mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . . Narciarstwo dla inwalidów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . Podział inwalidów na grupy . . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . Metody odtwórcze . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . . . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia utylitarne . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . . . . . . . . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . . . . . Metody usamodzielniające . . . . . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ABC narciarstwa . . . . . . . . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia w wodzie . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . . . . . . . Narciarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . 309 15. . . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . . . . . . . . . . . . 11. . . . . . . . . . . . . 14. . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . . . . . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . . . . . . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . . . . . 348 12. • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . . . . . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . . Elementy sportu . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . . 356 356 370 371 8. . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . Gry i zabawy ruchowe . . . . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metody twórcze . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . . . . . Omówienie metod nauczania . . . . . . . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . . . .gry i zabawy . . . Gimnastyka poranna . . . . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia różne . . . . . . . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . 378 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . . 306 chodzenie o kulach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . .

.

Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. oraz z punktu widzenia psychologicznego. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym. Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. stopniując natężenie wysiłku fizycznego. które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. biomechaniki. w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym. czyli charakteru ruchu. 1 rm • t . • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych. w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. patologii. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym.na sobie. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. fizjologicznego. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów.Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym.5 roku i 3 lata). W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. • Rozumieć ćwiczenia. znać fachowe określenia ćwiczeń. szkole i w placówkach leczniczych. masażu leczniczego i fizykoterapii.kinezyterapii. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii. fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . jako bardzo potrzebne w przedszkolu. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku.

trener. 5) cywilna. rekreacji. które napotyka w pracy.być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej"..1. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5. jej krótką genezę oraz lecznicze formy. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii". a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. medycyną i rehabilitacją ruchową. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. . RP Nr 25 póz. okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom.1996 r.czyli dydaktyka szczegółowa .znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących. . co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów. .orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. stanowiące istotę kinezyterapii. 3) służbowo-dyscyplinarna.omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu. które są wzmocnione wiezadłami. polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy.I1I. 2. analiza przyczyn.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. w tym kinezyterapii. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania. takimi jak np. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna.1 m. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. Art. Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. 2) karno-administracyjna. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. Najbardziej dogodna jest sala sportowa. z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących.Znać pojecie kultury fizycznej. poza szkołą.Umieć rozwiązywać problemy. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się. Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. .1.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. słuchu. Ćwiczenia lecznicze. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy. utrata sprawności ruchowej.. Wymagania co do po15 . uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania). 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . wzroku itd. Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy. jest nauką pedagogiczną. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. 113 z dnia 6. . metodyka natomiast . oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe. 43.U. 4) karno-służbowa. Ponadto słuchacz powinien: . Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne.w szkole. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga.

idąc przed pacjentem lub nieco z boku. laski gimnastyczne. 17 . Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. Sprzęt stały sprawny technicznie. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. z niedowładem kończyn dolnych. . 2.przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. 16 . Ochrona właściwa . ławeczki szwedzkie. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia. Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego. np. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: . Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. szybkość reakcji. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. natryski. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. należy go asekurować. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. ale także przez osoby np. sprężyny. że ochraniać może także współćwiczący. bezpieczna i czysta. do gier sportowych nieco niższą. Inne przyrządy to kraty. piłki ćwiczebne (do gier sportowych). Samoochrona . Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego. sufit pomalowany na jasny kolor. siła. równoważnia. bez pomagania.zabezpiecza się tylko dotykiem. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. 4. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie. utrzymanie niezbędnej dyscypliny. hantle. które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. Podtrzymywanie . woreczki z piaskiem. tram. naruszenie zasad nauczania. jeść cukierków i żuć gumy. W rzutach . w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach. dobrze przymocowany. wybór niewłaściwej metody nauczania. ale nie śliska. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca.obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. Ubikacja.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń. 3. Ściany powinny być gładkie. ale tylko w ćwiczeniach. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. buty nie śliskie). . po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu.brak właściwej asekuracji. W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. Należy pamiętać. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania). W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. Podłoga powinna być gładka. Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. jak: wzrost. Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń. . ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. U w a g a .brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek. Oświetlenie . gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. drabinka sznurowa. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. a więc w szkolnych salach gimnastycznych.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. chroni przed urazem. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. Kilka przykładów zasad ochrony: . tj. Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. elastyczna. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. często kontrolowany. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci).przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. Przyrządy i przybory. Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. liny. materace. .w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym.

złe przygotowanie do zajęć obiektu. taki napis powinien być na ścianie basenu. szkieł lub dołków. należy dobrze sprawdzić teren. nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. . właściwe mianownictwo ćwiczeń. powinien być także stanowczy.brak znajomości samoochrony . serdeczny. asekurację. właściwa dyscyplina na lekcji.przeżycia osobiste ucznia. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. torach przeszkód. zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji. gdy basen jest płytki. . przeżycia osobiste. właściwe. przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji.prawidłowość ich wykonania. w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. boiskach. trzeba przenosić je. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. zaangażowany emocjonalnie w swą prace.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących. . . a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej . . należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi. . czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę.brak dyscypliny.brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń. 18 . lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia).umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. energiczny.zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. .brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia. gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. nauczyć dzieci ich używania (np. np. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów.kolumny ćwiczebne ustawić tak. kłopoty osobiste. dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności. napisany dużymi literami. Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . . łatwo o wypadek. dobra organizacja lekcji. Wypadki wynikające z osobowości ucznia. utworzyć właściwy podział na grupy. doskonalenie techniki odbijania piłki. . solidny.na kilka lekcji osnowę lekcyjną. czy nie ma korzeni. by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. basenach . jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. np. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę. przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami.odpowiednich regulaminów. umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących. . salach gimnastycznych. Ad 1: .). nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami.uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. przy przenoszeniu materacy. a ćwiczy pod presją nauczyciela.pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . a nawet śmiercią.na trawie. złe samopoczucie. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów.trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. Lekcja jest procesem pedagogicznym.dopilnować.brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. . unosząc. ból. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. to oprócz stosownego regulaminu. w miejscu widocznym. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . sprawny i zdrowy.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. omówić ćwiczenia .brutalna gra i ryzykanctwo. z plastiku.brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. opanowany. . wypoczynkiem i odżywianiem). a nie ciągnąć po podłodze). 2. wywieszenie na obiektach sportowych. należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację. na jedną lekcję . w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. wymagający. wychodzenia z zajęć.należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. wyrozumiały. Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. sprzętu i przyborów. drżenie mięśni itp. Ad 2: . . zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci). .konspekt lekcyjny. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów. główna i końcowa. nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów.wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . . W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń. Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu .

. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis . jak: anatomia. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. ubiorów i butów. gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. przyborów. W drugim przypadku. należy sprawdzić przydatność tej trasy. psychologia. np. przybory.ruch.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy.środkiem działania jest również ruch. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). jego odpowiedzialności i życzliwości. znającą przepisy. Dega). nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). w grze ruchowej. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. przygotowaną technicznie. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. fizjologia.do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju.omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji. całego sprzętu. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. socjologia i nauki wychowania fizycznego. Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. pedagogika. jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. np. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: . odpowiednio dobrane. . która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . thempia . muszą być właściwe. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. ma działanie profilaktyczne. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. a szczególnie dzieci. Takie nauki. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem.i skoków w terenie. linia rzutów zabezpieczona. Zarówno w kulturze fizycznej. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. jest bardzo trudny. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego. dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. ale o charakterze leczniczym. .leczenie). które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa. Ćwiczenia lecznicze. ale i psychiczny chorego.przestrzeganie zasady. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. . którzy ją uprawiają. a szczególnie kinezytera-pią. kula. nauczyciel musi sprawdzić. czy dołki lub skarpy. Bez względu na to.

żeby stanowiły one dostateczne bodźce.mu.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. należy stale utrzymywać aktywność ruchową.poznanie przepisów i taktyki gry.współdziałanie w wysiłkach sportowych. która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. łyżwiarstwie figurowym. np. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. emocjonujące. Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw.konieczność systematycznego treningu fizycznego. d) rozwija intelekt . skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). sport.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . 2) sport. zasada uczciwości („fair play"). świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. a także rozwija intelekt. jego wrażliwości. gry i zabawy ruchowe. ruch leczniczy). takimi jak: gimnastyka. Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. Fizjologowie podkreślają. doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. Należy zrozumieć wartości. pływalnie). ale sięga do zabaw i gier ruchowych. Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. w lekkoatletyce.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. Służy również człowiekowi cierpiącemu. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej. uznanie dla zwycięzców. i to przede wszystkim. 23 . Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca. działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. Pąchalski). ale i korzystne leczniczo. do leczenia tańcem i sportem. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka.wychowaniem i kształceniem . „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. wspaniałe. że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. postawy etyczne i społeczne. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony. Wychowanie fizyczne./. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa.przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. Wychowanie fizyczne. walki sportowej.osobowość. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. które są dla nich atrakcyjne. przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. 2) adaptacyjną . doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. c) kształtuje postawy społeczno-moralne . 3) rekreacja i turystyka. otyłość. turystyką" (A. Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych. poszanowanie reguł gry. naukę o wychowaniu fizycznym. sport. posługując się wieloma środkami. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. zatrute środowisko naturalne). Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne. cukrzyca i inne). w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. nowe idee). przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. . pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. turystyka i rekreacja.

.

Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. krajowych. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. higieny. odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. a tym. uczelnia. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. sporty zimowe i letnie. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany. 25 . polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . narciarska itd. klubowych. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia.wyników własnych. Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. np. ma być czynnikiem rozwijającym. rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. Sport inwalidzki. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. wzorzec osobowy najbliższych kolegów. głównie przez wychowanie fizyczne. przy złej postawie ciała.wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska.3) kompensacyjną . dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. ognisko TKKF). co sam sobą reprezentuje. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. polega również na rywalizacji. narciarska. szkoła. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. młodzieży i osób młodych (przedszkole. ogólna atmosfera wobec spraw. Sport. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. związek sportowy. piesza itd. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. które pomnażają zdrowie człowieka. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. 4) korektywną . Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. nie „za wszelką cenę". W zależności od pory roku. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników.aż do rekordowych . filmy. W zależności od możliwości sprzętowych. 3) kształtowanie charakteru.poprawę odchylenia od normy. co nakazuje. takich jak: dom rodzinny. Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. ale nie za wszelką cenę. międzynarodowych. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. inaczej sport wyczynowy. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. Słowo „sport" sugeruje. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. moralności i woli oraz cech społecznych. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne.

Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny . np.na równi z kąpielą. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. p. odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych.Zarówno turystyka. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. niewłaściwe metodycznie prowadzenie.e. Tam też w 776 r. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne. Stosuje się elementy sportu i rekreacji. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku). p. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. jego stanu psychicznego.ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np.pływaniu. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. w budynku (sala gimnastyczna. nad wodą.n. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. . Historia starożytna. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. gra w piłkę podbijaną tylko głową. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów. kajakarstwo. ścisłej. biegi terenowe). place porośnięte trawą itd.nawet na ćwiczeniach zbiorowych. Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. piękno postawy ciała. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej. bezpośredniej celowości ruchu. Miały też charakter rytualny. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. wieku pacjenta. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. turystyka kwalifikowana. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. gry i zabawy ruchowe. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń.może zaprzepaścić perspektywy leczenia. grą w piłkę. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. żeglarstwo. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. . 1830 r. Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego .n. biegami. sprawności fizycznej i umysłowej. zabawowej. p. Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. Celem wychowania fizycznego było zdrowie. marsze. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych.sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. jeździe konnej i szermierce. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych.e.) przedstawiające szermierzy. a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. albo są chore lub niepełnosprawne. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. biwakowanie. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . dla każdego pacjenta indywidualne . Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny. uczono wytrzymałości na brak snu. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. Igrzyska Celtyckie). ćwiczenia kształtujące itd. których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). narciarstwo. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. ćwiczenia).). w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. tory przeszkód. które albo są zagrożone chorobą. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok.n. Niewłaściwy ich dobór. w rzucie oszczepem. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. 26 . popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. np. (tzw. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. związany z obrzędami religijnymi. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. helleńska.e. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. co miało uczyć pogardy dla bólu. 3000 r.ćwiczenia w wodzie (pływanie. pływaków i zapaśników.

że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia.P. H. Jest jednak faktem. a J. w Collegium Nobilium wprowadził. Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda". Teren H. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. również wychowanie fizyczne. Wychowanie fizyczne. W Warszawie od 1906 r. Oczywiście. Następnie wyjeżdżali inni . biegi. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. Spiessa.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. Dowodził on. nazwany później jego imieniem. W 1888 r. Zasługą systemu szwedzkiego było: . założył park.e. W 1740 r. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. jak i chorych. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie.działacz ruchu religijno-społecznego. Zalecała. nie obciążające ich uwagi. Ling ojciec (17761839) i H. jak: trapez. Konarski (1700-1773) . jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. potem młodzież). Galen. Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. Kozłowska z Warszawy. Ling syn (1820-1886). ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi. zręczności i urody ciała ludzkiego. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. obok innych przedmiotów. W. pedagog i reformator szkolnictwa. . Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała). Wyrzykowski ze Lwowa. na gruncie świadomości /. którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. były to bardzo ogólne próby. Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. n. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. A. W Skandynawii. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej. Sikorski i K. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. Kuczalsku i R. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. ogródki jordanowskie. przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. M. H. Gebetne-równa.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka. Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . a potem także gry sportowe. Jordan uzyskał od władz miejskich. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli. Także w Rzymie odbywały się igrzyska. określane wcześniej terminem „gimnastyka".J. potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. głównie przy korygowaniu wad postawy. Wówczas w parku tym. Gutsa Muthsa i A.asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. nieprecyzyjne. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. G. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. J. który istnieje do dziś.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. Twórcami tego systemu. byli Lingowie . Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. uprawiano zabawy i gry mchowe. Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. Komensky . Jordan. Gerrnanówna. którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. wspinania. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). Szwedka E. Szkoła H. J. ale za to były bardziej widowiskowe. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. przede wszystkim w Szwecji. takich jak: marsze. Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki.prekursor polskiego Oświecenia. drążek. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. R.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. H. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie. .około tysiąca łaźni). . w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . poręcze. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. zaistniała. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. W okresie Odrodzenia humaniści.

w Stanach Zjednoczonych E. w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w. gdzie istniała słynna szkoła chirurgii. De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń.. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. Fizykoterapeutka B. Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. rehabilitacja ruchowa. działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. jak: gimnastyka lecznicza. a ośrodek lwowski . Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. Sebastian Petrycy z Pilzna . czego wynikiem było powstanie tzw. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych. w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W. Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. W XX w.. Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. później również ortopedii. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu.o chorobach wenerycznych. ale także psychicznej i społecznej. w Krakowie . trening oporowy. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń.Władysław Osmólski. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. W 1805 r. 31 .od 1945 r.wybitny lekarz i humanista . cieżarkowo-bloczkowych. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). kinezyterapia. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach. Adam Gruca . Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej. tzw. zainteresowano się higieną. przyniosły mu światową sławę. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie. Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. w Poznaniu od 1840 r. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . jeden z twórców polskiej ortopedii. Instytut kształcił specjalistów dla wojska. K. Szwed G.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. . W Warszawie . Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich.był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. pozycji czworaczej i w czołganiu. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. oraz we Lwowie. Eleonora Rajcher w 1932 r. Prof. Bobath wprowadziła metodę.szkołę warszawską. Polskiej Szkoły Rehabilitacji.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą.kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. Specjalistów . W 1928 r. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. W 1939 r. uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. leczenie usprawniające. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H. warszawskiego zaś . następuje dalszy rozwój rehabilitacji. . w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. warszawski i poznański.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. określany różnymi terminami. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. Oba ośrodki. W 1922 r. Już sławny Grek Hipokrates. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera). Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. Linga. Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. twórca szkoły lekarskiej. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego. Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". biorącej swój początek od Hilarego Schramma.

Milanowska. obecnie jest nim prof. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). W 1961 r. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. W 1967 r. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. pod kierunkiem Mariana Weissa . krótkie (kręgi. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów. med. W 1960 r. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). specjalista chirurgii ortopedycznej. W 1960 r. dr hab. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. które łączą mięsień z kością. które tak przylegają do siebie.Od 1945 r. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. Wiktor Dega. w której znajduje się tzw. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. dr hab. Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. dr hab. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. dr M. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. którego pierwszym przewodniczącym został prof. tworząc powierzchnie stawowe. łopatka). Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne. kolec lub krętarz. Wiktor Dega. a jej kierownikiem był prof. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. grzebienie. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. płaskie (kości sklepienia czaszki. a potem prof. Weiss. który w 1963 r. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. ruchliwo33 . drobne kości nadgarstka i stopy). podobną katedrę utworzono w Warszawie. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. tworzą się wargi.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). Kazimiera Milanowska. której pierwszym kierownikiem była doc. Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. Każda kość ma inną wielkość i kształt. Tomaszewska. który mierzy się w stopniach kątowych. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach). Kiwerski. J. tzw. dr J. K. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. maź stawowa. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. która jest gładka i elastyczna.

prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3. Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. stawy łokciowy i kolanowy. horyzont) 130° wyprost (pł. M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu.dzieli ciało na część przednią i tylną. tworzą dwie kości połączone stawowo. podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo).) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. 45° rotacja wewn. Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. 20° udo goleń zginacze st. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. strzalk) 180° wyprosi (pł.ścią pary kinematycznej.zgięcie podeszwowe 50° ] .oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. skręt do wewn. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l . horyzont. stawy ramienny i biodrowy. 3) poprzeczną albo horyzontalną .oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża. 60-90° st. tzn. b. elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. Parę kinematyczną. 2) strzałkowa . ruch w płaszczyźnie czołowej. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć. skokowy . ruch w płaszczyźnie strzałkowej.dzieli ciało na stronę prawą i lewą. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. strzałk. rotacja wewn. st. międzypaliczkowe. . łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn.dzieli ciało na część górną i dolną. 3a. w której ruch się odbywa. 2) czołową albo boczną . Dwa stopnie swobody mają np. 34 35 . że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. ramienny zgięciefpł. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . zakresy ruchów). 3) pionowa .) 45° rotacja zewn. Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. np.

pierzasto. Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi. Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. i b e z w z g l ę d n e . w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. 3) synergistyczne. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. gdy mięsień się skraca. w obrębie kończyn). jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej. technika sportowa). jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). które ustalają staw. gdy mięsień się wydłuża. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. gdy mięśnie agonistyczne pracują. pływanie itp.różny kształt. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . Mięśnie. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. 2) ustalającą.stałe u wszystkich ludzi. Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. np. np. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. czyli nabyte (np. wykonując ruch. ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu.skrócenie mięśnia. . 2) antagonistyczne. Praca dynamiczna. Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego. 4. Skurcz i z o m e t r y c z n y . 3. 2) statyczną (zwis na drabinkach. cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. gdy mięsień zachowuje stałą długość. gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia).). Praca mięsni szkieletowych powoduje. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. które współpracują /.). gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie . Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). gdy mięsień zmienia swoją długość. funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie. rzuty. w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. Praca statyczna. .równolegle. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. . 4) ustalające. Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. napięcie nie. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). Jest to rodzaj pracy mięśni. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. podpór leżąc przodem itp.zmiana długości i napięcia. równoważy działanie sił przeciwstawnych. Długość mięśnia ulega zmianie. Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. Skurcz i z o t o n i c z n y . skracając się lub wydłużając. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć. 2) pracę koncentryczną. angażuje zawsze jedną.występuje wówczas.występuje wówczas. W czasie. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. 2. UMc pędy ęinie) . Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem). które łącząc się tworzy mięsień.wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości.wydłużenie mięśnia. rr_iL_j(=[> . którego wynikiem może być: .przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa).

System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia. Niektóre. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. jak ma być wykonywany ruch: wolno. które odchodzą od rdzenia kręgowego. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). Inne.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . taką jak np. nerwy wzrokowe czy słuchowe.przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. takimi jak np. płynnie czy z zatrzymywaniem. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. siłą ciężkości. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). wchodzenie po schodach. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. bicie serca. Jak podaje K. natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. Nerwy. to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny .przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. np. nazywane są nerwami rdzeniowymi. np. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. 38 . Sprawiają one. U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). która pojawia się wtedy. tworzącego wiązki nerwów. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. ale również tempo r u c h u . Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. tzn.3) wzmacniającą. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. szybko. jak np. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. zginacz koncentrycznie. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. połączone są bezpośrednio z mózgiem. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. Fidelus i inni autorzy. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli.

stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. fizyka. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby.inaczej sferę ruchowej aktywności. odległości skoku w dał. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. ujawniają się w trakcie treningu. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. silne i delikatne itd. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. Warszawa. pedagogika. Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka.Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). „zdolności". krótkie i długie. to wszystko. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. które posiada ćwiczący. i odwrotnie. . psychologia. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". szybkość. W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. Gdy się nie ćwiczy. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. Skład. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. dokładność. Dziś przeważa pogląd. Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. których „skarbcem" jest on sam . ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. Tradycyjna definicja motoryczności. W Polsce pierwszą. Wartości osobnicze. nowatorską. Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). że są to właściwości wrodzone. Gilewicz.). warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych".„antropomotoryki" . ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. Edwarda Mleczko. bardzo silne mięśnie. szybkie i powolne. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". środowiskowe. Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka .człowiek. Kraków 1996). źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. umieć. prof Z. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. o czym pisał już w 1964 r. ruchowym. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. dominującym podłożem biologicznym. ekonomia wysiłku. trwałość. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. które tkwią w człowieku. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. chemia. jak zaangażowania pewnych możliwości. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne".). Główne zdolności motoryczne to: l) siła. ukształtowanym przez czynniki genetyczne. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych). łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . brzmi (Demel. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała. Uważa się. W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. wielkości siły użytej przy rzucie itp. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. nie znanych form ruchu. Określając motoryczność człowieka.: „kinezjologia" i „antropokinetyka". Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa. motywacji itd.in. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. Związane jest to z różnymi koncepcjami. Można mieć np. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. słowem.

40 41 .

np. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. 5) zwinność. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. gdy wykonywany jest zamach. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". 6. Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. 3) szybkość. od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. Ad 3. prostowniki. odwodziciełe itd. zwiększa swą siłę skurczu. 3) długości mięśnia. Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. np. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). które w danym ruchu są pobudzone do działania. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. Ryć. 5. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze.Konstancin. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych. 43 . w czasie zawodów. działające na poszczególne odcinki ciała. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut. 4) gibkość. Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu.2) wytrzymałość. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. Ad l. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. Ad 4. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. ale nie w sposób izolowany. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. a siłę 42 Ryć.. Ad 2.

zwłaszcza u młodzieży. Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. ale maksymalnych obciążeń. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi.zwiększenie liczby serii (2-5). ale stosuje się mniejsze opory. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. dla zawodnika. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. Szpital „STOCER" . Następnie prowadzący musi się zorientować. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. wspinania. którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. 45 . 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: . Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości.z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. jako rozgrzewka). Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie. 2. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). które trzeba rozwijać. który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. . Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. Wybrać 8-12 ćwiczeń. takie jak: rzuty. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie. Mogą to również być ćwiczenia. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu. Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. .określają w N (niutonach). dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. piłki lekarskie. Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. Jako opór można zastosować hantle. W ćwiczeniach z małym obciążeniem. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników. większych możliwości siłowych. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. ale wykonywanych szybko. Tempo ruchu jest szybkie. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund.skracanie czasu między seriami. 7. ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. hantle. stosuje się najczęściej piłki lekarskie. Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. be/. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii.zwiększenie ciężaru i oporu.Konslancin. sztangę czy opór własny ćwiczącego. skoki. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. Trening obwodowy. przysiady itd. Metody treningu siły 1. Wykonuje się je: w tempie wolnym . 44 Ryć. np. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia. Ogólnie zakłada się. odbywających się z dużym obciążeniem. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu". Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. 3. przerw wypoczynkowych. jaki sobie stawiamy. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. .

Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: . Podczas wysiłku. intensywność i rodzaj wysiłku. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. tym większa jest wytrzymałość. Intensywność maksymalna. czas reakcji i częstotliwość ruchów. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . np.5-2 minuty.Są różne formy treningu obwodowego. koncentracji ćwiczącego. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. Metoda startowa. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. jak: gibkości. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. W praktyce. Metoda powtórzeniowa.w zależności od możliwości zawodnika. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. mięśniowego). często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej.metoda powtórzeniowa + przerywana. Przerwy raczej o charakterze biernym. Należy dodać. od koordynacji nerwowo-mięśniowej. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". stopnia opanowania techniki ruchu. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. Czas wysiłku l . oddychania. ale najbardziej układów krążenia. Im ten czas jest krótszy. który się odbywa w sposób ciągły. dobór metod pracy Ud.metoda interwałowa. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. . W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). jak: prędkość ruchu. Czas reakcji jest to czas. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. Są różne klasyfikacje wytrzymałości. które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. Czas odpoczynku 8-10 minut. minuty) i jednostkach pracy (kGm).). Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi. Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . nie ma przerw na odpoczynek. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). .metoda startowa. . że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. angażującej liczne grupy mięśniowe. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością.metoda ciągła. 46 Metoda ciągła. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. Metoda interwałowa. Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. procesy termoregulacji ustroju. Szybkość zawodnika wykształca się. oddychania i ruchowego. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. czas wysiłku 20-25 sekund. Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka. siły dynamicznej.

„Czucie p r z e s t r z e n i " . ale również od szybkości procesów nerwowych. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych. gry sportowe). „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. wytrzymałości. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. slalom narciarski. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. np. Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. Rozluźnienie mięśni. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi.w ruchu. Sprawna fi49 . „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych.w miejscu . a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów. „Czucie równowagi ". może te/ być ogólny . ruchy szybkościowe). za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą .i równowagę dynamiczną . Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych.ale nie zawsze . Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia. rzut do kosza . a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe.w ćwiczeniach ogólnokształtujących. dżudo. Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych. należy podkreślić. Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. . Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. które wykonują dany ruch. że kształcąc jedną zdolność motoryczna. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). Jedni uważają. Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np. ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. a także motywacji wykonującego dany ruch.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. gibkości ruchu w stawach. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości.te stany napięcia łączą się ze sobą.przy wykonywaniu stania na rękach.szybkość boksera. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe. Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. szermierka. Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. wpływamy również na inne. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. narciarza). że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni.powtórzeniowa. Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. Często .wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. np. wykraczających poza normy fizjologiczne. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni.z dalekiej odległości i spod kosza. W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych. zwinności. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. którą określa się np. W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową. R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i . Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego . szybkość i wytrzymałość). to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. np. pływaka. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. szybkości. Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. Rozróżnia się równowagę statyczną . Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. źródło energii procesów psychicznych).

15 cm w ciągu l minuty 5.5 11.chwytając się podporjr 20.5 12.5 8. oddychania i termoregulacji. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16. opierając się na rękach i kolanach. 31. chwytając się podpory 25. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. Siedzi samo. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 .5 Lp.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. 7. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Siada samo przy lekkim podciąganiu. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8.5 10. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21.5 11 11. jak krążenia. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych. Obraca się z pleców na brzuch 12. 32. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. Stąpa bokiem. zginając i wyprostowując kolana 18. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. opierając się na rękach. Staje podciągane za obie ręce 22. unosząc głowę na wysokość ok. 34. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej.5 9 9 9 9 9. Siada samodzielnie. Obraca się z brzucha na plecy 9. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26.5 9. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19. 10 cm w ciągu l minuty 2.5 7.5 8 8 8 8.5 11.5 7. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. (barierki) Stojąc z oparciem. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10. trzymając się dwóch palców badającego 14. 29. Stoi z oparciem bez pomocy 24. 33. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. Staje samodzielnie. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6.5 7 7. Siada samodzielnie bez oparcia 23. 30. Aby określić ogólną sprawność fizyczną. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15.zyc/nie jest osoba. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze .

1964). Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. Bieg wahadłowy (próba zwinności). 4. Trzy testy (1. 2. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły). 3. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów).3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. Rzut piłeczką palantową (odległość). 3.Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. Bieg na 20 m (szybkość). Skok w dal z miejsca (próba mocy). Próby 1. 51 . dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. 2. a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe.2. Skok w dal z rozbiegu (długość). Obejmują one następujące sprawdziany: 1.

wysokości i masy ciała badanej młodzieży. Trześniowski. 5. prawidłowego funkcjonowania organizmu. liczba oddechów na minutę. Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg). .ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż. a nie wynik sportowy.ocena szybkości: bieg na 60 m.bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). Mydlarskiego. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej. Denisiuka składa się z następujących prób: . chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. . Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu.skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca. Rzuty wykonywano z miejsca. ustalił inny miernik sprawności fizycznej. . pomiarem siły był rzut piłeczką. aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia.5-9 lat.bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku. Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: . W klasach niższych wykonuje się następujące próby: . Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. 4.poniżej 60 uderzeń na minutę. ospałość lub radość życia i energia itp.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). ale należy je interpretować indywidualnie. .ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. dobrej pracy płuc. Test Ziihory (tab. Denisiuka Test L.suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: . Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy. . .5 lat.skok wzwyż. częściowo wzorując się na teście J. Test J. Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku.5-18. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą). Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. . Mydlarskiego. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną. .bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. .rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14. R. serca i mięśni.W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r.powyżej 90 53 52 . Test L. . Pomiarem szybkości był bieg na 60 m. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania. pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym. wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem).bieg na 60 m z niskiego startu. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż. 2. że wyniki tych prób są zależne od wieku.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy. ciśnienia. Ważne było dokładne wykonanie próby. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym.5-18. Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. 3.5 lat.ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. przez J. dziewczynki przez V2 minuty). skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7.5 lat. tętno szybkie . . Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem.5-18. 6. W 1963 r. wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku.

nożyce poprzeczne. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. K powolny skłon tułowia w M przód. ramiona wyprostowane. uniesione nad podłoże. O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. Gdy pomiar wyniesie np. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . nogi proste. ramiona wyprostowane. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. Nogi proste.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. 120 kroków na minutę. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. więcej niż 6 i pół stopy. dobry Jak poprzednio. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. ramiona wyprostowane.

Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. szybkim i płytkim oddychaniem . Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. a nadmiar dwutlenku węgla.test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. 100-120 uderzeń na minutę. ubieranie się). Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego. Próba ortostatyczna . u dziecka 20-23). spokojnie. świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała.wynik dobry.40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18.^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —.w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech. 2) bieg na bieżni ruchomej. . Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych). Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa).testy lokomocyjne (chód. .»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . 3) wchodzenie na określoną wysokość. poniżej 30 wynik zły. 5075% . Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze. higiena osobista.wynik dość dobry.zadowalającym.testy uciążliwości pracy. nawet około 40 na minutę. 25-50% . 60-90 . a nawet o schorzeniu serca).w leżeniu na plecach. . ponownie przez l minutę mierzyć tętno.. Szybkie tętno. 30-60 . —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy .zadyszką". Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie. Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. jest to wynik zadowalający. Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym. Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach. . U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa. rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu). Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. korzystanie z różnych środków komunikacji). £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f. Istnieją różne próby czynnościowe. w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych. Następnie powoli wstać. 3. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. co przejawia się .dobrym.X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę. przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty. Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i . Próba z zatrzymaniem oddechu . 2. jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego. Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę.

kolarstwo. 3. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut. biegi narciarskie. dżudo.5 4-11 6. jazda figurowa na łyżwach.punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka.cu każdego cyklu treningowego. 2. Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. chód sportowy.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. narciarstwo alpejskie). rzuty. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. boks.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5. 8.5 5-11 5. Dyscypliny zwinnościowe . 0. Test ten polega na pomiarze długości odcinka. skoki do wody). 58 . 4. biegi średnie i długie.0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj. zespołowe gry sportowe. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. skoki. zapasy. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 . podnoszenie ciężarów). akrobatyka. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty.

Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Zawodnicy poru59 . Średnica koła wynosi 4-5 m. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. każdy zapamiętuje swój numer. V2 boiska do siatkówki. Organizacja i przebieg wyścigu.Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca.

Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Organizacja i przebieg -zabawy.„klasy". który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. między chorągiewkami 2-3 m. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. boisko do siatkówki. Wygrywa drużyna. Wygrywa drużyna. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. zdobywa dla drużyny l pkt. Wygrywa drużyna. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. Bok każdego małego kwadratu. oprócz pierwszych z piłkami. Zawodnikom nie wolno siadać. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. drugiej uciekają. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. tworząc tunel. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. należy wprowadzić przepis. Boisko nie powinno być zbyt małe. Gra trwa 1-3 minuty. Po zmianie ról sumuje się punkty. na dwóch nogach. Klasy. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. wykonywanie skoków bez przerwy. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. szają się skokami na czworakach. Skoki można wykonywać na jednej nodze. który ją podawał. jeszcze raz powtarza podanie piłki. z nogi na nogę. 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. dwóch sędziów. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. Wygrywa zawodnik. Uwagi metodyczne. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Utrudnienie. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. 4-6 chorągiewek stojących. wykonują podpór leżąc przodem. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. leżąc przodem.szają się po obwodzie koła. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. zabawa znana i lubiana przez dzieci. Wszyscy przyjmują po/. zdobywa dla drużyny l pkt. Zawodnicy z obu drużyn. Uwagi metodyczne. który uzyska najlepszy c/as. który zostanie złapany jako ostatni. oznaczeni wywołanym numerem. boisko do siatkówki. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. który rozpoczynał grę. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. a prowadzący wywołuje dowolne numery. Organizacja i przebieg zabawy. pierwsi mają piłki lekarskie.5 m. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . który go goni. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. Tego przepisu przestrzegają sędziowie.na pierwszej uciekający. Uwagi metodyczne. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. Kto szybciej powróci na obwód. zawodnik.ycję w przysiadzie podpartym. Wygrywa ten. stoper. Organizacja i przebieg wyścigu. Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. w /ależno-ści od grupy zawodników. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. Organizacja i przebieg wyścigu. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. W przypadku. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. wynosi 0. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. Są oni „żabkowymi berkami". obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce. Je/eli „berek" dogoni uciekającego. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. Grę powtarza się 2-4 razy. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. Uwagi metodyczne. Obaj biegną między chorągiewkami.

.

Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. boisko do siatkówki. rzuty. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. uniki. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. przy ławce nie powinno być ciasno. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego.Uwagi metodyczne. jak np. Wyścig powtarza się 2-4 razy. i tak na przemian. 4) gimnastyka lecznicza. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. Utrudnienie. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. którą przenieśli. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. Start może odbywać się z różnych pozycji. nie używanymi w życiu. Uczestnicy. 6. Uwagi metodyczne. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. które prowadzą ustalonym sposobem. przechodzą na drugą stronę ławki. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. Wyścig powtarza się 2-6 razy. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. Zawodnicy stojąc na jednej. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. przenoszą drugą. Odległość do linii mety 4-6 m. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. która szybciej postaci ławkę za linią mety. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. na której uprzednio stali. i przenoszą tę. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. który obowiązuje do chwili obecnej. Organizacja i przebieg wyścigu. Utrudnienie.jego postawę i ruchy. Zawodnicy ustawieni są rzędami. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. po 6-8 zawodników. wyrozumowanymi. 2) sport gimnastyczny. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. ale również psychikę i charakter. Wyścig z dwoma ławkami. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. stawiają na podłożu itd. Wygrywa drużyna. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. czy też złożone ćwiczenia ramion. np. stają na tej. Uciekający oraz „berek" mają piłki. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie.

Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach. Ponadto znajduje za63 .i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego.

kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia.klasa III.harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. .stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych.ćwiczenia w ruchu: przerzuty. . Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . lekkość. Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia. muzyką. . Gimnastyka w zakładach pracy. Ćwiczenia powinny być wykonywane /. Ćwiczenia w zakładach pracy są c/.ących.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). salta ze śrubą itp. Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: . maczugą itd. . . dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń . We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej. obręczą.i ćwiczenia dynamiczne .poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki. duże i błędy niewykonania. piłkami. do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych. na drątku. W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą. Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń. rytm.). . 5) dla dorosłych. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat). błędy dzieli się na: małe. Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne. pracy i zdrowia.klasa II. pełne wdzięku. W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje. piramidy wieloosobowe . . które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników.1-0. Gimnastyka sportowa. zamach. 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). Ruchy muszą być harmonijne. wrażenie za całość ćwiczenia. na poręczach o równych żerdziach. W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. . 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet).np. Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu.od form zabawowych do ścisłych.yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 .klasa I.dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych. na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe. Gimnastyka akrobatyczna.zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy. gimnastyka geriatryczna). Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. a także w różnych dyscyplinach sportowych.kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną.2 0.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/. W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. swoboda itp. np. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy. Gimnastyka artystyczna.4-0. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw.zwiększenie wydajności pracy. wychwyty. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat). Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to. 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat). W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. W zależności od tego.5 l wartość całego elementu . średnie. które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności. ćwiczenia na równoważni. Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. salto z prostym krzyżem. w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne. wyraziste i zgodne z muzyką.

np. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. gry. że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. To wskazanie. nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. wibracje. druga przerwa w II połowie dnia pracy). Stan bezczynności mięśnia. charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy.ośrodkowy i obwodowy. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. . Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych.być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. jak i wiele innych. hantle. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . również znajomości kinezyterapii. W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. bieg i elementy tańca. potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem). . Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową. układ dnia pracy. gdyż przestaje być mięśniem czynnym. rozerwania itd. ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. oświetlenie miejsca pracy. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. neurologicznych. 4) ćwiczenia tułowia i szyi. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. Rodzaje urazów to: stłuczenia. pracującym. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. np. np. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy .hałas.ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. po chorobie Heinego-Medina. oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. internistycznych itd. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. zwichnięcia. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi.tempo pracy. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. Od początku postępowania 67 . nie podając konkretnych przypadków chorobowych. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń. .pozycja ciała przy pracy. rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. czas zajęć 57 minut.stopień napięcia psychicznego. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. 5) ćwiczenia ożywiające. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia). podskoki. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu.nagłego zadziałania siły . jeśli trwa długo. . Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. . Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. stopień zanieczyszczenia powietrza. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. najczęściej gipsowe). zabawy. złamania.jednostajność pracy. W następstwie urazu . skręcenia. reumatologicznych. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia.in. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. w chorobach urazowo-ortopedycznych. Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka. m. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne. może być nieodwracalny.

również przed tego rodzaju operacjami. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach). stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. jak i późniejszym (np. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. chirurgia itd. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń.kształtujący. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. tzn. Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. wady postawy. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. o charakterze dynamicznym. Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. pracę. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. . Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. gościec przewlekły postępujący. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych.). Rodzaj ćwiczeń . Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. tempo wolne. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. neurologia. szpital. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. zarówno w życiu płodowym. Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. choroby zwyrodnieniowe stawów. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. ćwiczą tylko dłonie i stopy. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. z nietrzymaniem moczu i kału. Od leżenia. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń. zwyrodnienia kostno-stawowe. przychodnia. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. W chorobach narządu ruchu. jeśli jest to możliwe. poprzez siady do słania. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. mięśniowy. ogólnoustrojowym i psychicznym. stany zapalne. Kończy68 ny położone na podłożu. gościec tkanek miękkich. możliwości życiowe. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu.kardiologiem. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. następstwa urazów itd. Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu.

.

Dla celów treningu sportowego. układ nerwowy. Jeżeli wysiłek jest za duży. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. 2. Są to ruchy c y k l i c z n e . Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. takie jak: chód. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. wiosłowanie. np.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). Istnieją ruchy. które powtarzają się wielokrotnie. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. z przyborem. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym. wytrzymałościowe itd.zdrowego czy chorego. na zewnątrz budynku . W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. 3. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . niewydolny układ oddechowy). Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. w siadzie. wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. Zarówno ćwiczenia miejscowe. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. naprzemiennej. które związane są z życiem codziennym.w terenie). w leżeniu. wyczynowego stosuje się m. Terminologia. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. na sali gimnastycznej. Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. jakim jest ruch. również do tych. przemianę materii itd. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. w klęku. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. pływanie itd. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. kończyn dolnych i górnych). gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. uspokajające. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. wyścigi itd. bieg. Zawsze jednak powinny uwzględniać. to nie tylko męczy fizycznie. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. z partnerem. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. skoki. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. w podporach i w ruchach lokomocji. gibkościowe. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. dużej. Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. fizjologicznego. logicznie skonstruowane i zrozumiałe. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. w którym jest przedstawiona ta systematyka. psychologicznego i metodycznego. rozwój ćwiczących. które można zmodyfikować. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. Mazurka. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. fizjologiczne itd. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko.in. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L.

Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. zwinnościowo-akrobat. ale dokładny.pw. (przez taktykę gry kształcenie siły woli. W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem. np. jego odtworzenie praktyczne. wymach. (stojąca. Ćwiczenia porządkowe 1. Organizacja zajęć 2. 6 . Kształtowanie pra1. Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia.lewa NN NL . Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2.R w gore). 1 .tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1. bardziej utrudnione czy ułatwione. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i".przenoś PR w gór?.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . 73 . 6. PR w bok. ćwicz. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1.skłon T z przenosem RR w tył.pozycja wyjściowa (stojąca.tempo.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion. np. 2. i motorycznych psychiki (gry. piłka lekarska.ręka . PR w bok. Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną. RR w bok. Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. 2 .przysiad podparty.-|. kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą.pozycja wyjściowa . Czołgania 6. drążek itd. Powtórzenie ćwiczenia. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). z tańce) naturalnymi 3. . 9. .prawa N . jak i do korzystania z tej literatury. chwyty^ 5. Ćwiczenia równoważne 2. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ. LR w górę.kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia. położenie ciała w przestrzeni 2. w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny). równoważnia. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. w bok itd. Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze. 3.ręka lewa R . Harmonijny rozwój ciała.kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. np. Elementy taneczno-ruchowe 3. RR w bok. . 4. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy. Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego.RR na kark. Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. Korekcja postawy 4. 5 . Elementy ćwiczeń utylitarnych 4.RR w przód. skłon głowy). np. . (RR w bok).). Ustawienie do ćwiczeń 3. 4 . Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki.pw. Kształcenie słuchu i fiz.stojąca.nogi R R L . 2. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu).pozycja końcowa ćwic/enia. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1.: pw.stojąca. cech fizycznych i motorycznych. tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos. 3 . Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1. Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: . w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . zabawy i przez dobór ćw. 4 . Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. . Mazurka. RR przodem w bok. . Droga ruchu powinna być podawana wtedy.). Rzuty. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów.podskok obunóż i klaśniede nad glmv.rozliczenie ćwiczenia (szybko. klęk. Zwisy i podpory 3. Gry i zabawy 2. . Wyrażanie rytmu i czucia 3.ręce pw. 4. l. wymach nogi.noga lewa R . 2 .wyprosi T. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy.RR dołem w bok. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze. 3 . . Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens. siad itd. nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego. . 5. 72 1. rzut. 1 . Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. skłon T z przenosern RR w bok itd.noga L . to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z". Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. Skoki 7.leczniczego. siedząca. wolno. pk. Podział ze względu Zadania 1. Biegi.). Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym.

tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. hantle. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. Mogą być rozliczane w takt walca. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. stojąca . Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. I tak np. określenie pw.jest określeniem fachowym. odliczenie. Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy. Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych.zbiórkę. Określenie pw. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw.). Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. boisko czy teren.stanie. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. IV. II. woreczki. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. poprawianie ruchu itd. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki.). . zarówno dla dzieci. rekreacyjnych. jak i chorych. pw.zasób ćwiczeń. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła. stojąca . jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego. z których układ ma się składać .miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną. na jakie pozwala stan ich narządów ruchu. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. np. Ćwiczenia uzupełniające. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. leżąca . jak i osób dorosłych. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. odliczanie. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. III. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. zarówno dla zdrowych. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam. nieszkodliwe dla nikogo. Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. 3) rozwijają uwagę. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji. pw. Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń. w kinezyterapii.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów. ale systematycznie. Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. pamięć i wyobraźnię. Najlepiej. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. ładne i dobrane do melodii.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). który należy utrzymać nieruchomo. gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). musi być celowa. W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. ławeczki itd. 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. Treść układu . Ćwiczenia kształtujące.leżenie. np. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów. Każda lekcja wychowania fizycznego. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. słowne objaśnienia.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych.) do ćwiczeń. . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. Zarówno pozycję wyjściową. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę.można opracować tylko wówczas. marsza itp. Całość układu ocenia się do 10 punktów. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej. w piśmiennictwie popularnonaukowym.

rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .

a nie niedbała (np. Bardzo ważne jest. rząd (jeden za drugim). Rodzaje zbiórki: dwuszereg. W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. 77 . można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa.w szeregu .w kole . Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: . jeśli nie . np. ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących. czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi).wyrównać obwód koła. Zbiórka. czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach. z rękami w kieszeniach). Odliczanie. jeśli istnieją warunki.równaj do prawego.„czołem". np.za poprzednim.w dwuszeregu . W przypadku osób zdrowych prowadzący sam.zbiórka. w siadzie skrzyżnym. „posiana siedząca". przybiera się j. Musi to być postawa sprężysta.ed/ic . Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. szereg. np. Ręka wskazuje miejsce zbiórki. gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. . Następnie powitanie . Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. Jeżeli tak. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia).w r/.ującym zespół do ćwiczeń. Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej.„czołem grupa". to prowadzący powinien sprawdzić. Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki. na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. w dwuszeregu . Prowadzący musi wiedzieć. w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć. Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka". może zezwolić na udział w ćwiczeniach. W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Odpowiedź grupy . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę).to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. to w postawie stojącej. .76 kondycyjnych). sposób zbiórki. na swoją odpowiedzialność. . koło. Odliczanie. Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. krótko i dobitnie. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit.j na komendę „spocznij". Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna.do prawego i do współpartnera. nieprzewidziany. Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć.

powitanie i pożegnanie. .raz.dwa kroki w prawo. Zatrzymanie: „całość stój" . Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego.Odliczanie w czasie zbiórki . daje hasło: „w tył zwrot". ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch. trzycztery. dla dorosłych . Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu.. lecz bez określenia „wiatraki". 2) komenda ćwiczebna .w tył zwrot". tylko RR w bok i obracać się w koło. np. „grupa .10 (2 usprawiedliwionych). prowadzący. w czasie raportu. Treść komendy: „ćwiczący .krótka przerwa. np. lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie.w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. obok znaczenia dyscyplinującego.podobnie.22 nieobecnych . twarzą do siebie. Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" .kolejno . korytarz.trzy. dwa. Raport.ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych). w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. Zwrot: w pozycji stojącej. drugie słowo hasło do wykonania. raz. k o m e n d a : zapowiedź komendy .uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. w lewo zwrot. Prowadzący . 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . odliczania. Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń.marsz . np. Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz.zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. na których są wiszące drabinki.„do dwóch" itd. Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce. np.„kolejno" . jeśli zachodzi potrzeba. i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia. Kolumny ćwiczebne. przechodzi na drugą stronę. dwa. pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa.kierunek na wprost . a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych . Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. np.marsz. W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". Ćwiczenia marszu na tempo. Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy .liczenie: raz-dwa. wiatraczki).. np. prawy rząd dwa kroki w prawo . 78 . do trzech itd. aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie.do dwóch. Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". do trzech (w celach organizacyjnych). a grupa odpowiada: „czołem". W szyku zwartym. wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny. od środka. raport. jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. w tył zwrot.jedynki w miejscu. tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach.do dwóch. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. W tym układzie może odbyć się zbiórka. Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony. tzw. dwójki krok w prawo. prawą albo lewą. przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. na wyprostowanych nogach. jaka ma być forma odstępowania. dwa itd. trójki dwa kroki w lewo. należy zaznaczyć. Komenda III: jedynki krok w lewo. gdy ćwiczący są „rozbrykani". Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. Na h a s ł o „odlicz": . komenda: w prawo zwrot. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych. Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach. dwójki . żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni. nie ruszając się z miejsca. na odległość dwóch kroków lub inaczej. Ćwiczący powinni skorygować postawę. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących.

U w a g a . klaskanie. Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym. Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. d) skinienie ręką w bok .wskazać ruch i kierunek przechodzenia. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu.wracają do domów..siad. k) ręka z jednym palcem .koło. kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak. Wymagania.dwójki (pary w dwójkach). na spacer . Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń. Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi. samoopanowanie i karność. biegną na swoje miejsca. „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki. h) ruch dłońmi w dół . ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. Tupanie. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy. skaczą. Pos uwani e się grup y w przód. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego. w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). j) szybki ruch dłońmi . gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. klaszczą w dłonie. b) pada deszcz . c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. U wa ga . I) ręka / dwoma palcami . n) ruch ręką w dół .„płotek" . najlepiej według wzrostu.a ręce . sukienki nie mogą się pognieść).szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce.dzieci biegają swobodnie.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący". U w a g a . chwyt /. 80 . e) same palce z poziomu w górę . b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu. Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe. g) zataczanie rękami kręgu . U w a g a . Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak. mówienie w rytm. Szereg Ustawienie pod ścianą.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany .to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci .przesuwanie się w prawo lub w lewo. i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. Siad dzieci wykonują bardzo powoli. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. jakie stawia się dzieciom. ale również na znaki i ruchy. Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. pieski do domu -wracają na swoje miejsca.dzieci „wybiegają" na czworakacłi. żeby was deszcz nie zmoczył. Cel ćwiczenia .rząd (gęsiego. Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć. żeby nie potrącały się skrzydełkami".wstać.podskok. ł) znak przechodzenia . Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. kolejka).siad. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca. c) pieski. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane. na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. szybką orientację. aby jedno drugiemu nie przeszkadzało. ręka prawa dla drugiej grupy). b) dzieci rozciągają ręce w bok. i) ruch dłońmi w górę . Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale.podskoki. powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. śpiewanie. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu. z którego rodzi się aktywność dzieci. gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka.

lewa noga i odwrotnie. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. równomierny rozwój układu mięśniowego. a ruchy powinny być umiarkowane. b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe.otwieram oczy. Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego. dla „gości". ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. jak szeroka ma być ta uliczka. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. których ruch dotyczy. Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. Z dwurzędu . Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio. 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . np. ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. trzy.ramiona w górę 2 . c) ćwiczenia nóg. np. 6. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka. szereg).rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących. 10. która kolejka ustawi się pierwsza. ale również płaszczyzny ruchu). dwóch ramion. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu. za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. nie spotykanymi w życiu codziennym. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. Ocenia się. zależy to od różnych uwarunkowań. Odstępy jednego ramienia.Rząd „Kolejka". np. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. potem zwrot do rzędu. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie.to samo w dwurzędzie. U w a ga . tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. Proste korowody.głównej i końcowej. 5. najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. d) ćwiczenia tułowia. H. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych. 4. Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi.kolejno biegną następne pary. wybiega dwójka. 7. trzy .ramiona w bok 3 .formowanie rzędu i dwurzędu. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. 82 . 8. b) ćwiczenia szyi. Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie. Dwójki zwracają się do siebie . „gęsiego". Dzieci robią dwa. Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. typu gimnastycznego. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. 3. Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. harmonię i estetykę ruchu. z chwytem za ręce. Dla dzieci w formie zabawowej. c) ćwiczenia rozluźniające. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. wykonując np. Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach.ramiona w przód 4 . 2. dwa. U w a g a . raz. 2. Ad 1: a) ćwiczenia ramion.„szeroka uliczka". Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. 3. staje naprzeciwko prowadzącego . Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. Nikt przecież nie chodzi. który rząd robi to najlepiej. chowanie się za jedynkami . na klaskanie lub liczenie. odpowiednio dobrane. 9. cztery kroki w tył.nauka równania. na skinienie dwoma palcami. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. Zbiórka w dwuszeregu . Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1. dla dorosłych w formie ścisłej itd. kroki dostawne w przód i w bok. W marszu . Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji.ramiona w dół. w zależności od tego. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. taki ruch ramion: 1 . Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). płotek. nieznaczne wymachy ramion.

Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Pozornie bardzo łatwe ruchy. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. Dalej treść ćwiczenia: l . Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. np. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. Pozycje izolowane. jakim jest ruch wznosu nóg. pozycji wyjściowej. W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. ale pięty złączone. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. szyja wyciągnięta. które jak gdyby „omdlewają". będą ćwiczeniem męczącym. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała. 2) powrót do przysiadu podpartego. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. Postawa rozkroczna . Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. różne ułożenia ramion. 4 .pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. Palce złączone. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. 85 . Pozycje wyjściowe stojące (ryć. Będą do nich należały np. W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia.powrót. u małych dzieci. W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. pw. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. np. Nogi wyprostowane. np. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. Brzuch wciągnięty. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. 2 .b) ćwiczenia z przyborami.wznos lewej nogi. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. 3. W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. musi odbywać się z określonego położenia ciała. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. np. Pozycje. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. Stopy lekko rozwarte. np. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. Są to takie pozycje. unik przodem itd. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. ramion i nóg. określonego pozycją wyjściową układu ciała. Postawa równoważna . Każde ćwiczenie. ściągnięcie brody lekko do mostka.wznos prawej nogi. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). łopatki ściągnięte. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. 2. Barki w dół. Pozycje chwiejne. tzw. krążenie nadgarstków. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. ażeby spełniało swój cel. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. stojąca na jednej nodze. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. np. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami.powrót. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. 3 . Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej.

które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . np. 2. gdy noga przenosi się do przodu. ogólnokondycyjnych. W zależności od tego.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. 10. np. We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. która noga wykonuje ruch. a zakroczne. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć.: RR wzdłuż tułowia. i jak są ustawione w stosunku do ciała. druga w wykroku oparta stopą o podłoże. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. prawa noga ugięta Ryć. RR w górę. RR w bok. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. Klęk obunóź (klęk prosty). Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. są pozycjami równoważnymi. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. Klęk jednonóż (komenda .klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). zakroczny lewa (prawa). w przód -„. 5) prosty. w której jedna noga znajduje się w klęku. prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. czy obie nogi są postawione czy jedna. rozkroczny lewa (prawa). 11) Jest to pozycja wyjściowa. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. o kolanach zwartych. Jest to po zycja ciała. gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. klęk obunóź rozwarty. a w szczególności w zakroku i wykroku. które tę pozycję utrzymują. 11. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu). a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. Pozycje wyjściowe w klękach. Należy precyzyjnie określić. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. np. 87 . 3) ugięty. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. w zależności od treści ćwiczenia. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. Klęki jednonóż w rozkroku. Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. 4) zgięty. Układ ramion w klękach może być różny.przechodzi się do klęku. Pozycje wyjściowe stojące. 2) klęczny. wyróżnia się: l.

Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. 2) na ławeczce. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. Można tu wyeksponować ruch tułowia. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. Pozycje leżące. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. lecz poziomo. również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. siad kroczny (szpagat) siad kleczno. 8) klęczno-zakroczny. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia.wybiórczo lub zespołowo. kleczny. Układy ramion mogą być różne. Pozycje leżące (ryć. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. Prawa ręka stabilizuje. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). 7) klęczno-rozkroczny. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. na niej spoczywa głowa. zarówno dla toru oddychania brzusznego. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. siad skrzyżny. 12. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). bardzo stabilnymi. klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. pw. rozkroczny. PR na biodrze. Ryć. Pozycje wyjściowe w siadzie. ugięcie nogi od strony podłoża. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. ugięty. wykonywać drugą 89 . to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. Jest to pozycja mniej stabilna. np. np. w których tułów jest izolowany. 9) kroczny (szpagat). w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. skrzyżny). dwugłowy uda. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. Siady na ławeczce: 1) okroczny. 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. jednocześnie Pozycja leżąca przodem. np. Głowa lekko odchylona w tył. półścięgnisty. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. LR łukiem nad głową. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. potem w lewą stronę. Pozycja leżąca bokiem. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. twarzą do podłoża. Jedna ręka w górę. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . 13.

pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. Leżenie przewrotne. b) pozycja leżenia przerzutnego. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . 90 ^^^ . * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć. młodzieży i ludzi młodych. Może dojść do niebezpiecznego upadku. aż do uniesienia bioder. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. działa przeciwlordotycznie. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . Leżenie przerzutne. 15. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). Nogi powinny być złączone. Płaszczyznę podparcia stanowią: . W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. Pozycje wyjściowe w podporach. Układ może być również taki.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. Pozycja ta może być stosowana u dzieci. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. dłonie podtrzymują tułów. 2) podpory zwieszone .powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. czynności dnia codziennego. 91 . ramiona wyprostowane w łokciach. palce stóp obciągnięte podeszwowo. gdyż może spowodować bezdech. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg.—. Podpory. np.ćwiczenia tego. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. dłonie na podłożu. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża. przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. blisko tułowia. nie należy stosować. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących. w zależności od skośnego położenia ciała. 14. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. że ręce są ugięte w łokciach. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. Jest to dość trudna pozycja równoważna. ponieważ na nich. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. . Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. co powoduje ucisk na serce. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań.

który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). którym bokiem). 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego. . jest to podpór leżąc tyłem. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. Kierunki główne położenia ramion: . Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. . r/uty ramion.w dół.w przód. zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała.w dół na zewnątrz.w przód w dół.w bok. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom.3) podpory leżąc przodem . 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . Położenia ramion . Ru92 Ryć. We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. najczęściej przez przenosy ramion. Może też być pozycją końcową. dynamiczna praca mięśni rąk). Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. .w tył. 3 Ramiona w przód w górę 4. Ramiona w bok 3. które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie. Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. które wy/. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg.kierunki pośrednie położenia ramion. . . które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. 93 .kierunki główne położenia ramion. Ramiona w tył w dół 5. Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy. pośladków i czworogłowych. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. jest to podpór leżąc przodem. na przykład podpór łukiem leżąc bokiem.w przód w górę. które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża. . przy wyprostowanym tułowiu. to określamy sposób wykonania ćwiczenia. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia. Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach.kierunki pośrednie i główne. Skurcz mięśni grzbietu. Jeżeli tułów ma być załamany.w górę. Ramiona w górę la. Jeżeli ma być inaczej. . Popularnym ćwiczeniem są tzw. co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. pompki .na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych. zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion. Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. 16. to określamy . .gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie. których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie). Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2.nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. brzucha i pośladkowe). wznosy ramion z określonego położenia ramion. Położenie ramion (ryć.w górę na zewnątrz. a tułów jest wyprostowany.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy.

ramiona w bok. wewnętrzna (pronacja). wymach ramion Ryć. 17. .ramiona skurcz . 18.ramiona biodra chwyć . S k r ę t . powrót po tej samej drodze ruchu. S k u r c z e .ruch w stawach łokciowych. 17): . . R z u t . .Uklady ramion (ryć.tak jak w położeniu „ramiona skurcz". do określonego położenia. . . łokcie zgięte. ręce zwrócone w przód. . w przód ugięte.ramiona w łuk nad głową . . 18) W z n o s . K r ą ż e n i a . . w górę ugięte. biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć. Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie.dłonie na biodrach kciukiem do tyłu. to trzeba to określić).ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach.ramiona na biodra złóż .ruchy.ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku.z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach. .ramiona w bok.ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia. przodem zgięte. Krążenie przedramion . łokcie odchylone w tył).na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja). Wy p r o s i .ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach. Układy ramion.ramiona w dół skrzyżnie. Ruchy ramion (ryć.ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty. głównie siłą bezwładności. .ramiona w górę skrzyżnie.łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia. Ruchy ramion. O p u s t . w przód ugięte.ramiona w przód skrzyżnie.ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie.RR ugięte w łuk do styku palcami. P r z e n o ś . ugięcie tylko od 90°: . . Krążenia nadgarstków .opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym. Wy mac h y .ramiona w dół. . zgięcie ramion 94 95 . ramiona -.dłonie dotykają barków palcami. ramiona odchylone w tył).szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu.ramiona w bok.ruchy okrężne dłoni. która wspomaga ruch. .ramiona w górę (dłonie splecione).

Ćwiczenia s/yi. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. Uwagi do ćwiczeń szyi. 22. Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy. „skłonić głowę tak.skręty szyi i tułowia. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. 97 . 1h. krzyżując ręce przed sobą.płaszczyzna poprzeczna .skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). żeby nie zaburzyć równowagi.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. jak i niskich. Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. np. 20. Leżenie bokiem na skrzyni.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw. Ryć. RP w bok . 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. . żeby dotknąć uchem ramienia" itp. a dopiero potem w górę). Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia.płaszczyzna strzałkowa . Ćwiczenia szyi (ryć. nadgarstkowych i palców. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. . .Ryć. 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce. Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. Krążenia ramion. ale w odpowiedni sposób.odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. 21. które mają jakieś. .przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). Leżenie bokiem na skrzyni. zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. mówiąc np. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa. a opuszcza łukiem bocznym. ponieważ może dojść do urazu. Krążenia ramion (ryć.płaszczyzna czołowa -. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać. a opuszcza łukiem skrzyżnym.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). 23.ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym. Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym. RL w bok . żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych. Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: . zaburzenia pracy błędnika. 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. łatwymi do wykonania. RR w przód . U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. nawet niewielkiego stopnia. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające).skłony tułowia i głowy w przód i w tył. ' Ryć. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz .

W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się.ugięcie do 90°. Ruch rozpoczyna RP. .powrót. 24): 1) ćwiczenia w podskokach. gdyż są jedną z naturalnych form ruchu. skręt głowy w prawo. Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową). Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń. 2. Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie. czy na palce. ale również rzut. 2) przysiady i półprzysiady. przyciągnąć brodę lekko do mostka. Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. Całość powtórzyć 4 razy. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych).wymachy .powrót do pw.obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia. a więc nie tylko chód. swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej.do granic możliwości ruchu w stawie.ruch jak najkrótszą drogą. W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. które występują w życiu codziennym.zaznaczyć. Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. Ic. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. skręt głowy w lewo. Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. . 2 . polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej. Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . są ćwiczeniami trudnymi. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 . jeżeli bez zaznaczenia.przenosy . . Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami. 3) wypady.wyprost .zgięcie .stojąca. Ćwiczenia w podskokach. Półprzysiad . które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. bieg. Przykład ścisłych komend: Pw. .wymach RP. uwypuklić klatkę piersiowy. do jakiego położenia. że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych. W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. Przysiad . Ćwiczenia nóg 3. masa ciała zostaje na nodze postawnej. Tułów zawsze w wyproście. 3 . dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych. za pomocą których . . Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. Ich charakter sprawia.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. Przysiady i półprzysiady.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie). to powrót po tej samej drodze ruchu. 98 .trzeba zaznaczyć. gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg.Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np. Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni. . Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej. . Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi.wybiórczo . W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka.wykroki i zakroki .rozkrok .rzut . które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. Siłowymi.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. trzeba określić. w zależności od określonego zadania. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1. 4 . masa ciała na obydwu nogach. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach. Tempo od l do 4. cofnąć i opuścić barki. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych. która noga i czy na całą stopę. Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg. która noga dąży do rozkroku. Dynamicznymi. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów.wymach RL. skok. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów. . Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała.

wykonywany jest wypad w przód PN. biodrowych i skokowych. 24. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. d. c. a.wypad w bok. e. o drabinki. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych. . Noga. 100 Ryć.wypadową. ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. np. b. która przechodzi do wypadu. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 . Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni).wypad w przód.wypad w tył. . w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. Wypady są ćwiczeniami nóg. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. gdy np. 24. Wypady. nazywa się nogą wykroczną . b-e.

jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. 29.wznos NN w górę i opust w dół. co następuje w momencie. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°.skręty T w lewo i w prawo. ruchami ramion. stopy zaczepione pod szczebel . wypadach. powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. Pótwaga i waga Ryć. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion.tylko w leżeniu tyłem. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. wypad w przód w skos. Ryć. RR na karku. NP ugięta . bokiem. Ryć. Leżenie tyłem. bardzo intensywnie pracuje. 25. Półwagą i waga może być wykonana przodem. RR w górę. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo.Ruch rozpoczyna PN. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. Im większe przodopochylenie. 30. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. tułowia i nogi „wolnej". Siad prosty na skośnej ławeczce.wymach prostej NL w górę i opust w dół. Leżenie na prawym boku . Wyższe ustawienie nogi. tym większa lordoza lędźwiowa.skłony do nogi postawnej i opartej. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. U n i k jest to pozycja. 3) uniki . Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. że człowiek żyje. który dąży do takiego ustawienia. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia .wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. Ryć. przynajmniej w linii ciała. Leżenie przodem . np. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. Ryć. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. 28. wymachami nóg. np. w szczególności na palce. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej. tyłem lub bokiem. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. całą stopą ustawiona na podłożu. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. chwyt za szczebel . druga oparta o drabinki na wysokości biodra . Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej.wymach NL w przód i w tył. jako koordynator narządu ruchu. wypad w tył w skos. jak i w celach ogólnorozwojowych. Ćwiczenia tułowia Ryć.. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście.przodem.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo. których praca sprawia. stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego. Druga noga wyprostowana. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. Ryć. podskokami itp. stopy zaczepione pod szczebel .: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. Id. Ryć. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym. Noga postawna jest zawsze zgięta. 26.skręty T w lewo i w prawo. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. Układ ramion może być różny. a drugą na podłożu. ale również na cały układ ciała. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. 32. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. 27. których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. Jak 31 . zakroki. 3 ł. u mężczyzn 50-55°. NN uniesione w przód. 103 . Wszelkie wykroki. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. tyłem. Leżenie tyłem . W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia.

podpór bokiem. ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy.pozycja leżąca przodem jest pozycją. wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. 2. od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka. a następnie w górnej części kręgosłupa.ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa. leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). . połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. nie należy zatrzymywać oddechu. Przykład: Pw. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. stojącej na nogach złączonych.wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. Opad (ryć. w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej.Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe).opad.ustalenie bioder. 104 . 33). U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: . ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. W przód: Skłony (ryć. Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych. . obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania).ćwiczenia mięśni brzucha. a zmniejsza się krzywizna piersiowa. izoluje ruch skrętów tułowia.najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. biodrowych. Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. . gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego. . Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu. . powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym. Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. . Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad.skrętoskłony tułowia. gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny. . które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć. . Opad tułowia może być w stawach: skokowych. 33. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny. 3.siad. 4.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód.skłony tułowia w bok. . Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. . można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek. bardzo sprężyste. np.skręty tułowia.krążenia tułowia.ćwiczenia mięśni brzucha. z pw. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: . a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. . b) w tył: .wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód.w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach.ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: . wznos nóg (sterowane dołem). kolanowych. w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. .nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. 34). Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu. . ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach. . Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . Skłony i skręty tułowia.opad tułowia w bok.skłony. . w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 .ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. z pw.ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. . . . Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża.

Należy go wykonywać. podparty.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . Klęk jednonóż. intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu". NN zgięte w biodrach i kolanach. wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście. również mięśni tułowia. wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył.siad prosty tyłem podparty. Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h.r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). W ćwiczeniu tym. ale i tak jest ono bardzo trudne. opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. . Najlepiej przy drabinkach. Pw.skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. . Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. Opady tułowia. oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia. wznos RR bokiem w górę . przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy. RR wzdłuż T. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego. RR wzdłuż tułowia. piłka trzymana stopami.stojąca w małym rozkroku. potem wyprosi. Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem. Opad w przód . Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć.skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo.r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h .siad ugięty tyłem. oprócz mięśni nóg. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki). przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. . pracują mięśnie nóg i ramion. NP ugięta w przód . Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej. 107 . które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) . oprócz mięśni tułowia. . Pw. . * Pw.wdech luźny. Układ ramion i nóg może być różny. Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. RR wzdłuż tułowia. 34. przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia.siad prosty tyłem. Pw. W ćwiczeniu tym. W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem).wydech. podparty. stopy na podłożu. a staw skokowy. Mięśnie ramion pracują intensywnie. z głową ustawioną lekko w tył. Pw.leżenie tyłem. 35. szczególnie ścięgna Achillesa. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. skłon w przód . w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa.siad klęczny. np. du na to.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego). a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe). Opad tułowia w przód . opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. . 36. Ryć. potem drugiej). Przykłady ćwiczeń: Pw. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia.

. RR w górę. . Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji. .skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem. powrót do pw. zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. Pw. broda lekko ściągnięta do przodu. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a. . NN ugięte. Pw. 39. . . Pw. .Pw.leżenie przodem. Leżenie tyłem w ro/kroku. Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. Ryć. Pw.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. .krąycnic biodrami. .skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia. W tył: Opad tułowia. Z pozycji stojącej opad w tył . ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej . Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. U wa ga. Leżenie tyłem. potem zmiana. podpór postawny. głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić. Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion. koordynacji i siły mięśniowej. C. stopy przytrzymują piłkę. 40. Ryć.wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Pw. głowę opuścić. naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi. . wznosy RR i LN z wytrzymaniem.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. 108 . b. Pw. Tułów powinien być prosty. ugięcie nóg i uniesienie tułowia. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . RR w górę. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). następnie obniżyć lędźwie. Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu.leżenie przodem. Podpory .klęk podparty. RR z piłką w górze. piłka r*xl prawą dłonią. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion.leżenie przodem. powrót do pw. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył.naprzemienne unoszenie ramion i nóg. biodra uniesione w góię •. ponownie ugiąć nogi.przejście w bok ruchem dostawnym rąk. Leżenie tyłem w rozkroku . Z pozycji klęku prostego . Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych.kolejne unoszenie nóg. . Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. ręce na karku . włożyć piłkę między stopy. —jak wyżej. tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych.ruch w stawach skokowych. Współćwiczący podtrzymuje partnera. .klęk podparty.leżenie przodem. potem w lewo. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego.podporu leżąc przodem. Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. . którego tułów jest wyprostowany.). 38. laska gimnastyc/na /. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. Ryć. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion.klęk podparty . przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN).uginanie ramion. które pracują w wydłużeniu.leżąca tyłem. Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony.leżenie przodem. podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion. Pw.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . podpór bokiem itp. 37. RR i NN. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. NN wyprostowane. Pw.ruch w stawach kolanowych. RR w bok. B. jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych.

rozstawiając RR w bok.skłony tułowia w bok utrudnia się. stopniując układ RR -od RR w dół. opad tułowia w bok . Podpór leżąc przodem. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. druga ręka jest wzdłuż tułowia. W pozycjach leżących: a.jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. Pw.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. Ćwiczenia tułowia . jak i na LN. 42. Podpór leżąc bokiem . Ryć. Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. RR w przód .na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne.pw. RR w górę. a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu.przejść do podporu.skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę.skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu.jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. b. klęk obunóż . siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok. Ryć. Pw. Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. Wydech ułatwia wykonanie skłonu. Ryć. drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód. siad rozkroczny . 41. gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. klęk rozkroczny jednonóż . Jest to układ trudny. LR w łuk nad głową itd.najlepiej rozkroczna (większa stabilność). chwyt za biodra. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. Jak 42 . . na biodro.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). specjalne wskazania): . Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. Pw. Bokiem . stojąca . Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. ani w tył). i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń). Tyłem .skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej. 43. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu.tylko w podporze tyłem. Pw. siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej.pw. Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu. Ułożenie jednej ręki na biodrze. Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. Pw.

. Przykłady: Pw.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia. . Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże. Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. RR w górę. nie należy wdychać powietrza.stojąca w rozkroku. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. Pw. żeby tułów był prosty. Są to ruchy funkcjonalne. druga ręka wzdłuż tułowia. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. Pw. wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. LR wzdłuż T. Pw.klęk rozkroczny.stojąca w rozkroku. to samo na drugim boku. potem w lewą stronę. Pw. PR w łuk nad głową. Naprzemienne skłony T w bok. skręt głowy w kierunku skrętu. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 .klęk podparty. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. Pw. . potem wznos obujóg wytrzymać. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. Wznos LN wytrzymać. . ale raczej wydychać je. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma. . Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. Pw. siad skrzyżny.opad tułowia w przód. Pw. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). okroczny na ławeczce. skręty tułowia w prawo i w lewo. . Pw. RR w bok. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. skłony boczne tułowia itd.stojąca w rozkroku. . pogłębienie skrętu. płaski i rozkroczny. W zależności od sposobu wykonania.leżąca przodem.Podpór leżąc bokiem . powinny być ustabilizowane. Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała. rzut. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. RR na biodrach. Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. RR w bok.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach.siad klęczny. klęczny. . .pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy. . wymach ramienia. LR na lewym biodrze. naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana).siad skrzyżny.

stanie rozkroczne. wchodzenie po drabinie.wyrównanie lordozy lędźwiowej. . 113 . Przysiad podparty . jagód i grzybów. Stopy postawione blisko tułowia .nieruchomo RR w miejscu. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. 2. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy.układ ciała jak w siadzie klęcznym. . potem skrzyżowanie nóg.masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach.strzelanie . 5. że „koło jest duże".kontrola układu ciała. Siad prosty na ławce . ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. Klęk rozkroczny .przysiad i postawa.krążenie bioder .krzaczki i wysokie drzewa. 12. potem na L stronę. Oszczędzać stawy kolanowe. 7. . 6. Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo.rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1.tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej. . to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa. gdyż ogranicza swobodny oddech. albo w górnym (małe kółeczka): .Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową. muszelek i lepienie śnieżek. pas barkowy i RR nieruchomo.siad skrzyżny .metoda Bobath). 13. 4. rozkrocznego. Układ kręgosłupa i stóp swobodny. 3. Pozycja trudna. .naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy. .siadów: prostego. . Dzieci naśladują stół. podskakując. siady na P.pozycja rozkroczna.skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi. skrzyżnego.przybranie postawy z oparciem ręki. masa ciała spoczywa na nogach. Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. brodzenie po śniegu. Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia.postawienie całych stóp i odstawienie tak.tej pozycji nie stosuje się często. Rozkrok .stojąca.kolana oddalić od siebie.klęk podparty .RR na kark . Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. w pw. Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej).wykrok z tupnięciem.chodzenie po schodach. Odległość 2-3 stopy. Pozycja leżąca przodem . Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) . RR w bok. 8. że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju. Stanie na nogach zwartych . Przejść do siadu. Siad skrzyżny . Łokcie jak najdalej w przód. Klęk podparty . 11. Klęk'prosty . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. . Wybieramy takie pozycje.klęk rozkroczny . Stopy płasko ułożone. Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem.RR w bok .zanurzanie się w rzece. Siad klęczny podparty . Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: .zrywanie kwiatów. Ustawić się w rozkroku. krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła). Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. . które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. 9. Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce. stojącej. 10. . okrocznego. na piętach.dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu. gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne.zbieranie kas/tnnów. który ma równą powierzchnię. Pw. uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych .karły i olbrzymy .dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność). Z klęku siad klęczny.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane). Leżenie tyłem .

.zmarznięty ptaszek . 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie.skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi. zaczynając od głowy.stać jak domek mały i wielki.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2. Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. . chwyt za ręce.pełny worek. huśtanie.podskoki do głębokiego ugięcia kolan. .stać jak drzewo krzywe i proste.wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem).rytmiczne skłony boczne tik-tak. Krowa ryczy . wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej. Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny. . Wahadło zegara .podskoki pajaca. W siadzie . potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion.podskoki dla rozgrzania się . potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy.mała piłka gumowa . wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). łącznie ze skłonem tułowia).skręty głowy. b) podskoki: . Przykłady: nóg.zwiędły kwiatek .ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku.chwianie się.„wahadło zegara".kołyska. przysiadzie podpartym: .wesoły ptaszek. 3. 9. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. klęczny. Siad skrzyżny z chwytem stóp . c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: .lekkie skłony głowy w przód i w tył. 3. klecznym. ale również w postawach niskich.wznosy i opusty ramion skurczonych.„wiatrak".skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów. kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej). 8. 10. Ćwiczenia: 1. 2.skłony boczne.wolno . Kurka pije wodę. Im wznos ramion wyższy. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie.. 4.„koci grzbiet" . 4. W staniu . Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu. potem drugą ręką.kaczka nurkuje . Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy. W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym .pusty worek . 3. Pajac się dziwi . Robić „długą szyję".duży ptak . Pozycja jak wyżej .wyrabianie ciasta.„strzał". Kiwanie głową jak pajac . W siadzie .lekkie rytmiczne podskoki. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie. 4. c) wykręcanie bielizny.kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto). rozkroczny.przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie. połyka wodę. . rozkrocznym. Kogut pieje.podlany kwiatek. Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu). 5.duża piłka gumowa . 6. Drzemanie w fotelu . Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym. Głowę ustawić wysoko. Kiwanie głową jak bicie zegara . rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód . podnosi dziobek. 2. 2. 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. 7. 114 . wznos ramion prostych i uderzenie o uda. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion).bezwładne zwieszenie głowy . Początkowo sam tułów. na ławeczkach szwedzkich. 5.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia). W klęku prostym lub rozkrocznym . W klęku . b) pranie na tarce. drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok.„trzepotanie skrzydełek" .kwiatek rozwija się i rośnie. d) strzepywanie bielizny. e) wieszanie. Mycie podłogi jedną. tym trudniejszy. 115 1. 3. Klęk albo przysiad podparty .wyciąga szyję i cofa ją. W klęku prostym lub rozkroc/nym . W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. Ćwiczenia tułowia. Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1. Siad klęczny . grzbietu i brzucha: 1. Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). Kotek rozgląda się . Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy). Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej.

tak-tak . Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów. Stanie rozkroczne . .bim-bam. Potem opad w dół do p w. brzucha). Wahadło zegara . 5. Pw. ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę. 4.uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże.ruchy skrzydeł. klęk podparty. 12. 7. klęczny.wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. ugięty. Poprawić postawę. Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej. siad na ławeczce. Ćwiczenia: 1. a zwłaszcza jego odcinka piersiowego. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. U w a ga . g) klaskanie nogami . diabełki (aniołki .wbijanie gwoździ. Siad płaski rozkroczny . Siad okroczny . Leżenie przodem . We wszystkich pozycjach wymienionych . 2.aniołki.ruchy pływackie nogami.ukłon japoński. Siad płaski. . rozkroczny. Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia.uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. ręce naśladują chwyt wioseł. Siad klęczny podparty . 3. Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny. 3.głowa na poduszce (czoło na pięściach).położenie się. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony). Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1.dzwony . ręce naśladują ściąganie sznura. Chwiać się jak zboże. jedną ręką lub dwoma rękami. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). ugięte ręce podtrzymują uda .mały opad. ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia.wstawanie . kolejne. postawa stojąca. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. plecy proste.łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). 4.rąbanie drzewa. U w a g a . prosto. kwiat. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste). gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. musi być wykonany przy ustalonej miednicy. W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę.szewc szyje dratwą . d) dzień dobry .opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych.rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian. plecy proste.wiosłowanie na ławce. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi).kolejne rysowanie kół nogami. siad skrzyżny.jak wyżej . 5. Leżenie przodem . stanie rozkroczne.• 5. Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych. Dwójkami naprzeciw siebie. plecy proste). c) jazda na rowerze . Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm. rozkroczny . Siad klęczny podparty . 8.mycie podłogi.dzwony .wznos ramion tylko do wysokości głowy). potem „strzał" . b) pływanie na grzbiecie . Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. W staniu rozkrocznyrn .rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). Zaczynać od głowy. szybkie tupanie stopami o podłogę. 9. Sianie rozkroczne . Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny. Siad klęczny podparty . Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu.waga. Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu. f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). strzepywanie ramion. klęk rozkioczny. postawa w wykroku. 2. tylko w stawach biodrowych. motyli (klaskanie przed sobą). Opady tułowia: 1. Pranie bielizny . jak kij od szczotki. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką).klasnąć przed twarzą. 7. 11.dobranoc . ruch w stawach biodrowych. przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia). 10. przenoś ramienia łukiem nad głową. Pozycja stojąca w rozkroku . drzewo. Ćwiczenia: 1. Leżenie przodem . Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa.ścinanie drzewa . Leżenie przodem. ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa. 2.uderzenie obydwoma nogami. trzymając się ze ręce.grzmot. łapanie much. 117 . 3. Nie ustalona miednica. Siad skrzyżny ze skłonem w przód . 116 4. Pw. płaski. Samolot wznosi się w górę. W siadzie ręce w bok . 6. 2. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. Huśtanie łódki na falach.nie-nie (kiwanie głową). Siad. wyprost do siadu klęcznego i klaskanie.rąbanie drzewa . małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery . 5. lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył.jak wyżej.kręcenie korbą (mały ruch. 6. coraz szybsze i głośniejsze.

Pw. U w a g a .wymiernej zdolności motoryczności człowieka. . tak żeby dzieci rozróżniały. . Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała.wąż wydłuża się i syczy (długo). W staniu luźne wymachy RR.jak wyżej . w jakich odbywa się oddychanie. kiedy przybierają postawę dobrą. a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu. .leżąca przodem. Pw.leżąca. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. Rzucanie kulkami śniegu za siebie.i zimno.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go. gorące mleko. Klęk podparty rozkroczny . a kiedy złą.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy).wydając głos zmarzniętego). Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech. . charakterystyczne cechy ruchu. przejście w zwisie ugiętym po tramie. 119 118 .leżenie na trawie. W staniu rozkrocznym. do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone.wydech ustami). Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. . Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw.chuchać na ręce. objąć kolana i drżeć z zimna .opalanie się na plaży. podpór leżąc przodem). Do ćwiczeń siłowych należą: a. b. które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni . Pw.dmuchać na świeczkę. Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion. „oporowej". wykrocznym . Siła skurczu mięśni powoduje. bez napinania mięśni. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . na zamarznięte szyby. które w danym układzie ciała nie muszą być czynne. bez względu na to. Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie. 4. NN zgięte.leżąca tyłem.przeciąganie bielizny. 5. Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość. poruszanie rękami i nogami swobodnie. na plaży. że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny. Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. . wiatr wieje. RR w górę. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy.3. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw. przeciąganie się . żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu.np.grać na trąbce. a jednocześnie naturalny. 7. wspinanie się po linie. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech). Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. Ćwiczenia z dużym obciążeniem . Pw. Fantazyjne określenia . Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu.ciasto rośnie. . postawione na podłodze . Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała. jak stać. lekkie ruchy. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń. zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi. skłonić głowę. Przede wszystkim dopilnować warunków. Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu). Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji. 6. . Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. dmuchać. -jak wyżej . Grabienie siana. NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: . ugięcia i położenie nóg i rąk.dmuchać na piórko. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę.deszczyk spadł .w bezruchu. polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko.jak wyżej . leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. Siad klęczny (parami) . w ognisko. np. Ćwiczenia izometryczne .

Zasadą jest. 45. c. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. np. układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała. ćwiczenia ro/. Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. Drugi wykonuje skłon w tył. Ryć. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. który wykonuje ruchy RR w tył. Ćwiczenia siłowe . Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. hantlami. Według prof. Ćwiczenia. Gilewicza. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". d. Gibkość jest związana ze zwinnością. w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. trzymając za przeguby nadgarstków. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. b. po skłonach intensywnych w tył. chwyt za dłonie współćwiczącego. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. znanego teoretyka wychowania fizycznego. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. marsze i biegi terenowe. czołganie się czy chód na czworakach. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. np. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). np. ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile.luźniające w skłonie w przód. unosi współćwiczącego. współćwiczący. . Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np. Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. c. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. RR w górę". Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. 46. np. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. w siadzie prostym RR w górę w skos. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania.Konstancin.

120 .

Pw. . to samo druga noga. RR chwyt za biodra . RR w górę.T. . Pw. 3. 4) pw. poręcze.stojąca. 7.leżenie na boku. 3) pw. . Pw. swobodne wymachy RR różnokierunkowe. -jak wyżej. Ćwiczenia wolne. półskłon RR w dół.skłon głowy w przód. RR w bok: l. tułowia. wstrząsnąć RR.stojąca. -jak wyżej.opuścić tułów do skłonu. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). całego ciała). RR za głowę. .pół leżąca.stojąca. LR w dół. w małym rozkroku. noga wolna zatacza ósemki. skrzynia.w rozkroku. . rozluźniając je. 5. ale powoli. PR w łuk nad głową. Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. Ćwiczenia na przyrządach.siad skrzyżny. RR w dół: l. luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej. RR w górę. 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: . wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył. nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. Pw. RR rozluźnione: 3. Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych. które ćwiczący wykonuje sam. . Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni. Pw. .stojąca.wykrok PN w przód .siad klęczny. 2) pw. kolejne wolne opusty RR i przedramion. które odbywają się na określonych przyrządach. rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie. potęgującym element rozluźnienia.). 6 . Pw. Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem.leżenie przodem. np.luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. przyborów i przyrządów.2 . Pw. RR w dół na skos. Pw. RR luźno. Pw. poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech).powrót do pw. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a.leżenie tyłem.jak wyżej. RR w bok. Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. RR w dół. to samo druga noga. . w tył. 6. . Pw.różne. NN ugięte. Przykład: pw. równoważnia itp. 2. 4 .luźny skłon w przód. T w półskłonie. Pw. bez współćwiczącego. b. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy. Są ćwiczeniami. rozluźnienie mięśni całego ciała. luźne uginanie przedramienia. Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. . . Wskazania: . . 3. . i to samo w stronę przeciwną. 4.stojąca. RR w dół: .stojąca lub siedząca. 123 . . . . 2. LN nieznacznie ugięta. pół siedząca. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw.stojąca na PN. rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi.leżenie tyłem. .wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. . 3 . . W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe.Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki. 2. Pw.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania. opuścić RR. Pw.luźne zwroty głowy do położenia w przód. 4 -powrót do pw. głównie pod koniec lekcji. to samo w stronę przeciwną. ułatwione oddychanie torem piersiowym.leżenie tyłem. a potem rozluźnić. . Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. .zmniejszenie odczucia bólu.stojąca w rozkroku na nogach ugiętych. utrudniony oddech przeponą. Pw.stojąca w rozkroku. . Pw. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna. 8 . Pw.luźne krążenia głową. . w bok.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy. mięśnie synergistyczne). RR w dół: 1. 5.stojąca. Pw.wznos RR przodem w górę. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. RR w dół. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. . NN lekko na zewnątrz. . .: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. RR w dół w skos.leżenie przodem . Są to ćwiczenia. 4 . głowa zwrócona w bok.różne górne położenia rąk. ławeczka. który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia.

RR w dół: wdech.)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne. 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos.prostowanie T i głowy w tył. Pw. . RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . Pw.RR skrzyźnie.stojąca lub siedząca. wydech . atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. woreczki itd. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem. Przykłady ćwiczeń oddechowych.RR w dół. Ćwiczenia z przyborami. chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć. Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. . Instruktor liczy sekundy.leżenie tyłem. Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu.siad klęczny z przemachem RR w tył. w skos.leżenie tyłem. RR na barkach. Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych.leżenie przodem.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. Pw. Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. wydech . Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie. . które dla lepszej wyrazistości. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania. Są to ćwiczenia. 2) leżenie tyłem.leżenie tyłem.klęk podparty: wdech. wydech z wymawianiem zgłosek. RR w tył. . wydech . 47. piłki lekarskie. wydech . . RR oparte obok bioder: wdech . 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych. laski gimnastyczne. . a także wad postawy i skolioz. na udach: wdech. 2) wdech przez nos. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/. . Pw. P w. .esło. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw.RR w bok. wydech .skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. wydech .siad na ławeczce: wdech . wydech ustami lub nosem. Pw.c. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. szarfy. w dół. RR w dół na skos: wdech .siad prosty podparty: wdech. wydech . Pw. 124 .prostowanie NN. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. wydech .wznos RR przez wyprosi łokci.przejście do siadu skulonego.skłon w przód z dotknięciem głową kolan. Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x.pw. Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń.

wydech. bieg.siad kleczny: wdech . Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego. łokcie oparte o uda. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia. którymi są: chód. zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności. Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży.osłabienie mięśni i czucia. . 5) dobrze regulowane tempo ruchu. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). 3 kg. 3) powtórzenia ruchu. wydech . gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . Mogą być w swojej formie łatwe i trudne. Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych. a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. na brzuchu woreczek z piaskiem ok. na głowie. RR w dół: wdech . .następstwa choroby. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. 126 . takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. w których znajdują się osoby po urazach ręki. w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: . Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. osłabienie woli. elementy równoważne ruchów itd. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży. Osobom leżącym. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka.opuszczenie rąk. 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach. tułów pochylony w przód. w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych.klęk prosty. 2) precyzja wykonywanych ruchów. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. lęk. 5) pozycja leżąca tyłem.procesy starzenia się.wznos RR bokiem w górę. potrzebne w życiu ruchy. 4) pozycja leżąca przodem.choroby układu nerwowego. Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą. . 3) siad prosty. .leżenie tyłem.ograniczenie ruchomości w stawach.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw. jeśli to możliwe. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. skok. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych.ból. . W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji. w bok. swoich ruchów. RR w dół: wdech . 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. . 6) obserwowanie przez ćwiczącego. Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. Pw. dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. RR obejmują brodę i policzki. Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie.zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej. .zwiększone napięcie. W zespołach ćwiczebnych. . gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących. . . brak koncentracji uwagi. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany.narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi. Pw.stojąca. sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu.bezruch. szczególnie dzieciom. 2) siad lub pozycja leżąca przodem. np. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. . jak wzmożona pobudliwość.wyprosi nóg.jeżeli nogi są bezwładne. wydech .blizny pooperacyjne.

wytrwałości i odwagi. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. 3) równoważne na przyrządach. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. Czucie mięśniowe. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się. wypady. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. a więc zabawy bieżne. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. przejście do klęku i odwrotnie. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. np. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. 2) równoważne z użyciem przyborów. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. które są życiowo użyteczne. laskę gimnastyczną itd.wroty głowy we wspięciach. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. 5) pochylenie płaszczyzny. wykonanie kroku w przód. decyzji. uwagi. rzutne itd. 9) przestępowanie przez splecione ręce. Równowagę tę trzeba przywrócić.ale mogą być pokonywane. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. w jakich ćwiczenia się odbywają. półwagi i wagi. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. 2) zwisy i podpory. właśnie dlatego. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała. Łatwe ćwiczenie równoważne. Dają wiele „radości ruchowej". np. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego.statycznej i dynamicznej. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. 5) skoki. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. to inne zwiększają swoją piace. 3) y. np. 5) z przysiadu. 6) przysiady i półobroty do pw. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). koncentracji. a przynajmniej akceptację. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. 4) chody i biegi. oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. w sytuacji. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. 5) równoważne w formie zabawowej. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. np. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. 3) wyrobienie nawyków ruchowych. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. w których występuje element równowagi. Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7) uniki. choć z trudnością . Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka.. b) w dźwiganiu. przezorność i śmiałość ćwiczących. 10) zmianę sposobu przejścia. uwagę. Ćwiczenia równoważne. Rozwijają koordynację ruchową. 8) zmianę warunków. 4) równoważne ze współćwiczącym. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. 9) zmianę układu ramion. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie. zaistniałego stanu funkcjonalnego. bez pomocy rąk. staje się o wiele bardziej skomplikowane.

Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają.co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała. Ćwiczenia w zwisach i podporach.chwyt od zewnątrz. przejście po odwróconej ławeczce. Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie. 8) wymijanie się dwójkami. 2) po przejściu czołganiem po materacu. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć. W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. . W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie. mają również charakter ćwiczeń kształtujących. druga podchwytem. gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. 6) siad płaski . że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . tułowia i ramion. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem). 2) z pw. P o d p ó r jest to pozycja ciała. Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. dłonie zwrócone na zewnątrz.chwyt od wewnątrz. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni.klęk obunóż. który można zwiększyć wieloma sposobami. płci i sprawności. .in. 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. dłonie zwrócone na wewnątrz. m. na równoważni.jedna dłoń nachwytem. Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni.wieku. linki. 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu). 2) chwyt wewnętrzny . W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać. linia barków równoległa z osią przyrządu. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy.piłki lekarskiej. bacznie obserwując jego ruchy. Rodzaje zwisów: .: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach. . . Pracują głównie grupy mięśni prostowników.walka „kogutów". Z w i s jest to taka pozycja. 48): 1) zwis podchwytem . np. ruchy R i N w różne strony.zwis na podudziach. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. przez siłę ramion i pasa barkowego. Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. 3) zwis dwuchwytem .przechodzi przez niego.zginacze i prostowniki . przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. 10) w dwójkach . . gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe .zwis skulny. W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących . potem zmiana.zwis przewrotny. A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach).dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz.dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz.Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. w której ciało ma taki układ. Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą. Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. drugi . kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu).zwis w oparciu na przedramionach. oprócz charakteru użytkowego. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami. .zwis (na rękach). 131 130 .zwis przerzutny. 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. 3) podpór leżąc przodem.przejście do siadu równoważnego. RR i NN w górę. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym. ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia. Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia. Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. praktycznych nawyków. wznos PR i LN. Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi. 48. 2) zwis nachwytem . We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. Stopień trudności zwisów jest rozmaity. 7) przekroczenie „przeszkód" . 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie.

Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka. 53). odpowiednio młode i sprawne. c) półzwisy postawne (ryć. na podudziu . Wysiłek. W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych. Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. . ciało ma jeszcze inny punkt podparcia. 49. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. a nie wstrzymywania oddechu. Postawy zwieszone. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć.półprzysiad zwieszony. . 52). 50). Zwis c z y n n y . Ciało zwisa bezwładnie.przysiad zwieszony.pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e . w których. tram. 3) bokiem . Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna.odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. wymaga rytmicznego oddychania.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. . np.zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). Brzuch napięty. Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia. a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). również w linii uchwytu dłoni.stanie zwieszone. 2) tyłem . w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja). Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach.siad zwieszony. tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. Inny podział zwisów: . w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego).półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże. . jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo.odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. pod wpływem siły ciężkości. barki obciągnięte w dół. siłą ciężkości. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi. S ąt o takie pozycje. Postawa zwieszona może być: 1) przodem . 50. np. W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach.półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. poręcze. łopatki kierują się do linii kręgosłupa. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia. nóg o podłoże. b) pozycje zwieszone (ryć. 133 . 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. 51).p ó ł z w i s y. dostatecznej siły mięśni ramion. W zwisach. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. jaki występuje w zwisie. . . . We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane. d) półzwisy leżąc (ryć. a układ ciała w postawie skorygowanej. a masę ciała utrzymują palce i dłoń.odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. drążek).jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy.

Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. kończyny górnej.przytrzymywanie za przegub dłoni. dłoni. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. tramie. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. Pozycje zwieszone. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć. Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. 53. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. Półzwisy P o s t a w n e . 52. i wzmacniają siłę ramion. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. 51. na drabinkach. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. 2) chody w bok w półzwisie. półzwis leżąc tyłem (a. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. Półzwisy leżąc. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. doskonaląc zdolność koordynacji. Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. Ćwiczenia w półzwisach. 4) wspinanie na drabinkach. Asekuracja . tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. 135 . np. L e ż ą c . Półzwisy postawne.

Przeploły. . Wspinanie po linie. ławeczce i drabince. przeploty pionowe Ryć. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. 55. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi). Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir. RR zagięte. 54.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 56. tułów j nogi poziomo Ryć.

Przeploty p oz i o m e . za szczebel na wysokości klatki piersiowej. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. lewa ręka podchwytem. Stopy wsparte na podłożu. przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu. Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg). Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. Wspinanie można też stosować u osób. prawa jak najdalej nachwytem. zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty.dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. które mają niepełną sprawność nóg. na której znajduje się ćwiczący. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi. 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. 2. Ramiona są skrzyżowane. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. tzn. podtrzymanie.przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. Przeplot w lewo . Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni.siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. z siadu (porażenie nóg). szczególnie w obrębie kręgosłupa. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. nogi ugięte i złączone. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. tuż nad głową.4) zejście . dwuchwyt skrzyżny. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną.Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze .przy uchwycie nogami. pomoc lub tylko obserwacja. kolejno. Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). lewa dłoń podchwytem. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. w stronę prawą. np. Głową w przód . prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. dwuchwytem. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. P r z e p l o t y p i o n owe. Zwiększają siłę i gibkość ciała.

Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. Są to ćwiczenia. W podchwycić . Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe. Wejście i zejście.na kółkach. które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". W nachwycie .kroczny. c) zwis z oparciem o ramiona. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół. cać uwagę.zwra. 57. f) zwis przerzutny: . Zwisy. g) zwis przewrotny: . 2. e) klęk zwieszony. 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia.tyłem. d) zwis na podudziach. Chody i obroty.kroczny. najpierw poprzez . 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. . ale i mięśnie przywodzące ramion. 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób. a dopiero potem całkiem je opuścić. Wahanie . Ćwiczenia w zwisach: 1. zamachy.przodem. Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. 4. Zamach . Wymyki i odmyki. Są to układy ciała dość trudne. np. b) zwis tyłem.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu. Wahania i wywijania.do przodu i do tyłu. ale na niskim tramie lub drążku. . na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce.szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. Ugięcia i wyprosty ramion. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny.przodem lub tyłem. prowadząc nogi w przód. 5. . żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. Zwisy (ryć. Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu. 3. Na przykład na drabinkach poziomo.

138 139 .

Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru. właściwej asekuracji. lewą i oburącz. tylne) Ryć. dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. d) czołganie . Rz. 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym. grup ćwiczeń stosowanych. . Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut . Uginanie i zginanie. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych. z dodaniem obrotu ciała. Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie. na opół od l do 6 kg. 140 .wahanie (przednie. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). wyprosty ramion. . ręce na podłożu . .połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami.zmianę krzywizny lotu. . w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego. e) chód gąsienicy . Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym. .rzuty ręką prawą. Chody w podporach i czołgania. Ćwiczenia siłowo-statyczne. ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). na przemian lub jednocześnie praca ramion.rzuty z zamkniętymi oczyma.rzuty w określonym rytmie.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg).ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). Wspierania (ćwiczenie wyczynowe. 4. wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. Przewroty w oparciu na przedramionach. 7. Odmyk przodem. Rzuty i chwyty (ryć. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość. Można wykonywać je jedno. Jest to skoordynowanie czynności ramion. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących. 6. Rzuty. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. chwyty i dźwiganie Rzuty. Kołowroty i przemachy.zwiększenie odległości. c) chód chyłkiem (nogi proste.zmianę pozycji wyjściowej. 58.lub oburącz. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. 2. np. potem zmiana. Wahania i wywijanie. przez S7. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie. .wykonywany zamachem rąk znad głowy. chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7. 59. W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach. . Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. . Asekurujący stoi z boku ćwiczącego.rzuty i chwyty na czas.rzuty w marszu.prawa ręka i lewa noga. 3.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu.

jak najbliżej linii pionowej ciała. koszykowa). Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. przenoszeniu i ustawieniu jej. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. . 4.baloniki.piłki lekarskie. Tak rozstawić ćwiczących. 5. 1. np. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia. z narysowaną figurą. ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. a potem balonika i piłeczki pingpongowej. gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. Rzut pchnięciem. 61. np. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. jak rzuty woreczka do tarczy. 2. . Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. Rzut piłki można osłabić. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania. 60. Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.ryć.piłeczki małe gumowe.piłki lekkie (siatkowa. a przy tym jest bardzo atrakcyjna. . kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku).na ogół małe. w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku.woreczki z grochem lub z piaskiem . Pchnięcie piłki z pw. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. Rzuty. np. Polega na unoszeniu masy. . Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową. z ograniczonym wychyleniem tułowia. Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka.

Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych.lądowanie. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych. 4 . Skoki dzielą się na: 1.lot. 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć.rozbieg. Charakteryzują się tym. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej. Na głowie . .chyłkiem. Wolne. Skoki mogą być wykonywane z miejsca. 2. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. Unosząc przedmiot przed sobą.skok rozkroczny.1. 3 . np. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: .skoki obunóż. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. . że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku. 3. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie. gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . . z marszu i z biegu. lądowanie do postawy). Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji. Każdy skok składa się z 4 głównych faz. 2. inaczej proste. 3) z obrotem: przerzut na skrzyni. . Na barkach . 145 . trzeba je powtarzać. którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. Mieszane.skok kuczny. Skoki.zmieniać ułożenie na prawy. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. 2) boczne . wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa.skok klęczny. Charakteryzują się tym. . inaczej siłowej. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 . Skoki proste to skok w dal i wzwyż. W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem.skoki jednonóż. 2 . 62.odbicie. potem lewy bark.lotny (albo przerzutny). Skoki (ryć.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. Aby dobrze je wykonać. następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa.prawą lub lewą stroną nad przyrządem.

Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży. Chód i bieg. potem z balonem).izotonia . .chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 .zmianę obciążenia (np. 2 .RR w dół. . Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion. . na określone liczenie. zmniejsza się wydolność mięśni. . W innych sportach wyczynowych. w którym ciało traci kontakt z podłożem .szybszy. 4 .zmianę tempa. skoki wolne wyrabiają skoczność. 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. 63. . . Prawidłowość chodu określają cechy chodu: .na każdy krok. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). to stosuje się chód: . Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację. W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu.na dalszą odległość. szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. W biegu istnieje moment. .). Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii. tryb życia itp. pracy serca i płuc oraz przemiany materii.z unoszeniem kolan.chód z klaśnięciem . gimnastyka artystyczna. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. gdy brak jest przeciwwskazań. która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego.lewa ręka i właściwy skręt tułowia).jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. . nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu. . np. Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne. Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną.RR w przód. " . Biegi i chody (ryć. W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny.ze zmianą tempa. . krokiem skrzyżnym. należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego. Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe.zmianę sposobu przejścia (na palcach. gimnastyka przyrządowa). a nie chodu patologicznego.jest to faza lotu. na ogół bez gwałtownych wysiłków. Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi. rzut do współpartnera itd. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. kozłowanie co drugi krok. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę.z wypadami.izochronia . z piłką lekarską. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny. opanowanie koordynacji ruchu: . Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka.zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. a cechy chodu zostają zaburzone. dyskopatia itd. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. . Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy. W rehabilitacji są mało stosowane. Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym.Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka.chód po skośnym podłożu (teren górzysty.RR w górę. Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: . Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się. Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. stany pourazowe nóg i tułowia. W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy. . Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi.RR w bok. na piętach. stosuje się je tylko wtedy.zmianę sposobu i kierunku poruszania się. 3 . w przysiadzie). w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie. Chód i bieg często można poprawić.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga . w sali ławeczka skośnie ustawiona). chód Ryć.

146 147 .

przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem. Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. Piramidy 5 Wychwyty Ryć. Przewroty 4 Salta 2 . jak biegi na czworakach. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. Organizm sam domaga się odpoczynku. dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. przechodzenie przez szarfę itd. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. biegi w połączeniu z czołganiem. najpierw wolno.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. odwagę. Zmęczony biegiem musi odpocząć. W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. np. . siłę woli. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. np. o dynamicznej pracy mięśni. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. Następnie ugina ręce w łokciach. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. polem na sygnał. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). Można też przewrót zakończyć inną pozycją. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. która jest bardzo mała. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych.Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu.p\v. 64. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie . Przerzuty 1 Przetoczenia 1.Mostki' 4. Jest to równowaga chwiejna. salto. w różnych warunkach. Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne.Szpagaty" 3. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. siadem rozkrocznym. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. umiejętność podejmowania decyzji itp. s/ybko. np. . Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. 65). 148 3. 2) ćwiczenia dynamiczne. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia). są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. stanie na rękach.

65. 66. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 150 151 . przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne.I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć.

Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę. w skuleniu. Wykonywać je należy na miękkim podłożu. 4) to samo.przetoczenie w tył i powrót do pw. leżenie przerzutne w skuleniu . Błędy: .przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego. Przewrót w tył (ryć. niedokładne i powolne skulenie się. w tył. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół. czoło opiera się dłońmi w ten sposób. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami.. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. 4) z pw. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu. skulić się. Leżenie przerzutne. . pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia. z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce.pw. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). opóźnienie oparcia rąk za głowę. Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu.ułożenie głowy zbyt blisko rąk. „kołyska" w przód i w tył). łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę.. Przetoczenia. 5) z pw. ale na ciemieniu. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. 3) pw. np. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: . tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. szeroki chwyt za pierwszy szczebel . jak wyżej . unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego. tułów lekko wygięty w tył. c) to samo do przysiadu na palcach. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . . która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . przyjmując pozycję w skuleniu. Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. pw. 65).wyprost obu nóg. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku. nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże.utrzymać prawidłowe skulenie.prostowanie nóg na przemian. w bok. 65). leżąca tyłem głową do drabinki. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. wyprostować ręce. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. tylko z podparciem bioder rękami. przejść na całe stopy.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód. . Linia bioder prosta. stojąca. Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu. Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. z tułowiem załamanym i wygiętym.złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz). Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego . 1) pw. leżąca tyłem . Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). na początku ćwiczyć indywidualnie. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. .opieranie głowy nie na czole. 2) z przysiadu . potem na komen-de: a) pw. . Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. 5) pw. w przysiadzie. b) to samo w szybkim tempie.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się. W tej pozycji przetoczyć się w tył. przy czym masa ciała spoczywa na karku. Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. 152 153 . 2) to snmo.pw. (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw. U w a ga .2) skulenie . mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego. Ćwiczenie to wykonuje się z pw.nadmierne wygięcie. d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. Stanie na głowie (ryć. 6) pw. 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami. wytrzymać 5 sekund.

że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji. chwyt szczebla. Stanie na rękach (ryć. 6) „skoki wiewiórki na drabince" . odbiciem obunóż. 154 155 . 3) „noszenie koszyczka" . zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu . jedną ręką ruch naśladujący mycie okna.zrywanie owoców. jedno dziecko za drugim. nogi w rozkroku. 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem. 2) zeskok z łodzi na brzeg . potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. powinien asekurować i pomagać sam. 3) zeskok z płotu.wejście na drabinkę . 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach). 65). jedno dziecko jest koniem. 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . elastyczny.wejście na drabinkę. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość. 4) parami podskoki w kąpieli. siłą. 4) „mycie okien" . 7) w przysiadzie na drabince . środkowe siadają z nogami zgiętymi. żeby „koszyk" się nie pokaleczył).z próbą wyprostu nóg do przysiadu.wejście krokiem dostawnym. głowa w dół. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego.zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego).chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami. tylko wyprost nóg. 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. U w a g a . zejście dowolne. z kamienia . W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. 5) skok żabki .z zamachem ramion doskok miękki. a nie przy pomocy współćwiczącego.trzymać się jedną ręką. 8) „mucha chodzi po ścianie" . gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie.z drabinki na drabinkę (nisko). Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. ł powrót do stania na nogach.dzieci stoją trójkami obok siebie. pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach.Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi.wspinanie się na drabinki. 3) podskoczyć i złapać motyla. Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka .zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu. 2) wchodzenie na „wysoką górę" .stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe .dwójkami. 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach). Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej. druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). 7) jak wyżej. Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie. do jabłka.rytmiczne podskoki. Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. 2) podskoczyć do gałęzi. Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. 2) „ciąć drzewo" . 5) „zrywanie owoców" .z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny.ciągną (podłoże musi być odpowiednie.dwójkami. 3) „ucieczka przed psem" .

3) przejście po ławeczce na czworakach. Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką. 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie. d) „fasolka do garnka" . potem wolno opuszczać w dół.ką 7.ie na ręce niskie skłony. . 3) przerzucić woreczek pod kolanem.szybkie dreptanie. Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu.jak kogut.bieg z ruchami ramion. wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem. 157 . 6) stanie jednonóż . 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu.U wa ga .rytmiczny marsz w rzędzie. ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki. Potem wyprosi.przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). c) w przysiadzie podpartym . . b) w przysiadzie podpartym . odstawia wolno nogę w bok (na przemian).kurczątko wyd/iobuje ziarenka . 3) stanie jednonóż .jak pajac. Wolne: 1) bąk .ez ławcc/kę szwcd/. 11) stanie jednonóż . . 2) chód koguta . 10) stanie jednonóż . druga noga ugięta w tył. gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką.w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie . Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim. 3) chód kaczki . pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą. Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze . woreczek na stopie i zataczać koła rękami.ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". B. bokiem). .jak bocian. 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. pod prawym.w przysiadzie z chwytem za stopy. 9) bieg pieska. Na przyrządach: .pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). kłus.nawlekanie igły. noga ugięta w przód.bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion.ostrożny chód na palcach. przewracanie się na plecy i powrót do siadu.w postawie jednonóż. woreczek winduje się w górę.kręcenie korbą.dotykanie głową kolan. Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać". . 6) zabawa w konie . to samo drugą nogą. 4) stanie jednonóż . 8) bieg w siedmiomilowych butach . d) z przysiadu podpartego na materacu .zaglądanie pod kolana.chód z wysokim unoszeniem kolan.bąk z przytrzymaniem kolan.pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy. 156 . C. przetaczanie się.narysować palcem stopy kółeczko. tyłem.podnoszenie piłki z ziemi . to samo drugą nogą. 5) „pociąg" . U w a g a .w pr/ysiad/. galop.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik. podrzucić i złapać. liczbę.jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami). 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie).pr/.stępa. 7) ptak w locie . c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). b) siad i zjazd w dół (asekuracja). kwiatek. 2) ułożyć woreczek na stopie. elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. 5) stanie jednonóż . c) wspinanie się na czworakach. b) chód na piętach (ramiona na biodra). Biegi i chody: 1) chód lisa . pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu.jak katarynka . obioty wokół własnej osi. . 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym .wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy. Wolne: Ćwiczenia równoważne A.jak strach na wróble. 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami. 9) szewc szyje buty . kołysząc się.wtaczanie piłeczki głową pod siebie. Trudniejsze ćwiczenia równoważne A. B. potem pod lewym. 7) stanie jednonóż . 8) stanie jednonóż .pr/cjście pr/. Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem.winda.

Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo .naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe. gry i zabawy ruchowe.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny. zmniejszyć apatię. 2) polepszają stan zdrowia. Zapoznać się z grupą ćwiczących. prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: .bawić się radośnie. płeć. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa. poznaje otaczający świat. dwie czy więcej lekcji . Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. 5) rozwijają sprawność fizyczną. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność. posiadanego sprzętu i urządzeń. Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1. Określić liczbę uczestników. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. świadomej „walki" ze swoją chorobą. twarzami do siebie w parach (asekuracja). Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. 4) wzmagają ogólny rozwój. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. Uwzględniając powyższe uwagi. 159 . W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. . 2) elementy muzyczno-ruchowe. . opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru.). warunków klimatycznych i atmosferycznych..przejście parami wzdłuż ławeczki. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie. Naturalne formy ruchu. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego.ławeczka skośnie (nisko). pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. zjazd w siadzie (asekuracja). dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . 2. wyposażeniem sali i przyborami. należy pierwszeństwo dawać tym zabawom. . na podstawie „podmiotu lekcji". Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny.wiek. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. w których może brać udział więcej uczestników. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego). 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa.materiału ćwiczebnego. wzbogaca swoją psychikę. które można użyć do gier i zabaw. Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel. wzmocnić psychikę do dalszej. wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie. jego naturalną potrzebą. potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego. W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. wieku i stopnia sprawności fizycznej. z dala od rodziców.granie na harmonijce w staniu jednonóż . Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni).pompa . możliwości ruchowe ćwiczących.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie. elementy taneczne itd. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. 3. jak również na ich narząd ruchu. przede wszystkim dzieci.dorosłym . 3) elementy sportu. ze śmiechem i emocją. że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. elementy różnych dyscyplin sportowych. Dobór gier i zabaw. .na jedną.zjazd . wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw. Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym.dzieciom .

należy obmyślić taki podział. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . 6. Obserwować przebieg zabawy. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. numery. ruchome kraty. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. np. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. a w szczególności z dziećmi. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. stoły pingpongowe. raz drugi zespół. agresywności czy nadmiernej radości. szybko przeprowadzić drugi podział. zjeżdżalnie. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. 5. zjeżdżalnie. np. piłki lekkie. ażeby np. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. 67 i 68. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. linki. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul.szarfa kolorowa. żeby mógł wygrywać raz jeden. schody. a tak się zdarza. 10. 9. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. mniej sprawne dziecko. bezpieczne równoważnie. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. 12. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci. 11. piłeczki małe. woreczki. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. 8. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. ich zmęczeniu. orientując się w reakcjach uczestników. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. ale wesoły.4. Właściwy podział na grupy lub zespoły. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. chorągiewki. podesty. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. przez które zespół przegrywa. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. schody. huśtawki. Przybory . jeśli nie można inaczej. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. Nobla w Warszawie. Ryc. kosz do piłek itd. nie dopuszczając do tego. skakanki. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). żeby. 7. Jeżeli podział na grupy nie uda się. W Polsce są takie ogródki.

a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę.nek. 9. zamków z różnych materiałów. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. 5. życia i przyjaźni. kształtują cechy motoryczności i wychowują. kierowców samochodów itd. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. Uczestnicy zabaw chodzą. składania i rozkładania. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . przy wykonywaniu budowli z piasku. Zabawy i gry rzutne. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. Zabawy ze śpiewem. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. Gry drużynowe.przekształcania ich. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. W usprawnianiu leczni163 162 . kamieni. 6. piasku. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. Zabawy i gry bieżne. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. Zabawy i gry skoczne. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. W całym przebiegu lekcji. lotników. biegają. • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. dźwigają. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. kształcą poczucie rytmu. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. 2. prawidłową postawę ciała. balustrad lub poręczy. podobnie jak zabawy manipulacyjne. Z. Zabawy te są bardzo ważne. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. np. klocków. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. Zabawy i gry z mocowaniem. 4. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. mostów. 8. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . mocują się. Gry ruchowe. Zorro. uczą działań w grupie. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. przeskakują itd. Opiekunowie dzieci. Zabawy i gry na czworakach. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. dając im równiejsze szansę zabawy. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. koordynację ruchową. Zabawy i gry kopne. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. 3. cieszyć. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne. 2. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . 7. drewna.domów. Wyścigi na wesoło. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. postawa dziecka powinna być korygowana.ciekawe. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1. 3. Zabawy ruchowe.

3. 2. 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. Ryć. Ryć. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. siłę.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). Celem może być kosz. 71. 164 . Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. np. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. szybką reakcje. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. koło na podłodze. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. tarcza na ścianie. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . Ryć. chwyt). Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie.czym są bardzo potrzebne. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). spostrzegawczość i orientacje. pasa barkowego. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. koordynację ruchową. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej). precyzję ruchu. np. Kształcą dyscyplinę. Pozycja na czworakach. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji. 69. 69. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. Rozwijają szybkość. umiejętność koncentracji. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. Prawidłowy rzut zależy od kontroli. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne. 72. Działają wychowawczo. a rywalizacja 165 4. Ryć. z chodu czy biegu. Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. 70. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. 6. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. 5. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. Ryć. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. podpierająca ciało w czterech punktach. 73. pośrednio tułowia oraz nóg. Zawierają naturalne elementy ruchu.

np. 167 Ryć. Należy uczyć. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. Ryć. rż. 77. Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. 4) rzutne. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . oprócz tych. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. zwinnością i celnością. 75. Do 11. kolanowych i skokowych. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. 74. laski gimnastyczne. Ryć. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. krwionośny. szczególnie chłopców. nie na pięty. 76. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. 9. 7.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . woreczki.Ryć. odpowiednich przyborów (szarfy. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. rż. 166 . w rzucaniu . Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. Do 11. 2) orientacyjno-porządkowe. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw. bez rygorystycznych przepisów. laski .indywidualna lub grupowa. są to zabawy: 1) ze śpiewem. są to zabawy: 1) ze śpiewem. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). koncentrację. 7) kopne. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. 6) skoczne. piłki. Mogą być wykonane za pomocą piłki. obręcze. 5) bieżne. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. rozwijają równowagę. układ oddechowy. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. krążki. woreczka czy lotki. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. 3) na czworakach. które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. dobranej pozycji wyjściowej. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. rż. 8. Od 11. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. 2) orientacyjno-porządkowe.

gdy jest zimniej. Ustawienie: luźna gromadka.ądy. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi. 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/.zabezpieczyć samowolne. W przypadku zmiany warunków na inne. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe.nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . Człowiek. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. którego dotknął uraz fizyczny. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. niż były przewidywane. rzuty piłeczkami do określonego celu. np. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich). Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. np. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy.nie powinny odbywać się na gołej podłodze. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. np. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. 5) rzutne. gdy dzieci są rozbiegane. u „wygranych" nadmierną radość.3) zabawy z mocowaniem. a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. najczęściej ma również uraz psychiczny. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. Aby władać własnym ciałem. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. U w a g a . 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. zrezygnowani swoim stanem choroby. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. dowolnej wielkości. Boisko: dowolne. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . np. 6) zabawy z mocowaniem . Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. lecz na materacach. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań.zabezpieczony. szczególnie u dzieci i młodzieży. 168 4) użycie przyborów . zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. 7) kopne. można też zmienić tok lekcyjny. Przebieg zabawy. może wywołać u „przegranych" agresję. np. 2) strój ćwiczących . w nowych.nie krępujący ruchów. przez upadek do tyłu. niewysokie drzewa. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. chorobą podyktowanych warunkach. wchodzą na płoty.5 godziny po posiłku). jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. odpowiednio obcisły. pagórki. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. Przybory: zbędne. a nawet kamienie. Boisko: równe. 4) bieżne. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. Resztę pacjent musi zrobić sam. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. 6) skoczne. Powyżej 12. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. pokonywać „samego siebie". Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących.niezbędne spodnie. 3) sala gimnastyczna lub teren . przyspieszony rytm oddechowy i tętno). 169 . bladość lub zaczerwienienie twarzy. Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych. zabawy ze śpiewem. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. U w a g a . niż przewidywano. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. większość z nich można zmodyfikować tak. np. np. 7) zabawy na czworakach .kinezyterapeuta. rż. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. przewiewny. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. Chorzy apatyczni. 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd.

Gdy piłeczki potoczą się dalej. Na zawołanie prowadzącego „pieski. Ten. mocno ją przyciskając. za drzewami itp. „Toruń" itp. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. przebieg zabawy taki sami. wracają biegiem na miejsce poprzednie. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. Kto nie zajmie domku. Mijają się z prawej strony. Zespół dzieli się na dwie grupy. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła. Ustawienie: na linii startu stoją pary. Przebieg zabawy. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach.).p i e s k i . Przebieg zabawy. Boisko: dowolne. 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. Przebieg zabawy. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków.Przybory: zbędne. Odmiana. na spacer" . a podczas mijania się głośno krzyczą. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. biegną za nimi na czworakach. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. Wygrywa para. jak też wszyscy inni. na s p a c e r . Przebieg zabawy. pilnie śledzi ruchy wezwanego. Potrącają je łapkami. U w a ga . Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. zostaje podróżnym. Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. Przybory: kolorowe szarfy.dość niechętnie. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. musi być przeprowadzona konsekwentnie. Należy zwracać baczną uwagę na to. Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. tworząc koło lub półkole. Po zajęciu miejsc na mecie milkną. Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. Przebieg wyścigu. jak małe kotki. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. Przybory: zbędne. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. do domu" . popychają. dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem. na spacer". że pieski chodzą na czworakach. składając przy tym piękny ukłon. Boisko: dowolne. Zarówno wiec dzieci będące w kole. Co najwyżej. unikając potrąceń. której udało się najszybciej wykonać zadanie. Na sygnał zmieniają miejsca. Domki rozmieszcza się dowolnie. 170 . Z tej pozycji na ponowny sygnał. podróżny woła „Warszawa". starając się jak najszybciej dostać do mety.wybiegają one ze swego ukrycia. Boisko: równe. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. aby biegnący mijali się z prawej strony. wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. które objąwszy się w pasie. do domu -dzieci. Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. które pary przenoszą na metę. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. Odmiana. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce. W czasie biegu głośno krzyczą „hura". skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. aby nie wypadła. Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. Z linii startu wybiegają wszystkie pary. jak to czynią kotki. U wa ga . Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". Przybory: piłeczki kolorowe. baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. w schowkach. Boisko: dowolne. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. „Kraków". w środku którego siedzi „mruczek". powoli. Odmiana. Na sygnał wszyscy wybiegają. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". gdy piłka wymyka się z łapek. krzakach. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. Dzieci. ociągając się. podskakują. tj. wkładają między swe głowy piłkę. ale parzysta. różni się tylko tym. Boisko: dowolne. głośno krzycząc. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. czając się i skradając. które ustawiają się parami w dwu rzędach. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. podrzucają. U wa ga . Przebieg zabawy. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna.

Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. Przybory: zbędne. Przebieg zabawy. tj. obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. Wygrywa ten. 172 . po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio.. wracają.„przesyłek pocztowych" . Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. by tocząc się możliwie przez środek koła. „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. Na starcie ustawiają się dwa rzędy. np. obok kilka mniejszych. Przebieg zabawy. aby dalej szukać pożywienia. że wszyscy powinni ubrać się podobnie.Uwaga. Boisko: dowolne. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. w odległości 5-8 kroków. „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. Wygrywa rząd. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. uczestnicy stoją twarzami do siebie. kożuchy.oburącz lub jednorącz. U w a g a . „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. że wprowadza się w ruch kilka piłek . jednej „stacji nadawczej". Ustawienie: szereg na linii startu.z jednego miejsca. równe. siedzącego naprzeciw. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych. Przebieg wyścigu. to polecamy graczom ubrać się w palta. Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. by zadanie. jak też i chwytnć w różny sposób. dolne. Gdy znajdują się one u celu. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. Ustawienie: luźna gromadka. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. Wszyscy wybiegają równocześnie. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. Odmiana. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. Dzieci naśladują konika. który pierwszy wprowadził ją w ruch. a poza nim „piesek". Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu. B(>isko: dowolne. Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. Przybory: zbędne. z jajkiem itp. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. Przebieg zabawy. Lewo. które układają na oznaczonym miejscu. Przybory: piłka nożna lub inna. „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. chwyty . było jednakowe. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Boisko: dowolne. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. trzeciego itd. swetry itp. Przebieg zabawy. przedostała się poza nie. który ją odrzuca. przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. Polega na tym. Przybory: kilka szarf. ale parzysta. Piłkę można podawać. Z kolei piłka wędruje do drugiego. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. Ustawienie: półkole. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. Jeśli i podający piłki nie schwyci. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak. Boisko: dowolne. a gdy znajdą się w połowie drogi. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". U w a ga . to udaje się na lewe skrzydło. Przebieg zabawy. Należy jednak pamiętać. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. Boisko: duże koło. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. Rzuty mogą więc być górne. kto pierwszy wykona zadanie. wymijają się i równocześnie „rżą". Odmiana. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. boczne. Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. jakie mają wykonać. przechodzi na lewe skrzydło. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych.

który podąża ślizgiem do linii półmetka. Następnie wykonują w „tył zwrot". Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali.14 punktów. ćwiczenie dla dzieci starszych. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. Organizacja i przebieg wyścigów. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka.19 punktów. Organizacja i przebieg sztafety. która ma więcej punktów. Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. kreda. leżąc na brzuchu. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników. dwóch sędziów. druga . Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. otrzymuje 15 punktów. „falstart" zawodnika). Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. jakie zajmowali w momencie startu. za którą znajduje się obręcz. która zgromadzi większą liczbę punktów.tak aby powstał mur itd. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu .mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny. na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. w leżeniu przodem na kocykach.19 punktów. po jednym dla każdej drużyny. odpychanie się nogami od podłogi. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. drużynie odejmuje się po l punkcie. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie.w innym. Organizacja i przebieg sztafety. Drużyna. Cel gry . klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. w wieku 4-7 lat. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem.14 punktów. posuwają się w stronę ławki. mięśni karku. dowolnym kierunku. kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). Wygrywa drużyna. pleców okrągłych i pleców wklęsłych). której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. Wygrywa ta drużyna. 174 175 . druga drużyna . chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. twarzami zwróceni do środka sali. dwóch sędziów. ugięcie nóg. Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). w środku której są rozrzucone klocki. dwie obręcze gimnastyczne. Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. U w a ga . mniejsze lub większe. która szybciej dobiegnie do linii startu . Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka". dwie piłki do koszykówki. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. falstart). idzie do jego środka. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. dzieci starsze od 8. która zdobywa więcej punktów. Sztafeta kończy się. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. oderwanie klatki piersiowej od podłogi.mety. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. Po przekroczeniu linii startu . Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. Drużyna. wysokie unoszenie tułowia. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. która pierwsza w całości dotrze do ławki. nieprawidłowy ślizg. Ten. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu . np.mety. Koło może być wiązane lub luźne. dotykanie klocków rękoma. czyli stopowania.do wiadomości prowadzącego. Sztafeta jest zakończona wtedy. dwóch sędziów. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . Drużyna.mety. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. ustawienie klocków nie stopami. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. kocyk dla każdego uczestnika. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . otrzymuje 15 punktów. na kocyku. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. dotknięcie piłki ręką. oraz celnego kopania. po jednym dla każdej drużyny. a sami stają na końcu rzędu. otrzymuje 20 punktów. odpychając się rękoma od podłogi. Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). Organizacja i przebieg zabawy. druga . toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. rż. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. Wygrywa drużyna. ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. ściągających łopatki. dotknięcie biodrami podłogi. Sędziowie przy swoich drużynach. mięśni pośladkowych. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. druga . Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. podążają do linii półmetka. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca.

Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". starając się. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. osiowe odciążenie kręgosłupa. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. „Berki" zakładają szarfy. pleców wklęsłych i płaskostopia). „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. drabinki przyścienne. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. które zajmowali podczas rzutów. pleców płaskich. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. nogi ugięte w kolanach. 7a każde trafienie zdobywa punkt. które zdobędzie najwięcej punktów. twarzami do środka. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. rozwinięcie precyzji ruchu. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. kreda. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). Wygrywa dziecko. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. Organizacja i przebieg zabawy. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża.5 m i drugie duże. odpychając się dłońmi od podłogi. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. lecę „w skrzydełka". „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. Za trafienie woreczkiem do koła. Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu. Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m). jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. Wygrywa drużyna. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. Zabawa trwa 3 minuty. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. . Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". Zabawę powtarza się 4-5 razy. Organizacja i przebieg zabawy. Kolejno rzucają po zostali zawodnicy.-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. Organizacja i przebieg zabawy. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. w której znajdują się wszystkie woreczki. której „strzały" były celniejsze. wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. pleców okrągłych. Wygrywają ci. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. Nie zalicza się rzutu. wyrabianie precyzji ruchu. który zdobędzie więcej punktów. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. oderwanie od podłogi klatki piersiowej.5 m. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. Organizacja i przebieg zabawy. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. płaskostopia. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. 177 . Uczestnicy dobrani w pary. jednak nie może być mniejsza niż 1. raz lewą nogą. Sędziowie stoją przy swoich drużynach. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. które było przed chwilą „berkiem"). 2 obręcze gimnastyczne.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. Wygrywa zawodnik w parze. pleców okrągłych. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę.

w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. Należy podzielić grupę dzieci na pół. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. Organizacja i przebieg zabawy. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. które dzieci zmieniają miejsca. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. Zawodnicy dobrani są w trójki. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. pleców wklęsłych. w odległości l kroku od siebie w szeregu. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. w ten sam sposób wraca na początek. toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Wszelkie zabawy wyścigowe. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. mało jest takich. Organizacja i przebieg zabawy. pleców okrągłych. Wygrywa ten zawodnik z trójki. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. Druga noga pozostaje z tyłu. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. w których dwa będą niedozwolone (o tym. twarzami do siebie. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. Zabawę powtarza się 2-3 razy. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. indywidualnie dla każdego „zawodnika". Trafienie liczy się. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. Trafienie zalicza się. W ten sposób. Zabawy i gry ruchowe. potem dziecko odsłania oczy i mówi. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. twarzami do siebie w odległości 2-3 m. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). Trafienia nie zalicza się. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. płaskostopia. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". zabawy orientacyjnoporządkowe. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. podparty). gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. Uczestnicy: dowolna liczba. wypychając piłkę. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . które dzieci zmieniły miejsce. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. młodszych i starszych. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. Druga noga pozostaje w tyle. Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. Organizacja i przebieg zabawy. z tą różnicą. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. aż do pełnego wyprostu. Pałce rąk skierowane są do środka. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). Zabawą dla wszystkich dzieci. zabawa wskazana w przypadkach skolioz. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. z ramionami opartymi o podłogę tak. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. Zawodnik broni się przed trafieniem. U wa ga. które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. dzieci posuwają się do przodu. dwa. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). gąski do domu". że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. naśladując „skradającego się kotka". „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. Jeden trzyma piłkę. które będą niedozwolone. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. np. że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. Zabawa kończy się. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). Piłki nie wolno kopać. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. U w a ga . że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami.w dwóch szeregach. Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną.

Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. wypowiadając na „3" swoje imię. / określonym układem ramion. ładnie i poprawnie.w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. Prowadzący stoi przed grupą. Liczba uczestników: dowolna. a na „4" imię innego uczest-. Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. twarzami do prowadzącego. na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary. ale też rzutami. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . szukają kości. n o s . Ruchy głowy powinny być obszerne. które odnalazły kości. Wygrywa to dziecko. Liczba uczestników: dowolna.unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami. poruszając się tak.szarf obu kolorów. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. prostych ruchowo ćwiczeń . Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy.„łapacz" . a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. np. Zabawa kończy się. Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach. obręcz. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). nika zabawy. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". Korygując swoją pozycję. Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę. do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. Dzieci wykonują przy tym np.w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. Zabawę powtarza się kilka razy. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. Organizacja i przebieg zabawy.stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. Jedno dziecko . poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. wyścigi piłek w rzędach. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko.. oprócz „ruchu zakazanego". Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. czworakowaniem . gdy odpowiedź brzmi „tak". Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. „w skrzydełka" w podparciu. Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. np. klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. czy się nie poruszają.najczęściej pchnięciem. Liczba uczestników: dowolna. np. Prowadzący obserwuje zabawę. 4 „skrzydełka" prawą ręką . „Kotek" cicho miauczy. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". „Pieski" Przybory: zbędne. nos i podłogę. gdy odpowiedź brzmi „nie". jeszcze raz zostaje on szukającym. na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. Liczba uczestników: dowolna.„skrzydełka" lewą ręką. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. Organizacja i przebieg zabawy. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne. 180 „Lampa. Także zabawy z pełzaniem. Wygrywają dzieci. przez szarfę. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo. Wygrywa osoba. „poczta".opuścić. następujące ruchy: l . p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. Przebieg i organizacja zabawy. które zadanie wykonały bez pomyłki. Zabawa trwa około 3-4 minuty. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. jak każde może. Organizacja i przebieg zabawy. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. zamieniają się miejscami. lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie). Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". „ Za gu bi on y kotek". Doskonałą zabawą może być np. 3 . Organizacja i przebieg zabawy. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika.klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę.

aby otrzymać liczbę punktów karnych. wyróżnia te. których lokomocja jest wolna. przez dzieci. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. za drugim razem . twarzami do środka. Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). Prowadzący wyznacza jedną osobę. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. możliwie leczniczą dla nich. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. czołgają się lub pełzają . którego oznacza szarfą. który będzie rozpoczynał „ruch". Liczba uczestników: dowolna. Zabawa odbywa się przez 2 minuty. Prowadzący wybiera „berka". zdobywa 3 punkty. szuka następny zawodnik. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów.5 minuty. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". na której są drabinki. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. dowolnie poruszają się po sali . gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. w ślizgach. na obwodzie koła. Liczba uczestników: dowolna. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. Liczba uczestników: dowolna. którzy zdobyli po 3 punkty. Organizacja i przebieg zabawy. szkodliwy dla dzieci. Organizacja i przebieg zabawy. Uczestnicy zabawy siedzą np. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. Liczba uczestników: dowolna. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali.l punkt. Organizacja i przebieg zabawy. i pozostaje w niej do końca zabawy. w czasie 20 sekund. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. które utrzymają pozycję krótko i niedbale. następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. Nogi mają wyprostowane i złączone.starają się dostać na „płoty" . z układem ramion w „skrzydełka".wydech. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. U wa g a .2 punkty. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela. Zabawa kończy się wtedy. na czworakach. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością . W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. druga połowa poszukuje na następnej lekcji). Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. Prowadzący stara się te dzieci. otrzymuje dodatni punkt.jak pieski na spacerze. „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. którzy przed „berkiem" uciekają. Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują. Zabawa odbywa się przez 3 minuty. w odstępach 2-3 kroków między sobą. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Wygrywają ci zawodnicy. Organizacja i przebieg zabawy. Zawodnik. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . 183 . Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. Zaczarowane zostaje również to dziecko.w leżeniu. stojąc na kocyku. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów.nie mogą wpadać na siebie. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. np. Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. a za trzecim . wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. złożone materace itp. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód. Przebieg i organizacja zabawy. Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. drabinki. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. ławeczki. Zabawa odbywa się około 1. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. Dzieci. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. który z piłką wchodzi do środka koła. ławeczki. P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. Jeżeli znajdzie za pierwszym razem.nie podając piłki. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali.wdech). Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu.na materace. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. biegając we wspięciu na palcach. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska". „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. napinając je w „skrzydełka" .

185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne.ęsto stosuje się różne formy /. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy.oderwanie klatki piersiowej od podłogi. a ręce wyciągnięte w bok.w odpowiednim rytmie. barkach i piętach. w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Organizacja i przebieg zabawy. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. obserwuje dzieci. Liczba uczestników: dowolna. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). nogi wyprostowane. po czym powtarzają ruch. które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. w odległości 5-8 kroków.leżenie tyłem itd.na miarę swoich możliwości ruchowych . tylko z dalszej odległości . a następnie w Jewo. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. Liczba uczestników: dowolna. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. wyprostowane. c/. Przebieg i organizacja zabawy. asymetryczna praca rąk. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej.aba\v i gier ruchowych. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. „ręka w prawo" .dzieci . przesuwają biodra do przodu.dzieci . z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu. złączone i uniesione do pionu. Niektórzy autorzy uważają. Prowadzący wyróżnia osoby.jako inna zabawa. tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. Przebieg i organizacja zabawy. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. gry sportowe. leżą na podłodze. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący.dzieci . W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg. z rękoma i nogami w górze. Organizacja i przebieg zabawy. sztafety. Wygrywają dzieci. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym.ręka w lewo. Zabawa odbywa się w czasie l minuty. Pokazuje on różne ćwiczenia. klaszcząc . Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza.ręce w dół. kosz (wiadro). Liczba uczestników: dowolna. Opierając się na głowie. Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej. Zabawę powtarza się kilka razy. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych.nie popełniły błędu. Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. np. że pada mały deszcz. które . „Dżdżownice" Przybory: zbędne. podając wymienione hasła. 184 . lub że pada większy deszcz . Zabawy i gry ruchowe. Liczba uczestników: dowolna. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. W większości gier sportowych. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. które dzieci powinny wykonać odwrotnie. Przebieg i organizacja zabawy. „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. które najlepiej naśladowały chrząszcze. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła. następnie unoszą w stronę głowy barki. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. mówi. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. twarzami do środka. „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. Prowadzący. Liczba uczestników: dowolna. „ręce do góry" . Wygrywa to dziecko. wtedy „wycieraczki" pracują powoli. Zabawa kończy się wtedy. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. które najlepiej wykonały zadanie. Wyróżnia dzieci. Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. w środku którego ustawia się kos/. które zdobędą najwięcej punktów.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki. „leżenie przodem" . Uwa ga.

np.Ryć. 12. „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). oddając zamieniony woreczek następnemu itd. jak: rzuty do celu. 7. naruszy regułę gry. woreczkami do kosza. wykonując zadania. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. ćwiczenia równoważne. np. 187 . 4. 10. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. 3) gry sportowe. że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi.). Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. Objaśnienie powinno być krótkie. ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. dla którego jest to sygnał do startu. np. Gry ruchowe. jasne i dokładne. z których każda ma swoje określone konkretne cele. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. bieg w kierunku przeciwnym. dobiega do miejsca. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. 9. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. 3. wspinanie. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. bieżne itd. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. kopne. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. szczególnie sztafety. Gry ruchowe. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. Z pomocą gier. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. 13. np. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. 1. podnoszenie ciężarów itp. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. Gry r uc h o w e nych. 6. biegi. Wszyscy biorą udział w grze. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. zgodności działania. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. w którym położony jest woreczek (zadanie). mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. 5. dotknąć barków przeciwnika. z takimi elementami ruchu. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. koleżeńskiej solidarności. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. 8. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. podobnie jak zabawy. ale na wspólnej linii. 11. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego. b) indywidualne: np. zmienia go i szybko wraca. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. 2) sztafety i tory przeszkód. Może to być któryś z ćwiczących. 78. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. rzuty itd.

ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia. czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu. 2) ustawić je we właściwej kolejności. Ćwiczenia talii 4. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. uprawianie jej lub słuchanie. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. Ochrona . 188 . Ćwiczenia nóg 5.kondycyjny (ścieżka biegowa). Liczba uczestników dowolna. Cooper był jego prekursorem. Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. Meta . komu mają służyć. Propagatorką aerobiku była J. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. J. W terenie przeszkody mogą być naturalne. może często zastąpić te doznania. jak i niepełnosprawnych. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". Start . Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi.określenie czasu pokonania toru przeszkód. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. wzbogaca osobowość człowieka. pop lub country. Prowadzący w sposób umiejętny. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. czas i sposób wykonania. . Ćwiczenia ramion 3. W Polsce jest ich już bardzo wiele. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń.jest to rodzaj treningu obwodowego). Każdy startuje indywidualnie na czas. a ustawione w sali gimnastycznej . Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. określając ich liczbę. W zależności od tego. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. Rozgrzewka 2. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. 5) dobrze zorganizować sędziowanie. że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). który poprawia przeszkodę i sprawdza. Fonda.H.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe.sprawnościowy.sztuczne.zarówno dla osób zdrowych. 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego. tory przeszkód są różne. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. Ścieżki zdrowia. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy. Przeszkody są tak zaplanowane. nastrojowym. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności.na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie. Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. Obcowanie z muzyką. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu. Dziś są popularne w całej Europie. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej). Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. natomiast K. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego. wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach.

• zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. RR daleko. Powinien tak dobrać ćwiczenia. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. aby poprawiały one ogólną kondycję. powinien zasięgnąć porady lekarskiej. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. wyciągnąć głowę i RR w górę. rż. który przekroczył 40. ich trudność.5 kg.poczucia rytmu i frazy muzycznej. Całość powtórzyć 5 razy. • posiadania uzdolnień muzycznych . Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. w Polsce mniej znana. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę.. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. pani Callan. tułowia i ramion. krzyk. • prawidłowego. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. biodra. 191 . wolno pospacerować. • elegancji. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. lecz zmieniając pozycję wyjściową. Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody).5 do 2. ale przy ochronie paskami na dłoniach. przyjemnością i radością. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. ale i panowie. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. dokładności i zgrabności ruchu. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. nie krępujący ruchów strój. Wtedy trzeba odpocząć. ale jest też bardzo przyjemna. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. swobodny. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. ułożenie ramion i nóg. są odpowiednie dla wieku. 2. RR wzdłuż T. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących. Jak w ćwiczeniu 1. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. oczywiście pod warunkiem. 1. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym. rozluźnić się. Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. śmiech i głośny wydech. 5. stopach i biodrach). • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. śpiew. Pozycja wyjściowa stojąca . Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. Trzeba czuwać nad tym. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. uda). które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. 4. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund). liczbę powtórzeń i czas trwania. Ćwiczący. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. mocno napiąć mięśnie brzucha. • znajomości wszystkich ćwiczeń. stopniowo i powoli. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. pośladki. Zgiąć kolana i skłon T w przód. Aerobik ćwiczą nie tylko panie. talia. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni.wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. od których zależy ładna sylwetka ciała. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. a instruktor powinien skontrolować. RR daleko przed siebie. 3. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy.NN wyprostowane. • uważnego obserwowania ćwiczących . W aerobiku zdarzają się kontuzje. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. • minimalna liczba powtórzeń to 8. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg.

długość 10 m. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. 2. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku. gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. 3. Nie wolno przebywać w polu bramki. Jest to gra uniwersalna. należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron. ze środka boiska. Wymiary te mogą być także większe. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. Wygrywa ten zespół. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. Nie wolno bronić w polu bramki. punkty rzutów karnych i sędziowskich. Mogą to być elementy gier sportowych. długość 12 m. 5. przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". Nie wolno grać nogą. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. zawodnicy podają piłkę między sobą. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących.5 m. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. wspinanie się. elementy sportu gimnastycznego. 79. Nie wolno biegać z piłką. Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. jego proste formy. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady. wybijać lecącej piłki. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut.dntźyna A O dziewczyna . Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. Korfball jest grą koedukacyjną. którego wymaga.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. np. Jeden zespół może wykonać to szybciej. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. dlatego gra toczy się także za koszami. lekkoatletyki. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. 3 chłopców i 3 dziewczynki.drużyna B Ą dziewczyna . Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. Nie wolno faulować. Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. przechodzenie przez kładkę. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. a ruch. najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). Zespoły: 2 zespoły. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec . przyczynia się do wszechstronnego rozwoju.elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. gry sportowe. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi.drużyna B wymiary kosza Ryć. w których zawsze występuje element biegu itd. popychać zawodników drużyny przeciwnej.drużyna A A chłopiec . Nie wolno grać głową. w odpowiedniej odległości od kosza. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. Punkty te liczą się do wyniku końcowego. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. np. Nie wolno kopać piłki. kozłować piłki. 192 193 . Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. pole bramki. 4. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne . Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). pamiętając jednak. Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. ćwiczenia koordynacyjne równoważne.

.

staje się bardziej zdyscyplinowane. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. 5 razy. cieszy się w grupie popularnością. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. uczy się panować nad swoimi reakcjami. koordynacji ruchowej. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. Dopiero dziecko powyżej 3. związanych z występowaniem konkretnej choroby. 194 . pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. kierowany. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. zręczne. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. z wyjątkiem tych. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. może samo pobudzać inicjatywę grupy. rż. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. Ćwiczenia oddechowe specjalne. można włączyć do ćwiczeń grupowych. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. podczas „olimpiady" przedszkolaków. siły i wytrzymałości mięśniowej. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. Warszawa 1996. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Dziecko. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. Ćwiczenia indywidualne. V. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. nawyków płynności ruchu. Ćwiczenia w wodzie. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). ostre zapalenie stawów itd.a drugi wykona więcej celnych rzutów. Turnieje korfballowe. Są to ćwiczenia. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. który trafił do kosza np. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. co robi. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. którzy występują tylko w roli kibiców. Ćwiczenia zespołowe. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. skupiają rodziców. kształtując swoją sprawność podstawową. samodzielne.uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. staje się zwinne. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. Ćwiczenia poranne. Ćwiczenia wytrzymałościowe. np. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. ciężki stan ogólny. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. z określoną częstotliwością. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. Ćwiczenia siłowe. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. t. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. Ćwiczenia oddechowe ogólne. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. jak i przyszłych sukcesów sportowych. Należy pochwalić zespół. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe.

Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Wymagają płynności. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. niejednokierunkowe. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. nerwowego i krążcniowo-oddechowego. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. Ćwiczenia zwinnościowe. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. Ćwiczenia wolne. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. Są to ćwiczenia czynne. koordynacji i odwagi. Są to ćwiczenia o równomiernym. Ćwiczenia antygrawitacyjne. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym.patrz ćwiczenia dynamiczne.). lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe).Ćwiczenia gibkościowe.). Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. obszerności ruchu w stawach. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. szybkości i koordynacji ruchowej. Są ćwiczeniami. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. „obsługujących" określone części ciała człowieka. Ćwiczenia bierne (test 0). Ćwiczenia akrobatyczne. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. Ćwiczenia czynno-bierne. Weissa. w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Ćwiczenia wszechstronne. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. Ćwiczenia uspokajające. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. szybkości. Ćwiczenia wybiórcze. przez położenie woreczka na głowie. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. . Ćwiczenia koordynacyjne. np. przy użyciu siły zewnętrznej. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia taneczne. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). Polegają na skurczu izometrycznym. Ćwiczenia relaksacyjne. Ćwiczenia specjalne. Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. Ćwiczenia równoważne. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. Są to ćwiczenia czynne. Według okieślenia prof.patrz ćwiczenia statyczne. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. ręce kinezyterapuety. Ćwiczenia symetryczne. np. Ćwiczenia izotoniczne . muzykalności i estetyki ruchu. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. Ćwiczenia kształtujące. Ćwiczenia redresyjne. Ćwiczenia jednostronne. Ćwiczenia izometryczne . intensywnym działaniem chorego. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca. który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. np. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Są to ćwiczenia. bieżni ruchomej itd. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. które rozluźniają określone. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. Ćwiczenia intensywne. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. Ćwiczenia asymetryczne. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia rozluźniające. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. Ćwiczenia na przyrządach. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. np. wykonywane w specjalnych sytuacjach.prowadzone. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. tylko jednej strony ciała. Im ruch jest bardziej „sprężysty". Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. Ćwiczenia o charakterze statycznym. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. w pionie. za pomocą których można poprawić. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. np. Ćwiczenia z przyborami. poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. hantle). sprężyny itd. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. Ćwiczenia szybkościowe. Ćwiczenia wspomagane . utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu.

Zasada poglądowości i dostępności. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. gdyż razem stanowią metodyczną całość. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. Ćwiczenia manipulacyjne. Uwaga. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. Zasada aktywności i świadomości. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. Zasada świadomości i aktywności. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". Zasada wszechstronności i zdrowotności. W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. 3. a tylko staw biodrowy jest wolny. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). 4. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. 199 . Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. 2.Ćwiczenia kontralateralne. gdy cała noga jest w gipsie. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. np. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. np. Opierają się one na analizie procesu nauczania. nie objętych unieruchomieniem. Zasada systematyczności i trwałości. Są to ćwiczenia chwytności rąk. Ćwiczenia ipsilateralne. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. Ćwiczenia chodu. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. a nie w istocie ich treści. gdy prawa noga jest w gipsie. dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym.

ynniki muszą być zaspokojone. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. bez zbędnych przerw. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. obok naturalnej potrzeby ruchu. d/ięki analizie wzrokowej. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. zniechęcają. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. l te c/. a jeżeli źle. trochę zabranego prze/. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. czy poprawnie wykonuje ruchy. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. los dzieciństwa. im jest ono starsze. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. Chęć wyleczenia. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. które trzeba zażyć. w wyniku której dzieci stały się niesprawne. musi wiedzieć.w zależności od rodzaju zespołu. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. że cała lekcja jest efektywna. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . lecząc. Nale/. /. Należy pamiętać. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. jak i psychicznym. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. staje się świadomą. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących.byt łatwe zadania ruchowe. wynikającej z choroby. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. po prostu jako niedobre lekarstwo. U dziecka chorego. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. Ponadto używanie krótkich. fachowych określeń. to dlaczego i na czym polegają błędy. często z uczuciem zadowolenia. ciągle powtarzane. głównej zasady ruchu. Umiejętności dydaktyczne. Osoby dorosłe. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. które są dzieciom potrzebne. gdyż jest ona jednoznaczna. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. bez zaangażowania emocjonalnego. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. Małe dzieci. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. a potem jego szczegółów. gdy jest źle wykonany. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. żeby skutkowało. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. wyobrażenie o ruchu. Tym ćwiczeniom powinna towar/. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami.tak objaśnia ćwiczenia. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. a dla osoby starszej. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. I dopiero wtedy . z którym przeprowadza ćwiczenia. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. bawić swoich małych uczestników. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). jest wielką atrakcją. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń.2. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. Taki ruch trzeba pokazać. Umiejętnie. że osoby niepełnosprawne. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. mają świadomość. Bywa też tak. nie wymaga opisu szczegółów. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. doznania przyjemności. forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność.ys/yć spontaniczność. ale znajdą psychiczne wytchnienie. jaki stawia przed lekcją ruchu . Choroba. zarówno zdrowe. czego ma uczyć. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. Demonstracja ruchu przyspiesza. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. wychwyt z karku. ćwiczący uczą się ruchów. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. Osobowość nauczyciela. i celu. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. przyczynia się do tego. krótka. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. oprócz chęci zabawy. Nauczyciel. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. np. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go.

itd. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich.dzieci rozszerzają kapelusz. Zasada systematyczności i trwałości. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. skandowaniem sylab słów. rytmicznie. telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. Rytm można zastąpić. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. potem w siadzie na stołku). Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. jak i dla osób niepełnosprawnych. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. Hasło . Wiadomości na ten temat czerpie z książek. przesuwając na bok łokcie. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. np. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie. potem ze spuszczonymi nogami. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. zamiast liczenia. w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. jak i niepełnosprawnych. którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest. które nie były ćwiczone.urywanym lub przeciągłym. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. na polecenie „wkładamy kapelusz" . sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). Zasada poglądowości i dostępności. wykonując polecenie ćwiczenia. Małe dzieci. nawet w tych częściach ciała. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. wykorzystując czucie przez dotyk. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. np. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. jego rozległości i skutków. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. Chore dzieci nieraz nie widziały np. zarabiając na siebie. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego.dzieci układają dłonie na głowie. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. który dzieci mają za chwilę naśladować. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. doniosłe. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. by mógł służyć zdrowiu. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . przystosowując nas do życia w określonych warunkach. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . głowa w gó-rę. Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. np. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. potem w siadzie .ustawiają się w szeregu. skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. U tych ostatnich. Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. jaki upłynął od wystąpienia zawału. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. a na polecenie „dzieci robią płotek" .krótko. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. określających w danym momencie wykonywany ruch. Taka lekcja jest krótka. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. głosem modulowanym . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń. Zasada zdrowotności i wszechstronności.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. rę-ka wy-żej.

na ogół nie należy uczyć następnych. W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy .umiejętności. Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. jak najlepiej nauczać i uczyć się. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud. Strzyżewski) wyróżnia się: I. korektywa. czego należy się uczyć. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). 205 . samokrytycyzm. zajęcia na obozach letnich). samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania. Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. 1. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. 5. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. prace społeczno-użyteczne. treści nauczania wskazują. 3. Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. 1. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). 2. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. wzmacniają pozytywną motywację do nauki. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne. gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej.). które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). Zasady doboru treści. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. Współcześnie (np. kierowanie własnym postępowaniem. wyniki kształcenia będą optymalne. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. II.teoretycznej i praktycznej. od łatwych do trudnych itd. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. 204 4. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. a także pedagogiki wychowania fizycznego. planową pracę z uczniami. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). II. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia. Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. świadomy. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. 2. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. L Zasady doboru treści. S. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole.

Wyróżnia się następujące metody: 1. Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. Uczeń. Współcześnie postuluje się. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. działania praktycznego oraz problemowe. Wiedza ta. Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą.nauczania ruchów w całości. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. Metoda analityczna . Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. w życiu dorosłym. od łatwego do trudnego. techniki sportowe gimnastyczne. od prostego do złożonego. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. Oznacza określone cechy. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. 5. Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy. wprowadzając następujące metody: poglądowe. rehabilitacja ruchowa. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania.droga.syntetyczna . Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania.dorosły i dziecko. i wreszcie zadania problemowe. pragną radości. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. sposób postępowania. a nauczyciel mu w tym pomaga. Dzieci niepełnosprawne. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. określenie kolejności następujących po sobie czynności. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. Metody służą do rozwiązywania problemów. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo. takie jak: świadome dążenie do celu. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych.uczącego zarówno osoby zdrowe. 4. 3. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący . Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). bo lubią zabawę i chcą się bawić. realizując zadanie ruchowe. Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. w okresie dorosłości. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych).3. a w przypadku wychowania fizycznego . jak i osoby niepełnosprawne. Dzieci się bawią. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . tak jak dzieci zdrowe. 206 2. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. systematyczność. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. Chcą bawić się. że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. jak np. zadania częściowo określone. Metoda kombinowania . Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. słowne. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. taktyczny lub obciążeniowy. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . zdobywają nowe nawyki ruchowe. wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia. jaką daje im ruch i zabawa. żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej. modyfikując je w zależności od leczenia.korelacji z innymi przedmiotami nauczania. wiadomości oraz przekonanie. ale także kształtować cechy osobowości. Całkowicie i z wielką ufnością. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. Wyróżniają zadania ściśle określone.). logicznej ciągłości ruchu . Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. aby osiągnąć jakiś cel. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). precyzyjne określenie zastosowania. osiąga cel. korekcja postawy. Metoda całościowa . Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. 207 . głównie biologicznymi.

Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. Metoda naśladowcza ścisła . Ćwiczenia wykonuje się. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego.F.modyfikowana. szybkość całego ruchu. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. polecana szczególnie dla dzieci). Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. 3. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. II. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu).. 1. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia. 3. 4. konieczna motywacja własna u ucznia). często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych. 1. Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń. Zadania ściśle określone . 2. ale znacznie /. głównie gimnastyki). indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań. Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. amplituda ruchu. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. a nawet jakiejś fazy ruchu. który komenderuje grupą. III. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej.metody odtwórcze. Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. tablice. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego.stnła w łatach 50.według przekazanego wzoru). zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się. konieczna motywacja własna u ucznia). także zdrowych.realizacja prostych zadań w sytuacjach. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. takich jak np. niezbędna motywacja własna). Metoda naśladowcza ścisła (bodźce . liczba powtórzeń . wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych. Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. 1. Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . Zadania częściowo określone . może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. odbiorcy ćwiczeń . np. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. usamodzielniające. Metoda zadaniowa ścisła . opisy. np. gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. niezbędna motywacja własna u ucznia). W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. np. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. 2.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. 208 209 . chyba że zaistnieje określona konieczność. Metoda programowego uczenia się . 2. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. nie tylko w sporcie gimnastycznym. niezbędna jego twórcza inwencja). rodzaj ruchu. Metoda ta. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. Skinner. stabilizacja odcinkowa. podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I.realizacja zadań ścisłych. 3.metody proaktywne. 2.reakcja . jej twórcą był B.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń.metody kreatywne. wzmocnienie określonych grup mięśniowych.

Strzyżewski. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. kształcącą i wychowawczą. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji.realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci.specjalnie wytyczona trasa. takich jak grzmot. że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania.realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. dokładność. odpowiedzialność i uczciwość.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". mechanizmów. że inne są cele. skocz. Nauczyciel w każdym momencie pokony211 . poprawienia cech motorycznych. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. eliminowania brawury i brutalności. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny). Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . zdyscyplinowanie. Współcześnie ta metoda nauczania. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu.. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. wytrwałość. pełzanie. zrozumiałe. pokonywanie przeszkód. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. deszcz itd. Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane. w grze ruchowej przepisy. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. bieg. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu. związaną z wykonaniem określonej czynności. 4. która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. Wyrabiają samodzielność. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. pokonywanie schodów o różnej wysokości). Metoda zabawowo-klasyczna . Pochwała mobilizuje. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. zjawisk przyrody. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. kształcą także cechy charakteru. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). przeskocz itd. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. 2. Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. dogoń. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka. . Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. zwierząt. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. takich jak chód. skok. nagana zniechęca. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. które mają zastosowanie w życiu codziennym.realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. zaradność.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. łatwe. oprócz zabawowej. które regulują przebieg gry).Metody usamodzielniające 1. nie wymagające długich wyjaśnień. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). Może to być np. rzutu. odwagę. gdy nauczyciel ją przerwie. Zabawa kończy się. Są to także ruchy wspinania. przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. Metoda programowego usprawniania się . spełniają też funkcję rekreacyjną. który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. czworakowanie. 210 3. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . postaci z bajek. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . szczególnie dzieci niepełnosprawnych. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. Dokładnie określa pozycję wyjściową. przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. jest bardzo potrzebna. Różnica między tymi metodami polega na tym.samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. Metoda zabawowo-naśladowcza . Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. ćwiczenia równoważne. oraz część fizjologicznohigieniczną. której twórcą był R. wiatr. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. rzuć. chwytu oraz zwisy. takie jak opanowanie.

Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. sceny mimiczne. Niektórzy autorzy. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). I tak trzymać. Metody twórcze 1. ponieważ. np.). Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego. u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową. asekuracja i pomoc. że noga to prosty kij". Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń. Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej. Spróbujmy jeszcze raz. następujące: „Wyprostować kolanko.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. ale i zbiorowych).wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. np. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. pomysłowości. np. służąc własnym przykładem. np. Warszawa 1996). w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. wszechstronności ruchów. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. jego estetyki i prawidłowości". z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) . prościutkie. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych. Laban) . któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu. Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów .stosowana przez poznańskich naukowców. a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . Metoda problemowa . Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" .forma zabawowa itp. Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. uważają. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. Jest ona oparta na podobnych zasadach.zachęta. szczególnie dzieci). przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia. zawsze trzeba mieć na uwadze to.zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów. określenie . Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych. inicjowanej przez nauczyciela.zasada stopniowania wysiłku. Polecenie może być np.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. z ruchem (jak wygrać mecz. fantazji. zabawy itd. dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda. odpocząć. oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". na korytarzu itd.twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. licząc 1-2-3-4-5-6. WSiP.sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. gdy 213 . np. Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. 2. oraz z rozsądku . czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. uczy dokładności ruchu. tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. Tylko pamiętajcie.dla zdrowia . Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących.w kontekście metody nauczania. w życiu dorosłym. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. jeszcze bardziej. że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego. Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową.czy też z troski o własne dzieci. W czasie wykonywania ćwiczeń~^.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej. cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych. Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. w szkole i przedszkolu. z jaką związane jest dane określenie. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym.

Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. stosuje różne formy podziału uczniów. Mechanizm poznawczy . grupy. bezpieczne i atrakcyjne). Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. Formy podziału uczniów Nauczyciel.współcześnie bardzo propagowany. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). dwuszereg.sprawność na to pozwala. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. fizjologicznym i psychicznym. wycieczka. zwroty w miejscu. po czym wstępują z powrotem do zespołu. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. • formy prowadzenia zajęć. imprezy rekreacyjne itd. dotykowe. Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. w ruchu itp. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. rząd itp. Odliczanie. • formy porządkowe. 80. Ustawienie ćwiczebne: luźno. gromadka. 2. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. pary. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). półkole. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi.metody nauczania. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. zajęcia śródlekcyjne. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. bardzo lubiane przez ćwiczących. że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania. Przykłady obwodów stacyjnych 1. Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. słuchowe . co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). zależnie od liczby dzieci w klasie (np. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). Form a s t a c yj n a : polega na tym. pojedynczo lub w parach. ścisłe). że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. Dodatkowe podziały to drużyny. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. które składają się na obwód stacyjny. 2. gimnastyka przyrządowa. lecz również na tym. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. 3. kolumna ćwiczebna. odtwórcze. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym.

końcowa. b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti. Tok lekcyjny jest to ogólny schemat. Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve . np.przygotowanie organizmów ćwic/.główna.kształtowanie prawidłowej postawy. jak strumień.mu. określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie. sanatoriach. których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej. częściowo naturalne. F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących.organizowanie grupy. .zadania specjalne. na torze przeszkód w określonym kierunku. ~ skupienie uwagi ćwiczących./. 217 .ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. Lekcja wychowania fizycznego. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch. konkretnej lekcji. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd. . Zespół ćwiczących. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym. „po swojemu". Tory przeszkód mogą być naturalne .nawiązanie kontaktu z gtupą. jako podstawowa zorganizowana forma zajęć. nianiu leczniczym. dorośli .zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/. Zadania: .nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci. Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji. ogniskach sportowych. .kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. . laski gimnastyczne i inne). . wynikające z konkretnych treści części głównej (np.częściowo sztuczne.podanie celu lekcji. I I I część . że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas . 81. sekcjach sportowych. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki. Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń. który orientacyjnie wskazuje. przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania.w szkołach. hantle. na której odbywają się ćwiczenia. . Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego. oparta jest na toku lekcyjnym. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/. Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym.w szpitalach. młodzież.y jednej. Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się. Istnieją różne typy lekcji. na jaki pozwalają warunki. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). II część .acych do zadań oczekujących w c/. .na kilka czy kilkanaście lekcji. .wstępna. lekcji gier i zabaw ruchowych. osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach.ęści głównej. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część .w warunkach terenowych. Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących. poprzez który nauczający .Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. . lekcji gier sportowych. mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane .kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb.

. -t—-A l *p— o -3 —Js .głównie ścisłej lub zabawowej. Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . O) _. śpiew. ćwiczenia z elementami korekcji postawy. śmiałości. Wykres ma kształt paraboli. Zadania podstawowe: .trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. roztropności. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji. skoki.____ to. // część . . układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia. doskonalenie cech fizycznych. . biegi.przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. od których zależy dobra postawa człowieka. wytrzymałości. moralnych i innych. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących. Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut.końcowa . 82.stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu. bieg. Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu. .a £ co •f——r l . zwinności. t—r± _*____J i f J c __.ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. .kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. nawyków w zmieniających się warunkach. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego.czas. Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. Zadania podstawowe: .Środki: . _. Środki: Ćwiczenia.gry i zabawy relaksacyjne. . W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut. głównie z grupy ćwiczeń stosowanych.nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności._CT <g ft. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). . Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy. aktywności. specjalne ćwiczenia oddechowe. _* > -u\ < «-: •> C.ćwiczenia na szybkość reakcji. a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze.oddechowe. ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. doskonalenie koordynacji ruchowej. . . z przyborami. jak: rozwój równowagi. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia .przećwiczenie mięśni.glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności.kalorie i osi odciętych . szybkości. . /// część .marsz. wspięcia._. Krzywa natężenia wysiłku. rzuty. poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych. skoki w miejscu. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych.wyciszenie emocji ćwiczących.opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych. Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. zdecydowania. .utrwalające nawyki prawidłowej postawy. wyrobienie samodzielności. czołgania. uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy.podsumowanie wyników lekcji. Poza tym: marsz równym krokiem. .musztra. . Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej.ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji). ćwiczenia (rozluźniające) równoważne. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna. Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 . . siły. na przyrządach.rozluźniające.

Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego). 220 . że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami.tętno przed zajęciami Na skali po str. 83. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć. krążenia Linia zerowa . Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. należy także wiedzieć i przewidzieć. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach.-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń.

amplitudą ruchu. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. płci. by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. a w lekcji ruchu leczniczego . Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. np. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń .stan ogólny i plan leczenia. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. ćwiczenia ramion. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. szybki bieg i czołganie. Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. np. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. kierunku ruchu. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. to można doprowadzić do nad221 . gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. lżejsze ruchy. na różnych etapach lekcji. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. przygotowania fizycznego. Przerwy. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. Prowadząc konkretną lekcje. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej.cszkód. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. są niedopuszczalne. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. W lekcji ruchów leczniczych. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. ale zawsze powinna być taka. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych.

będą celowe.90 2. 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: .około 75 uderzeń. Bodźce ruchowe są to ruchy.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m . .60 2.58 4. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń.52 3.około l litra na minutę.80 1.0 2.ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi.mężczyźni. Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym).70-3.01 7. w ten sposób.1 6. lecz powinny być wszechstronne.5-19.30 8.28 0. Ilość wydychanego powietrza różna. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna . Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji.0 13. podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności .0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód. 223 .ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych. rzut do celu. Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia.8 1. . Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.28 1. Krawczyńskiego. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających. o średniej .28 6.58 1.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną.0 10. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.tzn. takich jak np. z wyjątkiem treningu specjalistycznego.52 6. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego.48 10.0-20.około 24. .50 45. tym większe zapotrzebowanie na tlen. norma ciśnienia . u osoby wytrenowanej więcej.0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1.50 9.63 2.zależnie od wytrenowania).8-2.0 8. Serebrianikowa i in. o dużym natężeniu.32 0. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia.dorośli 16-18. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4). ale o umiarkowanym i średnim natężeniu.16 2. . Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych.10 0. ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie . Im większe jest wydatkowanie energii. niewiele przekracza 120/80 mm Hg. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek. wytrzymałościowymi lub siłowymi. dzieci .40 6.09 1.2-4. Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety.05 37.90 5. liczba oddechów .) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji.25 0. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę. Krestownikowa. gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć. .ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko.około '/2 litra na minutę. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko. . ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji . 4500 ml .po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie.37 1. przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii.0 2. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne. Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.zależnie od wieku. .10 1.14 4.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych.na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych.14-14.26 1. które stanowią treść ćwiczeń.13 10.78 10.0 1.63 0. .zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń.0 0. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4.

wzmacniające mięśnie pośladkowe.w lekcjach.ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. szybkość. Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. . że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych. Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. jak i właściwego rytmu ruchu.żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego. od znanego do nieznanego. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem. wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. . Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. 224 .kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu. W usprawnianiu Iccznic/. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. należy stosować wysiłki szybciej narastające. należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć. a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. .stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu. . w przypadku porażeń w paraplegii . . np. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. wytrzymałość.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. ćwiczenia równowagi itp. ruchy symetryczne antygrawitacyjne.ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. Sposób doboru ćwiczeń. leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. takie jak up. w wadach postawy . w bólach krzyża . sprawność sportową . które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci.dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle.ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich..pozycje niskie. . Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego. że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. od ruchów prostych do ruchów złożonych. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/.w czasie specjalistycznego treningu. by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). stwarzając takie sytuacje. są podobne do lekcji wychowania fizycznego. 225 . oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną.w lekcjach treningowych.o obszerna. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową. . poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny).po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe.kinezyterapeuta i pacjent. życzliwość. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego. . ale należy: . jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych. pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym.nie zezwalać na to. w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych . początkującymi i osobami starszymi. W lekcji ruchu leczniczego zdarza się. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania. a jednocześnie stanowczość. o dłuższym czasie trwania.stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. . Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy. w zależności od tego. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. .ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. bez wzmocnienia mięśni grzbietu. siła.zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik. sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. . Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne. Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi. albo wreszcie . szczególnie z dziećmi. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych. W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych.

Nauczyciel określa główny układ ciała. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. • mieszane (stacyjne. np. np. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. obrazowy.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. • zabawowe. • sport inwalidzki. startowe). Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. z której zaczyna się ruch. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi. zrozumiały dla ćwiczących. • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). Pozycja wyjściowa. stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. zawód.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. odrzuty RR. a także układu oddechowego. Rodzaj. klęk podparty . Jest to samousprawnienie czynnościowe. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. 6. 226 To usystematyzowanie bywa różne. zabawa właściwa. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. Wykonując różne czynności dnia codziennego. w zajęciach ogólnokondycyjnych. np. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. • metody treningu obwodowego. 2. Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. zawód listonosza.jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. klęk podparty.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała.jaka jest amplituda ruchu. np. można je kształtować i rozwijać. np. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. Inni autorzy zaś (np. wymach itd.tworzenie się nawyku ruchowego. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. który często określa charakter ruchu: skłon T. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. intensywnej pracy). głównie krążenia i oddychania. nie kierowane ćwiczenie. • gimnastykę poranną. • ćwiczenia w wodzie. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). • zmodyfikowane. RR przodem w bok. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . • naukę chodzenia. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. 2 odrzuty i powrót do pw. 4. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza . PR w górę. gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. Metody jako sposoby realizacji nauczania. przenoś. pokarmowego. bieg z wysokim uniesieniem kolan. zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. np. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. wymach RR przodem w górę . np. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. wymach RR (przodem) . II Faza . a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. III Faza . Usystematyzowanie zasad. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. kierunek i amplituda ruchu. c/ynnością częściowo automatyczną. 1. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. utrwalonymi. np. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN .opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. kinezyterapeutyczne. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. układu nerwowego i dokrewnego. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni.do jakiego położenia (w górę). czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). zawsze przystosowany do warunków i możliwości. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. wymach RR. Pewne. by mógł egzystować. t/n. 5. 3. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia.wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. serco-wonaczyniowego. chodzenie po schodach.

Warunki czasowe . często zmodyfikowane. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową. formę frontalną razem z indywidualną. np. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . Warunki przestrzenne . który 228 229 . Rozgrzewka. postawa. • grą właściwą. Warunki organizacyjne . Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1.doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała.RR w dół". np. • grą uproszczoną. drużyny. Zajęcia w zespołach. sprzęt. 3 . zmienne. W zakresie motorycznuści 3. rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. W zakresie umiejętności 2. Zdarza się bowiem.) Tok lekcji 1. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji.lekcja. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne.ustawienie. Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy. to forma jest zewnętrznym kształtem. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. trening wyczynowy. Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2. pojedyncze ćwiczenia. głównie organizacyjnym. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem. dość". Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. formy podziału. teren otwarty. w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania. boisko. Stacyjna. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących. leczniczy). Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela. że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1. W zakresie wychowania. 4 . lecz powiedzieć „dość". • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania). rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. Obwód ćwiczebny.. stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. Elementy gier sportowych.sala. 2. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu. 4. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. pary..RR w dół. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. układem. budową. Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5. formy pozaszkolne. i składa się z następujących elementów: 1. szczególnie z dziećmi i młodzieżą..RR w bok. W zakresie wiadomości 4. Metoda sportowa .RR w bok. zajęcia gimnastyki korekcyjnej. 5. przybory. • metodą wprowadzania fragmentów gry. Indywidualna. 3. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. 2 . Warunki (miejsce zajęć. Frontalna. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . zastępy stałe.. 3. np. 2.RR w górę. na lekcji wf. Nastawienie uczniów do zajęć 3. Metoda może posługiwać się różnymi formami".-met. Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. Jest to sygnał dla ćwiczących. powiedzieć „i.

..... unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7... Dla ....... Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2. teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką...:Pokażcie dzieci.... Rozgrzewka 1... jak sportowiec wchodzi po schodach N..... „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3.. maszerują w miejscu.. Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4. kto najwyżej skoczy 230 231 .Wzór II Osnowa ...:Pokażcie dzieci...:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U. Zadania dydaktyczne: ..... Zadania wychowawcze: 3........ prawą ręką N. pomagają i przyjmują informację 8. naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U... Powitanie 3. szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali....... „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N....... 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1. Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość......jak mama waży sól" (na wadze) N.. poleca: RR w bok..:Podskakujcie obunóż. Podanie tematu i głównych zadań 2....... Czas: 45 minut. Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N. Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3... chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi... przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N... naprzemienne przysiady i powstania U. zwinność. „Wchodzenie po stopniach schodów" 6...krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U. Podskoki „ fry N....... naśladują rękami wiatraki ..... Zbiórka w marszu w parach 2.. W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U.. Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 .... „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St. zbiórka. Strzyżewskiego) Klasa: I.. Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2..:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego..... . Miejsce: . klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4. wykonują polecenia Nr .. Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki.. Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna.. podaje temat i /udania (bardzo prosto) N. co kotek robi po przebudzeniu się N. „Koci grzbiet" 5.. 4 zestawy szarf kolorowych.. poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować.... równowaga 2.. W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U... 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1.... Sprzęt: . Przyrządy: .... Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł.... a ja zobaczę. obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N..

2. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N. . woreczek w jednej ręce. 3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. tyczne 4.tilanie woreczka na przemian pod prawym. a drugie je naśladuje. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj. Całość powtórzyć 5 razy. Pr/eM.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . Pw. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. postawa zasadnicza. tworzy pary i zaleca. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. Czas: 45 minut.j.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. 4. nóg tlił. obręcz. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '. klatki piersiowej. worec/ck w ręku. Zabawa skoczna: „Skoki" 5. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. całym ciałem przylej. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. zadań do wykonania - - N. postawa zasadnicza.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. Stają tyłem i stoją prosto. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek.y w lewą stronę. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. brzucha. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. Powitanie.i sygnał N. współzawodnictwo w grupach. Woreczek w ręku. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj. przejść do siadu ski żyznego. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. piłki siatkowe. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2.} w różnych kierunkach. Pw. . ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. materace. Pw. Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy.'. 5. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. skłania do zabawy z rodzicami N. po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów.postawa zasadnicza. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4. 3. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". ławeczki. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. a drugie je naśladowało. chwyt przeciwna rck. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. barków. Motywowanie 2. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy. kocyki. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N.. potem pod lewym kolanem. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1. 5 ra/. opuścić ręce. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu. obręczy barkowej. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N.<zy. łopatek. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. Pw. zasadnicza. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. Kształtowanie umiejętności.>j. Przekazanie uwag nt. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. po czym n. Na przemian prawa i lewa ręka. bioder (pośladków). po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary.

232 .

Całość powtórzyć. siad skrzyżny. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). Pw. leżenie przodem . 9. RR skrzyżowane.dzieci uginają ręce w łokciach. Pw. stopy oparte na palcach.dłonie na barkach. Pw. RR w górę w skos . Pw. 6 razy Dozowanie . 4. łopatki ściągnięte. druga noga prostuje się. potem zmiana nogi. NN ugięte postawione na podłodze. 13. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . Pw. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). stanie jednonóż. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. Jazda na rowerze 6 razy w przód. kolana ro/. leżenie tyłem. naśladując trzepocące skrzydełka. wytrzymać 3 sęk. „Kurki trzepocą skrzydełkami". RR pod brodą. 7. siad skrzyżny. przysiad podparty . rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. Ruch: przejście do podporu tyłem. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". Następnie prostują ręce. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. wyprosi ramion w górę w skos. Ruch: RR w bok . podpór tyłem z nogami ugiętymi. potem ruchy pływania żabką 6 razy. Pw. NN ugięte. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. broda przyciągnięta. siad klęczny rozwarty. łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi. woreczek w dłoniach. klęk podparty. położenie. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN.wdech. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. 9. wyrzucenie nóg w przód.ł 0 razy). 12. RR w dół w skos.wydech. uniesienie bioder. powrót do siadu skulnego.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. Pw. leżenie tyłem. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. Woreczek w ręku. leżenie przodem. 10. stopy złączone. Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. łopatki złączone. wydech. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. 1 1 . 10. Pw. RR wzdłuż tułowia. Pw. Pw. tułów wyprostowany. 6. ręce oparte z boku. lekko na palcach Broda przyciągnięta. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. siad płaski RR bokiem podparte. Pw. szyja wyciągnięta. NN złączone. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. pochylenie tułowia.wdech. powrót do pw. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa.warte blisko podłogi. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. Pw. leżenie tyłem. kolana rozchylone. 3. Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. Ruch: przejście do siadu prostego. woreczek na głowie. Pw. siad ugięty podparty. Pw. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. Siad ugięty.dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. tyłem podparty. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". palce obciągnięte. 4 razy 6 razy Starać się. przedramiona w przód pod kątem prostym). dłonie skrzyżowane na barkach. 6 razy w tył. RR wzdłuż tułowia. Pw. 7. RR wzdłuż tułowia . RR wzdłuż tułowia.T prosty. siad klęczny. 8. „połykają wodę". 2. zbliżają brodę do podłogi. Pw. „Kurki piją wodę" . Ruch: skurcz pionowy. skurcz pionowy . Pw. siad ugięty. 14. siad skrzyżny. broda lekko przyciągnięta. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . RR ugięte w łokciach. RR w bok (woreczek przed stopami). dłonie skierowane palcami do środka. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. Pw. 8.

Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy. Układ RR . Uczniowie.ieiinego. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową. chwyta współćwiczącego za uda. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali. Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków).5 m.. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi).'V jak naj. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. — Zbiórka .iU. Palce podwinięte.po drugiej stronie sali. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób. Po dwoje dzieci porusza się po sali. Ruch: marsz w podporze do przodu. Nie wolno poruszyć się. przesuwa się do pr/o du o 0.których nie wolno poka/ywać. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć. Dziecko. Pi/(. korekta postawy. drugi. którzy nie znaleźli dziupli.czas ćwiczenia krótki. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. Dziecko. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. Zbiórka. stojąc z tylu. szarfy. które nie zmienią miejsca. kocyk. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. Dzieci zmieniają stacje. wyprostowanego żołnierza. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . potem zmiana ćwiczących.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie .przechodzi do tyłu. kocyki. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l. Po przerwaniu taktu lub melodii it-. Pw. materace. Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . które potem dzieci powinny powióizyć. które się pomyli i wykona zaka/. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . Podanie zadań lekcji. opierając nogi na swoich biodrach. kształtowanie sprawności ogólnej. ławeczki. Wygrywają d/irci. ale wyuczoną w czasie lekcji.w szeregu lub dwuszeregu. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. Potem następna dwójka.-<! !<>/. Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. Omówienie lekcji.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. jeden z ćwiczących w podporze przodem. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. Wyróżnienie najlepszych. Tok Cześć I -wstępna. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali.„skrzydełko". instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)).-pocze< icm /ubawy iwKa/. Czas: 45 minut. Pożegnanie. Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. Wygrywają pierwsi. którzy bez błędu dojdą do końca. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela.ine ruchy. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę.

Pw. W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie.5 m. lewa ręka i prawa noga. 4. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . stojąca. 1 . w pozycji stojącej w lekkim rozkroku. 13. Pw.Tok Treść 2.wdech. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. Ruch: chwyt za prawe dłonie. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. 6. Pw. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Pw. Powrót do pw. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". klęk podparty w parach. Pw. Pw. siad ugięty. Pw. 3. NN ugięte. udając jazdę na rowerze. w parach naprzeciw siebie. 10. leżenie tyłem. dotknąć brodą nisko przy podłożu. Pw. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. w parach tyłem do siebie. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana. Pw. stanie tyłem do siebie. -wydech.wznoszenie klatki piersiowej. 2. Czworakowanie do przodu i tyłu. Pw.rozluźnienie mięśni brzucha. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. Piłeczka pingpongowa między nimi. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. Łopatki powinny być ściągnięte. stanie tyłem do siebie. RR wzdłuż tułowia. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). 5. Pw. Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. podpór przodem z nogami ugiętymi. 7. 3. leżenie przodem twarzami do siebie. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. Ruch: naprzemianstronne. 9. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. Pw. Pw. leżenie tyłem. Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. RR w bok. Wytrzymać 3-6 sęk. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. leżenie tyłem. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami.wydech. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. siad prosty podparty. Pw. chwyt za dłonie. przeciąganie się z mocowaniem. Pw.5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 . stanie prawym bokiem do siebie. 6. 2 . klęk podparty. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. 7.napięcie mięsni brzucha. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. RR bokiem w górę wdech. Ruch: wznos RR w górę w skos . podpór tyłem. siad skulny oparty na przedramionach. powrót do pw. stopy złączone ze stopami współćwiczącego.ącego. czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. 8. Pw. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. druga na brzuchu. Chwyi za ręce. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami.obni/cnie klatki piersiowej. stopy oparte o podłoże. RR w górze. Pw. powrót do pw. RR przodem w dół . Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. Wdech: 1 . stopy oparte o podłoże. drugi przechodzi do leżenia tyłem. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. Wydech: 1 . 2 . Pw. leżenie tyłem. Potem następuje zmiana ról. Pw. chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. stanie w lekkim rozkroku. Oparcie plecami o siebie. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0.

ciężar ciała przenieść na prawą nogą. Prowadzący wyróżnia najlepszych.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód. 3 . RR wzdłuż tułowia. wygrywa ten. 14. Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali. NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. W ten sposób poruszają się po sali. leżenie tyłem na kocyku. leżenie przodem. 13. który składa się z trzech etapów: 1 . Pw. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw.bieg na czworakach . Powrót do pw. Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie. Pw. Powrót do pw. 10. laska trzymana z tyłu oburącz. stopy oparte o podłogę. nieznaczny wznos bioder . leżenie tyłem.poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył. Pw. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej.przewleczenie szarfy z góry w dół . leżenie tyłem. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15. Wytrzymać 3 sęk. naśladując „chód gąsicni cy". 12. stopy oparte o podłogę. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk. po sali „chodem gąsienicy". druga leży na podłodze wyprostowana) . Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą. Pw. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się. siad skrzyżny.pełzanie do mety. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców.przejście po ławeczce na czworakach . chwyt laski oburącz z tyłu. Pw. leżenie tyłem.laska przyciska klatkę piersiową. Wdech . Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. Przed każdym ćwiczącym leży laska. plecy wyprostowane. Pw. 2 noga lewa „zawija" palce. wydech . RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. 1 1 w a p a .przejście po ławeczce w podpórce tyłem . RR wzdłuż tułowia. RR wzdłuż tułowia. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty. Pw. ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 .Tok Treść 8.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta. 1 \ . tworząc nad podłogą jak największy łuk. którego laska stanie prosto pierwsza.napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu .przewrót w przód na materacu . 16.laska w zagłębieniu pasa biodrowego. siad na ławeczce. leżenie tyłem. Obwód ćwiczebny . 9. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym .

(Ruchy nóg w przód. Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara . Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka.„bim-bam": bicie zegara. Przejście do pozycji stojącej .wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra". „Skrzydełko" prawą ręką. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. 5. „Ciekawskie dzieci". ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca"). Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka. potem ruchy nóg w kierunku głowy . Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. Odwracanie laski do przodu. twarzą do środka koła.bez pomocy rąk. Wznos laski w górę . Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. naprzemiennie obydwoma końcami. Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . 4.„cyk-cyk". chwyt dłońmi na szerokość barków . skłon głowy w przód. Ćwiczenia mięśni brzucha. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach. Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. wyróżnienie najlepszych. Może skakać tylko na jednej nodze. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. uwypuklając klatkę piersiową do przodu . Zbliża się nieprzyjaciel. 4.wstępna 1. „Chód wróbla". „Jazda na rowerze". Złamana nóżka ugięta w kolanie. lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). tułów lekko pochylony w przód.Tok Cześć III . stojąc na jednej nodze . laski w dłoni. Chwyt na szerokość barków. Biedny wróbelek złamał nóżkę. Nie kroczy jak my. aby mu przekazać swoją rolę. Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). Następnie naprzemiennie prostujemy nogi.wysoko. wypowiadając na „3" swoje imię. 2. Siad skrzyżny. który ma złamaną raz jedną. przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe.cofania się na rowerze). 2. Wyciąganie głowy „ku słońcu". Ćwiczenia brzucha.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". Chód z woreczkiem na głowie . plecy zaokrąglone. Prawy łokieć do lewego kolana. 7. Pożegnanie. Część II . 3. RR z laską w górę.dłonie na kolanach. 9. Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. potem przeciwnie. Siad skrzyżny . „Skrzydełko" lewą ręką. Dzieci leżą na plecach. raz na lewej. Wznos laski do góry tak. jak wróbelek porusza się na ziemi. Dzieci tworzą krąg. Siedzimy niedbale (źle) . . a na „4" imię innego uczestnika zabawy. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski. Postawa wysoka. laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1. Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6.dziecko siedzi prosto.po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. prostujemy się. głowy i karku.raz na prawej. 243 242 . Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. Uciekający. 2. „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . Zbiórka. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. podsumowanie. Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. Metody: zabawowo-naśladowcza. Dzieci leżą na brzuchu. Dzieci kładą woreczki na głowie.„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). Powrót do leżenia. . Następnie przytrzymujemy mocno kolana. raz drugą nogę. 3.końcowa Zabawa uspokajająca. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. Ćwiczenie równoważne. Ćwiczenia obręczy barkowej. z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". 5. Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników.dziecko siedzi krzywo. Siad skrzyżny. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. Ćwiczenie mięśni grzbietu. Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. Dzieci leżą na plecach. zabawowo-klasyczna. że jedziemy na rowerze. „Biedny wróbelek". Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". Czy wiecie. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś.głowa do góry. Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . żeby uchronić się przed schwytaniem. przyciągamy kolana do brzucha. Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. 4. 3. 8. „Dzięciołki".główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała. Opuszczenie laski na kark. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". łopatki złączone (dobrze) . Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy.

Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 2) okres pełni sił . co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. Ryć. obejmujący: 1) okres niemowlęcy .szkolny . mięśni.samodzielnie żyjącym człowiekiem. wyjście z sali.dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii. następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała. /// etap . że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). Ryć.od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . a są to następujące okresy: / etap .od 18 do 25 lat. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka". staje się noworodkiem .wiek dojrzałości . Dzieci rozproszone chodzą po całej sali. Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. 3) okres przedszkolny . 2) wczesne dzieciństwo .od l do 3 lat.miękkie są elemenfy statyczne (kości).n r ^ n 3. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła. Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat. 2) średni wiek szkolny . 84.od O do 7 lat.od 7 do 11 lat. wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach. 85.od 15 do 18 lat. •» .dzieci prostują się. narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych. u dorosłego '/x długo245 Ryć. Ćwiczenie uspokajające.od 25 do 40 lat. podnoszą głowy. który co jakiś czas cichutko miauczy.końcowa 1. W zależności od stopnia rozwoju kości. ściągają łopatki. 2. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych. 87. „Zagubiony kotek". 3) schyłkowy . Dziecko rośnie.od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . najszybciej nogi. Ryć. Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" . 4) starość .od 60 lat.okres niemowlęcy i przedszkolny . a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). Najwolniej wzrasta głowa.Część III .od 3 do 7 lat. 244 .od 12 do 15 lat.od 40 do 60 lat. pożegnanie. Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci. 3) wiek młodzieńczy . // etap . Akt porodu powoduje. 86.od O do l roku.

a od 9. potem na jednej nodze. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. miesiąca chwyt jest precyzyjny. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego. Potem koordynuje rozbieg. jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. stać na palcach bez pomocy. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. angażując w tym ruchu całe ciało. a przy tym o charakterze dynamicznym. duża labilność . podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. a drobne zespoły mięśni słabiej. współdziałania w zespole. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. Celem ćwiczeń więc są: . Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. naturalny głód ruchu. . które dzieci lubią. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. kształtujące i użytkowe.ręka". Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych.ści ciała. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. Wiek przedszkolny (3-7 lat). który jest dla niego normą. Około 3. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut. ale i szybciej wypoczywa. poszanowania przepisów. psychomotoryczny. odbicie. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. a ich natężenie powinno być niewielkie.-4. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. bezwładne machanie rękoma. opowieści ruchowej. intelektualny oraz moralny dziecka. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. uczucia i siłę woli. Różne bywa tempo tego procesu. Dziecko w wieku 2. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko . Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. mimo większego przepływu krwi. Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. jeździć na rowerze. np.kształtowanie psychomotoryki. Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. uzależnionym od procesu chorobowego.łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . spontaniczny ruch. Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. krótka szyja. Dzieci małe mają tzw. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. krótkie kończyny). Dziecko szybciej się męczy. potrafi chodzić po narysowanej linii. Ciśnienie. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. jest niższe. w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne. jest ruch. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . Dopiero około 12. . miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. brak opanowania. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. a 8. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. kształtuje swój charakter. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. obejmującym stronę biologiczną człowieka. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. ale nie używając kciuka.kształtowanie charakteru i cech społecznych. lot i lądowanie. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. 247 . dodatkowe.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. rozrzutności ruchowej. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). długi tułów.harmonijny rozwój dziecka. . Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6. Często stałe jest ugięcie kolan. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. miesiącem. Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. niecelowe.kształtowanie estetyki ruchu. Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym. np.

jak i nauczających.iccka rośnie szybko. na nartach. gry. Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. Chłopcy dojrzewają później. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. Około 10. chody na czworakach. 15 minut. bardziej siedzący. uczą się samodzielności. przezorności. wyciec/ki). rż. zręczności oraz korekcyjne. orientacja i zręczność ruchów. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. brzucha. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych . chody. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. Nowy tryb życia (szkoła). te zajęcia powinny trwać krótko. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową.na ławeczkach i drabinkach. około 15. Nie stosować skoków z dużej wysokości. Powinien nastąpić podział na grupy . prowadzonych co drugi dzień. wydolność niezbyt duża. Różnorodność rekreacyjna. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku. Dyscypliny rekreacyjne. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. Średni wiek szkolny (12-15 lat). Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. klatki piersiowej. na rowerze. korektywny (stopy. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. pełzanie. jak nauka jazdy na wrotkach. Dojrzewa psychika dziecka. szkoła). około 16. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować . wspinanie (z asekuracją).męskie i żeńskie. ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego.od 15 do 30 minut. W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. jednocześnie hartując dziecko. Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. dużo korektywnych. nawiązują przyjaźnie. deskorolce. grzbietu. Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. Hartują swój organizm. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. zbliżona do elementów sportowych. rż. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. sprzyja powstawaniu wad postawy. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. pojawia się menstruacja. Intensywny w/rost kości n. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych.biegi. rż. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. 5-6-letnich . tułów). Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych .dłuższe okresy wypoczynku. skoki. obręczy barkowej. 249 . Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. ale nie za dużym. spacery. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi. Kościec jest jeszcze słaby. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. gry zespołowe). Dużo gier zespołowych. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. co powoduje nasilenie cech kobiecości. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe). Okres szkolny Młodszy okres szkolny . 3-letnich. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. jest czynnikiem hamującym rozwój. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. mniej siłowych. W grupach dzieci młodszych.ł długość. oraz wybuchy emocjonalne. doskonali się koordynacja. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. w grupach starszych dzieci.7-11 lat. Serce d/. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. 88.

rż. 7) zaburzeniom psychicznym. a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. i odwrotnie . Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. zanika harmonia ruchów. Podstawowe środki r u ch u : 1. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. rż. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). które pod koniec okresu dojrzałości. Uczestniczący w zajęciach 251 . wiotczenie mięśni. rozedma płuc). demencji . 6) otyłości i cukrzycy. 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). w wieku 70 lat . który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym. 2. Należy zwiększać samodzielność.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. Zwiększa się koncentracja uwagi. skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). Organizm podatny jest na trening fizyczny.. Wiek 18-25 lat. Z prac różnych autor&w wynika. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców. Powiększa się klatka piersiowa. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu. rż.do około 55% sprawności maksymalnej. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. ruchliwością. i emocjonalnym. może ulec pogorszeniu. np. rż. niewydolność krążenia i oddychania). Nawet krótkotrwałe. pogarsza się ogólna wydolność organizmu. choroby wrzodowe. marsze. Sportowe formy ruchu . „młodym" wyglądem zewnętrznym. Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. poszerza się światło naczyń krwionośnych. słabnie refleks. w narciarstwie alpejskim. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości. rozrasta się serce. trybu życia i pracy. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. które mogą być stosowane w każdych warunkach. 3. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. 2) niewydolności wieńcowej. w postaci lekcji wychowania fizycznego. bystrością umysłu itp. nazywany okresem młodości. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. Gdy człowiek zbliża się do 60. występowania choroby wieńcowej. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe).poniżej 70% sprawności maksymalnej. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. biegi terenowe . W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. sporty zimowe. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości.szyjki kości udowej. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. osłabienie układu krążenia. gry i zabawy rekreacyjne. Reasumując. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. następuje poprawa koordynacji ruchowej. Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. sporty wodne. Następuje zrównoważenie psychiczne. Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. choć narastający stopniowo. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii.nie wszyscy młodzi są sprawni. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe".gry sportowe.75-80% sprawności maksymalnej. Ćwiczenia gimnastyczne. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze .. Największe natężenie treningu można stosować około 18. warunków zewnętrznych. Zmniejsza się koordynacja ruchowa. że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. bez względu na wiek metrykalny. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. w wieku 60 lat . a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała.Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). Zwalnia się tempo wzrostu. stanu równowagi psychicznej. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. Należy prowadzić taki tryb życia. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. ukształtowane ruchowo. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem. Zwiększają się możliwości wysiłkowe. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym.zmniejszenia się sprawności umysłowej. zależnie od możliwości ćwiczących. wytrwałość uwagi.

.dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń. ćwic/enia s/ybkościowe. . Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska. .tempo umiarkowane.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. mała liczba powtórzeń w serii. długotrwałe ruchy cykliczne.nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących.przyrządy . Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie. ćwiczenia towarzyskie. . gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących. np. ćwic/enia w be/declui.ćwiczenia gibkościowe (wolne. .ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego.kompleksowa. .'!. oporowe ze współćwiczącym. . U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: . lic/eniem. np.przybory . ćwiczenia z muzyką. klaskaniem. eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki.obszerna. pobudzenie pracy oiganizmu. .precyzja wykonania . podnoszenie ciężarów.zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy. szarfy. dynamiczny. podnoszenie ciężarów. . piłeczki.w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. podpoiów. gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej . które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). Rodzaje marszów.zwisy. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu. drabinki.aktywny wypoczynek . w bok. wysiłkowo .30 minut. kameialna atmosfera. jako warunek uczestniczenia w lekcji. szybkościowe (intensywne). . w siatl/ie.nie liczyć.unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych.n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane. z przytupywaniem. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających.ruchy .metoda prowadzenia . ćwic/enia statyczne . . w przód. łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych).koordynacyjne proste. żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny. ostre współzawodnictwo. podpory'. . . .ławeczki gimnastyczne. ćwiczenia równoważne. .siłowo-gibkościowy. marsze skr/.muzyka. intensywne podtrzymywanie własnego ciała. liczba serii dobrana indywidualnie.: 253 . punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących). . łagodne). ćwic/enia zwisów.ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi). by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym. niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami. nagle skłony głową w dół.yżne. . . prostymi ruchami tanecznymi z muzyk.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. . siłowe z oporem własnym.amplituda ruchu . ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych.inne środki metodyczne . Ćwiczenia zespołowe. . 252 .nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju.ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji.eliminować ćwiczenia o gwałtownych /.powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej. piłki lekkie.stosować dużo ćwiczeń ożywiających.lekcja powinna być krótka . ćwiczenia oddechowe. krótkie serie.formy prowadzenia powinny być różne.obowiązkowe zlecenie lekarskie.charakter ćwiczeń . bez gwałtownych zmian rytmu. rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg. . . z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /. . ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane. . ćwiczenia z łatwymi przyborami..od n iskiej do wysokiej. Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną.mało obciążające. Ogólny zasób ćwiczeń . skoki i podskoki. . umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń. .ćwiczenia oddechowe . Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy. laski Ud. ćwiczenia szyi . relaksacyjne. dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach).obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych.piłki lekarskie.obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). w miejscu. skoncentrowanie uwagi. najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu. współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych. P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową. nagłe skłony tułowia do tyłu. tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. w pozycji leżenia tyłem. przyrządy gimnastyczne. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /. ćwiczenia na świeżym powietrzu.nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania).mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie.krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ. . parami. . . z akcentami ruchu (z klaskaniem). lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących. w tył. ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących. o małym stopniu wysiłku.nie wymagać nadmiernej precyzji.komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie.

. nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. np. . wykonać głęboki wdech . Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: . . wznos prawej nogi ugiętej w kolanie.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego.w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń. oprzeć łokcie.siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki. zakładanie butów. druga łukiem nad głową. ręka przeciwna niż ćwiczona noga. staniu: .skłon tułowia w przód i pochylenie głowy.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie.„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go. klaskać w górze i opuszczając ręce.klaskanie przed sobą. w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. skłon tułowia w bok z pogłębieniem. dotknąć łokciami ud. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. to samo strona przeciwna. potem coraz wyżej. można je wykonywać w staniu. . potem to samo złączonymi stopami.wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód. leżeniu. podudzia.siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło. .kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką. . Osoby starsze. wyprost we wspięciu na palce. to samo w odwrotnym układzie rąk. .spleść dłonie jak do modlitwy. Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa.złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców.siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę). woreczka. . W różnych pozycjach . . 255 . sięgając dłonią z boku. stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach). podrzucanie lub przerzucanie piłeczki. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej . tułów przylega do podłoża. po kilku ruchach wyprost.. skarpet. . następnie to samo nogą przeciwną. .w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni. wydech . . głęboki przysiad i wyprost.krążenia głowy w prawo i w lewo.w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. . skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda.skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. które warunkuje ruch izolowany barku. oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej. energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka. Tempo wolne.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana. często chodząc na lekko ugiętych nogach. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi.pochylić ciało w przód. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych. potem na pięty i na całe stopy. po rozciągnięciu: .w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. rajstop. potem zmiana układu ciała na przeciwny.w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach.w leżeniu tyłem w rozkroku. Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . w stawach łokciowych nieco usztywnione). . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. odwrócić do klatki piersiowej. .ćwiczenia z przyborami. Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. co jest bardzo ważne dla statyki ciała. potem w tył. .siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód.to samo z przysiadu.siadzie. wydech. bez pełnego wyprostu kolan. skłon tułowia do nogi prawej. należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. . potem w odwrotnym kierunku. . elastyczności ruchów. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: .stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. cofając łokcie lekko w tył. energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie. marszu i siadzie: .ręce ugięte w łokciach . kolana.w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. Najbardziej praktycznym. ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda. Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców. naciskając na palce. . chusteczki i innych małych przedmiotów. bez włączania do ruchu łopatki: . wyprostować tułów (patrzeć na sufit). . a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste.

nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem. przed sobą. W różnych imprezach typu rekreacyjnego.zmiany zarostowe tętnic. w tył. na dole. należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia).w staniu: głęboki wdech nosem. . 2. uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie. kroki rytmiczne w przód. Przeciwwskazania: 1. stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych. Stawy kolanowe 10. sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych.wady serca. np. . Wzmacniające NN 16.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: . takich jak barierki. Choroby układu dokrewnego: . Ćwiczenia należy indywidualizować. Tułów (płaszczyzna czołowa) 14.choroby przysadki i nadnerczy. Marsz 2. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe. mała liczba powtórzeń w tempie różnym.niewydolność krążenia. pochylnie. można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych.stawy biodrowe 13. . .niedoczynność tarczycy. 3. Choroby układu oddechowego: . . Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa.zapalenie zakrzepowe żył.wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie. 4. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. Rozluźniające.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte). . Mięśnie szyi 6. Ćwiczenia oddechowe. 258 . Okresy rekonwalescencji itd. Skłony boczne tułowia l ł. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz. Szybkość reakcji 7.w górze. Skłony tułowia w przód 9. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1.rozstrzenie oskrzeli.luźno ramiona w dół. w biegach. wspomagane pracą RR3.zapalenie mięśnia sercowego .tętniaki. Sprawność osób starszych bywa bardzo różna.ropne zapalenie dróg oddechowych. Wzmacniające RR 15. . Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej. przyjemności i zadowolenia. Ręce (stawy łokciowe) 8. choroby nowotworowe. . w miejscu . Rozluźniające i normujące oddychanie 17. . Inne choroby układu krążenia . . Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. Stopy i stawy skokowe 5.wsierdzia. Tułów i stawy barkowe 12. Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego".w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz .wydech . wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. . często uczestnicy podejmują decyzję sami. wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie. . oddechowe uspokajające 20. .niedokrwistość. Mięśnie brzucha 18. Dla wielu z wymienionych wyżej chorób.cukrzyca i nadciśnienie.w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył. na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. migotanie przedsionków). Choroby układu krążenia: . . ramiona w górę wydech . Marsze. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską. . 3) osiągnięcie równowagi psychicznej. schodki o różnej wysokości. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania.gruźlica płuc. 5. Nogi . Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. Ćwiczenia zręczności i równowagi 19.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok.zespół serca płucnego. Prowadząc ćwiczenia na powietrzu. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. . wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych.

.

a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. 90. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. 89. c o. żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. trenuje ją i pomnaża. ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. nauka chod/. Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń. Łóżka do hospitalizacji . Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). tym miejscem może być sala chorych. ale jednocześnie chodząc. .p (J l . / 260 261 ?&*&<!!«& O . na które cierpią ćwiczący. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń. przede wszystkim. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących. 11 Q Ryć. Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć.e-nia. która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna.

powinien znaleźć się tam taki sprzęt. który sprawi.ćwiczenia oddechowe. 263 .zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu.ciężki ogólny stan chorego. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny. Oprócz podstawowych. Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych. Tram . Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne. Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . Aby uzyskać efekt emocjonalny. Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy. ławeczki szwedzkie i materace. . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej. Można wykorzystać odpowiednie zabawy.Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. . .gorączka.ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie. .z jednej strony owalna (do zwisów). osób starszych i osób. osoby z paraplegią.równa. kraty.belka dwufunkcyjna . . Poręcze o różnej. Jeśli takie są zalecenia lekarskie.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. . . Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: . po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej.częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. krążeniowego i nerwowego. .i zawsze zabezpieczony bolcami. liny .nauka jazdy wózkiem. gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł). . Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane. Czas tnvania ćwiczeń. gdy prowadzącemu brak inwencji. Ćwiczenia dla dzieci. kółka. .ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży. . Miejsce i sprzęt.utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej.do wykonywania zwisów i podporów. również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty. np. sprawności fizycznej. . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. ale indywidualnie. ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne.zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej.rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . 5) wskazania do ćwiczeń. jakie istnieją na sali chorych. u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. . . np. Drabinki. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie. takich jak: drabinki.stany zapalne stawów czy inne stany zapalne. Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. siad na łóżku. dobrze oświetlona. siad ze spuszczonymi nogami).długotrwałe przebywanie w łóżku. np. jazda na wózkach. czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym).utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego. Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. odpowiednio duża. z drugiej strony ścięta. Podłoga . regulowanej wysokości żerdzi . Na ogół od 30 do 45 minut.przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. Przeciwwskazania: .ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk. które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. 4) wiek i płeć.utrzymanie pełnej długości mięśni. gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . z dyskopatią.zmiany pozycji w łóżku.półzwisy na kratkach bałkańskich. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. 2) rodzaj schorzenia. „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję. . Wskazania: . Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach. wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu. przyłóżkowych.ćwiczenia czynne kończyn. wywietrzona i czysta. że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny. 3) stan ogólny wydolności.od góry i od dołu .ćwiczenia czynne z oporem nóg. zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. .niewydolność układu krążenia. będzie mógł chodzić tylko wtedy. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. trzeba w tak trudnych warunkach. W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . niezbędnych przyrządów i przyborów. które mają efekt emocjonalny. . Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych.według uwarunkowań indywidualnych. trwają 30 minut. .utrata samodzielności życiowo-bytowej.

ćwiczący stoją w szeregu. .ich schorzeń i wieku. . . 7) ćwiczenia równoważne. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć. . formy przeprowadzenia zajęć.piłki lekarskie . Wykonanie zbiórki . sportowym stroju. Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego.czyste. . jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji.materace gimnastyczne .piłki lekkie. 9) ćwiczenia mięśni brzucha. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe.do ćwiczeń . oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca.od l do 4 kg. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu.laski gimnastyczne.kocyki do ćwiczeń. omówienie lekcji. Powitanie ćwiczących. Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa . Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji. 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. .mata filcowa .tok lekcyjny gier sportowych. 8) ćwiczenia mięśni brzucha. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym. 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej.tok lekcyjny treningu stacyjnego. obecnych . .w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów.uzależnione od danego toku lekcyjnego. Ubranie prowadzącego. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych. gdyż łatwo się o nie potknąć. 2) zabawa ze śpiewem . nieobecnych . 3) zabawa orientacyjno-porządkowa. .tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych. 6. pożegnanie. Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków. tarcze itd.czysta.ożywiająca. 5. 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego. ortopedycznego ćwiczących. 6) ćwiczenia NN. po ćwiczeniach zawsze składać je. ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać.dla dzieci .: kapelusiki.szarfy kolorowe.na wózkach inwalidzkich. nie zostawiać opartych o ściany.o różnej wadze i wielkości. 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi. 3. Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej". Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło. Rodzaje toków lekcyjnych: . Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia. 265 . jeśli jest sprawny lokomocyjnie.3 (usprawiedliwionych). 2. 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu. Najlepiej spodnie i bluza. 4.sprężyny. . . 5) ćwiczenia NN. gdyż upadające mogą spowodować wypadek. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". np. całe. 7. grupy osób ćwiczących . nie mogących chodzić). jeśli nie jest na stałe wyznaczone. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. który np.hantle . baloniki. . 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1. nie mogą leżeć bezładnie na sali. który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia.15. 8. 3) ćwiczenia RR i szyi. 2) ćwiczenia RR. ale komunikatywnej i życzliwej. . . 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył.o nieuszkodzonej powierzchni. 12) ćwiczenia korekcyjne. Wskazanie miejsca do rozbierania. Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego. jak np. za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany. strój powinien być czysty i przewiewny. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. . Ubranie ćwiczącego. dwuszeregu.tok lekcyjny mieszany.woreczki z grochem lub piaskiem. . Niezbędne przybory: ..na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych. od typu lekcji.Ławeczka gimnastyczna .fantazyjne formy zbiórki. zbiórka.dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji. . . 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód.

znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. 267 . a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. Zasadą jest. Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice. Obuwie miękkie. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. cięższa piłka. nóg i tułowia. gry i zabawy. uatrakcyjniać ćwiczenia. powinny być upięte. 12) zabawa bieżna. Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. 4) zabawy na czworakach. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . używane tylko w danej placówce. 4) elementy techniki i taktyki gry. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń. ale do wartości średnich. a jeśli jest to sukienka. . większa liczba powtórzeń ćwiczenia). Ubranie takie powinno być czyste. Ćwiczenia rozciągające stawy. krótszy dystans do pokonania). Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. przewiewne.odpowiednie sędziowanie. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. . . ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. 8) zabawa skoczna. elementy sportu. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. . Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. Zbiórka. aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. dać dodatkowe obciążenia (np. tory przeszkód. 5) zabawa rzutna. Włosy u pań. 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. stosując muzykę. 2) zabawa ze śpiewem. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. lżejsza piłka. potem następuje gra właściwa: . wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. powitanie. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. Najlepiej. 6) zabawa bieżna. 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe. 9) chód uspokajający. 3) bieg truchtem i chód uspokajający. powinna być ona odpowiedniej długości. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. jeżeli są długie. rż. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować.: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). oprócz „obowiązujących". posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. 9) zabawa ze śpiewem. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń. rzutna i skoczna. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu.sprawiedliwy werdykt ostateczny.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy).10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. Uwagi metodyczne. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. podział na grupy do określonej gry. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. Silniejszym.wygaszanie nadmiernej emocji graczy.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. 14) zabawa uspokajająca. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.

.

Ćwiczenie 3 Pw. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla.leżenie tyłem. Ćwiczenie l Pw. łokcie w bok. Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru.osób zdrowych. . Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża).Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. Potem zmiana strony ciała. podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. stopa oparta o podłoże. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej.leżenie tyłem.leżenie tyłem. powrót do pw. oparte stopami o podłoże. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. . Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny.). Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. Powrót do pw. 95. Wciągnąć brzuch. Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). ugięta w kolanie. 92. Ćwiczenie 4 Pw. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie. To samo . NN ugięte. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry.przeciwna strona ciała.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha.służący ich rehabilitacji. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. NN ugięte. . . Powrót do pw. dłonie pod głową. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. gdy brak służbowego). ściśnięcie pośladków. dłonie pod głową. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. Całość powtórzyć 10 razy. nauka chodzenia itd. snym uniesieniem barków. zgodnie z zaleceniem lekarskim. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). unos/enie bioder do góry. Ćwiczenie 5 Pw. stopami oparte o podłoże. Jedna N ugięta. . Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. łokcie w bok lekko rozwarte. Ćwiczenie 2 Pw. Konieczne jest nieśliskie obuwie. Ryć. wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji. 12-3-4. Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. Wykonać kilka powtórzeń. 94. Ryć. mięśni l i NN. Cały czas wciągać brzuch. NN ugięte. Powrót do pw. 26<) . ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem. Powtórzyć kilka razy. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim . ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. głowy i RR (łokcie w bok). Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. Rozciąganie mięśni nóg. RR wzdłuż T. unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża.leżenie tyłem. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). utrzymać 3-5 sekund i opuścić. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. oparte stopami o podłoże. RR zgięte.

Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych.leżenie tyłem. . 98. Ćwiczenie 10 Pw. Wznos bioder do góry. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. 97.Ryć. Ryć. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. . Potem zmiana strony ciała. 103. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). zwarte. . stopy postawione na podłożu. Ryć. . 271 . NN ugięte obok siebie. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. 96. Ćwiczenie 7 Pw. Ćwiczenie 6 Pw. oparte stopami o podłoże.leżenie tyłem. . Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. Ćwiczenie 9 — Pw. dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). RR wzdłuż T.leżenie tyłem.leżenie tyłem. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża. Ryć. RR wzdłuż T. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. Powtórzyć kilka razy. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. Ćwiczyć wolno. Ćwiczenie 11 Pw. RR wzdłuż T. . RR wzdłuż T. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. NN ugięte.leżenie tyłem. Powrót do pw. Brzuch wciągnięty. RR na kark. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. 102. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). . Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N. powrót do pw. Ćwiczenie 12 Pw. ściśnięcie pośladków. Powtórzyć kilka razy. Druga N oparta stopą o podłoże. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. Broda skierowana do sufitu.leżenie tyłem. stopy oparte o podłoże. mięśnie barków i szyi rozluźnione.leżenie tyłem. Ćwiczenie 8 Pw. głowa na podłożu. RR wzdłuż T. Ryć. 100. NN ugięte. Wytrzymać kilka sekund. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. stopy na podłożu. NN ugięte. stopy na podłożu. NN ugięte oparte stopami o podłoże. Ryć. Powtórzyć kilka razy. Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej.

noga ugięta. Rvc. Ryć. Rvc. Zmiana ćwiczonej strony ciała. . RR wzdłuż T. NN ugięte w kolanach. Ćwiczenie 16 Pw. RR wzdłuż T. Położyć N na N. Powrót do pw. RR wzdłuż T. Ryć.Naprzemianstronne rzuty NN w górę. Druga N wyprostowana. przyciska to podudzie. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. Powtórzyć 3 razy. 105. Ćwiczenie 17 Pw. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). Powrót do pw. .leżenie tyłem. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. Unieść przeciwny bark nad łóżko. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). wyprostować R i przenieść do drugiego boku. 273 . druga R przed klatką piersiową. 109. .leżenie tyłem. R prosta za głową. Ćwiczenie 14 Pw. tułowia i mięśni br/ucha. Napr/. RR za głową. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Rozluźnienie. Próba oderwania N opartej na podłożu. 107. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. . To samo druga strona ciała. potem ćwiczyć N przeciwną. Ćwiczenie 13 Pw. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu). Wytrzymać kilka sekund. To samo ćwiczenie . Rvc. Powrót do pw. . .leżenie tyłem. Ćwiczenie 15 Pw.druga strona ciała. Wytrzymać kilka sekund. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. 108. Ćwiczenie diagnostyczne. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem. Wciągnąć brzuch. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. nie odrywać od podłoża N leżącej. Całość powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem.leżenie na boku. stopy na podłożu. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych. Wytrzymać kilka se kund. całą powierzchnią przywiera do podłoża. Wytrzymać nacisk 10 sekund. Utrzymać tę pozycje. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. na podudziu N przeciwnej.omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. 104. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy jedną N. licząc do 10.

potem wolno zamiana RR.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie.leżenie tyłem. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu.leżenie tyłem. . Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). . jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. RR w bok. Powtórzyć kilka razy. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. w przód.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. wzmacniające mięśnie RR. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. stopy na podłożu. Ryć. . dłonie do sufitu.Ćwiczenie 2 Pw. rytmicznie. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. liczyć do 5. Ćwiczyć kilka razy. RR w bok. NN ugięte. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. Ćwiczenie 3a Pw. RR w przód (łokcie w górę). w tył (za głowę) kilka razy. Ryć. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. proste dłonie dotykają do siebie. dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. Przenoś RR prostych bokiem w przód. Ćwiczyć kilka razy. w dół.leżenie tyłem. wolno. dłonie zaciśnięte w pięści. Ryć. Ćwiczenie 2a Pw. klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". Ryć. Powrót. Ćwiczenie 5 Pw. . 274 . Krążenia RR złączonych przodem w górę. Ćwiczenie 3b Pw. . Ćwiczenie 3 Pw. 112. rozciąganie pasa barkowego i RR. 110. . 111. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej. ugięta w stawie łokciowym. . Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne. druga R wzdłuż T. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. potem odwrotnie: w tył. Ćwiczenie 4 Pw. RR w górze. ćwiczyć kilkanaście razy. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. 113. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem.

zatrzymać tę pozycję. splecione palcami. Ćwiczyć wolno. Palce cały czas splecione. Ryć. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe.leżenie tyłem. gdy dłonie są już odwrócone. 116. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. z jednoczesnym odwróceniem dłoni. . 275 . Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR.&S Ryć. Wyprost RR w przód . dłonie zwarte. 115.w kierunku sufitu. Ćwiczenie 6 Pw. W końcowej fazie ruchu.

RK /. NN ugięte. Wznos głowy nad podłoże. pasa barkowego. liczenie do 10. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód.ro/lu/. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. Brzuch wciągnięty. Potem zmiana RR. dłonie splecione w podchwycić. 119.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu. wytrzymać licząc do 10. . 276 PAC.i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. od strony twarzy. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny. pasa barkowego i klatki piersiowej.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Ćwiczenie 8 Pw. pasa barkowego. . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha.gięte w stawacli łokciowych. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego. RR nad klatką piersiową (blisko szyi). . R\c. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR.leżenie tyłem. Ćwiczenie 9 Pw. Pw. swobodnie oddychać. dłoni. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego. ramienia i pasa barkowego. lec/. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. licząc do 10. . U w a g a . W c/. Potem zmiana układu RR. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp.yinaC 5 sekund . druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. Powrót do pw. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. Wytr/.Ćwiczenie 7 Pw. plecy do podłoża. tułowia i brzucha. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. . Ryć. 121. Opór od strony twarzy. RR w/dłu/ T. Ćwiczenie 11 Pw.i\a barkowego. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. dłonie dotykają do siebie. Ćwiczenie 12 Pw. Ryć. To samo ćwiczenie drugą ręką. Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund). przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej. tułowia i brzucha. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. licząc do 10.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR.leżenie tyłem. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. RR w przód.leżenie tyłem. . Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. 277 . 122. 118. 117. Ćwiczenie 10 Pw. ugięte w stawie łokciowym. Ryć. 123. 120.nić 3 sekundy. Mocne dociskanie dłoni do siebie. Oddychać głęboko. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej. RR pod głową. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. Ryć.leżenie tyłem. Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). .

. Powtórzyć kilka razy. 130. To samo drugą N. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. RR wzdłuż T. Druga N zgięta pod kątem 60°. Całość powtórzyć kilka razy. ruchem swobodnym. 129. Pw.leżenie przodem. . 128. biodra i kolana zgięte do 90°. dłoń drugiej R na biodrze. na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. 279 .siad na krześle. Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. Pw. Głowa oparta o ugiętą R. Wytrzymać 3 sekundy. Wytrzymać 5 sekund. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N.leżenie przodem. 2. . 3.jak wyżej. . 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. 5. . tylną powierzchnią stawu kolanowego. . 124. Pw.leżenie tyłem. Opuścić do pw. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Pw. RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża. 8. Ryć. druga N maksymalnie wyprostowana. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. Powtórzyć kilka razy. . Odpocząć 3 sekundy. RR wzdłuż T. między stopami książka. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. a. RR oparte o krzesło. Pw. Opuścić nogę. stopa oparta o podłoże. . rytmicznie. Ryć. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. wytrzymać 3 sekundy. potem do środka . .wyprostowanej. 7a. Stopy oparte o podłogę. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. Raz jedna N. Pw. . Pw. RR na udach. Powtórzyć kilka razy. Pw.powrót do pw. swobodnie.jak wyżej. Wznos N ok. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. Odpocząć 3 sekundy. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw. Rytmicznie wolno. .leżenie tyłem. Ryć.leżenie bokiem. starając się dotknąć pośladków. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. Pw.siad na krześle. Wytrzymać 3 sekundy. To samo strona przeciwna.do pw. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym.leżenie tyłem. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża. N przeciwnej . Między kolanami ręcznik.2. Ryć. 126. To samo strona przeciwna ciała.podudzi na zewnątrz.leżenie przodem. 4. b. noga wyprostowana w stawie kolanowym. Jedna N wyprostowana. 7b. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. Pw. a. Powtórzyć kilka razy. Ściskanie intensywne kolan. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. Pw. Ryć. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . 6. Ryć. raz druga. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. . Odwiedzenie jednej N . N zewnętrzna w górze. Ćwiczenie N przeciwnej. 125. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. b. RR wzdłuż T.

siad na krześle. Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. 8. NN ugięte w stawach kolanowych 90°.pod kolano podłożony ręcznik. . Powtórzyć kilka razy. 132. 131. *x.do oparcia z pięty na palce. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy.leżenie tyłem. Pw. Dłonie na udach. Druga N prosta leży na podłożu. potem zmiana NN. Zmiana do pr/ejścia na pięty. 138. Pw. Stopy oparte piętami o podłogę. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. Pw. stopa oparta o podłoże. Ryć. 7. Zmiana ustawienia stóp . utrzymanie oporu przez 5 sekund. potem wyprost. 4.leżenie tyłem. Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund.leżenie tyłem. Wytrzymać 5 sekund. Wytrzymać 5 sekund. RR wzdłuż T. NN zgięte. Naciskanie NN na siebie. RR oparte o krzesło. Powrót do pw. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. . druga N ugięta. 136. Powrót do pw. Rozluźnienie. Ryć. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. Potem zmiana NN. % Ryć. Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. oparte stopami o podłoże. 281 . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. 5. 135. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). Wznos prostej N .Rvc. 3. oparta stopą o podłoże.siad na krześle. Ryć. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże. Jedna N prawie prosta . . Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Pw. Pw.leżenie tyłem.zgiąć w kolanie. 133. . . 134. Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). To samo ćwiczenie drugą N. . potem zmiana ćwiczącej N. 280 Ryć. Ryć. Pw. 6.

Pw. Ryć. Ryć. nie zatrzymując oddechu przy wysiłku. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana.leżenie tyłem. 140.wytrzymać 5 sekund.powrót do pw. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. Stopy oparte o podłoże. Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. Przyciągnięcie N do klatki piersiowej. tułów uniesiony od podłoża. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. . . Ryć. NN ugięte. Zmiana ćwiczonej N. . To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Ryć. NN ugięte do 90°. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. 283 . Pw. Wytrzymać przez 5 sekund. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Pw. RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. Dociskanie stóp do ściany.leżenie tyłem z NN rozwartymi. NN ugięte do 90°. Wytrzymać 5 sekund. . 2.leżenie tyłem. Wyciągając szyję osiowo. Powtórzyć kilka razy. Rozluźniać przez 5 sekund. Odpocząć 3 sekundy. Ryć. rozluźniać przez 3 sekundy. 4. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. Pw.leżenie tyłem. Powrót do pw. 3. Wytrzymać 5 sekund. Pw. Druga N wyprostowana . 282 7.9. Powtórzyć kilka razy. Głowa leży na podłożu. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. Wytrzymać 5 sekund . Rozluźniać się przy powrocie do pw. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. Potem opuścić. l. Powolny wznos bioder w górę. Wytrzymać 5 sekund. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. . RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. RR wzdłuż T. Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. 145. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. . RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. 144. 5. Pw. Pw. Ryć. . 141. Pw. Głowa w przód. To samo strona przeciwna ciała. 139. napięcie pośladków przez ich zwarcie. RR trzymają krzesło. 6. całe stopy oparte o ścianę. stopy oparte o podłoże. Wytrzymać 5 sekund. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód.leżenie tyłem. . oparte całą powierzchnią stóp o podłoże. 143.leżenie tyłem. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha.

Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. 11. RR w przód. Przejść do pw.12. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu".leżenie przodem. . Teren . Wznos T ponad podłogę. do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym.. Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc. Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. pośladki zwarte. Gimnastyka poranna Ryć. Rozluźnić. RR z tyłu. Pw. . Pw. Wytrzymać 3 sekundy. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). 148. brzuch wciągnięty. Wytrzymać 5 sekund. ale według innej logicznej kolejności. Powtórzyć kilka razy. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. .leżenie tyłem. . zakładach rehabilitacji. w wolnym ł średnim tempie. proste w konstrukcji. 147. uzdrowiskach.boisko lub podłoże z niską trawą . Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. Ćwiczenia powinny być ożywiające. Wytrzymać 5 sekund. Wznos prawej R i lewej N do poziomu.klęk podparty. Ryć. Palce stóp cały czas oparte o podłoże. wydech. w szpitalach i na koloniach zdrowotnych. nie mogą być w strojach nocnych. wszechstronne. Pw. Powrót do pw.15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. . Powrót do pw. 3-częściowego toku lekcyjnego. przed śniadaniem i ubieraniem się.klęk podparty. W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. 9. Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych.powinno być bezpieczne.leżenie przodem. i uchy średnio zamaszyste . Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. Psychika człowieka jest „leniwa". nie na przyrządach. 8. ntcoporowe. wdech. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. Pw. Czas trwania gimnastyki . palce stóp oparte o podłoże. 149. Unieść kolana ponad podłoże. żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności.w bok i ugięte w przód. jak i psychicznym. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. splecione dłonie leżą na pośladkach. Ryć. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. sale chorych lub teren otwarty. wyprostowane. Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. 10. Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. Wytrzymać 5 sekund. Opuszczenie pleców (siodełko). Pw. mało wysiłkowe. RR w „V" . 146. palce stóp oparte o podłogę.i ustroju człowieka jako całości. Stopy oparte palcami o podłoże. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. wolny rytm oddechowy i praca serca. Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. . łokcie lekko ugięte. 150. z przewagą ćwiczeń oddechowych. 284 . potem zmiana R i N. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa).

a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących. powtórzyć 3 razy. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej.ruchem przeciągania lekki skłon w tył. Powtórzyć. ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. zewnętrzna R w łuk nad głową. wydech. Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. mówiąc.nie ryba. ale skowronek. . wdech. wypchnięciu piłki.nie ptak. powtórzyć 4 razy.stojąca.punktualnie rozpoczyna zajęcia. woda .sfojąca. Dla osób po operacjach. Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. Objaśnia czynności. 9. Pw. Czas rozpoczynania . układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna.nie zwierzę. Może być umowne powitanie. 3 .odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. o wyznaczonej. 10. 8 . ale krowa. bokiem do ściany.zaciskając pięści.zwrot i marsz w kierunku przeciwnym. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. szczupak itd. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1.półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany. tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem. . Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących. potem zwrot.RR bokiem w górę. łączone z oddechami. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . 5. po dojściu do ściany przeciwnej . Jeśli istnieje taka możliwość.rano. . 6. bez przeciwwskazań. 4 . powietrze . RR w dół: l. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. 6. Miejsce ćwiczeń . Ustawienie . ziemia.stojąca. z niewielkim ograniczeniem sprawności.skłon z pogłębieniem. wznos RR w górę. nie upośledzające chodzenia i stania. zawsze stoi w miejscu widocznym. . przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo. Pw. Pw. 4 . „powietrze. Zespół . 8.zorientowani w terminologii gimnastycznej. 2 . Liczy się indywidualna liczba błędów. Pw. w 2 rzędach lub 2 szeregach. Pw.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. głęboki wdech . 6 drugą N. 7. potem kilka swobodnych oddechów. czy w innych szczególnych przypadkach. powtórzyć 3 razy.zaciskając pięści. .około 12 osób obu płci. opust RR w dół.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. po chwycie. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo.2 grupy pod ścianami. 7-8 . 2. zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego. co żyje w powietrzu. np. tempo dostosować do ćwiczących. woda". U w a g a . 1-2-3 .stojąca.wyprosi T.stojąca. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe. Pw. motyl itd.wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. 2 wolne krążenia głową w lewo. gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). Pw. Przybory . swobodny wydech RR bokiem w dół. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. Instruktor . izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). powtórzyć 4 razy. Liczba osób może być różna.2 lekkie piłki. Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty). Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. powtórzyć 2-3 razy. 3—4 . . . 5-6 .2 klaśnięcia przed sobą. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego. Rozpoczynanie ćwiczeń . ćwiczący idzie na koniec swego rzędu. powtórzyć 2 razy. wiek 18-60 lat. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze .stojąca. nadal w ustawieniu w rzędach.. wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę.pusty korytarz lub sala. Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. 2. RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda. a najlepiej taka. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. . z ruchami RR czy NN. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen. 7. 4 . Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. wesołym nastroju. II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego. lecz w sposób energiczny. stałej godzinie. powtórzyć 6 razy. Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. 4. Rodzaj schorzenia .co żyje w wodzie. ziemia . 3. potem zmiana czynności w grupach. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. 3. Nie powtarzać nazw już wymienionych.powrót. ziemia .różne dysfunkcje ruchowe. gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku. dając sygnał na zbiórkę. kilka swobodnych wdechów i wydechów.co żyje na ziemi. Można zastosować inną zabawę. jedną R przytrzymać się ściany. potem . Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku. ale karp. powtórzyć 6 razy jedną. RR zgięte w bok przodem: 1 .powrót. Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. Warunki zabawy: woda . pies itd.stojąca w rozkroku.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym.powrót do pozycji wyjściowej. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan. Ćwiczenia oddechowe: pw.podawać szczegółowo . to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. RR wzdłuż T. 6 wymachów N w bok. 12. ł l.. 5.

salach chorych. wzmocnienie mięśni ramion. jak wyżej .. z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza). Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach. w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania.naprzeciw siebie. RR wzdłuż tułowia. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. 10 razy 2 Hantle 288 289 . hantle... RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw.skłony boczne głowy. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki . Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach.główna Ćwiczenie 10 Pw.unoszenie głowy w przód i powrót do pw.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu.tk wyżej . Czynności informacyjne . Ćwiczenie 4 Pw. bez udziału pacjentów.. Przybory i przyrządy: materace... powrót do pw. j.. piłki lekarskie. 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania. jak wyżej . szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac. Uwa ga. jak wy/ej . Ćwicząc z dziećmi. jak wyżej . drabinki. Data . stabilizacja stawów kończyn dolnych). Ćwiczenie 2 Pw. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion. żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich. kwiczenie 1 lłw. Czas ćwiczeń: 45 min. Ćwiczenie 3 Pw.. Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna. naprzemienne. ustawiając się nieco bokiem do materaca.naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę . pod drabinkami U wa ga . a potem krążenia do wewnątrz. instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania.skręty głowy w prawą i w lewą stronę. częściowo się opierając. leżenie tyłem. to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace. by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach.wdech. inni są przenoszeni. jak wyżej . Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo .. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. Ćwiczenie 6 Pw. Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany.to należy ułożyć je po obu stronach. 'owitanie. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk. hantle w dłoniach ugiętych RR. Należy bacznie obserwować pacjentów. Wiek ćwiczących: 20-50 lat... Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac. Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach.. jak wyżej. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi. Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami. Ćwiczenie 7 Pw. Konspekt nr . Ćwiczenie 5 Pw. szybkie tempo). wypy chanie w górę hantli.wydech.podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą. drugą ręką pomaga sobie.wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę.krążenia KR przed sobą na zewnątrz. z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac.. jak wyżej . Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku). przodem do środka sali.naprzemienm. Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). w prawą i lewą stronę. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. i zsuwa się z wózka na materac.. przodem w dół .

Ćwiczenie 23 Pw. Ćwiczenie 22 Pw.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. dłonie przy barkach. potem swobodny. głośny wydech. Ćwiczenie 16 Pw. którzy nie mogą siedzieć. potem na zmianę lewą ręką itd. która była w górze nad drugą ręką. RR w bok . jak wyżej. Ćwiczenie 12 Pw. indywidualne. teraz jest w dole) itd. Ćwiczenie 17 Pw. 3. leżenie tyłem. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego).swobodne oddychanie we własnym tempie.opuścić T w dół. RR ugięte.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. leżenie tyłem. siad płaski. żeby mogli ćwiczyć wszyscy. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. RR z boku podparte.głęboki wdech . zbliżona do podporu w leżeniu przodem. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne. jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali. np. RR z boku podparte. leżenie tyłem. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 .powtarzając 4 razy. RR swobodnie w dół. Ćwiczenie 19 Pw. Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. leżenie przodem na brzuchu . powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela).w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. Ćwiczenie 24 Pw. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . siad płaski tyłem do drabinek. Ćwiczenie 14 Pw. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR. na przemian prawą. 2. Ćwiczenie 15 Pw. siad płaski w rozkroku. głowa w przedłużeniu linii długiej T . RR w dół w skos .lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu .wznosy T z oparciem o przedramiona. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak. Ćwiczenie 20 Pw. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. Ćwiczenie 25 Pw.Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. leżenie przodem na brzuchu. 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. leżenie tyłem. Przenoszenie bioder kolejno . Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. RR wzdłuż T . Ćwiczenie 13 Pw. próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. Ćwiczenie 21 Pw.klaśnięcie przed sobą: 1.w prawo i w lewo. leżenie tyłem. RR proste w przód z hantlami w dłoni . oparte o ramiona z hantlami. Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci. według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. siad płaski w rozkroku. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. Próby oderwania bioder od podłoża. w miarę sprawni . leżenie tyłem. także przy drabinkach. siad płaski.

próby oderwania bioder od podłoża. podpórek dwukołowych. wdech nosem. jeśli zachodzi potrzeba . W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń.wózki: wózek trzeba znów zablokować. ale jaka to ryba.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. które powinien sobie sam ustawić. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. Mięśnie te powinny być wzmocnione. jedni wyżej. woda". Kto nie zdąży. RR tyłem podparte. wpływa na możliwości ruchowe. pasa barkowego. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. Powtórzyć kilka razy . Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne . Ćwiczenie 27 Pw. (Bywa tak. Ćwiczenie 28 Pw. Pacjent sam usadawia się na wózku. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". żywym nastroju. wyprostować je. po amputacjach). siedząc jeszcze na materacu. RR wzdłuż T. Swobodne. zwierzęcia. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) .uut piłkę do ćwiczącego. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go. które nic uległy porażeniu. Także im należy pomóc. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach. powiedzieć tylko „ryba".w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. Druga. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. ziemia. U wa g a . 293 . Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. każdy z ćwiczących ma piłkę. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego. Trzeba popchnąć kolano. Zakończenie ćwiczeń. wydech ustami. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. Zakończenie lekcji w pogodnym. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę.osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. Chwyt dłoni przed sobą palcami. chwyt dosiężny za szczebelek. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk.ruchem zamachowym. trójnogów. drudzy niżej Pw. np.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. siad płaski. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. otrzymuje punkt karny. Prowadzący r/. głębokie oddychanie. na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. podsumowanie lekcji i podanie uwag. lasek i kuł łokciowych. leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. tułowia. itd. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Generalnie są to mięśnie ramion. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek.zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. siad płaski. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać). Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. siad płaski przy drabinkach. ptaka. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. Ćwiczenie 30 Pw. i dopiero ćwiczyć drugą nogą).

.podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. RR wzdłuż T. który powoduje odruch obronny. Ćwiczenie 14 Pw. RR zgięte. Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym. RR obejmują podudzia. RR proste przed sobą . . Wytrzymać: 1-2-3. Ruch: l . W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu . np. Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3). zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia.jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. 3 . RR wzdłuż T. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. RR przenieść przed siebie. dłonie zwrócone palcami do siebie. wdech.leżenie tyłem.wytrzymać: 1-2-3.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. . Ćwiczenie 12 Pw. Ćwiczenie 9 Pw.luźno. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 3 Pw.ugięcie RR w stawach łokciowych. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR.leżenie tyłem. NN ugięte. stopy na podłodze. Ruch: l . schowanie głowy między barki. 294 Ćwiczenie 7 Pw. Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. . Ćwiczenie 10 Pw. NN ugięte.wydech. .uniesienie głowy i barków.leżenie tyłem. bez przesuwania RR. dłonie oparte na wysokości barków. 3 . Ćwiczenie 6 Pw. Ćwiczenie l Pw.leżenie tyłem. Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha.klęk podparty. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. Ćwiczenie 11 Pw. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. 295 . RR wzdłuż T. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu. stopy postawione na podłodze. rozluźnienie: 1-2-3. wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. RR wzdłuż T. Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa . stopy oparte o podłoże.powrót do p w. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze.klęk podparty. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. Zasób ćwiczeń. głowa pochylona w przód. dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. którzy mogą już obciążać kończyny. wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze. Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". Ruch: wznos RR ku górze w tył. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). stopy na podłożu. siad klęczny. . .leżenie przodem. RR wzdłuż T. . Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego.wyprost RR. powrót do pw. chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). RR wzdłuż T .leżenie tyłem. klęk podparty. stopa w zgięciu grzbietowym.Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. . .najczęściej w odcinku lędźwiowym.wytrzymać i powrót do pw. Ćwiczenie 2 Pw.leżenie przodem. Ruch: l . lub dla osób pełnosprawnych. 2 . stopy na podłożu. 1-2-3 wytrzymać. Ćwiczenie 13 Pw. musi być zawsze skonsultowany z lekarzem. 2-3 wytrzymać. Ćwiczenie 4 Pw. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała.leżenie tyłem.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa. Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. RR wzdłuż T. polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . .siad płaski. Ruch: przejście do siadu klęcznego. NN zgięte. NN ugięte. RR przy biodrach. powrót do pw. ściągnięcie łopatek. NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. 1-2-3 powrót do pw. Ruch: napięcie mięśni brzucha. 4 . . Ćwiczenie 5 Pw. RR w przód. 2 .

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

Pacjent pochyla się do przodu. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. jak najbliżej tyłu. drugą odciążając podudzia. Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. od strony klatki piersiowej. a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. jak najbliżej poręczy schodów. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku. który pozwala ocenić kondycję pacjenta.do łóżka. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . podkłada ręce pod kolana pacjenta. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. kładzie ręce pod nogi . że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku). potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). test Coopera. ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany .przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana. Przenosi swą miednicę na wózek. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . lecz przodem do schodów. opierając się rękoma o poręcz wózka.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. będące w siadzie na łóżku. Pacjent. popycha się koło na stopniu. Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku . Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta.wędzi schodów. (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy.zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra). Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta. Teraz unosząc przednie koła do góry. W j a z d p rz od em po schodach . Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. przesuwa się na siedzenie wózka. Działając jednocześnie dwiema rękami. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. U wa ga .postawiony z boku i zablokowany. Wózek musi być zablokowany.do siadu na wózku. Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe .

Gdy pacjent już siedzi. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. z j a k k h kroków się one składają. Na sygnał obydwaj pomagający. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. pr/c/. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. stając przodem do pacjenta. osoba pomagająca na dole hamuje. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. a na drugiej wpiera się do góry. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona.stój zawsze na całych nogach. Jedną rękę pozostawia na materacu. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy".eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. chwyta pacjenta pod pachy. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. i podnosi pacjenta do siadu. Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. Ustawia nogi na podnóżkach. W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. w luźnym układzie rąk. lokując swoje ciało na wózku. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. podpierając się na rękach. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. na łóżko.kręgosłup musi być wyprostowany. siada. Dwie osoby pomagające. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego.w skośnym ustawieniu. Wózek zablokowany. stopniowo ustawiając sobie nogi. bliżej pod plecy. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. Poprawia sobie nogi. co oszczędzisz kręgosłup. nogi ugięte. a także osób z rodzin niepełnosprawnych. raczej w bok). Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. Rękę bliższą podkłada pod przedramię. Pacjent zbliża się do wózka biodrami . asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. druga za podnóżek. jeden pomagający wciąga. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. Potem przekłada ręce. które hęd. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. 309 . Podnóżki wózka opuszczone. „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. Jedna stoi przodem do wózka.enos/.j go /bliżały do chodu naturalnego . drugą przytrzymuje się na wózku. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. Jedna trzyma za uchwyt wózka. Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie. łokcie pacjenta zgięte.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. prawa noga. Potem przesuwa się w siadzie. na łóżko itp. jedną rękę opiera na materacu. drugi (od dołu) pcha. Na wózku siedzi pacjent. Podstawowe zasady to: . żeby chód o kulach miał takie cechy. „Techniki przenos/enia". .lewa ręka. a pacjent pomaga. . Obydwaj pomagający wstają. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. . Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. pierwszy pomagający zmienia układ ręki. W miarę możliwości dąży się do tego.

tuż za pacjentem. Kula lewa w przód 4. potem na naturalnym podłożu w terenie. Kula prawa w przód 2. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. Obie kule i jedna noga w przód 2. barki utrzymywane swobodnie.c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Obie kule i jedna noga w przód 2. Prawa kula i noga w przód 2. Prawa kula i lewa noga w przód 2. a w momencie kiedy traci on równowagę . śnieg. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Obie kule do przodu 2. 155. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. pięty dotykają ściany. Noga lewa w przód b) dostawny: 1.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku. Kula do przodu 2. ale nie krępując jego ruchów. balkoniki i wreszcie kule). możliwie blisko. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. piasek). W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. Lewa kula w przód 2. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1. ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. Lewa noga w przód 4. takimi jak podeszły wiek. Ryć. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód . Prawa kula w przód 3. Druga noga w przód d) kangurowy: 1. Asekuracja czynna 311 . Noga lewa w przód 3. Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. Jedna noga w przód 3. 156. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. Druga kula do przodu 3. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków.

157. kroku dostawnego w prawo i w lewo. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta.yn dolnych i przy braku równowagi. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta). Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. jeśli nie występują mdłości. polega na tym. a także siadania i stawania. uczucie fali gorąca. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego. kroplisty pot. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. przygotowane do amortyzacji upadku. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). u osób w podeszłym wieku. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. lepszej wentylacji płuc. np. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta.gdy tr/. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. Inaczej jest. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. B a r i e r k i . Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia. takiej. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. na boki. Ręce lekko wysunięte do przodu. Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. 313 . Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. 312 U w a g a . po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża. np. że chora noga pierwsza wykonuje krok. lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów. kroku dwutaktowego w przód i w tył. potem nauczanie wykroków. Są to pierwsze stereotypy chodu. zakroków. na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. przestawianie nóg wprawo i lewo. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. zastosowanie aparatów jest zbędne. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. pogarszanie się kontaktu słownego. ku tyłowi. Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. bladość twarzy. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). 158.Ryć. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych).cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. Chorą nogę dostawiamy. klęku). Potem „balansowanie" (miednicą .wychylanie się miednicy do przodu. Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. ponieważ uciskają doły pachowe). Należy zwrócić uwagę.

Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych.jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem. 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników. która z obawą porusza się po schodach o kulach. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. chociaż może się zdarzyć. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. to: . . mięśni brzucha. okrągłe i płaskie. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. nie ustalony. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe.stań do niej twarzą . by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku. że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów).Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej.gdy osoba ta idzie do góry .jeżeli schodzi . Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała. Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym.stań za jej plecami (niżej). . Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków. mięśni pośladkowych. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy. i zaproponujesz jej pomoc. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie.

315 .

by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. Zwisy . by nie dopuścić do utrwalenia wady. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. 19. NN i T około 15 minut). Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. f. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. 4. dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. 3) lustro. 9. 7) laski o długości l m. 2) ławeczki szwedzkie. 17. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. Skoki . leczącymi poszczególne wady. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi.zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. 11. np. d) mięśni brzucha . zadaniowa i ścisła).akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi. dla chłopców zaś większą lic/. Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. d. Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. 3. 12. 13.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. głęboki wdech. krążenie oraz ogólną kondycje. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku. 18. Lekcję zakończyć korekcją c/. Równowagę . 5) równoważnie. 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. RR w górę (wyciągnięte przed siebie). Chód i bieg .mniejszenie wady postawy. 317 .2) przywróceniu równowagi mięśniowej. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. e. Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe. np. eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. wzmacniających siłę. 6. 15. -— 7. ale również w czasie kilku. c.szybkie zmiany pozycji. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. 2. Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt.ynn. 14. 4) skrzynie. 5. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. rż. W trakcie ćwiczeń intensywnych . W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. stosować raczej pozycje zwieszone. przerzuty. Zwinność . Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich. mostek. 16. 8.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). 20. RR. Rzuty . Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. co może wywołać bezdech). co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. 10. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu.eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie. a stopy jak najdalej za siebie. b.bę ćwiczeń siłowych. sprawność mięśni. e) mięśni kończyn dolnych . z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp).do 10. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. rozprężającymi klatkę piersiową. leżenie przodem. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu. dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy.

ćwiczenia z obciążeniem. Ćwiczenia równowagi wolne. masa J/2~2 kg. 159. podanie zadań lekcji.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). Ćwiczenia indywidualne. w 2-4 kolorach. . Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw. 162. Zbiórka. RR w „skrzydełka". Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności. szyi.. Ryć. 10 cm szer. z oporowaniem. Marsze . 161. Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi). 15) poduszki do ćwiczeń. RR ułożone w „skrzydełka". Ćwiczenia oddechowe. RR ułożone w „skrzydełka". 2. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. Ryć. Ćwiczenia kończyn górnych. 160. NN proste. wyciągnięta w górę. Ćwiczenia oddechowe. 2. Pw.leżenie tyłem. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych.leżenie tyłem z NN ugiętymi. krata. wzrok skierowany przed siebie. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. 6. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. III część: 1. Ryć. 164. 4. . II część: 1. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). 12) chorągiewki. . 13) piłki lekarskie. 5. Ćwiczenia oddechowe.ze zwróceniem uwagi na stopy. Pw. skrzynia. mięśni klatki piersiowej. 3. 7. 14) sprężyny. klatka piersiowa uwypuklona. ławeczki). 4. 10. 11. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany.. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. Ryć. 40 cm w 2-3 kolorach. Ćwiczenia kończyn dolnych. 2. w 2-4 kolorach.specjalistyczne w grupach (drabinki. powitanie. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1.biegi . 8. Ćwiczenia na przyrządach . na czworakach. 9. Siad ugięty.8) piłeczki o obwodzie ok. Ryć. 4. 12. 3. Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. Ćwiczenia oddechowe. 318 319 . głowa w przedłużeniu tułowia. 3.

.

Ryć. 167. 171. 172. Ryć. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. RR w „skrzydełka' Ryć. Ryć. 321 . 168. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). 165. 166. 175. Siad kleczny. Ryć. Ryć. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". Ryć. 170. 173. 320 Ryć. RR w „skrzydełka Ryć. Ryć. Klęki Klęk prosty. Siad rozkroczny podparty tyłem. 169. 174. Siad równoważny. Siad równoważny z oparciem na dłoniach. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). RR w „skrzydełka".Siad prosty podparty. m Ryć.

.

plecami do drabinki. . Szeroki chwyt RR szczebelka. biodra. głowa .w linii prostej. Ryć.japońskiego" (pozycja niska Klappa). stopy na podłożu. 177. Zwis tyłem. 180. Ryc. 178. NN proste . Ryć. 176. 182. Podpór tyłem. 179.Klęk podparty. kolana -wjednej linii). 181. RR wyciągnięte do ukłonu . Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). barki. Ryć. Ryć. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte. Zwis tyłem z RR ugiętymi.tułów. Podpory i zwisy Podpór przodem. Ryć. Ryć. nogi.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

od O do 30 punktów. Test przesiewowy. . . (Kwalifikację opracowała dr med. .ustawienie głowy. . dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami. Obserwacja dziecka z tylu: . Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu.zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna.ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie. MOiW 1982 r. B. . Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. .W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach . .przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta.ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie.obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona.).ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu.czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). .porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. . .ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa. z tyłu i z boku. .obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie.czy kończyny dolne są ustawione równolegle. opracowany na podstawie oględzin. . .ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. czy stawy biodrowe. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. Obserwacja dziecka z przodu: .ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia.ustawienie bioder: czy jest równe. kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie. mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską. 330 . . czy występują krzywizny.porównanie kątów talii. Obserwacja dziecka z boku: .ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie. . . .ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu.obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie. .obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły.obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła.

Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. oznacza to. szczególnie w pozycjach niskich. jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). mięśnie grzbietu. I stopień zaawansowania.są to głównie mięśnie brzucha. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. złego wysklepienia stopy. przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył.czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha.bocznego skrzywienia i innych wad postawy. jak w pozycji „na baczność". oraz ćwiczenia pasa biodrowego. Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. grzbietu. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. pleców płaskich. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". stabilnych. II. Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). mięśni grzbietu. a 14. jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). jak np. rokiem życia.czy stopy są płasko ustawione. . Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. szpotawości lub koślawości nóg. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. czy nie. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. a wy331 .

Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia.stanie przodem przy drabince.leżenie przodem. c . j . ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok. RR chwyt na wysokości barków .siad ugięty tyłem przy drabince.ciągniętymi przed siebie dłońmi . podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) . h . Głowa i tułów powinny być ustalone. 0. chwyt RR za pierwszy szczebel . chwyt RR szczebla . NN ustalone. najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem.przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi.5 kg).w przód. siadzie lub w klęku .siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach). Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki. Rycina 202: a .wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym).przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody. RR oparte na ławkach przy biodrach . g . Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych.„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody. Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki. RR oparte na biodrach . a barki cofają ku tyłowi. RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR. w postawie stojącej.przeciwko sile ciężkości (grawitacji).wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 . e . wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami. / .leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół).leżenie przodem na skośnej ławce. co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu. RR oparte na podłodze lub na biodrach .wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę.lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni).siad klęczny tyłem do drabinki. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę. NN ustalone.leżenie tyłem przy drabince.„wyciąganie się w górę". i . Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową .siad płaski. b . a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce. Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa.podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa.leżenie przodem. RR w przód na podłodze . RR na wysokości bioder . d .„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód.

np.leżenie tyłem. W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. .darni postawy. przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego. Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi. głową w dół z ustaleniem stóp. skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. rozluźnienie. Ruch: l . uniesienie głowy. Ćwiczenie 2 Pw. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. 3 przenoś laski ponad głową za głowę. NN ugięte. RR za głową na podłodze. chwyt dłońmi krawędzi ławeczki.RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża). drabinkach. leżenie tyłem. / .leżenie tyłem na ławce skośnej. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem. RR w rotacji zewnętrznej. leżenie tyłem . podudzia oparte na ławce. do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. . przedramiona ugięte w dół .leżenie przodem. kolana ugięte.leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. 335 .klęk obunóż przodem do drabinki. e . . wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp. Ćwiczenie 3 Pw. Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących.leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki. raz w drugą stronę. Z użyciem przyrządu: /. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. RR w bok. Ćwiczenie 9 Pw. . to samo na nogach wyprostowanych. Ćwiczenie l Pw. wzniesienie głowy i klatki piersiowej.przenoś NN w bok raz w jedną. Ćwiczenie 5 Pw. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy. oparte na stopach.przenoś NN za głowę. d . RR wzdłuż tułowia .leżenie tyłem. RR ustalone. Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha.próba położenia woreczków na podłodze.wznos RR ponad podłogę. Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. 334 pw.skurczenie RR. tułowia oraz nóg. 4 . . w jednej ręce woreczek.siad okroczny na ławeczce. Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki.leżenie tyłem. T w opadzie. podciągając się na dłoniach.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). .przenoś laski nad barki. RR w dół na skos.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych.leżenie tyłem. 2 . .leżenie tyłem. 5 . h .powrót do pw. przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np. RR swobodnie wzdłuż T. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund. następnie powrót podudzi na ławkę. Ćwiczenie 7 Pw. aż do dotknięcia podłogi . RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej. Ćwiczenie 4 Pw. b . Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół. w dłoniach ciężarek.wznos NN ugiętych.wznos NN). NN .siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach. przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki. mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii. np. Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw. leżenie tyłem . . g .marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki. ruchy pionowe („siekanka"). jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych.leżenie tyłem. kolana ugięte.leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). łokcie w bok. w rękach woreczki. laska pod brodę. Ruch: RR bokiem w górę. Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce. Na uwagę zasługuje pw. a także w rehabilitacji pourazowej. c . z pw. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. kolana ugięte. stopy postawione. piłką. albo też na przyrządach. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem . RR w bok. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. RR w górę. łokcie lekko. w której następuje samostabilizacja łopatek. .ławka gimnastyczna . Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a . chwyt krawędzi ławeczki koło uszu.przejście do siadu) lub dołem (pw.klęk obunóż. chwyt RR za drabinkę.ugięte . Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. ręce dotykają kolan.

RR wysoko na szerokość barków. Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' . Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. 336 Ćwiczenie 7 Pw.rowerek w przód. Uwaga. chwyt za łokcie. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej. R R na karku.rowerek w tył. podud/ia i stopy skierowane do sufitu. głowa w przedłużeniu tułowia.?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. NN zaczepione pod szczebelkiem. Ćwiczenie 8 Pw. .współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). Ruch: wznos głowy i barków. drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. . Ruch: zgięcie nad brzuch . kolana zgięte do kąta prostego. RR wzdłuż T. Ruch: przejście do siadu płaskiego. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. Ćwiczenie 9 Pw. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. . RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. stopy oparte na podłożu. . . . przywierając plecami do współćwiczącego. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. RR wzdłuż T.leżenie tyłem przy drabince. Ćwiczenie 6 Pw. łokcie rozstawione szeroko. 337 .leżenie tyłem.Ćwiczenie 2 Pw. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. Ćwiczenie 3 Pw. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. Odmiana . RR na karku. powrót do pw. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.leżenie tyłem. tyłem do siebie. . aż do uniesienia bioder nad podłoże.siad kleczny dwójkami. wznos NN poza pion .siad prosty tyłem do drabinki. Ćwiczenie 4 Pw. Powrót do pw.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką. Ruch: opad T w przód. U w a g a . broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw.leżenie tyłem. chwyt podchwytem. . j . RR wzdłuż T. Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór. Ćwiczenie 5 Pw.leżenie tyłem. powrót do pw. w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu.leżenie tyłem.

uniesienie T nieco niżej poziomu.leżenie przodem na ławeczce. h . NN ustalone. T od pasa zwieszony poza ławką. nieco z boku. powrót do pw.siad prosty. . RR na karku. zaczepione pod szczebel drabinki. 338 339 . powrót do p w. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. w rozkroku. b . Stopy pod drugi szczebel. /. stopy pod drugi szczebelek. jeden ćwiczący leży przodem.skurcze. skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż.siad prosty.leżenie przodem. Ćwiczenie 12 Pw.leżenie tyłem. RR na kark.siad prosty tyłem do drabinek. potem w lewo powrót do pw. barków. Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T. powrót do pw. powrót do pw.leżący wykonuje skłon w tył. Ćwiczenie 14 Pw.ćwiczenia w parach. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan.leżenie przodem. w jednej płaszczyźnie. RR w bok. Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę. Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo. g . drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . . RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. wytrzymać od 3 do 10 sekund. j . nie pozwalać na „bierny" zwis.zwis podchwytem tyłem na drabince. U w a ga . .leżenie tyłem. podparty tyłem. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. dłonie pod czołem . Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. i . stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. szeroko. łokcie w bok. współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania). NN ugięte do kąta prostego. . . Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. NN wyprostowane.lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). zginanie. czoło oparte na podłodze . wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości.leżenie na skrzyni. wzniesione do kąta prostego w górę. Ćwiczenie 17 Pw. RR ugięte. starać się nie zginać RR. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. np. Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać.zwieszenie przodem na skrzyni. głową do drabinki. łokcie w bok. ruchy pływackie („żabka").leżenie przodem na skośnej ławce. potem w lewą stronę.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). liczbę ich powtórzeń i tempo. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi. . współćwiczący) . Ćwiczenie utrudniamy. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. Rycina 204: a . W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń.leżenie przodem. przodem do drabinki. T od pasa zwieszony . prawy łokieć skierowany do lewego kolana. Ćwiczenie 11 Pw. Ćwiczenie 18 Pw. NN ustalone. czoło na dłoniach. barki również pracują. NN pod szczebelek.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. głowa kieruje się do góry. RR opuszczone. powrót do pw. ważna regulacja oddechu). nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. przekładanie worka nad głową. . d .. NN ustalone. RR na kark. RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. wyprosty RR.Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. e . Ćwiczenie 13 Pw.. U w a g a. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków).zwis podchwytem tyłem na drabince. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). RR na karku. Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). potem odwrotnie. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. . lekki skłon w tył . Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. Ćwiczenie 10 Pw. . W czasie ruchu głowa. to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. Ćwiczenie 16 Pw. RR wzdłuż T . Ćwiczenie 15 Pw.siad prosty. obciążenie jak wyżej). NN ustalone (drabinki. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami. NN lekko ugięte.siad piaski przodem do drabinki. wyprosty rąk. Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. kolejno w prawą i lewą stronę.leżenie przodem. powrót do pw.przenoś RR w górę. mięśni grzbietu. c .skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone.

leżenie jw. 340 341 .leżenie w poprzek na ławce. uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych. dłonie pod czołem . stopy i dłonie oparte na podłodze. wytrzymanie. RR w bok. stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki).leżenie tyłem. b . . potem zmiana N. .napinanie i rozluźnianie pośladków.klęk podparty . d .wznos NN i ruchy pionowe lub poziome. Z użyciem przyrządów: /. c . „nożyce"). wolne przejście do stania. Ryć.wznos N w tył z wyptostem.Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a . e . wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu).przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową. g •. 204.leżenie przodem.pozycja jw.napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka".

współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. g .stanie zwieszone tyłem (lub zwis).wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp. j . skręty. 343 . /.h .zwis przewrotny na linach. d . /. i .pozycja jw.chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów. j . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi. z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód. e . chwyt obustronny .siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków .na pierwszym szczeblu . i . z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną . na skos. NN ugięte (kolano NP założone na NL) .raz prawą.przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą. unik bokiem z RR w bok. w staniu .siad na ławce . b .w siadzie na ławce.podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył.leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki. b . / . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym".uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce.marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem). z wyraźnym przyciąganiem brody.naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie. wyprosty. c .stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) . raz lewą (dobra asekuracja). to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. rozprężającymi klatkę piersiową.podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej.stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego. krążenia stopy. T od bioder zwisa poza skrzynię . to samo z obciążeniem. g . c .„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej.w siadzie.to samo w leżeniu tyłem. d . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a .leżenie tyłem.marsz z wysokim unoszeniem kolan.na równoważni lub ławeczce.zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka).„chód gąsienicy". h .chwyty i przekładanie palcami stóp worka. chwyt stopami piłki .wznos NN i wytrzymanie. z trzymaniem pitki w stopach .zgięcia. j . 342 e .opad zwieszony ze stania . Rycina 207: a . ze skłonem T w przód.rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni. h . z wyraźnym przyciąganiem brody. Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej.marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej.marsz na równoważni z toczeniem piłki. rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę.

w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych. przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód.Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. Rycina 208: a . 208.siad klęczny przy drabince. w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu. 345 . W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu.

e . w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek. dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki . 346 .rozciąganie sprężyn bokiem w tył. NN ustalone przez współćwiczącego. Rycina 209: a . oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech. RR na kolana. wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha. ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań. ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. b .wdech.wymachy RR przodem w tył.wymachy RR na bok. NP wyprostowana. d .wymachy RR przodem w górę. wciągnięcie brzucha. wznos RR w górę na skos. bez obciążenia i z obciążeniem. podskoki. Xa 4—. poza ławką.leżenie tyłem na ławce skośnej. i .leżenie tyłem. głowa oparta na piłce lekarskiej. c . krążenie rąk na zewnątrz ławki. stopy ustalone na drabince.stanie przodem do ławki. wydech. plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek. stopy oparte na podłodze. grzbietu.leżenie tyłem. e . „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię. ręce luźno opuszczone do podłogi .kowym.po wdechu nosem. chwyt oburącz laski. stopy ustalone . wzmocnienie mm. pogłębianie wydechu . Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze. /. bez obciążenia i z obciążeniem. stopy oparte na drabince.leżenie przodem na skrzyni.siad ugięty. biegi. stopy ustalone . rozciągnięcie skróconych mm. W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu.leżenie tyłem na ławce.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. d .podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu.ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego. skłon T w przód.siad okroczny na ławeczce. RR przodem w górę. głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego. uniesienie głowy. oddechowych). RR wzdłuż T . zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego.stanie. g .siad ugięty z lekkim półopadem w tył. c . RR oparte na kolanach lub drabinkach . wydech ze skłonem T w przód. opuszczenie ugiętych RR. b . zniesienie przykurczów. pogłębianie fazy wdechowej . pod szczebel. h . uniesienie głowy. NN ugięte.wznos RR w górę na skos z wdechem.przez wyprost lub skłon T w tył. piersiowych i wzmocnienie mm. powrót do pw.

szczególnie u dzieci. 347 . wznos prostej RL w łuk nad głową . to samo strona przeciwna. NN ugięte.leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach). dłonie oparte i stopy na podłodze . RP ugięta pod głową. NN ugięte. Dzieci na ogół oddychają. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach). powrót do pw.leżenie tyłem. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego). g . woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) .wdech.forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek. sterowanymi i oporowymi. wspomagającymi.wdech. Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. . RR wzdłuż T.oddechy.wznos RR i NN do poziomu . Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu.wydech.wydech. wymagają umiejętnego przeprowadzenia. piórek. Ćwiczenia oddechowe. powrót do pw. .leżenie na prawym boku. bibułek. które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. i .f. h .dla małych dzieci .

RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. NN ugięte. ustami lub nosem. Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. Ruch: oczy zamknięte . Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e . Ćwiczenie 5 Pw. Liczba powtórzeń powinna być mała. żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu).Ć w i c z e n i a w o l n e . opuszczenie RR bokiem w dół . RR wzdłuż T. Pw. Pw. Ćwiczenie 3 Pw. RR wzdłuż T.obniżenie klatki piersiowej. Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak. druga na brzuchu. wydłużony. połączyć z rozluźnieniem. Ruch: oczy zamknięte .leżenie tyłem. .ruchem rozluźnionym .leżenie tyłem. 3-4 razy.siad skrzyżny. Ćwiczenie 4 Pw. Wydech: l . RR zgięte.leżenie tyłem. 348 349 .leżenie tyłem. Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno. RR wzdłuż T. wdech.leżenie tyłem. Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy. 2 . RR na kolanach.swobodne oddychanie. Uwa ga. dłonie na barkach. . (bez zmian układu RR) wdech. Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l . ^ Pw.rozluźnienie. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). . Ruch: pw. oparte stopami na podłodze. Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie.rozluźnienie. . na której spoczywają ręce . . Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw.leżenie tyłem. stopy oparte na podłodze. Ruch: RR bokiem w górę.wydech. RR w górę w skos.rozszerzenie klatki piersiowej. . 2 .polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. pochylenie T . RR skrzyżnie. .leżenie przodem. stanie. . Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi.szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym. Pw. RR w bok. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. Ćwiczenie 6 Pw.siad na ławeczce lub siad klęczny. . powrót do pw. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe . siad. unormowanie pracy układu nerwowego . wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. stopy oparte na podłożu.siad skrzyżny. . U wa g a .rozluźnienie mięśni brzucha. . Ćwiczenie 2 Pw. Ruch: głęboki wdech. dłonie pod brodą.wydech.rozluźnienie mięśni.wydech. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. wydech głęboki. jedna R na klatce piersiowej.napięcie mięśni brzucha.wdech. Ruch: oczy zamknięte . Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e . Pięty cały czas mają kontakt z podłożem.przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych.

.

T i NN w pł. siad ugięty tyłem do siebie..zatrzymanie wdechu 6 . Uwagi metodyczne czas 1. Pw.wdech . jw. jw. NN ugięte postawione na podłożu. 5x Luźne ruchy głową. RR w dół w skos. RR na barki.krążenia RR w przód 5-8 . Opis ruchu. ••v. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. kombinowanej 7.krążenia RR w tył Pw. 2 x p o4 - T prosty a o. staje przy ścianie. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9. Pw. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz.„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2. Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany. Pw. Zbiórka.skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech . 6x 8' Na kocykach. woreczki z grochem (10). Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. siad ugięty. w odległości 3 m. bez woreczka: 1-2 .powrót do pw. RR w dół w skos: 1 . kształtujące RR 6. pięty blisko ściany U Ćwicz. kształtujące szyi pł. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 . kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp. Pw. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. Sprawdzenie obecności.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. dyn. Odliczanie (kolejno i do 2). 3 . leżenie tyłem. barki 3. RR w dół w skos: 1 . Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10). Powitanie grupy Pw. w pł.skłon głowy w przód 3-4 .wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . kształtujące RR 5.powrót do pw. strzałkowa 4.RR na zewnątrz 2-5 3x . Pw. siad skrzyżny.-statyczne T. 0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym. woreczek na głowie: 1-4 . oddechowe 8. twarzą do środka sali. 6 . NN i RR Ćwicz. Ćwicz.wytrzymać 6 . Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz.wydech .opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. szarfy (2).wyprosi RR 4 . samokorekcja Ćwicz. (siad ugięty. 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. wolne tempo Ćwicz.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 . RR w bok przodem zgięte. Na sygnał: na czworakach powrót do pw. kombinowanej ćwicz. podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . Treść lekcji Pozycja wyjściowa.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . jw. woreczek na głowie: 1 .skłon głowy w tył 5 -pw. 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża.powrót do pw. kształtujące RR. porządkowo-dyscyplinujące nc o.

kosz. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi.nożyce pionowe RR Pw. pł. kształtujące mięśnie 10. leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. 19.Tok lekcyjny Lp.powrót do pw. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. następnie przejście przez szarfy od dołu. Podział na 2 grupy.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. pośladki napięte. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . W czasie rzutu NN złączone.powrót do pw. pośladki napięte Ćwicz. palce stóp obciągnięte. stopy pod szczebel. ugięty: piłka na brzuchu. silowo-elongacyjne Ćwicz. broda „ściągnięta" do mostka.wytrzymać 7-8 . r Rzuty 14. RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem.wytrzymać 6 . dłonie oparte o podłoże: 1 . woreczki (po 5). RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka".wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. Zejście z ławeczki. Pw. leżenie przodem. RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 .wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 . przejście przez szarfy od góry. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . elongacyjne i oddechowe. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. Pw. RR w górze: l . Pw. „chód" z piłką w kierunku ściany. stosowane pchnięcia 12. Tor przeszkód. który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17.przejście do półzwisu 4-6 . leżenie przodem. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. głowa nad podłożem. Stopy pod szczeblem drabinki. Dwuszereg Pw.powrót do pw. zgięte. Ławeczka ustawiona skośnie. strzałkowa w tył Ćwicz. 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. rzut woreczkiem do kosza. siad ugięty przodem do drabinki.powrót do pw. 7-8 . Pw. 2' Ćwicz. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami.ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 . Powrót „chyłkiem" na miejsce. podpór w leżeniu tyłem. Wygrywa zespół.wypchnięcie piłki. Opis ruchu. 2 tory przeszkód. leżenie przodem. 4x Biodra nisko . Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. RR w dół. Na czworakach podejście do woreczków. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. kształtujące mięśnie grzbietu 13. twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą. grzbietu. leżenie przodem. 2 . kształtujące 11. RR w dół.

powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. twarzami do siebie „Faraon": 1-7 . wciągnięcie brzucha. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. kiedy poprzednik przedłuży „tunel".wznos RR bokiem w górę 2 . NN złączone Ćwicz.wdech nosem połączony z korekcją osiową . zdobywa punkt. r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". szyja „długa". jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem". Zwis es c 1 "ob "U s/. Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). biodra w przód. złączenie łopatek. oddechowe z korekcją postawy 23.napięcie pośladków. oddechowe 21.wdech . Następny zawodnik może startować wtedy. pośladki ściągnięte. kocyki położone z tyłu za RR. Pw. cofnięcie karku.wydech . wraz z korekcją odcinkową . zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 .wydech ustami głośny. łopatki ściągnięte. uwypuklenie klatki piersiowej. korekcyjne stóp Ćwicz. ŁkN 22. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie. porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25.powrót do pw. barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to.wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 .Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz. stanie tyłem do drabinki: 1 .Dozowanie Tok lekcyjny Lp. ściągnięcie brody do mostka. 3' .wytrzymanie na bezdechu 1-7 . Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa".wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). Zespół. by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć. Pw. Opis ruchu. który szybciej wykona zadanie. 26. gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego .

w których jest basen. piłki większe. żeby ćwiczący nie ślizgali się. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. Daje je przede wszystkim woda ciepła. Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. Powoduje płynność i sprawia. 2.0. deski pływackie. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać. powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). maksymalna l m 60 cm (w dużych). Odciążenie (działa prawo Archimedesa). Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. a w pomieszczeniach. Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. np.na brzegu basenu. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. a wspomagany wydech. do chodzenia po basenie. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. takimi jak długi kij i koła gumowe. 357 . Ryć. powinien być zainstalowany wentylator. co grozi wypadkiem.25 x 8 m lub 25 x 12. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. 210. że utrudniony jest wdech. po urazach stawów barkowych lub kolan itp. zabawki plastikowe. Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach. Zmniejszenie tarcia. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut. 2) nauka pływania.l m (w małych). Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/.niższa. Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to.większe . Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych.in. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących.4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia). Należy zmieniać obuwie na specjalne. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. Najlepiej jest. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. 3. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Ćwiczeniami zespołowymi są m.może być krótszy. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . ćwiczenia w wodzie. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. ochłodzenia wody . dysponującego przyborami.małe . piłeczki gumowe. że ruchy są mniej bolesne. Rozluźnienie. dokładne wykonanie ruchu. drugi .Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. Basen powinien być oświetlony. po jego obwodzie wewnętrznym. Na ścianach basenu. a basen często myty. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa. .5 m.

z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi. Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: . __. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. działanie wentylacji i natrysków. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. c) ułożenie na kole gumowym.Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. ćwiczymy oddychanie przez zabawy. plecy okrągłe i płaskie). . które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. . Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. a ćwiczący traci samoorientację.zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. 6) padaczka. 359 . .bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. . temperaturę wody. czystość. . np. . 3) owrzodzenia. Nauka oddychania. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą. niedowłady mięśniowe). Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie.liczba ćwiczących na jednego instruktora .ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę.najlepiej 8. Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). zaniki z nieczynności). 2) ostre stany zapalne. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. e) ułożenia: 358 . który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. b) zanurzenie w wodzie. . ale nie więcej niż 15. .relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. w basenach krytych również temperaturę otoczenia. 6) ćwiczenia użytkowe. W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne. udzielanie indywidualnych instrukcji.osłabione mięśnie nóg.na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. odliczanie. Samemu nie wychodzić z terenu basenu. . . w miarę możliwości oczy i usta półotwarte.zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. ponieważ bolą one bardziej. wydobywanie rzuconych do wody kamyków. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy. zaburzenia koordynacji ruchu i inne. bjerne lub samoredresyjne). W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu. 2. aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. pożegnanie. . . . 7) niezagojone rany. Po opanowaniu odruchu. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne.na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). 4) krwawienia. broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. Objawy złego samopoczucia. 8) brak zlecenia lekarskiego.schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka. gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce. wskazane. koła).na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. szczególnie stawów biodrowych. a nie odwrot nie.osłabienie mięśni (niedowłady. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą. że pod wodą wydycha się powietrze. udzielanie indywidualnych instrukcji. 2) ćwiczenia oswajające z wodą.schorzenia naczyń obwodowych. . dołączyć swobodne ruchy NN). Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia.instruktor cały czas. 5) gry i zabawy. Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu. Pływanie właściwe. aby jeden z nich był w wodzie.nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. pod wodą wypuścić. 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie. Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . odliczanie. Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. trzymając się barierki.zaburzenia w stereotypie chodu. ciało luźno. . 7) zbiórka.choroby zwyrodnieniowe. Zasób ćwiczeń l. Hartuje organizm. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. . czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości.boczne skrzywienia kręgosłupa.

noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium). gdyż grozi to kalectwem. Zarówno d/ieci. 213. Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących. które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. a nawet śmiercią. 20-25 minut . . zabronić udawania topienia się. W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia.intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń. by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym. 212. Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . możliwości fizycznych.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. gdy woda jest zbyt płytka. dno z przeszkodami podwodnymi. Ryć. . nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: . . . w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . . które nie miały do czynienia z wodą. 10-15 minut .nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym.Ryć.nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym. Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. butelkami. 211.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami. jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi. wieku.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. wodnym.dopilnować. . od ich umiejętności pływania. kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu). Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli).pływanie i zabawy.

Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. broda lekko przyciągnięta do mostka. Poślizg na piersiach. lekki ból w uszach odczuwa się. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. np. ramiona za głową. jak i do osób chorych. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. gdy twarz jest zanurzona w wodzie. Nurkowanie. szamocących ruchów. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. W poziomie. W leżeniu na plecach. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. Rozgarniając wodę ramionami. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. Ciało należy rozluźnić. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. wydech pod wodą. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. nogami wykonując jednocześnie nożyce. Oddychać co 3-4 sekundy. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". potem znów zanurzyć głowę. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). Poślizgi. nie wykonywać gwałtownych ruchów. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. leniwe ruchy ramionami i nogami. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 . głowa zanurzona do linii uszu. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . Dzieje się tak.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. głowa zanurzona do linii uszu. Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. Oczy powinny być otwarte. W leżeniu na piersiach. oddech wstrzymany. gdy ciało jest zanurzone. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach. Zwiększa pojemność oddechową płuc. zarówno osób sprawnych. lecz łagodne. dłonie ułożone płasko. Wykonać wdech.ny sposób. prosto. rozluźniające ruchy ramion i nóg. poruszania się. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. Poślizg na grzbiecie. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

np. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym. poza walorami zdrowotnymi. Dają możli369 . Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego. w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. mają ogromne znaczenie psychiczne. szczególnie dla d/.ieci.

Osoby w starszym wieku. 9. zbliżona do temperatury ciała. najczęściej stojące. 4. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. Dopilnować. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. Regulamin basenu (krytego) 1. ręcznik. 2. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. Styl klasyczny. Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. obserwujący ćwiczących. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. . . . 13. odliczanie. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. temperatura powietrza powyżej 18°. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu.wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. 12. Stale przebywający nad wodą ratownik. przykurczów stawów biodrowych. 370 . 2. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. 4. przejrzysty. kostium i czepęk. Przeciwwskazany w bólach krzyża.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. 14. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. 8. 4. z zapaleniami okołobarkowymi.zapalenia stawów okołobarkowych. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. 5. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. 5. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. Styl grzbietowy. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. które powinny być spełnione. 11. 3. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. Zbiórka. są następujące: 1.możliwie przejrzysta. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. „Żabka na plecach". 5. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. 15. żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. to akweny wodne. Dno twarde. 6. 4. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). klapki. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). bez dołów. 7. poprawę miejscową stanu chorobowego. Teren wody pozbawiony mułów. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. Wskazana w przypadkach dyskopatii. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. 2. często ich liczyć. 10. jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. 3. 2. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. Odpowiednia temperatura wody. Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie.dyskopatii. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych. Kraul. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem. Warunki. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. gdy jest intensywne słońce. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . 3. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. 5. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. 7. Woda czysta . Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. Wskazany w przypadkach: . podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć. wodorostów.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Obserwować. 2. 3. 6.niepełny): 1.paraplegii. Liczba dzieci około 10-12. Styl motylkowy i „delfin". głowa musi wystawać nad wodę. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. . mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. U w a g i ogólne. 6. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi.

371 .

płasko na tułowiu. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących.oburącz. zwiększenie amplitudy ruchów przepony.na plecy. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. chwycić się krawędzi przelewu . U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. Część główna (20-25 minut). Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa). rozłożenie ramion w bok. którzy z basenu wyszli sami. na brzuch. wspierając się początkowo na dłoniach. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . następnie odwrócić się do ściany basenu. wydech do wody. Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . bok. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie. Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy. Potem jest wejście do wody.iej poszkodowane osoby. gdy jest to bezwzględnie konieczne. ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. a po odwróceniu się . gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. poruszającym się na wózkach. na boki). Jeżeli ten 373 . gdzie ćwiczący wchodził do wody.dla zdrowych i niepełnosprawnych. rodzaj niepełnosprawności. deski. W przypadku paraplegii. powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę).pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). ćwiczący (przodem do wody). Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni.sprawdzenie obecności. wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe.ycja skulona) z długim wydechem. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. np. W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu. Potem odpychając się drugą ręką od wody. Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę.na brzuchu lub na plecach. Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy. powinien opierać ręce na barkach asekurującego. Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. pisanie nosem na powierzchni wody. potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu.utrzymania się na wodzie). zakresy ruchomości w stawach. sam opuszcza się do wody. • Leżenie na brzuchu. piłki. na własnych rękach wyciąga się do góry. Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu.koła. Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. Nie można ich jednak nadużywać. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. a w efekcie . Jeśli jest to możliwe. Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. dmuchanie na piłeczkę. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. osobistą motywację pacjenta. stopniowo zanurzając się w wodzie. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. zmienić pozycję na plecy. gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). omówić przebieg lekcji. pomoce wypornościowe przy pływaniu . stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie). pływak sam. podniesienie ogólnej wydolności organizmu. obniżenie tętna. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. ułożenie „meduzy" . pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. leżenie przodem.wydłużony wydech. „śpiewanie" pod wodą. także tych. także mijbard/. 2.leżenie tyłem). Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. który powinien być zabezpieczony matą. a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). na brzuch. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). Pływak. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. Część organizacyjna (5-10 minut) . Prowadzący powinien pamiętać. co powoduje jej wysokie ustawienie. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. później na całych przedramionach. ale i ręce (tetraplcgia). gdy obie kończyny górne są sprawne. bez dotykania dna basenu. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni.

Ćwiczący leży na plecach. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne.umie w każdej sytuacji oddychać. można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy). ustawiając prawidłowo jego głowę. 4.jak wiosło". Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. wydech .ruch jest słaby. zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy. Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. zmieniać pozycję. jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). ucząc całościowo ruchów kraula. nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. U w a g a . w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. Dłonie o zwartych palcach. podejmuje się następne próby obrotu. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny. 2. Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . Wyd e c h . Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą.jest stylem dla osób. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. potem eliminuje niepra375 374 . W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie. Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. ma poczucie bezpieczeństwa. chwyta za barki ćwiczącego. Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch. Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie . utrzymywać się na wodzie. w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą.w wodzie. co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). nie czuje lęku.wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. A s e k u r a c j a . Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową.asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. a oddychanie jest ułatwione. i znów układa się na szerokość barków.kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki.wiosłujący . • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem. pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego. Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. Asekurujący za głową ćwiczącego.można przystąpić do nauczania pływania stylowego . Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. W d e c h .w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego.przy ruchu „odpychającym" . chwytając pływaka za barki. Te c h n i k a p ł y w a n i a . przemieszczają ciało do przodu. 3. Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę. Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. wykonywać ruchy obrotowe ciała. Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. Ćwiczący leży na plecach. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. zaufanie do prowadzącego zajęcia . Gdy oddech pływaka jest unormowany. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka.takim stylem. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym. Asekuracja polega na tym. Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. by powierzchnia odpychająca była jak największa. Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). „Wiosłując" w stronę ud.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry).przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą).

u jego boku. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. są ugięte pod kątem 140 160°. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. i poprowadzić ją energicznie do ud.ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia.na nadbrzuszu. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. który stoi przodem. Można nieco zmodyfikować ten styl.l oddech na 3 ruchy ramion. należy zbliżyć palce do siebie.widłowości. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. szczególnie para. druga może rozpocząć ruch ponad wodą.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. Ćwiczący stoi w wodzie.ochi w układzie ramion kierujących się w przód. w tył w głąb wody. Wykonuje długi wydech do wody. w dół. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. u u tetraplegików . Płaszczyzny wiosłujące ramion. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion. dłonie w tył). Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. Ramiona lekko zgięte w łokciach. asekurujący staje przodem do ćwiczącego.mają oni niesprawne nogi. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to. lekko usztywnić dłoń i ramie. a w drugiej prostuje. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia . potem skręcają się ruchem nawracania (do środka). Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud.enie oporu czołowego pływaka). Z pomocą asekurującego. twarz zanurzona w wodzie.w stronę pracującego w wodzie ramienia . potem unosi głowę do następnego oddechu. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). gdy ręka jest w wodzie.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/. naciśnięcie ramionami na wodę. Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. maksymalnie do l na 2 ruchy ramion.równolegle do powierzchni wody. gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. odepchnięcia stopami od wody w uUad/. zagarniający wodę. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. 376 3. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii . a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej . na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. Osoby dorosłe można uczyć fazami. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. dlatego rytm nie jest zachowany. np. Gdy jedna ręka skończy ruch.i tetra-płegikom . Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego.eniumi rdzenia kręgowego. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. które są wyciągnięte w przód. następnie ramiona przenosimy w bok. W momencie. 2. . Styl klasyczny . Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. Pozycja ćwiczącego jak wyżej.ic „żabki". l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. Jc/eli pływak wymaga asekuracji. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie. wdech. Pływacy / tymi schorzeniami. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę. szczególnie u dzieci.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg. w okolicy środka ciężkości . kierując „mały palec dłoni" do sufitu. Ramiona spoczywają na wodzie. ramionami trzyma się przelewu basenu. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą . Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków.

Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów. Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r. w 1961 r. Sport inwalidzki powinien być bezpieczny. Według Degi. Sontorius (XII w. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki). w 1988 r.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r. w 1980 r. dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży. . Weiss. Spencer (XVII w. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych.-w Tokio (Japonia). Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 . Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim. biegnąc na drewnianych protezach.Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich. Hulek i M. był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji. Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. gdzie w publicznych zawodach . Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville. Prof. Paraolimpiady. rządzą nim specjalne przepisy. aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. w 1984 r.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych. w 1976 r.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną. . Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w.-w Innsbrucku (Austria). w 1968 r.. w tym 33 Polaków. W. M.. w 1927 r. Sport inwalidzki powinien być powszechny.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville.-w Arnhem (Holandia). w 1949 r. . .w Tel-Awiwie (Izrael). Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". Weiss stworzył rehabilitację kompleksową.CZJ 13 czynili się ponadto A. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. 1964 r. Guttmana (na obiektach olimpijskich). Polacy zdobyli 106 medali.-w Barcelonie (Hiszpania). Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. L. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych. regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji.-w Chorwacji. L. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych.-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii . z Anglii. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego. 2. w 1948 r.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville. Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. w 1944 r.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. w 1984 r.-założenie przez dr. w 1996 r.) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów.I Festyn Sportowy w Sierakowie.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W. w 1952 r.-w Toronto (Kanada). w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu. w 1972 r. w 1992 r. Dega: od 1950 r. f w 1950 r.-w Atlancie (USA). które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r. startowało łącznie 4000 zawodników.-w Polsce. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia.w Seulu (Korea). Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr. w 1960 r.biegach . 3. Brytania). Prof.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi .

Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. 3. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna. Niewidomi. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). druga teoria. Osoby ociemniałe. 4. Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. 2. Jedna teoria głosi. Dokładny opis słowny. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. Zmysł kinestetyczny. ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. 5. 381 1. Dotyk (wrażenia całego ciuła). dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego . Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy.-w Lillehammer (Norwegia).od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. tzw. Nauczyciel powinien pamiętać. xc nauc/. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). przygotować do pracy i zadań społecznych. Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. Chorzy psychicznie.-w Innsbrucku. Upośledzeni umysłowo. Warszawa (1980 r.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i.). PSNS „Start" powstał w 1961 r.Europejski Komitet ISOD. ISBA .03. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora.). ECISOD .Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r. Odczuwanie przeszkód na drodze. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta. najlepiej przy zastosowaniu muzyki. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły. które mają poczucie dnia i nocy.Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r. Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna). w dniach 5-14. Organizuje obozy różnych szczebli . układu nerwowego.). Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. Węch (powonienie) i smak. CP-ISRA . powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. Głusi. 3. 2. Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna. czyli zewnętrzna. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. Należy podejmować wszelkie działania. Osoby niewidome. na skutek choroby lub wypadku.ze schorzeniami narządu ruchu. Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji.anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego.systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r. 380 . 3. VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1.1998 r. brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami. w miejscowości Nagano. Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1. 4.-6. rż. w 1994 r.w 1988 r.). dotykowa . CISS . pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego.. dokładnie. Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności. 2. które utraciły wzrok powyżej 5. 5. 3.). Inne schorzenia.

koleżeńskość. 2. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. 8.Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. mowy migowej. 10. jak: samodzielność. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . biegu. 2. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. 2. Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. 6. Dużo ćwiczeń w parach. Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1.wyrabianie takich cech. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. Ćwiczenia należy często powtarzać. 9. kolorowe szarfy. od 12 do 14. Nauka chodu . o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. 383 . rozwój narządu rówriowagi. przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. 7. żeby „zautomatyzować" ruchy. rzut. jakie wynikają ze stanu głuchoty. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. Są to następujące cele: 1. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia).wyrabianie orientacji w przestrzeni. takich jak posługiwanie się laską. trudności w mowie). który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. . zaufanie we własne siły. 11. 5. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . kołach i szeregach. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. . zegarkiem itp. bieg. poprawienie koncentracji. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. sprzętem i sposobem jego użytkowania. skok. mimiki. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności .od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . choroby zakaźne. mowy palcowej. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca.nauka wysuwania nogi do przodu. 3. m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). pisma. Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. upośledzone słyszenie wysokich tonów. narciarstwo biegowe. wytężając wzrok). Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. 2. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne. 3. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. zapalenie ucha. Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej). z uwzględnieniem celów specjalnych. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). łyżwiarstwo szybkie.wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. umiejętność bezpiecznego padania. brak pamięci dźwięków. Liczba dzieci mała. Indywidualizowanie zadań. Umiejętność poruszania się po różnych terenach. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. rozwój mowy na ogół nie zaburzony). W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej".kształtowanie „zmysłu przeszkód". hokej halowy. 4. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. zaburzenia mowy lub brak mowy. natomiast wysokie tony słyszy. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. 4. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. 3. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. 3. wrodzone i nabyte. podzielności uwagi. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie. wypadki. stawiania jej na piętę. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. Wskazania metodyczne. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. jak: chód.

PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego. brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5). A5 Grupa IV . Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. świata i igrzysk paraolimpijskich. maks. Klasa IB .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO). Klasa B3 . . do 15 pkt. a w przypadku podnoszenia ciężarów . działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start".od l pkt. 384 Klasa l A . w następstwie choroby rdzenia kręgowego. schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu.stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta . aby wszyscy niepełnosprawni. ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych.od l pkt. do 20 pkt.rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex . Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .Paraplcgia W grupie tej mogą startować: . Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7. w następstwie urazu rdzenia kręgowego.do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni.obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 . zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. Klasa 3 . którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu.amputacja uda i podudzia. do 3 sfopni wg skali Lowetta.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac).Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. Grupa III .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego.jednostronna amputacja przedramienia A9 . zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta). a w przypadku imprez międzynarodowych . Klasa 2 . maks.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida . Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. .Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej.obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 . Uwa ga . 385 .obustronna amputacja przedramienia A8 . w następstwie urazu rdzenia kręgowego. Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy. do 3 stopnia wg skali Lowetta.jednostronna amputacja podudzia A5 .choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy. Klasa 4 . ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. Klasa 1C .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3). maks. A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl. maks.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5).obustronna amputacja podudzia A4 .całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion. Klasa B2 . Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny. byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn. natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców. do 40 pkt.amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 .uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego. • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.od 21 pkt.3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG. możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową. maks.

zgięcie. Klasa C8 . c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. d) pląsawica. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. Klasa Cl . c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. wyprosi.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). Klasa 6 . Klasa C7 .od 16 pkt. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia.hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy . wyprosi. c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego. b) staw kolanowy . utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej. Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych.zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. b) minimalny niedowład w kończynach górnych.od 41 pkt. przywodzenie.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. f) hemibalizm. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. d) slaw śródręczno-paliczkowy . d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi. lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych.mózgowe porażenie dziecięce. do 35 pkt. Klasa C5 .ąuadriplegia Grupa VI .ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia. przywodzenie.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. maks. b) staw łokciowy .zgięcie i wyprosi palców. wyprosi. 387 Klasa C2 . do maks. wyprosi.zgięcie. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. e) atetoza. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. odwodzenie.spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta .dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. . c) slaw nadgarstkowy . zgięcie dłoniowe.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych.ruch opozycji. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka . do maks. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach.zgięcie. b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia.. dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. c) choroba Parkinsona. Klasa C4 . ale bardzo wolno. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej. 50 pkt. w następstwie urazu rdzenia kręgowego.suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. U w a g a . wg skali Lowella. wyprosi.minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych. c) staw skokowy . b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia. a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. odwodzenie.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie. . Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . 60 pkt. Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej.od 36 pkt.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna). Klasa C3 .zgięcie grzbielowe.zgięcie. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. . . b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej. Klasa C6 . Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe.

Wyszukanie miejsca obozu.doświadczony w pracy z ludźmi. 2. 5.10-14 lat i 15-20 lat). b) staw kolanowy .Inwalidzi narządu słuchu . np. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. c) staw skokowy . ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie.} w prowadzeniu obozu sportowego). długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej.zgięcie.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. podnoszący umiejętności. wyprost. z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu.sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie. 388 . PZN. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice. Do jego obowiązków powinno należeć: 1. dobre wyposażenie. wyrabianie zmysłu równowagi). Klasa L2 .w kończynie dolnej o minimum 20 pkt. 2. Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu . Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej. Klasa L6 . nr 7/8).organizatorzy.skoliozy . III.uszkodzenie jednej kończyny górnej. kondycyjny. deformacja klatki piersiowej. Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany.ze względów wychowawczych .zgięcie grzbietowe stopy. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt.ramowego i szczegółowego. Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności. klub. pomoc. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I. Mogą to być obozy: 1.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. konserwowanie sprzętu). I. Bilans siły mięśniowej obniżony: . Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. wieczory obozowe. schludne pokoje mieszkalne. 3. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe. znający problemy d/icci i młodzieży. przywodzenie. Przeprowadzenie obozu. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. Cross 1997. zgrupowanie przed zawodami.zgięcie. Grupa II . Klasa L5 . Klasa L3 . „Start". Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). świetlica na wspólne spotkania. kierownicy. którzy będą związani z obozem . Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. 4. a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych . u niewidomych.3-4 stopnia. 3.Grupa V . Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. szkoła. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy. rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. odwodzenie.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm. .w kończynie górnej o minimum 30 pkt. U w a g a . Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. koordynacji ruchowej. usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). . atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. wyprost. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. 4. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. funkcjonalne. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . Ułożenie programu obozu . Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. przede wszystkim letnie. żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy .doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. a przede wszystkim ich rodzice. szkoleniowo-turystyczny. zgięcie podeszwowe stopy (wg M.Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej . U w a g a . Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. np. • Okolica powinna być bezpieczna. II. ustalenie terminu jego trwania.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. instytucja zajmująca się turystyką i sportem. Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów).

ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy). mecze piłki siatkowej. 391 . 390 . na którym zorganizowano obóz. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem.wybiera organizator. dyplomów. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań. planu dnia. jak i ich niesubordynację.gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. Można też zorganizować bal przebierańców. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu. 3. w których znajdują się mieszkańcy pokoju. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. . bojaźń. atrakcyjnym programem. pielęgniarka). nożnej itp. Wysłuchanie próśb.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim.). rodzaj sprzętu. na którym należy ustalić: . Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy. Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. który powinni posiadać uczestnicy.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. 7. Na dobrze zorganizowanym obozie. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. ocenę obiektu i terenu. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: .szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych. Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. jakie odbędą się wycieczki (piesze.regulamin obozu. krótki opis przebiegu obozu. Na tablicy informacyjnej umieścić: . Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych.rozgrywki w szachy i inne gry. nazwisk zwycięzców obozu. Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. . Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu.bieżące informacje. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. wręczenie nagród. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę.tabelę z punktami. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Podsumowanie końcowe obozu 1. a na obozie żeglarskim . 6. .dobiera sobie kierownik obozu. tolerancja. . dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. III. na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych). wzroku lub inne potrzebne dane. a ponadto . np. zwycięstwa w konkursach. sporty uzupełniające . Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu.b) kadra instruktorsko-wychowawcza . II. izolacja). jeżeli jest to obóz zimowy . Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. życzliwi. Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego.program dnia. Przeprowadzenie zebrania kadry. 6. . określonego terminem. . ale blisko ich pokoi). 4. 2. kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników.wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu. Wspólnie. wspólna zabawa. programu obozu. c) opiekun medyczny (lekarz. Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. już na początku obozu. a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz.program na najbliższe 3 dni. . 3.narciarsko-turystyczny . rozliczenie finansowe. . określając precyzyjnie: cel obozu. dyskoteki.ramowy plan dnia. które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych.szczegółowy program obozu.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. wyróżnień w szkoleniu sportowym.przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. .to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt). Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. 2. Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. . Zorganizowanie. układu ruchu.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np. regulaminu. .regulamin życia obozowego. wieczory z piosenką. 5.

Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. np. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. należy natychmiast wezwać lekarza. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. jak obchodzić się z paraplegikiem. systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). co pozwala na integrację obu grup. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. są bardzo różnorodne. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. że nie jest to takie straszne. wesoły. wieku itp. rozwijanie aktywności społecznej. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . „Start". Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Dzieci obserwują. salami gimnastycznymi. np. ale także do tego. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi.czapek. uczą ja/.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. Informacja dla rodziców. konkursy. Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. przyjacielski.dy na wózkach. 1. na którym uczą się. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. w tym wychowawczych. gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). a nawet sprawiedliwa. obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . czy obozy rekreacyjno-sportowe. przyjemnie spędzając czas na obozie. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. omdlenia. instytucje. dreszc/e. Ankieta dla rodziców dziecka. Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. rekreacyjnej. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. Medyczna. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych. trenują asekurowane upadki. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej. gorączka.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. które powodują inwalidztwo. w zależności od stopnia zaawansowania. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Dzieci /dobywają 392 . gry w ping-ponga. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność . którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci.w ramach regulaminu obozowego . Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . jak słabość. U w a g a . III grupa . ćwiczą. koszykówce na wózkach. zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności. co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci. robią wszystko. Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. „Chrzest Neptuna" . pływania. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. Schorzenia. IV grupa .Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. II. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. Podejmuje się obowiązków zawodowych. nie dopuszczając do ich przemęczenia. stowarzyszenia i kluby. chusteczek. zawroty głowy. III grupa . jeżdżą na wózkach. podłogę. III. sportowej.gdy zajęcia odbywają się w wodzie. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. 2.osoby z innymi schorzeniami.niektóre zajęcia są wspólne. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności.dobrze się bawili. Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs.dla osób dorosłych i dla dzieci. sedes. zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I.osoby po amputacjach. V grupa . ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. np. Przeprowadzenie obozu.

Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. c) z zaburzeniami równowagi. 3. Pacjenci po amputacji. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. 2. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1.ukierunkowanej na narciarstwo. lecz zmniejsza sieje do minimum. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. b) z nietrzymaniem moczu i kału. po przyuczeniu) oraz sportowo. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. 215. 394 395 łuki płuźne Ryć. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. Należy zwrócić uwagę na to. która ma powiązania z narkotykami. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). żeby ochłodzić ciało. b) jednostronnymi kończyny dolnej. Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. Są to często dziś występujące zagrożenia. jak mają się zachowywać. trzeba mu także podawać płyny do picia. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego.to. .

c) usztywnień kręgosłupa . zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. 5 ruchów odwodzenia itp. na skos. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. 10. dna. II. np. zakażenia.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. T w prawo z rotacją w te samą stronę. Ustawienie w rzędzie. na boki. Pw. 5. Bolesne blizny kikuta.postawa zasadnicza. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. a przede wszystkim wad postawy. Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. Ćwiczenia oporowe kikutów. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. do tyłu. Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. 3. czołowej (na boki). Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. Usztywnienia stawów: 1. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. Aby to osiągnąć. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom.ctni. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). _ Trzeba jednak zaznaczyć. 4. b) stawy rzekome.N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h .jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. jak gdyby były one jedną 397 . proteza . owrzodzenia i nerwiaki. 4. wszystkich zdrowych i inwalidów. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny. Amputacje: 1. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. 7. Wstawanie (uwaga . Pw. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. złożonej (krążenia z różnym wychyleniem).4. co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. 5. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości. w parach.odskokowo. stopy równolegle w gore. d) zapalenia kości i stawów. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. Stany po gruźlicy kostno-stawowej.w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp . potem 5 ruchów prostowania. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. 9. b) stanie na pochylni. c) usztywnienia stawów. cukrzyca.postawa zasadnicza. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. potem na podłwl/e i pochylni). 4). Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. a więc przywodzenie i zginanie uda. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała). z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. Niewidomi i ociemniali. Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. Musimy więc w okresie przygotowawczym. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu. 8. w dół. przewlekłe procesy zapalne stawów. na skos. Pourazowe. 2. biodro w lewo. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). ze skrętem w lewo i odwrotnie. Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. po rozruchu. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. T w lewo. tył).u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. 2. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera. b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. wyczucia nart. można zastosować również sprężyny. 3. funkcjonalnych lordoz.wychylenie bioder w prawo. 5. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. Napr/. potem proteza). 11. . na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku. 3. Padanie przez ugięcie NN do przodu. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. Postawa narciarska . Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. Aby zachować równowagę. 3. Po/ycja narciarska .: 5 ruchów zginania. Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. . 2) oporowe kikutów. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. 6. Słabe i wiotkie kikuty. w dół. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie. Chód po ławeczce z asekuracją. Choroba Burgera.ołowej). Ćwiczenia równoważne. kifoz czy skolioz. Przyzwyczaić do poślizgu nart. bez protez.ególnie przydatne dla inwalidy. gumy. 2. Umiejętne posługiwanie się nartami. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy. l.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. cukrzycy. 2.

dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". „Bieganie" po lasach w każdym terenie. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. ruchoma pięta w wiązaniach.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. Ogólnie przyjmuje się. Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. np. w których znajduje się rozdział pt. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. lekkie buty. a w konsekwencji upadek. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. zahaczanie o śnieg. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. tzn. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. nie tylko w celach rekreacyjnych.łatwiejsze. Instruktor powinien być serdeczny. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. utrudniają nauczanie. Przyjmuje się. P. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. długie kijki). Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. do której przymocowana jest proteza. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania.w Austrii. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. w Innsbrucku . Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. ale i treningowych. nie tylko górzystym. Ryć. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. 398 399 . ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. jego sprawności fizycznej ani wieku. szczególnie na narcie. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. to dla protezy stosuje się inne zasady. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. cierpliwy. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. uzyskując znaczące wyniki. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. Za długie narty zamiast pomagać. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. narty krótkie . podobnie jak dawniej. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. narażając jednocześnie na wtórne urazy. Dodatkowym argumentem.z części ciała. Wiąże się to między innymi z trudnościami. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. Walkowicza. 216. Chojnackiego. Klimczaka i T. do tyłu i do środka ciężkości. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. oraz na trasach zagranicznych. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart.

.

Wklęsłość . Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. Garb .światło bramki jak w slalomie gigancie. Super gigant . np. Mechanizm obrotu nart. D o c i ą ż e n i e . specjalnie przygotowanych. pięknymi krajobrazami. Konkurencja wybitnie techniczna. koordynacja. Ćwiczenia w miejscu. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa. zmiennością pogody.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. zawody klubowe. 9. Jadąc w skos oblodzonego stoku. poziom przemian energetycznych. z których najnowszą jest snowboard. 5. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. Bramki ustawione bardzo rzadko. jazda po łuku.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. 2. 4. Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. właściwości budowy. Tymi czynnikami są: proporcje ciała. 4. Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu. zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. szybkość. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . 2. rotacji ciała. odciążając w ten sposób przody nart. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . termoregulacja. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach .dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). czynniki psychiczne). koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. 6. 400 O d c i ą ż a n i e . Tylko bramki kierunkowe. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. tak że prawie dotykają siebie. Teren pofałdowany . Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. 3.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. aby uniknąć przeciążenia. odciążeniu kątowo ustawionej narty. 3.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki .obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie .czyli wywieranie nacisku nart. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. Próg . a także osoby ociemniałe. ale pod różnymi kątami. jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku.z ośnieżonymi stokami gór. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. pochylając się mocniej w stronę stoku. (Zawody krasnoludków . Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych.narty nieco krótsze. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. Slalom gigant .w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym. Ucząc odciążania.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. ale także osoby niepełnosprawne. najczęściej w Zakopanem. Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. polega na rotacji nóg. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. zarówno osób pełnosprawnych. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. Trasa szybka. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. 7. Slalom . Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. Trasę przejazdu pokonuje się szybko. inwalidzi po amputacjach kończyn. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. zabezpieczona. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. w zależności od potrzeb i możliwości zawodników. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. różne rodzaje nacisku na podłoże).erzej i na krawędziach wewnętrznych. Bieg zjazdowy. należy prowadzić narty s/.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . 8. Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. zwiększyć nachylenie krawcd/i nart. czyli skrętu. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. np. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu. uprawianą zarówno rekreacyjnie. w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart.Koziołka Matołka dla małych dzieci.prostować nogi tak. W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. wyjeżdżając 7 wklęsłości . bramki wąskie.bramki o szerszym świetle. Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . 401 .

Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną. podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach. • wzrok jest skierowany przed siebie. aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. lekko rozszerzone. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. Gdy stok jest bardziej stromy. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. biodra i nogi. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. które są ustawione równolegle w poprzek stoku. przesuwając ślizgowo narty. poprzecznie do linii spadku stoku. ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. sterować świadomie ciałem. 30 do 40 cm od narty dolnej. • kijki trzymane są równolegle względem siebie. Wjazd na przeciwstok .ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. dolny kijek wbić powyżej górnej narty. a druga na uchwycie kijka . należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. z rozluźnionymi mięśniami.podnieść się do góry. Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. odstawiając jedną i dostawiając drugą. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony. starając się upaść ku tyłowi na bok. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. Tułów jest lekko pochylony do przodu. czyli od linii spadku stoku. trzymając górną rękę na talerzyku. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. Zawsze należy pamiętać. a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. Lekko przytupywać nogą wykroczną. dłonie na wysokości bioder. należy narty mocniej „zakrawędziować". Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . • większe obciążenie narty zewnętrznej. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. kolanowych i biodrowych. W drugiej części fazy sterowania. • tułów jest lekko pochylony. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu. 402 .

Unikać pozycji ciała w odchyleniu. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny. Skręt dostokowy . utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . tym mniej hamuje). 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. Gdy śnieg jest głęboki. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym. które powinny być ugięte. Nie odchylać pozycji ciała. Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy. Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. im stok jest bardziej stromy. Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej.dojechać do linii spadku stoku. Jadąc w skos stoku. z małą prędkością). przenieść ciężar ciała na jedną nartę. lekko zbliżone grotami. rozpocząć skręt. kolejno należy rozsunąć tył nart. kolejno należy obniżyć pozycję. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk. na łagodnym . Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód. oprzeć piętkę narty na śniegu.mniejsze rozsunięcie nart. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. i równomiernie obciążając narty. Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . który do- .większe rozsunięcie nart. W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart. Jazda w skos stoku . należy przed tym zwrotem uklepać „platformę". i pług hamujący . Patrzeć przed siebie. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. aż do zatrzymania włącznie. stosując układ ciała wysoko-nisko. stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. bardziej obciążyć nartę dolną.wysoka i niska pozycja. Gdy jedzie się w skos stoku. jednocześnie kierując kolana do siebie. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. Wyróżnia się plug ślizgowy . Należy pamiętać. należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej. nie pozwalać na obsuwanie się narty. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. Służy do zatrzymywania się. dalej skręcać na nartach poszerzonych. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym. Jadąc w spadku stoku. a nawet zbliżone grotami. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. Jadąc w skos stoku. Kolejno: obciążając nartę górną. Gdy stok jest płaski. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. obrócić ją w kierunku przeciwnym. gdy śnieg jest be/pieczny. Ześlizg boczny .stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy.zmniejszać. kijki ustawione równolegle. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. trzymając kijki równolegle. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków.na stromym pogłębić. Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). z małą prędkością i tylko wtedy. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. nie wysuwać narty zewnętrznej. odsuwając jedną nartę. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. Kontynuować skręt.wykonuje się w układzie dostokowym. który wprowadza narty w skręt.druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. należy przyjąć pozycję podstawową. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie. Należy pamiętać. z małą prędkością.

405 .

przytupywanie. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. czwórkami.z przodu. najpierw zmiana w chodzie. Narty Bobo. Wykonuje się go. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. • wiosłowanie . Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. same proszą o kijki. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. 407 . • jazda na jednej. może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach. • . Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. już dla 3-latka. pierwsze kroki na małym pochyleniu. Nie ma znaczenia.jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. np. potem instruktor. ciągnięcie za dzioby nart. potem w zjeździe. 406 Ryć. „Zabawa w sanki". Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz.tyczka trzymana jak wiosło. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. gdy oswoją się z jazdą na nartach. ciągnąc za kijki partnera. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. podpatrując dobrych narciarzy. przysiadanie. Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). Najpierw z przodu dziecko. skoki obunóż. dwójkami. trzymana obiema rękami w połowie długości. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. obniżając pozycję. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. linki). do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. potem na drugiej narcie. • jazda pługiem szerokim i wąskim. hamuje drugim końcem po śniegu). bardziej obciążyć nartę zewnętrzną.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. baloniki. Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. kierowana przez instruktora. ćwicząc długie i krótkie skręty. • . trójkami. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. dogoń mnie". potem węziej). który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. potem z podaniem rąk . wykonywanie ruchów wiosłowania. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle). Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. 217. potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. np. Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. a nie odsunąć.

Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. Metoda kontrastów . Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej.ne i psychiczne. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. Metoda prewencji . Gdy poinstruuje się dziecko. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . Wojciecha Fica. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek. ale szybko regenerują siły. wykonywane w szerokiej pozycji. np. Potem.zarówno przez ludzi zdrowych. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną.„krystianii" . Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń.nie umieją one długo jej skupiać. wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. stanu psychicznego tych osób.• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart. 408 5. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Nauczyciel powinien zrobić wszystko. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. Zachętą dla dzieci jest pochwała. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). jak i inwalidów. W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Uwaga dzieci jest rozproszona . Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana.od śmiechu do płaczu.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. przeprowadzenie rozgrzewki. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. jadąc ze średnią prędkością. żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. 3. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). pozycji płużnej. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu. Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji. Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi.z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą). • dzieci bawią się w „pociąg".no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu. 4. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych .jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu.ich możliwości fizyc/. W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. 6. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. Jest to ewolucja dynamiczna. łączy szybko pojedyncze skręty. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów. Potem dziecko. rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku.dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. gdy dziecko jedzie przez tyczki. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu . w których może wystąpić niebezpieczeństwo. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. 2. Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. 409 . mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. Gdy najazd jest szybki . Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi.

Od 1961 r. Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. AWF Kraków. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. to drugiej narty lub obu jednocześnie. Lichtensteina pt. jak i osoby zdrowe. Na ogół zawodnik biegnie sam. Pierwszą osobą w Polsce.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. kulonarty). jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. którym należy sprostać. Cross 1996. którzy osiągnęli „metę". Kabscha. Wbrew pozorom. Ale trzeba też być pewnym. istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski. protez i aparatów ortopedycznych. żeby skutecznie jeździć na nartach. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. nauczyć się ich zakładania do wiązań. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . Utrzymanie prawidłowej sylwetki. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. Osoby. gdzie jest tył i przód narty. ale także osoby ociemniałe. mogą mieć tylko psychiczne bariery. Osoby ociemniałe.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera.jeden na jednego". dziękują swoim trenerom. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. które organizuje zrzeszenie „Start".stosownie do sytuacji. kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku . obawy. czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . specjalistycznej wiedzy. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. Cieszą się oni.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . w corocznych turnusach narciarskich. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. w których będzie umieszczony jego but narciarski. a nawet korytarza. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. można dowiedzieć się z artykułu A.wymaga profesjonalnej. „rzucają" współzawodnikom na szyję.zarówno w celach rekreacyjnych. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. Reakcje zawodników. sam musi dobrze jeździć na nartach. jak i zawodniczych . muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. 4. 3. które nie widzą od urodzenia. inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. Amerykański system nauczania. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . ułatwiające zachowanie równowagi. można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. Obecnie. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. długością nart. 2. Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji.tym wyższa sprawność i rozwój). „ABC narciarstwa. żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. nie prostując kolan.w dobrych warunkach terenowych. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. W naturalnych warunkach . „Zbadać" kształt butów. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania. być przewidujący i przezorny. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. wykładowca narciarstwa). Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. Musi zorientować się. Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. zapoznać się z jego kształtem. była dr Janina Tomaszewska . są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. Chojnacki.na śniegu . ciężarem nart. nr 2. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy.to pierwsze zadania. chodzą „chodem kogucim". często mają one wady postawy. W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . Osoby ociemniałe. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. bardzo dobrze tłumaczyć. w zależności od tego.

Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. Nauka jazdy techniką równoległą.skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. szorstkość powierzchni. nauka jest bardzo ułatwiona. lekko zapadające się w śnieg. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. pamiętać o istnieniu przeszkód. aby u/yskać pozycję wyjściową. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/.sJaw mul około 30 cm.tyłem. śnieg i lód. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. 5. omawiając jego kształt. 413 . które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. takich jak schody.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. zapoznając go z terenem i krajobrazem. Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). 3. odwzorowujące wykonane elementy) . Kijki. obejmując jego tułów. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. garby. Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. Ko/. Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. Należy od początku korygować promień skrętu. Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą. Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki). Wyciąg. Po tej wstępnej nauce . która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. Należy sprawdzić. podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. Właściwie układa się narty. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. kije narciarskie wbite na wysokości ramion. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. lub jechać z tyłu.jest to oryginalna polska metoda nauczania. Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. instruktor staje poniżej ucznia. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną. Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu.do ucznia. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. 2. Uczeń ćwiczy skręty. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. Zwraca się uwagę na technikę . po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . Po stwierdzeniu. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. jak podczas chodzenia. Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. trzymając tyczkę slalomową. a same narty. 1. pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu. nie uciekają na boki. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. życia codziennego . które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. obciążając nartę z nogą wykroczną. tuż za uczniem. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. łatwo zrozumiałą dla uczniów. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem.on sam musi podjąć decyzję. zmiany nachylenia terenu. potem samodzielnie łącząc kilka skrętów. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. budowę. staramy się wyeliminować. Instruktor zjeżdża przed uczniem . Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego.najlepiej z instruktorem. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. Zarówno przy wsiadaniu. Można jechać obok ucznia.uczy się łuków płużnych. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. Zapoznanie ze sprzętem . Nie należy brać ucznia pod rękę . Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie.rodzaj „człapania". wspomaga odciążanie. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. 4. Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. której uczeń dotyka. dopiero przed następnym skrętem. W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu .

Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. Końce nart stanowią oś obrotu.• z dłońmi splecionymi na karku. stosujemy trzy rodzaje kroków. tzn. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. W końcowej fazie jazdy. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi.ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. powrócić do opuszczonego toru. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. mniej lub bardziej stromego. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. Krok z odbicia. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. podpierając się kijkami. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. ręce ugięte w stawach łokciowych. włączamy bezkrok. bardziej z tyłu. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. • Podejście rozkrokiem w przód. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. przestępowaniem. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. swobodnie złapać równowagę i. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. do pełnego ich wy prostu. Jest to niezbędne. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. Ćwiczymy pełny obrót. o łagodnym spadku. Tułów pochylony do przodu. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. • z rękami w kieszeni. 414 .lewa narta i odwrotnie. lecz zdecydowanie krótszy. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. a więc o 360°.

Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. c) biegnąc z boku. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). Cross 1996. a bieg bardziej bezpieczny. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. 416 . Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń. b) biegnąc za niewidomym. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. 5. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. 8. Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. bezpieczne. którzy pieszo schodzą w dół. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. zatrzymaniu się na stoku.wewnętrzne krawędzie nart. nawet chwilowym. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. bez słownej korekty. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. nr 2). Lichtensteina „ABC narciarstwa. Wypadki W razie wypadku każdy. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. patrząc w górę i w dół. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. 2. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. 9. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. o łagodnej konfiguracji terenu. powinien poszkodowanemu służyć pomocą. 4. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. po sąsiednim torze. jak i odstokowej. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. musi ustalić taki tor jazdy. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. 3. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. kto znajduje się w pobliżu. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. 7. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych.naków narciarskich ustawionych na trasach. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. po stronie lewej lub prawej. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. lecz w takiej odległości. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". po sąsiednim torze. Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. na której spoczywa ciężar ciała. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. 6. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym.

• niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. poszkodowany. 418 . U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. • całkowicie usztywnione kolano. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe.zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego. • niedowład. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. zawodnicy. obojętnie czy sprawca wypadku. wg testu funkcjonalnego. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. 3 ISMWSF. w jednej kończynie. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. ale lżejszą niż LW l. U w a g a . LW XI: 9-15 pkt. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. LW XI. lub równoważne uszkodzenie. LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. • niedowład. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. • zawodnicy. artrodeza kolana i biodra. wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. LW XI. Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. • jw. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . 4 ISMWSF. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej. Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. ale diagonalnie (skośnie). W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy.. czy też świadek. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. Uw aga. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. lub równoważne uszkodzenie). którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X.z lekką niekorzyścią dla siebie . 419 • obustronna amputacja podudzi. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych. Klasy LW 10. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt.10. jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. obejmujący klasy LW 10 i LW 11. LW XII stosuje się jedynie wtedy. Klasy LW X. Stwierdzenie tożsamości Każdy.

Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan. Narta snowboardowa jest szeroka.do slalomu. 6 ISMWSF.kobiety (wg opracowania M. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. 30 Maks. i 4.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. Od 1998 r. a potem ruch zbliżony do padu .400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. 8 CP-ISRA. butów miękkich zaś do skoków. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. Maniak: „Co dla kogo".specjalne. nr 2 i 3) Snowboard . Klasa B2 . którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. nieco ugięte.starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu. dużej płaszczyźnie. wykonane świadomie według pewnych reguł. bez muld. Nie wolno upadać na pośladki. ale i niezbyt miękkiej. Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy). Opanowuje się technikę. stawy łokciowe w górę. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. drugiej w tyle . 5.mają podwinięty tył i przód. W u p a d k u w p r z ó d . B1-B3. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. 2. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. szerokość . W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. klasom LW l. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych. super gigant.mężczyźni. żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . gdyż pro/. a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną. 8 CP-ISRA). Cross 1998.przy skręcie w lewo. K 35 K 8-12 m Min. 40 M Maks.uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych. Należy też eliminować upadki na kolana. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom. LW 11: 12-18 pkt. nic tylko turystyczno-rekreacyjną. a nawet do tyłu. zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. 7. 5.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. kolanowych i skokowych. 3. przedramiona lekko opuszczone w dół. 35 M Min. 3. 8 m * M . 4 ISOD oraz klasom 4. Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. 4 ISOD.w małym rozkroku. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . 5. Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty . które zmniejszają ryzyko kontuzji. także snowboard jest dyscypliną olimpijską. W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo .w prawo lub w lewo.LW XII: 16-18 pkt. S k r ę t . Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. zawodnicy. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie. rotacja w lewo . która noga ma być nogą wykroczną. slalom gigant. o małym kącie pochylenia. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań).350-500 m M 350. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. Przed ustaleniem.2.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła.najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją.wykonać ruch ugięcia nóg. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka.do skoków . Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. 2) deski miękkie . wg testu funkcjonalnego. 7. Ważna także jest grubość i elastyczność deski.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde . Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa. Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt.i to nawet kontuzją kręgosłupa. ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). Należy uważać na nadgarstki. wg testu funkcjonalnego. K .czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą.przy skręcie w prawo. które odpowiednio zgina się i prostuje. Klasa B l . wg testu funkcjonalnego (klasy 4.przy różnych układach stawów biodrowych. 6 ISMWSF i LW 1. slalomu giganta i slalomu równoległego. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym. jednak technicznie inaczej są rozwiązane. Wi ą z a n i a . druga noga zakroczną. 420 . żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. o lekko do góry podwiniętym przodzie. ale i sportową. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni. U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo. nie za twardej. Klasa B3 . Zasadą jest.

kształtowały te cechy. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej. a przede wszystkim .testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. Dyscypliny lekkoatletyczne. kolanowym i skokowym. rzut oszczepem (K + M). Weissa . że powinno dążyć się do tego. zespoły i funkcje ruchowe. które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. także po upadku ćwiczącego.prof. skok w dal (K + M). trójskok z rozbiegiem (M).szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych . 3000 m (K). wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach.inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. jako dziedzina ludzkiej aktywności. Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. skok wzwyż (K + M). 422 . Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . 400 m. „Nie chęć osiągnięcia rekordu. który . Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym.nie szkodą mu. rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. 800 m. Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. kosztem utraty zdrowia. Sport. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę. Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną.także pełnosprawnymi. 5000 m (M). W. pchnięcie kulą (K + M). obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi .„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem". Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki. Degi i prof. Od 1996 r. które uprawiają osoby niepełnosprawne. żeby dyscypliny sportowe. Specjaliści rehabilitacji uważają. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. 1500 m. W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet". rzut dyskiem (K + M). M.jest czynnikiem psychoterapeutycznym.

na dwóch torach. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1.zawodnicy potwierdzają. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. ustawia go w kierunku strefy odbicia. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. pomiaru dokonuje się od tej linii. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. sędzia zezwala na skok. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety. 423 . Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku. Jeżeli znak. Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie. Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. i stanowią „jedność". Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. daje wcześniej znak. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. który jest oddalony l m od skoczni.22 x l m. sygnał dźwiękowy . a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu. W chwili. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. jaki pokazał biegacz. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. okazuje się błędny. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas).0 kg 7. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. gdy zawodnik dobiega do niego. co grozi niebezpieczeństwem. że rozpoznali kierunek biegu.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4. Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem. Gdy kierunek jest prawidłowy. Osoba przywołująca.

100. W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu.2 punkty miejsce VI . Dystans: . Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę .Pchnięcie kulą. bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. styl klasyczny 50.mężczyźni: 6. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę.sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać). Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski". sitzball (gra w piłkę na siedząco). Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost). Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami. klasycznym. W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm.mężczyźni i kobiety .5 punktów miejsce III . grzbietowy 100 m. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody.l punkt. 424 B o i s k o . Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco. Drugim „sportem mocnych ramion. Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem.dopuszcza każdy rodzaj pływania. Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie. 400 m. Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. którzy mają rakietki przywiązane do rąk. W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart). przed południem. Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. 400 m. mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. siedząc na sledge'u. Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np. by mogli odpocząć. W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd.4 punkty miejsce IV . 5 osób na wózkach). poza pływaniem stylem grzbietowym. w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. Styl dowolny . 425 . Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA). Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. 8 i 12 km. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną. przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących. czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni . Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). siatkówka na siedząco. Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. motylkowy 100 m.odbijają się od lodu kijami. . L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. Osoby niewidome uprawiają biatlon. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast.3 punkty miejsce V . Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. siatkówka na stojąco.kobiety: 6 i 8 km. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek. po południu. koszykówka na wózkach. Stanowi prostokątną. zmienny 200 m. 100.7 punktów miejsce II . Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. Uprawiają także łyżwiarstwo . motylkowym. w których odbywają się zawody. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. twardą powierzchnię 25 x 13 m.z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). 400 m stylem dowolnym. a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk.

a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. równolegle do linii końcowych. drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. 6. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. D r u ż yn y. W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. na której bramkę wykonywany jest rzut. s t r e f y rz ut ó w. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. mierząc w kierunku bramki. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. . Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. szerokość maty l m. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. l i n i a środkowa.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. A t a k . M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. Nie wolno ich sygnalizować. C z as t r w a n i a gr y. łańcucha. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach. Mecz składa się z dwóch okresów gry. . W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. R z u t y. P u n k t k a r n y. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. .zawodnik świadomie zwalnia grę. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. przez które dźwięk przenika na zewnątrz. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. O b r o n a . Nie wolno im jednak tworzyć tzw. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty.20 m. Rzut wolny przyznaje sędzia główny. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika.B r a m k i . Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. po 7 minut każdy. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy. oddalonych od nich o 3 m. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku.33 m.5 m.piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. P i ł k a . Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . podczas lub natychmiast po rzucie. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). Po trzech przyznanych.napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. 9 m). Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. Liczba zmian jest dowolna. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. Bramka (gol) uznana jest wówczas. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. P r z e b i e g g r y. lecz nie wykonanych rzutach rożnych.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. B r a m k a r z oraz obrońcy. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. wybicie lub wykopnięcie jej. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie. . Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału. w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej. 427 . 218. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . Ryć. a długość 2. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca").

66 cm. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie. po gwizdku sędziego głównego.5 punktu. Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. Drużyna. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: . konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. jak i poza nim. a podnóżków 11 cm. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów.kontuzji zawodnika. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. których suma punktów nie przekracza 14. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. kontaktu fizycznego. Weissa. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. kozłowania. Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r. . lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. 219.. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm. redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. średnica koła . Gra zostaje wówczas przerwana. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony. który zajmuje miejsce bramkarza. która uzyskała trzy rzuty rożne. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich.4. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. numeracji zawodnika i wózka. w Konslancinie. zmian czasu. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu.5 pkt.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. „ —r . Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku. W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. Ryć. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. również rezerwowy. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. . faulu z powodu przewagi fizycznej. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. Klasyfikacja służy temu. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville. Drużyna lic/y 5 zawodników. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji.5 punktu. Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). aby zawodnicy mogli zorientować się. Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki. 429 . W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. bez względu na faktyczny wynik gry. bramek. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. wymiany piłek. najsprawniejsi . której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników.. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. Najmniej sprawni otrzymują l punkt. objaśniając dlaczego to uczynił. najsprawniejsi . W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego.5 pkt.zmiany zawodnika. Uwagi uzupełniające. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana. rzut jest nieważny. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). Zmiany te dotyczą porus/. Do Europy dotarła w latach 50. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej.poruszenia mat.5 punktu. gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat. S ę d z i o w i e . a drużyna gra w osłabionym składzie. w którym miejscu boiska znajduje się piłka. niesportowe zachowanie się.ania sic.4-4. podważanie decyzji sędziego). dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1.

jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. Zawodnik posiadający piłkę musi. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e . może jeszcze przesunąć się w przód. . kozłować ją. Jedną ręką obracać koła wózka.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w. Może nastąpić wtedy.zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. barku. Zawodnik. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . . zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej. Zasadą jest. powinien być zdyskwalifikowany. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. Jeżeli zetknięcie fizyczne /. Nie wolno również przeciwnika trzymać.traktowany jest jako ostrzeżenie.rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego. .z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. obracając koła jedną albo obiema rękami.z wyjątkiem zatrzymania . podawać. Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. Jazda z piłką. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. spowoduje zetknięcie osobiste. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. a nie między kolanami. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. popychać. . utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest .eciwodleżynową). jadąc wózkiem do tyłu. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 . gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. . gdy piłka leży na udach zawodnika. jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. Kozłować piłkę dwukrotnie. K a r y. wykorzystując szybkość wózka. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j .takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane. który chwycił piłkę podczas jazdy. powinien być ukarany.karany jest dwoma rzutami wolnymi. a nie na kolanach. . Kozłowanie uważa się za błędne. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę.umyślny najazd na przeciwnika . z wyjątkiem takiej sytuacji. Przekroczenie tego przepisu jest karane. Gdy zawodnik spadnie z wózka. . poruszając tylko jednym kołem. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). rzucać do kosza. Kozłować można dwoma sposobami: 1. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. . dwukrotnie obrócić koła wózka. Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. Obrót. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. gdy zawodnik: . Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny. K o n t a k t f i z y c z n y. 2.odbija piłkę oburącz. że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: .w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób. poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. Jeżeli broniący zawodnik. jeśli zawodnik posiada piłkę. ale tylko przed wykonaniem rzutu. Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. Piłka powinna być położona na udach zawodnika. W tym czasie może on piłkę chwytać. Jazda na wózku. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. zawodnik musi wtedy piłkę podać. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem. który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. . której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. . najeżdżać na niego. przestrzegając następujących przepisów: . popełnia przewinienie umyślne.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. który zasłania. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone). Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste.zawodnik. który chwycił piłkę nie będąc w ruchu. Zawodnik. Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu.2. Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. a następnie położyć ją na kolanach i maks.zawodnik.jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. Zawodnik.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika. K oz ł ow an i e p i ł k i .jako jazda. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka. . nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza. trener ma prawo wejść na boisko. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami).zawodnik. Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się. poruszając się po boisku.

Ważne jest. 220. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. który wypadł z wózka. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. minimalną niepełnosprawnością (np. Piłka nie może odbić się od podłogi. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki.tzw. 433 . Bada się: siłę mięśniową. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. Europy. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę. gdy drużyna wykona rzut do kosza.. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. stawy rzekome. dolnej(-ych). Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw.lejnych numerów. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). jak i kobiet. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. a w 1980 r. żeby suma punktów. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. Podczas turniejów nieoficjalnych. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). Otl 1993 r. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem. Drużyna liczy 6 osób. ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. po amputacjach. w 2000 r. to zalicza się go do grupy „A". bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach). Wysokość rozpiętej siatki 1. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem. może unieść pośladki. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. niedowład. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. Zdobyła popularność na całym świecie. niedowłady . Zawodnik. Jest urą szybką. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. he-miplegia. Akcję należy uznać za zakończoną. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. którzy siedząc na parkiecie. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. towarzyskich. W drużynie gra 6 zawodników. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. spastyczność 1-2 stopnie . dynamiczną. Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. atetoza. monoplegia. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. zakres ruchu. nic przekraczała 19. Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską.5 cm itd.grupa CP-1SRA). które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. regionów. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r.ycji stojącej. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata. w Delden. pasjonującą. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. z krótszą kończyną. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. Grupa Les Autres (minimalna diplegia.15 m dla mężczyzn i 1. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. weszła do programu paraolimpijskiego. Boisko do gry 5 x 8 m. w Holandii. ale dopiero w 1978 r. Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. różnice w długości kończyn. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu.05 m dla kobiet. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. została ona zaakceptowana przez ISOD. za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". z podłożem. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A").

(Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco".82mbarlubhPa). Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. w pionie nad osią linii środkowej. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. Linia środkowa .minimum 3 m z każdej strony. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. gdy uderza piłkę. Atak 1. Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału. Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1.80 m i średnicy 10 mm. z zastrzeżeniem.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów.15 m dla mężczyzn i 1. po każdej stronie na wysokości linii bocznych. o długości 1.25 m.5 m długości i 0. Linie graniczne .B o i s k o do g r y Wymiary . ciśnienie: 0. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. Wysokość siatki wynosi 1. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry.05 dla kobiet.325 kg/cm2 (294. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. Podłoga . wagę. typ itd. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości. 2. Zawodnik taki musi powrócić z ręką. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika. Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką.linie (szer. Zawodnicy Dozwolone jest. Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki. Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. w odległości 2 m od linii środkowej.linie ataku wykreślone są równolegle. Wolna strefa wokół boiska . że zawodnik. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii. 435 . ciężar: 260-280 g. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. Można używać bandaży i opasek. Obwód piłki: 65-67 cm.8 m szerokości. ciśnienie.0--318. 6 m). kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. Obie taśmy są uważane za część siatki. nr 2). Cross 1998. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. który to robi. Si at ka Siatka ma 6.30-0. stopą (stopami). Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. Piłka Jednolitość piłek . 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki. stopą (stopami). Linie strefowe .boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m.

To ry ł u c z n i c z e . oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. i nadsłuchuje. Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. staje się zespołem atakującym. czterech bramkowych. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. której zawodnik przekroczył linię pola strzału.ywane tylko w c/asie pt/. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . drugi stara się temu zapobiec. Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. Obrońca staje przed bramką. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. jedna mierząca czas gry. Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom . Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. Gra jest dynamiczna. pryzmatów). Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się .| mieć więks/. P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g. wychwytując każdy odgłos. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. Jeżeli zostanie on przekroczony . dotknięcie opaski na oczach. B2 iB3.podzielony jest na dwie połowy.5 cm. Sp r z ę t .crw między strzelania-mi. Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela.wysokie podania. rzuca się do obrony w jej stronę. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych. Karny zostaje nakazany tej drużynie. Bramki są o wiele większe.u są dozwolone. P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole.80 m.30 m. za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych. wyposażona w dzwonki. która przejmuje piłkę. Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. 221. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. trzeci rzut. Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. Zespołowe opóźnianie gry. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego".mają grubość 5 cm.pociągają za sobą karę osobistą. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . przerwa trwa 3 minuty. obwodzie 76 cm. jedna osoba prowadząca punktację. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne.obrońca rzutu karnego. Jest to pas szerokość i co najmniej 0.ej średnicy niż 7. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. że piłka zbliża się do bramki. licząc od strony lewej do prawej. W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r. z ośmioma otworami o średnicy l cm.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu. jeden po drugim. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. strzał i cięciw dowolnego typu.a sobą karę zespołową.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Mecz trwa w sumie 14 minut . zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. Przewinienia osobiste . Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową. nieprzepisowa obrona. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. Gdy słyszy. Na zawodach dozwolone jest używanie luków. Punkty celownicze na podło/. pi ostopadły do linii stojaków. Drużyna.

437 .

Chyba że sędzia główny zawodów uzna. do strzelania na odległości długie (90. czarny i biały. 50 i 30 m. Niedozwolone jest próbowanie łuków. licząc od s'rodka tarczy . Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50. b) kobiet . nazwę zawodów. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia.dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie.kowi strzelanie. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: . iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika. ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość). miejsce zawodów. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). sekretarz zawodów .największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. 8. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. nie należy przerywać strzelania. 50 i 30 m. a kończy na najmniejszej. podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w.liczy się jako chybiona. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. że w tarczach nie zostały żadne strzały. . Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały. datę i miejsce strzelania. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . . Strzała. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. Łucznik. W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. nazwę konkurencji. .liczy się jako trafiona. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. kolorowych kręgów. na długie po dwie serie. d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. ani protezy.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. b) w konkurencjach drużynowych . Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych. nazwę konkurencji. strzał na torach. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie. Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie. poszczególne wartości trafień i serie. godzinę. Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych. Tarcze.większa liczba zdobytych punktów. 7 itd. . P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się.złoty. traci trwającą kolejkę strzelań.70.. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. zespoły uważa się za równorzędne (remis). Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy. strzał nie jest uznany. gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. nazwisko i imię zawodnika. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów. o najniższej wartości trafienia. Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania. 70. P r z e p i s y s t r z e l a n i a .liczy się jako 0. trafionych: 9. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. kiedy sędzia tarczowy. dlatego te439 . że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi.. który spóźnił się na start. a wynik O. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. datę. 60. 30 m). sędziowie klasyfikacyjni. 70. drugie miejsce zajmuje zespół. na których odbywa się strzelanie. jasnoniebieski. Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. Nie wolno wyjąć żadnej strzały.90. cięciw. K o m i s j a s ę d z i o w s k a . w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów. czerwony.). po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. R ekord y. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. I tak: . Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie.

5 pkt. Główna bila jest biała. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. 441 . stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku. „myśliwy".. Gra ta wymaga koncentracji. W 1996 r. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. Wrocław.bil drewnianych. koła mają duży kąt pochylenia.in. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek. Ci . w skali od 0. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. W 1999 r. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu. Jest to dyscyplina sportu. w szczególności kończyn górnych.to trzeba tę grę zobaczyć. Punkly zdobywa się w ten sposób. Kraków. Można ją uprawiać w każdym wieku. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. Materiał. Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. Jeżeli chodzi o przepisy gry . a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji). koordynacji. Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. Warszawa.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. w różnych miejscach w Polsce. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r. a w Polsce od 1997 r. Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. Grają mężczyźni i kobiety. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". 2. równowagi.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. Ogólne zasady są następujące: 1. porażeniem mięśni prostujących łokcie). Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . bardziej „przyczepną" piłkę do rugby). a inicjatorem Ludwig Guttman. 4. Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach. W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. taśma miernicza. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. 3. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne.kowiczów" do tej dyscypliny sportu. Szermierka podłożu trawiastym .rozgrywający. z którego wykonane są kule. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską. którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r.ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. w Europie od kilku lat.5 ni). w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Katowice). którą się atakuje. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. zmienia się w zależności od podłoża . jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią.5 do 4 pkt. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. Sprzęt pomocniczy: kątomierz. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców.). ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. w Płocku. swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. m. Warszawa. dłoni. na 440 Gra ta jest w Kanad/. Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji. Od 1984 r. bo trudno nauczyć się jej z opisu. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund.starając się utrudniać atak przeciwników. Zabronione jest dotykanie zawodnika. W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny. by były zwrotne i bezpieczne. Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki). Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia. Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. indywidualnie i zespołowo. w obronie . z niedowładem nadgarstków. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski. lewoskrzydłowy drużyny rugby. Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe. posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sadzenie ziemniaków" - lic/.ba uczestników parzysta. Sala z wyznaczonymi dwiema liniami równoległymi, między nimi miejsca na sadzenie ziemniaków. Przybory: woreczki, chorągiewki. Przebieg gry: pierwszy z każdego rzędu wybiera i niesie w ręku 3-4 worecz-ki„ziemniaki", które sadzi w wyznaczonym miejscu, a gdy dobiegnie do mety, odbiera chorągiewkę i wraca do swego rzędu. Następny startujący zbiera woreczki stopą, przekłada do rąk i wraca dając sygnał następnemu. W ten sposób sadzenie odbywa się rękami, a zbieranie stopami. Wygrywa rząd, który lepiej sadził i zbierał „ziemniaki" oraz prędzej ukończył wyścig. Zbieranie worków stopą wykonywać tak prawą, jak i lewą nogą. W biegu /wracać uwagę na prawidłowe ustawienie stóp. 7. „Rzuty woreczków do celu stopami" - sala: wyznaczona linia rzutu i cel. Przybory: woreczki. Ustawienie - w szeregu. Dzieci wykonują kolejno rzuty stopą, starając się trafić do określonego celu (kosz), kolejno raz prawą, raz lewą stopą.

Ćwiczenia różne
Zasób ćwiczeń z przyborami
Ćwiczenia ze skakanktf

1. Skakanka złożona na dwie części, trzymana przed sobą, RR wyprostowane: 1 - przenieść skakankę w tył, nie zginając RR w łokciach, 2 - przenieść skakankę prostymi RR w przód, 3 - to samo skośnie w prawo, 4 - to samo skośnie w lewo. 2. Wypad w przód, skakanka złożona na dwie części, trzymana oburącz przed sobą za końce - wykonać wahadłowy ruch ósemki w lewo i w prawo (wolno i szybko). 3. Opad T w przód, skakanka złożona na dwie części trzymana oburącz -skręty T w prawo i w lewo w tempie l, 2. 4. Skakanka złożona na dwie części - przeskok przez skakankę PN i LN w przód i w tył. 5. Pw. - stojąca, końce skakanki trzymane w obu R R, jej środek pod prawą stopą: 1,2- uniesienie skakanka prawej stopy w górę,

449

przeciąganie linki przejście z siadu prostego do siadu skulnego z przeniesieniem nóg nad linką

zygzakiem wzdłuż linki

przekraczanie linki z piłkązbieranie w dłoni unoszenie linki w leżeniu stopą linki przodem

przechodzenie przez linkę

przekładanie nóg siadzie stanie z rękami wzwyż z użyciem „linki-koła* podnoszenie linki palcami stóp

wyskoki z koła w

chód w przód po lince skłon tułowia z położeniem linki przed stopami siad prosty z rękami wzwyż

Ryć. 222b

Ryć. 222a

3, 4 - przełożyć skakankę pod stopą lewą, 5, 6 uniesienie skakanką lewej stopy, 7, 8 - pw. 6. Pw. stojąca, skakanką złożona na dwie części, trzymana w PR w skrętoskłonie - krążenia skakanki po podłożu z jednoczesnymi przeskokami przez nią; to samo przeciwną stroną ciała. 7. Przeskoki przez skakankę jednonóż w przód i w tył. Przeskoki przez skakankę na PN, potem na LN. Przeskoki przez skakankę na 8 przemian: PN i LN. Przeskoki przez skakankę obunóż, potem 9 jednonóż na PN i LN. Pw. stojąca, w małym rozkroku, RR w 1 przód, skakanką złożona na pół 0
1 450