P. 1
Bahrynowska-Fic Jadwiga - Wlasciwosci i Metodyka Cwiczen Fizycznych Oraz Sport Inwalidzki

Bahrynowska-Fic Jadwiga - Wlasciwosci i Metodyka Cwiczen Fizycznych Oraz Sport Inwalidzki

|Views: 3,027|Likes:

More info:

Published by: Dominika Szreder on Jun 04, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/13/2013

pdf

text

original

mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . 356 356 370 371 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . . . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . . . . . . . . . . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . Metody twórcze . . . . . . . Metody usamodzielniające . . . . . . . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . . . . . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . 348 12. . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .gry i zabawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 chodzenie o kulach . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . 11. . . . . . . . . . Metody odtwórcze . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . . . . . . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gimnastyka poranna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elementy sportu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia w wodzie . . . . . . . . 378 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ABC narciarstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podział inwalidów na grupy . . . . . . . . . . . . . 309 15. Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . . . . . . . Narciarstwo dla inwalidów . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . . . . . . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . . . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . Ćwiczenia utylitarne . . . . . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . . . . . . . . .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . . . Ćwiczenia różne . . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . Omówienie metod nauczania . . . . . . . . . . . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . . . . . . Narciarstwo . . . . . . . . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gry i zabawy ruchowe . . . . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . . . .

.

czyli charakteru ruchu. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych.na sobie. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii. szkole i w placówkach leczniczych. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym. Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych. Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. 1 rm • t . w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. jako bardzo potrzebne w przedszkolu.Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. stopniując natężenie wysiłku fizycznego. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . oraz z punktu widzenia psychologicznego. • Rozumieć ćwiczenia. fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. masażu leczniczego i fizykoterapii. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy.5 roku i 3 lata). • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym.kinezyterapii. biomechaniki. znać fachowe określenia ćwiczeń. fizjologicznego. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku. patologii.

okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom. co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. trener. .czyli dydaktyka szczegółowa . utrata sprawności ruchowej. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy.I1I. takimi jak np. medycyną i rehabilitacją ruchową. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna.Umieć rozwiązywać problemy. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5.U. 2. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. słuchu.znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy.1.1996 r. S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy. . 5) cywilna. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. 4) karno-służbowa. Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów. które napotyka w pracy.Znać pojecie kultury fizycznej. Ćwiczenia lecznicze. Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. Ponadto słuchacz powinien: . 2) karno-administracyjna. RP Nr 25 póz.. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym. Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej. w tym kinezyterapii.być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej. jest nauką pedagogiczną. poza szkołą. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej". oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. rekreacji. oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości. które są wzmocnione wiezadłami. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. . Wymagania co do po15 . analiza przyczyn. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy.1 m.1. . Najbardziej dogodna jest sala sportowa. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. . Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. jej krótką genezę oraz lecznicze formy. 113 z dnia 6.orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących. 3) służbowo-dyscyplinarna. wzroku itd.. W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. stanowiące istotę kinezyterapii. uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania). Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art.w szkole. metodyka natomiast . 43. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii".omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu. Art.

buty nie śliskie). .obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. Kilka przykładów zasad ochrony: . Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. równoważnia. tram. ale nie śliska. . W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. .przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. idąc przed pacjentem lub nieco z boku.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie. natryski. Ubikacja. np. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. wybór niewłaściwej metody nauczania. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. dobrze przymocowany.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. 2. chroni przed urazem. hantle. które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. 3. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. 16 . do gier sportowych nieco niższą. Ściany powinny być gładkie. siła. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. Ochrona właściwa . sufit pomalowany na jasny kolor. W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. Podtrzymywanie . a więc w szkolnych salach gimnastycznych. ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków.brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. Oświetlenie . naruszenie zasad nauczania.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń. W rzutach . Inne przyrządy to kraty. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego.zabezpiecza się tylko dotykiem. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu. gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. drabinka sznurowa. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). piłki ćwiczebne (do gier sportowych). Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. 17 . bezpieczna i czysta. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. jeść cukierków i żuć gumy. elastyczna. liny. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: .brak właściwej asekuracji. Podłoga powinna być gładka. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. 4. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania). że ochraniać może także współćwiczący. jak: wzrost. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii. w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego. często kontrolowany. szybkość reakcji. Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. laski gimnastyczne. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). ławeczki szwedzkie. Sprzęt stały sprawny technicznie. Samoochrona . Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów. z niedowładem kończyn dolnych. żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. .przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. ale także przez osoby np.w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. sprężyny. które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. bez pomagania. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. woreczki z piaskiem. Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. Należy pamiętać. tj. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. U w a g a . Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. utrzymanie niezbędnej dyscypliny. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). Przyrządy i przybory. materace. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej. należy go asekurować. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. ale tylko w ćwiczeniach.

właściwa dyscyplina na lekcji. umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę. opanowany. energiczny. nauczyć dzieci ich używania (np. .wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). 2. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. napisany dużymi literami.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). serdeczny. boiskach. taki napis powinien być na ścianie basenu. to oprócz stosownego regulaminu. wywieszenie na obiektach sportowych. w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta.trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni.brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia.konspekt lekcyjny. przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania.należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. np. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . asekurację. torach przeszkód. doskonalenie techniki odbijania piłki. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1. wychodzenia z zajęć.brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). basenach . unosząc. . zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów.na trawie.na kilka lekcji osnowę lekcyjną. . kłopoty osobiste. sprawny i zdrowy. by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. sprzętu i przyborów. wypoczynkiem i odżywianiem). 18 . trzeba przenosić je. nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami. . . nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń. jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu . gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . z plastiku. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów.brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń.brak dyscypliny. na jedną lekcję . zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci).prawidłowość ich wykonania.odpowiednich regulaminów. . . wymagający. np. Wypadki wynikające z osobowości ucznia. a nawet śmiercią. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących.złe przygotowanie do zajęć obiektu.pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . zaangażowany emocjonalnie w swą prace. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji. dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności. poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. .brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń. należy dobrze sprawdzić teren. . łatwo o wypadek.zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. czy nie ma korzeni. lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). Ad 2: .umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. ból. trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem. . nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów. przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami. . drżenie mięśni itp. szkieł lub dołków. główna i końcowa. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. . właściwe mianownictwo ćwiczeń. wyrozumiały.dopilnować. powinien być także stanowczy. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna.przeżycia osobiste ucznia.brak znajomości samoochrony . .niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. solidny. a ćwiczy pod presją nauczyciela. Ad 1: . dobra organizacja lekcji.brutalna gra i ryzykanctwo.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę. . przeżycia osobiste. w miejscu widocznym. omówić ćwiczenia . złe samopoczucie. Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . przy przenoszeniu materacy.). Lekcja jest procesem pedagogicznym.kolumny ćwiczebne ustawić tak. salach gimnastycznych. właściwe. a nie ciągnąć po podłodze).uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację. utworzyć właściwy podział na grupy. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej .brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. . czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. gdy basen jest płytki.

przygotowaną technicznie. fizjologia. a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia.ruch. . należy sprawdzić przydatność tej trasy. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis . kula. Dega). gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej.przestrzeganie zasady. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . Bez względu na to. ale o charakterze leczniczym.do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. czy dołki lub skarpy. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego. którzy ją uprawiają.leczenie). a szczególnie kinezytera-pią. przybory. jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu.i skoków w terenie.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. nauczyciel musi sprawdzić. . w grze ruchowej. thempia . ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. jest bardzo trudny. psychologia. odpowiednio dobrane. ma działanie profilaktyczne. rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. Takie nauki. określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. ubiorów i butów. nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". np. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. W drugim przypadku. a szczególnie dzieci.środkiem działania jest również ruch. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu. przyborów. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna. Zarówno w kulturze fizycznej. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. pedagogika. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). znającą przepisy. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: .omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji. np. całego sprzętu. . jak: anatomia. linia rzutów zabezpieczona. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . socjologia i nauki wychowania fizycznego. ale i psychiczny chorego. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. . które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. muszą być właściwe. Ćwiczenia lecznicze. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. jego odpowiedzialności i życzliwości. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii.

skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. gry i zabawy ruchowe. zasada uczciwości („fair play"). umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . a także rozwija intelekt. 2) adaptacyjną . . Należy zrozumieć wartości.przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. w lekkoatletyce. Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. należy stale utrzymywać aktywność ruchową. ale i korzystne leczniczo. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny.osobowość. Wychowanie fizyczne. cukrzyca i inne). Pąchalski). jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. sport. pływalnie). nowe idee). obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała. doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. Służy również człowiekowi cierpiącemu. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. takimi jak: gimnastyka. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. i to przede wszystkim. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji.współdziałanie w wysiłkach sportowych. d) rozwija intelekt . Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej. 23 .piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". do leczenia tańcem i sportem. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. ruch leczniczy). c) kształtuje postawy społeczno-moralne . które są dla nich atrakcyjne. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka. poszanowanie reguł gry. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . sport. w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej./. naukę o wychowaniu fizycznym. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. otyłość. Fizjologowie podkreślają. zatrute środowisko naturalne). Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego.mu. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. łyżwiarstwie figurowym.poznanie przepisów i taktyki gry. przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. ale sięga do zabaw i gier ruchowych. Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . żeby stanowiły one dostateczne bodźce. chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. postawy etyczne i społeczne. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. uznanie dla zwycięzców.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. 3) rekreacja i turystyka. Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne.wychowaniem i kształceniem . że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić. działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. turystyka i rekreacja. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . wspaniałe. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych. walki sportowej. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa. 2) sport. jego wrażliwości. emocjonujące. Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń. Wychowanie fizyczne. wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. posługując się wieloma środkami. turystyką" (A. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony.konieczność systematycznego treningu fizycznego. np. postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury.

.

odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. uczelnia. filmy. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. ma być czynnikiem rozwijającym. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. higieny. Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. ogólna atmosfera wobec spraw. Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. młodzieży i osób młodych (przedszkole. Słowo „sport" sugeruje. Sport. podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. a tym. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. głównie przez wychowanie fizyczne. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. moralności i woli oraz cech społecznych. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia. ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. inaczej sport wyczynowy.poprawę odchylenia od normy. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. klubowych. sporty zimowe i letnie. związek sportowy. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. Sport inwalidzki. szkoła. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. nie „za wszelką cenę". 4) korektywną . 3) kształtowanie charakteru. ognisko TKKF). międzynarodowych. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. narciarska. piesza itd. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski.3) kompensacyjną . Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej.wyników własnych. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. W zależności od możliwości sprzętowych. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym.aż do rekordowych . przy złej postawie ciała. dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. polega również na rywalizacji. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów.wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. narciarska itd. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. wzorzec osobowy najbliższych kolegów. W zależności od pory roku. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. takich jak: dom rodzinny. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. co nakazuje. ale nie za wszelką cenę. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . np. które pomnażają zdrowie człowieka. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. krajowych. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. co sam sobą reprezentuje. w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. 25 . a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany.

Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: .ćwiczenia w wodzie (pływanie. Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny . p. nad wodą. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta. Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. biwakowanie. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. w rzucie oszczepem. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. 26 . Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np. zabawowej.może zaprzepaścić perspektywy leczenia. Stosuje się elementy sportu i rekreacji. Niewłaściwy ich dobór. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku).sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej. biegi terenowe). p.e. sprawności fizycznej i umysłowej. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. .). gry i zabawy ruchowe. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. helleńska. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. ćwiczenia). Celem wychowania fizycznego było zdrowie. 1830 r. uczono wytrzymałości na brak snu. kajakarstwo. marsze. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . . dla każdego pacjenta indywidualne . pływaków i zapaśników. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). biegami. Igrzyska Celtyckie). jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. Miały też charakter rytualny.n.e. ćwiczenia kształtujące itd. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok. które albo są zagrożone chorobą. p. turystyka kwalifikowana. jeździe konnej i szermierce. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. gra w piłkę podbijaną tylko głową. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. wieku pacjenta. tory przeszkód.na równi z kąpielą. ścisłej. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. piękno postawy ciała. Tam też w 776 r. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. 3000 r. w budynku (sala gimnastyczna. np. związany z obrzędami religijnymi.) przedstawiające szermierzy.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych.e. żeglarstwo. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. place porośnięte trawą itd. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. grą w piłkę. których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych.n. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich.n. polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych. Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać.ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). albo są chore lub niepełnosprawne. np. narciarstwo. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery. a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu.Zarówno turystyka. niewłaściwe metodycznie prowadzenie. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. co miało uczyć pogardy dla bólu. popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. jego stanu psychicznego.nawet na ćwiczeniach zbiorowych. (tzw. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny.pływaniu. bezpośredniej celowości ruchu. W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. Historia starożytna.

którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka.prekursor polskiego Oświecenia. H. J. pedagog i reformator szkolnictwa. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. Teren H. który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. uprawiano zabawy i gry mchowe. Wówczas w parku tym. potem młodzież). Jest jednak faktem. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń.P. dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. Kuczalsku i R. W Warszawie od 1906 r. Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. były to bardzo ogólne próby. na gruncie świadomości /. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie. jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. Wychowanie fizyczne. Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. Sikorski i K. Szwedka E. jak i chorych. byli Lingowie . Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. Zalecała. przede wszystkim w Szwecji. nie obciążające ich uwagi. Zasługą systemu szwedzkiego było: . W 1740 r. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. Szkoła H. biegi. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu. Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. Gerrnanówna. obok innych przedmiotów. . Twórcami tego systemu. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. H. W okresie Odrodzenia humaniści. W 1888 r. Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach.asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. Ling syn (1820-1886). Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. nieprecyzyjne. n. jak: trapez. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. Oczywiście. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. ogródki jordanowskie. który istnieje do dziś. Jordan. Kozłowska z Warszawy.J. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi. Następnie wyjeżdżali inni . takich jak: marsze. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. Wyrzykowski ze Lwowa. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia. nazwany później jego imieniem. Dowodził on. a potem także gry sportowe. Gutsa Muthsa i A. H. w Collegium Nobilium wprowadził. drążek. A. a J. W Skandynawii. Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. J. ale za to były bardziej widowiskowe. a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała).działacz ruchu religijno-społecznego. potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. założył park. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda". Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. zaistniała. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. Spiessa. Gebetne-równa. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie. Konarski (1700-1773) . Komensky . Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . głównie przy korygowaniu wad postawy.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. również wychowanie fizyczne. G. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. Galen. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. wspinania. poręcze. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. R. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. określane wcześniej terminem „gimnastyka". . zręczności i urody ciała ludzkiego. . rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. Jordan uzyskał od władz miejskich. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. M.e. W. Także w Rzymie odbywały się igrzyska.około tysiąca łaźni). Ling ojciec (17761839) i H. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka.

następuje dalszy rozwój rehabilitacji. określany różnymi terminami. W 1805 r. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich. za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. Adam Gruca . w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". w Poznaniu od 1840 r. twórca szkoły lekarskiej. .Władysław Osmólski. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w. w Stanach Zjednoczonych E. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. Szwed G. w Krakowie .wybitny lekarz i humanista . Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. Sebastian Petrycy z Pilzna . Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. przyniosły mu światową sławę.. Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. gdzie istniała słynna szkoła chirurgii. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. W XX w.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii.był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego.kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. .o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. warszawski i poznański. czego wynikiem było powstanie tzw. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. W Warszawie . w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. K. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego. ale także psychicznej i społecznej. 31 . Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej. trening oporowy. De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych.o chorobach wenerycznych. leczenie usprawniające. Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera). Instytut kształcił specjalistów dla wojska. W 1922 r. biorącej swój początek od Hilarego Schramma.szkołę warszawską. Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach. Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą.. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). Oba ośrodki. Specjalistów . oraz we Lwowie. tzw. Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. Fizykoterapeutka B. Bobath wprowadziła metodę. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . W 1928 r. pozycji czworaczej i w czołganiu. cieżarkowo-bloczkowych. Eleonora Rajcher w 1932 r. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje. Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. jeden z twórców polskiej ortopedii. W 1939 r. później również ortopedii. Polskiej Szkoły Rehabilitacji. Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. a ośrodek lwowski . W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. kinezyterapia. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. rehabilitacja ruchowa. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. zainteresowano się higieną. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. Prof. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw.od 1945 r. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych. jak: gimnastyka lecznicza. warszawskiego zaś . zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. Linga. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. Już sławny Grek Hipokrates.

Milanowska. grzebienie. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. dr J. które tak przylegają do siebie. Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. dr hab. a potem prof.Od 1945 r. Wiktor Dega. Kazimiera Milanowska. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. K. W 1960 r. że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. tzw. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. ruchliwo33 . tworzą się wargi. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. który mierzy się w stopniach kątowych. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. drobne kości nadgarstka i stopy). Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. krótkie (kręgi. Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. dr hab. dr M. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach). Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. które łączą mięsień z kością. Weiss. dr hab. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. w której znajduje się tzw.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. maź stawowa. obecnie jest nim prof. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. pod kierunkiem Mariana Weissa . Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. łopatka). kolec lub krętarz. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. J. Każda kość ma inną wielkość i kształt. którego pierwszym przewodniczącym został prof. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne. W 1960 r. tworząc powierzchnie stawowe. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. płaskie (kości sklepienia czaszki. specjalista chirurgii ortopedycznej. a jej kierownikiem był prof. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. która jest gładka i elastyczna. med. Tomaszewska. W 1967 r. Wiktor Dega. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). W 1961 r. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. podobną katedrę utworzono w Warszawie. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. Kiwerski. której pierwszym kierownikiem była doc. który w 1963 r. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów.

ramienny zgięciefpł. 2) czołową albo boczną . zakresy ruchów). Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. Dwa stopnie swobody mają np. strzalk) 180° wyprosi (pł. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć.ścią pary kinematycznej.zgięcie podeszwowe 50° ] . Parę kinematyczną. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. 20° udo goleń zginacze st. 60-90° st. b. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. np. M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. 3) poprzeczną albo horyzontalną . Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe. Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn. w której ruch się odbywa. 3a. 3) pionowa . -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć. ruch w płaszczyźnie czołowej. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. skręt do wewn. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. horyzont. tzn.dzieli ciało na część przednią i tylną. strzałk. ruch w płaszczyźnie strzałkowej.dzieli ciało na część górną i dolną.) 45° rotacja zewn. tworzą dwie kości połączone stawowo.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l . Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo). st. stawy ramienny i biodrowy. . skokowy . elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. rotacja wewn.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. stawy łokciowy i kolanowy. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . 34 35 . 45° rotacja wewn. horyzont) 130° wyprost (pł. międzypaliczkowe.dzieli ciało na stronę prawą i lewą.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. 2) strzałkowa .oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku.

która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. które współpracują /. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). . W czasie. równoważy działanie sił przeciwstawnych. gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. np. 4. funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie. UMc pędy ęinie) .). która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. podpór leżąc przodem itp. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości. napięcie nie. . np. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. Długość mięśnia ulega zmianie.równolegle. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. rr_iL_j(=[> . Mięśnie. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. 2) pracę koncentryczną.przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie. 2. gdy mięsień zmienia swoją długość.skrócenie mięśnia.różny kształt. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa). 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. 3) synergistyczne. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych. cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu. gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie . jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). które łącząc się tworzy mięsień. . Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. Praca statyczna. gdy mięsień się wydłuża. Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. w obrębie kończyn). Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem). w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. 2) statyczną (zwis na drabinkach. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. pierzasto. Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają.wydłużenie mięśnia. Skurcz i z o m e t r y c z n y . technika sportowa). skracając się lub wydłużając. Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego. Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. gdy mięśnie agonistyczne pracują. Praca mięsni szkieletowych powoduje. które ustalają staw.). nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np.występuje wówczas. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów. gdy mięsień zachowuje stałą długość. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. pływanie itp. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. czyli nabyte (np.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć. wykonując ruch. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. 3. 2) antagonistyczne. 2) ustalającą. mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi. Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. Praca dynamiczna. Jest to rodzaj pracy mięśni. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. angażuje zawsze jedną. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . gdy mięsień się skraca. j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej.zmiana długości i napięcia. 4) ustalające. rzuty.stałe u wszystkich ludzi. Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e .wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. którego wynikiem może być: . i b e z w z g l ę d n e . Skurcz a u k s o t o n i c z n y . Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. Skurcz i z o t o n i c z n y . wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych.występuje wówczas.

jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. bicie serca. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). wchodzenie po schodach. jak np. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. nerwy wzrokowe czy słuchowe. 38 . które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny . tworzącego wiązki nerwów. Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia. U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. np. zginacz koncentrycznie. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem.przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa.przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. które odchodzą od rdzenia kręgowego. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). tzn. Niektóre. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli.3) wzmacniającą. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. nazywane są nerwami rdzeniowymi. Jak podaje K. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. która pojawia się wtedy. taką jak np. Fidelus i inni autorzy. Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. takimi jak np. Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. płynnie czy z zatrzymywaniem. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. np. Sprawiają one. siłą ciężkości. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". Nerwy. natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". Inne. jak ma być wykonywany ruch: wolno. System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. połączone są bezpośrednio z mózgiem. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. ale również tempo r u c h u . Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. szybko.

Kraków 1996).zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. Można mieć np.). Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. jak zaangażowania pewnych możliwości. silne i delikatne itd. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. Gilewicz. Główne zdolności motoryczne to: l) siła. chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". motywacji itd. nie znanych form ruchu. warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych". Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). których „skarbcem" jest on sam .). Uważa się. prof Z. krótkie i długie. dominującym podłożem biologicznym. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np.Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym.inaczej sferę ruchowej aktywności. Skład. środowiskowe. Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. bardzo silne mięśnie. pedagogika.in. Gdy się nie ćwiczy. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych). fizyka. Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. wielkości siły użytej przy rzucie itp. Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa. dokładność. 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka . które tkwią w człowieku.człowiek. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". odległości skoku w dał. Warszawa. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała. szybkość. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. słowem. ruchowym. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . . Związane jest to z różnymi koncepcjami. to wszystko. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. Tradycyjna definicja motoryczności. że są to właściwości wrodzone. Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. Edwarda Mleczko. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. i odwrotnie. szybkie i powolne. W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. psychologia. Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. które posiada ćwiczący. Określając motoryczność człowieka. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. ekonomia wysiłku. brzmi (Demel. ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. nowatorską. umieć. Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. Dziś przeważa pogląd.„antropomotoryki" .: „kinezjologia" i „antropokinetyka". ujawniają się w trakcie treningu. W Polsce pierwszą. chemia. o czym pisał już w 1964 r. stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. ukształtowanym przez czynniki genetyczne. Wartości osobnicze. „zdolności". trwałość.

40 41 .

Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. gdy wykonywany jest zamach. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. a siłę 42 Ryć. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". Ad 2. ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. 43 . zwiększa swą siłę skurczu. 4) gibkość. które w danym ruchu są pobudzone do działania. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. Ryć. prostowniki. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych. Ad 4.. odwodziciełe itd. od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. np. 3) szybkość. w czasie zawodów. 5) zwinność.Konstancin. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. 6. Ad 3. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut.2) wytrzymałość. ale nie w sposób izolowany. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. działające na poszczególne odcinki ciała. 5. 3) długości mięśnia. np. Ad l. Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty.

Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie.zwiększenie ciężaru i oporu. Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. takie jak: rzuty. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. sztangę czy opór własny ćwiczącego. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. Trening obwodowy. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). większych możliwości siłowych. Mogą to również być ćwiczenia. 45 . mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych.skracanie czasu między seriami. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia. zwłaszcza u młodzieży. Tempo ruchu jest szybkie. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. przysiady itd. dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). 3. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi. 7. Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: . Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników. które trzeba rozwijać. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. . hantle. który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. dla zawodnika. Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . jaki sobie stawiamy. skoki. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. 2. W ćwiczeniach z małym obciążeniem.Konslancin. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). Następnie prowadzący musi się zorientować. np. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. . W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. ale maksymalnych obciążeń. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. ale stosuje się mniejsze opory. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. piłki lekarskie. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. Metody treningu siły 1. przerw wypoczynkowych.określają w N (niutonach). Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. stosuje się najczęściej piłki lekarskie.zwiększenie liczby serii (2-5). Szpital „STOCER" . ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. odbywających się z dużym obciążeniem. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). Jako opór można zastosować hantle. Ogólnie zakłada się. Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. be/. . Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu". że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. wspinania. ale wykonywanych szybko. Wybrać 8-12 ćwiczeń. jako rozgrzewka).z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. 44 Ryć. Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. Wykonuje się je: w tempie wolnym .

metoda powtórzeniowa + przerywana. od koordynacji nerwowo-mięśniowej. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". Im ten czas jest krótszy. Szybkość zawodnika wykształca się. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. Metoda powtórzeniowa. oddychania. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. W praktyce. Czas reakcji jest to czas. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną. Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. dobór metod pracy Ud. Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. jak: prędkość ruchu.5-2 minuty. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. Intensywność maksymalna. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. stopnia opanowania techniki ruchu. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki.metoda startowa.).w zależności od możliwości zawodnika. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. tym większa jest wytrzymałość. mięśniowego). które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. jak: gibkości. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. Podczas wysiłku. Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. Przerwy raczej o charakterze biernym. Czas wysiłku l . W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: . Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. intensywność i rodzaj wysiłku. czas reakcji i częstotliwość ruchów. procesy termoregulacji ustroju. Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi.metoda interwałowa. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. ale najbardziej układów krążenia. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). oddychania i ruchowego. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. minuty) i jednostkach pracy (kGm). . nie ma przerw na odpoczynek. Czas odpoczynku 8-10 minut. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. siły dynamicznej. angażującej liczne grupy mięśniowe. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. Metoda interwałowa. czas wysiłku 20-25 sekund. Należy dodać. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. Są różne klasyfikacje wytrzymałości. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. . Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym".metoda ciągła. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. np. które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. który się odbywa w sposób ciągły. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością. Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. Metoda startowa. koncentracji ćwiczącego.Są różne formy treningu obwodowego. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. . 46 Metoda ciągła.

slalom narciarski. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych. szybkości.przy wykonywaniu stania na rękach. Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość. wytrzymałości. Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu. zwinności. Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. „Czucie równowagi ". Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. które wykonują dany ruch. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. „Czucie p r z e s t r z e n i " . gry sportowe). R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i . narciarza). polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. ale również od szybkości procesów nerwowych.i równowagę dynamiczną . źródło energii procesów psychicznych). by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. należy podkreślić.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. ruchy szybkościowe). Rozróżnia się równowagę statyczną . szermierka. Jedni uważają. Rozluźnienie mięśni. gibkości ruchu w stawach. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. rzut do kosza . którą określa się np. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. wykraczających poza normy fizjologiczne. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych. W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową.te stany napięcia łączą się ze sobą. szybkość i wytrzymałość). a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. może te/ być ogólny . Często . np. W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych. ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. a także motywacji wykonującego dany ruch. Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości. Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi. Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe. . np. Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. wpływamy również na inne. Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym.szybkość boksera. Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia.z dalekiej odległości i spod kosza.w ćwiczeniach ogólnokształtujących.powtórzeniowa. Sprawna fi49 . a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów.w miejscu . Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. że kształcąc jedną zdolność motoryczna.ale nie zawsze . dżudo. Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności.w ruchu. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. pływaka. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą . Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego . np. takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe.

Siada samodzielnie bez oparcia 23. odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. Staje podciągane za obie ręce 22. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach.5 7. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4.5 7 7. 30. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. opierając się na rękach. Stoi z oparciem bez pomocy 24.5 9 9 9 9 9. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26. oddychania i termoregulacji.5 10.5 8 8 8 8. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Siada samodzielnie.5 11. Obraca się z pleców na brzuch 12.5 11 11. 7. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze . unosząc głowę na wysokość ok. 33. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej. Aby określić ogólną sprawność fizyczną.5 7. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21. 15 cm w ciągu l minuty 5. 29. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. zginając i wyprostowując kolana 18. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 . Staje samodzielnie.chwytając się podporjr 20.5 Lp. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8.5 11. 31. Siada samo przy lekkim podciąganiu.5 12. jak krążenia.5 9. trzymając się dwóch palców badającego 14. 10 cm w ciągu l minuty 2. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19. chwytając się podpory 25. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy.5 8. Stąpa bokiem. Obraca się z brzucha na plecy 9. opierając się na rękach i kolanach. Siedzi samo.zyc/nie jest osoba. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. (barierki) Stojąc z oparciem. 32. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych. 34.

3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe. Skok w dal z rozbiegu (długość). Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. 2. Rzut piłeczką palantową (odległość). Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. Skok w dal z miejsca (próba mocy). Próby 1. Bieg na 20 m (szybkość).2. 1964). dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). Bieg wahadłowy (próba zwinności).Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. 51 . Obejmują one następujące sprawdziany: 1. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły). 2. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów). Trzy testy (1. 4. 3. 3.

Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. W klasach niższych wykonuje się następujące próby: .poniżej 60 uderzeń na minutę.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy.rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14. częściowo wzorując się na teście J. R. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. Denisiuka składa się z następujących prób: . Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. Denisiuka Test L. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym. ciśnienia. tętno szybkie . . wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku. 4. aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7.bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). przez J. . wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem). 5. . Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. ale należy je interpretować indywidualnie.5-18. Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . Rzuty wykonywano z miejsca. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż. W 1963 r. . ustalił inny miernik sprawności fizycznej.5-18. Test L.bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10. . Test J.W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. Mydlarskiego. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z. . . skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). liczba oddechów na minutę. Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. .bieg na 60 m z niskiego startu.5-9 lat. prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu.5 lat. Mydlarskiego.skok wzwyż.ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. a nie wynik sportowy.5 lat. 6. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą). pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. . dobrej pracy płuc. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż.powyżej 90 53 52 . Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1. chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania. Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny. ospałość lub radość życia i energia itp. Trześniowski.5-18. . .ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. Ważne było dokładne wykonanie próby. Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy. dziewczynki przez V2 minuty). Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: .suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką.ocena szybkości: bieg na 60 m. 3.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg).5 lat. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu. że wyniki tych prób są zależne od wieku. Test Ziihory (tab. serca i mięśni. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. Pomiarem szybkości był bieg na 60 m.skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. pomiarem siły był rzut piłeczką. Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: .ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. 2. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej.

Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. K powolny skłon tułowia w M przód. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. dobry Jak poprzednio. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. ramiona wyprostowane. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. ramiona wyprostowane. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. Nogi proste.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . 120 kroków na minutę. ramiona wyprostowane. nogi proste. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. więcej niż 6 i pół stopy. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. Gdy pomiar wyniesie np. uniesione nad podłoże. nożyce poprzeczne. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz.

w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych. Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach. Próba z zatrzymaniem oddechu . korzystanie z różnych środków komunikacji). Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i . szybkim i płytkim oddychaniem .wynik dość dobry. higiena osobista. 3) wchodzenie na określoną wysokość.test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. spokojnie. a nawet o schorzeniu serca). Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy .w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech.w leżeniu na plecach.^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego. 60-90 .testy lokomocyjne (chód. świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała. Istnieją różne próby czynnościowe. . 2. u dziecka 20-23). poniżej 30 wynik zły. Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. Szybkie tętno. Próba ortostatyczna .zadyszką". £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f. Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego..testy uciążliwości pracy. jest to wynik zadowalający. 2) bieg na bieżni ruchomej. Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym. . Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno.wynik dobry. 25-50% . Następnie powoli wstać. Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych). jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego. nawet około 40 na minutę. Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę. następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód.zadowalającym. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie.»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry. nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia.X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę. 100-120 uderzeń na minutę. a nadmiar dwutlenku węgla. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa).40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa. 5075% . 3. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. ponownie przez l minutę mierzyć tętno. co przejawia się . przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. ubieranie się). 30-60 . rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu). Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze.dobrym. Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. . .

0. 4. boks. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. biegi średnie i długie. podnoszenie ciężarów).0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj.5 4-11 6.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5. Test ten polega na pomiarze długości odcinka. skoki. 3. 8. 58 . rzuty.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty.punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka. zespołowe gry sportowe. zapasy. skoki do wody). kolarstwo. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. akrobatyka. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. 2. Dyscypliny zwinnościowe . narciarstwo alpejskie). dżudo.cu każdego cyklu treningowego. biegi narciarskie. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. jazda figurowa na łyżwach. chód sportowy. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 .5 5-11 5.

Organizacja i przebieg wyścigu. każdy zapamiętuje swój numer. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. V2 boiska do siatkówki. Średnica koła wynosi 4-5 m. Zawodnicy poru59 .Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca.

jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. Boisko nie powinno być zbyt małe. 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. wykonują podpór leżąc przodem. a prowadzący wywołuje dowolne numery. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. Uwagi metodyczne. pierwsi mają piłki lekarskie. Wygrywa drużyna. leżąc przodem. W przypadku. Wygrywa drużyna. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". Organizacja i przebieg -zabawy. który ją podawał. z nogi na nogę. należy wprowadzić przepis. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. Grę powtarza się 2-4 razy. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". stoper. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Uwagi metodyczne. Uwagi metodyczne. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. między chorągiewkami 2-3 m. Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. oprócz pierwszych z piłkami. Wygrywa ten. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Utrudnienie. boisko do siatkówki.„klasy". wykonywanie skoków bez przerwy. Skoki można wykonywać na jednej nodze. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. Zawodnikom nie wolno siadać. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. Uwagi metodyczne. zawodnik.ycję w przysiadzie podpartym. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. Po zmianie ról sumuje się punkty. Wszyscy przyjmują po/. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. na dwóch nogach.szają się po obwodzie koła. który uzyska najlepszy c/as. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. Je/eli „berek" dogoni uciekającego. szają się skokami na czworakach. oznaczeni wywołanym numerem. który rozpoczynał grę. Organizacja i przebieg zabawy. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki.5 m. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. boisko do siatkówki. Wygrywa zawodnik. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. dwóch sędziów. Klasy. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach.na pierwszej uciekający. 4-6 chorągiewek stojących. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. zabawa znana i lubiana przez dzieci. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. wynosi 0. w /ależno-ści od grupy zawodników. Bok każdego małego kwadratu. Gra trwa 1-3 minuty. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. Zawodnicy z obu drużyn. Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce. zdobywa dla drużyny l pkt. Kto szybciej powróci na obwód. Tego przepisu przestrzegają sędziowie. Organizacja i przebieg wyścigu. Organizacja i przebieg wyścigu. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. Obaj biegną między chorągiewkami. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. który zostanie złapany jako ostatni. jeszcze raz powtarza podanie piłki. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. tworząc tunel. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . Wygrywa drużyna. drugiej uciekają. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. zdobywa dla drużyny l pkt. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. Są oni „żabkowymi berkami". Zakończenie wyścigu następuje w momencie. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". który go goni.

.

Uwagi metodyczne. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. Organizacja i przebieg wyścigu. który obowiązuje do chwili obecnej. dwie drużyny o równej liczbie zawodników.Uwagi metodyczne. np. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. boisko do siatkówki. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. która szybciej postaci ławkę za linią mety. stają na tej. Wyścig z dwoma ławkami. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. uniki. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. Wygrywa drużyna. Zawodnicy ustawieni są rzędami. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. Utrudnienie. na której uprzednio stali. 4) gimnastyka lecznicza. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. Start może odbywać się z różnych pozycji. stawiają na podłożu itd. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. 6. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . Utrudnienie. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. Odległość do linii mety 4-6 m. ale również psychikę i charakter. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . i tak na przemian. po 6-8 zawodników. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. czy też złożone ćwiczenia ramion. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. przy ławce nie powinno być ciasno. 2) sport gimnastyczny. Uczestnicy. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. przenoszą drugą. i przenoszą tę. Uciekający oraz „berek" mają piłki. Wyścig powtarza się 2-4 razy. wyrozumowanymi. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. przechodzą na drugą stronę ławki. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. którą przenieśli.jego postawę i ruchy. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. które prowadzą ustalonym sposobem. rzuty. Zawodnicy stojąc na jednej. Wyścig powtarza się 2-6 razy. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. jak np. nie używanymi w życiu. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę.

i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego. Ponadto znajduje za63 . Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach.

Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat).kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. W zależności od tego. salta ze śrubą itp.np. .1-0. . błędy dzieli się na: małe. . które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności.i ćwiczenia dynamiczne . Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. wrażenie za całość ćwiczenia. a także w różnych dyscyplinach sportowych. .ących.od form zabawowych do ścisłych. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe. wychwyty. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw. Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: . . Gimnastyka w zakładach pracy. W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. gimnastyka geriatryczna).yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 . . Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność. swoboda itp. Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń. duże i błędy niewykonania. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat). W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet.harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne. Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne .zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy.4-0. lekkość. Gimnastyka akrobatyczna. Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. zamach. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. pełne wdzięku. 5) dla dorosłych. ćwiczenia na równoważni. maczugą itd. . na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. rytm.zwiększenie wydajności pracy.klasa II. wyraziste i zgodne z muzyką. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne.klasa I.poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/. Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki.dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej.5 l wartość całego elementu .). Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje. Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/.klasa III. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu. w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne. Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych.ćwiczenia w ruchu: przerzuty. piramidy wieloosobowe . _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu. na poręczach o równych żerdziach. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat). W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . na drątku. średnie. dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. Gimnastyka artystyczna. Ruchy muszą być harmonijne. pracy i zdrowia. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy. 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet).2 0. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. obręczą. W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń . Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. Ćwiczenia powinny być wykonywane /. Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia. muzyką. Gimnastyka sportowa. . do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych. 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). salto z prostym krzyżem.kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia. Ćwiczenia w zakładach pracy są c/. piłkami.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą. np. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0.

W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga.być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające.in. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem). Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. . Stan bezczynności mięśnia. np. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. hantle. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. w chorobach urazowo-ortopedycznych. charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń. np. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. zwichnięcia. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne. neurologicznych. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . internistycznych itd. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. . w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. reumatologicznych. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. 4) ćwiczenia tułowia i szyi. które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. . Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. druga przerwa w II połowie dnia pracy).stopień napięcia psychicznego. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. może być nieodwracalny. Od początku postępowania 67 . Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. wibracje. również znajomości kinezyterapii.tempo pracy. jak i wiele innych. Rodzaje urazów to: stłuczenia. oświetlenie miejsca pracy. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia). Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni.jednostajność pracy. pracującym. zabawy. Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka.ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy.pozycja ciała przy pracy. skręcenia. rozerwania itd. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. np.ośrodkowy i obwodowy. . gry. Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego).hałas. Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. układ dnia pracy. podskoki. stopień zanieczyszczenia powietrza. Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy . po chorobie Heinego-Medina. To wskazanie.nagłego zadziałania siły . oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. złamania. gdyż przestaje być mięśniem czynnym. . 5) ćwiczenia ożywiające. m. bieg i elementy tańca. najczęściej gipsowe). Mięsień pozbawiony nerwu zanika. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób. czas zajęć 57 minut. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. W następstwie urazu . Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia. jeśli trwa długo. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany).

Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. Rodzaj ćwiczeń . Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. pracę. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych. jeśli jest to możliwe. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. stany zapalne. tzn. gościec przewlekły postępujący. o charakterze dynamicznym. szpital. chirurgia itd. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. z nietrzymaniem moczu i kału. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. Od leżenia. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. Kończy68 ny położone na podłożu. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach).lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. poprzez siady do słania.kardiologiem. Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. neurologia. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). mięśniowy. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej.). Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. zwyrodnienia kostno-stawowe.kształtujący. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. gościec tkanek miękkich. W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. jak i późniejszym (np. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. . ogólnoustrojowym i psychicznym. _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. możliwości życiowe. zarówno w życiu płodowym. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). w zależności od rodzaju wady rozwojowej. Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. tempo wolne. również przed tego rodzaju operacjami. Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. przychodnia. choroby zwyrodnieniowe stawów. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń. Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. ćwiczą tylko dłonie i stopy. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. W chorobach narządu ruchu. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. następstwa urazów itd. wady postawy. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych.

.

gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. logicznie skonstruowane i zrozumiałe. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. które związane są z życiem codziennym. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. które powtarzają się wielokrotnie. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. jakim jest ruch. na sali gimnastycznej.in. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. takie jak: chód. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". uspokajające. Zawsze jednak powinny uwzględniać. to nie tylko męczy fizycznie. w klęku. wyczynowego stosuje się m. naprzemiennej. Istnieją ruchy. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. przemianę materii itd. Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. Terminologia. w podporach i w ruchach lokomocji. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. wiosłowanie. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. 2. również do tych. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. fizjologicznego. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. rozwój ćwiczących. pływanie itd. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. Dla celów treningu sportowego. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. w którym jest przedstawiona ta systematyka. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. układ nerwowy. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. z przyborem. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. bieg. np. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. Mazurka. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. z partnerem. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów.w terenie). W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. na zewnątrz budynku . Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. Są to ruchy c y k l i c z n e . ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. niewydolny układ oddechowy). niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. wytrzymałościowe itd. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. Jeżeli wysiłek jest za duży. kończyn dolnych i górnych). które można zmodyfikować.zdrowego czy chorego. dużej. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. Zarówno ćwiczenia miejscowe. 3. wyścigi itd. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. w leżeniu. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. w siadzie. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. gibkościowe. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . skoki. fizjologiczne itd. psychologicznego i metodycznego.

4 .kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia. RR w bok. siedząca. to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z". nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego. Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego. 2 . Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1. zabawy i przez dobór ćw. Elementy taneczno-ruchowe 3.nogi R R L . 6. 2. w bok itd.noga L . . Powtórzenie ćwiczenia. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego).podskok obunóż i klaśniede nad glmv.prawa N . Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną. np. .pozycja wyjściowa (stojąca. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. klęk. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy. PR w bok.ręka lewa R . Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2. cech fizycznych i motorycznych. bardziej utrudnione czy ułatwione.pw. 6 .leczniczego.przenoś PR w gór?. 4 . pk. Skoki 7. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu). .RR dołem w bok. RR w bok.stojąca. kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: . 2. Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. z tańce) naturalnymi 3. . . np. zwinnościowo-akrobat. Gry i zabawy 2. Kształcenie słuchu i fiz. jak i do korzystania z tej literatury. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze. W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem. Ustawienie do ćwiczeń 3.-|. Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. Zwisy i podpory 3. (stojąca. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". 3. 5 . położenie ciała w przestrzeni 2.tempo. Wyrażanie rytmu i czucia 3. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy. kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą.noga lewa R .pozycja wyjściowa . wolno.: pw. w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny). Harmonijny rozwój ciała. 2 . RR przodem w bok.ręce pw. (RR w bok). Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia. 3 . równoważnia. Mazurka.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1. 1 . Ćwiczenia równoważne 2.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion. . Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki.ręka . Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. Biegi. ćwicz.pozycja końcowa ćwic/enia.przysiad podparty. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ. .stojąca. Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. Ćwiczenia porządkowe 1. siad itd.R w gore). . Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej.).kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. Czołgania 6. 3 . Organizacja zajęć 2. 5. chwyty^ 5. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1. w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos. Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze. l. Rzuty. 1 . i motorycznych psychiki (gry. . W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów.RR w przód. Kształtowanie pra1.). Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L.lewa NN NL . jego odtworzenie praktyczne. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym.). Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. wymach. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. 73 . 72 1. rzut. np. ale dokładny.rozliczenie ćwiczenia (szybko. Korekcja postawy 4.pw. skłon głowy). drążek itd. 4. LR w górę.skłon T z przenosem RR w tył. Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . wymach nogi. skłon T z przenosern RR w bok itd. Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. Droga ruchu powinna być podawana wtedy. Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens.wyprosi T. piłka lekarska. (przez taktykę gry kształcenie siły woli. Podział ze względu Zadania 1. 4.RR na kark. np. 9. PR w bok.

ładne i dobrane do melodii. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. Zarówno pozycję wyjściową. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. Ćwiczenia uzupełniające.stanie. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę. hantle. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. . Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. jak i osób dorosłych. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej. boisko czy teren. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego).P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. III. Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). odliczenie. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego. słowne objaśnienia. z których układ ma się składać . II. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów. 3) rozwijają uwagę. Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła.zbiórkę.) do ćwiczeń. Treść układu . Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. który należy utrzymać nieruchomo.leżenie. . W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. marsza itp.zasób ćwiczeń. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. zarówno dla zdrowych. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". określenie pw. gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). ławeczki itd. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy. pw. powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. rekreacyjnych. zarówno dla dzieci. odliczanie. stojąca .można opracować tylko wówczas.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji. Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych).jest określeniem fachowym.). pw. Każda lekcja wychowania fizycznego. . poprawianie ruchu itd. ale systematycznie. leżąca . tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. musi być celowa.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. Ćwiczenia kształtujące. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. pamięć i wyobraźnię. Mogą być rozliczane w takt walca. Najlepiej. I tak np. .miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. nieszkodliwe dla nikogo. np. woreczki. gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. stojąca . na jakie pozwala stan ich narządów ruchu. a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. w kinezyterapii. np. stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych.). 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. w piśmiennictwie popularnonaukowym. IV. jak i chorych. od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. Całość układu ocenia się do 10 punktów. Określenie pw.

rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .

w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit. np.równaj do prawego. jeśli nie . jeśli istnieją warunki. koło. Prowadzący musi wiedzieć.w szeregu . ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. sposób zbiórki. . Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć. W przypadku osób zdrowych prowadzący sam.ującym zespół do ćwiczeń. . Następnie powitanie .j na komendę „spocznij". ile osób uczestniczy w ćwiczeniach. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia). Odliczanie. Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: .w kole .„czołem". Jeżeli tak. Odpowiedź grupy . Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. rząd (jeden za drugim). ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących. na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa. szereg.do prawego i do współpartnera. W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. przybiera się j.to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. to w postawie stojącej.wyrównać obwód koła. Ręka wskazuje miejsce zbiórki. a nie niedbała (np. Odliczanie. Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. w siadzie skrzyżnym. to prowadzący powinien sprawdzić. może zezwolić na udział w ćwiczeniach. Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji.ed/ic . z rękami w kieszeniach).76 kondycyjnych). „posiana siedząca".zbiórka.za poprzednim. czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę). Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna.w dwuszeregu . Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej.„czołem grupa". Bardzo ważne jest. Musi to być postawa sprężysta. w dwuszeregu . np. . W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. 77 . Rodzaje zbiórki: dwuszereg. Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. Zbiórka. krótko i dobitnie.w r/. nieprzewidziany. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka". na swoją odpowiedzialność. np.

aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie.jedynki w miejscu. trzycztery.marsz. odliczania. na których są wiszące drabinki. i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. od środka.ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych). jeśli zachodzi potrzeba. lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. do trzech (w celach organizacyjnych). na odległość dwóch kroków lub inaczej. dwa.Odliczanie w czasie zbiórki .podobnie. dwójki . ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. np. np. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. np. Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" . jaka ma być forma odstępowania. k o m e n d a : zapowiedź komendy . grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych . dwójki krok w prawo. korytarz. przechodzi na drugą stronę.dwa kroki w prawo. obok znaczenia dyscyplinującego. Na h a s ł o „odlicz": . żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz.w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. trójki dwa kroki w lewo. prawy rząd dwa kroki w prawo . Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni.raz. wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny.marsz .do dwóch. w czasie raportu. raport.kierunek na wprost . dla dorosłych . Kolumny ćwiczebne.uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. do trzech itd. 78 . a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). a grupa odpowiada: „czołem". Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony. Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". Zatrzymanie: „całość stój" . Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy. nie ruszając się z miejsca. W szyku zwartym.w tył zwrot". tylko RR w bok i obracać się w koło. Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu. Ćwiczący powinni skorygować postawę. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. twarzą do siebie. Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy .trzy. „grupa . Komenda III: jedynki krok w lewo. Treść komendy: „ćwiczący . 2) komenda ćwiczebna . Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. np. powitanie i pożegnanie. należy zaznaczyć. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. Prowadzący .22 nieobecnych . potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". w tył zwrot. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących.„kolejno" . Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach.do dwóch. ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. prowadzący. np. prawą albo lewą.kolejno . W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". tzw.zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych. 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. komenda: w prawo zwrot. Zwrot: w pozycji stojącej. Ćwiczenia marszu na tempo. Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). daje hasło: „w tył zwrot". Raport. drugie słowo hasło do wykonania. Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz. pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa.liczenie: raz-dwa.10 (2 usprawiedliwionych). Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych.„do dwóch" itd. po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie. raz. tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. w lewo zwrot. wiatraczki).. gdy ćwiczący są „rozbrykani". dwa itd. W tym układzie może odbyć się zbiórka. .. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce.krótka przerwa. lecz bez określenia „wiatraki". np. na wyprostowanych nogach. dwa.

Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu. I) ręka / dwoma palcami .siad. Siad dzieci wykonują bardzo powoli.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący". gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka. c) pieski. d) skinienie ręką w bok .to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. kolejka). dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe. Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym. sukienki nie mogą się pognieść). i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. Pos uwani e się grup y w przód. żeby nie potrącały się skrzydełkami". która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń. Cel ćwiczenia .koło. chwyt /. h) ruch dłońmi w dół . ale również na znaki i ruchy.wskazać ruch i kierunek przechodzenia. na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych.. Tupanie. samoopanowanie i karność. Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. n) ruch ręką w dół . „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki.dzieci biegają swobodnie. Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. U w a g a . klaszczą w dłonie. Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego. ł) znak przechodzenia . w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). U w a g a . i) ruch dłońmi w górę . dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). k) ręka z jednym palcem .rząd (gęsiego. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. skaczą. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu.przesuwanie się w prawo lub w lewo. szybką orientację. Wymagania. kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak. e) same palce z poziomu w górę . Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń. b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca.wstać. Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi.a ręce . jakie stawia się dzieciom. Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. U w a g a . b) pada deszcz . z którego rodzi się aktywność dzieci. ręka prawa dla drugiej grupy).„płotek" .podskok. śpiewanie. Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce. klaskanie.wracają do domów. g) zataczanie rękami kręgu . U wa ga . może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy.szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. najlepiej według wzrostu. mówienie w rytm. c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć. b) dzieci rozciągają ręce w bok. ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. Szereg Ustawienie pod ścianą. aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki. Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. j) szybki ruch dłońmi . biegną na swoje miejsca. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu. Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. pieski do domu -wracają na swoje miejsca.dzieci „wybiegają" na czworakacłi. 80 . aby jedno drugiemu nie przeszkadzało.dwójki (pary w dwójkach). gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. na spacer . Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane.podskoki.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany .siad. Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale. żeby was deszcz nie zmoczył.

Dla dzieci w formie zabawowej. dla dorosłych w formie ścisłej itd. Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. staje naprzeciwko prowadzącego . szereg). Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". W marszu . Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. 3. wykonując np. dwóch ramion.nauka równania. dwa. chowanie się za jedynkami . Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. Dwójki zwracają się do siebie .ramiona w przód 4 .ramiona w dół. Dzieci robią dwa. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). np. płotek. U w a g a .„szeroka uliczka". lewa noga i odwrotnie.rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. 10.to samo w dwurzędzie. Zbiórka w dwuszeregu . Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. 4. c) ćwiczenia nóg. c) ćwiczenia rozluźniające. Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi.formowanie rzędu i dwurzędu. na klaskanie lub liczenie. Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. Z dwurzędu . mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . d) ćwiczenia tułowia. trzy . Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących. Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. zależy to od różnych uwarunkowań.głównej i końcowej.ramiona w górę 2 . Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. ale również płaszczyzny ruchu). Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1. typu gimnastycznego. Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. H. np. np. wybiega dwójka. których ruch dotyczy. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. kroki dostawne w przód i w bok. równomierny rozwój układu mięśniowego. jak szeroka ma być ta uliczka. z chwytem za ręce. Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach. 6. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. Ocenia się. potem zwrot do rzędu. 2. Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. dla „gości". trzy. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio. 8. najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. 9. U w a ga . za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych. 82 . 3. nieznaczne wymachy ramion.kolejno biegną następne pary. raz. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. harmonię i estetykę ruchu. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu. który rząd robi to najlepiej. nie spotykanymi w życiu codziennym. „gęsiego". ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. w zależności od tego. na skinienie dwoma palcami. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka. a ruchy powinny być umiarkowane. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). 7. możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. odpowiednio dobrane. która kolejka ustawi się pierwsza. kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego. Odstępy jednego ramienia. 2. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. taki ruch ramion: 1 . Proste korowody.ramiona w bok 3 . Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. 5.Rząd „Kolejka".otwieram oczy. Nikt przecież nie chodzi. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. cztery kroki w tył. b) ćwiczenia szyi.

ściągnięcie brody lekko do mostka. 2 . np. tzw. 3 . Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. Pozycje. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. ale pięty złączone. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. Pozornie bardzo łatwe ruchy. Brzuch wciągnięty. np. Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. będą ćwiczeniem męczącym. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. Postawa równoważna . Stopy lekko rozwarte. W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. pw. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). 2. Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. np. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. u małych dzieci. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. Pozycje izolowane. pozycji wyjściowej. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. łopatki ściągnięte. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. Dalej treść ćwiczenia: l . W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. np. np. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna.powrót. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia.powrót.pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. musi odbywać się z określonego położenia ciała. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. Postawa rozkroczna . powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. które jak gdyby „omdlewają". Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. Pozycje chwiejne. Palce złączone. np.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. 85 . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. Każde ćwiczenie. 3. Są to takie pozycje. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała.b) ćwiczenia z przyborami. Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej. szyja wyciągnięta. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). krążenie nadgarstków. Będą do nich należały np. W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń.wznos lewej nogi. Barki w dół. 2) powrót do przysiadu podpartego. stojąca na jednej nodze.wznos prawej nogi. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. ażeby spełniało swój cel. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. różne ułożenia ramion. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). jakim jest ruch wznosu nóg. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. 4 . unik przodem itd. określonego pozycją wyjściową układu ciała. Nogi wyprostowane. ramion i nóg.

87 . Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. zakroczny lewa (prawa). prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). 3) ugięty.: RR wzdłuż tułowia. np. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. 10. rozkroczny lewa (prawa). Jest to po zycja ciała.przechodzi się do klęku. 2. Klęk jednonóż (komenda . 11. RR w górę. Klęk obunóź (klęk prosty). Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. np. i jak są ustawione w stosunku do ciała. We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. czy obie nogi są postawione czy jedna. w zależności od treści ćwiczenia. ogólnokondycyjnych. w przód -„. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. 11) Jest to pozycja wyjściowa. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. 5) prosty. Pozycje wyjściowe w klękach. Klęki jednonóż w rozkroku. gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. w której jedna noga znajduje się w klęku. prawa noga ugięta Ryć. o kolanach zwartych. a w szczególności w zakroku i wykroku. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. wyróżnia się: l. które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. które tę pozycję utrzymują. która noga wykonuje ruch. Należy precyzyjnie określić. druga w wykroku oparta stopą o podłoże. gdy noga przenosi się do przodu. Pozycje wyjściowe stojące. Układ ramion w klękach może być różny. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. np. 4) zgięty. a zakroczne. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok .klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). 2) klęczny. są pozycjami równoważnymi. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. W zależności od tego. RR w bok. których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. klęk obunóź rozwarty.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu).

ugięty. to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. Można tu wyeksponować ruch tułowia. kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. Prawa ręka stabilizuje. Jest to pozycja mniej stabilna. 7) klęczno-rozkroczny. ugięcie nogi od strony podłoża. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. pw. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. LR łukiem nad głową. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. Pozycje leżące (ryć. zarówno dla toru oddychania brzusznego. bardzo stabilnymi. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). Pozycje wyjściowe w siadzie. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. na niej spoczywa głowa. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia.wybiórczo lub zespołowo. półścięgnisty. 2) na ławeczce. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. dwugłowy uda. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. Ryć. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. 8) klęczno-zakroczny. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. skrzyżny). np. Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. np. 13. rozkroczny. twarzą do podłoża. 12. np. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. kleczny. siad skrzyżny. lecz poziomo. Głowa lekko odchylona w tył. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . PR na biodrze. jednocześnie Pozycja leżąca przodem. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. wykonywać drugą 89 . siad kroczny (szpagat) siad kleczno. w których tułów jest izolowany. potem w lewą stronę. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej. Siady na ławeczce: 1) okroczny. Pozycje leżące. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). Układy ramion mogą być różne. Jedna ręka w górę. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. Pozycja leżąca bokiem.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. 9) kroczny (szpagat).

działa przeciwlordotycznie. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. ramiona wyprostowane w łokciach. Nogi powinny być złączone. co powoduje ucisk na serce.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. Może dojść do niebezpiecznego upadku.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących. blisko tułowia. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. czynności dnia codziennego. przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. Płaszczyznę podparcia stanowią: . Układ może być również taki. ponieważ na nich.—.ćwiczenia tego. Podpory. Leżenie przerzutne. dłonie podtrzymują tułów. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża.powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. . Pozycje wyjściowe w podporach. 2) podpory zwieszone . Pozycja ta może być stosowana u dzieci. b) pozycja leżenia przerzutnego. np. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. w zależności od skośnego położenia ciała. 91 . * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. 15. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. młodzieży i ludzi młodych. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. Leżenie przewrotne. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. 90 ^^^ . szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. że ręce są ugięte w łokciach. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie. Jest to dość trudna pozycja równoważna. nie należy stosować. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji. aż do uniesienia bioder. Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. gdyż może spowodować bezdech. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem. 14. pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań. palce stóp obciągnięte podeszwowo. dłonie na podłożu.

Jeżeli ma być inaczej. . pompki . Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. najczęściej przez przenosy ramion. co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. Ru92 Ryć. to określamy sposób wykonania ćwiczenia. Skurcz mięśni grzbietu. Kierunki główne położenia ramion: . Ramiona w górę la.w tył.w przód. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie).nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. a tułów jest wyprostowany. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. to określamy . które wy/. 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego. jest to podpór leżąc przodem. . Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: .kierunki pośrednie położenia ramion. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2. Może też być pozycją końcową. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała. .w dół. 3 Ramiona w przód w górę 4. We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. Położenia ramion .kierunki główne położenia ramion. Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. Położenie ramion (ryć. które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie. Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2. . przy wyprostowanym tułowiu. . 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: .kierunki pośrednie i główne. Popularnym ćwiczeniem są tzw.w górę na zewnątrz. pośladków i czworogłowych.w górę. chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. 16. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg. które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). na przykład podpór łukiem leżąc bokiem. . 93 .w bok. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach. Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1.w przód w górę. zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża. Ramiona w bok 3. których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża.w przód w dół. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. którym bokiem). Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion.na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. . Jeżeli tułów ma być załamany. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. Ramiona w tył w dół 5.gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie. jest to podpór leżąc tyłem.3) podpory leżąc przodem . 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. . z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg.w dół na zewnątrz. dynamiczna praca mięśni rąk). brzucha i pośladkowe). r/uty ramion. wznosy ramion z określonego położenia ramion. co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy. Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić. które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne.

S k u r c z e . .tak jak w położeniu „ramiona skurcz". Wy p r o s i .ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia.szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu.ramiona na biodra złóż . .ramiona skurcz . Układy ramion. w przód ugięte. Wy mac h y . wewnętrzna (pronacja). w górę ugięte.ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty. ręce zwrócone w przód.ramiona w górę skrzyżnie. .ruchy okrężne dłoni.ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach.ruch w stawach łokciowych.ruchy. Krążenia nadgarstków . S k r ę t .ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku. wymach ramion Ryć. . ramiona -. Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie. biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć. w przód ugięte. P r z e n o ś . Ruchy ramion (ryć. . łokcie zgięte. która wspomaga ruch.ramiona w bok.łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia.ramiona w górę (dłonie splecione). to trzeba to określić). przodem zgięte.ramiona w dół skrzyżnie.z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach. do określonego położenia. . 17. zgięcie ramion 94 95 . łokcie odchylone w tył). . Krążenie przedramion . .RR ugięte w łuk do styku palcami.dłonie dotykają barków palcami.ramiona w przód skrzyżnie. O p u s t . . K r ą ż e n i a . powrót po tej samej drodze ruchu.opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym. 18) W z n o s . .ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie. ugięcie tylko od 90°: . Ruchy ramion.ramiona w bok. 17): . .ramiona w bok. 18.ramiona biodra chwyć . głównie siłą bezwładności.ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach.na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja).ramiona w łuk nad głową . .ramiona w dół. ramiona odchylone w tył). .Uklady ramion (ryć. R z u t .dłonie na biodrach kciukiem do tyłu.

W ćwiczeniach ramion należy pamiętać. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . RP w bok . 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. żeby dotknąć uchem ramienia" itp. U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw. . a opuszcza łukiem bocznym. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. . Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. zaburzenia pracy błędnika. 20. nadgarstkowych i palców. 21. ' Ryć. 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. łatwymi do wykonania. 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. Krążenia ramion. żeby nie zaburzyć równowagi. RR w przód . krzyżując ręce przed sobą. Leżenie bokiem na skrzyni. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy. Ryć. 97 . . z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. a opuszcza łukiem skrzyżnym. Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. mówiąc np. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz . nawet niewielkiego stopnia. jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające). Leżenie bokiem na skrzyni. Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce. 23. ponieważ może dojść do urazu.płaszczyzna poprzeczna . Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: .ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno.przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle).płaszczyzna strzałkowa . . „skłonić głowę tak. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia. np.Ryć.odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. które mają jakieś. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. 22.skłony tułowia i głowy w przód i w tył.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. Ćwiczenia szyi (ryć. Krążenia ramion (ryć.skręty szyi i tułowia. a dopiero potem w górę). Uwagi do ćwiczeń szyi. jak i niskich. ale w odpowiedni sposób.skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych.płaszczyzna czołowa -. 1h. RL w bok . Ćwiczenia s/yi. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa.

Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka. Ćwiczenia nóg 3. Półprzysiad . Przysiady i półprzysiady. ale również rzut.ruch jak najkrótszą drogą. Tempo od l do 4. w zależności od określonego zadania. jeżeli bez zaznaczenia. za pomocą których .przenosy . Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie. 4 . Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie. . które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka. . 98 . Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych. gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. trzeba określić. czy na palce.trzeba zaznaczyć. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. która noga i czy na całą stopę. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. . . W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. skręt głowy w lewo. 2 . . Tułów zawsze w wyproście. że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie).wykroki i zakroki . 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów. uwypuklić klatkę piersiowy. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach.rozkrok . przyciągnąć brodę lekko do mostka. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. cofnąć i opuścić barki. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową). Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg. 3 .wymachy . W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej.obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°. Ic. to powrót po tej samej drodze ruchu. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). 2. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów.zgięcie .szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia.do granic możliwości ruchu w stawie. . Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. Ich charakter sprawia. są ćwiczeniami trudnymi. . Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. Przysiad . w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. 2) przysiady i półprzysiady.wymach RP. gdyż są jedną z naturalnych form ruchu. do jakiego położenia. Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg. Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 . Ćwiczenia w podskokach. Całość powtórzyć 4 razy.powrót do pw.stojąca. masa ciała zostaje na nodze postawnej.Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np.wybiórczo . Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami.powrót. które występują w życiu codziennym. bieg. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia.zaznaczyć. Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. Dynamicznymi. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. 24): 1) ćwiczenia w podskokach. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej.wyprost . 3) wypady. Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni. skręt głowy w prawo. Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. Ruch rozpoczyna RP. Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. Przykład ścisłych komend: Pw. W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się. a więc nie tylko chód. Siłowymi. Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1.ugięcie do 90°. masa ciała na obydwu nogach. która noga dąży do rozkroku.rzut . . skok.wymach RL.

Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. b-e. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 . Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych.wypadową. np. ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. a. gdy np. . d. 100 Ryć. Wypady. Wypady są ćwiczeniami nóg. która przechodzi do wypadu. Noga. wykonywany jest wypad w przód PN. Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. b.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi.wypad w tył. c.wypad w przód. w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). biodrowych i skokowych. nazywa się nogą wykroczną . 24.wypad w bok. . W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . o drabinki. 24. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. e.

Druga noga wyprostowana. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. przynajmniej w linii ciała. NP ugięta . Ryć. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. Układ ramion może być różny. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała.. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów. Jak 31 . Im większe przodopochylenie.wymach NL w przód i w tył. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. Wyższe ustawienie nogi. wypadach. stopy zaczepione pod szczebel .przodem. co następuje w momencie. całą stopą ustawiona na podłożu. Ryć. wypad w tył w skos. bardzo intensywnie pracuje. Leżenie przodem . ruchami ramion. 26. RR w górę. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. Leżenie tyłem. w szczególności na palce. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście. Ryć. Wszelkie wykroki. np. tułowia i nogi „wolnej". wymachami nóg. np.wznos NN w górę i opust w dół. 32. chwyt za szczebel . a drugą na podłożu. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. bokiem.: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. stopy zaczepione pod szczebel .Ruch rozpoczyna PN. Noga postawna jest zawsze zgięta. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia .skłony do nogi postawnej i opartej. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. zakroki. jak i w celach ogólnorozwojowych. jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. tyłem. który dąży do takiego ustawienia. których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. tyłem lub bokiem. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. których praca sprawia. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem. Leżenie tyłem .tylko w leżeniu tyłem. że człowiek żyje. Ćwiczenia tułowia Ryć. jako koordynator narządu ruchu. Id. ale również na cały układ ciała.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej. Ryć. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. 25. u mężczyzn 50-55°. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. 27. W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach. U n i k jest to pozycja. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. Ryć.skręty T w lewo i w prawo. Leżenie na prawym boku . Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. podskokami itp. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. 3 ł. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Pótwaga i waga Ryć. RR na karku. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. 28. powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. tym większa lordoza lędźwiowa. 30. 3) uniki . stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego. NN uniesione w przód.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo. Siad prosty na skośnej ławeczce.wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy.skręty T w lewo i w prawo. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. 103 . 29. Ryć. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. Półwagą i waga może być wykonana przodem. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo.wymach prostej NL w górę i opust w dół. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°. wypad w przód w skos. Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy.

skręty tułowia.ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa. . w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). z pw. skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych. można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek. 3. nie należy zatrzymywać oddechu. 2. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód. które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. Opad tułowia może być w stawach: skokowych. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu.Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe). 104 . izoluje ruch skrętów tułowia.krążenia tułowia.ustalenie bioder. gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny.podpór bokiem. a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym.opad tułowia w bok. leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą).pozycja leżąca przodem jest pozycją.skrętoskłony tułowia. 4. . . Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża. a następnie w górnej części kręgosłupa. tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego. ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: . kolanowych. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad.w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach. obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa.ćwiczenia mięśni brzucha. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 . z pw.ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. .ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. biodrowych. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania). . . Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia. . Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym. U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: . . Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. W przód: Skłony (ryć. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny.wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu. b) w tył: . wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha.opad. ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach.najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. . Opad (ryć. np. Przykład: Pw. Skłony i skręty tułowia. w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy. wznos nóg (sterowane dołem).siad. skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć. stojącej na nogach złączonych. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: . od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy. a zmniejsza się krzywizna piersiowa.skłony. 33).wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. . 34). .ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach.skłony tułowia w bok. . 33. . w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej.nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. . . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. .ćwiczenia mięśni brzucha. ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy. . . bardzo sprężyste.

Opad tułowia w przód . Ryć.leżenie tyłem. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia.siad prosty tyłem. oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. Opad w przód . powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia.stojąca w małym rozkroku. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście. Przykłady ćwiczeń: Pw. . RR wzdłuż tułowia. Układ ramion i nóg może być różny. a staw skokowy. pracują mięśnie nóg i ramion. . skłon w przód . naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. . Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. . podparty. Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu".wydech. 107 . Opady tułowia. przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. . Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód .skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo.wdech luźny. Pw.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego).skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. potem drugiej). Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. Klęk jednonóż. Pw. 35. opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. Pw. opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). oprócz mięśni nóg. 34. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. Należy go wykonywać. W ćwiczeniu tym.siad klęczny. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h. Najlepiej przy drabinkach. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) .siad prosty tyłem podparty. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. NN zgięte w biodrach i kolanach. piłka trzymana stopami. a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe).siad ugięty tyłem. podparty. * Pw. z głową ustawioną lekko w tył. np. wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy.r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem. . przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. potem wyprosi. RR wzdłuż T.r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . również mięśni tułowia. RR wzdłuż tułowia. oprócz mięśni tułowia. w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa. W ćwiczeniu tym. Mięśnie ramion pracują intensywnie. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki). NP ugięta w przód . oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia. 36. W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). szczególnie ścięgna Achillesa. stopy na podłożu. du na to. Pw. wznos RR bokiem w górę . ale i tak jest ono bardzo trudne. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego.

głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić. NN ugięte. ponownie ugiąć nogi. RR w górę. . Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. Współćwiczący podtrzymuje partnera. Pw. zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. stopy przytrzymują piłkę. piłka r*xl prawą dłonią. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych. głowę opuścić. C. wznosy RR i LN z wytrzymaniem. ręce na karku . Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. . W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a. naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi. B. przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion. Ryć. powrót do pw. Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia.wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa.leżenie przodem. —jak wyżej.podporu leżąc przodem. .kolejne unoszenie nóg. podpór bokiem itp. Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion. 40. U wa ga.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. laska gimnastyc/na /. Pw. . naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem. Leżenie tyłem w rozkroku . ugięcie nóg i uniesienie tułowia. Pw. . Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. 39.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . . Leżenie tyłem. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: .przejście w bok ruchem dostawnym rąk. Ryć.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia.skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. .leżąca tyłem. wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). Pw. ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej .ruch w stawach kolanowych. RR w bok. którego tułów jest wyprostowany.uginanie ramion. RR i NN. Z pozycji klęku prostego . biodra uniesione w góię •. 38. Pw.klęk podparty.leżenie przodem. koordynacji i siły mięśniowej. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. . podpór postawny. Podpory . Pw. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. NN wyprostowane.leżenie przodem. potem w lewo. .leżenie przodem. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia. W tył: Opad tułowia. które pracują w wydłużeniu. włożyć piłkę między stopy. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. Ryć. Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu. RR w górę. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. Pw. . Tułów powinien być prosty. tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych. potem zmiana. powrót do pw. Z pozycji stojącej opad w tył . Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. .ruch w stawach skokowych.krąycnic biodrami. b. następnie obniżyć lędźwie. RR z piłką w górze. .leżenie przodem. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego.naprzemienne unoszenie ramion i nóg. broda lekko ściągnięta do przodu.klęk podparty. podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy. . Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. 108 . Leżenie tyłem w ro/kroku.klęk podparty .Pw. Pw. 37.).

Jak 42 . siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej. Ryć.na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. 42. . Pw. Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu. siad rozkroczny . Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu. b.skłony tułowia w bok utrudnia się. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód.jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. klęk rozkroczny jednonóż . stopniując układ RR -od RR w dół.przejść do podporu.tylko w podporze tyłem. Ryć. i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń). gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu.jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. Pw. Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. Wydech ułatwia wykonanie skłonu. Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. Jest to układ trudny.skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej. ani w tył). Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. RR w przód . druga ręka jest wzdłuż tułowia. opad tułowia w bok . Pw. Podpór leżąc bokiem . Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. Pw. klęk obunóż .Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. stojąca . a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. Pw. na biodro.skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie. specjalne wskazania): . Ćwiczenia tułowia . najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. chwyt za biodra. Ryć. LR w łuk nad głową itd. Tyłem .skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę.najlepiej rozkroczna (większa stabilność). Podpór leżąc przodem. 41. jak i na LN. Bokiem . rozstawiając RR w bok. W pozycjach leżących: a.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. 43.pw. RR w górę. siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. Ułożenie jednej ręki na biodrze.pw.

naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). okroczny na ławeczce. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. . ale raczej wydychać je. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. RR w górę.Podpór leżąc bokiem . potem wznos obujóg wytrzymać. . skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa.klęk rozkroczny.stojąca w rozkroku. Przykłady: Pw. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 . Pw. potem w lewą stronę. .opad tułowia w przód. pogłębienie skrętu.leżąca przodem. RR w bok. siad skrzyżny. Pw. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy. LR na lewym biodrze. Pw.stojąca w rozkroku. RR na biodrach. LR wzdłuż T. żeby tułów był prosty. Pw. . Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. klęczny. .pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. nie należy wdychać powietrza. to samo na drugim boku. skręt głowy w kierunku skrętu. R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. Są to ruchy funkcjonalne. druga ręka wzdłuż tułowia. Pw. Pw. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana). skręty tułowia w prawo i w lewo. rzut. W zależności od sposobu wykonania. wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. . . powinny być ustabilizowane. . skłony boczne tułowia itd.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. Wznos LN wytrzymać. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu.stojąca w rozkroku. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma. RR w bok. wymach ramienia. PR w łuk nad głową.siad klęczny. płaski i rozkroczny.siad skrzyżny. Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. . Pw. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże.klęk podparty.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia. . Naprzemienne skłony T w bok. Pw. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. Chcąc zwiększyć obszerność skrętu.

. potem na L stronę.zanurzanie się w rzece. Przysiad podparty .rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła).Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową. . podskakując. które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka.skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi.nieruchomo RR w miejscu. ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. że „koło jest duże". .chodzenie po schodach.stanie rozkroczne. 8.klęk podparty . że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju. Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce.karły i olbrzymy . Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi. Klęk'prosty .tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej. RR w bok.klęk rozkroczny . Przejść do siadu.siadów: prostego. Siad skrzyżny .kontrola układu ciała. 12. Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo. wchodzenie po drabinie.wyrównanie lordozy lędźwiowej.krążenie bioder .naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy.RR w bok .dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność). 7. okrocznego. Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. który ma równą powierzchnię. Ustawić się w rozkroku. . potem skrzyżowanie nóg. . . Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych . Rozkrok . skrzyżnego.tej pozycji nie stosuje się często.pozycja rozkroczna. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę.postawienie całych stóp i odstawienie tak. na piętach. Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: . Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem. siady na P. 13. Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) .zrywanie kwiatów. 4. brodzenie po śniegu. 5. Układ kręgosłupa i stóp swobodny. Wybieramy takie pozycje. stojącej. gdyż ogranicza swobodny oddech.wykrok z tupnięciem. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. 9.przybranie postawy z oparciem ręki. Pozycja leżąca przodem . Oszczędzać stawy kolanowe. 10. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy. albo w górnym (małe kółeczka): . . . 6. Stopy postawione blisko tułowia . Pw. Klęk rozkroczny . 11.przysiad i postawa.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane). . 3. Klęk podparty . Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą.masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach. Leżenie tyłem .krzaczki i wysokie drzewa. jagód i grzybów. Stanie na nogach zwartych . w pw. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1. gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. Siad klęczny podparty .układ ciała jak w siadzie klęcznym.RR na kark . Dzieci naśladują stół. 113 . Łokcie jak najdalej w przód. muszelek i lepienie śnieżek. Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa. Odległość 2-3 stopy.strzelanie . Stopy płasko ułożone. 2. Z klęku siad klęczny. Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej). .dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu.zbieranie kas/tnnów. masa ciała spoczywa na nogach. pas barkowy i RR nieruchomo. Pozycja trudna.metoda Bobath).siad skrzyżny . rozkrocznego. Siad prosty na ławce .kolana oddalić od siebie.stojąca.

rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. W klęku prostym lub rozkrocznym .wznosy i opusty ramion skurczonych. .stać jak drzewo krzywe i proste. Krowa ryczy . Klęk albo przysiad podparty . Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej. Przykłady: nóg.podlany kwiatek. przysiadzie podpartym: .kaczka nurkuje . drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok. Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu).„wahadło zegara".przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie. 4.bezwładne zwieszenie głowy . d) strzepywanie bielizny. Ćwiczenia: 1. W klęku . Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej. 2. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie. Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu. .„koci grzbiet" .stać jak domek mały i wielki. 5. łącznie ze skłonem tułowia).lekkie rytmiczne podskoki. potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion. 4. 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa. połyka wodę. zaczynając od głowy.podskoki do głębokiego ugięcia kolan. klecznym.mała piłka gumowa . b) pranie na tarce.zmarznięty ptaszek . W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. Im wznos ramion wyższy. Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy. 2. Siad klęczny . . Siad skrzyżny z chwytem stóp . 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie. wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). Kotek rozgląda się . Pozycja jak wyżej . Kogut pieje. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. 115 1. klęczny. 3.podskoki dla rozgrzania się . Ćwiczenia tułowia.skręty głowy.ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku.skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów. potem drugą ręką. wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). 7. .wesoły ptaszek.lekkie skłony głowy w przód i w tył. W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym . Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1. 3.skłony boczne.duży ptak .„strzał". ale również w postawach niskich.pełny worek.zwiędły kwiatek . Kurka pije wodę.podskoki pajaca. 3. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie. W staniu .chwianie się. Robić „długą szyję". . potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód .kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto). rozkroczny. Pajac się dziwi . tym trudniejszy. wznos ramion prostych i uderzenie o uda.„trzepotanie skrzydełek" . W siadzie . kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion).skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi.duża piłka gumowa . 2. 10. 3.„wiatrak". W klęku prostym lub rozkroc/nym . Początkowo sam tułów. podnosi dziobek. na ławeczkach szwedzkich. Kiwanie głową jak bicie zegara .pusty worek . b) podskoki: . grzbietu i brzucha: 1.. Drzemanie w fotelu . c) wykręcanie bielizny.wyrabianie ciasta. 4. Głowę ustawić wysoko.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2. e) wieszanie.kwiatek rozwija się i rośnie. Kiwanie głową jak pajac . 6. c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: . 114 . huśtanie. chwyt za ręce. Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny.wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem).wyciąga szyję i cofa ją. Wahadło zegara . 9. W siadzie . Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym. 8.kołyska. kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej).wolno . rozkrocznym. Mycie podłogi jedną. Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy). 5.rytmiczne skłony boczne tik-tak.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia).

wznos ramion tylko do wysokości głowy). Siad płaski.rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. 4. 5. c) jazda na rowerze . kolejne. 2. Nie ustalona miednica. brzucha).uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia.położenie się. 3. skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery .opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych. ugięte ręce podtrzymują uda . Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm.wstawanie . Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. Leżenie przodem . wyprost do siadu klęcznego i klaskanie. kwiat. Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej.uderzenie obydwoma nogami.ruchy skrzydeł. plecy proste. trzymając się ze ręce. 4. Leżenie przodem . Siad klęczny podparty .kręcenie korbą (mały ruch. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów. Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. Pranie bielizny . Siad płaski rozkroczny . 116 4.rąbanie drzewa. Potem opad w dół do p w. . 7. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. W siadzie ręce w bok . Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych. Stanie rozkroczne . Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy.mały opad. jedną ręką lub dwoma rękami. przenoś ramienia łukiem nad głową.uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże. 7. b) pływanie na grzbiecie . prosto. rozkroczny . stanie rozkroczne. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). Sianie rozkroczne .• 5. Siad klęczny podparty . Siad okroczny . 6. Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy. d) dzień dobry . 2.bim-bam. g) klaskanie nogami . siad skrzyżny. Leżenie przodem. łapanie much.nie-nie (kiwanie głową). Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny.grzmot. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny. We wszystkich pozycjach wymienionych . Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. Ćwiczenia: 1.kolejne rysowanie kół nogami. 5. Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa. ręce naśladują chwyt wioseł. Siad skrzyżny ze skłonem w przód .rąbanie drzewa .wbijanie gwoździ. a zwłaszcza jego odcinka piersiowego.szewc szyje dratwą .jak wyżej. diabełki (aniołki . Pw. 11.rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). strzepywanie ramion. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi). 3. jak kij od szczotki. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste).wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. musi być wykonany przy ustalonej miednicy. Huśtanie łódki na falach. 6. Pw.jak wyżej . ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa.waga. coraz szybsze i głośniejsze.dzwony . Ćwiczenia: 1. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. ugięty. Siad klęczny podparty .łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). ruch w stawach biodrowych. 2. Wahadło zegara . ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę. rozkroczny. Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1. plecy proste. postawa stojąca. płaski. 12. 5. . Leżenie przodem . ręce naśladują ściąganie sznura. postawa w wykroku. Poprawić postawę. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony). klęk rozkioczny. f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe).wiosłowanie na ławce.ukłon japoński. W staniu rozkrocznyrn . Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. Dwójkami naprzeciw siebie. 9. przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia). klęk podparty. Samolot wznosi się w górę.dzwony . U w a ga .głowa na poduszce (czoło na pięściach). Siad. tylko w stawach biodrowych. Opady tułowia: 1. Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny. W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. Zaczynać od głowy.ścinanie drzewa .mycie podłogi.ruchy pływackie nogami. plecy proste). klęczny. 2.klasnąć przed twarzą. Chwiać się jak zboże.aniołki. Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu. siad na ławeczce. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). 3. 117 .tak-tak . motyli (klaskanie przed sobą). szybkie tupanie stopami o podłogę. Pozycja stojąca w rozkroku . gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. U w a g a .dobranoc . drzewo. potem „strzał" . lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył. 10. ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia. 8.

Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy. Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. RR w górę. wspinanie się po linie. żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. wykrocznym . 119 118 . które w danym układzie ciała nie muszą być czynne. . . leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. objąć kolana i drżeć z zimna .w bezruchu. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. W staniu luźne wymachy RR. gorące mleko.dmuchać na świeczkę. charakterystyczne cechy ruchu.jak wyżej .dmuchać na piórko. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej. w ognisko. NN zgięte.grać na trąbce. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. . przeciąganie się . wiatr wieje.ciasto rośnie. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. kiedy przybierają postawę dobrą. Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. na zamarznięte szyby. które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni .leżąca przodem. Klęk podparty rozkroczny . Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion. do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone.chuchać na ręce. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . 6.leżąca. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń.wymiernej zdolności motoryczności człowieka.wydech ustami). a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. podpór leżąc przodem). -jak wyżej . Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu). Przede wszystkim dopilnować warunków. Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech).np.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go. . jak stać. tak żeby dzieci rozróżniały. Rzucanie kulkami śniegu za siebie. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę. „oporowej". a jednocześnie naturalny. skłonić głowę. Fantazyjne określenia .leżenie na trawie. postawione na podłodze . Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość. 4. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw. Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech.opalanie się na plaży. . Ćwiczenia z dużym obciążeniem . Grabienie siana. a kiedy złą. ugięcia i położenie nóg i rąk. polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko. np.3. U w a g a . dmuchać. bez napinania mięśni. Pw. Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu. Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi. Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci. 7. . poruszanie rękami i nogami swobodnie.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy). NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR.i zimno. na plaży. 5. .przeciąganie bielizny. Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji.leżąca tyłem. Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. b. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: . Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała.wydając głos zmarzniętego). Pw. Pw.wąż wydłuża się i syczy (długo).deszczyk spadł . lekkie ruchy. bez względu na to. Siła skurczu mięśni powoduje. Do ćwiczeń siłowych należą: a. Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. . W staniu rozkrocznym. Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie.jak wyżej . Pw. Ćwiczenia izometryczne . że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny. w jakich odbywa się oddychanie. przejście w zwisie ugiętym po tramie. Siad klęczny (parami) .

. ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. b. Według prof. Ryć. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. 45. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. c. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. współćwiczący. Ćwiczenia siłowe . Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. np. które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. Drugi wykonuje skłon w tył. Gibkość jest związana ze zwinnością. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. który wykonuje ruchy RR w tył. Gilewicza. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. Zasadą jest. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała. np. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. d. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. czołganie się czy chód na czworakach. np. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. Ćwiczenia.Konstancin. trzymając za przeguby nadgarstków. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. np. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). c. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np. w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. po skłonach intensywnych w tył. znanego teoretyka wychowania fizycznego. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). RR w górę". chwyt za dłonie współćwiczącego. w siadzie prostym RR w górę w skos. ćwiczenia ro/. 46. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. marsze i biegi terenowe. w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). hantlami.luźniające w skłonie w przód. unosi współćwiczącego. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa.

120 .

w rozkroku. Pw. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a. luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej. 3.pół leżąca.wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. . . . 3) pw. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe. w bok.różne. Pw. 6.stojąca na PN. RR luźno. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód. całego ciała). skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. LN nieznacznie ugięta. Pw. 5.stojąca.zmniejszenie odczucia bólu. RR w górę.luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. 2) pw. Są to ćwiczenia. 2.jak wyżej. 4 -powrót do pw.stojąca.wznos RR przodem w górę. RR rozluźnione: 3. RR w dół na skos. pół siedząca. 8 .Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje. kolejne wolne opusty RR i przedramion. 4) pw. . Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki.leżenie przodem. Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. .skłon głowy w przód. .leżenie na boku. Pw.leżenie tyłem. to samo druga noga.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść.leżenie tyłem. to samo druga noga. 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: . 4 .luźne zwroty głowy do położenia w przód.stojąca. Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych. skrzynia. Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. poręcze. które odbywają się na określonych przyrządach. RR w dół: l.stojąca w rozkroku. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna. T w półskłonie.siad klęczny. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. ułatwione oddychanie torem piersiowym. Ćwiczenia wolne. RR w dół. Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni.stojąca lub siedząca. . nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw. Pw. rozluźniając je.różne górne położenia rąk. poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech). a potem rozluźnić. . noga wolna zatacza ósemki.stojąca w rozkroku na nogach ugiętych.luźny skłon w przód. b. RR w dół. półskłon RR w dół. . rozluźnienie mięśni całego ciała. . Pw. NN lekko na zewnątrz. RR w bok: l. który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. bez współćwiczącego.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy.). .stojąca. . . RR za głowę. . RR w dół: . i to samo w stronę przeciwną. LR w dół. Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). .T. opuścić RR. -jak wyżej. Pw. Ćwiczenia na przyrządach. Pw. Są ćwiczeniami. 7.leżenie tyłem. głowa zwrócona w bok. wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył. w tył.siad skrzyżny. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia. mięśnie synergistyczne). np. Pw. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. ale powoli. . swobodne wymachy RR różnokierunkowe. Wskazania: .wykrok PN w przód . 4 . Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni.2 . równoważnia itp. Pw. . Pw. przyborów i przyrządów. RR w bok.stojąca. . rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi. . 2. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. -jak wyżej. utrudniony oddech przeponą. głównie pod koniec lekcji.leżenie przodem . RR w górę.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy. NN ugięte. w małym rozkroku. RR w dół: 1. . które ćwiczący wykonuje sam. Pw. luźne uginanie przedramienia. Pw. PR w łuk nad głową. . ławeczka. 5. rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie.stojąca. 2. . . RR w dół w skos. . Przykład: pw. to samo w stronę przeciwną. nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. Pw.luźne krążenia głową. tułowia.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania.opuścić tułów do skłonu. 3. Pw. .powrót do pw. 6 . potęgującym element rozluźnienia. Pw. RR chwyt za biodra . 4. Pw. 123 . 3 . . wstrząsnąć RR.

skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. . RR oparte obok bioder: wdech . RR na barkach.leżenie tyłem.leżenie tyłem.RR w bok.esło. na udach: wdech. wydech . chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. 124 . Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych. piłki lekarskie. Pw. 47. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem.przejście do siadu skulonego. wydech . Przykłady ćwiczeń oddechowych. Pw. wydech ustami lub nosem. 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych.leżenie przodem. Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. . w dół. Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. wydech . . 2) leżenie tyłem.RR skrzyźnie. .pw. RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . laski gimnastyczne. Pw. w skos.c. .siad prosty podparty: wdech. wydech . 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos. RR w tył. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. P w. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć.leżenie tyłem. szarfy.wznos RR przez wyprosi łokci. Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia. wydech z wymawianiem zgłosek. Ćwiczenia z przyborami.RR w dół.prostowanie T i głowy w tył. wydech . Są to ćwiczenia. Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. Pw. atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. Pw.prostowanie NN. .)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne. 2) wdech przez nos. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania. a także wad postawy i skolioz. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/.siad klęczny z przemachem RR w tył. Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń. wydech .stojąca lub siedząca. Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy.siad na ławeczce: wdech .z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej.skłon w przód z dotknięciem głową kolan.klęk podparty: wdech. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw. Pw. wydech . Instruktor liczy sekundy. wydech . RR w dół: wdech. . woreczki itd. które dla lepszej wyrazistości. RR w dół na skos: wdech . .

Osobom leżącym. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra.osłabienie mięśni i czucia. . brak koncentracji uwagi. 3) powtórzenia ruchu. . swoich ruchów. którymi są: chód. bieg. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy.procesy starzenia się.wznos RR bokiem w górę. potrzebne w życiu ruchy. gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. Pw.leżenie tyłem. W zespołach ćwiczebnych. w których znajdują się osoby po urazach ręki.jeżeli nogi są bezwładne. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. wydech . zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży. Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu. w bok. jak wzmożona pobudliwość. . . 6) obserwowanie przez ćwiczącego. wydech . 3 kg. Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych. Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego.bezruch. 5) dobrze regulowane tempo ruchu. tułów pochylony w przód.stojąca. np. elementy równoważne ruchów itd. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw. gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących. 4) pozycja leżąca przodem. a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. na brzuchu woreczek z piaskiem ok.wyprosi nóg.następstwa choroby.ból. 3) siad prosty. w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej. . Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: . Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem.narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi. 5) pozycja leżąca tyłem. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne. jeśli to możliwe. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: .blizny pooperacyjne. 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. . lęk. 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany. . Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży. na głowie. . szczególnie dzieciom. łokcie oparte o uda.ograniczenie ruchomości w stawach.zwiększone napięcie. 2) precyzja wykonywanych ruchów.siad kleczny: wdech . wydech. 126 . Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej. RR w dół: wdech .zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej.klęk prosty. skok. w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności.opuszczenie rąk. 2) siad lub pozycja leżąca przodem. 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach. . . Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. RR obejmują brodę i policzki. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych. RR w dół: wdech .choroby układu nerwowego. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. osłabienie woli. Pw. .

4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi.statycznej i dynamicznej. wytrwałości i odwagi. uwagi. Ćwiczenia równoważne. 9) zmianę układu ramion. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach.ale mogą być pokonywane. 8) zmianę warunków. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się. przezorność i śmiałość ćwiczących. rzutne itd. bez pomocy rąk. 3) równoważne na przyrządach. przejście do klęku i odwrotnie. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . 9) przestępowanie przez splecione ręce. Łatwe ćwiczenie równoważne. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. 3) wyrobienie nawyków ruchowych. koncentracji. oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. to inne zwiększają swoją piace. 3) y. laskę gimnastyczną itd. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie.. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. wykonanie kroku w przód. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). uwagę. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała. 5) równoważne w formie zabawowej. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). półwagi i wagi. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. a przynajmniej akceptację. np. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. np. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. zaistniałego stanu funkcjonalnego. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. w których występuje element równowagi.wroty głowy we wspięciach. 10) zmianę sposobu przejścia. 6) przysiady i półobroty do pw. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. Dają wiele „radości ruchowej". W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. Rozwijają koordynację ruchową. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. choć z trudnością . 4) chody i biegi. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. w jakich ćwiczenia się odbywają. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. 4) równoważne ze współćwiczącym. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. staje się o wiele bardziej skomplikowane. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. b) w dźwiganiu. 5) skoki. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. które są życiowo użyteczne. Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. 7) uniki. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. np. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. 2) równoważne z użyciem przyborów. wypady. Równowagę tę trzeba przywrócić.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. np. Czucie mięśniowe. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. decyzji. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. w sytuacji. 5) pochylenie płaszczyzny. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. właśnie dlatego. 2) zwisy i podpory. 5) z przysiadu. a więc zabawy bieżne. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne.

Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. . 3) podpór leżąc przodem. 8) wymijanie się dwójkami. RR i NN w górę. A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). 2) zwis nachwytem . następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . mają również charakter ćwiczeń kształtujących. Ćwiczenia w zwisach i podporach.zwis skulny. Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi. 48): 1) zwis podchwytem . chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć. 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu).co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała. potem zmiana.zwis w oparciu na przedramionach. . 7) przekroczenie „przeszkód" .zwis przerzutny. . Rodzaje zwisów: . Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących . kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. ruchy R i N w różne strony. Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. 48.klęk obunóż. Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. na równoważni. Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni. że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. 6) siad płaski . m. 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. 3) zwis dwuchwytem .walka „kogutów". tułowia i ramion.dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz. 2) po przejściu czołganiem po materacu. 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu). Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają. 2) chwyt wewnętrzny .przechodzi przez niego.jedna dłoń nachwytem. Stopień trudności zwisów jest rozmaity.in.zwis na podudziach. We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce. przez siłę ramion i pasa barkowego.wieku. Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. który można zwiększyć wieloma sposobami. drugi . W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie.piłki lekarskiej. Pracują głównie grupy mięśni prostowników. Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie. 131 130 . oprócz charakteru użytkowego. 10) w dwójkach . Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia.chwyt od wewnątrz.zwis przewrotny. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem). 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie. dłonie zwrócone na wewnątrz. linia barków równoległa z osią przyrządu. 2) z pw. W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. bacznie obserwując jego ruchy. praktycznych nawyków.zwis (na rękach). Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . w której ciało ma taki układ. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym.chwyt od zewnątrz. druga podchwytem. Z w i s jest to taka pozycja.przejście do siadu równoważnego. 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia. dłonie zwrócone na zewnątrz. linki. Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą.: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach. . w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni. P o d p ó r jest to pozycja ciała. W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać. wznos PR i LN. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. . np. W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. płci i sprawności.Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami.zginacze i prostowniki . przejście po odwróconej ławeczce. .dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz.

nóg o podłoże. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. 49.półzwisy leżąc z oparciem na podudziach.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. a masę ciała utrzymują palce i dłoń. pod wpływem siły ciężkości. Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. 50).przysiad zwieszony. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. również w linii uchwytu dłoni. 133 . 2) tyłem . W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. 50. Wysiłek. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi. barki obciągnięte w dół. . W zwisach. ciało ma jeszcze inny punkt podparcia. łopatki kierują się do linii kręgosłupa.p ó ł z w i s y.jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych. d) półzwisy leżąc (ryć. b) pozycje zwieszone (ryć. Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna. jaki występuje w zwisie.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). . tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . Inny podział zwisów: . Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej. w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców. a układ ciała w postawie skorygowanej. c) półzwisy postawne (ryć. w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego). w których. Postawa zwieszona może być: 1) przodem .stanie zwieszone. Brzuch napięty. a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają.odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. 51). Postawy zwieszone. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. 53). W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa. Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach. . klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. 3) bokiem . 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. .odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. .siad zwieszony. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia. drążek). np. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja).półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże.półprzysiad zwieszony. dostatecznej siły mięśni ramion. Zwis c z y n n y . .pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e . Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. S ąt o takie pozycje. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane. np.odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. na podudziu .zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). Ciało zwisa bezwładnie. siłą ciężkości. tram. 52). a nie wstrzymywania oddechu. odpowiednio młode i sprawne. poręcze. wymaga rytmicznego oddychania.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). .

i wzmacniają siłę ramion. Ćwiczenia w półzwisach. Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. 135 . Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. doskonaląc zdolność koordynacji. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. dłoni. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. np. 4) wspinanie na drabinkach. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. na drabinkach. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. kończyny górnej. Pozycje zwieszone. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. Półzwisy postawne. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. 2) chody w bok w półzwisie.przytrzymywanie za przegub dłoni. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. Asekuracja . Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. Półzwisy P o s t a w n e . półzwis leżąc tyłem (a. L e ż ą c . Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. 53. 51. 52. tramie. Półzwisy leżąc.

Przeploły. ławeczce i drabince. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi). 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. 55.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 56. 54. przeploty pionowe Ryć. . tułów j nogi poziomo Ryć. 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. Wspinanie po linie. Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). RR zagięte.

dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. 2. Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. nogi ugięte i złączone. Wspinanie można też stosować u osób. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. Przeploty p oz i o m e . pomoc lub tylko obserwacja.4) zejście . zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. kolejno. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. Ramiona są skrzyżowane. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg).siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. które mają niepełną sprawność nóg. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . Zwiększają siłę i gibkość ciała. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . za szczebel na wysokości klatki piersiowej. lewa ręka podchwytem.przy uchwycie nogami. żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. dwuchwyt skrzyżny. tuż nad głową. Stopy wsparte na podłożu. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. z siadu (porażenie nóg). 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty. np. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. tzn. lewa dłoń podchwytem.przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. na której znajduje się ćwiczący. w stronę prawą. Głową w przód . Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. Przeplot w lewo .Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi. podtrzymanie. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu. szczególnie w obrębie kręgosłupa. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. P r z e p l o t y p i o n owe. Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. dwuchwytem. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. prawa jak najdalej nachwytem.

Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. 3. .do przodu i do tyłu. ale i mięśnie przywodzące ramion. Ćwiczenia w zwisach: 1. Chody i obroty. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). 57. przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny. na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół. 2. a dopiero potem całkiem je opuścić. Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. 4. g) zwis przewrotny: .na kółkach.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". 5. c) zwis z oparciem o ramiona.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. Wahanie . Wejście i zejście. 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. d) zwis na podudziach. e) klęk zwieszony. Na przykład na drabinkach poziomo. Zamach . w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. Zwisy. np. zamachy. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu. b) zwis tyłem. najpierw poprzez . f) zwis przerzutny: .kroczny. Ugięcia i wyprosty ramion. W podchwycić . . 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób. Są to układy ciała dość trudne.kroczny. Są to ćwiczenia. Wahania i wywijania.przodem. cać uwagę. . ale na niskim tramie lub drążku.szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. Zwisy (ryć.tyłem. 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia. W nachwycie . przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu.zwra. Wymyki i odmyki. prowadząc nogi w przód.przodem lub tyłem. żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu. Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe.

138 139 .

. 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym.rzuty i chwyty na czas. Rz. Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. chwyty i dźwiganie Rzuty. przez S7. . Jest to skoordynowanie czynności ramion.zwiększenie odległości. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość.rzuty w określonym rytmie. .wahanie (przednie.zmianę pozycji wyjściowej. Wahania i wywijanie. ręce na podłożu . Rzuty i chwyty (ryć.rzuty w marszu. tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. grup ćwiczeń stosowanych. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg).wykonywany zamachem rąk znad głowy. Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). . . . 140 . właściwej asekuracji. Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie. np. . d) czołganie .lub oburącz. lewą i oburącz. 7. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. Chody w podporach i czołgania. c) chód chyłkiem (nogi proste. ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego. na przemian lub jednocześnie praca ramion. Uginanie i zginanie. z dodaniem obrotu ciała. 6. Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). 2. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). Ćwiczenia siłowo-statyczne. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. Kołowroty i przemachy.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu.połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie. 3. na opół od l do 6 kg. Przewroty w oparciu na przedramionach. 4. 58. Można wykonywać je jedno. Odmyk przodem. Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru.zmianę krzywizny lotu. tylne) Ryć.prawa ręka i lewa noga. wyprosty ramion. . dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut . Wspierania (ćwiczenie wyczynowe. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego.rzuty z zamkniętymi oczyma. 59. e) chód gąsienicy . chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. potem zmiana.rzuty ręką prawą. Rzuty. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych.

. 4. w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . gdzie nie ma pozostałych ćwiczących.ryć. 61. Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. z narysowaną figurą. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. jak rzuty woreczka do tarczy. Tak rozstawić ćwiczących. kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku). a potem balonika i piłeczki pingpongowej. np. 5. . Rzut pchnięciem.na ogół małe. Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . np.woreczki z grochem lub z piaskiem . ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. koszykowa). uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. 60. Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka.piłeczki małe gumowe. Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. z ograniczonym wychyleniem tułowia. Rzut piłki można osłabić. np. . jak najbliżej linii pionowej ciała. Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku.baloniki. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów. 2.piłki lekarskie. przenoszeniu i ustawieniu jej. Pchnięcie piłki z pw.piłki lekkie (siatkowa. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową. 1. Polega na unoszeniu masy. a przy tym jest bardzo atrakcyjna. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania. . Rzuty.

62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. . np. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu.chyłkiem. gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: . 3) z obrotem: przerzut na skrzyni.skok kuczny. inaczej siłowej. 62.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. lądowanie do postawy). Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 . Skoki (ryć.zmieniać ułożenie na prawy. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa. Na barkach . Charakteryzują się tym. W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. Charakteryzują się tym. Skoki proste to skok w dal i wzwyż. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji.skoki jednonóż. Skoki dzielą się na: 1. Skoki. 2 . Wolne. trzeba je powtarzać.rozbieg. Unosząc przedmiot przed sobą. . Mieszane. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. 4 . . 2.skoki obunóż. 3 .skok rozkroczny. 2. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych.prawą lub lewą stroną nad przyrządem.1. Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej. 2) boczne . wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa. inaczej proste. 145 . wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć.lotny (albo przerzutny).lądowanie. którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. Skoki mogą być wykonywane z miejsca.lot.odbicie. Na głowie . z marszu i z biegu. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. Każdy skok składa się z 4 głównych faz. potem lewy bark. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. 3. . Aby dobrze je wykonać.skok klęczny. .

należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. w przysiadzie). Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną. opanowanie koordynacji ruchu: . tryb życia itp.zmianę sposobu przejścia (na palcach. . . " . krokiem skrzyżnym. Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion.izochronia . stosuje się je tylko wtedy. .chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 . Chód i bieg.jest to faza lotu. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się. z piłką lekarską. Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację. Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. potem z balonem). rzut do współpartnera itd. Prawidłowość chodu określają cechy chodu: . co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi. a nie chodu patologicznego. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego.RR w bok. W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu. która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. gimnastyka przyrządowa).izotonia .RR w przód. na piętach. gdy brak jest przeciwwskazań.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. 2 . nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu. skoki wolne wyrabiają skoczność. W innych sportach wyczynowych. w sali ławeczka skośnie ustawiona).z unoszeniem kolan. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: . Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym. szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. 63. stany pourazowe nóg i tułowia. Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. .na dalszą odległość.jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę. to stosuje się chód: .RR w górę. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka. . Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy. 4 . na ogół bez gwałtownych wysiłków. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. .zmianę sposobu i kierunku poruszania się. . . chód Ryć.chód z klaśnięciem . W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy. .zmianę tempa. a cechy chodu zostają zaburzone.lewa ręka i właściwy skręt tułowia). 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka. W biegu istnieje moment. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii.Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka. Biegi i chody (ryć. gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny. zmniejsza się wydolność mięśni.z wypadami.zmianę obciążenia (np. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie. 3 .RR w dół. W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny. dyskopatia itd.szybszy. Chód i bieg często można poprawić. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe. gimnastyka artystyczna. .zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. W rehabilitacji są mało stosowane. na określone liczenie. w którym ciało traci kontakt z podłożem . . W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem.). pracy serca i płuc oraz przemiany materii. np.chód po skośnym podłożu (teren górzysty. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. kozłowanie co drugi krok.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga . .ze zmianą tempa. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne.na każdy krok.

146 147 .

Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie . Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia). polem na sygnał. są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. przechodzenie przez szarfę itd. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych. Piramidy 5 Wychwyty Ryć.Mostki' 4. Zmęczony biegiem musi odpocząć. 2) ćwiczenia dynamiczne. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. siadem rozkrocznym. najpierw wolno. o dynamicznej pracy mięśni. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. np. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. Przerzuty 1 Przetoczenia 1. np. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem.Szpagaty" 3. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. jak biegi na czworakach. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). Następnie ugina ręce w łokciach.Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. umiejętność podejmowania decyzji itp. Jest to równowaga chwiejna. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. stanie na rękach. W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. . biegi w połączeniu z czołganiem.p\v.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. salto. siłę woli. Organizm sam domaga się odpoczynku. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. np. dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). w różnych warunkach. 65). która jest bardzo mała. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. odwagę. Przewroty 4 Salta 2 . przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. . Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. 64. 148 3. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. s/ybko. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne.

150 151 . 65. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 66.I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć.

łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark. 5) pw. na początku ćwiczyć indywidualnie. U w a ga . ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. potem na komen-de: a) pw. która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. leżąca tyłem . Ćwiczenie to wykonuje się z pw. wytrzymać 5 sekund. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. Wykonywać je należy na miękkim podłożu. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. . 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. wyprostować ręce. (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem. 1) pw. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego. 3) pw.. Błędy: . Leżenie przerzutne. Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu. unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego. niedokładne i powolne skulenie się. Przetoczenia. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. jak wyżej . Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego . tułów lekko wygięty w tył. Linia bioder prosta. 6) pw. . szeroki chwyt za pierwszy szczebel . 5) z pw. Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . skulić się. 4) to samo. 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód.wyprost obu nóg. leżąca tyłem głową do drabinki. pw. Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku. 2) z przysiadu . zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). leżenie przerzutne w skuleniu .2) skulenie .złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz). z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże.ułożenie głowy zbyt blisko rąk. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. b) to samo w szybkim tempie.nadmierne wygięcie. z tułowiem załamanym i wygiętym. w bok. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę.pw. . W tej pozycji przetoczyć się w tył. . „kołyska" w przód i w tył). Przewrót w tył (ryć. leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę.opieranie głowy nie na czole. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu. Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". 4) z pw. . Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. Stanie na głowie (ryć.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego. Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę. z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. przyjmując pozycję w skuleniu. przy czym masa ciała spoczywa na karku. Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). np. 65). siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego. 65).utrzymać prawidłowe skulenie.. przejść na całe stopy. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół. c) to samo do przysiadu na palcach.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. w przysiadzie. stojąca. ale na ciemieniu.przetoczenie w tył i powrót do pw. 152 153 .pw. opóźnienie oparcia rąk za głowę. Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . czoło opiera się dłońmi w ten sposób. 2) to snmo. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. w skuleniu. Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę. w tył. tylko z podparciem bioder rękami.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: .prostowanie nóg na przemian. skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył.

tylko wyprost nóg. Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. chwyt szczebla. Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie.Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi. głowa w dół.z próbą wyprostu nóg do przysiadu. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . Stanie na rękach (ryć. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie. 5) „zrywanie owoców" . 3) zeskok z płotu.dwójkami. drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach).dzieci stoją trójkami obok siebie. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi.z drabinki na drabinkę (nisko).z zamachem ramion doskok miękki. 7) jak wyżej. Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód. druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). 3) „noszenie koszyczka" .z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny. 2) „ciąć drzewo" .rytmiczne podskoki.wejście na drabinkę . 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. 8) „mucha chodzi po ścianie" . W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). 2) wchodzenie na „wysoką górę" . środkowe siadają z nogami zgiętymi.zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu. odbiciem obunóż.dwójkami. siłą. powinien asekurować i pomagać sam. 5) skok żabki . Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej.ciągną (podłoże musi być odpowiednie. 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem. z kamienia . 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. a nie przy pomocy współćwiczącego. elastyczny.wspinanie się na drabinki.chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami. 154 155 . 2) podskoczyć do gałęzi. ł powrót do stania na nogach. 3) podskoczyć i złapać motyla. 65).zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego). 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego. U w a g a . 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. jedno dziecko za drugim.stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi.wejście na drabinkę. 4) parami podskoki w kąpieli. Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka . że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji.zrywanie owoców. potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). jedną ręką ruch naśladujący mycie okna. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe . pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach.wejście krokiem dostawnym. zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu . 6) „skoki wiewiórki na drabince" . jedno dziecko jest koniem. Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. zejście dowolne. 3) „ucieczka przed psem" . 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach). żeby „koszyk" się nie pokaleczył). który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. 2) zeskok z łodzi na brzeg . nogi w rozkroku. 7) w przysiadzie na drabince . do jabłka.trzymać się jedną ręką. 4) „mycie okien" .

w postawie jednonóż. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie). c) wspinanie się na czworakach. Wolne: 1) bąk . Biegi i chody: 1) chód lisa . kłus. b) siad i zjazd w dół (asekuracja). 2) ułożyć woreczek na stopie. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką.winda. . .ie na ręce niskie skłony. przewracanie się na plecy i powrót do siadu. woreczek na stopie i zataczać koła rękami. 156 . pod prawym.jak pajac. 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu. gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw. d) „fasolka do garnka" . Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze .U wa ga .pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy. 9) szewc szyje buty . c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). bokiem). druga noga ugięta w tył. 157 . 11) stanie jednonóż . B. Potem wyprosi. to samo drugą nogą. Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim. 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym .jak strach na wróble.w przysiadzie z chwytem za stopy. obioty wokół własnej osi.narysować palcem stopy kółeczko.bieg z ruchami ramion. podrzucić i złapać. to samo drugą nogą. 3) przerzucić woreczek pod kolanem.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik.bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion. kołysząc się. 5) stanie jednonóż . . wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem. 6) zabawa w konie . potem wolno opuszczać w dół. 3) chód kaczki .w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie . potem pod lewym.stępa. 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. 5) „pociąg" .przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód).ostrożny chód na palcach. kwiatek.jak katarynka . 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki.w pr/ysiad/.ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". B. Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką.pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem.bąk z przytrzymaniem kolan.pr/.chód z wysokim unoszeniem kolan. tyłem. odstawia wolno nogę w bok (na przemian). .ez ławcc/kę szwcd/. C. elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. 9) bieg pieska. Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie. b) w przysiadzie podpartym . c) w przysiadzie podpartym .wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy.jak bocian.jak kogut. przetaczanie się.kurczątko wyd/iobuje ziarenka . noga ugięta w przód. pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. 10) stanie jednonóż . 8) stanie jednonóż . . galop. Na przyrządach: .jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami).pr/cjście pr/. b) chód na piętach (ramiona na biodra).szybkie dreptanie. pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą. liczbę. woreczek winduje się w górę. 3) przejście po ławeczce na czworakach. d) z przysiadu podpartego na materacu . 8) bieg w siedmiomilowych butach .rytmiczny marsz w rzędzie.podnoszenie piłki z ziemi . 6) stanie jednonóż . Wolne: Ćwiczenia równoważne A.ką 7.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. 3) stanie jednonóż . Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać". 7) ptak w locie .zaglądanie pod kolana. 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami.kręcenie korbą. 7) stanie jednonóż . Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu. 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy. U w a g a . . Trudniejsze ćwiczenia równoważne A.nawlekanie igły. 2) chód koguta .dotykanie głową kolan. ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę.wtaczanie piłeczki głową pod siebie. 4) stanie jednonóż .

granie na harmonijce w staniu jednonóż . że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. 5) rozwijają sprawność fizyczną.pompa . świadomej „walki" ze swoją chorobą. Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. należy pierwszeństwo dawać tym zabawom.). prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. 2) elementy muzyczno-ruchowe. Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. możliwości ruchowe ćwiczących. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. na podstawie „podmiotu lekcji".dzieciom . opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. 4) wzmagają ogólny rozwój. 159 .na jedną.bawić się radośnie. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni). Zapoznać się z grupą ćwiczących. zmniejszyć apatię. Dobór gier i zabaw. 2. warunków klimatycznych i atmosferycznych. .przejście parami wzdłuż ławeczki. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. poznaje otaczający świat.dorosłym . druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. Określić liczbę uczestników. zjazd w siadzie (asekuracja). twarzami do siebie w parach (asekuracja). które można użyć do gier i zabaw. jak również na ich narząd ruchu. jego naturalną potrzebą. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. Naturalne formy ruchu. wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw. 2) polepszają stan zdrowia. możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego). . jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. . 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego. pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. elementy taneczne itd. 3) elementy sportu. płeć. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność. Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. z dala od rodziców. Uwzględniając powyższe uwagi. wyposażeniem sali i przyborami. w których może brać udział więcej uczestników. Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel.wiek. . elementy różnych dyscyplin sportowych. 3. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego. gry i zabawy ruchowe. ze śmiechem i emocją. Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny. wzbogaca swoją psychikę. posiadanego sprzętu i urządzeń. Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. przede wszystkim dzieci. wieku i stopnia sprawności fizycznej. Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny. dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy .materiału ćwiczebnego. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych.zjazd . W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: . 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa. potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie.ławeczka skośnie (nisko).. dwie czy więcej lekcji .naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe. w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie. Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo . W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. wzmocnić psychikę do dalszej.

5. piłki lekkie. 7. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. orientując się w reakcjach uczestników. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. np. zjeżdżalnie. 9. numery. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . raz drugi zespół. żeby.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. podesty. Nobla w Warszawie.4. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. np. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. huśtawki.szarfa kolorowa. przez które zespół przegrywa. ale wesoły. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. bezpieczne równoważnie. woreczki. W Polsce są takie ogródki. a w szczególności z dziećmi. jeśli nie można inaczej. chorągiewki. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. należy obmyślić taki podział. zjeżdżalnie. nie dopuszczając do tego. linki. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. skakanki. schody. ruchome kraty. stoły pingpongowe. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. szybko przeprowadzić drugi podział. 8. Przybory . agresywności czy nadmiernej radości. Właściwy podział na grupy lub zespoły. Ryc. ich zmęczeniu. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. Obserwować przebieg zabawy. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. żeby mógł wygrywać raz jeden. mniej sprawne dziecko. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. 12. piłeczki małe. schody. a tak się zdarza. ażeby np. 67 i 68. Jeżeli podział na grupy nie uda się. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. 10. 11. 6. kosz do piłek itd. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów.

Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1. Zabawy te są bardzo ważne. kształcą poczucie rytmu. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. dźwigają. Zabawy i gry rzutne. 9. kształtują cechy motoryczności i wychowują. Zabawy ruchowe. podobnie jak zabawy manipulacyjne. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . 4. lotników. Wyścigi na wesoło. Zabawy i gry kopne. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka.przekształcania ich. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian.domów. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. mostów. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. W usprawnianiu leczni163 162 . 7. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. Zorro. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. Zabawy i gry z mocowaniem. 2. cieszyć. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu.nek. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. składania i rozkładania. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. koordynację ruchową. kamieni. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. dając im równiejsze szansę zabawy. Uczestnicy zabaw chodzą. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. Opiekunowie dzieci. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . kierowców samochodów itd. życia i przyjaźni. Zabawy ze śpiewem. 2. drewna. uczą działań w grupie. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . Gry ruchowe. postawa dziecka powinna być korygowana. Z. biegają. Zabawy i gry na czworakach. 8. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. Zabawy i gry skoczne. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne.ciekawe. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. Zabawy i gry bieżne. Gry drużynowe. przeskakują itd. mocują się. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. przy wykonywaniu budowli z piasku. zamków z różnych materiałów. 3. piasku. balustrad lub poręczy. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. prawidłową postawę ciała. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. klocków. 5. np. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. W całym przebiegu lekcji. 6. 3.

73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. koordynację ruchową. 73. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji. 2. 5. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . z chodu czy biegu. Ryć. pasa barkowego. Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. Ryć. np. Kształcą dyscyplinę. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. a rywalizacja 165 4. Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. 72. koło na podłodze. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). Prawidłowy rzut zależy od kontroli. Zawierają naturalne elementy ruchu. Działają wychowawczo. Ryć. 164 . szybką reakcje. podpierająca ciało w czterech punktach. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. chwyt). Pozycja na czworakach. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. 6. Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. np. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. siłę. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. spostrzegawczość i orientacje. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. precyzję ruchu. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. umiejętność koncentracji. 69. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej).p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. Ryć. Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. 3. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. pośrednio tułowia oraz nóg. 69. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . Celem może być kosz.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). 70. 71. tarcza na ścianie. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. Ryć. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne.czym są bardzo potrzebne. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. Rozwijają szybkość. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie.

piłki. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. Do 11. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. rż.Ryć. woreczka czy lotki. laski . Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. 74. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. koncentrację. 6) skoczne. odpowiednich przyborów (szarfy. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. krążki. w rzucaniu . Od 11. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup. oprócz tych.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. dobranej pozycji wyjściowej. są to zabawy: 1) ze śpiewem.indywidualna lub grupowa. obręcze. 5) bieżne. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. laski gimnastyczne. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. 76. 7) kopne. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. Ryć. Do 11. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . 4) rzutne. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. 7. 8. 9. Ryć. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . rozwijają równowagę. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). 2) orientacyjno-porządkowe. rż. zwinnością i celnością. układ oddechowy. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. bez rygorystycznych przepisów. 75. 2) orientacyjno-porządkowe. nie na pięty. 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. woreczki. rż. Mogą być wykonane za pomocą piłki. krwionośny. 3) na czworakach. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). 167 Ryć. szczególnie chłopców. kolanowych i skokowych. są to zabawy: 1) ze śpiewem. 77. 166 . np. Należy uczyć.

niewysokie drzewa. 4) bieżne. bladość lub zaczerwienienie twarzy. Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. przewiewny. szczególnie u dzieci i młodzieży. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . gdy dzieci są rozbiegane.nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . pagórki. dowolnej wielkości. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. W przypadku zmiany warunków na inne. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd. np. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. Przybory: zbędne. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. można też zmienić tok lekcyjny. Boisko: dowolne. 5) rzutne. 7) kopne. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/. najczęściej ma również uraz psychiczny. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. przyspieszony rytm oddechowy i tętno). lecz na materacach. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. 169 . 6) skoczne. źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. przez upadek do tyłu. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. zabawy ze śpiewem. Powyżej 12. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. np. niż były przewidywane. Przebieg zabawy. Aby władać własnym ciałem. Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. np. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. U w a g a . Człowiek. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. rzuty piłeczkami do określonego celu. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. wchodzą na płoty. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. może wywołać u „przegranych" agresję. 6) zabawy z mocowaniem . Boisko: równe. w nowych. np. Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. pokonywać „samego siebie". a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami.zabezpieczony.5 godziny po posiłku). Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. u „wygranych" nadmierną radość. odpowiednio obcisły. rż. np.3) zabawy z mocowaniem. Chorzy apatyczni. gdy jest zimniej. Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności.zabezpieczyć samowolne. zrezygnowani swoim stanem choroby. 3) sala gimnastyczna lub teren . Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami.niezbędne spodnie. Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych. większość z nich można zmodyfikować tak.ądy. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. 2) strój ćwiczących . np. 168 4) użycie przyborów .nie powinny odbywać się na gołej podłodze.nie krępujący ruchów. a nawet kamienie. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. U w a g a . 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. Resztę pacjent musi zrobić sam. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich). którego dotknął uraz fizyczny. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. chorobą podyktowanych warunkach.kinezyterapeuta. niż przewidywano. Ustawienie: luźna gromadka. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. np. jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. 7) zabawy na czworakach .

Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. Boisko: dowolne. jak też wszyscy inni. Gdy piłeczki potoczą się dalej. Przybory: kolorowe szarfy. różni się tylko tym. „Kraków". składając przy tym piękny ukłon. Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . aby nie wypadła. Na zawołanie prowadzącego „pieski. Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. Odmiana. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. które objąwszy się w pasie. przebieg zabawy taki sami. Przebieg zabawy. U wa ga . do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. wkładają między swe głowy piłkę. Z linii startu wybiegają wszystkie pary. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem. Ten. Zespół dzieli się na dwie grupy. 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. Boisko: równe. Kto nie zajmie domku. U w a ga .wybiegają one ze swego ukrycia. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. Potrącają je łapkami. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. tj. Boisko: dowolne. unikając potrąceń. Zarówno wiec dzieci będące w kole. Przebieg zabawy. zostaje podróżnym. ociągając się. za drzewami itp. Ustawienie: na linii startu stoją pary. na spacer" . „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła. Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. Domki rozmieszcza się dowolnie. mocno ją przyciskając. aby biegnący mijali się z prawej strony. Z tej pozycji na ponowny sygnał. do domu" . Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. czając się i skradając. jak to czynią kotki. Należy zwracać baczną uwagę na to. powoli. które pary przenoszą na metę. baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. Przebieg zabawy.). Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. której udało się najszybciej wykonać zadanie. jak małe kotki. głośno krzycząc.p i e s k i . Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. Przybory: zbędne. pilnie śledzi ruchy wezwanego. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". Odmiana. a podczas mijania się głośno krzyczą. gdy piłka wymyka się z łapek. W czasie biegu głośno krzyczą „hura". dzieci mogą zachowywać się swobodnie. Przebieg wyścigu. musi być przeprowadzona konsekwentnie. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce.dość niechętnie. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. Przebieg zabawy. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. które ustawiają się parami w dwu rzędach. Przebieg zabawy. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. Dzieci. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie. Przybory: piłeczki kolorowe. na s p a c e r . tworząc koło lub półkole. biegną za nimi na czworakach. Boisko: dowolne. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. w schowkach. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. popychają. ale parzysta. Odmiana. do domu -dzieci. że pieski chodzą na czworakach. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. 170 . na spacer". Wygrywa para. podrzucają. skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. Mijają się z prawej strony. starając się jak najszybciej dostać do mety. Na sygnał zmieniają miejsca. Co najwyżej.Przybory: zbędne. podróżny woła „Warszawa". Po zajęciu miejsc na mecie milkną. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. U wa ga . Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". wracają biegiem na miejsce poprzednie. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. podskakują. Na sygnał wszyscy wybiegają. „Toruń" itp. krzakach. Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. w środku którego siedzi „mruczek". Boisko: dowolne.

oburącz lub jednorącz. równe. ale parzysta. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. jakie mają wykonać. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. U w a g a . Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. a gdy znajdą się w połowie drogi. Boisko: dowolne. przedostała się poza nie. kożuchy. „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. że wprowadza się w ruch kilka piłek . kto pierwszy wykona zadanie. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. z jajkiem itp. Boisko: dowolne. U w a ga . opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. jak też i chwytnć w różny sposób. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. Przebieg zabawy. B(>isko: dowolne. Należy jednak pamiętać. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. uczestnicy stoją twarzami do siebie. Odmiana. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. które układają na oznaczonym miejscu. przechodzi na lewe skrzydło. Przybory: kilka szarf. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. Lewo. Przebieg wyścigu. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. Przebieg zabawy. wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. wracają. który ją odrzuca. Ustawienie: luźna gromadka. tj. Wszyscy wybiegają równocześnie. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. Gdy znajdują się one u celu. Piłkę można podawać. „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. Boisko: duże koło. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. Polega na tym. 172 . Rzuty mogą więc być górne. to udaje się na lewe skrzydło.. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. Ustawienie: półkole. który pierwszy wprowadził ją w ruch. dolne. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki.z jednego miejsca. Odmiana. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. boczne. Przybory: zbędne. Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. Na starcie ustawiają się dwa rzędy. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. Z kolei piłka wędruje do drugiego. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. jednej „stacji nadawczej". Przybory: jedna lub kilka piłek dętych.„przesyłek pocztowych" . przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. wymijają się i równocześnie „rżą". Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. Przybory: piłka nożna lub inna. było jednakowe. a poza nim „piesek". Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu.Uwaga. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. np. Dzieci naśladują konika. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak. chwyty . Przebieg zabawy. w odległości 5-8 kroków. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. Wygrywa ten. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. by tocząc się możliwie przez środek koła. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. swetry itp. Przybory: zbędne. aby dalej szukać pożywienia. obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. Ustawienie: szereg na linii startu.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu. Boisko: dowolne. po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. obok kilka mniejszych. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. siedzącego naprzeciw. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. Przebieg zabawy. to polecamy graczom ubrać się w palta. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. Jeśli i podający piłki nie schwyci. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. trzeciego itd. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. by zadanie. Wygrywa rząd. Przebieg zabawy.

mięśni karku. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. dwie piłki do koszykówki. która pierwsza w całości dotrze do ławki. leżąc na brzuchu. rż. Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. drużynie odejmuje się po l punkcie. mięśni pośladkowych. ściągających łopatki. Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. Sztafeta kończy się. Drużyna. Następnie wykonują w „tył zwrot". odpychając się rękoma od podłogi. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka". kocyk dla każdego uczestnika. otrzymuje 15 punktów. dotknięcie biodrami podłogi. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. ugięcie nóg. czyli stopowania. Organizacja i przebieg wyścigów. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. druga . Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali. ustawienie klocków nie stopami. druga drużyna .mety. Organizacja i przebieg sztafety. Organizacja i przebieg zabawy. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. dwóch sędziów.w innym. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. posuwają się w stronę ławki. Sztafeta jest zakończona wtedy. dotykanie klocków rękoma. kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). pleców okrągłych i pleców wklęsłych). w leżeniu przodem na kocykach. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. dwóch sędziów.14 punktów. a sami stają na końcu rzędu. toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. na kocyku. klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. twarzami zwróceni do środka sali. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . otrzymuje 15 punktów. dotknięcie piłki ręką. Po przekroczeniu linii startu . np.19 punktów. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. za którą znajduje się obręcz. „falstart" zawodnika). której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza. dowolnym kierunku. mniejsze lub większe. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. nieprawidłowy ślizg.14 punktów. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. który podąża ślizgiem do linii półmetka. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. druga . Cel gry . Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. Drużyna. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie. odpychanie się nogami od podłogi. druga .do wiadomości prowadzącego. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. Koło może być wiązane lub luźne.mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny.tak aby powstał mur itd. która zgromadzi większą liczbę punktów.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. po jednym dla każdej drużyny. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu .19 punktów. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. idzie do jego środka. falstart). Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. dwóch sędziów. podążają do linii półmetka. Sędziowie przy swoich drużynach. która szybciej dobiegnie do linii startu . Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. kreda. na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu.mety. która ma więcej punktów. dzieci starsze od 8. dwie obręcze gimnastyczne. wysokie unoszenie tułowia.mety. Drużyna. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu . ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. ćwiczenie dla dzieci starszych. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. która zdobywa więcej punktów. po jednym dla każdej drużyny. jakie zajmowali w momencie startu. w wieku 4-7 lat. 174 175 . U w a ga . „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. oderwanie klatki piersiowej od podłogi. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . Wygrywa drużyna. Wygrywa ta drużyna. otrzymuje 20 punktów. Wygrywa drużyna. Ten. oraz celnego kopania. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. w środku której są rozrzucone klocki. Organizacja i przebieg sztafety.

Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". odpychając się dłońmi od podłogi. Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. które było przed chwilą „berkiem"). w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. Sędziowie stoją przy swoich drużynach. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania. której „strzały" były celniejsze. kreda. „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. Zabawa trwa 3 minuty. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. . Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". pleców okrągłych. raz lewą nogą. Wygrywa dziecko. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. lecę „w skrzydełka". Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. pleców wklęsłych i płaskostopia). osiowe odciążenie kręgosłupa. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. oderwanie od podłogi klatki piersiowej. Organizacja i przebieg zabawy. Organizacja i przebieg zabawy. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. które zdobędzie najwięcej punktów. wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". który zdobędzie więcej punktów. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. płaskostopia. Wygrywa zawodnik w parze. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu. po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. 7a każde trafienie zdobywa punkt. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. które zajmowali podczas rzutów. 177 . Zabawę powtarza się 4-5 razy. rozwinięcie precyzji ruchu. pleców płaskich. 2 obręcze gimnastyczne. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. jednak nie może być mniejsza niż 1. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. Organizacja i przebieg zabawy. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę.-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. nogi ugięte w kolanach. Organizacja i przebieg zabawy. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień.5 m. Nie zalicza się rzutu. Wygrywają ci. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m). Uczestnicy dobrani w pary. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. twarzami do środka. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. wyrabianie precyzji ruchu. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. pleców okrągłych. drabinki przyścienne. starając się. Za trafienie woreczkiem do koła. Wygrywa drużyna. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. w której znajdują się wszystkie woreczki.5 m i drugie duże. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. „Berki" zakładają szarfy.

mało jest takich. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. Piłki nie wolno kopać. Wszelkie zabawy wyścigowe. naśladując „skradającego się kotka". płaskostopia. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. Pałce rąk skierowane są do środka. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. twarzami do siebie. „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Wygrywa ten zawodnik z trójki. pleców wklęsłych. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. aż do pełnego wyprostu. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). podparty). Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. W ten sposób. Zabawa kończy się. które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. młodszych i starszych. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. które dzieci zmieniły miejsce. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. gąski do domu". zabawa wskazana w przypadkach skolioz. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. U w a ga . w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. z ramionami opartymi o podłogę tak. w których dwa będą niedozwolone (o tym. Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. potem dziecko odsłania oczy i mówi. które będą niedozwolone. Zawodnicy dobrani są w trójki. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. Jeden trzyma piłkę. Trafienie liczy się. Organizacja i przebieg zabawy. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. Uczestnicy: dowolna liczba. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. Należy podzielić grupę dzieci na pół. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. dwa. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. np. Organizacja i przebieg zabawy. U wa ga. zabawy orientacyjnoporządkowe. w odległości l kroku od siebie w szeregu. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. Zawodnik broni się przed trafieniem. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). Druga noga pozostaje z tyłu. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. dzieci posuwają się do przodu. Druga noga pozostaje w tyle. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. Trafienie zalicza się. indywidualnie dla każdego „zawodnika". Trafienia nie zalicza się. Zabawy i gry ruchowe. Zabawą dla wszystkich dzieci. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). w ten sam sposób wraca na początek. wypychając piłkę. Zabawę powtarza się 2-3 razy. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy.w dwóch szeregach. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. pleców okrągłych. może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. z tą różnicą. Organizacja i przebieg zabawy. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. twarzami do siebie w odległości 2-3 m. Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. które dzieci zmieniają miejsca. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów.

czworakowaniem . Także zabawy z pełzaniem. a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. obręcz. W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo.w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. Dzieci wykonują przy tym np. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości".w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. Wygrywa osoba.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. następujące ruchy: l . „w skrzydełka" w podparciu. Prowadzący stoi przed grupą. Doskonałą zabawą może być np.opuścić. Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. Ruchy głowy powinny być obszerne. Liczba uczestników: dowolna. szukają kości. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę.„łapacz" . a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko. które zadanie wykonały bez pomyłki. Prowadzący obserwuje zabawę. Jedno dziecko . Liczba uczestników: dowolna. nika zabawy. Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". Liczba uczestników: dowolna.szarf obu kolorów. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. „ Za gu bi on y kotek". Zabawa kończy się. Korygując swoją pozycję. przez szarfę. np. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. które pierwsze minie wyznaczoną linię mety.unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. wyścigi piłek w rzędach. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. „Pieski" Przybory: zbędne. lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie). „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". prostych ruchowo ćwiczeń . 180 „Lampa. Organizacja i przebieg zabawy. oprócz „ruchu zakazanego". kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. Organizacja i przebieg zabawy. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. ale też rzutami. a na „4" imię innego uczest-. które odnalazły kości. gdy odpowiedź brzmi „tak". „poczta". gdy odpowiedź brzmi „nie".klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. Organizacja i przebieg zabawy. np. n o s . Organizacja i przebieg zabawy. Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. 4 „skrzydełka" prawą ręką .„skrzydełka" lewą ręką. p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. zamieniają się miejscami. Wygrywają dzieci. twarzami do prowadzącego. Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. wypowiadając na „3" swoje imię.stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. np. 3 . Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. ładnie i poprawnie. Wygrywa to dziecko. „Kotek" cicho miauczy. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . czy się nie poruszają. nos i podłogę. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). Liczba uczestników: dowolna.najczęściej pchnięciem. Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. poruszając się tak. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach. klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. Przebieg i organizacja zabawy.. jak każde może. / określonym układem ramion. Zabawa trwa około 3-4 minuty. Zabawę powtarza się kilka razy. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. jeszcze raz zostaje on szukającym. Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary.

P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. szuka następny zawodnik. ławeczki. biegając we wspięciu na palcach. szkodliwy dla dzieci. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. Nogi mają wyprostowane i złączone. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. złożone materace itp.nie mogą wpadać na siebie. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . Wygrywają ci zawodnicy. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. dowolnie poruszają się po sali . czołgają się lub pełzają .jak pieski na spacerze. Zabawa odbywa się przez 3 minuty. który będzie rozpoczynał „ruch". Prowadzący wybiera „berka". napinając je w „skrzydełka" . z układem ramion w „skrzydełka". Liczba uczestników: dowolna. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". którzy zdobyli po 3 punkty. Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. na czworakach. Zawodnik. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. stojąc na kocyku. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują. druga połowa poszukuje na następnej lekcji). a za trzecim . Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. za drugim razem . Liczba uczestników: dowolna. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. w czasie 20 sekund. zdobywa 3 punkty. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się.nie podając piłki. U wa g a .2 punkty. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. drabinki.w leżeniu. Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. Zaczarowane zostaje również to dziecko. Organizacja i przebieg zabawy. Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. przez dzieci. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. Organizacja i przebieg zabawy. to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy.na materace.l punkt. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Przebieg i organizacja zabawy. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością . Prowadzący wyznacza jedną osobę. „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. które utrzymają pozycję krótko i niedbale. wyróżnia te. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. którego oznacza szarfą. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska". „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. Organizacja i przebieg zabawy. w ślizgach. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. w odstępach 2-3 kroków między sobą. możliwie leczniczą dla nich. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. np. aby otrzymać liczbę punktów karnych. Zabawa kończy się wtedy. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany.wdech). Zabawa odbywa się około 1. i pozostaje w niej do końca zabawy. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. których lokomocja jest wolna. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. który z piłką wchodzi do środka koła. W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. Organizacja i przebieg zabawy. na której są drabinki. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian. otrzymuje dodatni punkt.wydech. Liczba uczestników: dowolna. Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. na obwodzie koła. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela.5 minuty. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te.starają się dostać na „płoty" . Uczestnicy zabawy siedzą np. Dzieci. Prowadzący stara się te dzieci. Jeżeli znajdzie za pierwszym razem. „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. 183 . ławeczki. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. Liczba uczestników: dowolna. twarzami do środka. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. Zabawa odbywa się przez 2 minuty. którzy przed „berkiem" uciekają. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela.

tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. Liczba uczestników: dowolna. Uwa ga. Wyróżnia dzieci. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych. Przebieg i organizacja zabawy. mówi.aba\v i gier ruchowych.nie popełniły błędu. c/.dzieci . W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. Prowadzący wyróżnia osoby. które zdobędą najwięcej punktów. a ręce wyciągnięte w bok. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu. Liczba uczestników: dowolna. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. Organizacja i przebieg zabawy. które . „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. Powtarzają każdą nogą po 3 razy.oderwanie klatki piersiowej od podłogi. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. twarzami do środka. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo.ręce w dół. 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. „ręce do góry" .ęsto stosuje się różne formy /. W większości gier sportowych. „Dżdżownice" Przybory: zbędne. Zabawa kończy się wtedy. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej.jako inna zabawa. Zabawa odbywa się w czasie l minuty. Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła. „leżenie przodem" . które najlepiej naśladowały chrząszcze. Zabawę powtarza się kilka razy. Przebieg i organizacja zabawy. następnie unoszą w stronę głowy barki. że pada mały deszcz. klaszcząc . Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. w odległości 5-8 kroków. Wygrywają dzieci. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. które najlepiej wykonały zadanie. z rękoma i nogami w górze. które dzieci powinny wykonać odwrotnie. podając wymienione hasła. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. sztafety. Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Wygrywa to dziecko. Liczba uczestników: dowolna. wtedy „wycieraczki" pracują powoli. Pokazuje on różne ćwiczenia. asymetryczna praca rąk. lub że pada większy deszcz . „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki. leżą na podłodze. „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. Liczba uczestników: dowolna. po czym powtarzają ruch. nogi wyprostowane.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. w środku którego ustawia się kos/. Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym.dzieci . gry sportowe. kosz (wiadro). Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. Prowadzący.ręka w lewo. tylko z dalszej odległości .w odpowiednim rytmie. Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. a następnie w Jewo. obserwuje dzieci. Zabawy i gry ruchowe. złączone i uniesione do pionu. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. Organizacja i przebieg zabawy.na miarę swoich możliwości ruchowych .dzieci . np. Liczba uczestników: dowolna. barkach i piętach. w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. Niektórzy autorzy uważają. W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej. przesuwają biodra do przodu. Opierając się na głowie. Przebieg i organizacja zabawy. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. „ręka w prawo" . wyprostowane. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi. Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. 184 .leżenie tyłem itd.

woreczkami do kosza. 3. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego. 13. b) indywidualne: np. „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. np. bieżne itd. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. 1. jasne i dokładne. 9. Z pomocą gier. dobiega do miejsca. 6. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. 2) sztafety i tory przeszkód. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. Gry ruchowe. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem.). również w kierunku przeciwnej drużyny itd. biegi. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. 4. naruszy regułę gry. 187 . kopne. dotknąć barków przeciwnika. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). koleżeńskiej solidarności. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. z których każda ma swoje określone konkretne cele. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. bieg w kierunku przeciwnym. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. 78. zgodności działania. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. np. 3) gry sportowe. wykonując zadania. 12. jak: rzuty do celu. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. np. dla którego jest to sygnał do startu. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie.Ryć. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. rzuty itd. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. Wszyscy biorą udział w grze. Gry r uc h o w e nych. Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. zmienia go i szybko wraca. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. ćwiczenia równoważne. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. 8. Może to być któryś z ćwiczących. 5. szczególnie sztafety. 7. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. np. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. podnoszenie ciężarów itp. ale na wspólnej linii. Objaśnienie powinno być krótkie. 10. Gry ruchowe. z takimi elementami ruchu. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). podobnie jak zabawy. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. w którym położony jest woreczek (zadanie). Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. wspinanie. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. 11.

Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. określając ich liczbę. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. tory przeszkód są różne.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco.zarówno dla osób zdrowych. Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej). Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. J. komu mają służyć. 5) dobrze zorganizować sędziowanie.H. Cooper był jego prekursorem. Dziś są popularne w całej Europie. Ścieżki zdrowia. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód.kondycyjny (ścieżka biegowa). Ćwiczenia nóg 5. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. jak i niepełnosprawnych. czas i sposób wykonania. W zależności od tego. ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. Ćwiczenia ramion 3. wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. Propagatorką aerobiku była J. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii. szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. . wzbogaca osobowość człowieka.sztuczne. Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik.sprawnościowy. nastrojowym. 2) ustawić je we właściwej kolejności. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. W Polsce jest ich już bardzo wiele. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. Meta . 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. Obcowanie z muzyką. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń.określenie czasu pokonania toru przeszkód. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . a ustawione w sali gimnastycznej . Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. 188 . Start . Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . Ćwiczenia talii 4. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. Każdy startuje indywidualnie na czas. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. Ochrona . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia. Przeszkody są tak zaplanowane. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. W terenie przeszkody mogą być naturalne.na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. Liczba uczestników dowolna. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. może często zastąpić te doznania. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. który poprawia przeszkodę i sprawdza. uprawianie jej lub słuchanie.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy. natomiast K. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. Fonda.jest to rodzaj treningu obwodowego). 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego. że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego. Prowadzący w sposób umiejętny. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. pop lub country. Rozgrzewka 2. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu.

poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. talia. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. ułożenie ramion i nóg. od których zależy ładna sylwetka ciała. Powinien tak dobrać ćwiczenia. Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. wolno pospacerować. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. dokładności i zgrabności ruchu. śmiech i głośny wydech. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. • uważnego obserwowania ćwiczących . aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. pani Callan. • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. rż. Jak w ćwiczeniu 1. Całość powtórzyć 5 razy. Trzeba czuwać nad tym. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. • minimalna liczba powtórzeń to 8. a instruktor powinien skontrolować. Wtedy trzeba odpocząć. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać.poczucia rytmu i frazy muzycznej. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. który przekroczył 40.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. 3. RR daleko przed siebie.5 kg. stopniowo i powoli. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). RR daleko. • znajomości wszystkich ćwiczeń. uda). nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. 2. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową.NN wyprostowane. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących. lecz zmieniając pozycję wyjściową. przyjemnością i radością. RR wzdłuż T. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. rozluźnić się. aby poprawiały one ogólną kondycję. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. Pozycja wyjściowa stojąca . Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund). ale przy ochronie paskami na dłoniach. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. • elegancji. stopach i biodrach). Aerobik ćwiczą nie tylko panie. są odpowiednie dla wieku. nie krępujący ruchów strój. przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. wyciągnąć głowę i RR w górę. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). • posiadania uzdolnień muzycznych . Zgiąć kolana i skłon T w przód. ale jest też bardzo przyjemna. aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. 191 . liczbę powtórzeń i czas trwania. śpiew. Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym.wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. W aerobiku zdarzają się kontuzje. ich trudność. • prawidłowego. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. Ćwiczący. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. tułowia i ramion. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. mocno napiąć mięśnie brzucha. pośladki. oczywiście pod warunkiem. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. w Polsce mniej znana. Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). krzyk. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. biodra.5 do 2. dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń.. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. 1. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). powinien zasięgnąć porady lekarskiej. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. ale i panowie. swobodny. 5. 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. 4.

wybijać lecącej piłki. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. dlatego gra toczy się także za koszami. Nie wolno faulować. Wymiary te mogą być także większe. Mogą to być elementy gier sportowych. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. Jeden zespół może wykonać to szybciej. 5. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu.5 m. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. Korfball jest grą koedukacyjną. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). ze środka boiska. Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. Wygrywa ten zespół. kozłować piłki. przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku. Nie wolno bronić w polu bramki. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady.drużyna B wymiary kosza Ryć. 79. wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). 3 chłopców i 3 dziewczynki. np. 3. którego wymaga. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron. w których zawsze występuje element biegu itd. gry sportowe. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. Punkty te liczą się do wyniku końcowego. Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. Nie wolno grać głową. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. popychać zawodników drużyny przeciwnej. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne . Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. Nie wolno grać nogą. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. Nie wolno przebywać w polu bramki. wspinanie się. Jest to gra uniwersalna. gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych. Zespoły: 2 zespoły. jego proste formy. Nie wolno kopać piłki.drużyna A A chłopiec . np.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). 2. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek. Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. długość 12 m. ćwiczenia koordynacyjne równoważne. długość 10 m. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała. zawodnicy podają piłkę między sobą. Nie wolno biegać z piłką. a ruch. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. 4. 192 193 . pamiętając jednak. elementy sportu gimnastycznego. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. w odpowiedniej odległości od kosza. pole bramki. punkty rzutów karnych i sędziowskich. przechodzenie przez kładkę. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec .drużyna B Ą dziewczyna .dntźyna A O dziewczyna .elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. lekkoatletyki. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1.

.

Ćwiczenia indywidualne. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Są to ćwiczenia. ostre zapalenie stawów itd.a drugi wykona więcej celnych rzutów. Ćwiczenia siłowe. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. którzy występują tylko w roli kibiców. który trafił do kosza np. staje się zwinne. z wyjątkiem tych. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. Ćwiczenia w wodzie. co robi. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. np. samodzielne. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. koordynacji ruchowej. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. Turnieje korfballowe. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. staje się bardziej zdyscyplinowane. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. kierowany. skupiają rodziców. Ćwiczenia poranne. Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Dziecko. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. Warszawa 1996. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. cieszy się w grupie popularnością. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. Dopiero dziecko powyżej 3. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. Ćwiczenia oddechowe specjalne. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. V. związanych z występowaniem konkretnej choroby. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". nawyków płynności ruchu. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym.uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. 5 razy. kształtując swoją sprawność podstawową. ciężki stan ogólny. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. uczy się panować nad swoimi reakcjami. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. 194 . przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). z określoną częstotliwością. Ćwiczenia zespołowe. rż. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. podczas „olimpiady" przedszkolaków. Ćwiczenia oddechowe ogólne. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. jak i przyszłych sukcesów sportowych. Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. można włączyć do ćwiczeń grupowych. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. Ćwiczenia wytrzymałościowe. t. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. siły i wytrzymałości mięśniowej. może samo pobudzać inicjatywę grupy. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. zręczne. Należy pochwalić zespół. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej.

Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. „obsługujących" określone części ciała człowieka. Ćwiczenia z przyborami. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. Im ruch jest bardziej „sprężysty". Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Są to ćwiczenia o równomiernym. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. Są to ćwiczenia.patrz ćwiczenia dynamiczne. przy użyciu siły zewnętrznej. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. koordynacji i odwagi. Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. hantle). . Są to ćwiczenia czynne. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). szybkości i koordynacji ruchowej. Według okieślenia prof. Ćwiczenia czynno-bierne. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. Weissa. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. Ćwiczenia jednostronne. Ćwiczenia relaksacyjne. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. wykonywane w specjalnych sytuacjach. obszerności ruchu w stawach. Ćwiczenia intensywne. ręce kinezyterapuety. np. np. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. np. Wymagają płynności. Ćwiczenia taneczne. niejednokierunkowe. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego.). Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. np. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Ćwiczenia asymetryczne. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. bieżni ruchomej itd. sprężyny itd. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. szybkości. Ćwiczenia antygrawitacyjne. które rozluźniają określone. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego.). Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. za pomocą których można poprawić. Polegają na skurczu izometrycznym. Ćwiczenia specjalne. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. Są ćwiczeniami. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). utrudnione dodatkowym oporem (piłki. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Ćwiczenia symetryczne. Ćwiczenia izometryczne . wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej.prowadzone. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. Są to ćwiczenia czynne. Ćwiczenia szybkościowe. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Ćwiczenia bierne (test 0). Ćwiczenia izotoniczne . są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Ćwiczenia kształtujące. przez położenie woreczka na głowie. dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. Ćwiczenia uspokajające. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. Ćwiczenia wspomagane .Ćwiczenia gibkościowe. muzykalności i estetyki ruchu. Ćwiczenia wolne. Ćwiczenia o charakterze statycznym. Ćwiczenia równoważne. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. Ćwiczenia redresyjne. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. Są to ćwiczenia. w pionie. Ćwiczenia koordynacyjne. Ćwiczenia rozluźniające. Ćwiczenia akrobatyczne.patrz ćwiczenia statyczne. nerwowego i krążcniowo-oddechowego. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. Ćwiczenia wszechstronne. np. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. Ćwiczenia wybiórcze. Ćwiczenia zwinnościowe. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. intensywnym działaniem chorego. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca. Ćwiczenia na przyrządach. Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. tylko jednej strony ciała.

Ćwiczenia kontralateralne. nie objętych unieruchomieniem. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. np. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. Ćwiczenia chodu. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. Zasada wszechstronności i zdrowotności. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. a tylko staw biodrowy jest wolny. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. 3. Opierają się one na analizie procesu nauczania. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Ćwiczenia ipsilateralne. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. 199 . dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. Są to ćwiczenia chwytności rąk. Uwaga. gdy cała noga jest w gipsie. 2. a nie w istocie ich treści. Ćwiczenia manipulacyjne. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. gdyż razem stanowią metodyczną całość. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. Zasada poglądowości i dostępności. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. Zasada systematyczności i trwałości. gdy prawa noga jest w gipsie. 4. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). np. Zasada aktywności i świadomości. W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. Zasada świadomości i aktywności. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem".

ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. ćwiczący uczą się ruchów. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. Bywa też tak. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. I dopiero wtedy . musi wiedzieć. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. oprócz chęci zabawy. Tym ćwiczeniom powinna towar/. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. a jeżeli źle. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. bez zaangażowania emocjonalnego. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność.tak objaśnia ćwiczenia. bawić swoich małych uczestników. a dla osoby starszej.ys/yć spontaniczność. Należy pamiętać. Ponadto używanie krótkich. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego.byt łatwe zadania ruchowe. a potem jego szczegółów. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. obok naturalnej potrzeby ruchu. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. jaki stawia przed lekcją ruchu . Umiejętności dydaktyczne. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu. bez zbędnych przerw. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. że cała lekcja jest efektywna. Demonstracja ruchu przyspiesza. los dzieciństwa. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. wynikającej z choroby. i celu. Nale/.ynniki muszą być zaspokojone. po prostu jako niedobre lekarstwo. lecząc. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. wychwyt z karku. że osoby niepełnosprawne. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. l te c/. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. krótka. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego. U dziecka chorego. przyczynia się do tego. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. jak i psychicznym. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. czego ma uczyć. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. ciągle powtarzane. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. d/ięki analizie wzrokowej. często z uczuciem zadowolenia. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. staje się świadomą. Choroba. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. w wyniku której dzieci stały się niesprawne. jest wielką atrakcją. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. trochę zabranego prze/. głównej zasady ruchu. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. zarówno zdrowe. fachowych określeń. mają świadomość. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej.2. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. ale znajdą psychiczne wytchnienie. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia.w zależności od rodzaju zespołu. czy poprawnie wykonuje ruchy. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. doznania przyjemności. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. żeby skutkowało. nie wymaga opisu szczegółów. gdy jest źle wykonany.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. z którym przeprowadza ćwiczenia. Chęć wyleczenia. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. np. im jest ono starsze. Umiejętnie. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. wyobrażenie o ruchu. Nauczyciel. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. to dlaczego i na czym polegają błędy. które są dzieciom potrzebne. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. zniechęcają. które trzeba zażyć. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. gdyż jest ona jednoznaczna. Osobowość nauczyciela. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. Małe dzieci. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . Taki ruch trzeba pokazać. /. Osoby dorosłe.

rytmicznie. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. jak i dla osób niepełnosprawnych. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). potem ze spuszczonymi nogami. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego. wykorzystując czucie przez dotyk. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. zarabiając na siebie. Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. który dzieci mają za chwilę naśladować. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. Wiadomości na ten temat czerpie z książek. Zasada poglądowości i dostępności. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. nawet w tych częściach ciała. W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. np. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . na polecenie „wkładamy kapelusz" . rę-ka wy-żej. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. głowa w gó-rę. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. np.urywanym lub przeciągłym. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. U tych ostatnich. sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. Hasło . Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. wykonując polecenie ćwiczenia. określających w danym momencie wykonywany ruch. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. Taka lekcja jest krótka. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. przystosowując nas do życia w określonych warunkach. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. Zasada systematyczności i trwałości. Zasada zdrowotności i wszechstronności. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. by mógł służyć zdrowiu. doniosłe.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. Rytm można zastąpić. które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. skandowaniem sylab słów. głosem modulowanym . Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. które nie były ćwiczone. a na polecenie „dzieci robią płotek" .ustawiają się w szeregu. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . przesuwając na bok łokcie. Małe dzieci. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. jak i niepełnosprawnych. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu.dzieci rozszerzają kapelusz. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. np. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). Chore dzieci nieraz nie widziały np.krótko. którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. potem w siadzie . itd. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. jego rozległości i skutków.dzieci układają dłonie na głowie. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. potem w siadzie na stołku). jaki upłynął od wystąpienia zawału.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. zamiast liczenia. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej.

Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. od łatwych do trudnych itd. Zasady doboru treści. II. planową pracę z uczniami. jak najlepiej nauczać i uczyć się. wzmacniają pozytywną motywację do nauki. 3. Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. 2. L Zasady doboru treści. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. 1. 204 4.umiejętności. na ogół nie należy uczyć następnych. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). II. wyniki kształcenia będą optymalne. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. czego należy się uczyć. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości.). trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia. Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. 2. kierowanie własnym postępowaniem. W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. świadomy. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. Strzyżewski) wyróżnia się: I. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. samokrytycyzm. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne. prace społeczno-użyteczne. 1. Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. treści nauczania wskazują. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. Współcześnie (np. S.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. a także pedagogiki wychowania fizycznego. zajęcia na obozach letnich). a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). korektywa. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. 205 . Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. 5. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania.teoretycznej i praktycznej.

które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. od łatwego do trudnego. 4. korekcja postawy. zadania częściowo określone. Całkowicie i z wielką ufnością. Wiedza ta.korelacji z innymi przedmiotami nauczania. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. logicznej ciągłości ruchu .). Dzieci się bawią. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. w okresie dorosłości. Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. Metoda całościowa . Oznacza określone cechy. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. 5. tak jak dzieci zdrowe. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. jak np. a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. rehabilitacja ruchowa. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. osiąga cel. Współcześnie postuluje się. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. techniki sportowe gimnastyczne. aby osiągnąć jakiś cel. a w przypadku wychowania fizycznego . wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. Wyróżnia się następujące metody: 1. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. wprowadzając następujące metody: poglądowe. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. Metody służą do rozwiązywania problemów. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci. Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. określenie kolejności następujących po sobie czynności. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . w życiu dorosłym. taktyczny lub obciążeniowy. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . jak i osoby niepełnosprawne. 207 . Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą. i wreszcie zadania problemowe.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Wyróżniają zadania ściśle określone. precyzyjne określenie zastosowania.uczącego zarówno osoby zdrowe. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań. Uczeń.syntetyczna . takie jak: świadome dążenie do celu. systematyczność.droga. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia.dorosły i dziecko. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). 206 2. a nauczyciel mu w tym pomaga. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. sposób postępowania. słowne. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. pragną radości. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. od prostego do złożonego. Chcą bawić się. głównie biologicznymi. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. wiadomości oraz przekonanie. Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie.nauczania ruchów w całości. bo lubią zabawę i chcą się bawić. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania. środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności. jaką daje im ruch i zabawa. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). Metoda kombinowania . realizując zadanie ruchowe. Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. działania praktycznego oraz problemowe. żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. Dzieci niepełnosprawne. ale także kształtować cechy osobowości. 3. a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo.3. zdobywają nowe nawyki ruchowe. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. Metoda analityczna . modyfikując je w zależności od leczenia. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący .

Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I. usamodzielniające. 1. Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. 2. Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna.stnła w łatach 50. W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. Ćwiczenia wykonuje się. Metoda ta.według przekazanego wzoru). Metoda programowego uczenia się . Metoda zadaniowa ścisła . 2. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności.F. Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej .realizacja prostych zadań w sytuacjach. 4. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. amplituda ruchu. indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań. jej twórcą był B. głównie gimnastyki). Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. odbiorcy ćwiczeń . 3. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia. szybkość całego ruchu. Zadania ściśle określone . Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny. zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. Metoda naśladowcza ścisła . może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v.metody proaktywne. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. chyba że zaistnieje określona konieczność. ale znacznie /.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. II. Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. np. wzmocnienie określonych grup mięśniowych. 2. niezbędna motywacja własna u ucznia). stabilizacja odcinkowa.realizacja zadań ścisłych. Skinner. niezbędna motywacja własna). gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści. nie tylko w sporcie gimnastycznym. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. tablice. 3. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego. 3. 1. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. a nawet jakiejś fazy ruchu. często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony .metody kreatywne. polecana szczególnie dla dzieci). niezbędna jego twórcza inwencja). Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych.reakcja . Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. 208 209 . Zadania częściowo określone . rodzaj ruchu. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. III. takich jak np. konieczna motywacja własna u ucznia). Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. np. 2. opisy. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego. który komenderuje grupą. gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. np.modyfikowana. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. także zdrowych. konieczna motywacja własna u ucznia). wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej. Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku.metody odtwórcze. Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. 1.. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. liczba powtórzeń . W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu). Metoda naśladowcza ścisła (bodźce .

nie wymagające długich wyjaśnień. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. poprawienia cech motorycznych. pokonywanie schodów o różnej wysokości). takie jak opanowanie. przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. takich jak grzmot. zrozumiałe. . Różnica między tymi metodami polega na tym. pełzanie. które regulują przebieg gry). Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. spełniają też funkcję rekreacyjną. 4. skok. odpowiedzialność i uczciwość. rzuć. zwierząt. przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). jakie chce się tymi metodami osiągnąć. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. w grze ruchowej przepisy. Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej. to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. takich jak chód. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). Wyrabiają samodzielność. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. eliminowania brawury i brutalności. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". Współcześnie ta metoda nauczania. Może to być np. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. zaradność.samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. Metoda programowego usprawniania się . pokonywanie przeszkód. skocz. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. wytrwałość. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny).. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste.specjalnie wytyczona trasa. bieg. związaną z wykonaniem określonej czynności. postaci z bajek. łatwe. dogoń. kształcą także cechy charakteru. wiatr.Metody usamodzielniające 1. Dokładnie określa pozycję wyjściową. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka. które mają zastosowanie w życiu codziennym. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. że inne są cele.realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci. chwytu oraz zwisy. dokładność. Metoda zabawowo-naśladowcza . deszcz itd. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane. kształcącą i wychowawczą. gdy nauczyciel ją przerwie. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. której twórcą był R. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu. oprócz zabawowej. zdyscyplinowanie. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole.realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. Są to także ruchy wspinania. czworakowanie. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. Strzyżewski. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem.realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. szczególnie dzieci niepełnosprawnych. mechanizmów. przeskocz itd. Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. zjawisk przyrody. nagana zniechęca. Nauczyciel w każdym momencie pokony211 . ćwiczenia równoważne. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. 2. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. Pochwała mobilizuje. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. odwagę. 210 3. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. Metoda zabawowo-klasyczna . Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. rzutu. Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . Zabawa kończy się. oraz część fizjologicznohigieniczną. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. jest bardzo potrzebna.

Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych.dla zdrowia .czy też z troski o własne dzieci. z jaką związane jest dane określenie.zasada stopniowania wysiłku. gdy 213 . na korytarzu itd.zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". zawsze trzeba mieć na uwadze to. Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. Jest ona oparta na podobnych zasadach. Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. 2. Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. Metody twórcze 1. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych. np. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej.w kontekście metody nauczania. W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. licząc 1-2-3-4-5-6. inicjowanej przez nauczyciela. W czasie wykonywania ćwiczeń~^.stosowana przez poznańskich naukowców. jeszcze bardziej. Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego.zachęta. gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda. Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. w życiu dorosłym. pomysłowości. np. asekuracja i pomoc. dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. prościutkie.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. Polecenie może być np. Laban) . sceny mimiczne. w szkole i przedszkolu. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . zabawy itd. uczy dokładności ruchu. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym.forma zabawowa itp.). tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki.sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. szczególnie dzieci). określenie . w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. odpocząć. Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. służąc własnym przykładem. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu. Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań. z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. oraz z rozsądku . ponieważ. Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych. Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów . np. że noga to prosty kij". a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . fantazji.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) .twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . np. Metoda problemowa . wszechstronności ruchów. ale i zbiorowych). Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . uważają. Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. jego estetyki i prawidłowości". Niektórzy autorzy.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. WSiP. Spróbujmy jeszcze raz. Warszawa 1996). 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. Tylko pamiętajcie. Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . następujące: „Wyprostować kolanko. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. z ruchem (jak wygrać mecz. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. np. I tak trzymać. jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej.

półkole. lecz również na tym. 2. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi. gromadka. ścisłe). Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania. • formy porządkowe. bardzo lubiane przez ćwiczących. Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. 2. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. słuchowe . pary.sprawność na to pozwala. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. rząd itp. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. stosuje różne formy podziału uczniów. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. zwroty w miejscu. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. Mechanizm poznawczy . które składają się na obwód stacyjny. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. imprezy rekreacyjne itd. fizjologicznym i psychicznym. grupy. bezpieczne i atrakcyjne). zależnie od liczby dzieci w klasie (np. gimnastyka przyrządowa. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. 80. Ustawienie ćwiczebne: luźno. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). w ruchu itp. chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. po czym wstępują z powrotem do zespołu. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. Odliczanie. wycieczka. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe.współcześnie bardzo propagowany. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg.metody nauczania. dwuszereg. zajęcia śródlekcyjne. kolumna ćwiczebna. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). • formy prowadzenia zajęć. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. Przykłady obwodów stacyjnych 1. 3. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. Formy podziału uczniów Nauczyciel. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. Form a s t a c yj n a : polega na tym. Dodatkowe podziały to drużyny. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. odtwórcze. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. dotykowe. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. pojedynczo lub w parach. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania.

Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa.w warunkach terenowych. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie. ~ skupienie uwagi ćwiczących. Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. I I I część . Lekcja wychowania fizycznego. 81. określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach. . 217 . sanatoriach. na torze przeszkód w określonym kierunku. Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń.organizowanie grupy.Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej).nawiązanie kontaktu z gtupą. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. jak strumień. oparta jest na toku lekcyjnym. sekcjach sportowych. Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve .ęści głównej. który orientacyjnie wskazuje. częściowo naturalne. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach. . . Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część . O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas . przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania. II część . Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym.w szpitalach. wynikające z konkretnych treści części głównej (np. . Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się. „po swojemu".nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci. Tory przeszkód mogą być naturalne .zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/. F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących.mu.zadania specjalne. . lekcji gier sportowych. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. . których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej. lekcji gier i zabaw ruchowych.y jednej. że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie.kształtowanie prawidłowej postawy. mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane . młodzież.podanie celu lekcji. jako podstawowa zorganizowana forma zajęć. laski gimnastyczne i inne). Zadania: . np. hantle. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd. Zespół ćwiczących.acych do zadań oczekujących w c/. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym.kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb.wstępna. na której odbywają się ćwiczenia.końcowa. ogniskach sportowych. poprzez który nauczający . Istnieją różne typy lekcji. ./. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania. b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób.w szkołach. Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. Tok lekcyjny jest to ogólny schemat. Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/.główna. na jaki pozwalają warunki. Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego.częściowo sztuczne. . . dorośli . nianiu leczniczym. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego.przygotowanie organizmów ćwic/.na kilka czy kilkanaście lekcji. konkretnej lekcji.

specjalne ćwiczenia oddechowe.końcowa .wyciszenie emocji ćwiczących. t—r± _*____J i f J c __. _* > -u\ < «-: •> C.kalorie i osi odciętych . Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia . W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu. czołgania. // część . skoki w miejscu.podsumowanie wyników lekcji. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. szybkości. ćwiczenia z elementami korekcji postawy. Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 . od których zależy dobra postawa człowieka. których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy. bieg.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. rzuty. śpiew.musztra. . Wykres ma kształt paraboli. skoki. Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut. Zadania podstawowe: . . . aktywności. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących.gry i zabawy relaksacyjne. zwinności.____ to. 82. jak: rozwój równowagi. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia. . /// część .ćwiczenia na szybkość reakcji. Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy. śmiałości. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji. _. Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. doskonalenie cech fizycznych.rozluźniające. siły.kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni._. -t—-A l *p— o -3 —Js .ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut.nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności. .przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. z przyborami. . nawyków w zmieniających się warunkach.czas. Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji). . ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. . ćwiczenia (rozluźniające) równoważne. ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć. zdecydowania. poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych.opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych. moralnych i innych.trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. . Krzywa natężenia wysiłku. .utrwalające nawyki prawidłowej postawy._CT <g ft. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego. .przećwiczenie mięśni. roztropności. Środki: Ćwiczenia. a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze.oddechowe. głównie z grupy ćwiczeń stosowanych. układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. wytrzymałości.marsz. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. doskonalenie koordynacji ruchowej. Zadania podstawowe: .glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności. Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej. O) _.ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. wyrobienie samodzielności. wspięcia. . na przyrządach. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna. uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. .stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu. Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . Poza tym: marsz równym krokiem.a £ co •f——r l . .Środki: .głównie ścisłej lub zabawowej. Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . biegi.

lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć. krążenia Linia zerowa . w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. 83. należy także wiedzieć i przewidzieć. Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. 220 .tętno przed zajęciami Na skali po str. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego). że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami. a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń.-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego.

stan ogólny i plan leczenia. kierunku ruchu. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. płci. amplitudą ruchu. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. to można doprowadzić do nad221 . obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. Prowadząc konkretną lekcje. Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. lżejsze ruchy. wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami.cszkód. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. są niedopuszczalne. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. np. przygotowania fizycznego. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń . włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. ćwiczenia ramion. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. np. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. szybki bieg i czołganie. Przerwy. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. ale zawsze powinna być taka. Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. W lekcji ruchów leczniczych. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. a w lekcji ruchu leczniczego . żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. na różnych etapach lekcji. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów.

.13 10.około 24. niewiele przekracza 120/80 mm Hg.80 1.około '/2 litra na minutę. Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek.48 10.14-14. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna . które stanowią treść ćwiczeń.zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń.dorośli 16-18. ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji . Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4).30 8. .10 1. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę.0 2.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym). będą celowe.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji.0 8. rzut do celu. o dużym natężeniu.50 45. . Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę. dzieci .58 4. Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód.ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi. Ilość wydychanego powietrza różna. podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności .po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne.2-4.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0.0 1.25 0.60 2.28 0. takich jak np.0 2. Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę. przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy.0 10. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów.około l litra na minutę. Im większe jest wydatkowanie energii. 4500 ml .90 2.50 9. 223 . metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego.na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych.28 6.1 6.37 1. Krawczyńskiego.52 3. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji.52 6.8-2. ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie .0 0. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia. z wyjątkiem treningu specjalistycznego. o średniej . 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: . . Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych. Bodźce ruchowe są to ruchy. u osoby wytrenowanej więcej. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych. lecz powinny być wszechstronne. . norma ciśnienia .0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1.8 1.26 1.tzn. gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć.0-20.10 0.63 2. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną. .01 7.mężczyźni. .14 4.63 0.78 10. liczba oddechów . Krestownikowa.16 2. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii. w ten sposób.zależnie od wytrenowania). Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie. Serebrianikowa i in.70-3. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m .32 0. wytrzymałościowymi lub siłowymi.09 1. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana.90 5.ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko.40 6. tym większe zapotrzebowanie na tlen.0 13.około 75 uderzeń. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko. .28 1.05 37.58 1. ale o umiarkowanym i średnim natężeniu.ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych.zależnie od wieku. Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.5-19.

że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób. . pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania. że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych. W lekcji ruchu leczniczego zdarza się. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie. w przypadku porażeń w paraplegii . Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego.o obszerna. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego. . chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny). W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. np. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia. takie jak up. . w zależności od tego. ćwiczenia równowagi itp. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową. stwarzając takie sytuacje. Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku. sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. . żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. wytrzymałość. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. 225 . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela.w lekcjach. . jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych. leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć.w czasie specjalistycznego treningu.kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. a jednocześnie stanowczość. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci. od ruchów prostych do ruchów złożonych. ale należy: . w wadach postawy .dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. W usprawnianiu Iccznic/. w bólach krzyża .zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. . są podobne do lekcji wychowania fizycznego. początkującymi i osobami starszymi. wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. siła. należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych.ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu.ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu.nie zezwalać na to. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego. . Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. od znanego do nieznanego. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe. . Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające.ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich. sprawność sportową .stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. jak i właściwego rytmu ruchu. . albo wreszcie . . należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych. 224 . wzmacniające mięśnie pośladkowe. o dłuższym czasie trwania.ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. ruchy symetryczne antygrawitacyjne. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu. szczególnie z dziećmi.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia.pozycje niskie. c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. . które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe. szybkość. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego. bez wzmocnienia mięśni grzbietu. Sposób doboru ćwiczeń. Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi.kinezyterapeuta i pacjent..w lekcjach treningowych.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. życzliwość. należy stosować wysiłki szybciej narastające.żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych . oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną.

wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. Jest to samousprawnienie czynnościowe. zawsze przystosowany do warunków i możliwości. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. • gimnastykę poranną. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu.jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. wymach RR (przodem) . Metody jako sposoby realizacji nauczania.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne.do jakiego położenia (w górę). w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). kierunek i amplituda ruchu. 1. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. III Faza . np. 226 To usystematyzowanie bywa różne. klęk podparty . czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. • metody treningu obwodowego. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. Wykonując różne czynności dnia codziennego. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. Usystematyzowanie zasad. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. 2. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. • zmodyfikowane.jaka jest amplituda ruchu. • naukę chodzenia.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. • sport inwalidzki. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. zawód listonosza. Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. 2 odrzuty i powrót do pw. wymach itd. np. nie kierowane ćwiczenie. Nauczyciel określa główny układ ciała. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. wymach RR przodem w górę . np. c/ynnością częściowo automatyczną. zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. np. można je kształtować i rozwijać. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. np. Rodzaj. • ćwiczenia w wodzie. np. 3. II Faza . zrozumiały dla ćwiczących. chodzenie po schodach. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. wymach RR. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. głównie krążenia i oddychania. kinezyterapeutyczne. intensywnej pracy). a także układu oddechowego. Pozycja wyjściowa. np. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). układu nerwowego i dokrewnego. serco-wonaczyniowego. obrazowy. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. klęk podparty. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza . który często określa charakter ruchu: skłon T. startowe). gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. zawód. a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. • zabawowe. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. by mógł egzystować. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. Pewne. • mieszane (stacyjne. zabawa właściwa. w zajęciach ogólnokondycyjnych. Inni autorzy zaś (np. pokarmowego. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi. stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. bieg z wysokim uniesieniem kolan.tworzenie się nawyku ruchowego. przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. odrzuty RR. PR w górę. t/n. przenoś. np.opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. z której zaczyna się ruch. 5. RR przodem w bok. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. 6. utrwalonymi. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. 4. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył.

3. Jest to sygnał dla ćwiczących. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6. np. to forma jest zewnętrznym kształtem. Stacyjna. Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. który 228 229 . budową. np. pojedyncze ćwiczenia. Frontalna. formy podziału. Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. zmienne. lecz powiedzieć „dość".ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . Warunki przestrzenne . na lekcji wf. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. Nastawienie uczniów do zajęć 3. zastępy stałe. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1. 3. przybory.. formę frontalną razem z indywidualną. często zmodyfikowane. Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). Warunki czasowe .. 4. Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. W zakresie wiadomości 4. 2. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. Elementy gier sportowych. trening wyczynowy.RR w bok.RR w górę. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania).doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała.-met. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. Warunki (miejsce zajęć. • grą uproszczoną. 2 . W zakresie wychowania. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia. drużyny. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. • metodą wprowadzania fragmentów gry. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka. sprzęt.sala. Rozgrzewka. W zakresie umiejętności 2. układem. Zdarza się bowiem. Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5. powiedzieć „i. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. szczególnie z dziećmi i młodzieżą. formy pozaszkolne. Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2. 5. głównie organizacyjnym.. dość".ustawienie. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy.. teren otwarty. W zakresie motorycznuści 3. Metoda może posługiwać się różnymi formami".lekcja.) Tok lekcji 1. leczniczy). np. w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania.RR w bok. 4 . 2. Indywidualna. boisko. Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu. postawa. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy.RR w dół. Obwód ćwiczebny. pary. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową. 3 . Zajęcia w zespołach. Warunki organizacyjne . że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących. • grą właściwą.RR w dół". Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. i składa się z następujących elementów: 1. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela. zajęcia gimnastyki korekcyjnej.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji. Metoda sportowa .

.............. Podskoki „ fry N.. wykonują polecenia Nr . naśladują rękami wiatraki .. Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3... Podanie tematu i głównych zadań 2..:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U.. maszerują w miejscu.. naprzemienne przysiady i powstania U.... Rozgrzewka 1..Wzór II Osnowa ... kto najwyżej skoczy 230 231 ..:Podskakujcie obunóż. jak sportowiec wchodzi po schodach N. Miejsce: ..... zwinność.:Pokażcie dzieci.. prawą ręką N. Zadania dydaktyczne: . szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali... chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi.. Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł. poleca: RR w bok... „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3..... Strzyżewskiego) Klasa: I. ......... równowaga 2. 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1........ Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N.:Pokażcie dzieci.. 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1... Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość.. zbiórka.. Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna..... „Koci grzbiet" 5..... unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7. 4 zestawy szarf kolorowych... teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką. Dla . co kotek robi po przebudzeniu się N. Zadania wychowawcze: 3..... klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4...:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego. „Wchodzenie po stopniach schodów" 6.... naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U. Zbiórka w marszu w parach 2... poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować... przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N. „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St.. Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki. Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2....... obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N. podaje temat i /udania (bardzo prosto) N...... Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 . pomagają i przyjmują informację 8. a ja zobaczę. „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N.jak mama waży sól" (na wadze) N.... Sprzęt: . Przyrządy: .. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2....... Czas: 45 minut... Powitanie 3.. W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U... Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4... W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U.....krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U.

bioder (pośladków). 3.. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj.>j. postawa zasadnicza. Na przemian prawa i lewa ręka. barków. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. skłania do zabawy z rodzicami N.j. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. . Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. Zabawa skoczna: „Skoki" 5. Motywowanie 2.'. Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. całym ciałem przylej. woreczek w jednej ręce. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2. a drugie je naśladuje. współzawodnictwo w grupach. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. 4. Powitanie. po czym n. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. przejść do siadu ski żyznego. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. Pr/eM. materace. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. Czas: 45 minut. Pw. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. łopatek. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r.tilanie woreczka na przemian pod prawym. obręczy barkowej. po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. 5. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. ławeczki.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. tworzy pary i zaleca. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. chwyt przeciwna rck. kocyki.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. Stają tyłem i stoją prosto. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. Całość powtórzyć 5 razy. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". Woreczek w ręku.y w lewą stronę. postawa zasadnicza. tyczne 4. Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy.i sygnał N. a drugie je naśladowało. potem pod lewym kolanem. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6. 2. opuścić ręce. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. 5 ra/.postawa zasadnicza. . Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. worec/ck w ręku. klatki piersiowej. 3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. Pw. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '. piłki siatkowe. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N. po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary. Kształtowanie umiejętności.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł .<zy. Pw. brzucha. Pw. zadań do wykonania - - N. Przekazanie uwag nt.} w różnych kierunkach. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. obręcz. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu. zasadnicza. nóg tlił. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj.

232 .

siad płaski RR bokiem podparte. RR wzdłuż tułowia . „połykają wodę". Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. Pw. Jazda na rowerze 6 razy w przód. „Kurki trzepocą skrzydełkami". ręce oparte z boku. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. RR pod brodą. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. wyrzucenie nóg w przód. 6 razy w tył. RR wzdłuż tułowia. Pw. kolana rozchylone. Siad ugięty. potem ruchy pływania żabką 6 razy. 8. Ruch: skurcz pionowy. powrót do pw. 7. stopy oparte na palcach. RR wzdłuż tułowia. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I .dzieci uginają ręce w łokciach. siad klęczny. siad klęczny rozwarty. lekko na palcach Broda przyciągnięta. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. wydech. 3. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. uniesienie bioder. broda lekko przyciągnięta. broda przyciągnięta. podpór tyłem z nogami ugiętymi. Całość powtórzyć. 6 razy Dozowanie . 7. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. 12. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. siad skrzyżny. przysiad podparty . RR wzdłuż tułowia. biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. Woreczek w ręku. Pw. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . Pw. Ruch: przejście do podporu tyłem. RR w bok (woreczek przed stopami). zbliżają brodę do podłogi. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. wytrzymać 3 sęk.wydech. Ruch: przejście do siadu prostego. 1 1 . woreczek w dłoniach. powrót do siadu skulnego. łopatki złączone.dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. 13. Pw. NN złączone. przedramiona w przód pod kątem prostym). żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte. przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. leżenie tyłem. leżenie tyłem. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. dłonie skrzyżowane na barkach.dłonie na barkach. palce obciągnięte. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. Pw. szyja wyciągnięta. potem zmiana nogi. rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. stopy złączone. wyprosi ramion w górę w skos. 8. 2. 10. Pw. RR skrzyżowane. 10. Ruch: RR w bok . leżenie przodem.T prosty.wdech. Następnie prostują ręce.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. Pw. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". NN ugięte. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. RR ugięte w łokciach. RR w górę w skos . stanie jednonóż. Pw. łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. 14. siad skrzyżny. 6. Pw. druga noga prostuje się. Pw. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). siad ugięty. Pw. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). RR w dół w skos. siad ugięty podparty. Pw.wdech. pochylenie tułowia. dłonie skierowane palcami do środka. 4. Pw. Pw. skurcz pionowy . 4 razy 6 razy Starać się. klęk podparty. Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. leżenie przodem . tyłem podparty. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. Pw. siad skrzyżny. NN ugięte postawione na podłodze. 9. 9. woreczek na głowie.ł 0 razy). tułów wyprostowany. kolana ro/. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". położenie. „Kurki piją wodę" . Pw. naśladując trzepocące skrzydełka. łopatki ściągnięte.warte blisko podłogi. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. leżenie tyłem. Pw.

Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. Podanie zadań lekcji. szarfy. Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. którzy bez błędu dojdą do końca. Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków). Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. ławeczki. kocyk.-<! !<>/. Wygrywają d/irci. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy.iU. Po przerwaniu taktu lub melodii it-. Po dwoje dzieci porusza się po sali. Uczniowie.-pocze< icm /ubawy iwKa/. Pi/(. Czas: 45 minut. Ruch: marsz w podporze do przodu. które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie . przesuwa się do pr/o du o 0. Układ RR . potem zmiana ćwiczących.. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela. instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)).ine ruchy. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Pożegnanie. które się pomyli i wykona zaka/. — Zbiórka . Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . Pw. kształtowanie sprawności ogólnej. Tok Cześć I -wstępna. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. Dziecko.których nie wolno poka/ywać. jeden z ćwiczących w podporze przodem. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi).czas ćwiczenia krótki.ieiinego.w szeregu lub dwuszeregu. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali. Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. Palce podwinięte. Wygrywają pierwsi. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. Nie wolno poruszyć się. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l. drugi. którzy nie znaleźli dziupli.po drugiej stronie sali.„skrzydełko".przechodzi do tyłu. Zbiórka. Wyróżnienie najlepszych. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. opierając nogi na swoich biodrach. kocyki. Omówienie lekcji.'V jak naj. Dzieci zmieniają stacje. Potem następna dwójka.5 m. chwyta współćwiczącego za uda. materace. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. które potem dzieci powinny powióizyć.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . korekta postawy. Dziecko. ale wyuczoną w czasie lekcji. które nie zmienią miejsca. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. wyprostowanego żołnierza. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową. stojąc z tylu. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć.

Pw. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. Pw. Pw. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. 10. Potem następuje zmiana ról. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. lewa ręka i prawa noga. siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego. Oparcie plecami o siebie.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. RR wzdłuż tułowia.wydech. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Pw. Wytrzymać 3-6 sęk. 13. Pw. 7. stopy złączone ze stopami współćwiczącego. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. NN ugięte. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. w parach naprzeciw siebie. Wdech: 1 . Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. RR przodem w dół . klęk podparty. chwyt za dłonie. Pw. Pw. 8. Pw.rozluźnienie mięśni brzucha. Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. leżenie tyłem.Tok Treść 2. 5. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód. 2 . Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. klęk podparty w parach. Piłeczka pingpongowa między nimi. powrót do pw. 2 . druga na brzuchu. Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. 4. Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. Czworakowanie do przodu i tyłu. stanie prawym bokiem do siebie. Ruch: chwyt za prawe dłonie. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. 6.napięcie mięsni brzucha. powrót do pw. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. 6. 7.5 m. Pw. Chwyi za ręce. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami. Łopatki powinny być ściągnięte.obni/cnie klatki piersiowej. Pw. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". Pw.wdech. podpór przodem z nogami ugiętymi. RR w bok. siad ugięty. stopy oparte o podłoże. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku. leżenie tyłem. RR w górze. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana. Pw. Pw. podpór tyłem. Ruch: naprzemianstronne. w parach tyłem do siebie. Ruch: wznos RR w górę w skos .5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 . siad skulny oparty na przedramionach. RR bokiem w górę wdech.wznoszenie klatki piersiowej. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . leżenie tyłem.ącego. leżenie tyłem. Pw. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. stanie tyłem do siebie. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . -wydech. 3. leżenie przodem twarzami do siebie. Pw. Pw. 2. 9. 1 . chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. Wydech: 1 . stanie w lekkim rozkroku. Pw. przeciąganie się z mocowaniem. Powrót do pw. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. Pw. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12. siad prosty podparty. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. stojąca. drugi przechodzi do leżenia tyłem. stanie tyłem do siebie. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). 3. stopy oparte o podłoże. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. dotknąć brodą nisko przy podłożu. udając jazdę na rowerze. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. Pw.

leżenie tyłem. Prowadzący wyróżnia najlepszych. Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył.przewleczenie szarfy z góry w dół . NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Powrót do pw. który składa się z trzech etapów: 1 .przejście po ławeczce na czworakach . Pw. RR wzdłuż tułowia. druga leży na podłodze wyprostowana) . 1 \ . Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie. siad na ławeczce. stopy oparte o podłogę. leżenie tyłem. 14. 2 noga lewa „zawija" palce. W ten sposób poruszają się po sali. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód.pełzanie do mety. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. Wdech . leżenie tyłem na kocyku. naśladując „chód gąsicni cy". wydech . tworząc nad podłogą jak największy łuk. 13. 3 . 1 1 w a p a . Pw. siad skrzyżny. stopy oparte o podłogę. Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. nieznaczny wznos bioder . RR wzdłuż tułowia.poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. Pw. RR wzdłuż tułowia. laska trzymana z tyłu oburącz. Pw. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15.laska w zagłębieniu pasa biodrowego. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej. 10. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. Przed każdym ćwiczącym leży laska. leżenie tyłem. wygrywa ten. RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty. chwyt laski oburącz z tyłu. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym . po sali „chodem gąsienicy". leżenie przodem. Pw.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta.przejście po ławeczce w podpórce tyłem . leżenie tyłem. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się.laska przyciska klatkę piersiową.Tok Treść 8.bieg na czworakach .przewrót w przód na materacu . Pw. Wytrzymać 3 sęk. Powrót do pw. 12. Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą. 9. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw. plecy wyprostowane. Obwód ćwiczebny . 16. Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu .napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia.ciężar ciała przenieść na prawą nogą. Pw. ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . którego laska stanie prosto pierwsza.

„bim-bam": bicie zegara. 4. „Skrzydełko" prawą ręką. 2. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach.wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra". raz na lewej. Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. Czy wiecie. Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. Zbiórka. Następnie przytrzymujemy mocno kolana.wysoko. Opuszczenie laski na kark. Nie kroczy jak my. „Jazda na rowerze". uwypuklając klatkę piersiową do przodu . Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy. Prawy łokieć do lewego kolana. Siad skrzyżny .dziecko siedzi prosto. Ćwiczenia brzucha.bez pomocy rąk. Wznos laski do góry tak. wypowiadając na „3" swoje imię. „Biedny wróbelek". „Chód wróbla". Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara . Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". laski w dłoni. Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. wyróżnienie najlepszych. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. Ćwiczenie mięśni grzbietu. Chód z woreczkiem na głowie . Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". 2. 9. Ćwiczenie równoważne. potem przeciwnie. laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1.cofania się na rowerze). „Skrzydełko" lewą ręką. Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . stojąc na jednej nodze . Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". Złamana nóżka ugięta w kolanie. zabawowo-klasyczna. przyciągamy kolana do brzucha. Dzieci kładą woreczki na głowie. . jak wróbelek porusza się na ziemi. (Ruchy nóg w przód. Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". aby mu przekazać swoją rolę. 7. Wznos laski w górę . ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca").raz na prawej.główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała. Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników.dziecko siedzi krzywo. Uciekający. Biedny wróbelek złamał nóżkę. 3. Dzieci leżą na plecach. lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). chwyt dłońmi na szerokość barków . 243 242 .końcowa Zabawa uspokajająca. Ćwiczenia obręczy barkowej. Następnie naprzemiennie prostujemy nogi.„cyk-cyk". Siad skrzyżny. . Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. Postawa wysoka. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. który ma złamaną raz jedną. „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. Dzieci leżą na brzuchu. to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. że jedziemy na rowerze. Powrót do leżenia. 4. Chwyt na szerokość barków.dłonie na kolanach. głowy i karku. raz drugą nogę. Siad skrzyżny. a na „4" imię innego uczestnika zabawy. Przejście do pozycji stojącej . Zbliża się nieprzyjaciel. Może skakać tylko na jednej nodze. skłon głowy w przód. Część II . Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. 5. Pożegnanie. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. RR z laską w górę. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. podsumowanie. Dzieci leżą na plecach. Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. 4. plecy zaokrąglone. 8. 3. tułów lekko pochylony w przód. Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka.wstępna 1. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: .Tok Cześć III . 3. 5. Siedzimy niedbale (źle) . Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. potem ruchy nóg w kierunku głowy . żeby uchronić się przed schwytaniem. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski. twarzą do środka koła. „Dzięciołki". naprzemiennie obydwoma końcami. łopatki złączone (dobrze) .„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). Dzieci tworzą krąg. Odwracanie laski do przodu. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. Ćwiczenia mięśni brzucha. Wyciąganie głowy „ku słońcu".po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. „Ciekawskie dzieci". Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . 2.głowa do góry. prostujemy się. Metody: zabawowo-naśladowcza. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha.

Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.okres niemowlęcy i przedszkolny . Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała. •» . 3) wiek młodzieńczy . Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" . Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła. Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat.od 7 do 11 lat. Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. Najwolniej wzrasta głowa. 2) okres pełni sił . Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. który co jakiś czas cichutko miauczy. narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". 244 . Ryć. u dorosłego '/x długo245 Ryć.n r ^ n 3.szkolny . wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach. wyjście z sali. mięśni.od O do 7 lat. Ryć.wiek dojrzałości .od O do l roku. 4) starość . 3) schyłkowy . następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej.od 12 do 15 lat. co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. a są to następujące okresy: / etap .od 60 lat. Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. 3) okres przedszkolny . 2) wczesne dzieciństwo . najszybciej nogi.od 15 do 18 lat.od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . Dziecko rośnie.dzieci prostują się.od 18 do 25 lat. a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). Akt porodu powoduje.od 3 do 7 lat. Ćwiczenie uspokajające. że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). /// etap . Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii. pożegnanie. podnoszą głowy. staje się noworodkiem . „Zagubiony kotek". 87. Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko. obejmujący: 1) okres niemowlęcy .końcowa 1.miękkie są elemenfy statyczne (kości). 86. Dzieci rozproszone chodzą po całej sali. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka". // etap .samodzielnie żyjącym człowiekiem.dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . W zależności od stopnia rozwoju kości.od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . ściągają łopatki. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych.od 25 do 40 lat.Część III .od l do 3 lat. 2. 85. 84.od 40 do 60 lat. Ryć. 2) średni wiek szkolny .

Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. Potem koordynuje rozbieg. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. lot i lądowanie. brak opanowania. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. jest ruch.harmonijny rozwój dziecka. Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. ale i szybciej wypoczywa. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. rozrzutności ruchowej. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe. miesiąca chwyt jest precyzyjny. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. poszanowania przepisów. Różne bywa tempo tego procesu. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. bezwładne machanie rękoma. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy.kształtowanie psychomotoryki. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. stać na palcach bez pomocy. a 8. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. dodatkowe. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty. który jest dla niego normą. potrafi chodzić po narysowanej linii. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym. współdziałania w zespole. niecelowe. uzależnionym od procesu chorobowego. kształtuje swój charakter. Ciśnienie. jest niższe. długi tułów. Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. miesiącem. Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. Dopiero około 12. Około 3.kształtowanie estetyki ruchu. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. które dzieci lubią. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. a drobne zespoły mięśni słabiej. np. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. a ich natężenie powinno być niewielkie. angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa.ści ciała. Wiek przedszkolny (3-7 lat). a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. intelektualny oraz moralny dziecka. . np. mimo większego przepływu krwi. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych).łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. ale nie używając kciuka. Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. odbicie. . Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. krótkie kończyny). uczucia i siłę woli. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko . Często stałe jest ugięcie kolan. Dziecko w wieku 2. jeździć na rowerze. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem.ręka". Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. obejmującym stronę biologiczną człowieka. a przy tym o charakterze dynamicznym. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. potem na jednej nodze. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego. Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów.kształtowanie charakteru i cech społecznych.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. Dziecko szybciej się męczy. Dzieci małe mają tzw. spontaniczny ruch. kształtujące i użytkowe. psychomotoryczny. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. . Celem ćwiczeń więc są: . naturalny głód ruchu. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne. nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. duża labilność . dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. opowieści ruchowej. angażując w tym ruchu całe ciało. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut.-4. podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. krótka szyja. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. 247 . Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. a od 9.

chody na czworakach. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. Różnorodność rekreacyjna. Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. ale nie za dużym. rż. Hartują swój organizm.ł długość. na rowerze. Dyscypliny rekreacyjne. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. gry zespołowe). w grupach starszych dzieci. jak i nauczających. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. Dojrzewa psychika dziecka. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. W grupach dzieci młodszych. Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe).od 15 do 30 minut. 88. Okres szkolny Młodszy okres szkolny . tułów). Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. oraz wybuchy emocjonalne. nawiązują przyjaźnie. sprzyja powstawaniu wad postawy. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. Około 10. te zajęcia powinny trwać krótko. 3-letnich.biegi. Dużo gier zespołowych. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować . chody. że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. grzbietu. jak nauka jazdy na wrotkach. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. bardziej siedzący. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. rż. szkoła). jednocześnie hartując dziecko. Nie stosować skoków z dużej wysokości. pojawia się menstruacja. Średni wiek szkolny (12-15 lat). 15 minut. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. 249 . Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). zręczności oraz korekcyjne. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. Chłopcy dojrzewają później. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di.na ławeczkach i drabinkach. Kościec jest jeszcze słaby. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. wydolność niezbyt duża.7-11 lat. obręczy barkowej. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. klatki piersiowej. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. orientacja i zręczność ruchów. mniej siłowych. skoki. spacery. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). przezorności. pełzanie. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych .męskie i żeńskie. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. dużo korektywnych. zbliżona do elementów sportowych. Powinien nastąpić podział na grupy . co powoduje nasilenie cech kobiecości. jest czynnikiem hamującym rozwój. gry. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów. Intensywny w/rost kości n. brzucha. około 15. rż. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. uczą się samodzielności. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). wspinanie (z asekuracją). korektywny (stopy. na nartach. wyciec/ki). doskonali się koordynacja.iccka rośnie szybko. 5-6-letnich . pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. Nowy tryb życia (szkoła). około 16. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. deskorolce. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. Serce d/. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy.dłuższe okresy wypoczynku. prowadzonych co drugi dzień.

poniżej 70% sprawności maksymalnej. w narciarstwie alpejskim. może ulec pogorszeniu. Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. wytrwałość uwagi. np. nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni.nie wszyscy młodzi są sprawni. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. 2) niewydolności wieńcowej. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. Nawet krótkotrwałe. Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. Uczestniczący w zajęciach 251 . czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. osłabienie układu krążenia. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). ruchliwością. Ćwiczenia gimnastyczne.szyjki kości udowej. w wieku 60 lat . Wiek 18-25 lat. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze .75-80% sprawności maksymalnej. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. w postaci lekcji wychowania fizycznego. rż. nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. ukształtowane ruchowo. Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. i odwrotnie . że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . sporty wodne. sporty zimowe. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. Zmniejsza się koordynacja ruchowa. a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych. Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. stanu równowagi psychicznej. następuje poprawa koordynacji ruchowej. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców. Należy zwiększać samodzielność. Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. 2. Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. Gdy człowiek zbliża się do 60. i emocjonalnym. nazywany okresem młodości. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe). 3. choć narastający stopniowo. słabnie refleks. poszerza się światło naczyń krwionośnych. Należy prowadzić taki tryb życia.Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). Zwiększa się koncentracja uwagi. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. rż. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. Powiększa się klatka piersiowa. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. marsze. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. Największe natężenie treningu można stosować około 18. skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. bez względu na wiek metrykalny. Podstawowe środki r u ch u : 1. zanika harmonia ruchów. demencji . Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii. rż. warunków zewnętrznych. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. trybu życia i pracy. biegi terenowe . Organizm podatny jest na trening fizyczny. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe". który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym.zmniejszenia się sprawności umysłowej. „młodym" wyglądem zewnętrznym. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. rozrasta się serce. Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości. Sportowe formy ruchu .. Zwalnia się tempo wzrostu. 6) otyłości i cukrzycy. wiotczenie mięśni. które mogą być stosowane w każdych warunkach. Następuje zrównoważenie psychiczne. rż. choroby wrzodowe. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. 7) zaburzeniom psychicznym. Zwiększają się możliwości wysiłkowe. w wieku 70 lat . występowania choroby wieńcowej.. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem. Z prac różnych autor&w wynika. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. które pod koniec okresu dojrzałości. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność).gry sportowe. W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. Reasumując. pogarsza się ogólna wydolność organizmu. zależnie od możliwości ćwiczących. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu.do około 55% sprawności maksymalnej. niewydolność krążenia i oddychania). rozedma płuc). gry i zabawy rekreacyjne. bystrością umysłu itp. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu.

yżne. Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy. . w przód. . jako warunek uczestniczenia w lekcji. żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny.metoda prowadzenia . Ćwiczenia zespołowe. . skoki i podskoki. . rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg. w tył. ćwic/enia w be/declui. .od n iskiej do wysokiej. w siatl/ie. marsze skr/. Rodzaje marszów. bez gwałtownych zmian rytmu.ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji. ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane.ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego. ćwiczenia z muzyką.obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych. dynamiczny.nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących. w miejscu. podnoszenie ciężarów.mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie.piłki lekarskie.przybory . podnoszenie ciężarów. ćwiczenia z łatwymi przyborami. prostymi ruchami tanecznymi z muzyk.charakter ćwiczeń .eliminować ćwiczenia o gwałtownych /. z przytupywaniem. . nagłe skłony tułowia do tyłu.obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). . dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży. .tempo umiarkowane. by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym. liczba serii dobrana indywidualnie. mała liczba powtórzeń w serii.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach).komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie.powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej. . piłeczki. .precyzja wykonania . ćwic/enia zwisów. laski Ud. gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej .przyrządy . .unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych.ćwiczenia gibkościowe (wolne. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających. lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących..lekcja powinna być krótka . ćwiczenia towarzyskie. pobudzenie pracy oiganizmu. punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących). np.amplituda ruchu .nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania). wysiłkowo . . .w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących. podpory'. szarfy. najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu. ostre współzawodnictwo. z akcentami ruchu (z klaskaniem). na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych. 252 .zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy. . klaskaniem. intensywne podtrzymywanie własnego ciała. .: 253 .mało obciążające. współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych. łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych).ćwiczenia oddechowe . przyrządy gimnastyczne. P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. . piłki lekkie. . ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących.obszerna. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu. nagle skłony głową w dół.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną. Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie.30 minut. . . krótkie serie. które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). . ćwiczenia równoważne. długotrwałe ruchy cykliczne. skoncentrowanie uwagi. U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: . oporowe ze współćwiczącym. siłowe z oporem własnym. z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /. podpoiów. .formy prowadzenia powinny być różne.zwisy. . .aktywny wypoczynek . . ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. w pozycji leżenia tyłem. Ogólny zasób ćwiczeń .'!. tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /.krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ. lic/eniem.ruchy . eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki. drabinki. .n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie.nie liczyć. o małym stopniu wysiłku.dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń.nie wymagać nadmiernej precyzji. ćwic/enia s/ybkościowe. umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń.kompleksowa.ławeczki gimnastyczne.siłowo-gibkościowy. . relaksacyjne. ćwiczenia na świeżym powietrzu. ćwiczenia oddechowe. ćwiczenia szyi . np. Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska.koordynacyjne proste. Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane.inne środki metodyczne . niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami.nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. szybkościowe (intensywne). . .stosować dużo ćwiczeń ożywiających.ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi).muzyka. w bok.obowiązkowe zlecenie lekarskie. . parami.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym. ćwic/enia statyczne . łagodne). kameialna atmosfera.

marszu i siadzie: . wydech .siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód. a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. skarpet.kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką. na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu. . . woreczka. potem to samo złączonymi stopami. odwrócić do klatki piersiowej.ręce ugięte w łokciach .w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. np. elastyczności ruchów. Osoby starsze. . potem na pięty i na całe stopy. dotknąć łokciami ud.pochylić ciało w przód. ręka przeciwna niż ćwiczona noga. potem w tył. . wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach.siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: . stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach).w leżeniu tyłem w rozkroku.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie. kolana. które warunkuje ruch izolowany barku. cofając łokcie lekko w tył. . 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej . . . należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. . głęboki przysiad i wyprost. Najbardziej praktycznym. Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa. Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: .w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. druga łukiem nad głową.złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce.skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna.ćwiczenia z przyborami. to samo w odwrotnym układzie rąk. stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. 255 .skłon tułowia w przód i pochylenie głowy. chusteczki i innych małych przedmiotów. następnie to samo nogą przeciwną.. co jest bardzo ważne dla statyki ciała. sięgając dłonią z boku. w stawach łokciowych nieco usztywnione).siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. rajstop. zakładanie butów. podudzia.w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej. . ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda. potem w odwrotnym kierunku. klaskać w górze i opuszczając ręce. po kilku ruchach wyprost. wyprostować tułów (patrzeć na sufit).krążenia dłoni na zewnątrz i do środka.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. .krążenia głowy w prawo i w lewo. . nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. . energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. to samo strona przeciwna.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana. potem coraz wyżej. oprzeć łokcie. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. można je wykonywać w staniu. wydech. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. tułów przylega do podłoża.klaskanie przed sobą. . wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę). oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych.wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód. skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. bez włączania do ruchu łopatki: . . Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi. wykonać głęboki wdech .w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. .w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach. staniu: . wyprost we wspięciu na palce. naciskając na palce. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi. po rozciągnięciu: . Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców.„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go. .siadzie. potem zmiana układu ciała na przeciwny. bez pełnego wyprostu kolan. .w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. leżeniu. Tempo wolne. podrzucanie lub przerzucanie piłeczki. . skłon tułowia w bok z pogłębieniem. .siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło. Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz. skłon tułowia do nogi prawej. W różnych pozycjach .to samo z przysiadu. Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń. często chodząc na lekko ugiętych nogach. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia.spleść dłonie jak do modlitwy.

Skłony tułowia w przód 9. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. 3) osiągnięcie równowagi psychicznej.zespół serca płucnego.luźno ramiona w dół. 4. ramiona w górę wydech .w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok. Rozluźniające i normujące oddychanie 17. Stopy i stawy skokowe 5. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. . można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. w miejscu .cukrzyca i nadciśnienie. .w górze.niedoczynność tarczycy. Okresy rekonwalescencji itd. takich jak barierki. Ćwiczenia należy indywidualizować. Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej.w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych. często uczestnicy podejmują decyzję sami. Nogi . . w tył. Ręce (stawy łokciowe) 8. Tułów (płaszczyzna czołowa) 14.zapalenie mięśnia sercowego . Szybkość reakcji 7.wady serca. Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. .zapalenie zakrzepowe żył. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie.wsierdzia. w biegach. 5. należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. . migotanie przedsionków). Ćwiczenia zręczności i równowagi 19. Choroby układu krążenia: . np. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską. Prowadząc ćwiczenia na powietrzu. wspomagane pracą RR3.w staniu: głęboki wdech nosem. Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa.gruźlica płuc. Przeciwwskazania: 1. mała liczba powtórzeń w tempie różnym. Wzmacniające RR 15. .tętniaki.wydech . Skłony boczne tułowia l ł. kroki rytmiczne w przód. .niedokrwistość. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. . wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych. uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie.choroby przysadki i nadnerczy.wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. choroby nowotworowe.stawy biodrowe 13. . 3.rozstrzenie oskrzeli.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte). 258 . sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych. Marsz 2. Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego". Ćwiczenia oddechowe. Mięśnie brzucha 18. Marsze. przyjemności i zadowolenia. . pochylnie. Wzmacniające NN 16. na dole. różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo. wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. Rozluźniające. Choroby układu dokrewnego: .nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia). Dla wielu z wymienionych wyżej chorób. 2. . wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie.w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył.ropne zapalenie dróg oddechowych. przed sobą. Choroby układu oddechowego: . Inne choroby układu krążenia . Mięśnie szyi 6. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania.niewydolność krążenia. Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. Tułów i stawy barkowe 12.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: . . . . . Stawy kolanowe 10. schodki o różnej wysokości.zmiany zarostowe tętnic. oddechowe uspokajające 20. nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz . .

.

c o. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. na które cierpią ćwiczący. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. ale jednocześnie chodząc. a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej. Łóżka do hospitalizacji . 11 Q Ryć. przede wszystkim. która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i.p (J l . żeby teren był osłonięty od wiatru i równy.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń. . Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących. / 260 261 ?&*&<!!«& O . 90. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. tym miejscem może być sala chorych. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających).e-nia. 89. trenuje ją i pomnaża. ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. nauka chod/.

przyłóżkowych. również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. Podłoga . które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny.niewydolność układu krążenia.przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. Poręcze o różnej. ławeczki szwedzkie i materace. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne. np. 5) wskazania do ćwiczeń.utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. ale indywidualnie. gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł).półzwisy na kratkach bałkańskich. Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. . Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą.nauka jazdy wózkiem. . .ćwiczenia czynne z oporem nóg.utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej. sprawności fizycznej.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach.do wykonywania zwisów i podporów. . „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie. Jeśli takie są zalecenia lekarskie. siad ze spuszczonymi nogami). niezbędnych przyrządów i przyborów. Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: .równa. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny.stany zapalne stawów czy inne stany zapalne. po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. Na ogół od 30 do 45 minut. .ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie. 2) rodzaj schorzenia. trzeba w tak trudnych warunkach. zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane. . krążeniowego i nerwowego. 3) stan ogólny wydolności. dobrze oświetlona. powinien znaleźć się tam taki sprzęt.utrata samodzielności życiowo-bytowej. trwają 30 minut. u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. . Tram . będzie mógł chodzić tylko wtedy. 263 .częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi.ciężki ogólny stan chorego.i zawsze zabezpieczony bolcami. . .utrzymanie pełnej długości mięśni. Wskazania: .zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej. Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. osób starszych i osób. wywietrzona i czysta. . czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym). siad na łóżku. jakie istnieją na sali chorych. kraty. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. które mają efekt emocjonalny. Czas tnvania ćwiczeń. Oprócz podstawowych. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny. W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . Ćwiczenia dla dzieci. gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach .Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. np. jazda na wózkach. osoby z paraplegią. Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. . Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. Aby uzyskać efekt emocjonalny. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy. ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne.z jednej strony owalna (do zwisów). np. wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu.belka dwufunkcyjna . Można wykorzystać odpowiednie zabawy. Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. .od góry i od dołu . . Miejsce i sprzęt.zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. . których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży.ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. . regulowanej wysokości żerdzi .gorączka. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty.długotrwałe przebywanie w łóżku. gdy prowadzącemu brak inwencji. odpowiednio duża. niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. Przeciwwskazania: . 4) wiek i płeć.zmiany pozycji w łóżku. który sprawi.według uwarunkowań indywidualnych. kółka. takich jak: drabinki. . .ćwiczenia oddechowe. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu. . Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. liny . Drabinki. .rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych. z dyskopatią. z drugiej strony ścięta.ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk. .ćwiczenia czynne kończyn.

ale komunikatywnej i życzliwej. 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. . Ubranie ćwiczącego.kocyki do ćwiczeń. jeśli jest sprawny lokomocyjnie. który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia. 9) ćwiczenia mięśni brzucha.szarfy kolorowe.czysta. ortopedycznego ćwiczących. Powitanie ćwiczących. . 3) ćwiczenia RR i szyi. Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego. Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych. Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji. Ubranie prowadzącego. . Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1. ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać. Wykonanie zbiórki . Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego. po ćwiczeniach zawsze składać je. . 12) ćwiczenia korekcyjne. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu. 265 .tok lekcyjny gier sportowych. jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji. 8. 6) ćwiczenia NN. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. 6..czyste.dla dzieci .ćwiczący stoją w szeregu.tok lekcyjny mieszany. za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany. nie mogących chodzić). Niezbędne przybory: . 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 5.laski gimnastyczne. . gdyż upadające mogą spowodować wypadek. 2) zabawa ze śpiewem .w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . 4. Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów.tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych. Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. Wskazanie miejsca do rozbierania.ożywiająca. 3) zabawa orientacyjno-porządkowa.piłki lekkie.o różnej wadze i wielkości. . np. 3.fantazyjne formy zbiórki. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. jeśli nie jest na stałe wyznaczone. od typu lekcji. 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej. Rodzaje toków lekcyjnych: . omówienie lekcji.na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych.3 (usprawiedliwionych). zbiórka. . . . Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej". 7) ćwiczenia równoważne. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. gdyż łatwo się o nie potknąć. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa . siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu. strój powinien być czysty i przewiewny.: kapelusiki. Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków. formy przeprowadzenia zajęć. 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). 7. pożegnanie. który np. grupy osób ćwiczących . .sprężyny. Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace.hantle . nie zostawiać opartych o ściany.piłki lekarskie .na wózkach inwalidzkich. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji. 2.tok lekcyjny treningu stacyjnego. . . Najlepiej spodnie i bluza. tarcze itd. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. . 8) ćwiczenia mięśni brzucha. ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia.dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta. sportowym stroju. całe. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym.materace gimnastyczne . . 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. nieobecnych .woreczki z grochem lub piaskiem.od l do 4 kg.do ćwiczeń . Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.uzależnione od danego toku lekcyjnego. . 5) ćwiczenia NN. .Ławeczka gimnastyczna . Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe. dwuszeregu.o nieuszkodzonej powierzchni. 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. obecnych .15. jak np. 2) ćwiczenia RR. baloniki. oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca. 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi. . nie mogą leżeć bezładnie na sali. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej.ich schorzeń i wieku.mata filcowa . lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego".

Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. 9) zabawa ze śpiewem. podział na grupy do określonej gry. . Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. a jeśli jest to sukienka. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. większa liczba powtórzeń ćwiczenia). Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. 12) zabawa bieżna. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. 9) chód uspokajający. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. Obuwie miękkie. oprócz „obowiązujących". Zbiórka. przewiewne. lżejsza piłka. 6) zabawa bieżna.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów.odpowiednie sędziowanie. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. krótszy dystans do pokonania). Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. powinny być upięte. 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. 3) bieg truchtem i chód uspokajający. 8) zabawa skoczna. gry i zabawy.sprawiedliwy werdykt ostateczny. ale do wartości średnich. Najlepiej. uatrakcyjniać ćwiczenia. 14) zabawa uspokajająca. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. . Zasadą jest.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. dać dodatkowe obciążenia (np. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. 267 . rzutna i skoczna.: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. Ćwiczenia rozciągające stawy.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. elementy sportu. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących. Silniejszym. .10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. . Uwagi metodyczne. Włosy u pań. 4) elementy techniki i taktyki gry. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. 4) zabawy na czworakach. znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. cięższa piłka. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice. 5) zabawa rzutna. potem następuje gra właściwa: . Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. nóg i tułowia. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń. Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. Ubranie takie powinno być czyste. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. 2) zabawa ze śpiewem. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń. używane tylko w danej placówce. jeżeli są długie. powinna być ona odpowiedniej długości. rż. stosując muzykę.wygaszanie nadmiernej emocji graczy. powitanie. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). tory przeszkód.

.

Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. Wykonać kilka powtórzeń. snym uniesieniem barków. oparte stopami o podłoże. Potem zmiana strony ciała. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. łokcie w bok. Powrót do pw. Cały czas wciągać brzuch. powrót do pw. Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem. NN ugięte. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. dłonie pod głową. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. Powtórzyć kilka razy.służący ich rehabilitacji. Ćwiczenie 4 Pw. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim .leżenie tyłem. Powrót do pw. zgodnie z zaleceniem lekarskim.przeciwna strona ciała. Ćwiczenie 3 Pw. podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. dłonie pod głową. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie. Powrót do pw. . Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. łokcie w bok lekko rozwarte. RR zgięte. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry.osób zdrowych. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji.leżenie tyłem. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion.leżenie tyłem. .leżenie tyłem. mięśni l i NN. Ćwiczenie 5 Pw. Ryć. głowy i RR (łokcie w bok). Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. Ryć. Jedna N ugięta. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. Całość powtórzyć 10 razy. Ćwiczenie l Pw. gdy brak służbowego). . To samo . Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. Wciągnąć brzuch. 12-3-4. Rozciąganie mięśni nóg.). unos/enie bioder do góry. . Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. 94. Powtórzyć kilka razy. . Konieczne jest nieśliskie obuwie. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. ugięta w kolanie. utrzymać 3-5 sekund i opuścić. 95. NN ugięte. Powtórzyć kilka razy. ściśnięcie pośladków. stopa oparta o podłoże. oparte stopami o podłoże. Ćwiczenie 2 Pw. unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża. RR wzdłuż T. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). 26<) . nauka chodzenia itd.leżenie tyłem. ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. NN ugięte. Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). stopami oparte o podłoże. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem. wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. 92. RR wzdłuż T.

RR na kark. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. Potem zmiana strony ciała. 102. 98.leżenie tyłem. Ryć. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą. Ćwiczenie 12 Pw. Ćwiczenie 10 Pw. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). RR wzdłuż T. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Ćwiczyć wolno. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. NN ugięte obok siebie. dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). stopy na podłożu. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 7 Pw. Brzuch wciągnięty. Ryć.leżenie tyłem. NN ugięte. .leżenie tyłem. Ćwiczenie 9 — Pw. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. . . Wznos bioder do góry. RR wzdłuż T. . 96. Broda skierowana do sufitu.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża.leżenie tyłem. Ryć. mięśnie barków i szyi rozluźnione. Wytrzymać kilka sekund. Ryć. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 8 Pw. . Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 11 Pw. stopy oparte o podłoże. Ryć. Powtórzyć kilka razy. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej. 271 . łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. oparte stopami o podłoże. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. zwarte. powrót do pw. Powrót do pw.leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. stopy na podłożu. ściśnięcie pośladków. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. 100. . Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. NN ugięte. Druga N oparta stopą o podłoże. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N. RR wzdłuż T. NN ugięte oparte stopami o podłoże. stopy postawione na podłożu. 103.Ryć. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. NN ugięte. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. . RR wzdłuż T. głowa na podłożu. 97.

Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. 108. wyprostować R i przenieść do drugiego boku.druga strona ciała. To samo ćwiczenie . 104. . . Próba oderwania N opartej na podłożu. . Wytrzymać kilka se kund. Rozluźnienie. Powrót do pw. Położyć N na N. RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. Unieść przeciwny bark nad łóżko.leżenie tyłem. tułowia i mięśni br/ucha. Ryć. Wytrzymać kilka sekund. Powrót do pw. Wytrzymać kilka sekund. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. Ćwiczenie 15 Pw. .leżenie tyłem. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Zmiana ćwiczonej strony ciała. Ćwiczenie diagnostyczne. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). Wytrzymać nacisk 10 sekund. całą powierzchnią przywiera do podłoża.Naprzemianstronne rzuty NN w górę.leżenie tyłem. Ćwiczenie 13 Pw. RR za głową. . Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. Druga N wyprostowana. . Powrót do pw. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. potem ćwiczyć N przeciwną.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. Rvc. Powtórzyć 3 razy. Rvc. R prosta za głową. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. Powtórzyć kilka razy jedną N. 105. nie odrywać od podłoża N leżącej. To samo druga strona ciała. Wciągnąć brzuch. Ryć. licząc do 10. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Całość powtórzyć kilka razy. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. Ćwiczenie 16 Pw.leżenie na boku. na podudziu N przeciwnej. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. Rvc. stopy na podłożu. Ćwiczenie 17 Pw. RR wzdłuż T. Ćwiczenie 14 Pw. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu). 273 . przyciska to podudzie. noga ugięta. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte.omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. 109. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. Napr/. Utrzymać tę pozycje.leżenie tyłem. druga R przed klatką piersiową. NN ugięte w kolanach. 107.

leżenie tyłem. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. proste dłonie dotykają do siebie. potem wolno zamiana RR. stopy na podłożu. .leżenie tyłem. w dół. Ćwiczenie 3a Pw. druga R wzdłuż T. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). . NN ugięte.leżenie tyłem. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. 110. Ćwiczenie 3 Pw. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. rytmicznie. 111. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. Ryć. dłonie do sufitu. dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. w tył (za głowę) kilka razy. wzmacniające mięśnie RR. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej. Ryć. RR w przód (łokcie w górę). ćwiczyć kilkanaście razy. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych. Ryć. Ryć. Ćwiczenie 3b Pw. 113. Ćwiczyć kilka razy. klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. RR w bok. RR w bok.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. Przenoś RR prostych bokiem w przód. Powrót. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu.leżenie tyłem. 274 . Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. dłonie zaciśnięte w pięści. RR w górze. Powtórzyć kilka razy. potem odwrotnie: w tył. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie.leżenie tyłem. wolno. . Ćwiczenie 4 Pw. rozciąganie pasa barkowego i RR. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. .Ćwiczenie 2 Pw. liczyć do 5. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne. Krążenia RR złączonych przodem w górę. ugięta w stawie łokciowym. Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. Powtórzyć kilka razy. w przód.leżenie tyłem. Ćwiczenie 5 Pw. Ćwiczyć kilka razy. klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. . . Ćwiczenie 2a Pw. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. . jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. 112. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion.

splecione palcami. 115. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe. dłonie zwarte. gdy dłonie są już odwrócone.w kierunku sufitu. . Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR. Ryć. zatrzymać tę pozycję. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. Palce cały czas splecione. W końcowej fazie ruchu. 116.leżenie tyłem.&S Ryć. 275 . Ćwiczenie 6 Pw. Wyprost RR w przód . z jednoczesnym odwróceniem dłoni. Ćwiczyć wolno.

druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. . 118. tułowia i brzucha. 123. swobodnie oddychać. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 9 Pw. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. od strony twarzy.i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund). dłonie splecione w podchwycić. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. . Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej. Potem zmiana RR. .leżenie tyłem. liczenie do 10. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego.gięte w stawacli łokciowych. licząc do 10. Wytr/. . 119. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha. 117. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. Ryć. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu. ugięte w stawie łokciowym. Potem zmiana układu RR. ramienia i pasa barkowego. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). 276 PAC. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej. Brzuch wciągnięty.i\a barkowego. pasa barkowego. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. 122. dłonie dotykają do siebie. Powrót do pw. . . Ćwiczenie 11 Pw. RK /. R\c. To samo ćwiczenie drugą ręką. 121. RR nad klatką piersiową (blisko szyi). 277 . Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp. W c/.Ćwiczenie 7 Pw. plecy do podłoża. pasa barkowego i klatki piersiowej. U w a g a . RR w/dłu/ T. NN ugięte. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion.leżenie tyłem. Opór od strony twarzy.leżenie tyłem. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny. Ćwiczenie 12 Pw. RR pod głową. pasa barkowego. Pw. Ryć. Mocne dociskanie dłoni do siebie. Oddychać głęboko. wytrzymać licząc do 10. Wznos głowy nad podłoże. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. tułowia i brzucha.nić 3 sekundy.ro/lu/.leżenie tyłem. Ćwiczenie 10 Pw. dłoni.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu.yinaC 5 sekund . . Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. lec/. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p. Ryć. Ryć.leżenie tyłem. 120. licząc do 10. RR w przód.

b. druga N maksymalnie wyprostowana. . Ćwiczenie N przeciwnej. To samo strona przeciwna. a.2. Pw. . tylną powierzchnią stawu kolanowego. 8. Całość powtórzyć kilka razy.podudzi na zewnątrz. rytmicznie. . Odwiedzenie jednej N . stopa oparta o podłoże. Pw. Ryć. Powtórzyć kilka razy. Wytrzymać 5 sekund. starając się dotknąć pośladków. 6. 125. RR wzdłuż T. 129. Ryć. Powtórzyć kilka razy.wyprostowanej. Ryć. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. Rytmicznie wolno. . RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża.jak wyżej. Wytrzymać 3 sekundy.jak wyżej. noga wyprostowana w stawie kolanowym. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. To samo drugą N.leżenie tyłem. . Pw. . . Opuścić nogę. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. Wznos N ok. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . Między kolanami ręcznik.leżenie przodem. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. Pw. Pw. biodra i kolana zgięte do 90°. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. Opuścić do pw. . 4. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. Pw. Powtórzyć kilka razy. Głowa oparta o ugiętą R. na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. Wytrzymać 3 sekundy. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. 124. Jedna N wyprostowana. 279 . RR na udach. Pw.leżenie bokiem. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża.leżenie przodem. Pw. między stopami książka. Odpocząć 3 sekundy. ruchem swobodnym. Odpocząć 3 sekundy. Pw. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. Druga N zgięta pod kątem 60°. raz druga. N przeciwnej . . To samo strona przeciwna ciała. Ryć. b. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. 7b.leżenie tyłem. 3. dłoń drugiej R na biodrze. Ryć. RR wzdłuż T. 5. Raz jedna N. 2. Pw. 126. N zewnętrzna w górze. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. Ściskanie intensywne kolan. Powtórzyć kilka razy. wytrzymać 3 sekundy. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw.powrót do pw. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. Ryć. . Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. a. Stopy oparte o podłogę.leżenie tyłem. Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. Powtórzyć kilka razy. . . 128. RR wzdłuż T. potem do środka . Pw. 7a.do pw.siad na krześle. 130. RR wzdłuż T. RR oparte o krzesło.leżenie przodem.siad na krześle. swobodnie.

7.leżenie tyłem. *x. druga N ugięta.do oparcia z pięty na palce. Druga N prosta leży na podłożu. oparta stopą o podłoże. Zmiana ustawienia stóp . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy.pod kolano podłożony ręcznik.Rvc. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. Wytrzymać 5 sekund. Rozluźnienie. 281 . Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund. Potem zmiana NN. Ryć. oparte stopami o podłoże. 5. stopa oparta o podłoże. Pw. 132. Zmiana do pr/ejścia na pięty. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. 135. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże.leżenie tyłem. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. Wznos prostej N . .zgiąć w kolanie. Jedna N prawie prosta . 6. 136. . 131. Powrót do pw. 3. Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. % Ryć. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). Ryć.siad na krześle. 138. Powrót do pw. To samo ćwiczenie drugą N. Naciskanie NN na siebie. Powtórzyć kilka razy. Dłonie na udach. potem wyprost. 133. Pw. RR oparte o krzesło. Ryć. NN ugięte w stawach kolanowych 90°. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy. Ryć. . Pw. Wytrzymać 5 sekund.siad na krześle. . Pw.leżenie tyłem. .leżenie tyłem. 134. Pw. RR wzdłuż T. NN zgięte. . 4. potem zmiana NN. 280 Ryć. potem zmiana ćwiczącej N. Pw. Stopy oparte piętami o podłogę. utrzymanie oporu przez 5 sekund. 8.

Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. Wyciągając szyję osiowo. Głowa leży na podłożu. Ryć.powrót do pw. Ryć. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. 143. Powrót do pw. Rozluźniać się przy powrocie do pw. nie zatrzymując oddechu przy wysiłku. NN ugięte do 90°. Wytrzymać 5 sekund. RR wzdłuż T. Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. rozluźniać przez 3 sekundy. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. Potem opuścić. 140. Powolny wznos bioder w górę.9. 283 . Ryć. Pw. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. oparte całą powierzchnią stóp o podłoże. Druga N wyprostowana . Dociskanie stóp do ściany. Ryć. . Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. 6. całe stopy oparte o ścianę. Stopy oparte o podłoże. Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. . Pw. Powtórzyć kilka razy. Ryć. . 139. Wytrzymać 5 sekund . To samo strona przeciwna ciała. . 145. Pw. Odpocząć 3 sekundy. Wytrzymać 5 sekund. Pw.leżenie tyłem. NN ugięte do 90°. . potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha.leżenie tyłem.leżenie tyłem. 3. l. Wytrzymać 5 sekund. Wytrzymać 5 sekund. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. Wytrzymać przez 5 sekund. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. RR trzymają krzesło. Powtórzyć kilka razy.wytrzymać 5 sekund. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym. stopy oparte o podłoże. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło.leżenie tyłem. tułów uniesiony od podłoża. Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . 144. Głowa w przód. Pw. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych. 2.leżenie tyłem. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. Pw. Przyciągnięcie N do klatki piersiowej. RR wzdłuż T. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. napięcie pośladków przez ich zwarcie. Rozluźniać przez 5 sekund. 4.leżenie tyłem.leżenie tyłem z NN rozwartymi. . 141. RR wzdłuż T. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Pw. 5. . Ryć. NN ugięte. Pw. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego. . Zmiana ćwiczonej N. 282 7. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy.

do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. wyprostowane. W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. Pw. Pw. Wytrzymać 5 sekund. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. Przejść do pw. nie mogą być w strojach nocnych. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. Pw. zakładach rehabilitacji. Wytrzymać 3 sekundy. Ryć. . Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. proste w konstrukcji. 9. sale chorych lub teren otwarty. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. 148. 10. Stopy oparte palcami o podłoże. 147. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). nie na przyrządach. z przewagą ćwiczeń oddechowych. wydech. 11. Palce stóp cały czas oparte o podłoże. palce stóp oparte o podłoże. Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). Teren .. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). 149. jak i psychicznym. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. .i ustroju człowieka jako całości. Czas trwania gimnastyki .w bok i ugięte w przód. brzuch wciągnięty.leżenie tyłem. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Pw. 284 . wszechstronne. Powrót do pw. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. Powrót do pw. Powtórzyć kilka razy. Unieść kolana ponad podłoże. ale według innej logicznej kolejności. i uchy średnio zamaszyste . jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. Ćwiczenia powinny być ożywiające. . Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. . 8. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej. Wytrzymać 5 sekund. . W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu". Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. Pw. pośladki zwarte. ntcoporowe. żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności. 3-częściowego toku lekcyjnego. mało wysiłkowe. Opuszczenie pleców (siodełko).15-20 minut w salach chorych i na korytarzach.leżenie przodem. wdech. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc. w szpitalach i na koloniach zdrowotnych. Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. .powinno być bezpieczne.12. splecione dłonie leżą na pośladkach. 150. RR w przód. w wolnym ł średnim tempie. Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. 146.leżenie przodem. Rozluźnić. potem zmiana R i N. Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. Psychika człowieka jest „leniwa". RR z tyłu. łokcie lekko ugięte. Gimnastyka poranna Ryć. przed śniadaniem i ubieraniem się. RR w „V" .klęk podparty. palce stóp oparte o podłogę. wolny rytm oddechowy i praca serca. Ryć. uzdrowiskach.klęk podparty. Wznos T ponad podłogę.boisko lub podłoże z niską trawą . Wytrzymać 5 sekund.

tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem. 2 wolne krążenia głową w lewo. 5. potem kilka swobodnych oddechów.co żyje na ziemi. 4 . woda .półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany.co żyje w wodzie.stojąca. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki. Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech. 7-8 . o wyznaczonej. Pw. ziemia . RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo. 5. czy w innych szczególnych przypadkach. Liczba osób może być różna. Powtórzyć.stojąca. wiek 18-60 lat. 7. łączone z oddechami. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi.zaciskając pięści. opust RR w dół. ale skowronek. . a najlepiej taka. 1-2-3 .bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. .stojąca w rozkroku. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen.podawać szczegółowo . 3 .odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. Ćwiczenia oddechowe: pw. 2 . Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku. 2.2 grupy pod ścianami. przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących.skłon z pogłębieniem. wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę.nie ryba. 6. powtórzyć 3 razy.2 klaśnięcia przed sobą. powtórzyć 2-3 razy. 3.stojąca. wydech. Rozpoczynanie ćwiczeń . że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze . 4 . z ruchami RR czy NN.nie zwierzę. RR wzdłuż T. ale krowa.stojąca.RR bokiem w górę.stojąca.sfojąca. 10. 3—4 . zawsze stoi w miejscu widocznym. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego. kilka swobodnych wdechów i wydechów. Warunki zabawy: woda . II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego. RR zgięte w bok przodem: 1 .powrót do pozycji wyjściowej.. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . Czas rozpoczynania . lecz w sposób energiczny. powtórzyć 6 razy jedną. 3. Dla osób po operacjach. powtórzyć 4 razy. nadal w ustawieniu w rzędach. po dojściu do ściany przeciwnej . 9. Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. . Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. ćwiczący idzie na koniec swego rzędu.powrót. wznos RR w górę. powtórzyć 3 razy.2 lekkie piłki. gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku. powietrze . 2. Pw. ale karp. powtórzyć 2 razy. . 4. Pw. 5-6 . Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym. . Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. powtórzyć 6 razy.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. pies itd.około 12 osób obu płci.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. potem zmiana czynności w grupach. Rodzaj schorzenia . gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). Pw.zwrot i marsz w kierunku przeciwnym. 6 wymachów N w bok. np.ruchem przeciągania lekki skłon w tył. Jeśli istnieje taka możliwość. motyl itd. to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej..rano. dając sygnał na zbiórkę. . 8. Pw. Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących.punktualnie rozpoczyna zajęcia.różne dysfunkcje ruchowe. Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty). powtórzyć 4 razy. ł l. mówiąc. swobodny wydech RR bokiem w dół. co żyje w powietrzu. 6. szczupak itd. wypchnięciu piłki. RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda. potem . Miejsce ćwiczeń .wyprosi T.zorientowani w terminologii gimnastycznej. przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. Objaśnia czynności. bokiem do ściany. Można zastosować inną zabawę. Liczy się indywidualna liczba błędów. RR w dół: l. Może być umowne powitanie. ziemia . Pw. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. 12. w 2 rzędach lub 2 szeregach. nie upośledzające chodzenia i stania. Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. Nie powtarzać nazw już wymienionych. po chwycie. 7.powrót. bez przeciwwskazań. „powietrze. Zespół . Ustawienie . .nie ptak. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. jedną R przytrzymać się ściany. układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna. głęboki wdech . wdech. ziemia. U w a g a .wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. wesołym nastroju. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego. zewnętrzna R w łuk nad głową. izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. z niewielkim ograniczeniem sprawności. 4 . Instruktor . Przybory .pusty korytarz lub sala. tempo dostosować do ćwiczących. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. 8 . Pw.zaciskając pięści. Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe. stałej godzinie. ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. potem zwrot. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan. woda". 6 drugą N. .

Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach. Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. Czynności informacyjne . przodem w dół . a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi. Przybory i przyrządy: materace. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk. Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych.. Data . Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). Należy bacznie obserwować pacjentów. umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku). szybkie tempo).salach chorych. jak wyżej . częściowo się opierając. z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. Uwa ga. hantle. 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . jak wyżej . a potem krążenia do wewnątrz..naprzemienm.główna Ćwiczenie 10 Pw.. wzmocnienie mięśni ramion. wypy chanie w górę hantli. Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). Ćwicząc z dziećmi.. jak wy/ej . drabinki. piłki lekarskie.unoszenie głowy w przód i powrót do pw. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. ustawiając się nieco bokiem do materaca. stabilizacja stawów kończyn dolnych). z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza).. instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania. jak wyżej. pod drabinkami U wa ga .wdech. w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania. jak wyżej . bez udziału pacjentów.tk wyżej . jak wyżej . powrót do pw.. jak wyżej . RR wzdłuż tułowia.to należy ułożyć je po obu stronach.skłony boczne głowy.. 10 razy 2 Hantle 288 289 . Ćwiczenie 2 Pw... Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach.wydech. przodem do środka sali.krążenia KR przed sobą na zewnątrz.. w prawą i lewą stronę. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka.skręty głowy w prawą i w lewą stronę. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac. hantle w dłoniach ugiętych RR. kwiczenie 1 lłw. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki . szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. Ćwiczenie 6 Pw. i zsuwa się z wózka na materac. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo . to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace. drugą ręką pomaga sobie. RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw. Ćwiczenie 7 Pw. naprzemienne. Wiek ćwiczących: 20-50 lat. Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac.. inni są przenoszeni. Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany. Ćwiczenie 3 Pw.. Ćwiczenie 4 Pw. j.naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę . Konspekt nr .naprzeciw siebie. żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich..wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę. by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach. Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion. Czas ćwiczeń: 45 min. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach.. Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac. Ćwiczenie 5 Pw.podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach. leżenie tyłem.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu. 'owitanie.

leżenie tyłem. leżenie tyłem. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. dłonie przy barkach.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. siad płaski w rozkroku. jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali.klaśnięcie przed sobą: 1. siad płaski tyłem do drabinek. siad płaski. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. Ćwiczenie 14 Pw. RR w dół w skos . zbliżona do podporu w leżeniu przodem.głęboki wdech . na przemian prawą. Ćwiczenie 19 Pw. 3. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. także przy drabinkach. Ćwiczenie 20 Pw. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . Ćwiczenie 23 Pw. Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR.w prawo i w lewo.powtarzając 4 razy. Ćwiczenie 22 Pw. potem swobodny. Ćwiczenie 21 Pw. Ćwiczenie 24 Pw. RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . np. jak wyżej. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego).Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. leżenie przodem na brzuchu. leżenie tyłem.opuścić T w dół. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie. Próby oderwania bioder od podłoża. RR swobodnie w dół. którzy nie mogą siedzieć. 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 . leżenie przodem na brzuchu . RR w bok . żeby mogli ćwiczyć wszyscy. RR wzdłuż T . RR ugięte. leżenie tyłem.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. Przenoszenie bioder kolejno . RR z boku podparte. Ćwiczenie 15 Pw. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. teraz jest w dole) itd.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. leżenie tyłem. Ćwiczenie 12 Pw. która była w górze nad drugą ręką. RR proste w przód z hantlami w dłoni . RR z boku podparte.wznosy T z oparciem o przedramiona. potem na zmianę lewą ręką itd. Ćwiczenie 17 Pw. Ćwiczenie 16 Pw. głośny wydech. Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci. indywidualne. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne. oparte o ramiona z hantlami.lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. Ćwiczenie 13 Pw. głowa w przedłużeniu linii długiej T .swobodne oddychanie we własnym tempie. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . w miarę sprawni . leżenie tyłem. według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. Ćwiczenie 25 Pw. siad płaski w rozkroku. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela). 2. siad płaski. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników.

wyprostować je. chwyt dosiężny za szczebelek. leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu. Zakończenie ćwiczeń. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne . siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. Ćwiczenie 27 Pw. czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. każdy z ćwiczących ma piłkę. Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach.ruchem zamachowym. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. Ćwiczenie 30 Pw. Pacjent sam usadawia się na wózku. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech.wózki: wózek trzeba znów zablokować. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. Prowadzący r/. pasa barkowego. na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. które nic uległy porażeniu. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. Generalnie są to mięśnie ramion. ale jaka to ryba. Ćwiczenie 28 Pw. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. ptaka. U wa g a . głębokie oddychanie. itd. podsumowanie lekcji i podanie uwag. O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary. Powtórzyć kilka razy . i dopiero ćwiczyć drugą nogą). Zakończenie lekcji w pogodnym. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . siad płaski przy drabinkach. Także im należy pomóc. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. po amputacjach). Druga. powiedzieć tylko „ryba". żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. (Bywa tak. drudzy niżej Pw. wpływa na możliwości ruchowe. tułowia. siad płaski. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego. Chwyt dłoni przed sobą palcami. woda". wydech ustami. wdech nosem. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. np. 293 . zwierzęcia. jeśli zachodzi potrzeba . Trzeba popchnąć kolano. siedząc jeszcze na materacu. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". Mięśnie te powinny być wzmocnione. Swobodne. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . próby oderwania bioder od podłoża.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. żywym nastroju. siad płaski. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami.uut piłkę do ćwiczącego. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń. W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. jedni wyżej. lasek i kuł łokciowych. Kto nie zdąży. RR tyłem podparte. Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać).osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. ziemia. które powinien sobie sam ustawić.zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. podpórek dwukołowych. otrzymuje punkt karny.w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. RR wzdłuż T. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. trójnogów. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka.

NN zgięte. RR proste przed sobą . np. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. 295 . chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). Ćwiczenie 12 Pw. zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia. NN ugięte. Ruch: wznos RR ku górze w tył. Ćwiczenie 2 Pw. ściągnięcie łopatek.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa.leżenie tyłem. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. Ruch: przejście do siadu klęcznego. bez przesuwania RR. RR wzdłuż T .leżenie tyłem.leżenie tyłem. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). Ćwiczenie 3 Pw. RR wzdłuż T. stopy na podłożu. 3 . . wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. NN ugięte. Wytrzymać: 1-2-3. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR.podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. musi być zawsze skonsultowany z lekarzem.powrót do p w. Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3). . . Ćwiczenie 6 Pw. polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu .leżenie przodem. Ruch: l . Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa .klęk podparty. RR obejmują podudzia. stopa w zgięciu grzbietowym. Ćwiczenie 5 Pw.leżenie tyłem. dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi.jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. siad klęczny. Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha. RR wzdłuż T.siad płaski.wytrzymać i powrót do pw. Ruch: l . . stopy na podłożu. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze. 294 Ćwiczenie 7 Pw. 3 . Zasób ćwiczeń. Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. stopy oparte o podłoże. Ćwiczenie 10 Pw.Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. stopy postawione na podłodze.klęk podparty.ugięcie RR w stawach łokciowych. Ćwiczenie 8 Pw. 2 . . dłonie zwrócone palcami do siebie.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. RR wzdłuż T.leżenie przodem. wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze. klęk podparty. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. którzy mogą już obciążać kończyny. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. . Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu.wyprost RR. RR przy biodrach. RR przenieść przed siebie. dłonie oparte na wysokości barków. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. .luźno. . RR zgięte. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha".wytrzymać: 1-2-3. Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym. które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. RR w przód. Ćwiczenie 4 Pw. lub dla osób pełnosprawnych. 1-2-3 wytrzymać. Ruch: napięcie mięśni brzucha. który powoduje odruch obronny. Ćwiczenie 11 Pw.uniesienie głowy i barków. . stopy na podłodze. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. 4 . RR wzdłuż T. NN ugięte. powrót do pw.wydech. rozluźnienie: 1-2-3. Ruch: l . Ćwiczenie l Pw. . RR wzdłuż T. 2-3 wytrzymać.najczęściej w odcinku lędźwiowym. Ćwiczenie 9 Pw. 2 . Ćwiczenie 14 Pw. 1-2-3 powrót do pw. powrót do pw.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. . NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. schowanie głowy między barki. Ćwiczenie 13 Pw. wdech. . głowa pochylona w przód. Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego.leżenie tyłem.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

podkłada ręce pod kolana pacjenta. opierając się rękoma o poręcz wózka. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg. W j a z d p rz od em po schodach . przesuwa się na siedzenie wózka. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku .do łóżka. Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta. który pozwala ocenić kondycję pacjenta.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. Pacjent. test Coopera. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. popycha się koło na stopniu. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana. i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. Przenosi swą miednicę na wózek. od strony klatki piersiowej. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku). Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. Pacjent pochyla się do przodu. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze.zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. U wa ga . Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). Teraz unosząc przednie koła do góry. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku.wędzi schodów.do siadu na wózku. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. będące w siadzie na łóżku. kładzie ręce pod nogi . wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka.postawiony z boku i zablokowany. Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. lecz przodem do schodów. a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. drugą odciążając podudzia. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe . jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. Działając jednocześnie dwiema rękami. następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. Wózek musi być zablokowany. Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. jak najbliżej poręczy schodów. jak najbliżej tyłu. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy. Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra).przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta.

Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. siada. Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. osoba pomagająca na dole hamuje. jedną rękę opiera na materacu. Podnóżki wózka opuszczone. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. w luźnym układzie rąk. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np.enos/. pr/c/. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. raczej w bok). „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. . Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. Obydwaj pomagający wstają. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta.stój zawsze na całych nogach.eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. Podstawowe zasady to: . W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. Potem przesuwa się w siadzie. druga za podnóżek. „Techniki przenos/enia".j go /bliżały do chodu naturalnego .kręgosłup musi być wyprostowany. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. W miarę możliwości dąży się do tego. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. podpierając się na rękach. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. Jedna stoi przodem do wózka. a na drugiej wpiera się do góry. Gdy pacjent już siedzi. i podnosi pacjenta do siadu. Na sygnał obydwaj pomagający. a pacjent pomaga.w skośnym ustawieniu. jeden pomagający wciąga. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. bliżej pod plecy. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. Ustawia nogi na podnóżkach. prawa noga. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. . Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. nogi ugięte. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta).lewa ręka. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. stopniowo ustawiając sobie nogi. a także osób z rodzin niepełnosprawnych. lokując swoje ciało na wózku. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie. na łóżko itp. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. z j a k k h kroków się one składają. łokcie pacjenta zgięte. które hęd. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. Jedna trzyma za uchwyt wózka.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. drugą przytrzymuje się na wózku. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. żeby chód o kulach miał takie cechy. Pacjent zbliża się do wózka biodrami . . drugi (od dołu) pcha. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego. pierwszy pomagający zmienia układ ręki. 309 . Jedną rękę pozostawia na materacu. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. Potem przekłada ręce. Poprawia sobie nogi. co oszczędzisz kręgosłup. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. Wózek zablokowany. Na wózku siedzi pacjent. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. chwyta pacjenta pod pachy. Dwie osoby pomagające. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. stając przodem do pacjenta. na łóżko. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. Rękę bliższą podkłada pod przedramię.

Ryć. możliwie blisko. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. Lewa kula w przód 2. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej.c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Prawa kula i lewa noga w przód 2. barki utrzymywane swobodnie. tuż za pacjentem. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Noga lewa w przód 3. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. Jedna noga w przód 3. 155. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację. potem na naturalnym podłożu w terenie. Druga noga w przód d) kangurowy: 1. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Obie kule i jedna noga w przód 2. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . Prawa kula w przód 3. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku. Kula lewa w przód 4. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. a w momencie kiedy traci on równowagę . Obie kule do przodu 2. balkoniki i wreszcie kule). Obie kule i jedna noga w przód 2. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. pięty dotykają ściany. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi. Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°. Asekuracja czynna 311 . ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. Druga kula do przodu 3. Noga lewa w przód b) dostawny: 1. piasek). Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. ale nie krępując jego ruchów. Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. śnieg. Lewa noga w przód 4. Prawa kula i noga w przód 2. 156. zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód . Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. takimi jak podeszły wiek. Kula prawa w przód 2. Kula do przodu 2.

niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża. Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia. 313 . kroku dwutaktowego w przód i w tył. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka.yn dolnych i przy braku równowagi. na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego.wychylanie się miednicy do przodu. u osób w podeszłym wieku. że chora noga pierwsza wykonuje krok. 312 U w a g a . Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. a także siadania i stawania. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. 158. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego.gdy tr/. Są to pierwsze stereotypy chodu. Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. zakroków. poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. polega na tym. lepszej wentylacji płuc. Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. Inaczej jest. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. potem nauczanie wykroków. przygotowane do amortyzacji upadku. Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych). przestawianie nóg wprawo i lewo. kroku dostawnego w prawo i w lewo. B a r i e r k i . mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta.Ryć. po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. bladość twarzy. kroplisty pot. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. pogarszanie się kontaktu słownego. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. takiej. ponieważ uciskają doły pachowe). Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. zastosowanie aparatów jest zbędne. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. klęku). Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. ku tyłowi. Ręce lekko wysunięte do przodu. jeśli nie występują mdłości. np. 157. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). uczucie fali gorąca. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. Chorą nogę dostawiamy. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. Potem „balansowanie" (miednicą . Należy zwrócić uwagę. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. na boki. np. Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta).

chociaż może się zdarzyć. mięśni brzucha. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. nie ustalony. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa. mięśni pośladkowych. że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów).stań do niej twarzą . by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku. . Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków. i zaproponujesz jej pomoc. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała.jeżeli schodzi . Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy.gdy osoba ta idzie do góry . . która z obawą porusza się po schodach o kulach. Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym. Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie. okrągłe i płaskie.stań za jej plecami (niżej). Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe.Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. to: .jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem.

315 .

Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. stosować raczej pozycje zwieszone. dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. Rzuty . 19. W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. b. Równowagę . które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu. 8. 3) lustro. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. Zwinność . mostek. dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. 14. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. RR w górę (wyciągnięte przed siebie).eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający. 317 . 13. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie. Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym.akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi. 16. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). co może wywołać bezdech). W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. RR.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych. 4. 20. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. 4) skrzynie. 9. 15. 2) ławeczki szwedzkie.szybkie zmiany pozycji. e) mięśni kończyn dolnych . 11. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. rozprężającymi klatkę piersiową. głęboki wdech. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. 18. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. W trakcie ćwiczeń intensywnych . 7) laski o długości l m. 17. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi.mniejszenie wady postawy. Chód i bieg . leczącymi poszczególne wady.ynn. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. zadaniowa i ścisła). np. leżenie przodem. sprawność mięśni. Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe. przerzuty. wzmacniających siłę. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy.bę ćwiczeń siłowych. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. 6. by nie dopuścić do utrwalenia wady. f. 5) równoważnie. -— 7. 2. Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. Skoki . Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. 12. krążenie oraz ogólną kondycje.do 10. Zwisy .zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. d) mięśni brzucha . e. 10. a stopy jak najdalej za siebie. co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. dla chłopców zaś większą lic/. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. np. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu. Lekcję zakończyć korekcją c/. 3. 5. Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. rż. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń.2) przywróceniu równowagi mięśniowej. d. Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich. NN i T około 15 minut). c. ale również w czasie kilku.

w 2-4 kolorach. wyciągnięta w górę. Ćwiczenia kończyn dolnych. 4.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). 4. Marsze . mięśni klatki piersiowej.ze zwróceniem uwagi na stopy. Ryć. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. podanie zadań lekcji. P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. 10. 8. masa J/2~2 kg. Ryć. Pw. głowa w przedłużeniu tułowia. powitanie. Ćwiczenia oddechowe. 40 cm w 2-3 kolorach. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. 10 cm szer. Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. wzrok skierowany przed siebie. Pw. skrzynia. w 2-4 kolorach. Ryć. RR ułożone w „skrzydełka". klatka piersiowa uwypuklona.biegi . 7. 5. Zbiórka. 11. 2. Ćwiczenia na przyrządach . Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). Ryć. Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności.specjalistyczne w grupach (drabinki. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. z oporowaniem. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. 164. 2. krata. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia indywidualne. Siad ugięty. 14) sprężyny. 3. Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. Ryć. 161. 3. II część: 1. NN proste. 6. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód. . 12) chorągiewki. Ćwiczenia oddechowe. 13) piłki lekarskie. ćwiczenia z obciążeniem. 318 319 . 15) poduszki do ćwiczeń. Ćwiczenia oddechowe. III część: 1. 9. na czworakach. Ćwiczenia równowagi wolne. RR w „skrzydełka". Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. ławeczki). 10) szarfy 80 cm x 2 m dług.leżenie tyłem z NN ugiętymi. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw. 2. 159. RR ułożone w „skrzydełka". 162. . 4. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. szyi. 12. Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi).leżenie tyłem. Ćwiczenia kończyn górnych. .8) piłeczki o obwodzie ok.. 160. 3..

.

RR w „skrzydełka". m Ryć. Ryć. 320 Ryć. 170. Ryć. Siad równoważny z oparciem na dłoniach.Siad prosty podparty. 173. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". Ryć. 321 . Siad kleczny. Klęki Klęk prosty. 168. 169. Ryć. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). Ryć. 172. 171. RR w „skrzydełka Ryć. 175. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. 174. Siad równoważny. RR w „skrzydełka' Ryć. 165. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). 166. Siad rozkroczny podparty tyłem. Ryć. 167. Ryć.

.

w linii prostej. NN proste . Ryc.Klęk podparty. Ryć. 180. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte. . Ryć. Szeroki chwyt RR szczebelka. Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). plecami do drabinki. Podpór tyłem. Zwis tyłem z RR ugiętymi. 176. Zwis tyłem. 182. Ryć. barki. Ryć. głowa . 177. Ryć. 181. biodra. kolana -wjednej linii). 178. 179. Ryć. nogi. RR wyciągnięte do ukłonu .tułów.japońskiego" (pozycja niska Klappa). Podpory i zwisy Podpór przodem. stopy na podłożu.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła. . Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu.).ustawienie bioder: czy jest równe. .ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia. 330 . .ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie.W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach . . Obserwacja dziecka z boku: . . .czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). .zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. Obserwacja dziecka z tylu: .ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie.ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie. mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską. .czy kończyny dolne są ustawione równolegle. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. . . . czy występują krzywizny.porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. Test przesiewowy.ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie.obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. Obserwacja dziecka z przodu: .obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie. czy stawy biodrowe. B. opracowany na podstawie oględzin. .ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu.ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu. . . (Kwalifikację opracowała dr med.obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie.od O do 30 punktów. . kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie. .obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły.porównanie kątów talii. dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami. .ustawienie głowy. Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa. .przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta. z tyłu i z boku. MOiW 1982 r.

Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). mięśni grzbietu. jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10. mięśnie grzbietu. I stopień zaawansowania. jak np. Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą).czy stopy są płasko ustawione. grzbietu. pleców płaskich. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. rokiem życia. stabilnych. Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę.bocznego skrzywienia i innych wad postawy. szpotawości lub koślawości nóg. złego wysklepienia stopy. .są to głównie mięśnie brzucha. a wy331 . Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. jak w pozycji „na baczność". II.czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. czy nie. szczególnie w pozycjach niskich. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". a 14. oznacza to. oraz ćwiczenia pasa biodrowego.

podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) .przeciwko sile ciężkości (grawitacji). / . i . Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa. NN ustalone.5 kg). wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami. b . 0. chwyt RR szczebla . Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę. d . RR w przód na podłodze . Rycina 202: a . g . RR oparte na ławkach przy biodrach . RR na wysokości bioder .leżenie przodem na skośnej ławce. RR chwyt na wysokości barków . najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem. c .„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód. chwyt RR za pierwszy szczebel . a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce.leżenie przodem.wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym).w przód. w postawie stojącej.siad płaski.przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody.wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 .siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach).przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi. Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki. j . Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki.leżenie tyłem przy drabince. co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu. Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia.lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni).stanie przodem przy drabince.leżenie przodem. Głowa i tułów powinny być ustalone.„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody. RR oparte na biodrach .wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR. Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa.leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół).siad klęczny tyłem do drabinki. NN ustalone. ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok.ciągniętymi przed siebie dłońmi .„wyciąganie się w górę".podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. h . Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych. Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową .siad ugięty tyłem przy drabince. siadzie lub w klęku . RR oparte na podłodze lub na biodrach . e . a barki cofają ku tyłowi.

T w opadzie. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund. leżenie tyłem. kolana ugięte. b . 3 przenoś laski ponad głową za głowę. w której następuje samostabilizacja łopatek.próba położenia woreczków na podłodze. łokcie w bok. kolana ugięte. stopy postawione. .przenoś laski nad barki. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. albo też na przyrządach. Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce. RR w bok. skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę.leżenie tyłem. Na uwagę zasługuje pw. drabinkach. chwyt krawędzi ławeczki koło uszu. Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. / . to samo na nogach wyprostowanych. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. . raz w drugą stronę. oparte na stopach. c . Ćwiczenie 7 Pw. przedramiona ugięte w dół . NN . W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem. chwyt RR za drabinkę. Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. łokcie lekko. Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a . . Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki.leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki.powrót do pw. a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych.przejście do siadu) lub dołem (pw. do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. ruchy pionowe („siekanka"). przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki.leżenie tyłem.leżenie przodem. w dłoniach ciężarek. . e . np. Ćwiczenie 3 Pw. . Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół.leżenie tyłem. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. RR w rotacji zewnętrznej. w jednej ręce woreczek. Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw. np. 335 .leżenie tyłem na ławce skośnej. Ćwiczenie 2 Pw. 2 .siad okroczny na ławeczce. Ruch: RR bokiem w górę.wznos RR ponad podłogę.klęk obunóż przodem do drabinki. kolana ugięte.leżenie tyłem. mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii.leżenie tyłem. 334 pw. g . Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. rozluźnienie.leżenie tyłem.klęk obunóż. leżenie tyłem . NN ugięte. aż do dotknięcia podłogi . podciągając się na dłoniach. jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych. Ćwiczenie 4 Pw. RR w bok. w rękach woreczki. tułowia oraz nóg. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np. następnie powrót podudzi na ławkę. . leżenie tyłem .RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża). laska pod brodę. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy.przenoś NN za głowę. wzniesienie głowy i klatki piersiowej. Ćwiczenie 6 Pw. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. 4 .ugięte . Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. z pw.leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). uniesienie głowy.leżenie tyłem. 5 . . RR w dół na skos. wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp. RR swobodnie wzdłuż T.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż).ławka gimnastyczna .wznos NN ugiętych.marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków. przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. RR wzdłuż tułowia .wznos NN). Z użyciem przyrządu: /. a także w rehabilitacji pourazowej. Ćwiczenie 5 Pw. RR ustalone. d .przenoś NN w bok raz w jedną. RR w górę.skurczenie RR. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem . ręce dotykają kolan. . głową w dół z ustaleniem stóp. Ćwiczenie l Pw. Ćwiczenie 9 Pw.darni postawy. RR za głową na podłodze. podudzia oparte na ławce. RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej. piłką. h . przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego. chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. .siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach. Ruch: l . Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw.

przywierając plecami do współćwiczącego. . . Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. Uwaga. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem. Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw. podud/ia i stopy skierowane do sufitu.siad prosty tyłem do drabinki. . Ruch: przejście do siadu płaskiego. aż do uniesienia bioder nad podłoże. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' .leżenie tyłem. Ćwiczenie 6 Pw. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem.siad kleczny dwójkami. powrót do pw. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. łokcie rozstawione szeroko. w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. powrót do pw. U w a g a . . RR wzdłuż T. Ćwiczenie 3 Pw.leżenie tyłem. . drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. Ruch: zgięcie nad brzuch .?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze.leżenie tyłem. Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór.rowerek w tył. 336 Ćwiczenie 7 Pw. RR wzdłuż T. R R na karku. RR na karku. .leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką. RR wzdłuż T. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 9 Pw. Ruch: wznos głowy i barków. . Ćwiczenie 4 Pw.leżenie tyłem przy drabince. wznos NN poza pion .leżenie tyłem. RR wysoko na szerokość barków. Ćwiczenie 5 Pw. RR wzdłuż T. chwyt podchwytem. stopy oparte na podłożu. 337 . Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej. j . . głowa w przedłużeniu tułowia. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw. Powrót do pw.Ćwiczenie 2 Pw.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). kolana zgięte do kąta prostego. .leżenie tyłem. chwyt za łokcie.rowerek w przód. Ruch: opad T w przód. tyłem do siebie. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. NN zaczepione pod szczebelkiem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. RR wzdłuż T. Odmiana . Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe.

ruchy pływackie („żabka"). Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. w jednej płaszczyźnie. W czasie ruchu głowa. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. b .leżenie przodem. i . NN pod szczebelek. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. NN lekko ugięte.. współćwiczący) . głową do drabinki.leżenie na skrzyni. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. Ćwiczenie 10 Pw. Ćwiczenie utrudniamy. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami. . RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków). np. potem w lewą stronę. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. obciążenie jak wyżej).skurcze.zwieszenie przodem na skrzyni.siad piaski przodem do drabinki. powrót do pw. Ćwiczenie 17 Pw. jeden ćwiczący leży przodem. powrót do pw. przekładanie worka nad głową. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. NN ustalone. powrót do pw. współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania). /. dłonie pod czołem .. prawy łokieć skierowany do lewego kolana. Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. Ćwiczenie 14 Pw. barki również pracują. RR na karku. w rozkroku. powrót do pw. mięśni grzbietu. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. zginanie. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). Ćwiczenie 11 Pw. Ćwiczenie 13 Pw.siad prosty. wzniesione do kąta prostego w górę. d . Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). łokcie w bok. liczbę ich powtórzeń i tempo.siad prosty. ważna regulacja oddechu). NN ustalone.uniesienie T nieco niżej poziomu. nie pozwalać na „bierny" zwis. NN ustalone. U w a g a. nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. czoło na dłoniach. starać się nie zginać RR. Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. RR na karku. głowa kieruje się do góry. wyprosty rąk.leżenie tyłem.Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. RR na kark. .ćwiczenia w parach.leżenie przodem na skośnej ławce. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan. Ćwiczenie 18 Pw. RR w bok. T od pasa zwieszony poza ławką.zwis podchwytem tyłem na drabince. RR wzdłuż T . zaczepione pod szczebel drabinki. c . Ćwiczenie 15 Pw.leżenie przodem na ławeczce. powrót do p w. T od pasa zwieszony . lekki skłon w tył . . j . Ćwiczenie 12 Pw. h . kolejno w prawą i lewą stronę.siad prosty tyłem do drabinek. RR ugięte. e .leżenie przodem. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. RR na kark. przodem do drabinki. potem odwrotnie.lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). barków. stopy pod drugi szczebelek. W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T. .siad prosty.leżenie przodem.przenoś RR w górę. Rycina 204: a . NN ugięte do kąta prostego. NN wyprostowane. łokcie w bok. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę.leżenie tyłem.leżenie przodem. . powrót do pw. . czoło oparte na podłodze . . wyprosty RR. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi.leżący wykonuje skłon w tył. wytrzymać od 3 do 10 sekund. Ćwiczenie 16 Pw. . NN ustalone (drabinki. U w a ga . wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. Stopy pod drugi szczebel. szeroko. Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę. nieco z boku. potem w lewo powrót do pw. Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać.zwis podchwytem tyłem na drabince. drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. RR opuszczone. skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż. g . . Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo.skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. 338 339 . podparty tyłem.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki.

leżenie w poprzek na ławce. Ryć. g •.pozycja jw. .klęk podparty .napinanie i rozluźnianie pośladków. „nożyce").leżenie tyłem. c . potem zmiana N.leżenie przodem.wznos N w tył z wyptostem. stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki). dłonie pod czołem .napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka".Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a . stopy i dłonie oparte na podłodze.leżenie jw. d . wolne przejście do stania. Z użyciem przyrządów: /. uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych. RR w bok. e . wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu). 204. b . wytrzymanie.wznos NN i ruchy pionowe lub poziome. 340 341 .przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową. .

marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej. b . j .na równoważni lub ławeczce.wznos NN i wytrzymanie.siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków . c . e . na skos.przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą. g . ze skłonem T w przód.współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. z wyraźnym przyciąganiem brody. to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. j . chwyt stopami piłki . rozprężającymi klatkę piersiową. chwyt obustronny .naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie.chwyty i przekładanie palcami stóp worka. d . h .rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni. i .w siadzie na ławce.„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej.zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka). rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę.zwis przewrotny na linach. h .w siadzie.uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym". Rycina 207: a . skręty.podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej. /.siad na ławce .raz prawą.pozycja jw.podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył.zgięcia. b . 343 . krążenia stopy. Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej. 342 e .leżenie tyłem. NN ugięte (kolano NP założone na NL) . raz lewą (dobra asekuracja). z trzymaniem pitki w stopach .stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) . wyprosty.marsz na równoważni z toczeniem piłki. j . to samo z obciążeniem.marsz z wysokim unoszeniem kolan. /. / .wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp. unik bokiem z RR w bok.h . g .„chód gąsienicy". Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a . T od bioder zwisa poza skrzynię .na pierwszym szczeblu .stanie zwieszone tyłem (lub zwis).opad zwieszony ze stania .stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego.chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów.marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem). z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną . i . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi.to samo w leżeniu tyłem. w staniu . z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód. c .leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki. d . z wyraźnym przyciąganiem brody.

W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np.Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych. Rycina 208: a .siad klęczny przy drabince. 208. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu. 345 . przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód. w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu.

głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego.kowym. Xa 4—. stopy oparte na podłodze.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. wzmocnienie mm. /.wymachy RR na bok. NN ustalone przez współćwiczącego. ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. krążenie rąk na zewnątrz ławki.po wdechu nosem. Rycina 209: a . dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki . ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań. stopy oparte na drabince. uniesienie głowy. piersiowych i wzmocnienie mm. stopy ustalone . RR przodem w górę. ręce luźno opuszczone do podłogi . powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek.rozciąganie sprężyn bokiem w tył. skłon T w przód. c .leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię. wciągnięcie brzucha. e . stopy ustalone . bez obciążenia i z obciążeniem.stanie. NP wyprostowana. i . „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech. podskoki. plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek.leżenie tyłem na ławce.przez wyprost lub skłon T w tył. głowa oparta na piłce lekarskiej. d . pod szczebel.wdech. zniesienie przykurczów. oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech.ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . bez obciążenia i z obciążeniem. Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze.stanie przodem do ławki.siad ugięty z lekkim półopadem w tył. pogłębianie wydechu .wymachy RR przodem w tył. e . oddechowych). wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha. b .leżenie przodem na skrzyni.siad okroczny na ławeczce. wydech. stopy ustalone na drabince. wznos RR w górę na skos. W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu. g . rozciągnięcie skróconych mm. zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego.leżenie tyłem. grzbietu. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego. b .siad ugięty. RR wzdłuż T . h . NN ugięte.podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu. RR na kolana. d . powrót do pw. opuszczenie ugiętych RR. chwyt oburącz laski. w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem.wymachy RR przodem w górę.wznos RR w górę na skos z wdechem. wydech ze skłonem T w przód. 346 . poza ławką.leżenie tyłem na ławce skośnej. c .leżenie tyłem. RR oparte na kolanach lub drabinkach . biegi. uniesienie głowy. pogłębianie fazy wdechowej .

Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. wspomagającymi. szczególnie u dzieci. Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu.wydech.leżenie na prawym boku. które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. RR wzdłuż T.forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach). g . Ćwiczenia oddechowe. piórek.oddechy.leżenie tyłem. RP ugięta pod głową. NN ugięte.leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach). sterowanymi i oporowymi. Dzieci na ogół oddychają. .wdech.f. NN ugięte. wymagają umiejętnego przeprowadzenia. wznos prostej RL w łuk nad głową .wydech. dłonie oparte i stopy na podłodze . 347 . to samo strona przeciwna.dla małych dzieci . nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego).wdech. h . .wznos RR i NN do poziomu . i . powrót do pw. woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) . bibułek. powrót do pw.

RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej.wydech. RR wzdłuż T. siad.siad skrzyżny.wydech. Ruch: oczy zamknięte . stanie. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e .siad na ławeczce lub siad klęczny. (bez zmian układu RR) wdech.rozluźnienie mięśni. połączyć z rozluźnieniem.rozluźnienie. RR skrzyżnie. . jedna R na klatce piersiowej.Ć w i c z e n i a w o l n e . Ruch: RR bokiem w górę. Ćwiczenie 3 Pw.leżenie przodem. Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno.polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej.siad skrzyżny.obniżenie klatki piersiowej.wydech. ustami lub nosem. dłonie pod brodą. Ćwiczenie 2 Pw. RR na kolanach. 2 .leżenie tyłem. RR wzdłuż T.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu). dłonie na barkach.swobodne oddychanie.leżenie tyłem. Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). Pw. oparte stopami na podłodze. Ruch: oczy zamknięte . wydech głęboki. Wydech: l . pochylenie T . na której spoczywają ręce . 348 349 . Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw. Uwa ga. . ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. Ruch: pw. RR wzdłuż T. NN ugięte. druga na brzuchu.rozszerzenie klatki piersiowej. RR w bok. . Pw. Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy. Ćwiczenie 5 Pw. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni. ^ Pw. 2 . . RR w górę w skos. Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak.wdech. Ruch: głęboki wdech. Ćwiczenie 6 Pw. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe . . Liczba powtórzeń powinna być mała. Ćwiczenie 4 Pw. 3-4 razy.ruchem rozluźnionym . wdech. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. unormowanie pracy układu nerwowego . stopy oparte na podłożu. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.rozluźnienie. stopy oparte na podłodze. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi. U wa g a . . Pw. powrót do pw. .leżenie tyłem. opuszczenie RR bokiem w dół . wydłużony. Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l . RR wzdłuż T.przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. Ruch: oczy zamknięte .szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym. .leżenie tyłem. .leżenie tyłem. Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e .rozluźnienie mięśni brzucha.napięcie mięśni brzucha. Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. RR zgięte. . .

.

powrót do pw. w pł. Uwagi metodyczne czas 1.krążenia RR w przód 5-8 . RR w dół w skos: 1 . woreczki z grochem (10). 0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym. Treść lekcji Pozycja wyjściowa.-statyczne T. barki 3. jw. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. staje przy ścianie.powrót do pw. kombinowanej ćwicz. wolne tempo Ćwicz. Pw. RR na barki. dyn.wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . RR w dół w skos.wytrzymać 6 .opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża.skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech . leżenie tyłem. Odliczanie (kolejno i do 2). woreczek na głowie: 1 . siad skrzyżny. T i NN w pł. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. szarfy (2).. NN ugięte postawione na podłożu.„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2. Powitanie grupy Pw. Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9. kombinowanej 7. kształtujące RR 5. Sprawdzenie obecności.skłon głowy w tył 5 -pw. kształtujące szyi pł. 3 . RR w bok przodem zgięte. RR w dół w skos: 1 . (siad ugięty.zatrzymanie wdechu 6 . siad ugięty. Pw.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . jw. oddechowe 8. 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. twarzą do środka sali. kształtujące RR 6.krążenia RR w tył Pw. siad ugięty tyłem do siebie. Ćwicz. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10).wydech .zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 . kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp. kształtujące RR. Zbiórka. 6x 8' Na kocykach.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. w odległości 3 m. 6 .powrót do pw.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . Pw. pięty blisko ściany U Ćwicz. Opis ruchu. 5x Luźne ruchy głową. Na sygnał: na czworakach powrót do pw. Pw. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 . bez woreczka: 1-2 .wdech .RR na zewnątrz 2-5 3x . ••v. Pw. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz. NN i RR Ćwicz. samokorekcja Ćwicz. 2 x p o4 - T prosty a o. RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany.wyprosi RR 4 .skłon głowy w przód 3-4 . porządkowo-dyscyplinujące nc o. woreczek na głowie: 1-4 . jw. strzałkowa 4.

Tor przeszkód. grzbietu. kształtujące 11.ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół.wytrzymać 7-8 . r Rzuty 14. Ławeczka ustawiona skośnie. elongacyjne i oddechowe. ugięty: piłka na brzuchu. Treść lekcji Pozycja wyjściowa.powrót do pw. 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. leżenie przodem. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . pośladki napięte Ćwicz. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . następnie przejście przez szarfy od dołu. pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. palce stóp obciągnięte. Pw. Podział na 2 grupy. dłonie oparte o podłoże: 1 . mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16.Tok lekcyjny Lp. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . Na czworakach podejście do woreczków. 2 tory przeszkód. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek.powrót do pw. siad ugięty przodem do drabinki. silowo-elongacyjne Ćwicz. 19. 7-8 . leżenie przodem. głowa nad podłożem. stopy pod szczebel. zgięte. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz.powrót do pw. strzałkowa w tył Ćwicz. RR w dół.wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty.powrót do pw. RR w górze: l .wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. broda „ściągnięta" do mostka. kształtujące mięśnie 10. Zejście z ławeczki. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek.nożyce pionowe RR Pw. pł. Wygrywa zespół. leżenie przodem. Pw.przejście do półzwisu 4-6 . W czasie rzutu NN złączone. leżenie przodem. Dwuszereg Pw. pośladki napięte. RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. „chód" z piłką w kierunku ściany. woreczki (po 5). rzut woreczkiem do kosza. Pw. podpór w leżeniu tyłem. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 . leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. Powrót „chyłkiem" na miejsce. Opis ruchu. 2' Ćwicz. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka". stosowane pchnięcia 12.wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. RR w dół.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . 2 . RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 . liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami.wytrzymać 6 . kosz.wypchnięcie piłki. 4x Biodra nisko . który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. Stopy pod szczeblem drabinki. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 . Pw. kształtujące mięśnie grzbietu 13.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. przejście przez szarfy od góry.

wznos RR bokiem w górę 2 .wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to. 3' . zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 .Dozowanie Tok lekcyjny Lp. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. stanie tyłem do drabinki: 1 . Zespół. by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć. korekcyjne stóp Ćwicz. Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem". Pw. cofnięcie karku.wydech ustami głośny. zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 . który szybciej wykona zadanie. porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25.wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). Pw. powtórzeń 3x 3x Głowa do góry.powrót do pw. szyja „długa". biodra w przód. twarzami do siebie „Faraon": 1-7 . Następny zawodnik może startować wtedy. wraz z korekcją odcinkową . złączenie łopatek. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie.Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz. uwypuklenie klatki piersiowej. oddechowe 21. pośladki ściągnięte. ŁkN 22.wydech .wdech nosem połączony z korekcją osiową . Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. wciągnięcie brzucha. Zwis es c 1 "ob "U s/. po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". ściągnięcie brody do mostka. kocyki położone z tyłu za RR.wytrzymanie na bezdechu 1-7 .napięcie pośladków. gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego . Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". kiedy poprzednik przedłuży „tunel". r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24. 26.wdech . łopatki ściągnięte. Opis ruchu. NN złączone Ćwicz. zdobywa punkt. oddechowe z korekcją postawy 23.

25 x 8 m lub 25 x 12. a w pomieszczeniach. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . koła gumowe i „rękawki" dla dzieci. Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. Ryć. Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. w których jest basen.4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia). Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach.5 m. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. piłeczki gumowe.małe . 3. do chodzenia po basenie. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. piłki większe. co grozi wypadkiem.0. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . Powoduje płynność i sprawia. powinien być zainstalowany wentylator. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. 2) nauka pływania. Rozluźnienie. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. 2. dysponującego przyborami. po jego obwodzie wewnętrznym. Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać. 357 . Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie.l m (w małych). że ruchy są mniej bolesne. Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Ćwiczeniami zespołowymi są m. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. dokładne wykonanie ruchu. ochłodzenia wody . powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa. Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. Należy zmieniać obuwie na specjalne. Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). . deski pływackie. Na ścianach basenu.niższa. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . a basen często myty. których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. ćwiczenia w wodzie. Daje je przede wszystkim woda ciepła. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut.może być krótszy. np. że utrudniony jest wdech. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. a wspomagany wydech.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. zabawki plastikowe. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową.na brzegu basenu.in. drugi . Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych. takimi jak długi kij i koła gumowe. Odciążenie (działa prawo Archimedesa). Basen powinien być oświetlony. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. Zmniejszenie tarcia. 210. Najlepiej jest. żeby ćwiczący nie ślizgali się. maksymalna l m 60 cm (w dużych). po urazach stawów barkowych lub kolan itp. Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym.większe .

ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. zaniki z nieczynności). czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę.choroby zwyrodnieniowe. W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. udzielanie indywidualnych instrukcji. 2. . temperaturę wody.schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. ale nie więcej niż 15. Samemu nie wychodzić z terenu basenu.liczba ćwiczących na jednego instruktora . odliczanie.zaburzenia w stereotypie chodu.na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. . Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . .Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji.zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. a ćwiczący traci samoorientację. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). 2) ćwiczenia oswajające z wodą. Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). bjerne lub samoredresyjne). . d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi. udzielanie indywidualnych instrukcji. Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu. zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne. a nie odwrot nie. 359 . aby jeden z nich był w wodzie. Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: . pożegnanie. Objawy złego samopoczucia. . Zasób ćwiczeń l.najlepiej 8. Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. ćwiczymy oddychanie przez zabawy. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie. że pod wodą wydycha się powietrze. w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych.instruktor cały czas. Po opanowaniu odruchu. __.osłabione mięśnie nóg. . aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. szczególnie stawów biodrowych. 4) krwawienia. w miarę możliwości oczy i usta półotwarte. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka.na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. .boczne skrzywienia kręgosłupa. 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. ponieważ bolą one bardziej. w basenach krytych również temperaturę otoczenia. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. plecy okrągłe i płaskie). e) ułożenia: 358 . Pływanie właściwe. Hartuje organizm.zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. zaburzenia koordynacji ruchu i inne. . . 8) brak zlecenia lekarskiego. .relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. 3) owrzodzenia. Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. . gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce. 6) padaczka. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy. ciało luźno.schorzenia naczyń obwodowych. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą.na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. trzymając się barierki. . niedowłady mięśniowe). b) zanurzenie w wodzie.bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego.nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. dołączyć swobodne ruchy NN). pod wodą wypuścić. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. np. . 5) gry i zabawy. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. . Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości. . wydobywanie rzuconych do wody kamyków. koła). 7) zbiórka.osłabienie mięśni (niedowłady. Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij. 6) ćwiczenia użytkowe. 7) niezagojone rany. działanie wentylacji i natrysków. 2) ostre stany zapalne. Nauka oddychania. W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. . odliczanie. c) ułożenie na kole gumowym. Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . czystość. Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. wskazane. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu.

Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: . 213. 20-25 minut . Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. Ryć.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. . Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących. Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi. w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. 10-15 minut . W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. od ich umiejętności pływania.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym. wieku. .dopilnować. Zarówno d/ieci. gdyż grozi to kalectwem.Ryć. kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu).intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń. 211. . zabronić udawania topienia się. . by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym. gdy woda jest zbyt płytka. a nawet śmiercią. możliwości fizycznych. butelkami.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami. które obowiązują w czasie zajęć w wodzie.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium).nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. dno z przeszkodami podwodnymi. W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. . które nie miały do czynienia z wodą.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą. wodnym.pływanie i zabawy. Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących. 212. .

W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. Rozgarniając wodę ramionami. gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. Oczy powinny być otwarte. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. potem znów zanurzyć głowę. leniwe ruchy ramionami i nogami. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). gdy twarz jest zanurzona w wodzie. W leżeniu na piersiach. nie wykonywać gwałtownych ruchów. Poślizg na piersiach. dłonie ułożone płasko. Poślizg na grzbiecie. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. ramiona za głową. W poziomie. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. głowa zanurzona do linii uszu. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. np. poruszania się. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. oddech wstrzymany. lekki ból w uszach odczuwa się. W leżeniu na plecach. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. zarówno osób sprawnych. Oddychać co 3-4 sekundy. Nurkowanie. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. Dzieje się tak. jak i do osób chorych. Poślizgi. Ciało należy rozluźnić. wydech pod wodą. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. broda lekko przyciągnięta do mostka. gdy ciało jest zanurzone. Wykonać wdech. nogami wykonując jednocześnie nożyce. Zwiększa pojemność oddechową płuc. rozluźniające ruchy ramion i nóg. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. prosto. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. lecz łagodne. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. szamocących ruchów. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 .ny sposób. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. głowa zanurzona do linii uszu.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. mają ogromne znaczenie psychiczne. szczególnie dla d/. np. poza walorami zdrowotnymi. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym.ieci. Dają możli369 . Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego.

2. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. przejrzysty. obserwujący ćwiczących. Dno twarde. Warunki.wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. 11. U w a g i ogólne. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. wodorostów. 8. . Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. 6. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. są następujące: 1. Obserwować. Zbiórka. zbliżona do temperatury ciała. Wskazana w przypadkach dyskopatii. ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. 2. 4. 13. Stale przebywający nad wodą ratownik. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem. Woda czysta . Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. Styl grzbietowy. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. 7. najczęściej stojące. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. 5. 4. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). Dopilnować. głowa musi wystawać nad wodę.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. 5. podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć. Przeciwwskazany w bólach krzyża. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. Kraul. Styl motylkowy i „delfin". bez dołów. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. Wskazany w przypadkach: . 15. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. . 12. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. często ich liczyć. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. 6. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). przykurczów stawów biodrowych.paraplegii. które powinny być spełnione. Teren wody pozbawiony mułów. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. Osoby w starszym wieku. 3. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. 4. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. . Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie. 9. gdy jest intensywne słońce. to akweny wodne. klapki. poprawę miejscową stanu chorobowego. ręcznik. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). układu wydalania i innymi poważnymi chorobami.zapalenia stawów okołobarkowych. Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków.dyskopatii. Regulamin basenu (krytego) 1. 3. 4. 5. Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. kostium i czepęk. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. 3.możliwie przejrzysta. temperatura powietrza powyżej 18°. . jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. z zapaleniami okołobarkowymi. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. 3. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem.niepełny): 1. 2. 370 . Liczba dzieci około 10-12. 7. odliczanie. 6. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. 2. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. 2. 14. „Żabka na plecach". żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. 5. Odpowiednia temperatura wody.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. Styl klasyczny. 10.

371 .

obniżenie tętna. pływak sam. Jeśli jest to możliwe. zmienić pozycję na plecy. na brzuch. pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę). wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. np.iej poszkodowane osoby. bok. rozłożenie ramion w bok. którzy z basenu wyszli sami. co powoduje jej wysokie ustawienie. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. omówić przebieg lekcji.leżenie tyłem). W przypadku paraplegii. Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu. a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). gdy obie kończyny górne są sprawne. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). ale i ręce (tetraplcgia). Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie.na brzuchu lub na plecach. zwiększenie amplitudy ruchów przepony. poruszającym się na wózkach. piłki. później na całych przedramionach. Część główna (20-25 minut). także mijbard/.sprawdzenie obecności. najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. deski. gdy jest to bezwzględnie konieczne. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. powinien opierać ręce na barkach asekurującego. „śpiewanie" pod wodą. podniesienie ogólnej wydolności organizmu. na własnych rękach wyciąga się do góry. wspierając się początkowo na dłoniach. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu. Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. a w efekcie . Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. Prowadzący powinien pamiętać. płasko na tułowiu. ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . wydech do wody. pisanie nosem na powierzchni wody. potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu. leżenie przodem. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. Potem odpychając się drugą ręką od wody. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/.ycja skulona) z długim wydechem.koła.utrzymania się na wodzie). gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. osobistą motywację pacjenta. także tych. Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym.dla zdrowych i niepełnosprawnych. następnie odwrócić się do ściany basenu. ułożenie „meduzy" . Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. Potem jest wejście do wody. na brzuch. który powinien być zabezpieczony matą. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). stopniowo zanurzając się w wodzie. Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa).oburącz. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy.wydłużony wydech. sam opuszcza się do wody. Część organizacyjna (5-10 minut) . 2.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . pomoce wypornościowe przy pływaniu . bez dotykania dna basenu. • Leżenie na brzuchu. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach.na plecy. ćwiczący (przodem do wody). chwycić się krawędzi przelewu . gdzie ćwiczący wchodził do wody. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy. Nie można ich jednak nadużywać. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody. a po odwróceniu się . Pływak. a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. na boki). Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. Jeżeli ten 373 . jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. zakresy ruchomości w stawach. Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie. stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie).tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. rodzaj niepełnosprawności. dmuchanie na piłeczkę.

wydech . Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego. potem eliminuje niepra375 374 .wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. Asekurujący za głową ćwiczącego. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową.w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud).ruch jest słaby. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . chwyta za barki ćwiczącego. Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę.wiosłujący . utrzymywać się na wodzie. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym. można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy). Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). by powierzchnia odpychająca była jak największa. Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów.można przystąpić do nauczania pływania stylowego . Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. ustawiając prawidłowo jego głowę. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia).kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem. nie czuje lęku. zaufanie do prowadzącego zajęcia . w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry). Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. Ćwiczący leży na plecach. Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny. jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. 2. jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia. „Wiosłując" w stronę ud.takim stylem. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. chwytając pływaka za barki. Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. Te c h n i k a p ł y w a n i a . ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry. Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie . Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. Asekuracja polega na tym. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. Ćwiczący leży na plecach. a oddychanie jest ułatwione. który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka. Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. i znów układa się na szerokość barków. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. wykonywać ruchy obrotowe ciała. ma poczucie bezpieczeństwa. Dłonie o zwartych palcach.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą). Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy .jest stylem dla osób.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie. U w a g a . żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy.w wodzie. A s e k u r a c j a . 3. Gdy oddech pływaka jest unormowany.umie w każdej sytuacji oddychać. Wyd e c h . Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie. pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza.jak wiosło". Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. przemieszczają ciało do przodu. Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. 4. W d e c h . podejmuje się następne próby obrotu.asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem.przy ruchu „odpychającym" . ucząc całościowo ruchów kraula. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. zmieniać pozycję. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch.

aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. Pozycja ćwiczącego jak wyżej.w stronę pracującego w wodzie ramienia . Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. u jego boku. w dół. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. Można nieco zmodyfikować ten styl. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok. a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej .ochi w układzie ramion kierujących się w przód.równolegle do powierzchni wody. Z pomocą asekurującego. szczególnie u dzieci. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. dlatego rytm nie jest zachowany. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej. na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. Wykonuje długi wydech do wody. dłonie w tył). w tył w głąb wody. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion. Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności.i tetra-płegikom . asekurujący staje przodem do ćwiczącego.na nadbrzuszu.mają oni niesprawne nogi. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. druga może rozpocząć ruch ponad wodą. gdy ręka jest w wodzie. Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. lekko usztywnić dłoń i ramie. potem unosi głowę do następnego oddechu. np. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. następnie ramiona przenosimy w bok. Ramiona spoczywają na wodzie. Osoby dorosłe można uczyć fazami. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi.ic „żabki". należy zbliżyć palce do siebie. kierując „mały palec dłoni" do sufitu. a w drugiej prostuje. zagarniający wodę. potem skręcają się ruchem nawracania (do środka). wdech. naciśnięcie ramionami na wodę. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to. w okolicy środka ciężkości . a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. 2. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. Styl klasyczny . co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie. Ramiona lekko zgięte w łokciach. Ćwiczący stoi w wodzie. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. maksymalnie do l na 2 ruchy ramion. drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów. Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. 376 3. Gdy jedna ręka skończy ruch. szczególnie para. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą . który stoi przodem. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. Pływacy / tymi schorzeniami. i poprowadzić ją energicznie do ud. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. twarz zanurzona w wodzie. które są wyciągnięte w przód. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. są ugięte pod kątem 140 160°. . Jc/eli pływak wymaga asekuracji. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. W momencie.widłowości. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia .i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg.eniumi rdzenia kręgowego. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami.enie oporu czołowego pływaka).ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. odepchnięcia stopami od wody w uUad/. u u tetraplegików . ramionami trzyma się przelewu basenu.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/.l oddech na 3 ruchy ramion. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. Płaszczyzny wiosłujące ramion. Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii .

-w Tokio (Japonia).-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville. . w 1972 r. Sontorius (XII w. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki). Brytania). Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof. f w 1950 r. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. w tym 33 Polaków. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną. startowało łącznie 4000 zawodników. Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r. Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1. . w 1961 r. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia. biegnąc na drewnianych protezach. w 1949 r.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W. M. w 1992 r. . Spencer (XVII w. z Anglii. Weiss stworzył rehabilitację kompleksową.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych.-w Innsbrucku (Austria). był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji. w 1960 r.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville.. w 1952 r.-w Barcelonie (Hiszpania). Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 . w 1988 r. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w.-w Arnhem (Holandia). Dega: od 1950 r. L.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci..CZJ 13 czynili się ponadto A.-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii . w 1984 r. Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi.I Festyn Sportowy w Sierakowie. Hulek i M.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr. Prof. Weiss. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. w 1968 r.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi . w 1944 r. w 1927 r. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu. Sport inwalidzki powinien być powszechny. Według Degi. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville.w Seulu (Korea). Polacy zdobyli 106 medali. dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży. w 1996 r.w Tel-Awiwie (Izrael).Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L. w 1980 r.biegach . w 1984 r.-w Toronto (Kanada). 3. . Sport inwalidzki powinien być bezpieczny. w 1976 r.-założenie przez dr. Paraolimpiady.-w Polsce. Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej. Prof. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego. które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych. gdzie w publicznych zawodach . regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. L. 2. 1964 r.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów. Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. Guttmana (na obiektach olimpijskich).) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów.-w Atlancie (USA). rządzą nim specjalne przepisy. Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. W. w 1948 r.-w Chorwacji.

systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. tzw. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego .Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. Osoby ociemniałe. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). Niewidomi. Zmysł kinestetyczny.). CP-ISRA .). ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. ISBA . Chorzy psychicznie.-w Lillehammer (Norwegia). Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . w dniach 5-14. Osoby niewidome.1998 r. Odczuwanie przeszkód na drodze. Inne schorzenia. Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1. 2. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły. Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy. Należy podejmować wszelkie działania.anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego. Upośledzeni umysłowo.ze schorzeniami narządu ruchu.). 3. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. w miejscowości Nagano. dotykowa .Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r. 2. Głusi. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r. druga teoria. na skutek choroby lub wypadku. układu nerwowego. 3. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. 3.-w Innsbrucku. które mają poczucie dnia i nocy.03. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna.od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. Nauczyciel powinien pamiętać. Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). Dotyk (wrażenia całego ciuła). 5.. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2.Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami.Europejski Komitet ISOD. Organizuje obozy różnych szczebli . przygotować do pracy i zadań społecznych. w 1994 r.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego. 4. 380 . Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1. Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia.). Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf. gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". ECISOD . Dokładny opis słowny. 4. 2. 381 1. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. które utraciły wzrok powyżej 5. Jedna teoria głosi. Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. 3. czyli zewnętrzna. najlepiej przy zastosowaniu muzyki. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta. Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności. VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. xc nauc/. dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów.-6. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). Warszawa (1980 r. 5.). Węch (powonienie) i smak. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa.w 1988 r. PSNS „Start" powstał w 1961 r. rż. dokładnie. CISS . Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna).

wypadki. 3. od 12 do 14. W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. 3. Dużo ćwiczeń w parach. który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. podzielności uwagi. biegu. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. wytężając wzrok).wyrabianie orientacji w przestrzeni. jak: chód. mimiki. zaburzenia mowy lub brak mowy. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. wrodzone i nabyte. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. 11. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. hokej halowy. m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. sprzętem i sposobem jego użytkowania. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. . trudności w mowie). Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. skok. Wskazania metodyczne. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie. z uwzględnieniem celów specjalnych. Indywidualizowanie zadań. . zapalenie ucha.wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie .Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. 7. brak pamięci dźwięków. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. 4. poprawienie koncentracji. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. pisma. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . Ćwiczenia należy często powtarzać. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . Są to następujące cele: 1. 4. bieg. Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). kołach i szeregach. Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty. upośledzone słyszenie wysokich tonów. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. 2. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. rzut. koleżeńskość. takich jak posługiwanie się laską. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. kolorowe szarfy. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. narciarstwo biegowe. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). 9. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. mowy palcowej. 10. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej). łyżwiarstwo szybkie. 2. 3. 8. 5. Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust.nauka wysuwania nogi do przodu. 2. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. Nauka chodu . Umiejętność poruszania się po różnych terenach. jakie wynikają ze stanu głuchoty. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. żeby „zautomatyzować" ruchy. jak: samodzielność. choroby zakaźne. 6. rozwój narządu rówriowagi. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. stawiania jej na piętę. przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. mowy migowej. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne.wyrabianie takich cech. 2. 383 . umiejętność bezpiecznego padania. natomiast wysokie tony słyszy. Liczba dzieci mała. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . rozwój mowy na ogół nie zaburzony). 3. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. zegarkiem itp. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy. zaufanie we własne siły. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie.kształtowanie „zmysłu przeszkód". Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji.

do 15 pkt.od 21 pkt. ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość.stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta .obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 . Grupa III . A5 Grupa IV . do 20 pkt.do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu. świata i igrzysk paraolimpijskich.jednostronna amputacja podudzia A5 .obustronna amputacja przedramienia A8 . Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny. możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego. zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta).jednostronna amputacja przedramienia A9 . maks. Uwa ga .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida . działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start".Paraplcgia W grupie tej mogą startować: . 384 Klasa l A . Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . Klasa 3 .Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Klasa B3 . Klasa 4 .uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego.od l pkt. byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn.choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I . • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 . ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. maks. do 40 pkt. A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl. Klasa 1C .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta. Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5).Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców. . maks.amputacja uda i podudzia. a w przypadku podnoszenia ciężarów . a w przypadku imprez międzynarodowych . w następstwie urazu rdzenia kręgowego. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych. którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu. Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. Klasa B2 .od l pkt.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO). Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy. Klasa IB . maks. do 3 stopnia wg skali Lowetta. . w następstwie urazu rdzenia kręgowego.obustronna amputacja podudzia A4 .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5).rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex . zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego.obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac).3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG. maks. 385 . aby wszyscy niepełnosprawni.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3). Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l . Klasa 2 . brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. do 3 sfopni wg skali Lowetta. Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy.

dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. wyprosi.ruch opozycji. b) staw łokciowy . w następstwie urazu rdzenia kręgowego.hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej.od 41 pkt.zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy.. b) staw kolanowy . wyprosi. c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. w następstwie choroby rdzenia kręgowego.ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2. Klasa C3 . Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. wg skali Lowella. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. c) slaw nadgarstkowy . w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt. odwodzenie.suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. c) choroba Parkinsona.zgięcie. Klasa C5 .zgięcie. f) hemibalizm. . d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi.zgięcie i wyprosi palców. Klasa 6 . 50 pkt.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). do 35 pkt. .zgięcie. Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. do maks. c) staw skokowy . d) slaw śródręczno-paliczkowy . wyprosi. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych. .od 16 pkt. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych.dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. przywodzenie. lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego. b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia.ąuadriplegia Grupa VI . c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia. a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia. c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych. wyprosi. . zgięcie dłoniowe. Klasa C7 . 60 pkt. przywodzenie. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. b) minimalny niedowład w kończynach górnych. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy . e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka . d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych.mózgowe porażenie dziecięce. Klasa C6 .Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna). maks. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych. U w a g a .od 36 pkt. utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie.zgięcie grzbielowe. odwodzenie. ale bardzo wolno.spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. 387 Klasa C2 . Klasa Cl . b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej. do maks.zgięcie. Klasa C4 . e) atetoza. Klasa C8 . d) pląsawica.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. wyprosi.

Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. dobre wyposażenie.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. 3. rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych.skoliozy . wieczory obozowe. pomoc. PZN. szkoła. Klasa L6 . • Okolica powinna być bezpieczna. Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. konserwowanie sprzętu). zgrupowanie przed zawodami. Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). instytucja zajmująca się turystyką i sportem. Bilans siły mięśniowej obniżony: . . Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. przede wszystkim letnie. 2.zgięcie. niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. U w a g a . Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności.Grupa V . Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. Przeprowadzenie obozu. kierownicy. Wyszukanie miejsca obozu. Mogą to być obozy: 1. znający problemy d/icci i młodzieży. usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. II. nr 7/8). Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. wyprost. Ułożenie programu obozu . b) staw kolanowy .uszkodzenie jednej kończyny dolnej. funkcjonalne. Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów). Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. kondycyjny. 4. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. odwodzenie. Klasa L3 . deformacja klatki piersiowej.uszkodzenie jednej kończyny górnej.ramowego i szczegółowego. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. schludne pokoje mieszkalne. III. u niewidomych. Grupa II . 3.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. 388 . wyrabianie zmysłu równowagi). długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I.doświadczony w pracy z ludźmi. którzy będą związani z obozem . klub. podnoszący umiejętności.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . Klasa L2 . a przede wszystkim ich rodzice.} w prowadzeniu obozu sportowego). świetlica na wspólne spotkania. zgięcie podeszwowe stopy (wg M.sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie.zgięcie. c) staw skokowy . Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. koordynacji ruchowej. . atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. 5.doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności. Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm.10-14 lat i 15-20 lat). z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu. Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej . ustalenie terminu jego trwania. „Start". przywodzenie. Cross 1997. Do jego obowiązków powinno należeć: 1. 2.w kończynie dolnej o minimum 20 pkt. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. U w a g a . Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu .Inwalidzi narządu słuchu .organizatorzy. Klasa L5 .w kończynie górnej o minimum 30 pkt. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. I. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy .zgięcie grzbietowe stopy. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. np. 4. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany. żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości. ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. szkoleniowo-turystyczny. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe.ze względów wychowawczych . a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych .Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . np. Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia.3-4 stopnia. wyprost.

regulaminu. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. 3. Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. nożnej itp.narciarsko-turystyczny .wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu. sporty uzupełniające . jak i ich niesubordynację. dyplomów. wyróżnień w szkoleniu sportowym. 6.bieżące informacje. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. jakie odbędą się wycieczki (piesze. na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. 5. . wieczory z piosenką. Przeprowadzenie zebrania kadry. już na początku obozu. . 3. np.program na najbliższe 3 dni. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań.szczegółowy program obozu. programu obozu.przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. izolacja). . Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. w których znajdują się mieszkańcy pokoju. . Na dobrze zorganizowanym obozie. wzroku lub inne potrzebne dane. Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu.wybiera organizator.). rozliczenie finansowe. krótki opis przebiegu obozu. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: . zwycięstwa w konkursach. c) opiekun medyczny (lekarz. rodzaj sprzętu. jeżeli jest to obóz zimowy . Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu.regulamin życia obozowego. ocenę obiektu i terenu. 391 . nazwisk zwycięzców obozu. . ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy).to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt). które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych. Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. Zorganizowanie.dobiera sobie kierownik obozu. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. Wspólnie. Wysłuchanie próśb. . ale blisko ich pokoi). III.regulamin obozu. na którym zorganizowano obóz. . Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. wręczenie nagród. Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci.rozgrywki w szachy i inne gry. bojaźń. wspólna zabawa. 390 . 2.tabelę z punktami. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. dyskoteki. układu ruchu. a na obozie żeglarskim . Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego. . Na tablicy informacyjnej umieścić: . . . zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych). Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych. Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. który powinni posiadać uczestnicy. Można też zorganizować bal przebierańców. Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz. atrakcyjnym programem. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. określonego terminem.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim.b) kadra instruktorsko-wychowawcza .doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np. a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). 7. tolerancja. mecze piłki siatkowej. II. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu.program dnia.ramowy plan dnia. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. na którym należy ustalić: . pielęgniarka). W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. a ponadto . Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. określając precyzyjnie: cel obozu. planu dnia.szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych. 2. 6.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem. . Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom.gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . Podsumowanie końcowe obozu 1. życzliwi. 4.

koszykówce na wózkach. podłogę.czapek. w tym wychowawczych. Przeprowadzenie obozu. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność .dy na wózkach. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. robią wszystko. Podejmuje się obowiązków zawodowych. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs. chusteczek. rekreacyjnej. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. Medyczna. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i .Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. ale także do tego. U w a g a . Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. „Chrzest Neptuna" . Schorzenia. jeżdżą na wózkach. V grupa . gry w ping-ponga. Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. Informacja dla rodziców.dla osób dorosłych i dla dzieci.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . należy natychmiast wezwać lekarza. co pozwala na integrację obu grup. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. w zależności od stopnia zaawansowania. przyjemnie spędzając czas na obozie. Dzieci obserwują. sedes.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. 2. II. zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności. IV grupa . Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. wieku itp. dreszc/e. konkursy. sportowej. „Start". ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. wesoły. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej.osoby z innymi schorzeniami. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności. III grupa .gdy zajęcia odbywają się w wodzie.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. ćwiczą. którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. są bardzo różnorodne. uczą ja/. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym.niektóre zajęcia są wspólne. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. salami gimnastycznymi. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. III grupa .osoby po amputacjach. stowarzyszenia i kluby. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. gorączka. przyjacielski. Dzieci /dobywają 392 . jak słabość.w ramach regulaminu obozowego . obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . trenują asekurowane upadki. pływania. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. rozwijanie aktywności społecznej. że nie jest to takie straszne. Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. jak obchodzić się z paraplegikiem. np. np. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. np. zawroty głowy.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. na którym uczą się. a nawet sprawiedliwa. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. instytucje.dobrze się bawili. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. III. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. czy obozy rekreacyjno-sportowe. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. nie dopuszczając do ich przemęczenia. które powodują inwalidztwo. omdlenia. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. Ankieta dla rodziców dziecka. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. 1.

Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . 215. żeby ochłodzić ciało. trzeba mu także podawać płyny do picia. Pacjenci po amputacji. 3. b) jednostronnymi kończyny dolnej. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. b) z nietrzymaniem moczu i kału. Są to często dziś występujące zagrożenia. jak mają się zachowywać. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi.ukierunkowanej na narciarstwo. c) z zaburzeniami równowagi. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. lecz zmniejsza sieje do minimum. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej.to. Należy zwrócić uwagę na to. 394 395 łuki płuźne Ryć. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. po przyuczeniu) oraz sportowo. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). . Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. 2. która ma powiązania z narkotykami. Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej.

należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. Niewidomi i ociemniali. d) zapalenia kości i stawów. stopy równolegle w gore. po rozruchu.odskokowo. . cukrzycy. 10. 4. owrzodzenia i nerwiaki. 9. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. Pw. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. np. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. zakażenia. w dół. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). Musimy więc w okresie przygotowawczym. 5. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe).N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. Padanie przez ugięcie NN do przodu. T w lewo. można zastosować również sprężyny. 3. 4). co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. potem 5 ruchów prostowania. 2. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. c) usztywnienia stawów. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny. potem proteza). Amputacje: 1. czołowej (na boki).ołowej). Pourazowe.jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. na boki. Napr/. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy.wychylenie bioder w prawo. przewlekłe procesy zapalne stawów. b) stawy rzekome. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. b) stanie na pochylni. 8. 4. Chód po ławeczce z asekuracją. Słabe i wiotkie kikuty. Ćwiczenia równoważne. Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. II. Choroba Burgera. c) usztywnień kręgosłupa . proteza . Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera.ctni. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. 3. l. 2. gumy. Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała). w dół. kifoz czy skolioz. biodro w lewo. Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów.: 5 ruchów zginania. złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie. Bolesne blizny kikuta. 5. . 6. 2) oporowe kikutów. cukrzyca. potem na podłwl/e i pochylni). Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. _ Trzeba jednak zaznaczyć. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty).postawa zasadnicza. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. ze skrętem w lewo i odwrotnie. 3. 5. wyczucia nart. Postawa narciarska .ególnie przydatne dla inwalidy. T w prawo z rotacją w te samą stronę. funkcjonalnych lordoz. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości. 3. 7. 2. jak gdyby były one jedną 397 . że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu.u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. Po/ycja narciarska . 2. Usztywnienia stawów: 1. na skos. Przyzwyczaić do poślizgu nart. a przede wszystkim wad postawy. do tyłu. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). w parach. b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. Aby zachować równowagę. tył). bez protez.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim. z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. Ćwiczenia oporowe kikutów. Pw.postawa zasadnicza. dna. Wstawanie (uwaga . zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. Aby to osiągnąć. Stany po gruźlicy kostno-stawowej. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. 5 ruchów odwodzenia itp.4. na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku. Ustawienie w rzędzie. Umiejętne posługiwanie się nartami.w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp . na skos. wszystkich zdrowych i inwalidów. 11. a więc przywodzenie i zginanie uda. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę.

np. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. jego sprawności fizycznej ani wieku. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. Walkowicza. tzn. Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. Ryć. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. 216. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. nie tylko górzystym. uzyskując znaczące wyniki. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. Za długie narty zamiast pomagać. Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. Przyjmuje się. Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. Chojnackiego. oraz na trasach zagranicznych. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. P. w Innsbrucku . że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia).łatwiejsze. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. 398 399 . Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. ruchoma pięta w wiązaniach. a w konsekwencji upadek. Klimczaka i T. nie tylko w celach rekreacyjnych. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. „Bieganie" po lasach w każdym terenie. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. ale i treningowych.z części ciała. cierpliwy. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. utrudniają nauczanie. podobnie jak dawniej. szczególnie na narcie. do tyłu i do środka ciężkości. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. Wiąże się to między innymi z trudnościami. zahaczanie o śnieg. narty krótkie . do której przymocowana jest proteza. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. Ogólnie przyjmuje się. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. narażając jednocześnie na wtórne urazy. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. Instruktor powinien być serdeczny. Dodatkowym argumentem. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. długie kijki). lekkie buty.w Austrii. to dla protezy stosuje się inne zasady. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. w których znajduje się rozdział pt.

.

zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS. Ucząc odciążania. 6. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. odciążeniu kątowo ustawionej narty. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. np. właściwości budowy. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). Mechanizm obrotu nart.prostować nogi tak. zawody klubowe. Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . (Zawody krasnoludków . Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. czynniki psychiczne). jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku. a także osoby ociemniałe. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. Tymi czynnikami są: proporcje ciała.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. Slalom . pięknymi krajobrazami. 2. Tylko bramki kierunkowe.Koziołka Matołka dla małych dzieci. aby uniknąć przeciążenia.czyli wywieranie nacisku nart. szybkość. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. najczęściej w Zakopanem. 401 . 4. ale także osoby niepełnosprawne. 400 O d c i ą ż a n i e . jazda po łuku. Konkurencja wybitnie techniczna.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . np. Wklęsłość . pochylając się mocniej w stronę stoku. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. Slalom gigant . Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. zabezpieczona. zarówno osób pełnosprawnych. Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych. 7. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . Bramki ustawione bardzo rzadko. Teren pofałdowany . Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. zwiększyć nachylenie krawcd/i nart.bramki o szerszym świetle. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . Super gigant . Próg .technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. Trasę przejazdu pokonuje się szybko.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart. Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. koordynacja. D o c i ą ż e n i e . należy prowadzić narty s/. 8. Bieg zjazdowy. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych.światło bramki jak w slalomie gigancie. specjalnie przygotowanych. Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. 3. 4.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. rotacji ciała.z ośnieżonymi stokami gór. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. 9.narty nieco krótsze. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. polega na rotacji nóg. 3. Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi. zmiennością pogody. termoregulacja. 2. Trasa szybka.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. tak że prawie dotykają siebie. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost. różne rodzaje nacisku na podłoże). bramki wąskie. 5. odciążając w ten sposób przody nart. ale pod różnymi kątami. W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach . inwalidzi po amputacjach kończyn. uprawianą zarówno rekreacyjnie.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu.erzej i na krawędziach wewnętrznych. Jadąc w skos oblodzonego stoku.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. poziom przemian energetycznych.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie . w zależności od potrzeb i możliwości zawodników.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. wyjeżdżając 7 wklęsłości . Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu. czyli skrętu. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. z których najnowszą jest snowboard. Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. Garb . Ćwiczenia w miejscu. koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła.

biodra i nogi. Tułów jest lekko pochylony do przodu. podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". lekko rozszerzone. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną. sterować świadomie ciałem. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu.ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. z rozluźnionymi mięśniami. Gdy stok jest bardziej stromy. dłonie na wysokości bioder. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. trzymając górną rękę na talerzyku. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. • kijki trzymane są równolegle względem siebie. W drugiej części fazy sterowania. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. 402 . Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. Lekko przytupywać nogą wykroczną. które są ustawione równolegle w poprzek stoku. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. kolanowych i biodrowych. poprzecznie do linii spadku stoku. Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. 30 do 40 cm od narty dolnej.podnieść się do góry. starając się upaść ku tyłowi na bok. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. przesuwając ślizgowo narty. należy narty mocniej „zakrawędziować". ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. • tułów jest lekko pochylony.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. czyli od linii spadku stoku. Zawsze należy pamiętać. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. • wzrok jest skierowany przed siebie. odstawiając jedną i dostawiając drugą. a druga na uchwycie kijka . Wjazd na przeciwstok . dolny kijek wbić powyżej górnej narty. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . • większe obciążenie narty zewnętrznej.

lekko zbliżone grotami. aż do zatrzymania włącznie. Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. Wyróżnia się plug ślizgowy . Gdy jedzie się w skos stoku. oprzeć piętkę narty na śniegu.mniejsze rozsunięcie nart. Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. Gdy stok jest płaski. nie wysuwać narty zewnętrznej.druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej. Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. odsuwając jedną nartę. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). gdy śnieg jest be/pieczny. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. należy przed tym zwrotem uklepać „platformę". tym mniej hamuje). stosując układ ciała wysoko-nisko. i równomiernie obciążając narty. W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. obrócić ją w kierunku przeciwnym. który wprowadza narty w skręt. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. trzymając kijki równolegle. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. i pług hamujący . które powinny być ugięte. Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. Kontynuować skręt. kijki ustawione równolegle. Patrzeć przed siebie. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy. Gdy śnieg jest głęboki. a nawet zbliżone grotami. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym.na stromym pogłębić. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. z małą prędkością). Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. Należy pamiętać.stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. należy przyjąć pozycję podstawową. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . z małą prędkością i tylko wtedy. kolejno należy rozsunąć tył nart. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. Jazda w skos stoku . Kolejno: obciążając nartę górną. z małą prędkością. żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. dalej skręcać na nartach poszerzonych. Jadąc w spadku stoku. który do- .większe rozsunięcie nart. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty. Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan.zmniejszać. kolejno należy obniżyć pozycję. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny. Służy do zatrzymywania się. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód. Nie odchylać pozycji ciała. stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku.wysoka i niska pozycja. na łagodnym . przenieść ciężar ciała na jedną nartę. bardziej obciążyć nartę dolną. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk.dojechać do linii spadku stoku. a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . Jadąc w skos stoku. rozpocząć skręt. im stok jest bardziej stromy. Jadąc w skos stoku. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart.wykonuje się w układzie dostokowym. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. jednocześnie kierując kolana do siebie. Należy pamiętać. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. Skręt dostokowy . nie pozwalać na obsuwanie się narty. Ześlizg boczny . Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej.

405 .

obniżając pozycję. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach.tyczka trzymana jak wiosło. przysiadanie. Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). Wykonuje się go. • jazda na jednej. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. ciągnięcie za dzioby nart. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. podpatrując dobrych narciarzy. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. a nie odsunąć. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. • wiosłowanie . • . który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. linki). Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków.z przodu. potem węziej). kierowana przez instruktora. pierwsze kroki na małym pochyleniu. może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. 407 . Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. Najpierw z przodu dziecko. ciągnąc za kijki partnera. hamuje drugim końcem po śniegu). ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. już dla 3-latka. gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle). potem na drugiej narcie. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. dogoń mnie". Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. trójkami. Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. gdy oswoją się z jazdą na nartach. Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. Narty Bobo. Nie ma znaczenia. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). czwórkami. wykonywanie ruchów wiosłowania. baloniki. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. „Zabawa w sanki". 406 Ryć. przytupywanie. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. ćwicząc długie i krótkie skręty. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. np. potem z podaniem rąk . potem w zjeździe. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. bardziej obciążyć nartę zewnętrzną. • jazda pługiem szerokim i wąskim. potem instruktor. skoki obunóż. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. np. • . trzymana obiema rękami w połowie długości. same proszą o kijki. a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. dwójkami. 217.jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. najpierw zmiana w chodzie.

wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. ale szybko regenerują siły. rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). Jest to ewolucja dynamiczna. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Potem. 3. Zachętą dla dzieci jest pochwała.zarówno przez ludzi zdrowych. W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. pozycji płużnej. stanu psychicznego tych osób. 2. 408 5. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. 6. łączy szybko pojedyncze skręty. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. Wojciecha Fica. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. Nauczyciel powinien znać swoich uczniów .• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart. Metoda prewencji . Nauczyciel powinien zrobić wszystko. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu.no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. przeprowadzenie rozgrzewki.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu . Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . jadąc ze średnią prędkością.od śmiechu do płaczu. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. Potem dziecko. mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. • dzieci bawią się w „pociąg". Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną. ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart. Uwaga dzieci jest rozproszona . Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych . gdy dziecko jedzie przez tyczki. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie. Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów.ich możliwości fizyc/. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. w których może wystąpić niebezpieczeństwo. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. np. wykonywane w szerokiej pozycji. 409 . Gdy najazd jest szybki . jak i inwalidów.z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą). Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu. Metoda kontrastów . Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu.nie umieją one długo jej skupiać.ne i psychiczne. Gdy poinstruuje się dziecko. położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów. wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych.„krystianii" . pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. 4. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne.dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu.

stosownie do sytuacji. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego.to pierwsze zadania. protez i aparatów ortopedycznych. W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. Kabscha. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. sam musi dobrze jeździć na nartach. który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. 4. jak i osoby zdrowe. być przewidujący i przezorny. kulonarty). demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. zapoznać się z jego kształtem. 2. Ale trzeba też być pewnym. można dowiedzieć się z artykułu A. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . Wbrew pozorom. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. ułatwiające zachowanie równowagi. gdzie jest tył i przód narty. dziękują swoim trenerom. Cross 1996. to drugiej narty lub obu jednocześnie. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania.wymaga profesjonalnej. „ABC narciarstwa. chodzą „chodem kogucim". kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku . Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. „Zbadać" kształt butów. Musi zorientować się. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. Amerykański system nauczania. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu.w dobrych warunkach terenowych. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. ciężarem nart. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu. specjalistycznej wiedzy. Osoby ociemniałe. w zależności od tego. Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. często mają one wady postawy. w corocznych turnusach narciarskich. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. Reakcje zawodników. mogą mieć tylko psychiczne bariery. „rzucają" współzawodnikom na szyję. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. Pierwszą osobą w Polsce. żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. Osoby ociemniałe. którzy osiągnęli „metę".tym wyższa sprawność i rozwój). inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. którym należy sprostać. długością nart. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. Utrzymanie prawidłowej sylwetki. Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. Chojnacki. nie prostując kolan. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta.jeden na jednego". Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. które nie widzą od urodzenia. nr 2. jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. w których będzie umieszczony jego but narciarski. Na ogół zawodnik biegnie sam. które organizuje zrzeszenie „Start".na śniegu . wykładowca narciarstwa). bardzo dobrze tłumaczyć. Od 1961 r. obawy.zarówno w celach rekreacyjnych. Cieszą się oni. 3. Obecnie. ale także osoby ociemniałe. W naturalnych warunkach . nauczyć się ich zakładania do wiązań. istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. żeby skutecznie jeździć na nartach. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . Osoby. AWF Kraków. była dr Janina Tomaszewska . jak i zawodniczych . Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. Lichtensteina pt. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. a nawet korytarza. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A.

czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). Właściwie układa się narty. budowę. Należy od początku korygować promień skrętu. 1. Nie należy brać ucznia pod rękę . Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). nauka jest bardzo ułatwiona. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. nie uciekają na boki. życia codziennego . obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową. Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. odwzorowujące wykonane elementy) . Kijki. Instruktor zjeżdża przed uczniem .rodzaj „człapania". Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski. Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. Uczeń ćwiczy skręty. zmiany nachylenia terenu. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". 2. omawiając jego kształt. Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń.do ucznia. obciążając nartę z nogą wykroczną.on sam musi podjąć decyzję. śnieg i lód. zapoznając go z terenem i krajobrazem. Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki).tyłem. podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. obejmując jego tułów. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. Po stwierdzeniu. aby u/yskać pozycję wyjściową. lekko zapadające się w śnieg. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu.uczy się łuków płużnych. Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. wspomaga odciążanie. jak podczas chodzenia.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. Należy sprawdzić. 413 . Zwraca się uwagę na technikę . Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą. które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu. Nauka jazdy techniką równoległą. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . potem samodzielnie łącząc kilka skrętów. Wyciąg. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. lub jechać z tyłu. 3. równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). tuż za uczniem. szorstkość powierzchni. Można jechać obok ucznia. łatwo zrozumiałą dla uczniów. instruktor staje poniżej ucznia. staramy się wyeliminować. takich jak schody. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną. 4. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. a same narty. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. dopiero przed następnym skrętem. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. Ko/.jest to oryginalna polska metoda nauczania. pamiętać o istnieniu przeszkód. po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. garby. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. której uczeń dotyka. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. trzymając tyczkę slalomową. która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. 5. Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki. Zarówno przy wsiadaniu.najlepiej z instruktorem. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. Po tej wstępnej nauce . Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. Praca z kijkami uczy właściwego rytmu.sJaw mul około 30 cm. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. Zapoznanie ze sprzętem .skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu . kije narciarskie wbite na wysokości ramion. Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku.

przestępowaniem. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. Ćwiczymy pełny obrót. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. 414 . Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). Jest to niezbędne. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. powrócić do opuszczonego toru. tzn. do pełnego ich wy prostu. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. Krok z odbicia. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. • z rękami w kieszeni. • Podejście rozkrokiem w przód. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. podpierając się kijkami. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. bardziej z tyłu. włączamy bezkrok. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie.lewa narta i odwrotnie. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry.• z dłońmi splecionymi na karku. które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. lecz zdecydowanie krótszy. • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. o łagodnym spadku. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. swobodnie złapać równowagę i. szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. mniej lub bardziej stromego. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. Końce nart stanowią oś obrotu. stosujemy trzy rodzaje kroków. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. ręce ugięte w stawach łokciowych. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód. Tułów pochylony do przodu. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz .ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. W końcowej fazie jazdy. a więc o 360°. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia.

Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. nr 2). lecz w takiej odległości. c) biegnąc z boku. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. Wypadki W razie wypadku każdy. bezpieczne. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. o łagodnej konfiguracji terenu. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. Lichtensteina „ABC narciarstwa. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. 7. 9. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. 4. gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe.naków narciarskich ustawionych na trasach. a bieg bardziej bezpieczny. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. 3. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). 6. 5. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. zatrzymaniu się na stoku. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. po stronie lewej lub prawej. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. po sąsiednim torze. patrząc w górę i w dół. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". powinien poszkodowanemu służyć pomocą. 416 . Cross 1996. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. musi ustalić taki tor jazdy. 2. kto znajduje się w pobliżu. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). po sąsiednim torze. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. nawet chwilowym. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. bez słownej korekty. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. jak i odstokowej. na której spoczywa ciężar ciała. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. b) biegnąc za niewidomym.wewnętrzne krawędzie nart. którzy pieszo schodzą w dół. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. 8. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione.

4 ISMWSF. U w a g a . ale diagonalnie (skośnie). • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. LW XI. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej.zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego. obejmujący klasy LW 10 i LW 11. jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. LW XI: 9-15 pkt. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. zawodnicy. wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. lub równoważne uszkodzenie. ale lżejszą niż LW l. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. • jw. Stwierdzenie tożsamości Każdy. XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). LW XII stosuje się jedynie wtedy. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. LW XI. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. lub równoważne uszkodzenie). W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy.. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej.z lekką niekorzyścią dla siebie . U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . Klasy LW X. wg testu funkcjonalnego. w jednej kończynie. • niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. poszkodowany. czy też świadek. Uw aga. • niedowład. • zawodnicy. obojętnie czy sprawca wypadku. 419 • obustronna amputacja podudzi. 418 . 3 ISMWSF. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. Klasy LW 10. • niedowład. artrodeza kolana i biodra.10. jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. • całkowicie usztywnione kolano.

8 CP-ISRA). kolanowych i skokowych. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . która noga ma być nogą wykroczną. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie. stawy łokciowe w górę. które zmniejszają ryzyko kontuzji.350-500 m M 350.najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. 5. Maniak: „Co dla kogo". bez muld. zawodnicy. Należy uważać na nadgarstki. Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan. 5.specjalne. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. drugiej w tyle . 6 ISMWSF i LW 1. a potem ruch zbliżony do padu . szerokość . Zasadą jest.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. nr 2 i 3) Snowboard . wg testu funkcjonalnego. klasom LW l. które odpowiednio zgina się i prostuje.w małym rozkroku.przy różnych układach stawów biodrowych. S k r ę t .LW XII: 16-18 pkt. Cross 1998. K . W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom. 7. U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa. o lekko do góry podwiniętym przodzie. 8 m * M . Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych.kobiety (wg opracowania M. slalomu giganta i slalomu równoległego. także snowboard jest dyscypliną olimpijską. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań).najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. ale i sportową. Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. 8 CP-ISRA. W u p a d k u w p r z ó d . zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11. dużej płaszczyźnie. Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy).całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. Wi ą z a n i a . 2) deski miękkie .wykonać ruch ugięcia nóg.400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt. 6 ISMWSF. Należy też eliminować upadki na kolana. K 35 K 8-12 m Min. butów miękkich zaś do skoków. Od 1998 r.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. LW 11: 12-18 pkt. gdyż pro/. druga noga zakroczną. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. jednak technicznie inaczej są rozwiązane. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty . W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . 3. przedramiona lekko opuszczone w dół. a nawet do tyłu. rotacja w lewo . Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). i 4.mają podwinięty tył i przód. 40 M Maks.przy skręcie w prawo. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. 35 M Min. wg testu funkcjonalnego (klasy 4. wykonane świadomie według pewnych reguł. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. nieco ugięte.starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. o małym kącie pochylenia. 3. Opanowuje się technikę. B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. slalom gigant. Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy. ale i niezbyt miękkiej. Nie wolno upadać na pośladki. 2. 5. ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. 4 ISOD.uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym. 30 Maks.czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą. nic tylko turystyczno-rekreacyjną. Klasa B2 . Klasa B l . 4 ISOD oraz klasom 4. a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. Ważna także jest grubość i elastyczność deski. B1-B3. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka.do slalomu. Przed ustaleniem. nie za twardej. super gigant.i to nawet kontuzją kręgosłupa. Narta snowboardowa jest szeroka.przy skręcie w lewo. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo. U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych. Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde .w prawo lub w lewo.do skoków .mężczyźni. 7. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni. 420 .2. wg testu funkcjonalnego. Klasa B3 . żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości .

Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. Sport. Dyscypliny lekkoatletyczne. W. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. Specjaliści rehabilitacji uważają. 3000 m (K). Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną. jako dziedzina ludzkiej aktywności. którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym.nie szkodą mu. trójskok z rozbiegiem (M). Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. pchnięcie kulą (K + M). Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. 800 m. dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. skok wzwyż (K + M). dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. 422 . Weissa . obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi . kolanowym i skokowym. rzut dyskiem (K + M). ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". 1500 m. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. Degi i prof. kosztem utraty zdrowia. Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki. M. „Nie chęć osiągnięcia rekordu.jest czynnikiem psychoterapeutycznym. kształtowały te cechy. a przede wszystkim . 5000 m (M). które uprawiają osoby niepełnosprawne. także po upadku ćwiczącego. zespoły i funkcje ruchowe. Od 1996 r. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet".szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych .także pełnosprawnymi. W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem. 400 m. rzut oszczepem (K + M).inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. że powinno dążyć się do tego. Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. skok w dal (K + M). Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. żeby dyscypliny sportowe. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach. który . W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę.prof.„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem".

Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). W chwili. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem.0 kg 7. na dwóch torach. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. sygnał dźwiękowy . gdy zawodnik dobiega do niego. sędzia zezwala na skok. Gdy kierunek jest prawidłowy. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. pomiaru dokonuje się od tej linii. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia.22 x l m. Osoba przywołująca. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku. który jest oddalony l m od skoczni. i stanowią „jedność". że rozpoznali kierunek biegu. a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. jaki pokazał biegacz. Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. co grozi niebezpieczeństwem. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. okazuje się błędny.zawodnicy potwierdzają. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1. Jeżeli znak. daje wcześniej znak. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. ustawia go w kierunku strefy odbicia. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. 423 .Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4.

wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę. mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. w których odbywają się zawody. grzbietowy 100 m. W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart).sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać). 400 m. 8 i 12 km. W skład drużyny wchodzą tetraplegicy.mężczyźni: 6.7 punktów miejsce II . .kobiety: 6 i 8 km.l punkt. siatkówka na stojąco. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. Osoby niewidome uprawiają biatlon. w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . Stanowi prostokątną. by mogli odpocząć. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost). Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast. czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę . Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. Dystans: . Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. Uprawiają także łyżwiarstwo . Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk. 400 m. po południu. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). motylkowy 100 m. twardą powierzchnię 25 x 13 m.3 punkty miejsce V . zmienny 200 m.2 punkty miejsce VI . Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody.4 punkty miejsce IV . Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . Drugim „sportem mocnych ramion. siatkówka na siedząco. styl klasyczny 50. Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami.odbijają się od lodu kijami. Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. 424 B o i s k o .dopuszcza każdy rodzaj pływania. W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. 100. przed południem. koszykówka na wózkach. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni . Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA). W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu. Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski".z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. sitzball (gra w piłkę na siedząco). poza pływaniem stylem grzbietowym. 400 m stylem dowolnym. siedząc na sledge'u. 425 . W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd.5 punktów miejsce III . którzy mają rakietki przywiązane do rąk. klasycznym. 5 osób na wózkach). Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np. rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną.Pchnięcie kulą.mężczyźni i kobiety . Styl dowolny . motylkowym. Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. 100. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco.

Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. . O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. przez które dźwięk przenika na zewnątrz. podczas lub natychmiast po rzucie. Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. P i ł k a . Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. . 218. . wybicie lub wykopnięcie jej. M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku.piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie.zawodnik świadomie zwalnia grę. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. równolegle do linii końcowych. a długość 2. P u n k t k a r n y.B r a m k i . a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. Rzut wolny przyznaje sędzia główny. łańcucha.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). po 7 minut każdy. drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. Nie wolno im jednak tworzyć tzw. D r u ż yn y. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska.5 m. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej.20 m. Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. na której bramkę wykonywany jest rzut. O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych. O b r o n a . Liczba zmian jest dowolna. 427 . to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. l i n i a środkowa. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca"). że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku. Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika.napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. Ryć. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy. . B r a m k a r z oraz obrońcy. Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach. C z as t r w a n i a gr y. Bramka (gol) uznana jest wówczas. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty. Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. 9 m).33 m. A t a k . 6. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). oddalonych od nich o 3 m. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału. jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. R z u t y. s t r e f y rz ut ó w. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. mierząc w kierunku bramki. Nie wolno ich sygnalizować. Mecz składa się z dwóch okresów gry. Po trzech przyznanych. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . P r z e b i e g g r y. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. szerokość maty l m. Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki.

redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. niesportowe zachowanie się. Uwagi uzupełniające. Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. zmian czasu. w którym miejscu boiska znajduje się piłka. S ę d z i o w i e . W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. po gwizdku sędziego głównego. bramek. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie.poruszenia mat. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. Weissa. Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r. której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. objaśniając dlaczego to uczynił. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund.4. kontaktu fizycznego. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. najsprawniejsi . który zajmuje miejsce bramkarza. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony.. Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. a podnóżków 11 cm. „ —r . Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville.zmiany zawodnika. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. Zmiany te dotyczą porus/. W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: . Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana. wymiany piłek. średnica koła .. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry. bez względu na faktyczny wynik gry. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego.5 punktu. 429 . Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. Klasyfikacja służy temu. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu.5 pkt.kontuzji zawodnika. . aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. również rezerwowy. przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. Najmniej sprawni otrzymują l punkt.5 punktu. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich.ania sic. aby zawodnicy mogli zorientować się. Gra zostaje wówczas przerwana. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny.4-4. w Konslancinie. Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. Do Europy dotarła w latach 50. która uzyskała trzy rzuty rożne. . dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1.66 cm. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. Drużyna lic/y 5 zawodników. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. faulu z powodu przewagi fizycznej. Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. jak i poza nim.5 pkt. kozłowania. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. najsprawniejsi . Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm. 219. których suma punktów nie przekracza 14. rzut jest nieważny.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów. numeracji zawodnika i wózka. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. Drużyna. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku.5 punktu. Ryć. Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić. konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). a drużyna gra w osłabionym składzie. gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat. podważanie decyzji sędziego).

zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). Jeżeli broniący zawodnik. Obrót. ale tylko przed wykonaniem rzutu. powinien być ukarany.karany jest dwoma rzutami wolnymi. . . . Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. Zawodnik.2. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e . Piłka powinna być położona na udach zawodnika. . innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone). a nie między kolanami. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. poruszając się po boisku. poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji. wykorzystując szybkość wózka.eciwodleżynową). ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. popychać. popełnia przewinienie umyślne. Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu. który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku.jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. podawać. a następnie położyć ją na kolanach i maks.zawodnik. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. K a r y. jeśli zawodnik posiada piłkę. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w.takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka. Jazda na wózku. Gdy zawodnik spadnie z wózka. jadąc wózkiem do tyłu. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. Kozłowanie uważa się za błędne. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej. Nie wolno również przeciwnika trzymać. Jeżeli zetknięcie fizyczne /. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . Zawodnik posiadający piłkę musi. biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza.umyślny najazd na przeciwnika . K o n t a k t f i z y c z n y. jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. gdy piłka leży na udach zawodnika.odbija piłkę oburącz. Może nastąpić wtedy. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j . kozłować ją. barku. przestrzegając następujących przepisów: . Zasadą jest. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. powinien być zdyskwalifikowany. . Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. zawodnik musi wtedy piłkę podać. . obracając koła jedną albo obiema rękami. gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę.w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób. . żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. Kozłować piłkę dwukrotnie. gdy zawodnik: . najeżdżać na niego. . Kozłować można dwoma sposobami: 1.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika. Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się. Jedną ręką obracać koła wózka. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Zawodnik. rzucać do kosza. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji. K oz ł ow an i e p i ł k i . który chwycił piłkę podczas jazdy. który zasłania. 2. . a drugą jednocześnie kozłować piłkę. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację.zawodnik. . W tym czasie może on piłkę chwytać.z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. z wyjątkiem takiej sytuacji. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest .jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. a nie na kolanach. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. który chwycił piłkę nie będąc w ruchu.traktowany jest jako ostrzeżenie. Zawodnik. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. trener ma prawo wejść na boisko. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. dwukrotnie obrócić koła wózka. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne.z wyjątkiem zatrzymania . Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób.jako jazda. Jazda z piłką. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. . zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia.zawodnik.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. Przekroczenie tego przepisu jest karane. Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. może jeszcze przesunąć się w przód. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: . Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 . Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. poruszając tylko jednym kołem. spowoduje zetknięcie osobiste.rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego. nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka.

Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. weszła do programu paraolimpijskiego. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. 433 . dolnej(-ych). który wypadł z wózka. po amputacjach. żeby suma punktów. stawy rzekome. Europy.ycji stojącej. ale dopiero w 1978 r. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć.tzw. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. w 2000 r. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. Akcję należy uznać za zakończoną. została ona zaakceptowana przez ISOD. zakres ruchu. bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach). ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. W drużynie gra 6 zawodników. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu. Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. he-miplegia. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. Podczas turniejów nieoficjalnych. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. Drużyna liczy 6 osób. niedowłady . przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. 220. Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Zawodnik. pasjonującą. jak i kobiet. w Holandii. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). gdy drużyna wykona rzut do kosza. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata. z krótszą kończyną. monoplegia. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. Ważne jest. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów.05 m dla kobiet. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r. Ody zawodnik nie rozgrywa piłki.grupa CP-1SRA). Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). to zalicza się go do grupy „A".15 m dla mężczyzn i 1. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. Jest urą szybką. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. atetoza.5 cm itd. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. a w 1980 r. Zdobyła popularność na całym świecie. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. spastyczność 1-2 stopnie . minimalną niepełnosprawnością (np. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego).. Piłka nie może odbić się od podłogi. z podłożem. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. niedowład. Wysokość rozpiętej siatki 1. Otl 1993 r. regionów. Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie.lejnych numerów. Grupa Les Autres (minimalna diplegia. w Delden. W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. którzy siedząc na parkiecie. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. nic przekraczała 19. Bada się: siłę mięśniową. Boisko do gry 5 x 8 m. Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). dynamiczną. różnice w długości kończyn. Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. może unieść pośladki. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. towarzyskich. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A").

Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. 6 m). Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału. że zawodnik. zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. ciężar: 260-280 g. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m. typ itd.80 m i średnicy 10 mm.minimum 3 m z każdej strony.linie (szer. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. z zastrzeżeniem. stopą (stopami). Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie. Zawodnicy Dozwolone jest.325 kg/cm2 (294. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. Można używać bandaży i opasek.5 m długości i 0. Obwód piłki: 65-67 cm. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające. Linia środkowa . ciśnienie: 0.boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. który to robi. stopą (stopami). Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki. Piłka Jednolitość piłek .82mbarlubhPa). Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. Podłoga .05 dla kobiet. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką. Linie graniczne .0--318. Wolna strefa wokół boiska . 435 .30-0. Si at ka Siatka ma 6.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco". kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. 2. gdy uderza piłkę. Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki.B o i s k o do g r y Wymiary . Cross 1998. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów. o długości 1. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. Zawodnik taki musi powrócić z ręką. Obie taśmy są uważane za część siatki. Atak 1. nr 2). w odległości 2 m od linii środkowej. po każdej stronie na wysokości linii bocznych.25 m. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. Linie strefowe .8 m szerokości. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika. w pionie nad osią linii środkowej. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. Wysokość siatki wynosi 1.linie ataku wykreślone są równolegle. wagę. nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. ciśnienie. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1.15 m dla mężczyzn i 1. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki.

staje się zespołem atakującym. Gdy słyszy.ywane tylko w c/asie pt/. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . rzuca się do obrony w jej stronę.pociągają za sobą karę osobistą. czterech bramkowych. oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. Karny zostaje nakazany tej drużynie. obwodzie 76 cm. która przejmuje piłkę. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. z ośmioma otworami o średnicy l cm. P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g. trzeci rzut. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela. Punkty celownicze na podło/. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu. której zawodnik przekroczył linię pola strzału. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA).| mieć więks/. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. Gra jest dynamiczna. Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom .ej średnicy niż 7. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. licząc od strony lewej do prawej. i nadsłuchuje. drugi stara się temu zapobiec. Jeżeli zostanie on przekroczony .mają grubość 5 cm. pi ostopadły do linii stojaków. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. przerwa trwa 3 minuty. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne. jeden po drugim. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu. że piłka zbliża się do bramki. za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. jedna mierząca czas gry. dotknięcie opaski na oczach. Obrońca staje przed bramką.30 m. Bramki są o wiele większe. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. wyposażona w dzwonki. To ry ł u c z n i c z e . jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową.5 cm. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). strzał i cięciw dowolnego typu.crw między strzelania-mi.a sobą karę zespołową. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera.u są dozwolone. Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. 221. Sp r z ę t .podzielony jest na dwie połowy. Na zawodach dozwolone jest używanie luków. pryzmatów). Mecz trwa w sumie 14 minut . wychwytując każdy odgłos. Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. jedna osoba prowadząca punktację.obrońca rzutu karnego. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej. Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego". 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. Drużyna. Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Zespołowe opóźnianie gry. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się .wysokie podania.80 m. natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . nieprzepisowa obrona. Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych. Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. Przewinienia osobiste . Jest to pas szerokość i co najmniej 0. B2 iB3.

437 .

Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. datę i miejsce strzelania. zespoły uważa się za równorzędne (remis). sędziowie klasyfikacyjni.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: . strzał nie jest uznany.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). do strzelania na odległości długie (90. . Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. Strzała. Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość). Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. I tak: . gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. na których odbywa się strzelanie. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć.liczy się jako chybiona. który spóźnił się na start. traci trwającą kolejkę strzelań. poszczególne wartości trafień i serie. dlatego te439 . miejsce zawodów. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych.kowi strzelanie. godzinę. nazwisko i imię zawodnika. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. Łucznik. Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. kolorowych kręgów. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia..70. że w tarczach nie zostały żadne strzały. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. a wynik O. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy.złoty. dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie. Nie wolno wyjąć żadnej strzały.większa liczba zdobytych punktów. licząc od s'rodka tarczy . 70. Tarcze. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. ani protezy.dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50. Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach.liczy się jako 0. 60. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. trafionych: 9.). Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania. K o m i s j a s ę d z i o w s k a . W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się. nazwę zawodów. Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały. nie należy przerywać strzelania. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. a kończy na najmniejszej. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd.90. na długie po dwie serie. . jasnoniebieski. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów.liczy się jako trafiona. nazwę konkurencji. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. czerwony. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. . Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. b) w konkurencjach drużynowych . . o najniższej wartości trafienia.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. cięciw. drugie miejsce zajmuje zespół. P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów. czarny i biały. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika. w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów.. ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. Chyba że sędzia główny zawodów uzna. datę. Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. 8. 70. iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. nazwę konkurencji. Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. Niedozwolone jest próbowanie łuków. sekretarz zawodów . Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone. strzał na torach. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. kiedy sędzia tarczowy. b) kobiet . R ekord y. 7 itd. 50 i 30 m. 30 m). która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . P r z e p i s y s t r z e l a n i a . że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. 50 i 30 m. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. d) w tarczę sąsiedniego zawodnika .

w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. w Europie od kilku lat.kowiczów" do tej dyscypliny sportu. taśma miernicza. w skali od 0.starając się utrudniać atak przeciwników. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi. lewoskrzydłowy drużyny rugby. a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji). Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski. którą się atakuje. Materiał. indywidualnie i zespołowo. Wrocław. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek.5 pkt. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". dłoni.bil drewnianych. w obronie . Gra ta wymaga koncentracji. Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. Jest to dyscyplina sportu. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. bardziej „przyczepną" piłkę do rugby).5 ni). którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia. Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. równowagi. Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. 4. Od 1984 r. Warszawa. Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. a w Polsce od 1997 r.in. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. zmienia się w zależności od podłoża . by były zwrotne i bezpieczne. W 1996 r. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów. W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny. Główna bila jest biała. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe.to trzeba tę grę zobaczyć. Sprzęt pomocniczy: kątomierz. Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. z którego wykonane są kule. jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki). jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią. koordynacji. stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie. koła mają duży kąt pochylenia. Zabronione jest dotykanie zawodnika. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu. Punkly zdobywa się w ten sposób. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. a inicjatorem Ludwig Guttman. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach. swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji.5 do 4 pkt. Szermierka podłożu trawiastym . Warszawa. bo trudno nauczyć się jej z opisu.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku. Kraków. Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące. z niedowładem nadgarstków. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. w różnych miejscach w Polsce. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. m. Ogólne zasady są następujące: 1. na 440 Gra ta jest w Kanad/. W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. Ci . 2.rozgrywający. Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. w Płocku. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. Jeżeli chodzi o przepisy gry . porażeniem mięśni prostujących łokcie).. w szczególności kończyn górnych.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. Katowice). Można ją uprawiać w każdym wieku. 441 . Wó/ki są specjalnie skonstruowane. 3. ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. „myśliwy". Grają mężczyźni i kobiety. w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich.). W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną.ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. W 1999 r.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sad