kolanie. 5.„bim-bam": bicie zegara. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha. laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1.końcowa Zabawa uspokajająca. zabawowo-klasyczna. Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. Nie kroczy jak my. Czy wiecie. potem ruchy nóg w kierunku głowy . Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. Opuszczenie laski na kark. Dzieci leżą na plecach. wypowiadając na „3" swoje imię. Ćwiczenia obręczy barkowej. Chwyt na szerokość barków. chwyt dłońmi na szerokość barków . Prawy łokieć do lewego kolana. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. przyciągamy kolana do brzucha. Dzieci leżą na brzuchu. 3. Chód z woreczkiem na głowie . 5.dziecko siedzi prosto. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. 4. Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . „Jazda na rowerze". Zbiórka. aby mu przekazać swoją rolę. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach.raz na prawej. 243 242 . Siad skrzyżny.dłonie na kolanach.po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. tułów lekko pochylony w przód. RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . Następnie naprzemiennie prostujemy nogi. Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". 4. Wznos laski w górę .dziecko siedzi krzywo. „Biedny wróbelek".główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała.bez pomocy rąk. Ćwiczenia brzucha. Dzieci leżą na plecach. Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6. „Skrzydełko" prawą ręką. Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników. Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. Przejście do pozycji stojącej . Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara . naprzemiennie obydwoma końcami. Dzieci tworzą krąg. 7. laski w dłoni. . ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca").wstępna 1.wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra".głowa do góry.wysoko. Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. Siedzimy niedbale (źle) .Tok Cześć III . żeby uchronić się przed schwytaniem. Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. 2. Ćwiczenie równoważne.

Najwolniej wzrasta głowa. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko.dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . u dorosłego '/x długo245 Ryć. Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii. staje się noworodkiem . wyjście z sali. co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci. Akt porodu powoduje. Dziecko rośnie. 3) schyłkowy . najszybciej nogi.od 25 do 40 lat. Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. •» . 84. 2) wczesne dzieciństwo . który co jakiś czas cichutko miauczy.samodzielnie żyjącym człowiekiem.od 15 do 18 lat.od O do 7 lat. Ćwiczenie uspokajające.dzieci prostują się. 2. // etap . Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" .od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . 85.wiek dojrzałości . podnoszą głowy. Ryć. narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych.szkolny . Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. 2) okres pełni sił . ściągają łopatki. Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. /// etap .od l do 3 lat. obejmujący: 1) okres niemowlęcy . wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach.Część III .od 18 do 25 lat.miękkie są elemenfy statyczne (kości).końcowa 1.od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . 2) średni wiek szkolny .od 40 do 60 lat. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła. Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka". Dzieci rozproszone chodzą po całej sali. 3) okres przedszkolny . a są to następujące okresy: / etap . Ryć. 87. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". W zależności od stopnia rozwoju kości. pożegnanie. „Zagubiony kotek". następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała. Ryć. 4) starość . a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane).od 12 do 15 lat.okres niemowlęcy i przedszkolny . 3) wiek młodzieńczy .od 3 do 7 lat. 244 .od O do l roku.n r ^ n 3. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych.od 60 lat. 86.od 7 do 11 lat. mięśni.

Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. rozrzutności ruchowej. Dopiero około 12. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. kształtuje swój charakter. Różne bywa tempo tego procesu. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. . dodatkowe. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. długi tułów. kształtujące i użytkowe. Dziecko szybciej się męczy. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. . Ciśnienie. siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. intelektualny oraz moralny dziecka. a ich natężenie powinno być niewielkie. angażując w tym ruchu całe ciało. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. krótkie kończyny). angażujące do pracy większe grupy mięśniowe.kształtowanie psychomotoryki. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6.ści ciała. Celem ćwiczeń więc są: . miesiąca chwyt jest precyzyjny. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. potrafi chodzić po narysowanej linii. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. a drobne zespoły mięśni słabiej. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek.łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . Unikać należy ćwiczeń intensywnych. obejmującym stronę biologiczną człowieka. brak opanowania. ale nie używając kciuka. naturalny głód ruchu. Około 3. Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko .kształtowanie estetyki ruchu. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. niecelowe. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. jest niższe. np. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. np.ręka". krótka szyja. odbicie. a przy tym o charakterze dynamicznym. Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe.harmonijny rozwój dziecka. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. bezwładne machanie rękoma. przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. spontaniczny ruch. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. a od 9. jest ruch. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. potem na jednej nodze. psychomotoryczny. ale i szybciej wypoczywa. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem. Często stałe jest ugięcie kolan. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. duża labilność . U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego.-4. w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. lot i lądowanie. a 8. miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. które dzieci lubią. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. miesiącem. poszanowania przepisów. Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. uczucia i siłę woli. współdziałania w zespole. jeździć na rowerze. 247 . Dzieci małe mają tzw. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. który jest dla niego normą. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. Wiek przedszkolny (3-7 lat). przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. stać na palcach bez pomocy. Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Dziecko w wieku 2. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. mimo większego przepływu krwi. Potem koordynuje rozbieg. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. uzależnionym od procesu chorobowego. . z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi.kształtowanie charakteru i cech społecznych. opowieści ruchowej. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego.

iccka rośnie szybko. prowadzonych co drugi dzień. szkoła). jak i nauczających. wydolność niezbyt duża. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. Dyscypliny rekreacyjne. 249 . jak nauka jazdy na wrotkach. pełzanie. skoki. 88. Dojrzewa psychika dziecka. Nie stosować skoków z dużej wysokości. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy. przezorności. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. w grupach starszych dzieci. rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących.7-11 lat. Dużo gier zespołowych. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. 3-letnich. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. klatki piersiowej.od 15 do 30 minut. spacery.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. rż. tułów). Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. chody. oraz wybuchy emocjonalne. około 16.ł długość. zbliżona do elementów sportowych. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. na rowerze. W grupach dzieci młodszych. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). 5-6-letnich . Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów. pojawia się menstruacja. Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . co powoduje nasilenie cech kobiecości. Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. zręczności oraz korekcyjne. Hartują swój organizm. Około 10. rż. 15 minut. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. Kościec jest jeszcze słaby. chody na czworakach. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. około 15. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. dużo korektywnych. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. deskorolce. na nartach. orientacja i zręczność ruchów. rż. Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe). że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. Serce d/. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. bardziej siedzący. gry zespołowe). jednocześnie hartując dziecko. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować . korektywny (stopy. Różnorodność rekreacyjna. wyciec/ki). pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. brzucha. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. ale nie za dużym. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. Chłopcy dojrzewają później.dłuższe okresy wypoczynku. sprzyja powstawaniu wad postawy. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. nawiązują przyjaźnie.na ławeczkach i drabinkach. uczą się samodzielności. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. Okres szkolny Młodszy okres szkolny . mniej siłowych. Nowy tryb życia (szkoła).męskie i żeńskie. gry. Intensywny w/rost kości n. W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. wspinanie (z asekuracją). Średni wiek szkolny (12-15 lat).biegi. te zajęcia powinny trwać krótko. grzbietu. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych . sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. jest czynnikiem hamującym rozwój. doskonali się koordynacja. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. Powinien nastąpić podział na grupy . Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. obręczy barkowej.

Należy prowadzić taki tryb życia. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia.. Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. sporty zimowe. wytrwałość uwagi. pogarsza się ogólna wydolność organizmu. Gdy człowiek zbliża się do 60. 7) zaburzeniom psychicznym. rż. Uczestniczący w zajęciach 251 .gry sportowe. np. choroby wrzodowe. w postaci lekcji wychowania fizycznego. w wieku 60 lat . rż. które mogą być stosowane w każdych warunkach. 6) otyłości i cukrzycy. ruchliwością. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). Zwiększają się możliwości wysiłkowe. Największe natężenie treningu można stosować około 18. w narciarstwie alpejskim. Następuje zrównoważenie psychiczne. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe". Zmniejsza się koordynacja ruchowa. choć narastający stopniowo. który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym. „młodym" wyglądem zewnętrznym. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). 2) niewydolności wieńcowej. rż. sporty wodne. 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. Ćwiczenia gimnastyczne. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. Należy zwiększać samodzielność. ukształtowane ruchowo. Podstawowe środki r u ch u : 1. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe).Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). w wieku 70 lat . i emocjonalnym. zależnie od możliwości ćwiczących. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. Zwiększa się koncentracja uwagi. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. zanika harmonia ruchów.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców.75-80% sprawności maksymalnej. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze . Reasumując. i odwrotnie . nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. rż. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. bystrością umysłu itp. może ulec pogorszeniu.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. Powiększa się klatka piersiowa. skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. rozedma płuc). Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. gry i zabawy rekreacyjne. Sportowe formy ruchu . poszerza się światło naczyń krwionośnych. następuje poprawa koordynacji ruchowej. nazywany okresem młodości. osłabienie układu krążenia.zmniejszenia się sprawności umysłowej. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). trybu życia i pracy.. warunków zewnętrznych.do około 55% sprawności maksymalnej. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. rozrasta się serce.poniżej 70% sprawności maksymalnej. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia.szyjki kości udowej. że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . Organizm podatny jest na trening fizyczny. Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii. biegi terenowe . bez względu na wiek metrykalny. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała.nie wszyscy młodzi są sprawni. 3. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. słabnie refleks. Wiek 18-25 lat. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. 2. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. wiotczenie mięśni. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. stanu równowagi psychicznej. które pod koniec okresu dojrzałości. niewydolność krążenia i oddychania). Nawet krótkotrwałe. występowania choroby wieńcowej. marsze. demencji . nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. Zwalnia się tempo wzrostu. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. Z prac różnych autor&w wynika. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem.

. drabinki.nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową.obowiązkowe zlecenie lekarskie. siłowe z oporem własnym.'!. wysiłkowo . łagodne). tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. krótkie serie.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach). w przód. skoki i podskoki. Rodzaje marszów. . . bez gwałtownych zmian rytmu. gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym.nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania). .krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ.: 253 . łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych).metoda prowadzenia .muzyka. podpoiów.ruchy . np. parami.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. podnoszenie ciężarów.ćwiczenia oddechowe . . . np.piłki lekarskie. żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny. w miejscu. pobudzenie pracy oiganizmu. na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych. w pozycji leżenia tyłem. jako warunek uczestniczenia w lekcji. ćwiczenia równoważne.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających. które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: .kompleksowa. 252 . . . ostre współzawodnictwo.yżne. laski Ud. Ogólny zasób ćwiczeń . podpory'.n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących.ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego. .30 minut.nie liczyć. piłki lekkie.obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). intensywne podtrzymywanie własnego ciała. przyrządy gimnastyczne. dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży. .nie wymagać nadmiernej precyzji. . w bok. z przytupywaniem. ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki. . ćwic/enia s/ybkościowe. . liczba serii dobrana indywidualnie. nagle skłony głową w dół. gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej . ćwic/enia statyczne . szarfy.precyzja wykonania .przybory .formy prowadzenia powinny być różne. mała liczba powtórzeń w serii. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu. . umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń. Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie.inne środki metodyczne . . niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami. skoncentrowanie uwagi. oporowe ze współćwiczącym.ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji.charakter ćwiczeń . ćwiczenia na świeżym powietrzu.mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie.lekcja powinna być krótka . Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska.obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /.ćwiczenia gibkościowe (wolne. kameialna atmosfera.dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń. marsze skr/.zwisy. . . długotrwałe ruchy cykliczne. ćwiczenia z muzyką. .koordynacyjne proste. .ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi). Ćwiczenia zespołowe. ćwic/enia w be/declui. w siatl/ie.siłowo-gibkościowy. Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy.eliminować ćwiczenia o gwałtownych /. nagłe skłony tułowia do tyłu. najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu. . rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg. podnoszenie ciężarów. szybkościowe (intensywne). prostymi ruchami tanecznymi z muzyk. . współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych. lic/eniem. o małym stopniu wysiłku.przyrządy . w tył. lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących.unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych..obszerna. z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /. . ćwiczenia towarzyskie. . ćwic/enia zwisów.tempo umiarkowane. . Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną. ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane.aktywny wypoczynek . relaksacyjne. punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących).w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/.komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie. .ławeczki gimnastyczne.zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy.amplituda ruchu . Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane. ćwiczenia szyi . piłeczki. ćwiczenia z łatwymi przyborami.nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących.mało obciążające. ćwiczenia oddechowe. . . dynamiczny. klaskaniem. by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym. . . z akcentami ruchu (z klaskaniem).powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej.od n iskiej do wysokiej.stosować dużo ćwiczeń ożywiających.

w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana. . .w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. . marszu i siadzie: . np. klaskać w górze i opuszczając ręce. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. następnie to samo nogą przeciwną. 255 . w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz. to samo w odwrotnym układzie rąk. Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu. podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. . potem zmiana układu ciała na przeciwny. wyprostować tułów (patrzeć na sufit). głęboki przysiad i wyprost. potem w tył. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): .„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go.w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. wyprost we wspięciu na palce.siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie. oprzeć łokcie. Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: . zakładanie butów. wydech.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka. rajstop. to samo strona przeciwna. . . kolana. druga łukiem nad głową. tułów przylega do podłoża. skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. .w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda.siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa. skłon tułowia do nogi prawej.to samo z przysiadu.w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. elastyczności ruchów. potem na pięty i na całe stopy.ręce ugięte w łokciach . . . Najbardziej praktycznym. bez pełnego wyprostu kolan. podrzucanie lub przerzucanie piłeczki.skłon tułowia w przód i pochylenie głowy. podudzia. które warunkuje ruch izolowany barku. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: . skłon tułowia w bok z pogłębieniem. dotknąć łokciami ud.kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. staniu: .spleść dłonie jak do modlitwy.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. chusteczki i innych małych przedmiotów. leżeniu.ćwiczenia z przyborami.siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki. wykonać głęboki wdech .silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. W różnych pozycjach . stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach). . . . energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. . nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej .skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. Tempo wolne. energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi. . . Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce.siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód.. Osoby starsze. bez włączania do ruchu łopatki: . co jest bardzo ważne dla statyki ciała. Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie. .klaskanie przed sobą. potem w odwrotnym kierunku. skarpet. sięgając dłonią z boku.w leżeniu tyłem w rozkroku. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna. po rozciągnięciu: .pochylić ciało w przód. ręka przeciwna niż ćwiczona noga. . Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi. Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń.w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach. odwrócić do klatki piersiowej. .w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. naciskając na palce. często chodząc na lekko ugiętych nogach. woreczka. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę). a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. można je wykonywać w staniu.siadzie. po kilku ruchach wyprost.krążenia głowy w prawo i w lewo. w stawach łokciowych nieco usztywnione). potem to samo złączonymi stopami.złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców. potem coraz wyżej. wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach. należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. . . wydech . cofając łokcie lekko w tył.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda.wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód.

. 3) osiągnięcie równowagi psychicznej.choroby przysadki i nadnerczy.luźno ramiona w dół. nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem. w tył.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia). w miejscu . wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz . Szybkość reakcji 7.niedoczynność tarczycy. Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej. .ropne zapalenie dróg oddechowych. na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. 4.wydech . Mięśnie szyi 6. Skłony tułowia w przód 9. można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych.w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . Choroby układu oddechowego: . choroby nowotworowe.zmiany zarostowe tętnic.wsierdzia. Dla wielu z wymienionych wyżej chorób.zapalenie zakrzepowe żył. Choroby układu dokrewnego: . . . Skłony boczne tułowia l ł. oddechowe uspokajające 20. sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych. często uczestnicy podejmują decyzję sami. ramiona w górę wydech . Prowadząc ćwiczenia na powietrzu. Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. schodki o różnej wysokości. Tułów i stawy barkowe 12. takich jak barierki. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. Marsz 2. 258 . Rozluźniające i normujące oddychanie 17. Ćwiczenia należy indywidualizować. . Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa. . 5. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. . Ćwiczenia oddechowe.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe. w biegach. .wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie.w staniu: głęboki wdech nosem. Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego".zespół serca płucnego. Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. Ćwiczenia zręczności i równowagi 19. pochylnie. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. Tułów (płaszczyzna czołowa) 14. Rozluźniające. Wzmacniające NN 16. Stopy i stawy skokowe 5.w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte). należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1. .gruźlica płuc.niedokrwistość. Marsze.wady serca. migotanie przedsionków). . Nogi . Ręce (stawy łokciowe) 8. .w górze. wspomagane pracą RR3.niewydolność krążenia.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok. wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie.tętniaki. 3. przyjemności i zadowolenia. . Mięśnie brzucha 18. . kroki rytmiczne w przód. .zapalenie mięśnia sercowego .rozstrzenie oskrzeli. Choroby układu krążenia: . Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania. na dole. Przeciwwskazania: 1. wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie. Okresy rekonwalescencji itd. mała liczba powtórzeń w tempie różnym. Inne choroby układu krążenia .cukrzyca i nadciśnienie.stawy biodrowe 13. . różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. . np. Wzmacniające RR 15. Stawy kolanowe 10.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: . Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską. 2. przed sobą. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru.

.

a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. 90. ale jednocześnie chodząc. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). nauka chod/. Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. 11 Q Ryć.e-nia. przede wszystkim. tym miejscem może być sala chorych. / 260 261 ?&*&<!!«& O . Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących. ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. na które cierpią ćwiczący. Łóżka do hospitalizacji . uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej.p (J l . ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń. trenuje ją i pomnaża. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna. c o. która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń. . 89.

pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. Poręcze o różnej. . trwają 30 minut. osób starszych i osób.utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego. 263 . u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. . siad na łóżku.od góry i od dołu . . Tram . Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. . ale indywidualnie. Na ogół od 30 do 45 minut. . dobrze oświetlona. Drabinki. takich jak: drabinki. zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. . Oprócz podstawowych. jazda na wózkach. 4) wiek i płeć.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. kółka. . . że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny.Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. 5) wskazania do ćwiczeń.zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu. albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. gdy prowadzącemu brak inwencji.zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. . .ćwiczenia czynne z oporem nóg. kraty.utrata samodzielności życiowo-bytowej. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne. z dyskopatią. Czas tnvania ćwiczeń. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie.zmiany pozycji w łóżku. Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. wywietrzona i czysta. . .częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: .gorączka. Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. Miejsce i sprzęt. Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny. odpowiednio duża. jakie istnieją na sali chorych.ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie. Podłoga . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej. 2) rodzaj schorzenia.ćwiczenia oddechowe. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. krążeniowego i nerwowego. ławeczki szwedzkie i materace.ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. będzie mógł chodzić tylko wtedy.przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. sprawności fizycznej. Aby uzyskać efekt emocjonalny.ćwiczenia czynne kończyn. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty. . gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . .i zawsze zabezpieczony bolcami. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. niezbędnych przyrządów i przyborów. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. np. Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą. który sprawi. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . które mają efekt emocjonalny. Wskazania: . .utrzymanie pełnej długości mięśni. których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży. regulowanej wysokości żerdzi . .belka dwufunkcyjna .długotrwałe przebywanie w łóżku.niewydolność układu krążenia.stany zapalne stawów czy inne stany zapalne. również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. 3) stan ogólny wydolności. liny . .ciężki ogólny stan chorego. . po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane. np. Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych.według uwarunkowań indywidualnych. Można wykorzystać odpowiednie zabawy. powinien znaleźć się tam taki sprzęt. Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy.nauka jazdy wózkiem. Przeciwwskazania: . siad ze spuszczonymi nogami).półzwisy na kratkach bałkańskich. „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję.do wykonywania zwisów i podporów. gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł). przyłóżkowych. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny. osoby z paraplegią. z drugiej strony ścięta. np. Jeśli takie są zalecenia lekarskie. czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym).rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . Ćwiczenia dla dzieci.ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk. które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. trzeba w tak trudnych warunkach.utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej. wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. .równa.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne.z jednej strony owalna (do zwisów).

ortopedycznego ćwiczących. Wskazanie miejsca do rozbierania.: kapelusiki. . . zbiórka. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu. 3) zabawa orientacyjno-porządkowa. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji. 5) ćwiczenia NN. ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać.15. . całe. 2) zabawa ze śpiewem . Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta. 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył.piłki lekkie. .czyste. Ubranie prowadzącego. Niezbędne przybory: .tok lekcyjny mieszany.uzależnione od danego toku lekcyjnego. ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia. 7. . 7) ćwiczenia równoważne.o nieuszkodzonej powierzchni. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. grupy osób ćwiczących . . 265 .ćwiczący stoją w szeregu. 2) ćwiczenia RR.mata filcowa .tok lekcyjny treningu stacyjnego. gdyż łatwo się o nie potknąć. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych.woreczki z grochem lub piaskiem. .. oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca. Rodzaje toków lekcyjnych: . nieraz zdarzają się pewne odstępstwa . 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym.od l do 4 kg.laski gimnastyczne. jeśli nie jest na stałe wyznaczone. 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. .w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . .piłki lekarskie . gdyż upadające mogą spowodować wypadek. Najlepiej spodnie i bluza. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów. Ubranie ćwiczącego. 6) ćwiczenia NN.ożywiająca.kocyki do ćwiczeń. 3) ćwiczenia RR i szyi. 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi. 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego. obecnych . Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace. 5. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. nieobecnych . tarcze itd. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany.szarfy kolorowe. nie mogących chodzić). . omówienie lekcji. 4. np. nie mogą leżeć bezładnie na sali. baloniki. 8) ćwiczenia mięśni brzucha. .ich schorzeń i wieku. jeśli jest sprawny lokomocyjnie. . Powitanie ćwiczących. Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji.sprężyny. Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków. formy przeprowadzenia zajęć. 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe.czysta. jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji. . . Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej". sportowym stroju. .hantle . który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia. Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe.fantazyjne formy zbiórki. . po ćwiczeniach zawsze składać je. od typu lekcji. strój powinien być czysty i przewiewny.na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych. który np. 12) ćwiczenia korekcyjne. pożegnanie.dla dzieci . ale komunikatywnej i życzliwej. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć. nie zostawiać opartych o ściany. 9) ćwiczenia mięśni brzucha. 2. dwuszeregu. 6.tok lekcyjny gier sportowych.tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych. .3 (usprawiedliwionych). Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło.dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. Wykonanie zbiórki .do ćwiczeń . 3. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. 8. jak np.o różnej wadze i wielkości. Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego. Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego.Ławeczka gimnastyczna . Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1.materace gimnastyczne .na wózkach inwalidzkich.

3) bieg truchtem i chód uspokajający. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.wygaszanie nadmiernej emocji graczy. wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. .: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. powitanie. 267 . gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń. ale do wartości średnich. Najlepiej. 6) zabawa bieżna. Ćwiczenia rozciągające stawy. Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. jeżeli są długie. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. 8) zabawa skoczna. podział na grupy do określonej gry. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. 5) zabawa rzutna. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. uatrakcyjniać ćwiczenia. 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. oprócz „obowiązujących".albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów. rzutna i skoczna. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. 9) zabawa ze śpiewem. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . potem następuje gra właściwa: . 9) chód uspokajający. Zbiórka. Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. . tory przeszkód. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. większa liczba powtórzeń ćwiczenia).10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń. powinna być ona odpowiedniej długości. cięższa piłka. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. powinny być upięte. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. 4) elementy techniki i taktyki gry. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. Włosy u pań.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. Silniejszym. gry i zabawy. Uwagi metodyczne. ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe.sprawiedliwy werdykt ostateczny.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących. a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. . Zasadą jest. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. przewiewne. Ubranie takie powinno być czyste.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. 12) zabawa bieżna. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. 14) zabawa uspokajająca. stosując muzykę. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. . krótszy dystans do pokonania). 4) zabawy na czworakach. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. 5) gra uproszczona lub fragmenty gry.odpowiednie sędziowanie. dać dodatkowe obciążenia (np. nóg i tułowia. Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. lżejsza piłka. Obuwie miękkie. używane tylko w danej placówce. a jeśli jest to sukienka. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice. 2) zabawa ze śpiewem. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . rż. elementy sportu.

.

stopami oparte o podłoże. 94. zgodnie z zaleceniem lekarskim.leżenie tyłem. gdy brak służbowego).leżenie tyłem. wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem. Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. głowy i RR (łokcie w bok). unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża. NN ugięte. Ćwiczenie 2 Pw. mięśni l i NN. NN ugięte. 92. Powrót do pw. powrót do pw. NN ugięte. dłonie pod głową. Powrót do pw. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. Ćwiczenie l Pw. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim . . 26<) . Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. 95. Ryć.osób zdrowych. oparte stopami o podłoże. Cały czas wciągać brzuch. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). Rozciąganie mięśni nóg.leżenie tyłem. Ćwiczenie 4 Pw. . Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. . podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków.Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. To samo . Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). Jedna N ugięta. unos/enie bioder do góry. RR zgięte. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. Wciągnąć brzuch. Powtórzyć kilka razy. Powrót do pw. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. Powtórzyć kilka razy. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie. . Powtórzyć kilka razy. Konieczne jest nieśliskie obuwie. Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem. Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. Ryć. .leżenie tyłem. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. łokcie w bok lekko rozwarte. RR wzdłuż T. utrzymać 3-5 sekund i opuścić. oparte stopami o podłoże. dłonie pod głową. ściśnięcie pośladków. Ćwiczenie 5 Pw. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). 12-3-4. Ćwiczenie 3 Pw. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). nauka chodzenia itd. Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. ugięta w kolanie.). łokcie w bok. stopa oparta o podłoże.przeciwna strona ciała. snym uniesieniem barków. Całość powtórzyć 10 razy. RR wzdłuż T. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry. Potem zmiana strony ciała. Wykonać kilka powtórzeń.służący ich rehabilitacji. Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej.leżenie tyłem. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji.

Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. Wznos bioder do góry.Ryć. . . NN ugięte oparte stopami o podłoże. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. zwarte. NN ugięte obok siebie. Powtórzyć kilka razy. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. powrót do pw. Brzuch wciągnięty. Ćwiczyć wolno. Ryć.leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. stopy na podłożu. Ryć. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. . Broda skierowana do sufitu. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 9 — Pw. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. mięśnie barków i szyi rozluźnione. stopy oparte o podłoże. oparte stopami o podłoże. 102. Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Ćwiczenie 10 Pw. NN ugięte. dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N. Ryć. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża. . 98. 97. Wytrzymać kilka sekund. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. 271 . Ryć. Powtórzyć kilka razy. 100. 96. Ćwiczenie 12 Pw. Powrót do pw. stopy postawione na podłożu. . RR wzdłuż T. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 7 Pw. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. ściśnięcie pośladków. . RR wzdłuż T. głowa na podłożu. stopy na podłożu. Ryć. NN ugięte.leżenie tyłem. Potem zmiana strony ciała. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). Ćwiczenie 11 Pw.leżenie tyłem. 103. . RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. Druga N oparta stopą o podłoże. NN ugięte.leżenie tyłem. RR na kark. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej.

Położyć N na N. Ćwiczenie 17 Pw. Powrót do pw. Utrzymać tę pozycje. noga ugięta.leżenie tyłem. Powrót do pw. Napr/. Wytrzymać kilka se kund.leżenie tyłem. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem.leżenie na boku. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu). . Powtórzyć 3 razy. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. Ćwiczenie 14 Pw. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. Rvc.Naprzemianstronne rzuty NN w górę.leżenie tyłem. na podudziu N przeciwnej. nie odrywać od podłoża N leżącej. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Zmiana ćwiczonej strony ciała. 109. Ćwiczenie 13 Pw. RR za głową. Wytrzymać kilka sekund. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. . Ćwiczenie 15 Pw. Powrót do pw. druga R przed klatką piersiową. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. stopy na podłożu. To samo ćwiczenie . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. Ćwiczenie diagnostyczne. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych.leżenie tyłem. Ćwiczenie 16 Pw. 107. wyprostować R i przenieść do drugiego boku. Druga N wyprostowana. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. Wytrzymać kilka sekund. R prosta za głową. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). 104. RR wzdłuż T. Rvc. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. potem ćwiczyć N przeciwną. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. NN ugięte w kolanach. Całość powtórzyć kilka razy. . . Unieść przeciwny bark nad łóżko. Ryć. . Rvc. Powtórzyć kilka razy jedną N. To samo druga strona ciała. Rozluźnienie. 108. 105. .omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. Wytrzymać nacisk 10 sekund. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. RR wzdłuż T. 273 . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. tułowia i mięśni br/ucha. Wciągnąć brzuch.druga strona ciała. Próba oderwania N opartej na podłożu. licząc do 10. całą powierzchnią przywiera do podłoża. przyciska to podudzie.

Ryć. . 111. Ćwiczyć kilka razy. wzmacniające mięśnie RR. RR w bok.leżenie tyłem. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych.leżenie tyłem. wolno. RR w górze. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej.leżenie tyłem. RR w bok.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu. proste dłonie dotykają do siebie. Krążenia RR złączonych przodem w górę. Ćwiczenie 3 Pw. w dół.leżenie tyłem. liczyć do 5. NN ugięte. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. dłonie zaciśnięte w pięści. klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. stopy na podłożu. . dłonie do sufitu. w tył (za głowę) kilka razy. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 5 Pw. RR w przód (łokcie w górę). . 274 . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. Ćwiczenie 2a Pw. . Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. Powrót. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne.leżenie tyłem. Ryć. dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. rozciąganie pasa barkowego i RR. . Ryć. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. 110. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. Ćwiczenie 3a Pw. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. druga R wzdłuż T. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. Ryć. w przód. . ugięta w stawie łokciowym. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. Przenoś RR prostych bokiem w przód. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). Ćwiczenie 4 Pw.Ćwiczenie 2 Pw. Ćwiczyć kilka razy. 113. . Powtórzyć kilka razy. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". ćwiczyć kilkanaście razy. potem wolno zamiana RR. klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. rytmicznie. 112. jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. Ćwiczenie 3b Pw. potem odwrotnie: w tył.leżenie tyłem.

116. dłonie zwarte. Wyprost RR w przód .w kierunku sufitu. zatrzymać tę pozycję. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe. Palce cały czas splecione.&S Ryć. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. W końcowej fazie ruchu. Ryć. Ćwiczyć wolno. gdy dłonie są już odwrócone. 115. splecione palcami. z jednoczesnym odwróceniem dłoni. Ćwiczenie 6 Pw. 275 . Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR.leżenie tyłem. .

Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. Oddychać głęboko. od strony twarzy. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. To samo ćwiczenie drugą ręką. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego. plecy do podłoża. Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. wytrzymać licząc do 10. lec/. RR w/dłu/ T. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. . Pw. . tułowia i brzucha. Ryć.gięte w stawacli łokciowych. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR.leżenie tyłem. Wytr/. RR nad klatką piersiową (blisko szyi). Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund). Wznos głowy nad podłoże. U w a g a . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego. Ryć. pasa barkowego. NN ugięte. druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej.leżenie tyłem. Powrót do pw. Opór od strony twarzy. . R\c. Potem zmiana układu RR. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. 121. pasa barkowego. W c/. dłoni. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. Ćwiczenie 10 Pw. 276 PAC. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu. Mocne dociskanie dłoni do siebie. Ćwiczenie 12 Pw. 118. ramienia i pasa barkowego. . Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. RK /. . Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej. 277 . licząc do 10.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu. Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). ugięte w stawie łokciowym. Ćwiczenie 11 Pw. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p. tułowia i brzucha.i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę.ro/lu/.i\a barkowego.Ćwiczenie 7 Pw. 123. Ćwiczenie 8 Pw. licząc do 10. 119. 120. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. Brzuch wciągnięty. .nić 3 sekundy. Ryć.leżenie tyłem. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. . Ćwiczenie 9 Pw. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). pasa barkowego i klatki piersiowej.leżenie tyłem. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp. liczenie do 10. dłonie dotykają do siebie. 122. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. RR pod głową. Potem zmiana RR. dłonie splecione w podchwycić. 117.leżenie tyłem. RR w przód. Ryć. swobodnie oddychać.yinaC 5 sekund .leżenie tyłem.

na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. 3. Ryć.do pw. To samo strona przeciwna. 5. Opuścić do pw. N zewnętrzna w górze. . b. Pw. Pw. . Ćwiczenie N przeciwnej. Pw. Między kolanami ręcznik. Powtórzyć kilka razy. 2. 7a. 279 . Ryć.jak wyżej. 126. Odwiedzenie jednej N . . 4. Wytrzymać 3 sekundy. RR wzdłuż T. RR oparte o krzesło. Powtórzyć kilka razy. starając się dotknąć pośladków. 128.wyprostowanej.podudzi na zewnątrz. swobodnie. dłoń drugiej R na biodrze. RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża. 8.leżenie bokiem. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. Odpocząć 3 sekundy. Odpocząć 3 sekundy. . 130.leżenie tyłem. 129.leżenie tyłem. stopa oparta o podłoże. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami. Pw.2. Raz jedna N. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. Powtórzyć kilka razy. To samo strona przeciwna ciała. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. Druga N zgięta pod kątem 60°. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. RR na udach. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. noga wyprostowana w stawie kolanowym. Wytrzymać 5 sekund. To samo drugą N. Ryć. tylną powierzchnią stawu kolanowego. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. raz druga.powrót do pw. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw.jak wyżej. Rytmicznie wolno. Wznos N ok. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. Pw. 125. Stopy oparte o podłogę.siad na krześle.leżenie tyłem. Pw. 7b. . . b. Pw. 124. wytrzymać 3 sekundy. a. Ryć. Ryć. Pw. . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. Pw. Powtórzyć kilka razy. Ryć.leżenie przodem. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. Powtórzyć kilka razy. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . 6. Opuścić nogę. . a. potem do środka . . . rytmicznie.siad na krześle. druga N maksymalnie wyprostowana. Głowa oparta o ugiętą R. ruchem swobodnym. RR wzdłuż T. Ściskanie intensywne kolan. biodra i kolana zgięte do 90°.leżenie przodem. Jedna N wyprostowana. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. Wytrzymać 3 sekundy. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. Całość powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. . RR wzdłuż T. . Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. Pw. Pw. N przeciwnej . między stopami książka.leżenie przodem.

Pw. NN ugięte w stawach kolanowych 90°. Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. Pw. Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże.do oparcia z pięty na palce. Stopy oparte piętami o podłogę. Powrót do pw. 134. To samo ćwiczenie drugą N. Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund. druga N ugięta. . 135. 281 . Pw. 131. potem wyprost.zgiąć w kolanie. Powrót do pw. Powtórzyć kilka razy.pod kolano podłożony ręcznik. utrzymanie oporu przez 5 sekund. 4. Zmiana ustawienia stóp . 138. Zmiana do pr/ejścia na pięty. . oparte stopami o podłoże.siad na krześle. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. 136. 6. 5.leżenie tyłem. 7.leżenie tyłem. % Ryć. potem zmiana ćwiczącej N. NN zgięte. RR oparte o krzesło. Ryć. Wytrzymać 5 sekund.leżenie tyłem. stopa oparta o podłoże.siad na krześle. 3. Pw. Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Potem zmiana NN. potem zmiana NN. RR wzdłuż T. . *x. Ryć.leżenie tyłem. Wytrzymać 5 sekund. 133. 8. Ryć. Ryć. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Dłonie na udach. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. oparta stopą o podłoże. Wznos prostej N . . Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). Jedna N prawie prosta . .Rvc. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy. Pw. . Naciskanie NN na siebie. Druga N prosta leży na podłożu. Pw. Rozluźnienie. 280 Ryć. 132. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych.

rozluźniać przez 3 sekundy. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Dociskanie stóp do ściany. Pw. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. Wytrzymać 5 sekund. Powolny wznos bioder w górę. . . Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. . Odpocząć 3 sekundy. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Wyciągając szyję osiowo. 139. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. napięcie pośladków przez ich zwarcie. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. 4. Powrót do pw. Pw. RR trzymają krzesło. Ryć. . Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. Zmiana ćwiczonej N. . Ryć. 6. 140. Głowa leży na podłożu. Rozluźniać się przy powrocie do pw. Stopy oparte o podłoże. NN ugięte. Ryć. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. Głowa w przód. całe stopy oparte o ścianę.wytrzymać 5 sekund. Wytrzymać 5 sekund. Pw. tułów uniesiony od podłoża. Ryć. 283 . Powtórzyć kilka razy.powrót do pw. Wytrzymać przez 5 sekund. RR wzdłuż T. Ryć. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. l. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. 3. RR wzdłuż T. NN ugięte do 90°. 143. Wytrzymać 5 sekund. 2. 145. Wytrzymać 5 sekund . Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym.leżenie tyłem. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. Rozluźniać przez 5 sekund. Ćwiczyć wolno i rytmicznie.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. NN ugięte do 90°. Ryć.9.leżenie tyłem. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. Powtórzyć kilka razy. Pw. 141. Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. nie zatrzymując oddechu przy wysiłku. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. .leżenie tyłem. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych. 282 7. RR wzdłuż T. Potem opuścić. Pw. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego. To samo strona przeciwna ciała. Pw. Druga N wyprostowana . stopy oparte o podłoże. Pw. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. 144. RR wzdłuż T. 5.leżenie tyłem.leżenie tyłem z NN rozwartymi. Pw. . Przyciągnięcie N do klatki piersiowej.leżenie tyłem. . Powtórzyć kilka razy. Wytrzymać 5 sekund. oparte całą powierzchnią stóp o podłoże.

150. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. Powrót do pw. Wytrzymać 5 sekund. wdech. . przed śniadaniem i ubieraniem się. łokcie lekko ugięte. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. Pw. ale według innej logicznej kolejności. Ryć. żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności. 147. Opuszczenie pleców (siodełko). Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. Teren . 148. . z przewagą ćwiczeń oddechowych. 146.boisko lub podłoże z niską trawą . RR w przód. Rozluźnić. Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. ntcoporowe. brzuch wciągnięty. 8. zakładach rehabilitacji. 284 . Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). Wytrzymać 5 sekund. Stopy oparte palcami o podłoże. 149. i uchy średnio zamaszyste . Psychika człowieka jest „leniwa". mało wysiłkowe. w wolnym ł średnim tempie. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej.. Przejść do pw. jak i psychicznym. wolny rytm oddechowy i praca serca. Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. Wznos T ponad podłogę. 3-częściowego toku lekcyjnego. uzdrowiskach. . proste w konstrukcji. Czas trwania gimnastyki . Gimnastyka poranna Ryć. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. 11. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). pośladki zwarte. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. nie mogą być w strojach nocnych. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Powtórzyć kilka razy. potem zmiana R i N. Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych.i ustroju człowieka jako całości. Pw. palce stóp oparte o podłoże. Palce stóp cały czas oparte o podłoże.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc. sale chorych lub teren otwarty.12. Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. wszechstronne. splecione dłonie leżą na pośladkach. Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. Powrót do pw. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. Wytrzymać 3 sekundy. w szpitalach i na koloniach zdrowotnych. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. wydech.klęk podparty. Ryć.powinno być bezpieczne. Pw. 10.leżenie przodem. palce stóp oparte o podłogę. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu".15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. Pw.leżenie tyłem.leżenie przodem. Unieść kolana ponad podłoże. wyprostowane. . Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. RR w „V" . Wytrzymać 5 sekund. 9. . Pw. Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych.klęk podparty. RR z tyłu. . Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna.w bok i ugięte w przód. Ćwiczenia powinny być ożywiające. nie na przyrządach.

RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda. . Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. 4 . o wyznaczonej. ziemia . to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. 9. ale skowronek. mówiąc.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. ćwiczący idzie na koniec swego rzędu. powtórzyć 3 razy. Może być umowne powitanie.różne dysfunkcje ruchowe. Warunki zabawy: woda . powietrze . RR w dół: l. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. ł l. 7-8 . Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. swobodny wydech RR bokiem w dół. Liczy się indywidualna liczba błędów. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi. 2 . Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie.rano. woda". tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem.odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. Ustawienie .wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. Liczba osób może być różna.wyprosi T.2 grupy pod ścianami. po dojściu do ściany przeciwnej .zorientowani w terminologii gimnastycznej.. stałej godzinie. kilka swobodnych wdechów i wydechów. Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. potem . wydech. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. potem zwrot. bez przeciwwskazań. potem zmiana czynności w grupach. jedną R przytrzymać się ściany. ziemia . gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). 5. 10. po chwycie. pies itd.nie ryba. woda . z niewielkim ograniczeniem sprawności. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. wiek 18-60 lat.stojąca. . łączone z oddechami. wesołym nastroju. powtórzyć 2-3 razy.sfojąca. Miejsce ćwiczeń . Pw.stojąca. głęboki wdech . powtórzyć 6 razy. powtórzyć 3 razy. 5. 6 drugą N. opust RR w dół. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. .podawać szczegółowo . wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen. motyl itd. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). wznos RR w górę. Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących. 5-6 .stojąca. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. ale karp. wdech. 8. II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym..powrót.pusty korytarz lub sala. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. Ćwiczenia oddechowe: pw. powtórzyć 4 razy. 3. Rozpoczynanie ćwiczeń . bokiem do ściany. powtórzyć 6 razy jedną. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej.nie ptak. 7. Rodzaj schorzenia . 3 .powrót. .punktualnie rozpoczyna zajęcia. czy w innych szczególnych przypadkach. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących.skłon z pogłębieniem. przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo. lecz w sposób energiczny. w 2 rzędach lub 2 szeregach. Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. zawsze stoi w miejscu widocznym. 2. 3. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. Zespół . nie upośledzające chodzenia i stania.RR bokiem w górę. nadal w ustawieniu w rzędach. . Jeśli istnieje taka możliwość. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe. 4 . Pw.około 12 osób obu płci. Powtórzyć. Dla osób po operacjach.stojąca. Pw. 1-2-3 . Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. 4 . 7. tempo dostosować do ćwiczących. szczupak itd. Instruktor . potem kilka swobodnych oddechów. 4.2 lekkie piłki. Przybory .nie zwierzę. 6 wymachów N w bok.ruchem przeciągania lekki skłon w tył. powtórzyć 4 razy. RR zgięte w bok przodem: 1 . RR wzdłuż T. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. 6. . gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku.2 klaśnięcia przed sobą. 2. . Pw. zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego.co żyje na ziemi. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym. Czas rozpoczynania . 6.powrót do pozycji wyjściowej. 3—4 . Nie powtarzać nazw już wymienionych. Pw.stojąca. zewnętrzna R w łuk nad głową. z ruchami RR czy NN. a najlepiej taka. ale krowa. dając sygnał na zbiórkę. Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech. powtórzyć 2 razy. 8 . Można zastosować inną zabawę.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. wypchnięciu piłki. Pw.półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany. np. układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna. ziemia.zwrot i marsz w kierunku przeciwnym. „powietrze. . 12. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan.zaciskając pięści.co żyje w wodzie. U w a g a . 2 wolne krążenia głową w lewo. Pw. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze . Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty). Objaśnia czynności.zaciskając pięści. Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku.stojąca w rozkroku. co żyje w powietrzu.

szybkie tempo). w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania. przodem w dół . Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. przodem do środka sali. j. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi. Ćwiczenie 7 Pw. Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany. hantle. jak wyżej . jak wyżej . RR wzdłuż tułowia.. hantle w dłoniach ugiętych RR. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki .podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą.. Wiek ćwiczących: 20-50 lat. Ćwiczenie 5 Pw. częściowo się opierając. Ćwiczenie 4 Pw.naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę . piłki lekarskie. szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach. by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach.wdech.. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka. Konspekt nr . drabinki. Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach. Ćwiczenie 2 Pw. Ćwiczenie 3 Pw. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). naprzemienne. Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion. z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). leżenie tyłem.. wypy chanie w górę hantli. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. a potem krążenia do wewnątrz. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach. Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). inni są przenoszeni. to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace. jak wyżej . Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania. stabilizacja stawów kończyn dolnych). Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk...unoszenie głowy w przód i powrót do pw. bez udziału pacjentów. 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . powrót do pw. jak wyżej . Czas ćwiczeń: 45 min..naprzemienm. Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac. Należy bacznie obserwować pacjentów..tk wyżej .. Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna..skłony boczne głowy. Ćwicząc z dziećmi. żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich. jak wyżej .. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). ustawiając się nieco bokiem do materaca.skręty głowy w prawą i w lewą stronę. Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu. w prawą i lewą stronę. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac.. i zsuwa się z wózka na materac.to należy ułożyć je po obu stronach.główna Ćwiczenie 10 Pw. kwiczenie 1 lłw. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac.wydech. Czynności informacyjne . Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych. 10 razy 2 Hantle 288 289 .. Data . z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza).. drugą ręką pomaga sobie. jak wy/ej . Przybory i przyrządy: materace. umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku).salach chorych. pod drabinkami U wa ga .wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę. instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania. 'owitanie. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo .naprzeciw siebie. wzmocnienie mięśni ramion. Uwa ga. RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw. Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach.krążenia KR przed sobą na zewnątrz. Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami. jak wyżej. Ćwiczenie 6 Pw.

Ćwiczenie 25 Pw. która była w górze nad drugą ręką. leżenie tyłem. leżenie tyłem.Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. Ćwiczenie 19 Pw. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. głośny wydech. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. leżenie tyłem. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. Ćwiczenie 22 Pw. próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela).wznosy T z oparciem o przedramiona. Ćwiczenie 17 Pw. siad płaski tyłem do drabinek. Ćwiczenie 24 Pw.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . Ćwiczenie 23 Pw. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. leżenie tyłem. RR w dół w skos . RR w bok . jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali. RR wzdłuż T . według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. leżenie tyłem. potem na zmianę lewą ręką itd.w prawo i w lewo.głęboki wdech . siad płaski w rozkroku. RR proste w przód z hantlami w dłoni . Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. RR z boku podparte.powtarzając 4 razy. w miarę sprawni . Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego). 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . głowa w przedłużeniu linii długiej T . Ćwiczenie 12 Pw. zbliżona do podporu w leżeniu przodem. także przy drabinkach.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne. RR ugięte. Ćwiczenie 13 Pw. Próby oderwania bioder od podłoża. np. Ćwiczenie 20 Pw. indywidualne. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 . 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących.opuścić T w dół. żeby mogli ćwiczyć wszyscy. RR z boku podparte. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie. Ćwiczenie 14 Pw. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników. leżenie przodem na brzuchu . Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR. Ćwiczenie 15 Pw. 3.lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . oparte o ramiona z hantlami.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. dłonie przy barkach. teraz jest w dole) itd.swobodne oddychanie we własnym tempie. siad płaski. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. leżenie przodem na brzuchu. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. Ćwiczenie 21 Pw. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . na przemian prawą. RR swobodnie w dół. Przenoszenie bioder kolejno . siad płaski w rozkroku. leżenie tyłem. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. 2. Ćwiczenie 16 Pw. którzy nie mogą siedzieć.klaśnięcie przed sobą: 1. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. potem swobodny. siad płaski. jak wyżej.

Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. jedni wyżej.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. pasa barkowego. Także im należy pomóc. które nic uległy porażeniu. wyprostować je. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go.wózki: wózek trzeba znów zablokować. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne .w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. tułowia.osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. po amputacjach). O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. siad płaski. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary. zwierzęcia. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. Pacjent sam usadawia się na wózku. powiedzieć tylko „ryba". wdech nosem. leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu.uut piłkę do ćwiczącego. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. Powtórzyć kilka razy .zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . otrzymuje punkt karny. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". i dopiero ćwiczyć drugą nogą). wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. Generalnie są to mięśnie ramion. ziemia. 293 . U wa g a . (Bywa tak. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. Ćwiczenie 28 Pw. siedząc jeszcze na materacu. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. Prowadzący r/. Kto nie zdąży. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. Ćwiczenie 30 Pw. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. podpórek dwukołowych. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. itd.ruchem zamachowym. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. wydech ustami. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. trójnogów. chwyt dosiężny za szczebelek. woda". głębokie oddychanie. Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać). siad płaski przy drabinkach. RR wzdłuż T. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. RR tyłem podparte. drudzy niżej Pw. Ćwiczenie 27 Pw. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. Trzeba popchnąć kolano. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. Druga. jeśli zachodzi potrzeba . ptaka. ale jaka to ryba. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. żywym nastroju. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . Zakończenie ćwiczeń. które powinien sobie sam ustawić. Swobodne. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. próby oderwania bioder od podłoża. wpływa na możliwości ruchowe. np. Chwyt dłoni przed sobą palcami. każdy z ćwiczących ma piłkę. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. lasek i kuł łokciowych. Zakończenie lekcji w pogodnym. podsumowanie lekcji i podanie uwag. siad płaski. Mięśnie te powinny być wzmocnione.

. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu.wytrzymać i powrót do pw. Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym. Ruch: przejście do siadu klęcznego. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. Ruch: l .jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. .leżenie przodem. 294 Ćwiczenie 7 Pw. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa . Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR. RR wzdłuż T. dłonie zwrócone palcami do siebie. RR proste przed sobą . W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu . Ruch: wznos RR ku górze w tył. bez przesuwania RR. stopy na podłożu. Ćwiczenie 2 Pw. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia. Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego. Ćwiczenie 4 Pw. RR wzdłuż T .siad płaski. . 2-3 wytrzymać. RR wzdłuż T.wydech. stopy na podłożu. 1-2-3 wytrzymać. głowa pochylona w przód. . Ćwiczenie 5 Pw.uniesienie głowy i barków. 2 . NN ugięte. . siad klęczny. Ćwiczenie l Pw. powrót do pw.ugięcie RR w stawach łokciowych.leżenie przodem. Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3). Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha. Ćwiczenie 10 Pw. dłonie oparte na wysokości barków.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. .wyprost RR. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze. . RR wzdłuż T.luźno. RR obejmują podudzia. powrót do pw. stopy na podłodze. RR wzdłuż T. dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi. lub dla osób pełnosprawnych.klęk podparty. rozluźnienie: 1-2-3. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 9 Pw. wdech. którzy mogą już obciążać kończyny.leżenie tyłem. . chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). RR wzdłuż T. klęk podparty. . . Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". NN ugięte.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa. Ruch: l . Ruch: l .powrót do p w. 3 . Ćwiczenie 6 Pw.wytrzymać: 1-2-3. NN ugięte. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. . który powoduje odruch obronny. Ćwiczenie 14 Pw. NN zgięte. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. RR przenieść przed siebie.podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. 1-2-3 powrót do pw. które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. RR zgięte. Wytrzymać: 1-2-3.Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. . wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. RR przy biodrach. musi być zawsze skonsultowany z lekarzem.leżenie tyłem. 4 . Ćwiczenie 12 Pw. Ćwiczenie 3 Pw. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. stopy postawione na podłodze. stopa w zgięciu grzbietowym. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. 2 . polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . Ćwiczenie 11 Pw. 295 . schowanie głowy między barki. RR w przód. np. wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze. Ćwiczenie 13 Pw.leżenie tyłem. Ruch: napięcie mięśni brzucha.leżenie tyłem.klęk podparty.leżenie tyłem. ściągnięcie łopatek. 3 .najczęściej w odcinku lędźwiowym. stopy oparte o podłoże. NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. Zasób ćwiczeń.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

U wa ga . Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. Teraz unosząc przednie koła do góry. lecz przodem do schodów. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. popycha się koło na stopniu. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup).postawiony z boku i zablokowany. Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. będące w siadzie na łóżku. a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe . Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka.zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta. przesuwa się na siedzenie wózka. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. Pacjent pochyla się do przodu. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku . Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu. Przenosi swą miednicę na wózek. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. jak najbliżej poręczy schodów. jak najbliżej tyłu. Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami.do siadu na wózku. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana.do łóżka. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. drugą odciążając podudzia. W j a z d p rz od em po schodach . opierając się rękoma o poręcz wózka. Pacjent. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku).przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. Działając jednocześnie dwiema rękami. podkłada ręce pod kolana pacjenta. wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. od strony klatki piersiowej. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. kładzie ręce pod nogi . który pozwala ocenić kondycję pacjenta. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. Wózek musi być zablokowany. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra).wędzi schodów. test Coopera. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka. a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg.

W miarę możliwości dąży się do tego. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. pierwszy pomagający zmienia układ ręki. Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). a także osób z rodzin niepełnosprawnych. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. Na sygnał obydwaj pomagający. w luźnym układzie rąk. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. Wózek zablokowany. z j a k k h kroków się one składają. Gdy pacjent już siedzi. Jedna trzyma za uchwyt wózka. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. które hęd. W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. Poprawia sobie nogi. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego.stój zawsze na całych nogach. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. drugi (od dołu) pcha. Ustawia nogi na podnóżkach. Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie.lewa ręka. Jedną rękę pozostawia na materacu. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. Jedna stoi przodem do wózka. Rękę bliższą podkłada pod przedramię. a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). stopniowo ustawiając sobie nogi. . Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. a pacjent pomaga. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. . prawa noga. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł.eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. podpierając się na rękach. a na drugiej wpiera się do góry.j go /bliżały do chodu naturalnego . tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. osoba pomagająca na dole hamuje. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta.w skośnym ustawieniu. Obydwaj pomagający wstają.enos/. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. 309 . Pacjent zbliża się do wózka biodrami .kręgosłup musi być wyprostowany. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. nogi ugięte. Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. jeden pomagający wciąga. „Techniki przenos/enia". Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. stając przodem do pacjenta. Na wózku siedzi pacjent. Dwie osoby pomagające. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. pr/c/. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. Podnóżki wózka opuszczone. druga za podnóżek. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. co oszczędzisz kręgosłup. Potem przekłada ręce. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. łokcie pacjenta zgięte. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. i podnosi pacjenta do siadu. bliżej pod plecy. na łóżko. na łóżko itp. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. raczej w bok). . Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. Podstawowe zasady to: . jedną rękę opiera na materacu. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. lokując swoje ciało na wózku.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. Potem przesuwa się w siadzie. Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. drugą przytrzymuje się na wózku. chwyta pacjenta pod pachy.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. siada. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. żeby chód o kulach miał takie cechy.

Kula do przodu 2. Kula prawa w przód 2. Prawa kula i lewa noga w przód 2. śnieg.c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. tuż za pacjentem. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. 155. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. pięty dotykają ściany.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Ryć. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. barki utrzymywane swobodnie. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1. Druga kula do przodu 3. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. ale nie krępując jego ruchów. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Obie kule i jedna noga w przód 2. potem na naturalnym podłożu w terenie. Lewa kula w przód 2. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację. ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. takimi jak podeszły wiek. Noga lewa w przód b) dostawny: 1. Kula lewa w przód 4. Lewa noga w przód 4. balkoniki i wreszcie kule). Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. Asekuracja czynna 311 . Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°. Obie kule i jedna noga w przód 2. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. możliwie blisko. Prawa kula i noga w przód 2. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód . Druga noga w przód d) kangurowy: 1. 156. Prawa kula w przód 3. a w momencie kiedy traci on równowagę . Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi. Obie kule do przodu 2. Jedna noga w przód 3. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. Noga lewa w przód 3. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. piasek).

uczucie fali gorąca.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów. Ręce lekko wysunięte do przodu. 158. Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia. polega na tym. klęku). w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. bladość twarzy. poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą.yn dolnych i przy braku równowagi. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego. 157. kroplisty pot. u osób w podeszłym wieku. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. a także siadania i stawania. pogarszanie się kontaktu słownego. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. Potem „balansowanie" (miednicą . zastosowanie aparatów jest zbędne.wychylanie się miednicy do przodu. np. jeśli nie występują mdłości. kroku dwutaktowego w przód i w tył. że chora noga pierwsza wykonuje krok. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. B a r i e r k i . po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. 312 U w a g a . Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych). Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. Inaczej jest. Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. lepszej wentylacji płuc. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). przygotowane do amortyzacji upadku.Ryć. Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. Są to pierwsze stereotypy chodu. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. Należy zwrócić uwagę. zakroków. przestawianie nóg wprawo i lewo. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. na boki. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. potem nauczanie wykroków. kroku dostawnego w prawo i w lewo. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem).gdy tr/. np. Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta. Chorą nogę dostawiamy. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. ku tyłowi. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta). takiej. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. ponieważ uciskają doły pachowe). Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. 313 . Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego.

Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa. by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. która z obawą porusza się po schodach o kulach. Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała. 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników. kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy. i zaproponujesz jej pomoc. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych. mięśni pośladkowych. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków.jeżeli schodzi . Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. nie ustalony. . że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów).jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem. .Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej. to: . okrągłe i płaskie. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie.stań za jej plecami (niżej). Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. mięśni brzucha. Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe.stań do niej twarzą . Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym.gdy osoba ta idzie do góry . chociaż może się zdarzyć. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha.

315 .

dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. Zwinność .eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający. przerzuty. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi. Równowagę .mniejszenie wady postawy. dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. W trakcie ćwiczeń intensywnych . Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. stosować raczej pozycje zwieszone. 2) ławeczki szwedzkie. leżenie przodem. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt. mostek. 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. 12. NN i T około 15 minut). Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. e) mięśni kończyn dolnych . RR. 18.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. 20. zadaniowa i ścisła). by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. rż. 10. Rzuty . np. d) mięśni brzucha .akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi. 317 . b. Skoki . rozprężającymi klatkę piersiową.zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. d.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. dla chłopców zaś większą lic/. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. sprawność mięśni. a stopy jak najdalej za siebie. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. leczącymi poszczególne wady. np. 4. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy. -— 7. 5) równoważnie. 17. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. Lekcję zakończyć korekcją c/.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. 4) skrzynie. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. 9.ynn. Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. głęboki wdech. 8. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. 15. 3. 3) lustro. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku.do 10. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. 5. Zwisy . Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków).zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. ale również w czasie kilku. 14. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. wzmacniających siłę.szybkie zmiany pozycji. 7) laski o długości l m. e. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich.2) przywróceniu równowagi mięśniowej. W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. 16. co może wywołać bezdech). 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. 2. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). 6. Chód i bieg . RR w górę (wyciągnięte przed siebie). by nie dopuścić do utrwalenia wady. c. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. 19. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). krążenie oraz ogólną kondycje. 13.bę ćwiczeń siłowych. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy. f. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie. 11. Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe.

Ćwiczenia na przyrządach . . P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. 12. 9. 159. powitanie. 4. Siad ugięty.leżenie tyłem z NN ugiętymi. 3. 162. Ryć. Ćwiczenia oddechowe. NN proste. 40 cm w 2-3 kolorach. Ryć. Pw. Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. 318 319 . III część: 1. 164. 12) chorągiewki. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. Ćwiczenia równowagi wolne. głowa w przedłużeniu tułowia. 5. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw.8) piłeczki o obwodzie ok. 2. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. 160. .. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. Ćwiczenia kończyn dolnych.ze zwróceniem uwagi na stopy. krata. 6. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). Ćwiczenia kończyn górnych. 161. 8.biegi . podanie zadań lekcji. klatka piersiowa uwypuklona. RR w „skrzydełka". Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności. szyi. ćwiczenia z obciążeniem. Ćwiczenia oddechowe. 4. 10.specjalistyczne w grupach (drabinki. z oporowaniem. 3. II część: 1. skrzynia. 2. RR ułożone w „skrzydełka". Marsze . 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. wzrok skierowany przed siebie. w 2-4 kolorach. ławeczki). Zbiórka. . Ćwiczenia indywidualne. w 2-4 kolorach. 7. 14) sprężyny. Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. 15) poduszki do ćwiczeń.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk).. masa J/2~2 kg. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. Ryć. Ryć. 4. wyciągnięta w górę. 13) piłki lekarskie. Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego.leżenie tyłem. mięśni klatki piersiowej. 10 cm szer. Ćwiczenia oddechowe. 2. na czworakach. 11. Ćwiczenia oddechowe. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. 3. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ryć. Pw. RR ułożone w „skrzydełka". Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi).

.

321 . 173. Ryć. RR w „skrzydełka". Klęki Klęk prosty. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). 167. Ryć. Ryć. Ryć. 168. 170. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". RR w „skrzydełka Ryć. Ryć. 166. Siad kleczny. Ryć. 169. 172. Siad rozkroczny podparty tyłem. Siad równoważny z oparciem na dłoniach. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). Siad równoważny. 165. 174. Ryć. RR w „skrzydełka' Ryć. 171. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. 320 Ryć. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder.Siad prosty podparty. 175. m Ryć.

.

stopy na podłożu. barki. nogi.japońskiego" (pozycja niska Klappa). 178. 179. Ryć. plecami do drabinki. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte. Ryć. 181. Ryc.w linii prostej. 176. kolana -wjednej linii).tułów. głowa . Zwis tyłem z RR ugiętymi. Ryć. NN proste . 180. Podpór tyłem. Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). 177. Szeroki chwyt RR szczebelka. Podpory i zwisy Podpór przodem. 182.Klęk podparty. . Ryć. RR wyciągnięte do ukłonu . Zwis tyłem. biodra. Ryć. Ryć.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

z tyłu i z boku. . . .przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta.czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). Test przesiewowy.porównanie kątów talii. . Obserwacja dziecka z przodu: . .W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach . .obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie.obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły. .od O do 30 punktów. Obserwacja dziecka z tylu: . .zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna.obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. .). Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu. . czy występują krzywizny. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy.obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie.ustawienie głowy.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. opracowany na podstawie oględzin. . mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską. Obserwacja dziecka z boku: . . 330 . . . .ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu. Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa.porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. B. czy stawy biodrowe. kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie.ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu.czy kończyny dolne są ustawione równolegle. . MOiW 1982 r.ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie.ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia. dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami.ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie.obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona. (Kwalifikację opracowała dr med.ustawienie bioder: czy jest równe.ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie. . .

jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10. pleców płaskich. jak w pozycji „na baczność".czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. oraz ćwiczenia pasa biodrowego. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. stabilnych. . działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył. Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. I stopień zaawansowania. a 14. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). rokiem życia. oznacza to. Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha. mięśnie grzbietu. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". szczególnie w pozycjach niskich. złego wysklepienia stopy. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). szpotawości lub koślawości nóg. nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. mięśni grzbietu. jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). jak np. Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. grzbietu. II.czy stopy są płasko ustawione. czy nie. a wy331 .są to głównie mięśnie brzucha. Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające.bocznego skrzywienia i innych wad postawy. przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania.

RR oparte na podłodze lub na biodrach . Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych.siad klęczny tyłem do drabinki. Rycina 202: a . c . NN ustalone. Głowa i tułów powinny być ustalone.leżenie przodem na skośnej ławce.siad płaski. Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową .siad ugięty tyłem przy drabince. e . RR oparte na ławkach przy biodrach . 0. w postawie stojącej.leżenie przodem.„wyciąganie się w górę". RR chwyt na wysokości barków .w przód.leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół).leżenie przodem. Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa.wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym).lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni).podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki. siadzie lub w klęku . chwyt RR za pierwszy szczebel .ciągniętymi przed siebie dłońmi . NN ustalone. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę. g . a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce. a barki cofają ku tyłowi. RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR. b .siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach).wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami. RR w przód na podłodze . RR oparte na biodrach . j . Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki.stanie przodem przy drabince.wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 . Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia. Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa. chwyt RR szczebla . co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu.„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody. d . ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok.przeciwko sile ciężkości (grawitacji).leżenie tyłem przy drabince. h . RR na wysokości bioder .5 kg).przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi.przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody. podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) . najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem. / .„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód. i .

np. Ćwiczenie l Pw. .wznos RR ponad podłogę. NN . Ćwiczenie 3 Pw. Ćwiczenie 4 Pw. chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy. Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. . T w opadzie. aż do dotknięcia podłogi . Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a .próba położenia woreczków na podłodze. przedramiona ugięte w dół . Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce.leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki. 4 . to samo na nogach wyprostowanych. wzniesienie głowy i klatki piersiowej. 3 przenoś laski ponad głową za głowę.leżenie tyłem. stopy postawione. g . / . Ćwiczenie 2 Pw. RR swobodnie wzdłuż T. a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych. następnie powrót podudzi na ławkę. laska pod brodę. d . h . przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. RR wzdłuż tułowia . Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących. . chwyt krawędzi ławeczki koło uszu. 5 .leżenie przodem. RR w górę. Ćwiczenie 6 Pw. chwyt RR za drabinkę. RR w bok. Ruch: RR bokiem w górę.ugięte . 335 . gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw.przenoś NN w bok raz w jedną. leżenie tyłem . do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. łokcie lekko. Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół. 334 pw. RR w bok. Ćwiczenie 7 Pw. Ćwiczenie 5 Pw. uniesienie głowy. łokcie w bok. b .siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach.leżenie tyłem.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). oparte na stopach. Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi.wznos NN). skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. ruchy pionowe („siekanka"). W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. kolana ugięte. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem . podciągając się na dłoniach.powrót do pw.leżenie tyłem.ławka gimnastyczna . Ćwiczenie 9 Pw. w której następuje samostabilizacja łopatek. Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. 2 . RR ustalone. w rękach woreczki. przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego. a także w rehabilitacji pourazowej.siad okroczny na ławeczce. RR w rotacji zewnętrznej. RR w dół na skos. głową w dół z ustaleniem stóp. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki.wznos NN ugiętych. Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. tułowia oraz nóg.leżenie tyłem. te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. e . mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii. . . ręce dotykają kolan. . raz w drugą stronę. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund.RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża). c . rozluźnienie. w jednej ręce woreczek.klęk obunóż. jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). kolana ugięte. . wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. .przenoś laski nad barki. drabinkach. kolana ugięte. RR za głową na podłodze. np.przenoś NN za głowę. podudzia oparte na ławce. Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. Z użyciem przyrządu: /. RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej.leżenie tyłem na ławce skośnej.leżenie tyłem. albo też na przyrządach.leżenie tyłem. Na uwagę zasługuje pw. leżenie tyłem. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np. w dłoniach ciężarek.marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków. piłką.przejście do siadu) lub dołem (pw. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem.skurczenie RR. z pw. Ruch: l . NN ugięte.darni postawy.klęk obunóż przodem do drabinki.leżenie tyłem.leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). leżenie tyłem . .

powrót do pw. Powrót do pw. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. podud/ia i stopy skierowane do sufitu.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką.leżenie tyłem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. przywierając plecami do współćwiczącego. Ćwiczenie 8 Pw. kolana zgięte do kąta prostego. Ćwiczenie 6 Pw. aż do uniesienia bioder nad podłoże.?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze. RR wysoko na szerokość barków. chwyt podchwytem. RR wzdłuż T. Ruch: przejście do siadu płaskiego. Ćwiczenie 9 Pw. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. . . Uwaga. 336 Ćwiczenie 7 Pw. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw. stopy oparte na podłożu. powrót do pw. Ruch: zgięcie nad brzuch .leżenie tyłem przy drabince. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. 337 . Ćwiczenie 4 Pw. drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. RR na karku. RR wzdłuż T. Odmiana . . wznos NN poza pion . w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu. NN zaczepione pod szczebelkiem. .siad prosty tyłem do drabinki.leżenie tyłem.siad kleczny dwójkami.leżenie tyłem.rowerek w przód. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' . Ruch: opad T w przód. RR wzdłuż T.leżenie tyłem.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór. RR wzdłuż T. łokcie rozstawione szeroko.Ćwiczenie 2 Pw.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. Ćwiczenie 3 Pw. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. Ćwiczenie 5 Pw. . Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.rowerek w tył. Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe. . j . . głowa w przedłużeniu tułowia. chwyt za łokcie. U w a g a . tyłem do siebie. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw. . RR wzdłuż T. R R na karku. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej. Ruch: wznos głowy i barków.leżenie tyłem. .

Rycina 204: a . jeden ćwiczący leży przodem. wyprosty RR.skurcze.leżenie przodem. Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo.. potem w lewą stronę. Ćwiczenie 15 Pw. wytrzymać od 3 do 10 sekund. RR opuszczone. RR na karku. NN pod szczebelek. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. powrót do pw. . Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. stopy pod drugi szczebelek. nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. potem odwrotnie. Ćwiczenie 17 Pw. mięśni grzbietu. drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . Ćwiczenie 12 Pw.leżący wykonuje skłon w tył. kolejno w prawą i lewą stronę. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan. e .zwieszenie przodem na skrzyni. Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać. NN wyprostowane. czoło oparte na podłodze . RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. wzniesione do kąta prostego w górę.siad prosty tyłem do drabinek. liczbę ich powtórzeń i tempo. Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). NN ustalone. powrót do p w.Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. głowa kieruje się do góry. T od pasa zwieszony . Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. wyprosty rąk. d .leżenie przodem na ławeczce.zwis podchwytem tyłem na drabince. . NN ugięte do kąta prostego. Ćwiczenie 13 Pw. RR w bok..siad prosty. NN ustalone (drabinki. RR ugięte. dłonie pod czołem .leżenie tyłem. szeroko. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż. Ćwiczenie 16 Pw. Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. i . Ćwiczenie 11 Pw. nieco z boku. 338 339 . oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi. obciążenie jak wyżej).leżenie przodem.skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone. łokcie w bok. przekładanie worka nad głową. powrót do pw. współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania).zwis podchwytem tyłem na drabince. ruchy pływackie („żabka"). b . c . Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. NN ustalone. Stopy pod drugi szczebel. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. Ćwiczenie 10 Pw. czoło na dłoniach.leżenie przodem. nie pozwalać na „bierny" zwis. przodem do drabinki. j . Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T. np. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami.ćwiczenia w parach. Ćwiczenie 14 Pw. RR wzdłuż T . barków.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). . RR na kark. prawy łokieć skierowany do lewego kolana. . to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. . łokcie w bok.siad prosty. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. Ćwiczenie 18 Pw. NN lekko ugięte. U w a g a. U w a ga .siad piaski przodem do drabinki. barki również pracują. .lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). Ćwiczenie utrudniamy. . głową do drabinki. powrót do pw. RR na karku. T od pasa zwieszony poza ławką.leżenie przodem.leżenie tyłem.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. NN ustalone. Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. RR na kark. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. w jednej płaszczyźnie. g . podparty tyłem. zginanie. lekki skłon w tył . Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. starać się nie zginać RR.leżenie na skrzyni. powrót do pw. wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. współćwiczący) .przenoś RR w górę. W czasie ruchu głowa. w rozkroku. ważna regulacja oddechu). zaczepione pod szczebel drabinki. Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę. W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. potem w lewo powrót do pw. .uniesienie T nieco niżej poziomu.leżenie przodem na skośnej ławce.siad prosty. powrót do pw. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków). h . . /.

wznos N w tył z wyptostem. „nożyce"). c . wytrzymanie. .klęk podparty .leżenie w poprzek na ławce.napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka".przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową. potem zmiana N. stopy i dłonie oparte na podłodze.pozycja jw. dłonie pod czołem . d .leżenie tyłem. uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych.wznos NN i ruchy pionowe lub poziome. wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu).leżenie przodem. g •.Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a .leżenie jw. e . 340 341 . b . stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki). RR w bok. 204. wolne przejście do stania.napinanie i rozluźnianie pośladków. . Z użyciem przyrządów: /. Ryć.

to samo w leżeniu tyłem. / . krążenia stopy.podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej.stanie zwieszone tyłem (lub zwis).pozycja jw. 343 . j .chwyty i przekładanie palcami stóp worka. h . c .wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp. na skos.zgięcia. skręty. z trzymaniem pitki w stopach . w staniu .w siadzie na ławce. j .marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem). to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. z wyraźnym przyciąganiem brody.stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) .opad zwieszony ze stania .marsz z wysokim unoszeniem kolan. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym". chwyt stopami piłki . d .h .„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej. g . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi. e . z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód. rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę. unik bokiem z RR w bok.marsz na równoważni z toczeniem piłki.na równoważni lub ławeczce.współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. j .leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki. 342 e . Rycina 207: a . /.uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce. b .chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów. d . g .przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą.siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków . i .marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej. c .podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył. z wyraźnym przyciąganiem brody.naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie. NN ugięte (kolano NP założone na NL) . ze skłonem T w przód.rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni.„chód gąsienicy". Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej.raz prawą. wyprosty. chwyt obustronny .zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka). b .leżenie tyłem. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a .wznos NN i wytrzymanie. to samo z obciążeniem. /. z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną .na pierwszym szczeblu . raz lewą (dobra asekuracja).stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego. rozprężającymi klatkę piersiową.w siadzie. i .siad na ławce . h . T od bioder zwisa poza skrzynię .zwis przewrotny na linach.

Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu. W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np. 208.Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. Rycina 208: a . w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu. przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód.siad klęczny przy drabince. 345 . usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych.

siad ugięty z lekkim półopadem w tył.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię. zniesienie przykurczów.wdech. powrót do pw. krążenie rąk na zewnątrz ławki. skłon T w przód.wymachy RR przodem w górę.wznos RR w górę na skos z wdechem. W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu.rozciąganie sprężyn bokiem w tył. h . RR oparte na kolanach lub drabinkach . stopy ustalone . NN ugięte. ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. g .stanie. stopy ustalone na drabince.leżenie przodem na skrzyni. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek. uniesienie głowy. wydech. zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego. wydech ze skłonem T w przód.leżenie tyłem. piersiowych i wzmocnienie mm.leżenie tyłem. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego. Xa 4—. e . w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem. grzbietu. stopy oparte na podłodze. bez obciążenia i z obciążeniem. RR wzdłuż T . biegi. b . opuszczenie ugiętych RR. wciągnięcie brzucha. plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek. podskoki.siad okroczny na ławeczce. i .stanie przodem do ławki. wznos RR w górę na skos. poza ławką. RR przodem w górę.leżenie tyłem na ławce. d . głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego. NP wyprostowana. d . wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha. oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech. Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze. NN ustalone przez współćwiczącego.wymachy RR przodem w tył.po wdechu nosem.przez wyprost lub skłon T w tył. stopy ustalone . oddechowych). rozciągnięcie skróconych mm.leżenie tyłem na ławce skośnej. RR na kolana. chwyt oburącz laski. wzmocnienie mm. pogłębianie wydechu . pogłębianie fazy wdechowej . c . uniesienie głowy. ręce luźno opuszczone do podłogi . głowa oparta na piłce lekarskiej. stopy oparte na drabince.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. b . 346 . pod szczebel.siad ugięty. bez obciążenia i z obciążeniem.kowym. Rycina 209: a .podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu.wymachy RR na bok.ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki . c . ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań. /. e . „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech.

Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach).dla małych dzieci . Dzieci na ogół oddychają. sterowanymi i oporowymi.f. wznos prostej RL w łuk nad głową .wydech. . h . powrót do pw. Ćwiczenia oddechowe. NN ugięte.wdech. Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych.wznos RR i NN do poziomu . dłonie oparte i stopy na podłodze . wymagają umiejętnego przeprowadzenia.wdech. szczególnie u dzieci. . to samo strona przeciwna.oddechy. RR wzdłuż T.leżenie tyłem.leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach). wspomagającymi. i . Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu. piórek.leżenie na prawym boku. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego). bibułek. które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. 347 . g . RP ugięta pod głową. NN ugięte. woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) .forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek.wydech. powrót do pw.

siad na ławeczce lub siad klęczny. Ruch: oczy zamknięte . RR wzdłuż T. Ćwiczenie 2 Pw. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. siad. Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.rozluźnienie mięśni. druga na brzuchu. Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l .Ć w i c z e n i a w o l n e .szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym.napięcie mięśni brzucha.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi. Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie. .obniżenie klatki piersiowej. wdech. . . . Ruch: głęboki wdech.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. wydech głęboki. . połączyć z rozluźnieniem. RR zgięte.ruchem rozluźnionym . Pw. 348 349 . Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak.leżenie tyłem. stopy oparte na podłodze.rozszerzenie klatki piersiowej. 3-4 razy. stanie.rozluźnienie mięśni brzucha. NN ugięte. Wydech: l . ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe . .leżenie tyłem. Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. Ruch: oczy zamknięte . unormowanie pracy układu nerwowego .wydech.leżenie tyłem. wydłużony.swobodne oddychanie. dłonie na barkach. Uwa ga. . Ruch: RR bokiem w górę.rozluźnienie. (bez zmian układu RR) wdech. 2 . wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). RR w bok. U wa g a . Ćwiczenie 6 Pw. Pw. Pw. ^ Pw. RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej. stopy oparte na podłożu. Ćwiczenie 4 Pw. RR w górę w skos. Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy.polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. ustami lub nosem. oparte stopami na podłodze. opuszczenie RR bokiem w dół .przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. powrót do pw. RR wzdłuż T. . Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e . Ćwiczenie 3 Pw.leżenie tyłem. 2 .leżenie tyłem.leżenie przodem.wydech. Liczba powtórzeń powinna być mała. pochylenie T . RR skrzyżnie. dłonie pod brodą. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni.rozluźnienie. Ćwiczenie 5 Pw. Ruch: oczy zamknięte .wdech.wydech. . na której spoczywają ręce . . RR wzdłuż T. jedna R na klatce piersiowej. RR wzdłuż T. Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw. RR na kolanach. Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej.siad skrzyżny.siad skrzyżny. . Ruch: pw. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu).

.

siad skrzyżny. bez woreczka: 1-2 . Treść lekcji Pozycja wyjściowa. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. kształtujące RR 6. wolne tempo Ćwicz.skłon głowy w przód 3-4 . kombinowanej ćwicz. Pw. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz.krążenia RR w przód 5-8 . 0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym.wyprosi RR 4 .Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. kształtujące RR 5. woreczki z grochem (10).opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw.-statyczne T. porządkowo-dyscyplinujące nc o.zatrzymanie wdechu 6 .wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . NN i RR Ćwicz. Ćwicz. w odległości 3 m. jw. Pw. RR w dół w skos: 1 . RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. ••v. Powitanie grupy Pw. Odliczanie (kolejno i do 2).RR na zewnątrz 2-5 3x . Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9. Na sygnał: na czworakach powrót do pw. T i NN w pł. Uwagi metodyczne czas 1. twarzą do środka sali. Pw.krążenia RR w tył Pw. samokorekcja Ćwicz. siad ugięty. 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża. RR w dół w skos. staje przy ścianie. Pw. woreczek na głowie: 1 . kombinowanej 7. Zbiórka. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 . Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. Sprawdzenie obecności. siad ugięty tyłem do siebie.wydech .skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech . jw. RR w bok przodem zgięte.skłon głowy w tył 5 -pw. 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. woreczek na głowie: 1-4 . Opis ruchu. kształtujące szyi pł. w pł.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw.. strzałkowa 4.wdech .„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2. 2 x p o4 - T prosty a o. oddechowe 8. Pw. 3 .powrót do pw. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz. kształtujące RR.wytrzymać 6 . RR na barki.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . leżenie tyłem. 5x Luźne ruchy głową.powrót do pw. barki 3. kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp. 6 . dyn. (siad ugięty.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 . RR w dół w skos: 1 . jw.powrót do pw. 6x 8' Na kocykach. pięty blisko ściany U Ćwicz. szarfy (2). podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . NN ugięte postawione na podłożu. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10).

„chód" z piłką w kierunku ściany. który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17.powrót do pw.wytrzymać 6 . RR w górze: l . Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . Opis ruchu. twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą.nożyce pionowe RR Pw. RR w dół. pośladki napięte Ćwicz. kształtujące mięśnie 10.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. rzut woreczkiem do kosza. dłonie oparte o podłoże: 1 . pośladki napięte. leżenie przodem. W czasie rzutu NN złączone. kosz.wypchnięcie piłki.powrót do pw. liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. Wygrywa zespół. leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. elongacyjne i oddechowe. 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. ugięty: piłka na brzuchu. broda „ściągnięta" do mostka.przejście do półzwisu 4-6 . palce stóp obciągnięte. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami. strzałkowa w tył Ćwicz.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . 2' Ćwicz. pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 .wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. 4x Biodra nisko . Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi.wytrzymać 7-8 . Stopy pod szczeblem drabinki.wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. Powrót „chyłkiem" na miejsce. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. stopy pod szczebel. mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. silowo-elongacyjne Ćwicz. zgięte. Pw. Podział na 2 grupy. mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 .nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. pł. Pw. 2 tory przeszkód. Tor przeszkód. leżenie przodem. leżenie przodem. Dwuszereg Pw. stosowane pchnięcia 12. kształtujące 11. grzbietu. woreczki (po 5).ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół. 2 . Zejście z ławeczki. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka". r Rzuty 14. RR w dół. siad ugięty przodem do drabinki.powrót do pw. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . głowa nad podłożem. przejście przez szarfy od góry. podpór w leżeniu tyłem. Pw. następnie przejście przez szarfy od dołu.Tok lekcyjny Lp. Ławeczka ustawiona skośnie. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 . piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. Pw. 19. leżenie przodem. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. 7-8 . kształtujące mięśnie grzbietu 13. Na czworakach podejście do woreczków.powrót do pw. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 .

zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 . Następny zawodnik może startować wtedy.napięcie pośladków. oddechowe 21. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. ściągnięcie brody do mostka. złączenie łopatek. uwypuklenie klatki piersiowej. korekcyjne stóp Ćwicz. szyja „długa". zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 . jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem".wznos RR bokiem w górę 2 . stanie tyłem do drabinki: 1 . biodra w przód. powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. NN złączone Ćwicz.wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. twarzami do siebie „Faraon": 1-7 . oddechowe z korekcją postawy 23. Treść lekcji Pozycja wyjściowa.wytrzymanie na bezdechu 1-7 .wdech nosem połączony z korekcją osiową . 3' . Pw.Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie. gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego .wdech . porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25. pośladki ściągnięte. który szybciej wykona zadanie. Opis ruchu. Zespół. 26. po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to. Zwis es c 1 "ob "U s/. zdobywa punkt. Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). wciągnięcie brzucha.powrót do pw. cofnięcie karku. Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". wraz z korekcją odcinkową .wydech ustami głośny. kocyki położone z tyłu za RR. kiedy poprzednik przedłuży „tunel". ŁkN 22. łopatki ściągnięte. Pw. r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24.wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej).wydech . by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć.Dozowanie Tok lekcyjny Lp.

Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . . Rozluźnienie. Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym.może być krótszy. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. piłeczki gumowe. Zmniejszenie tarcia. ochłodzenia wody . dysponującego przyborami. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach. żeby ćwiczący nie ślizgali się.większe . w których jest basen. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. 2) nauka pływania. Powoduje płynność i sprawia. a w pomieszczeniach. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. piłki większe. Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne.0. że ruchy są mniej bolesne. Daje je przede wszystkim woda ciepła.małe . Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia.l m (w małych). Basen powinien być oświetlony.in. zabawki plastikowe. Na ścianach basenu. powinien być zainstalowany wentylator. maksymalna l m 60 cm (w dużych). Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. Ryć. których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. dokładne wykonanie ruchu.5 m. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . Należy zmieniać obuwie na specjalne. 3. że utrudniony jest wdech. powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). po urazach stawów barkowych lub kolan itp.niższa. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. Ćwiczeniami zespołowymi są m. Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa. pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. 2. 357 . po jego obwodzie wewnętrznym. takimi jak długi kij i koła gumowe. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. 210. do chodzenia po basenie. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. ćwiczenia w wodzie. Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. Odciążenie (działa prawo Archimedesa).4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia).na brzegu basenu.25 x 8 m lub 25 x 12. Najlepiej jest. np. drugi . co grozi wypadkiem. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. a wspomagany wydech. Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. deski pływackie. Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. a basen często myty.

Samemu nie wychodzić z terenu basenu. wskazane. 7) zbiórka. __. 2.bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. 6) ćwiczenia użytkowe. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej.najlepiej 8. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu. gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce.osłabione mięśnie nóg. .osłabienie mięśni (niedowłady. trzymając się barierki. . 3) owrzodzenia. udzielanie indywidualnych instrukcji.na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. zaniki z nieczynności). Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. a nie odwrot nie. Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu.ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. dołączyć swobodne ruchy NN). czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka. . zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne.nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). 2) ćwiczenia oswajające z wodą. . wydobywanie rzuconych do wody kamyków. ponieważ bolą one bardziej. e) ułożenia: 358 .zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: . odliczanie. w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. udzielanie indywidualnych instrukcji. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne.relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. broda ściągnięta lekko w kierunku mostka.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. b) zanurzenie w wodzie. 7) niezagojone rany. Objawy złego samopoczucia. . 359 . niedowłady mięśniowe). . . Zasób ćwiczeń l. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. plecy okrągłe i płaskie). 6) padaczka. Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . w miarę możliwości oczy i usta półotwarte. aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. ale nie więcej niż 15. zaburzenia koordynacji ruchu i inne.boczne skrzywienia kręgosłupa. 2) ostre stany zapalne. w basenach krytych również temperaturę otoczenia. że pod wodą wydycha się powietrze. np. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie. odliczanie. .choroby zwyrodnieniowe.Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji. . 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. . 8) brak zlecenia lekarskiego. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących. ciało luźno. Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie.schorzenia naczyń obwodowych. .zaburzenia w stereotypie chodu. . ćwiczymy oddychanie przez zabawy. . Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą. czystość. temperaturę wody.liczba ćwiczących na jednego instruktora .schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. . działanie wentylacji i natrysków. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą.na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi. 5) gry i zabawy. Nauka oddychania. Pływanie właściwe.instruktor cały czas. aby jeden z nich był w wodzie. Hartuje organizm. . Po opanowaniu odruchu. a ćwiczący traci samoorientację. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. 4) krwawienia.zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. koła). bjerne lub samoredresyjne). z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. pożegnanie. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. pod wodą wypuścić. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy. które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: .na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. c) ułożenie na kole gumowym. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. . Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij. szczególnie stawów biodrowych.

wodnym.nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym. 211. gdyż grozi to kalectwem. W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami.Ryć. Ryć. .intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń. . . kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu). Zarówno d/ieci. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium). Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny.pływanie i zabawy. . . by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym. gdy woda jest zbyt płytka. dno z przeszkodami podwodnymi. jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów. od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. butelkami. 212.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą. Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących. Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. zabronić udawania topienia się. od ich umiejętności pływania. 213.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. możliwości fizycznych. nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: .dopilnować. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. .dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). które nie miały do czynienia z wodą. a nawet śmiercią. W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących. wieku. Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. 20-25 minut . Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . 10-15 minut . w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- .

zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". gdy twarz jest zanurzona w wodzie. W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 . Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. nie wykonywać gwałtownych ruchów. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach. Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. jak i do osób chorych. Nurkowanie. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. np. szamocących ruchów. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. dłonie ułożone płasko. Zwiększa pojemność oddechową płuc.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. W leżeniu na piersiach. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. rozluźniające ruchy ramion i nóg. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. Rozgarniając wodę ramionami. gdy ciało jest zanurzone. W poziomie. Oczy powinny być otwarte. Dzieje się tak. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. głowa zanurzona do linii uszu. Poślizgi. Ciało należy rozluźnić. prosto. gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. zarówno osób sprawnych. Poślizg na grzbiecie. poruszania się. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. broda lekko przyciągnięta do mostka.ny sposób. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . W leżeniu na plecach. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. ramiona za głową. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. Oddychać co 3-4 sekundy. nogami wykonując jednocześnie nożyce. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. potem znów zanurzyć głowę. głowa zanurzona do linii uszu. Wykonać wdech. lekki ból w uszach odczuwa się. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. lecz łagodne. oddech wstrzymany. leniwe ruchy ramionami i nogami. wydech pod wodą. Poślizg na piersiach. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

np. Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego. poza walorami zdrowotnymi. Dają możli369 . mają ogromne znaczenie psychiczne.ieci. w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. szczególnie dla d/.

2. gdy jest intensywne słońce. 3. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. U w a g i ogólne. 4. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. Osoby w starszym wieku. 3. Odpowiednia temperatura wody. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. klapki. głowa musi wystawać nad wodę. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. Zbiórka. najczęściej stojące. 6. Styl klasyczny. ręcznik. poprawę miejscową stanu chorobowego. Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie. przejrzysty. 15.wość poprawy ogólnej kondycji organizmu.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. 12. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. 5. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. 7. to akweny wodne. Dopilnować. Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. Teren wody pozbawiony mułów. 4. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . 9. 370 . Warunki. 4. 5. 6. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem.możliwie przejrzysta. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. 8. Dno twarde. 13. Regulamin basenu (krytego) 1. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. 3. Stale przebywający nad wodą ratownik. 7. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. Obserwować. Liczba dzieci około 10-12. są następujące: 1. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). . temperatura powietrza powyżej 18°. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych. . możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. „Żabka na plecach". które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się.niepełny): 1. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. odliczanie. Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. Wskazana w przypadkach dyskopatii. które powinny być spełnione. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. z zapaleniami okołobarkowymi. często ich liczyć. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami.dyskopatii. Przeciwwskazany w bólach krzyża. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. . ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. Wskazany w przypadkach: . kostium i czepęk. przykurczów stawów biodrowych. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza.zapalenia stawów okołobarkowych. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. 3. jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. obserwujący ćwiczących.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. . Styl motylkowy i „delfin". wodorostów. 5. Kraul. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. 10. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. bez dołów. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. 2. 4. Woda czysta . Styl grzbietowy. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. 6. 5. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). zbliżona do temperatury ciała.paraplegii. 2. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. 2. 2. 11. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. 14.

371 .

gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. zwiększenie amplitudy ruchów przepony.sprawdzenie obecności. Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . gdzie ćwiczący wchodził do wody. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. na boki). Część główna (20-25 minut). podniesienie ogólnej wydolności organizmu. następnie odwrócić się do ściany basenu. wydech do wody. a po odwróceniu się . • Leżenie na brzuchu. na brzuch. płasko na tułowiu.koła. powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę). zmienić pozycję na plecy. rodzaj niepełnosprawności. gdy jest to bezwzględnie konieczne. rozłożenie ramion w bok. Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). Pływak. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. deski. 2. co powoduje jej wysokie ustawienie. także mijbard/. Nie można ich jednak nadużywać. na brzuch. stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie). który powinien być zabezpieczony matą. np. ale i ręce (tetraplcgia). potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. na własnych rękach wyciąga się do góry. Jeśli jest to możliwe. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. Potem jest wejście do wody. gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. pływak sam. omówić przebieg lekcji. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. sam opuszcza się do wody.ycja skulona) z długim wydechem. Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. piłki. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. stopniowo zanurzając się w wodzie. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody.utrzymania się na wodzie). Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa).na plecy.leżenie tyłem). a w efekcie . ćwiczący (przodem do wody).na brzuchu lub na plecach. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu).iej poszkodowane osoby. • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie. Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. W przypadku paraplegii. ułożenie „meduzy" . U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . Prowadzący powinien pamiętać. poruszającym się na wózkach. zakresy ruchomości w stawach. jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. bok.dla zdrowych i niepełnosprawnych. którzy z basenu wyszli sami. chwycić się krawędzi przelewu . Jeżeli ten 373 . a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. później na całych przedramionach. osobistą motywację pacjenta. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. bez dotykania dna basenu. Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe. pisanie nosem na powierzchni wody. wspierając się początkowo na dłoniach. Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. obniżenie tętna. Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu. pomoce wypornościowe przy pływaniu . Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu.oburącz. Część organizacyjna (5-10 minut) . Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. powinien opierać ręce na barkach asekurującego.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. Potem odpychając się drugą ręką od wody. leżenie przodem. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. gdy obie kończyny górne są sprawne.wydłużony wydech. dmuchanie na piłeczkę. także tych. „śpiewanie" pod wodą.

i znów układa się na szerokość barków. co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. 4. W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu. Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny.można przystąpić do nauczania pływania stylowego . Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. chwytając pływaka za barki.asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. Ćwiczący leży na plecach. Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . 3. a oddychanie jest ułatwione. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia.jak wiosło". Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami.kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki. Wyd e c h . Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. chwyta za barki ćwiczącego. zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego. zmieniać pozycję. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. 2. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową. nie czuje lęku. Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) .umie w każdej sytuacji oddychać. Dłonie o zwartych palcach. w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie .w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). U w a g a . Ćwiczący leży na plecach. ucząc całościowo ruchów kraula. Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). Gdy oddech pływaka jest unormowany. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą). zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. Te c h n i k a p ł y w a n i a . Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. wykonywać ruchy obrotowe ciała. by powierzchnia odpychająca była jak największa. • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry). skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. W d e c h . podejmuje się następne próby obrotu. ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu).takim stylem. które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach.wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie. nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. ustawiając prawidłowo jego głowę. Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę. natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. utrzymywać się na wodzie. „Wiosłując" w stronę ud. potem eliminuje niepra375 374 . w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. przemieszczają ciało do przodu. wydech .wiosłujący . pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem. ma poczucie bezpieczeństwa. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy). Asekurujący za głową ćwiczącego.ruch jest słaby. zaufanie do prowadzącego zajęcia .w wodzie. Asekuracja polega na tym. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka. A s e k u r a c j a . odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym.jest stylem dla osób.przy ruchu „odpychającym" . Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). Asekurujący staje z przodu ćwiczącego.

a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. należy zbliżyć palce do siebie. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą . Pływacy / tymi schorzeniami. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. druga może rozpocząć ruch ponad wodą. ramionami trzyma się przelewu basenu. W momencie. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył.mają oni niesprawne nogi. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. które są wyciągnięte w przód. i poprowadzić ją energicznie do ud. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty.ic „żabki". np. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. Ramiona lekko zgięte w łokciach. Gdy jedna ręka skończy ruch. na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. szczególnie u dzieci. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi. wdech. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę. u jego boku. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. Pozycja ćwiczącego jak wyżej. są ugięte pod kątem 140 160°.równolegle do powierzchni wody.w stronę pracującego w wodzie ramienia . naciśnięcie ramionami na wodę. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. który stoi przodem. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego.eniumi rdzenia kręgowego. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. Styl klasyczny . następnie ramiona przenosimy w bok.i tetra-płegikom . w tył w głąb wody. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok.ochi w układzie ramion kierujących się w przód. 2.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/. a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. lekko usztywnić dłoń i ramie.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. w okolicy środka ciężkości . gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu.l oddech na 3 ruchy ramion. co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/.widłowości. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. Osoby dorosłe można uczyć fazami. szczególnie para. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. gdy ręka jest w wodzie. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud. u u tetraplegików . potem skręcają się ruchem nawracania (do środka).enie oporu czołowego pływaka). Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. 376 3.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg. potem unosi głowę do następnego oddechu. . dlatego rytm nie jest zachowany. drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku. Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. Ramiona spoczywają na wodzie. Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia . Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii . i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. a w drugiej prostuje. maksymalnie do l na 2 ruchy ramion. Ćwiczący stoi w wodzie.ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej . Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. asekurujący staje przodem do ćwiczącego. Jc/eli pływak wymaga asekuracji. Wykonuje długi wydech do wody. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. odepchnięcia stopami od wody w uUad/.na nadbrzuszu. Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion. Można nieco zmodyfikować ten styl. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. Z pomocą asekurującego. zagarniający wodę. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. dłonie w tył). Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. Płaszczyzny wiosłujące ramion. kierując „mały palec dłoni" do sufitu. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. w dół. twarz zanurzona w wodzie.

w 1980 r. Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi. . Sport inwalidzki powinien być bezpieczny. L. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W. w tym 33 Polaków. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w. f w 1950 r.-w Barcelonie (Hiszpania). w 1988 r. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. Polacy zdobyli 106 medali. w 1949 r. dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży. .powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r. w 1984 r. w 1996 r. w 1984 r.. .w Seulu (Korea). startowało łącznie 4000 zawodników. Sontorius (XII w. Prof. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki).-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych. Weiss stworzył rehabilitację kompleksową. rządzą nim specjalne przepisy. z Anglii. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. Paraolimpiady. Hulek i M.-założenie przez dr. był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji.-w Tokio (Japonia).Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich. Według Degi. w 1961 r. w 1927 r. Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 . Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1.CZJ 13 czynili się ponadto A. 1964 r. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville. gdzie w publicznych zawodach . regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. w 1960 r. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. Sport inwalidzki powinien być powszechny.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr. W. 3. Brytania). w 1948 r.-w Arnhem (Holandia). w 1972 r.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L. 2. w 1968 r. Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie.-w Atlancie (USA). Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. Spencer (XVII w. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim. w 1976 r. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r.) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów. w 1992 r.I Festyn Sportowy w Sierakowie. Guttmana (na obiektach olimpijskich). M. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia. w 1952 r. Prof. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville.-w Chorwacji.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną. .-w Toronto (Kanada).-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii .-w Innsbrucku (Austria).-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi .biegach . aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. w 1944 r. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville.. Weiss. L. Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r. Dega: od 1950 r.-w Polsce. Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". biegnąc na drewnianych protezach.w Tel-Awiwie (Izrael).

Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2.Europejski Komitet ISOD.-w Innsbrucku. 3. w 1994 r. Inne schorzenia. 2. które utraciły wzrok powyżej 5. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna.1998 r. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego.w 1988 r. powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go.). dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu.). W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących).).systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna. Niewidomi. 3. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). na skutek choroby lub wypadku. Osoby ociemniałe. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1. rż.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. CP-ISRA . Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. Odczuwanie przeszkód na drodze.Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły. 3. dokładnie. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora. Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . 4. układu nerwowego. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. Warszawa (1980 r.Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r. czyli zewnętrzna. Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna). 2. CISS . Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa. w dniach 5-14. Dotyk (wrażenia całego ciuła).anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego.od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. PSNS „Start" powstał w 1961 r. xc nauc/. Dokładny opis słowny. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia.). uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami. pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego. Jedna teoria głosi. Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1. Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy.-6. 380 . Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. Nauczyciel powinien pamiętać. Zmysł kinestetyczny. brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności. druga teoria. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego .03.). Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. przygotować do pracy i zadań społecznych. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i. Organizuje obozy różnych szczebli . Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. w miejscowości Nagano. Należy podejmować wszelkie działania. 4.-w Lillehammer (Norwegia). VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. Węch (powonienie) i smak. najlepiej przy zastosowaniu muzyki. gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf. Upośledzeni umysłowo. Głusi. ISBA . które mają poczucie dnia i nocy.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. 2. tzw. ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. 5. Chorzy psychicznie. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. Osoby niewidome. 381 1. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta..ze schorzeniami narządu ruchu.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. 3. 5. dotykowa . ECISOD .

Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. zapalenie ucha. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. 11. Wskazania metodyczne. Są to następujące cele: 1. brak pamięci dźwięków. rozwój mowy na ogół nie zaburzony). dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). 6.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty. Liczba dzieci mała. 383 . choroby zakaźne. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. od 12 do 14. Indywidualizowanie zadań. jak: samodzielność. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. Dużo ćwiczeń w parach. Nauka chodu . kołach i szeregach. wrodzone i nabyte. 4. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). . mowy palcowej. narciarstwo biegowe. stawiania jej na piętę.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. trudności w mowie). jakie wynikają ze stanu głuchoty. 3. 9. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. wypadki. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. . Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. sprzętem i sposobem jego użytkowania. podzielności uwagi. 2. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust. łyżwiarstwo szybkie. Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne. natomiast wysokie tony słyszy. 3.wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji.kształtowanie „zmysłu przeszkód". z uwzględnieniem celów specjalnych. który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. 2. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . Ćwiczenia należy często powtarzać. m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). bieg. rozwój narządu rówriowagi. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. jak: chód. upośledzone słyszenie wysokich tonów. mimiki.nauka wysuwania nogi do przodu. biegu. zaburzenia mowy lub brak mowy. 4. takich jak posługiwanie się laską. 3. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. 5. 2. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. kolorowe szarfy. hokej halowy. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej). Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. mowy migowej. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. skok. Umiejętność poruszania się po różnych terenach. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy.Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. 8. W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała.wyrabianie orientacji w przestrzeni. Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. 10. pisma. poprawienie koncentracji. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. 3. zegarkiem itp. Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1. wytężając wzrok). zaufanie we własne siły. koleżeńskość. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie.wyrabianie takich cech. umiejętność bezpiecznego padania. 7. żeby „zautomatyzować" ruchy. przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. rzut. 2.

uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny. zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion. Klasa 4 .Paraplcgia W grupie tej mogą startować: . do 3 sfopni wg skali Lowetta.do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów. do 15 pkt.jednostronna amputacja podudzia A5 . ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. . do 3 stopnia wg skali Lowetta. zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta).od 21 pkt.jednostronna amputacja przedramienia A9 . maks. a w przypadku imprez międzynarodowych .obustronna amputacja podudzia A4 .uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego. schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu. świata i igrzysk paraolimpijskich.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l .obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 .Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy. Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. Klasa 2 . aby wszyscy niepełnosprawni.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3). Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego. a w przypadku podnoszenia ciężarów .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac). . którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu. ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida .rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex .obustronna amputacja przedramienia A8 . 384 Klasa l A . do 40 pkt. Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta.3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG. maks. 385 . A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . w następstwie choroby rdzenia kręgowego.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO).uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5).obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 .od l pkt. Klasa B3 .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego. byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn.stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta . Klasa 1C . Uwa ga . Grupa III . natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców. w następstwie urazu rdzenia kręgowego.amputacja uda i podudzia.choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I . w następstwie urazu rdzenia kręgowego.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5). możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. do 20 pkt. działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". Klasa B2 . Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. Klasa IB . Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej.od l pkt. maks. Klasa 3 .Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych. maks. maks. A5 Grupa IV . • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 .

.zgięcie. do 35 pkt. Klasa C4 .od 36 pkt. c) staw skokowy .od 16 pkt.. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie.ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . f) hemibalizm. U w a g a .spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach.suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. odwodzenie. zgięcie dłoniowe. Klasa C7 . e) atetoza. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . 387 Klasa C2 . c) minimalna niewydolność kończyn dolnych. Klasa C5 . wyprosi. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. Klasa C6 . c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. Klasa C8 . Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. w następstwie urazu rdzenia kręgowego. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy . b) minimalny niedowład w kończynach górnych.mózgowe porażenie dziecięce. a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Klasa C3 . lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego. b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej.zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej. wyprosi. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego. . przywodzenie. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego.minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych.dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka . Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych. 60 pkt.zgięcie. do maks. . Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia. odwodzenie. wyprosi.ąuadriplegia Grupa VI .zgięcie grzbielowe. b) staw łokciowy . • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt. wyprosi.zgięcie i wyprosi palców. wg skali Lowella. b) staw kolanowy . ale bardzo wolno.hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2.zgięcie. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi.zgięcie. dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. c) choroba Parkinsona. wyprosi.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych. d) slaw śródręczno-paliczkowy . 50 pkt. Klasa Cl . w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Klasa 6 . d) pląsawica. do maks. . d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. przywodzenie.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna). maks.ruch opozycji. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. c) slaw nadgarstkowy .od 41 pkt. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .

uszkodzenie jednej kończyny górnej.ze względów wychowawczych .sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie.zgięcie grzbietowe stopy.3-4 stopnia. kondycyjny. Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej . Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. U w a g a . b) staw kolanowy .doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. a przede wszystkim ich rodzice. Bilans siły mięśniowej obniżony: .Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . przywodzenie. Przeprowadzenie obozu.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. 5. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice.10-14 lat i 15-20 lat). Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. „Start". Do jego obowiązków powinno należeć: 1.ramowego i szczegółowego. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe. dobre wyposażenie. atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia.} w prowadzeniu obozu sportowego).w kończynie dolnej o minimum 20 pkt. schludne pokoje mieszkalne. odwodzenie. 3. pomoc. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. zgrupowanie przed zawodami. kierownicy. I.skoliozy . Cross 1997.Inwalidzi narządu słuchu . Mogą to być obozy: 1. Ułożenie programu obozu . 2. 2. zgięcie podeszwowe stopy (wg M. np. u niewidomych. deformacja klatki piersiowej. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy . Grupa II . U w a g a . wyrabianie zmysłu równowagi). świetlica na wspólne spotkania.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm.Grupa V . Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej. Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności. c) staw skokowy . funkcjonalne. . 4. . wyprost. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. • Okolica powinna być bezpieczna.doświadczony w pracy z ludźmi. szkoleniowo-turystyczny. Klasa L2 . nr 7/8). 3. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany. konserwowanie sprzętu). Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. koordynacji ruchowej. np. Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. szkoła. Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). III. Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. Klasa L5 . Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu . którzy będą związani z obozem . rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. przede wszystkim letnie. podnoszący umiejętności. klub. znający problemy d/icci i młodzieży. ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. 388 . niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. Klasa L6 . Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów).zgięcie.uszkodzenie jednej kończyny dolnej.organizatorzy. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. 4. a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych . umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. wyprost.zgięcie. Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. PZN. z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu. Wyszukanie miejsca obozu. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). Klasa L3 . Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . instytucja zajmująca się turystyką i sportem. ustalenie terminu jego trwania. wieczory obozowe.w kończynie górnej o minimum 30 pkt. II. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I.

a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). . pielęgniarka). 2. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane.rozgrywki w szachy i inne gry. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. 5. który powinni posiadać uczestnicy.szczegółowy program obozu. 6. Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. .przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. wspólna zabawa. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. 391 . Podsumowanie końcowe obozu 1.wybiera organizator. jeżeli jest to obóz zimowy .bieżące informacje. 4.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. dyskoteki. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych.gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . III. kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. a na obozie żeglarskim . Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu.program dnia. atrakcyjnym programem. jak i ich niesubordynację. 390 . zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych).ramowy plan dnia. Wspólnie. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np. bojaźń.tabelę z punktami. układu ruchu. .wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu. np. izolacja). Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. wieczory z piosenką. planu dnia. rozliczenie finansowe. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: . na którym zorganizowano obóz.dobiera sobie kierownik obozu. . jakie odbędą się wycieczki (piesze. Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz. na którym należy ustalić: . II. wyróżnień w szkoleniu sportowym. . sporty uzupełniające . Na tablicy informacyjnej umieścić: .szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych. ale blisko ich pokoi). 3. dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. . programu obozu. określonego terminem. Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. życzliwi. 6. Przeprowadzenie zebrania kadry. 3. . Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych. a ponadto .b) kadra instruktorsko-wychowawcza .to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt).narciarsko-turystyczny . Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy). już na początku obozu. Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. . Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. mecze piłki siatkowej.regulamin obozu. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. . dyplomów. nazwisk zwycięzców obozu.program na najbliższe 3 dni. c) opiekun medyczny (lekarz. Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim. w których znajdują się mieszkańcy pokoju. Wysłuchanie próśb. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. 7. Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. określając precyzyjnie: cel obozu. regulaminu. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem. zwycięstwa w konkursach. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników.). Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. . Można też zorganizować bal przebierańców. tolerancja.regulamin życia obozowego. Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. wręczenie nagród. . rodzaj sprzętu. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. 2. nożnej itp. Na dobrze zorganizowanym obozie. wzroku lub inne potrzebne dane. ocenę obiektu i terenu. Zorganizowanie. krótki opis przebiegu obozu.

są bardzo różnorodne. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. pływania. V grupa . III grupa . zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. należy natychmiast wezwać lekarza. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje.gdy zajęcia odbywają się w wodzie. jak obchodzić się z paraplegikiem. Medyczna. Dzieci obserwują. przyjemnie spędzając czas na obozie. na którym uczą się. dreszc/e. Informacja dla rodziców. Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach .czapek. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. w zależności od stopnia zaawansowania. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej. zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. zawroty głowy. Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. U w a g a . obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . instytucje.dy na wózkach. wesoły. uczą ja/. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. trenują asekurowane upadki. jak słabość. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci. że nie jest to takie straszne. ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. konkursy.dla osób dorosłych i dla dzieci.osoby z innymi schorzeniami. IV grupa . ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. salami gimnastycznymi. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. wieku itp. nie dopuszczając do ich przemęczenia. Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. „Start". III grupa . Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. III. Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów.osoby po amputacjach.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu.Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność . II. które powodują inwalidztwo.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. Podejmuje się obowiązków zawodowych. co pozwala na integrację obu grup. rekreacyjnej.w ramach regulaminu obozowego . sportowej. Schorzenia. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. Dzieci /dobywają 392 . czy obozy rekreacyjno-sportowe. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. jeżdżą na wózkach. systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). rozwijanie aktywności społecznej. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). omdlenia. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności. robią wszystko. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych.niektóre zajęcia są wspólne. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. np. ćwiczą. chusteczek. podłogę. np. Przeprowadzenie obozu. gorączka. sedes. które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. ale także do tego. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. gry w ping-ponga. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. 1. przyjacielski. a nawet sprawiedliwa. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej. 2.dobrze się bawili. w tym wychowawczych.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. stowarzyszenia i kluby. np. koszykówce na wózkach. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Ankieta dla rodziców dziecka. „Chrzest Neptuna" .

Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. b) jednostronnymi kończyny dolnej. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. 215. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. Są to często dziś występujące zagrożenia. która ma powiązania z narkotykami. po przyuczeniu) oraz sportowo. Należy zwrócić uwagę na to. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej. jak mają się zachowywać. żeby ochłodzić ciało. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba.to. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. c) z zaburzeniami równowagi. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). trzeba mu także podawać płyny do picia. 394 395 łuki płuźne Ryć. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. Pacjenci po amputacji. b) z nietrzymaniem moczu i kału. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie.ukierunkowanej na narciarstwo. . lecz zmniejsza sieje do minimum. 2. 3.

jak gdyby były one jedną 397 . owrzodzenia i nerwiaki. Pourazowe. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. Padanie przez ugięcie NN do przodu.jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. 5 ruchów odwodzenia itp. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku. d) zapalenia kości i stawów. Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów. Pw. gumy. biodro w lewo. Ćwiczenia oporowe kikutów.ególnie przydatne dla inwalidy.ołowej). T w lewo. 2. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie.N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. 4. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). c) usztywnienia stawów. wyczucia nart. kifoz czy skolioz. Musimy więc w okresie przygotowawczym. cukrzyca.wychylenie bioder w prawo. 4). Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. wszystkich zdrowych i inwalidów. zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. potem proteza). Wstawanie (uwaga . Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny.ctni. 3. Umiejętne posługiwanie się nartami. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera. Po/ycja narciarska . II. 11. po rozruchu. proteza . Postawa narciarska . tył). Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. Usztywnienia stawów: 1. Napr/. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu. 2) oporowe kikutów. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała). co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. Pw. .u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. na boki. Stany po gruźlicy kostno-stawowej. 9. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. Bolesne blizny kikuta.4. c) usztywnień kręgosłupa . Amputacje: 1. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. Przyzwyczaić do poślizgu nart. 4. b) stawy rzekome. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. T w prawo z rotacją w te samą stronę. a więc przywodzenie i zginanie uda. stopy równolegle w gore. Słabe i wiotkie kikuty. 10. wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. cukrzycy. potem na podłwl/e i pochylni). na skos. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). 3. potem 5 ruchów prostowania. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. 5. przewlekłe procesy zapalne stawów. w parach.postawa zasadnicza. Aby to osiągnąć. b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. np. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. 2. w dół.w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp . z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. _ Trzeba jednak zaznaczyć. czołowej (na boki). Niewidomi i ociemniali. ze skrętem w lewo i odwrotnie. Chód po ławeczce z asekuracją. 6. 3. 5. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. w dół. 3. Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. Ustawienie w rzędzie. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. bez protez. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. można zastosować również sprężyny.odskokowo. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. l. funkcjonalnych lordoz. 5. dna. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. Aby zachować równowagę. 7.: 5 ruchów zginania. . Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. do tyłu. b) stanie na pochylni. zakażenia. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). 8. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. Ćwiczenia równoważne. na skos. Choroba Burgera. a przede wszystkim wad postawy. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim.postawa zasadnicza. 2. 2.

„Bieganie" po lasach w każdym terenie.z części ciała. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. nie tylko górzystym. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. P. Ogólnie przyjmuje się. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. oraz na trasach zagranicznych. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. jego sprawności fizycznej ani wieku. do której przymocowana jest proteza. Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. Dodatkowym argumentem. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. to dla protezy stosuje się inne zasady. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo.łatwiejsze. szczególnie na narcie. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. narażając jednocześnie na wtórne urazy. Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. długie kijki). Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy.w Austrii.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. do tyłu i do środka ciężkości. lekkie buty. Klimczaka i T. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. Walkowicza. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania. Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. uzyskując znaczące wyniki. ruchoma pięta w wiązaniach. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. Chojnackiego. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". w Innsbrucku . Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. Przyjmuje się. utrudniają nauczanie. 398 399 . zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart. cierpliwy. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. w których znajduje się rozdział pt. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. zahaczanie o śnieg. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. nie tylko w celach rekreacyjnych. podobnie jak dawniej. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. Wiąże się to między innymi z trudnościami. 216. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. narty krótkie . tzn. np. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. Za długie narty zamiast pomagać. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. ale i treningowych. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. Instruktor powinien być serdeczny. a w konsekwencji upadek. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. Ryć. kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi.

.

koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu. 400 O d c i ą ż a n i e .już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych. Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. odciążając w ten sposób przody nart. 3. najczęściej w Zakopanem. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. 2. 9. Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. Bramki ustawione bardzo rzadko. Super gigant . Konkurencja wybitnie techniczna. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. termoregulacja. a także osoby ociemniałe. poziom przemian energetycznych. Próg . polega na rotacji nóg.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . zawody klubowe. tak że prawie dotykają siebie. uprawianą zarówno rekreacyjnie. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu.światło bramki jak w slalomie gigancie. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. inwalidzi po amputacjach kończyn. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach . z których najnowszą jest snowboard.z ośnieżonymi stokami gór. należy prowadzić narty s/. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. czyli skrętu. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. Garb . w zależności od potrzeb i możliwości zawodników. W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. aby uniknąć przeciążenia. zarówno osób pełnosprawnych. jazda po łuku. Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. pięknymi krajobrazami.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie .Koziołka Matołka dla małych dzieci.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. rotacji ciała. pochylając się mocniej w stronę stoku. Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. Ucząc odciążania.erzej i na krawędziach wewnętrznych. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost. czynniki psychiczne).bramki o szerszym świetle. wyjeżdżając 7 wklęsłości . zmiennością pogody.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. Mechanizm obrotu nart.czyli wywieranie nacisku nart. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. bramki wąskie.narty nieco krótsze. Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. np.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu. 8. np. odciążeniu kątowo ustawionej narty. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu. Slalom gigant . jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . zabezpieczona. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. zwiększyć nachylenie krawcd/i nart. Teren pofałdowany . w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart. 401 . Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. 6. D o c i ą ż e n i e . przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. 5. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. 4. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. Wklęsłość . Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu. Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. 2. różne rodzaje nacisku na podłoże). (Zawody krasnoludków . Trasa szybka. Jadąc w skos oblodzonego stoku. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. 4. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. Trasę przejazdu pokonuje się szybko. Ćwiczenia w miejscu. Bieg zjazdowy. ale pod różnymi kątami.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). Slalom . Tylko bramki kierunkowe. koordynacja. 7. ale także osoby niepełnosprawne.prostować nogi tak. Tymi czynnikami są: proporcje ciała. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa. 3. właściwości budowy. szybkość.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. specjalnie przygotowanych.

poprzecznie do linii spadku stoku. • kijki trzymane są równolegle względem siebie. Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. starając się upaść ku tyłowi na bok. dolny kijek wbić powyżej górnej narty. • większe obciążenie narty zewnętrznej. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. Wjazd na przeciwstok . a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. biodra i nogi. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach. a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. Zawsze należy pamiętać. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. należy narty mocniej „zakrawędziować".ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. lekko rozszerzone. trzymając górną rękę na talerzyku. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle. przesuwając ślizgowo narty. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. kolanowych i biodrowych. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . dłonie na wysokości bioder. ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. odstawiając jedną i dostawiając drugą. a druga na uchwycie kijka . • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. z rozluźnionymi mięśniami. Lekko przytupywać nogą wykroczną. • tułów jest lekko pochylony.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. Gdy stok jest bardziej stromy. które są ustawione równolegle w poprzek stoku. Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną. 402 . podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. 30 do 40 cm od narty dolnej. Tułów jest lekko pochylony do przodu. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. W drugiej części fazy sterowania. rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. sterować świadomie ciałem. czyli od linii spadku stoku. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku.podnieść się do góry. • wzrok jest skierowany przed siebie.

przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej.wysoka i niska pozycja. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. nie wysuwać narty zewnętrznej. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. które powinny być ugięte. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. i pług hamujący . Jadąc w skos stoku. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. Jadąc w skos stoku. obrócić ją w kierunku przeciwnym. dalej skręcać na nartach poszerzonych. kolejno należy obniżyć pozycję. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej. Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. Patrzeć przed siebie. który do- . żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę.dojechać do linii spadku stoku. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. gdy śnieg jest be/pieczny. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód.zmniejszać. 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi. i równomiernie obciążając narty. na łagodnym . Gdy śnieg jest głęboki.większe rozsunięcie nart. Skręt dostokowy . Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie. Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. Gdy jedzie się w skos stoku. kijki ustawione równolegle. Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym. odsuwając jedną nartę. nie pozwalać na obsuwanie się narty. Należy pamiętać. Gdy stok jest płaski. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. a nawet zbliżone grotami. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . z małą prędkością i tylko wtedy. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. lekko zbliżone grotami. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). Należy pamiętać. Ześlizg boczny . im stok jest bardziej stromy. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. oprzeć piętkę narty na śniegu. przenieść ciężar ciała na jedną nartę.druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. aż do zatrzymania włącznie. należy przyjąć pozycję podstawową. Kolejno: obciążając nartę górną. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). należy przed tym zwrotem uklepać „platformę". Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. Wyróżnia się plug ślizgowy .stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. bardziej obciążyć nartę dolną. z małą prędkością. Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy. Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym. należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. z małą prędkością).• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. tym mniej hamuje). jednocześnie kierując kolana do siebie. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek.na stromym pogłębić. stosując układ ciała wysoko-nisko.mniejsze rozsunięcie nart. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk. Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. rozpocząć skręt. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. Jazda w skos stoku . Nie odchylać pozycji ciała. trzymając kijki równolegle. Kontynuować skręt.wykonuje się w układzie dostokowym. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. który wprowadza narty w skręt. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. Jadąc w spadku stoku. Służy do zatrzymywania się. kolejno należy rozsunąć tył nart.

405 .

potem z podaniem rąk . Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej.tyczka trzymana jak wiosło. który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . bardziej obciążyć nartę zewnętrzną. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. przytupywanie. Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. Wykonuje się go. potem na drugiej narcie. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. skoki obunóż. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. np. 217.jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. baloniki. • . instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. hamuje drugim końcem po śniegu). linki). wykonywanie ruchów wiosłowania. a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. potem w zjeździe. • jazda pługiem szerokim i wąskim. • jazda na jednej. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. • wiosłowanie . Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. „Zabawa w sanki". a nie odsunąć. ciągnąc za kijki partnera. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe.z przodu. potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. 406 Ryć. Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. same proszą o kijki. 407 . trójkami. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz. Nie ma znaczenia. ćwicząc długie i krótkie skręty. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. gdy oswoją się z jazdą na nartach. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. Narty Bobo. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. trzymana obiema rękami w połowie długości. może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. Najpierw z przodu dziecko. już dla 3-latka. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). dwójkami. podpatrując dobrych narciarzy.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. najpierw zmiana w chodzie. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle). • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. np. potem węziej). pierwsze kroki na małym pochyleniu. przysiadanie. Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. obniżając pozycję. dogoń mnie". kierowana przez instruktora.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. czwórkami. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. potem instruktor. ciągnięcie za dzioby nart. gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. • . Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami.

z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą).dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. Zachętą dla dzieci jest pochwała. wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. jak i inwalidów. wykonywane w szerokiej pozycji. w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. Jest to ewolucja dynamiczna. Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. 6. Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. gdy dziecko jedzie przez tyczki. Nauczyciel powinien zrobić wszystko. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. Potem. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu. Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart. jadąc ze średnią prędkością. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej.od śmiechu do płaczu.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. np. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. Metoda prewencji . 2. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów. W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np.• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu . pozycji płużnej. żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło.„krystianii" . Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. w których może wystąpić niebezpieczeństwo. • dzieci bawią się w „pociąg".zarówno przez ludzi zdrowych. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu. Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi. Wojciecha Fica. przeprowadzenie rozgrzewki. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu. W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. 4. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. Potem dziecko. wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. łączy szybko pojedyncze skręty. Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów.nie umieją one długo jej skupiać. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu.ich możliwości fizyc/. Metoda kontrastów . 3. stanu psychicznego tych osób. Uwaga dzieci jest rozproszona . Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie. Gdy najazd jest szybki . ale szybko regenerują siły.ne i psychiczne.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. 409 .no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych . 408 5. Gdy poinstruuje się dziecko. Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną. wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych.

Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. AWF Kraków.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. Reakcje zawodników. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. w których będzie umieszczony jego but narciarski. W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . można dowiedzieć się z artykułu A. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. w corocznych turnusach narciarskich. nie prostując kolan. wykładowca narciarstwa). czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). „rzucają" współzawodnikom na szyję. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. Kabscha. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. Osoby ociemniałe. Wbrew pozorom. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania. a nawet korytarza.na śniegu . istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski.w dobrych warunkach terenowych.tym wyższa sprawność i rozwój). Utrzymanie prawidłowej sylwetki. kulonarty). Osoby. Cieszą się oni. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. gdzie jest tył i przód narty. protez i aparatów ortopedycznych. jak i zawodniczych .stosownie do sytuacji. bardzo dobrze tłumaczyć.jeden na jednego". Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . dziękują swoim trenerom. Osoby ociemniałe. Cross 1996. ciężarem nart. nauczyć się ich zakładania do wiązań. to drugiej narty lub obu jednocześnie. co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. które organizuje zrzeszenie „Start". kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku . Ale trzeba też być pewnym. 2. inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. ale także osoby ociemniałe. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu.zarówno w celach rekreacyjnych.to pierwsze zadania. specjalistycznej wiedzy. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . W naturalnych warunkach . 3. głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. 4. zapoznać się z jego kształtem. nr 2. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. Lichtensteina pt. mogą mieć tylko psychiczne bariery. Na ogół zawodnik biegnie sam. którzy osiągnęli „metę". jak i osoby zdrowe. była dr Janina Tomaszewska . W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. często mają one wady postawy. Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. którym należy sprostać. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. które nie widzą od urodzenia. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. w zależności od tego. obawy. sam musi dobrze jeździć na nartach. Musi zorientować się. Chojnacki. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. Amerykański system nauczania. charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. ułatwiające zachowanie równowagi. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. „ABC narciarstwa. żeby skutecznie jeździć na nartach.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . być przewidujący i przezorny. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart .wymaga profesjonalnej. właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. Od 1961 r. można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. Pierwszą osobą w Polsce. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. długością nart. „Zbadać" kształt butów. Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. Obecnie. chodzą „chodem kogucim".

dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu . W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. budowę. Instruktor zjeżdża przed uczniem . równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. Po stwierdzeniu. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. potem samodzielnie łącząc kilka skrętów. takich jak schody. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. Nie należy brać ucznia pod rękę . śnieg i lód.jest to oryginalna polska metoda nauczania. Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki).skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. Kijki. instruktor staje poniżej ucznia. dopiero przed następnym skrętem. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. 3. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. Można jechać obok ucznia. nauka jest bardzo ułatwiona. życia codziennego . Zwraca się uwagę na technikę . obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową.on sam musi podjąć decyzję. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski. Po tej wstępnej nauce . zapoznając go z terenem i krajobrazem. obejmując jego tułów. 5. wspomaga odciążanie. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. Zapoznanie ze sprzętem . Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. jak podczas chodzenia. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu. lekko zapadające się w śnieg. Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. lub jechać z tyłu. po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. Należy sprawdzić. Ko/. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. Wyciąg. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. Nauka jazdy techniką równoległą. 413 .rodzaj „człapania". Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu. 1. obciążając nartę z nogą wykroczną. 2. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki.najlepiej z instruktorem.sJaw mul około 30 cm.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. Właściwie układa się narty. Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. trzymając tyczkę slalomową. które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Zarówno przy wsiadaniu. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. odwzorowujące wykonane elementy) . Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. której uczeń dotyka. kije narciarskie wbite na wysokości ramion. omawiając jego kształt. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. szorstkość powierzchni. 4.tyłem. tuż za uczniem.do ucznia.uczy się łuków płużnych. a same narty. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. aby u/yskać pozycję wyjściową. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. garby. zmiany nachylenia terenu. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. Uczeń ćwiczy skręty. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. Należy od początku korygować promień skrętu. że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. staramy się wyeliminować. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. pamiętać o istnieniu przeszkód. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. nie uciekają na boki. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. łatwo zrozumiałą dla uczniów. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną.

Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. stosujemy trzy rodzaje kroków. włączamy bezkrok. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. do pełnego ich wy prostu. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. o łagodnym spadku. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. podpierając się kijkami. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. • Podejście rozkrokiem w przód. Końce nart stanowią oś obrotu. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. ręce ugięte w stawach łokciowych. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. Tułów pochylony do przodu. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód. Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. lecz zdecydowanie krótszy. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. przestępowaniem. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. Krok z odbicia. W końcowej fazie jazdy. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne.• z dłońmi splecionymi na karku. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. • z rękami w kieszeni. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. Ćwiczymy pełny obrót. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. a więc o 360°. powrócić do opuszczonego toru.lewa narta i odwrotnie. Jest to niezbędne. tzn. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. swobodnie złapać równowagę i. Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu.ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. bardziej z tyłu. 414 . szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. mniej lub bardziej stromego. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym.

Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. 9. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. o łagodnej konfiguracji terenu. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. nawet chwilowym. c) biegnąc z boku. 3. którzy pieszo schodzą w dół.wewnętrzne krawędzie nart. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. nr 2). czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. lecz w takiej odległości. jak i odstokowej. b) biegnąc za niewidomym. zatrzymaniu się na stoku. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. 7. 6. 2. na której spoczywa ciężar ciała. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. a bieg bardziej bezpieczny. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. Wypadki W razie wypadku każdy. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. bez słownej korekty. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku.naków narciarskich ustawionych na trasach. 416 . po sąsiednim torze. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. patrząc w górę i w dół. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). powinien poszkodowanemu służyć pomocą. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. Cross 1996. po stronie lewej lub prawej. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. bezpieczne. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. po sąsiednim torze. musi ustalić taki tor jazdy. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. 4. aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. kto znajduje się w pobliżu. Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. 8. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. Lichtensteina „ABC narciarstwa. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. 5.

XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. 4 ISMWSF. U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. lub równoważne uszkodzenie. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. 3 ISMWSF. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. w jednej kończynie. 418 . Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). LW XI. • zawodnicy. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. 419 • obustronna amputacja podudzi. U w a g a . artrodeza kolana i biodra.. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. poszkodowany. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. obojętnie czy sprawca wypadku. Stwierdzenie tożsamości Każdy. • niedowład. LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. obejmujący klasy LW 10 i LW 11. ale lżejszą niż LW l. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. wg testu funkcjonalnego. czy też świadek. LW XI: 9-15 pkt. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. Uw aga. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). • jw. • niedowład. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. zawodnicy. ale diagonalnie (skośnie). Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. • całkowicie usztywnione kolano. porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. • niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. lub równoważne uszkodzenie). LW XI. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy.z lekką niekorzyścią dla siebie . Klasy LW 10. LW XII stosuje się jedynie wtedy. wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej.zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego.10. Klasy LW X.

30 Maks. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie.specjalne. 2) deski miękkie .przy skręcie w lewo. Od 1998 r. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. Klasa B l .ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. także snowboard jest dyscypliną olimpijską. kolanowych i skokowych. Maniak: „Co dla kogo". która noga ma być nogą wykroczną. 4 ISOD.mężczyźni.wykonać ruch ugięcia nóg.LW XII: 16-18 pkt. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom. W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . Opanowuje się technikę.kobiety (wg opracowania M. wg testu funkcjonalnego (klasy 4. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni. druga noga zakroczną. jednak technicznie inaczej są rozwiązane. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . a nawet do tyłu. 6 ISMWSF. U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn. wykonane świadomie według pewnych reguł.starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu.najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy). Ważna także jest grubość i elastyczność deski. Cross 1998. 35 M Min. S k r ę t . super gigant. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych.2. 3. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. nieco ugięte. Klasa B3 . sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt.mają podwinięty tył i przód. Przed ustaleniem. Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde .400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. butów miękkich zaś do skoków. szerokość . slalom gigant. zawodnicy. Należy uważać na nadgarstki. 6 ISMWSF i LW 1. W u p a d k u w p r z ó d .do slalomu. ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. ale i sportową. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. 4 ISOD oraz klasom 4. gdyż pro/. 8 CP-ISRA. K 35 K 8-12 m Min.uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia .całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty . Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań).czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą.przy różnych układach stawów biodrowych.do skoków .w małym rozkroku. LW 11: 12-18 pkt. Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan. stawy łokciowe w górę. K . drugiej w tyle . Klasa B2 . 420 . nic tylko turystyczno-rekreacyjną.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją.w prawo lub w lewo. dużej płaszczyźnie. 40 M Maks. Nie wolno upadać na pośladki. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. 3. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. o lekko do góry podwiniętym przodzie. które zmniejszają ryzyko kontuzji. Wi ą z a n i a . wg testu funkcjonalnego. zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11. wg testu funkcjonalnego. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. przedramiona lekko opuszczone w dół. slalomu giganta i slalomu równoległego. nie za twardej.przy skręcie w prawo. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. 8 CP-ISRA). Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. które odpowiednio zgina się i prostuje.350-500 m M 350. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa. żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. B1-B3. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. 5. 5. 8 m * M . U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych. bez muld. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. 5. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. Zasadą jest. 7. ale i niezbyt miękkiej. a potem ruch zbliżony do padu . 7. Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. o małym kącie pochylenia. 2. Należy też eliminować upadki na kolana. rotacja w lewo . a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów.i to nawet kontuzją kręgosłupa. klasom LW l. Narta snowboardowa jest szeroka. i 4. nr 2 i 3) Snowboard . Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli).

rzut dyskiem (K + M). które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi .jest czynnikiem psychoterapeutycznym.szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych .także pełnosprawnymi. a przede wszystkim .prof. którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . 5000 m (M). W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. Sport. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie.nie szkodą mu. Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. żeby dyscypliny sportowe. Dyscypliny lekkoatletyczne. dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". skok w dal (K + M). Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej. 422 . Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. 3000 m (K). rzut oszczepem (K + M). W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę. 1500 m. trójskok z rozbiegiem (M). kolanowym i skokowym. Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. Degi i prof. Weissa . który . Specjaliści rehabilitacji uważają. W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. zespoły i funkcje ruchowe. W. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet". skok wzwyż (K + M). Od 1996 r. Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną. W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki. że powinno dążyć się do tego. 400 m. ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. M. które uprawiają osoby niepełnosprawne. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. jako dziedzina ludzkiej aktywności. pchnięcie kulą (K + M).inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. także po upadku ćwiczącego. kształtowały te cechy.„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem". rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem. kosztem utraty zdrowia. Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . 800 m. „Nie chęć osiągnięcia rekordu.

W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. który jest oddalony l m od skoczni. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. daje wcześniej znak. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. 423 . a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu.22 x l m. że rozpoznali kierunek biegu.zawodnicy potwierdzają. Jeżeli znak. sędzia zezwala na skok. pomiaru dokonuje się od tej linii. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. Gdy kierunek jest prawidłowy. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. i stanowią „jedność". Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów.0 kg 7. na dwóch torach. okazuje się błędny. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. gdy zawodnik dobiega do niego. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. W chwili. Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. Osoba przywołująca. sygnał dźwiękowy . Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. ustawia go w kierunku strefy odbicia. co grozi niebezpieczeństwem. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. jaki pokazał biegacz. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4.

odbijają się od lodu kijami. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami. którzy mają rakietki przywiązane do rąk. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco.Pchnięcie kulą. Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. siatkówka na siedząco. Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. Stanowi prostokątną. 5 osób na wózkach). przed południem. W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart).3 punkty miejsce V . Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. koszykówka na wózkach. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast.4 punkty miejsce IV . po południu. sitzball (gra w piłkę na siedząco). Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski".mężczyźni i kobiety . Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). styl klasyczny 50. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . 424 B o i s k o . Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu.kobiety: 6 i 8 km. Styl dowolny . 400 m stylem dowolnym. motylkowym. Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. zmienny 200 m. w których odbywają się zawody. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni .z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). Dystans: . siedząc na sledge'u. Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie. Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. by mogli odpocząć. czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek.5 punktów miejsce III . 400 m. klasycznym. grzbietowy 100 m. poza pływaniem stylem grzbietowym. w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu. 8 i 12 km. Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. 100. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę . Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. 425 . rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji.l punkt. Uprawiają także łyżwiarstwo . Osoby niewidome uprawiają biatlon.2 punkty miejsce VI . 100. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost). W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd. Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA). twardą powierzchnię 25 x 13 m. siatkówka na stojąco.sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać). przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących.dopuszcza każdy rodzaj pływania. W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną. . a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. Drugim „sportem mocnych ramion. Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm. bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody. 400 m.7 punktów miejsce II .mężczyźni: 6. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. motylkowy 100 m. W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem.

W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca").20 m. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty. Mecz składa się z dwóch okresów gry. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową.33 m. . Rzut wolny przyznaje sędzia główny.B r a m k i . Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. . Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. a długość 2. szerokość maty l m. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. 427 . wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. B r a m k a r z oraz obrońcy. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. wybicie lub wykopnięcie jej. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). na której bramkę wykonywany jest rzut. P u n k t k a r n y. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. równolegle do linii końcowych. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych.piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału. podczas lub natychmiast po rzucie. s t r e f y rz ut ó w. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. 6. 9 m). M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. P i ł k a . O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. A t a k . l i n i a środkowa. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. . Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. Po trzech przyznanych. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. P r z e b i e g g r y. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. Nie wolno im jednak tworzyć tzw. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach. jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty.5 m. oddalonych od nich o 3 m. 218. Bramka (gol) uznana jest wówczas. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku. przez które dźwięk przenika na zewnątrz. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. łańcucha. R z u t y. Nie wolno ich sygnalizować. Ryć. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika. po 7 minut każdy. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm.zawodnik świadomie zwalnia grę. Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. O b r o n a . Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. Liczba zmian jest dowolna. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. C z as t r w a n i a gr y. mierząc w kierunku bramki. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku.napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. D r u ż yn y. .

kontaktu fizycznego. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę.kontuzji zawodnika. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry. faulu z powodu przewagi fizycznej. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. Do Europy dotarła w latach 50. Najmniej sprawni otrzymują l punkt. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny. również rezerwowy. bramek.poruszenia mat. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville. Ryć. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. numeracji zawodnika i wózka. 219. Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm.zmiany zawodnika. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony. a podnóżków 11 cm. a drużyna gra w osłabionym składzie. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. najsprawniejsi . Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r. redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. Weissa. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu. Drużyna lic/y 5 zawodników.4-4. kozłowania. najsprawniejsi . w którym miejscu boiska znajduje się piłka. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. Drużyna. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie. zmian czasu. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. średnica koła . gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat.4. podważanie decyzji sędziego). Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1.5 punktu. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: .zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. . Drużyna na boisku powinna być tak dobrana.5 punktu. po gwizdku sędziego głównego. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. objaśniając dlaczego to uczynił. w Konslancinie. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). który zajmuje miejsce bramkarza. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. która uzyskała trzy rzuty rożne. jak i poza nim.. Zmiany te dotyczą porus/. rzut jest nieważny. Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. aby zawodnicy mogli zorientować się. której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników.. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. Uwagi uzupełniające. W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. których suma punktów nie przekracza 14.5 pkt. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki. 429 . Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów. Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. Gra zostaje wówczas przerwana. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. wymiany piłek. aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. Klasyfikacja służy temu.5 punktu. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku.66 cm. Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas.ania sic. niesportowe zachowanie się.5 pkt. . Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. S ę d z i o w i e . „ —r . bez względu na faktyczny wynik gry.

spowoduje zetknięcie osobiste. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. który chwycił piłkę podczas jazdy. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo.karany jest dwoma rzutami wolnymi. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji.2. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. poruszając tylko jednym kołem. Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. Jeżeli broniący zawodnik. trener ma prawo wejść na boisko.odbija piłkę oburącz. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). . że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. . biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała.rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego.jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. Kozłować piłkę dwukrotnie. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. . zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie.zawodnik. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. . . że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza. dwukrotnie obrócić koła wózka. kozłować ją. jeśli zawodnik posiada piłkę. innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone).zawodnik.jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. może jeszcze przesunąć się w przód.zawodnik. Zawodnik. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e . nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: . powinien być ukarany. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. obracając koła jedną albo obiema rękami. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. K a r y. Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny. Kozłować można dwoma sposobami: 1. Nie wolno również przeciwnika trzymać. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. a następnie położyć ją na kolanach i maks. K oz ł ow an i e p i ł k i . Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku. jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. . zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób. Jeżeli zetknięcie fizyczne /. najeżdżać na niego.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika. powinien być zdyskwalifikowany. Zawodnik posiadający piłkę musi. popychać. Gdy zawodnik spadnie z wózka. wykorzystując szybkość wózka. Zasadą jest.umyślny najazd na przeciwnika . Kozłowanie uważa się za błędne. popełnia przewinienie umyślne. Zawodnik. Obrót. Jazda z piłką. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w. jadąc wózkiem do tyłu. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j . Jedną ręką obracać koła wózka. może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. a nie na kolanach. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. przestrzegając następujących przepisów: . ale tylko przed wykonaniem rzutu. K o n t a k t f i z y c z n y. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. Jazda na wózku. Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. z wyjątkiem takiej sytuacji. Zawodnik. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku. gdy zawodnik: . poruszając się po boisku. . Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 . który chwycił piłkę nie będąc w ruchu. utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. Przekroczenie tego przepisu jest karane. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). gdy piłka leży na udach zawodnika. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka.z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. .eciwodleżynową).jako jazda. W tym czasie może on piłkę chwytać.traktowany jest jako ostrzeżenie. Piłka powinna być położona na udach zawodnika.w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. który zasłania. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. a nie między kolanami.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika.takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne. poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. barku. 2. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne. podawać. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. . Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu. . Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest . zawodnik musi wtedy piłkę podać. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem.z wyjątkiem zatrzymania .zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. Może nastąpić wtedy. rzucać do kosza. .

Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. gdy drużyna wykona rzut do kosza. Jest urą szybką.05 m dla kobiet. Akcję należy uznać za zakończoną. Bada się: siłę mięśniową. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. minimalną niepełnosprawnością (np. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. żeby suma punktów. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach). może unieść pośladki. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). Europy. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. monoplegia. którzy siedząc na parkiecie. po amputacjach. została ona zaakceptowana przez ISOD. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. Ważne jest. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. z krótszą kończyną. towarzyskich. W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu. niedowład. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. Drużyna liczy 6 osób. zakres ruchu.. przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. w 2000 r.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". regionów. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami.tzw. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem.5 cm itd.lejnych numerów. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata. ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. W drużynie gra 6 zawodników. to zalicza się go do grupy „A". niedowłady . dynamiczną. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. Otl 1993 r. Piłka nie może odbić się od podłogi. spastyczność 1-2 stopnie . stawy rzekome. Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. Wysokość rozpiętej siatki 1. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. atetoza. Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). z podłożem. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. który wypadł z wózka. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn. W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. he-miplegia.15 m dla mężczyzn i 1. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. Podczas turniejów nieoficjalnych. weszła do programu paraolimpijskiego. Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. nic przekraczała 19. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). 220. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A"). Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. ale dopiero w 1978 r. jak i kobiet. a w 1980 r. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). w Delden. Zawodnik.ycji stojącej. Zdobyła popularność na całym świecie. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. różnice w długości kończyn.grupa CP-1SRA). Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. w Holandii. Boisko do gry 5 x 8 m. pasjonującą. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. 433 . dolnej(-ych). Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem. Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. Grupa Les Autres (minimalna diplegia.

Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. ciśnienie. nr 2). Obie taśmy są uważane za część siatki. ciśnienie: 0. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer.boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m. ciężar: 260-280 g. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. Podłoga . Linia środkowa . o długości 1.05 dla kobiet. stopą (stopami). wagę.8 m szerokości. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco". nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. Atak 1. Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki. Wysokość siatki wynosi 1.80 m i średnicy 10 mm. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku. Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki. Zawodnicy Dozwolone jest.0--318.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. stopą (stopami). Zawodnik taki musi powrócić z ręką.82mbarlubhPa). Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki.5 m długości i 0.linie (szer.15 m dla mężczyzn i 1. 2. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów.minimum 3 m z każdej strony. typ itd.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. Linie graniczne .linie ataku wykreślone są równolegle. w odległości 2 m od linii środkowej.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry. Wolna strefa wokół boiska . Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii. gdy uderza piłkę. w pionie nad osią linii środkowej. po każdej stronie na wysokości linii bocznych.B o i s k o do g r y Wymiary .30-0. który to robi. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m. Piłka Jednolitość piłek . Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką. Cross 1998. Si at ka Siatka ma 6. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. 6 m). jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. Obwód piłki: 65-67 cm. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości.325 kg/cm2 (294. że zawodnik. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie.25 m. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB. 435 . kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. z zastrzeżeniem. Linie strefowe . zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. Można używać bandaży i opasek.

W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r. Jest to pas szerokość i co najmniej 0.| mieć więks/. jedna osoba prowadząca punktację.ywane tylko w c/asie pt/. jedna mierząca czas gry. P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- .a sobą karę zespołową. Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera.30 m. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu. Punkty celownicze na podło/. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii.ej średnicy niż 7. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową. jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole. i nadsłuchuje. za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się . Jeżeli zostanie on przekroczony .5 cm. Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych. staje się zespołem atakującym. Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. Zespołowe opóźnianie gry. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . która przejmuje piłkę. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. Mecz trwa w sumie 14 minut . że piłka zbliża się do bramki. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. trzeci rzut. a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. czterech bramkowych. pryzmatów). oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. Karny zostaje nakazany tej drużynie. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym.pociągają za sobą karę osobistą. obwodzie 76 cm. której zawodnik przekroczył linię pola strzału. Bramki są o wiele większe. pi ostopadły do linii stojaków. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. Sp r z ę t . strzał i cięciw dowolnego typu. jeden po drugim. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. z ośmioma otworami o średnicy l cm. Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom . Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. Gdy słyszy. wychwytując każdy odgłos. Przewinienia osobiste . drugi stara się temu zapobiec. P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu. Obrońca staje przed bramką.obrońca rzutu karnego. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. Drużyna. B2 iB3. Na zawodach dozwolone jest używanie luków. nieprzepisowa obrona. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego". Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. dotknięcie opaski na oczach.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. Gra jest dynamiczna. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. licząc od strony lewej do prawej.crw między strzelania-mi. natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek.80 m.wysokie podania.podzielony jest na dwie połowy. To ry ł u c z n i c z e . wyposażona w dzwonki.u są dozwolone. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. 221. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. rzuca się do obrony w jej stronę. przerwa trwa 3 minuty.mają grubość 5 cm.

437 .

ani protezy. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. czarny i biały.liczy się jako 0. Chyba że sędzia główny zawodów uzna. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. 50 i 30 m. w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów. na których odbywa się strzelanie. godzinę. kolorowych kręgów. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. na długie po dwie serie. Strzała. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. P r z e p i s y s t r z e l a n i a . W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. datę.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. czerwony. 50 i 30 m. że w tarczach nie zostały żadne strzały. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone. poszczególne wartości trafień i serie. datę i miejsce strzelania. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. dlatego te439 . Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie.). nazwę konkurencji. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych.większa liczba zdobytych punktów. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. nazwę zawodów. Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. a wynik O. . Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość).dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania. 70. Niedozwolone jest próbowanie łuków. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. 30 m)..liczy się jako chybiona. który spóźnił się na start. Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. miejsce zawodów. nazwisko i imię zawodnika. K o m i s j a s ę d z i o w s k a . i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. traci trwającą kolejkę strzelań. a kończy na najmniejszej. d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie.70. Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały. drugie miejsce zajmuje zespół. W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia. .o ostatecznym wyniku rozstrzyga: . 70. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . 7 itd.liczy się jako trafiona.złoty. 8. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. kiedy sędzia tarczowy. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika.kowi strzelanie. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50. dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. o najniższej wartości trafienia. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał.. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika. . nie należy przerywać strzelania. Tarcze. I tak: . Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych. Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. sędziowie klasyfikacyjni. podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. 60. cięciw. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy. nazwę konkurencji. sekretarz zawodów . że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi. zastępca lub zastępcy sędziego głównego.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. b) kobiet . R ekord y. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. zespoły uważa się za równorzędne (remis). Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. strzał na torach. Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. Nie wolno wyjąć żadnej strzały.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. b) w konkurencjach drużynowych . przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy.90. licząc od s'rodka tarczy . do strzelania na odległości długie (90. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. Łucznik. trafionych: 9. jasnoniebieski. strzał nie jest uznany. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. . Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób.

ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. lewoskrzydłowy drużyny rugby. jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów. taśma miernicza.kowiczów" do tej dyscypliny sportu. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. w różnych miejscach w Polsce.rozgrywający. w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Materiał. w Europie od kilku lat. Szermierka podłożu trawiastym . Ogólne zasady są następujące: 1. równowagi. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe. Zabronione jest dotykanie zawodnika. W 1996 r. Jest to dyscyplina sportu. Warszawa. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny. Ci . Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. porażeniem mięśni prostujących łokcie). jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią. W 1999 r.starając się utrudniać atak przeciwników. m.). Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. Grają mężczyźni i kobiety. Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące.5 do 4 pkt.bil drewnianych. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. Punkly zdobywa się w ten sposób. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. zmienia się w zależności od podłoża .półpunktowcy" są równie przydatni na boisku. Wrocław. w Płocku. Katowice). a inicjatorem Ludwig Guttman. Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne. posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. koordynacji.in.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. Gra ta wymaga koncentracji. Warszawa. swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski. dłoni.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia. z którego wykonane są kule. bardziej „przyczepną" piłkę do rugby). Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach. by były zwrotne i bezpieczne. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. 2. Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Kraków. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. koła mają duży kąt pochylenia. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r. na 440 Gra ta jest w Kanad/. stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie.ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. Jeżeli chodzi o przepisy gry . Sprzęt pomocniczy: kątomierz.5 pkt. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych. Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki). w skali od 0. Można ją uprawiać w każdym wieku. a w Polsce od 1997 r. którą się atakuje. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. w szczególności kończyn górnych.to trzeba tę grę zobaczyć. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską. z niedowładem nadgarstków. 3. Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi. bo trudno nauczyć się jej z opisu. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. Główna bila jest biała.. Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. Od 1984 r. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji).5 ni). zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". 441 . W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. indywidualnie i zespołowo. „myśliwy". Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. 4. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. w obronie . Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wr