mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . . . . . . . . . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . . . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . . . . . . . . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . . . 348 12. . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . . . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . . . . . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . . . . . . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . 309 15. . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . . . . . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . . . . . Narciarstwo dla inwalidów . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 chodzenie o kulach . . . . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . . . . . . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . . . . . . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . Ćwiczenia różne . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . Metody twórcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . . 378 9. . . . . . . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . . . Gimnastyka poranna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia utylitarne . . . . . . . . . . . . . .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . . . . . . . Podział inwalidów na grupy . . . 356 356 370 371 8. . . . . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . Ćwiczenia w wodzie . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . . . . . . . . . . . . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . . . . . Gry i zabawy ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . . . . . . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . . Omówienie metod nauczania . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .gry i zabawy . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . . . . . . . 11. . . . . . . Metody usamodzielniające . . . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . ABC narciarstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metody odtwórcze . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . . Elementy sportu . . . . . . . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . Narciarstwo . . . . . . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . . . 14. .

.

na sobie. które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym.kinezyterapii. Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. jako bardzo potrzebne w przedszkolu. czyli charakteru ruchu. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych.Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. masażu leczniczego i fizykoterapii. szkole i w placówkach leczniczych. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy. oraz z punktu widzenia psychologicznego. • Rozumieć ćwiczenia.5 roku i 3 lata). w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym. 1 rm • t . pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. fizjologicznego. • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. znać fachowe określenia ćwiczeń. Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym. patologii. biomechaniki. stopniując natężenie wysiłku fizycznego. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia.

W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących. okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania.1996 r.. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18. . . Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości.omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu. jest nauką pedagogiczną. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5. Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej.znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy. analiza przyczyn. w tym kinezyterapii.umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. 2. RP Nr 25 póz. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii". a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. Ćwiczenia lecznicze. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną.czyli dydaktyka szczegółowa . oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia.1. które napotyka w pracy. S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami.w szkole. 2) karno-administracyjna. takimi jak np. które są wzmocnione wiezadłami. utrata sprawności ruchowej. 3) służbowo-dyscyplinarna. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym. rekreacji. 113 z dnia 6. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna. 4) karno-służbowa. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy. jej krótką genezę oraz lecznicze formy.. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej".I1I.Znać pojecie kultury fizycznej. 5) cywilna. Najbardziej dogodna jest sala sportowa. Ponadto słuchacz powinien: . z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. . . Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. trener. 43. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy. poza szkołą.1.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach.U. oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe. medycyną i rehabilitacją ruchową. stanowiące istotę kinezyterapii. słuchu. uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania).być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej. Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. wzroku itd. Wymagania co do po15 . Art.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga.1 m. metodyka natomiast . .Umieć rozwiązywać problemy.1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ.orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów. Prowadzący ćwiczenia nauczyciel. polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się.

Samoochrona . przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia. wybór niewłaściwej metody nauczania. równoważnia. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. Kilka przykładów zasad ochrony: .obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: . przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej. Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. 4. naruszenie zasad nauczania. . W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. tram. laski gimnastyczne. należy go asekurować. Przyrządy i przybory. drabinka sznurowa.zabezpiecza się tylko dotykiem. Oświetlenie . Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. . liny. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. ale nie śliska. Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. elastyczna. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów. buty nie śliskie). gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. 16 . jak: wzrost. tj. Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. 17 . w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. do gier sportowych nieco niższą. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. Należy pamiętać. sprężyny. Sprzęt stały sprawny technicznie. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). Ochrona właściwa . a więc w szkolnych salach gimnastycznych.brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. sufit pomalowany na jasny kolor.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie. dobrze przymocowany. . W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe. Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem. piłki ćwiczebne (do gier sportowych). idąc przed pacjentem lub nieco z boku. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. chroni przed urazem. Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie. z niedowładem kończyn dolnych.brak właściwej asekuracji. przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń.w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym. nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). materace. ławeczki szwedzkie. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania). szybkość reakcji. siła. Ubikacja. natryski. Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii. 3. U w a g a . Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. utrzymanie niezbędnej dyscypliny. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. jeść cukierków i żuć gumy.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego. . niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. Podtrzymywanie .przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. hantle. ale tylko w ćwiczeniach. często kontrolowany. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3. że ochraniać może także współćwiczący. Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. bezpieczna i czysta. np. W rzutach . Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów. żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących.przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. woreczki z piaskiem. Ściany powinny być gładkie. Podłoga powinna być gładka. Inne przyrządy to kraty. 2. ale także przez osoby np. bez pomagania.

wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. a nie ciągnąć po podłodze).brutalna gra i ryzykanctwo. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. właściwe mianownictwo ćwiczeń. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji. przy przenoszeniu materacy. w miejscu widocznym. . zaangażowany emocjonalnie w swą prace. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1.brak znajomości samoochrony .złe przygotowanie do zajęć obiektu.brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu . a nawet śmiercią. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę. przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji. . a ćwiczy pod presją nauczyciela. trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem. dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności. należy dobrze sprawdzić teren. . Wypadki wynikające z osobowości ucznia. należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej . w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. złe samopoczucie. by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. właściwe.trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących. omówić ćwiczenia . nauczyć dzieci ich używania (np. ból.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. . doskonalenie techniki odbijania piłki. trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów). powinien być także stanowczy. wypoczynkiem i odżywianiem). zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci). sprzętu i przyborów.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów. Ad 1: . szkieł lub dołków. wychodzenia z zajęć. Lekcja jest procesem pedagogicznym. taki napis powinien być na ścianie basenu. solidny. przeżycia osobiste. to oprócz stosownego regulaminu.).zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. Ad 2: . drżenie mięśni itp. 2. sprawny i zdrowy. przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami.brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna. .odpowiednich regulaminów. na jedną lekcję . lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). serdeczny. nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów. . czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. właściwa dyscyplina na lekcji. kłopoty osobiste. gdy basen jest płytki. łatwo o wypadek. opanowany. asekurację.brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. dobra organizacja lekcji.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). czy nie ma korzeni.kolumny ćwiczebne ustawić tak.brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń.brak dyscypliny. napisany dużymi literami.na kilka lekcji osnowę lekcyjną. . placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. salach gimnastycznych. . . przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania.przeżycia osobiste ucznia.konspekt lekcyjny. W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń. nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami.należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. . Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. .uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. boiskach. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów. np. umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących.brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela. utworzyć właściwy podział na grupy. np. . wymagający. należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów.na trawie. energiczny. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. z plastiku. nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. . w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . główna i końcowa. trzeba przenosić je. .pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . torach przeszkód. Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. wyrozumiały. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących. poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. wywieszenie na obiektach sportowych.umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. basenach .prawidłowość ich wykonania. unosząc.dopilnować. . 18 .

Ćwiczenia lecznicze. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. . Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii. pedagogika. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. ale o charakterze leczniczym. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). . Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. . Zarówno w kulturze fizycznej. Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych. fizjologia. jak: anatomia. kula. w grze ruchowej. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. nauczyciel musi sprawdzić.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju. które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis . ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. ale i psychiczny chorego. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów.omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji.środkiem działania jest również ruch.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje. należy sprawdzić przydatność tej trasy. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . thempia . ma działanie profilaktyczne. czy dołki lub skarpy. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela.do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza. zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku. psychologia.ruch. a szczególnie kinezytera-pią. a szczególnie dzieci. określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). . przygotowaną technicznie. jego odpowiedzialności i życzliwości.i skoków w terenie. nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. socjologia i nauki wychowania fizycznego.leczenie). Dega). rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. Bez względu na to. np. gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. Takie nauki. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny. linia rzutów zabezpieczona. przyborów. np. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". przybory. jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. W drugim przypadku. Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi. znającą przepisy. muszą być właściwe. Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. którzy ją uprawiają. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. całego sprzętu.przestrzeganie zasady. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. odpowiednio dobrane. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. jest bardzo trudny. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: . ubiorów i butów. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego.

emocjonujące. sport. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa. cukrzyca i inne). doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych. 2) sport. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny. wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. 23 . przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. zasada uczciwości („fair play"). sport. Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw. Wychowanie fizyczne. Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej.współdziałanie w wysiłkach sportowych. nowe idee). postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka. zatrute środowisko naturalne). posługując się wieloma środkami. należy stale utrzymywać aktywność ruchową. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. i to przede wszystkim.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. 2) adaptacyjną .przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. żeby stanowiły one dostateczne bodźce. do leczenia tańcem i sportem. otyłość. chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne. co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. walki sportowej. W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. c) kształtuje postawy społeczno-moralne . które są dla nich atrakcyjne. pływalnie).pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. ale sięga do zabaw i gier ruchowych. postawy etyczne i społeczne. turystyką" (A.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. np. Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych. w lekkoatletyce. Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. gry i zabawy ruchowe. e) współdziała z wychowaniem estetycznym . a także rozwija intelekt. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca. ale i korzystne leczniczo.konieczność systematycznego treningu fizycznego. Należy zrozumieć wartości. takimi jak: gimnastyka. 3) rekreacja i turystyka. jego wrażliwości. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju.osobowość. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne./. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka. uznanie dla zwycięzców. Pąchalski). W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka.poznanie przepisów i taktyki gry. poszanowanie reguł gry. turystyka i rekreacja.wychowaniem i kształceniem . Fizjologowie podkreślają. aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. Służy również człowiekowi cierpiącemu. naukę o wychowaniu fizycznym. jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. ruch leczniczy). łyżwiarstwie figurowym. która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. Wychowanie fizyczne. wspaniałe. ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. . Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń.mu. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. d) rozwija intelekt .

.

a tym. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. higieny. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. inaczej sport wyczynowy. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. przy złej postawie ciała. ale z dobrowolności i aktualnej chęci. Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. ogólna atmosfera wobec spraw. np. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". ale nie za wszelką cenę. Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. sporty zimowe i letnie. W zależności od możliwości sprzętowych. polega również na rywalizacji. juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. Słowo „sport" sugeruje. narciarska itd. nie „za wszelką cenę". międzynarodowych. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. piesza itd. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. Sport. ognisko TKKF).poprawę odchylenia od normy.wyników własnych. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. W zależności od pory roku. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). związek sportowy. moralności i woli oraz cech społecznych. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. co nakazuje. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej.wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. narciarska. uczelnia. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. 25 . 24 Sport k w a l i f i k o w a n y. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. głównie przez wychowanie fizyczne. Sport inwalidzki. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. szkoła. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. krajowych. takich jak: dom rodzinny. Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. 4) korektywną . Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik.aż do rekordowych . Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. co sam sobą reprezentuje. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. klubowych. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. młodzieży i osób młodych (przedszkole. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. 3) kształtowanie charakteru.3) kompensacyjną . filmy. ma być czynnikiem rozwijającym. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. które pomnażają zdrowie człowieka. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. wzorzec osobowy najbliższych kolegów.

ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). np. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . . niewłaściwe metodycznie prowadzenie. grą w piłkę. Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. biegami. p. polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. uczono wytrzymałości na brak snu. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . ścisłej. Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. helleńska. Igrzyska Celtyckie).e. (tzw.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów.Zarówno turystyka. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne.) przedstawiające szermierzy. gry i zabawy ruchowe. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego.n.może zaprzepaścić perspektywy leczenia. p. biegi terenowe). w rzucie oszczepem. piękno postawy ciała.n. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny .n.nawet na ćwiczeniach zbiorowych. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. kajakarstwo. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. dla każdego pacjenta indywidualne . wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia.e. Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy.ćwiczenia w wodzie (pływanie. Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać. 26 . place porośnięte trawą itd. Tam też w 776 r. narciarstwo. które albo są zagrożone chorobą. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. zabawowej. Niewłaściwy ich dobór. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. 1830 r. Miały też charakter rytualny. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej. których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem).na równi z kąpielą. Stosuje się elementy sportu i rekreacji. marsze. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. 3000 r.pływaniu. sprawności fizycznej i umysłowej. Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej. nad wodą. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. co miało uczyć pogardy dla bólu. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej. albo są chore lub niepełnosprawne. p. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. Celem wychowania fizycznego było zdrowie. Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. żeglarstwo. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. turystyka kwalifikowana. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. pływaków i zapaśników. . Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich. Historia starożytna. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku). odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. związany z obrzędami religijnymi. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych.e. tory przeszkód. ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery. a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. jeździe konnej i szermierce. ćwiczenia kształtujące itd. gra w piłkę podbijaną tylko głową. wieku pacjenta. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska. Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. ćwiczenia).). bezpośredniej celowości ruchu. w budynku (sala gimnastyczna. W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. np. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu.sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych. jego stanu psychicznego. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. biwakowanie.

lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału. H. Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). byli Lingowie . G. . Wówczas w parku tym. Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. Wychowanie fizyczne. który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy. Następnie wyjeżdżali inni . rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu. Szwedka E. Kuczalsku i R.J.prekursor polskiego Oświecenia. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. potem młodzież). Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 . który istnieje do dziś. R.około tysiąca łaźni). Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. W Skandynawii. Także w Rzymie odbywały się igrzyska. głównie przy korygowaniu wad postawy. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. Jordan. Oczywiście. biegi. ale za to były bardziej widowiskowe. Ling syn (1820-1886). Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. J. którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. Sikorski i K. H. w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała). a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. Jordan uzyskał od władz miejskich. Teren H. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. przede wszystkim w Szwecji. obok innych przedmiotów. Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. Gebetne-równa.wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. nie obciążające ich uwagi. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda".e. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. Szkoła H. W.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. Jest jednak faktem. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia. J. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. H. jak: trapez. w Collegium Nobilium wprowadził. a J.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. Zalecała. były to bardzo ogólne próby. Kozłowska z Warszawy. nazwany później jego imieniem. Gerrnanówna.asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. uprawiano zabawy i gry mchowe. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907).przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. takich jak: marsze. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. jak i chorych. Komensky . Gutsa Muthsa i A. Spiessa. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. nieprecyzyjne. zręczności i urody ciała ludzkiego.P. na gruncie świadomości /. W 1888 r. . W 1740 r. W okresie Odrodzenia humaniści.działacz ruchu religijno-społecznego. drążek. Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli. założył park. zaistniała. Dowodził on. Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. wspinania. Twórcami tego systemu. Wyrzykowski ze Lwowa. Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. również wychowanie fizyczne. n. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). określane wcześniej terminem „gimnastyka". pedagog i reformator szkolnictwa. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . Ling ojciec (17761839) i H. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. poręcze. M. . potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. a potem także gry sportowe. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. Konarski (1700-1773) . składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. Zasługą systemu szwedzkiego było: . Miały one charakter mniej sportowy niż greckie. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. A. ogródki jordanowskie. do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. W Warszawie od 1906 r. Galen.

W XX w. Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej. ale także psychicznej i społecznej. Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego. nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF).. Bobath wprowadziła metodę. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw. K. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych. W 1939 r. Specjalistów . Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser. Fizykoterapeutka B. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. w Krakowie . W 1922 r. oraz we Lwowie. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. pozycji czworaczej i w czołganiu. ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą.o chorobach wenerycznych. w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. czego wynikiem było powstanie tzw.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu. rehabilitacja ruchowa. Linga. jak: gimnastyka lecznicza.od 1945 r. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby .również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . .nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. Prof. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje.kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. a ośrodek lwowski . Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. określany różnymi terminami. kinezyterapia. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich.wybitny lekarz i humanista .szkołę warszawską.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. W 1805 r. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. trening oporowy. Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych. przyniosły mu światową sławę. Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. biorącej swój początek od Hilarego Schramma. Instytut kształcił specjalistów dla wojska. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. jeden z twórców polskiej ortopedii. warszawski i poznański. leczenie usprawniające. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. twórca szkoły lekarskiej.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. później również ortopedii. W 1928 r. Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H. warszawskiego zaś . w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. Adam Gruca . Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników. Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. 31 . Oba ośrodki. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. w Poznaniu od 1840 r. Szwed G. gdzie istniała słynna szkoła chirurgii. Polskiej Szkoły Rehabilitacji. w Stanach Zjednoczonych E. . cieżarkowo-bloczkowych. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia. Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. zainteresowano się higieną. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego.był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. następuje dalszy rozwój rehabilitacji. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera)..Władysław Osmólski. za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. Eleonora Rajcher w 1932 r. Sebastian Petrycy z Pilzna . W Warszawie . Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. tzw. Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. Już sławny Grek Hipokrates.

Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach). Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne.Od 1945 r. W 1960 r. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. podobną katedrę utworzono w Warszawie. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. maź stawowa. tworzą się wargi. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. Tomaszewska. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. ruchliwo33 . pod kierunkiem Mariana Weissa . W 1961 r. Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. obecnie jest nim prof. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. którego pierwszym przewodniczącym został prof. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. krótkie (kręgi. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. dr hab. które łączą mięsień z kością. Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. Każda kość ma inną wielkość i kształt. dr hab. a potem prof. który w 1963 r. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. Wiktor Dega. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). płaskie (kości sklepienia czaszki. w której znajduje się tzw. że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. kolec lub krętarz. tzw. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. Milanowska. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. Weiss. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. która jest gładka i elastyczna. K. której pierwszym kierownikiem była doc. Kazimiera Milanowska. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. dr M. łopatka). med. Wiktor Dega. Kiwerski. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. J. Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). W 1967 r. grzebienie. specjalista chirurgii ortopedycznej. Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. dr J. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). dr hab. drobne kości nadgarstka i stopy). a jej kierownikiem był prof. tworząc powierzchnie stawowe. W 1960 r. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. które tak przylegają do siebie. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. który mierzy się w stopniach kątowych.

ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. strzałk. stawy ramienny i biodrowy. zakresy ruchów). 2) czołową albo boczną . ramienny zgięciefpł. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. b. rotacja wewn.dzieli ciało na stronę prawą i lewą. tworzą dwie kości połączone stawowo. np. 2) strzałkowa . Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. w której ruch się odbywa.ścią pary kinematycznej. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. 20° udo goleń zginacze st. st. 60-90° st. 34 35 .) 45° rotacja zewn. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny. tzn.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l . Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo). Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup.oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3. stawy łokciowy i kolanowy.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. 3) poprzeczną albo horyzontalną . horyzont. 45° rotacja wewn.dzieli ciało na część przednią i tylną. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. ruch w płaszczyźnie czołowej. biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. Dwa stopnie swobody mają np. łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn. Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. międzypaliczkowe. . 3) pionowa . 3a. skokowy . horyzont) 130° wyprost (pł. ruch w płaszczyźnie strzałkowej.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża.dzieli ciało na część górną i dolną. skręt do wewn. Parę kinematyczną. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. strzalk) 180° wyprosi (pł. -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć.oś ta przechodzi od przodu do tyłu. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć.zgięcie podeszwowe 50° ] . M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe.

gdy mięsień zmienia swoją długość. Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. gdy mięsień się wydłuża. to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. angażuje zawsze jedną. która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne). funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie. pływanie itp. Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. 2. nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i .zmiana długości i napięcia. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie. w obrębie kończyn). Praca mięsni szkieletowych powoduje.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć. Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. . Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. i b e z w z g l ę d n e .wydłużenie mięśnia. pierzasto. które łącząc się tworzy mięsień. 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym. 2) statyczną (zwis na drabinkach.). jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). rr_iL_j(=[> .równolegle. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. gdy mięśnie agonistyczne pracują. j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej. np. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. 2) ustalającą.różny kształt. Skurcz i z o m e t r y c z n y . Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw.skrócenie mięśnia. Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. gdy mięsień się skraca. np. napięcie nie. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np. . 3. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa). które ustalają staw. gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie . Skurcz i z o t o n i c z n y . cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. Długość mięśnia ulega zmianie. technika sportowa). W czasie.wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. równoważy działanie sił przeciwstawnych.występuje wówczas.przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie. UMc pędy ęinie) . W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności.stałe u wszystkich ludzi. w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. Praca statyczna. Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. czyli nabyte (np. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . wykonując ruch. Mięśnie. Praca dynamiczna. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem).występuje wówczas. 2) pracę koncentryczną. 4) ustalające. 2) antagonistyczne. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. gdy mięsień zachowuje stałą długość. Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi. jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). 3) synergistyczne. którego wynikiem może być: . 4. Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego. Jest to rodzaj pracy mięśni. zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych. podpór leżąc przodem itp. skracając się lub wydłużając. które współpracują /. Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. rzuty.). gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). .

tzn. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny . wchodzenie po schodach. zginacz koncentrycznie. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. Fidelus i inni autorzy. Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli.przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. 38 . Sprawiają one. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . np. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny .są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. która pojawia się wtedy. Jak podaje K. Nerwy. taką jak np. np. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie. System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. płynnie czy z zatrzymywaniem. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa.3) wzmacniającą. ale również tempo r u c h u . Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia. nerwy wzrokowe czy słuchowe. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. bicie serca. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). Inne. Niektóre.przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. siłą ciężkości. tworzącego wiązki nerwów. Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. które odchodzą od rdzenia kręgowego. jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. jak ma być wykonywany ruch: wolno. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. takimi jak np. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. są informacjami typu „podnieś rękę do góry". szybko. Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. połączone są bezpośrednio z mózgiem. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. jak np. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). nazywane są nerwami rdzeniowymi.

Skład. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. słowem. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. nowatorską. Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. które tkwią w człowieku. fizyka. trwałość. wielkości siły użytej przy rzucie itp.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa.). W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. pedagogika. brzmi (Demel.). Warszawa. Główne zdolności motoryczne to: l) siła. środowiskowe. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". Dziś przeważa pogląd. że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np.człowiek.Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). ruchowym. W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie". źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. dominującym podłożem biologicznym. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . silne i delikatne itd. Można mieć np. o czym pisał już w 1964 r. prof Z. Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. nie znanych form ruchu. . Związane jest to z różnymi koncepcjami. koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). krótkie i długie. to wszystko. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie. stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. jak zaangażowania pewnych możliwości. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. szybkość. Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu.inaczej sferę ruchowej aktywności. motywacji itd. odległości skoku w dał. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". Tradycyjna definicja motoryczności. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. Gdy się nie ćwiczy. warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych".: „kinezjologia" i „antropokinetyka". Gilewicz. Uważa się. W Polsce pierwszą. chemia.in. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. ujawniają się w trakcie treningu. „zdolności". żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców. które posiada ćwiczący. ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. bardzo silne mięśnie. 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka . Określając motoryczność człowieka. dokładność. umieć. Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. że są to właściwości wrodzone. i odwrotnie. ekonomia wysiłku. Edwarda Mleczko. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. szybkie i powolne. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. Kraków 1996). Wartości osobnicze.„antropomotoryki" . psychologia. ukształtowanym przez czynniki genetyczne. których „skarbcem" jest on sam . chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych).

40 41 .

Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. 3) szybkość. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". a siłę 42 Ryć. charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. np. Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. 4) gibkość. zwiększa swą siłę skurczu. Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. w czasie zawodów. 43 . 6. Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. 3) długości mięśnia.Konstancin. gdy wykonywany jest zamach. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. prostowniki.. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. działające na poszczególne odcinki ciała. od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. odwodziciełe itd. Ad 4.2) wytrzymałość. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. 5) zwinność. Ryć. Ad 3. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. np. 5. ale nie w sposób izolowany. Ad l. które w danym ruchu są pobudzone do działania. Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy. Ad 2. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych.

W ćwiczeniach z małym obciążeniem. Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia.zwiększenie ciężaru i oporu. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. jaki sobie stawiamy. Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. Szpital „STOCER" .z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. . Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała. a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii.zwiększenie liczby serii (2-5). . Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). Trening obwodowy. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. 3. stosuje się najczęściej piłki lekarskie. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. 7. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu". dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. dla zawodnika. zwłaszcza u młodzieży. Metody treningu siły 1. 44 Ryć. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu. piłki lekarskie. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. Jako opór można zastosować hantle. Ogólnie zakłada się. odbywających się z dużym obciążeniem. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). . które trzeba rozwijać. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). 2. skoki. Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie. 45 . 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: . takie jak: rzuty. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem.skracanie czasu między seriami. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość).zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników. hantle. Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. ale wykonywanych szybko. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. wspinania.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. większych możliwości siłowych. przerw wypoczynkowych.Konslancin. Wykonuje się je: w tempie wolnym . przysiady itd. Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie. np. ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. ale stosuje się mniejsze opory. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. jako rozgrzewka). Tempo ruchu jest szybkie. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. Mogą to również być ćwiczenia. Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. Następnie prowadzący musi się zorientować. be/. Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. Wybrać 8-12 ćwiczeń.określają w N (niutonach). Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. ale maksymalnych obciążeń. Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. sztangę czy opór własny ćwiczącego.

by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. który się odbywa w sposób ciągły. np. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. Szybkość zawodnika wykształca się. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. Czas wysiłku l . Przerwy raczej o charakterze biernym.5-2 minuty. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. 46 Metoda ciągła. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. jak: gibkości. Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane.metoda powtórzeniowa + przerywana. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. minuty) i jednostkach pracy (kGm). że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości. które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: . każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. oddychania. procesy termoregulacji ustroju. angażującej liczne grupy mięśniowe. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. . czas wysiłku 20-25 sekund. od koordynacji nerwowo-mięśniowej. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. Im ten czas jest krótszy. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. siły dynamicznej. Metoda interwałowa. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. intensywność i rodzaj wysiłku. Są różne klasyfikacje wytrzymałości.). Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. Czas reakcji jest to czas. czas reakcji i częstotliwość ruchów. Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie. nie ma przerw na odpoczynek. W praktyce. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. stopnia opanowania techniki ruchu. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. . ale najbardziej układów krążenia. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi.metoda startowa.Są różne formy treningu obwodowego. Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. oddychania i ruchowego. Podczas wysiłku. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. Czas odpoczynku 8-10 minut.metoda interwałowa. Intensywność maksymalna. . tym większa jest wytrzymałość. Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. koncentracji ćwiczącego. Metoda startowa. jak: prędkość ruchu. Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną. Metoda powtórzeniowa. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. mięśniowego). dobór metod pracy Ud. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów .metoda ciągła.w zależności od możliwości zawodnika. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. Należy dodać. Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka.

Rozróżnia się równowagę statyczną . „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. Często . szybkość i wytrzymałość). a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe.z dalekiej odległości i spod kosza. takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. gibkości ruchu w stawach. R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i .powtórzeniowa. Rozluźnienie mięśni. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. pływaka. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. wpływamy również na inne. „Czucie równowagi ". które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej. wytrzymałości. Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe. Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość.w ruchu. szermierka. np. np. Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". slalom narciarski. Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. zwinności. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. narciarza). za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą . szybkości. że kształcąc jedną zdolność motoryczna. Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. Jedni uważają.ale nie zawsze .szybkość boksera. . Sprawna fi49 . np. należy podkreślić.te stany napięcia łączą się ze sobą. Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. ale również od szybkości procesów nerwowych. może te/ być ogólny . a także motywacji wykonującego dany ruch. wykraczających poza normy fizjologiczne. Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. „Czucie p r z e s t r z e n i " . W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych. gry sportowe).w miejscu . Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi. W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. które wykonują dany ruch.w ćwiczeniach ogólnokształtujących. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości. Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. którą określa się np. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. ruchy szybkościowe). Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. źródło energii procesów psychicznych). Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. rzut do kosza . obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego . dżudo.przy wykonywaniu stania na rękach. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni). Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych. Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów.i równowagę dynamiczną . Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość. Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym. by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych.

Podtrzymywane pod pachy podskakuje.5 11. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. opierając się na rękach i kolanach. 7. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10.5 10. Staje podciągane za obie ręce 22.5 9. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1.5 7. zginając i wyprostowując kolana 18. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16.chwytając się podporjr 20. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia.zyc/nie jest osoba.5 12. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej.5 7. chwytając się podpory 25. Stoi z oparciem bez pomocy 24. 34. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. oddychania i termoregulacji. 33. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26. (barierki) Stojąc z oparciem.5 9 9 9 9 9. unosząc głowę na wysokość ok.5 11. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4. 31. opierając się na rękach. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19.5 Lp. trzymając się dwóch palców badającego 14. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 . plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15. 30. 15 cm w ciągu l minuty 5. Stąpa bokiem. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze . Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21. 10 cm w ciągu l minuty 2. Siada samo przy lekkim podciąganiu. odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych. Obraca się z pleców na brzuch 12. Siada samodzielnie bez oparcia 23. Siada samodzielnie.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17.5 11 11. 32. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach.5 8 8 8 8. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. Aby określić ogólną sprawność fizyczną. jak krążenia. Staje samodzielnie. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. 29. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. Obraca się z brzucha na plecy 9. Siedzi samo. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża.5 8.5 7 7.

Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów). Rzut piłeczką palantową (odległość). Skok w dal z miejsca (próba mocy). Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły). 51 .2.3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. Próby 1. 3. Bieg na 20 m (szybkość). 3. Bieg wahadłowy (próba zwinności). 4. Trzy testy (1. 1964). a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania). Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe. Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. 2. 2. Obejmują one następujące sprawdziany: 1.Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. Skok w dal z rozbiegu (długość).

4. Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. W 1963 r. Ważne było dokładne wykonanie próby.powyżej 90 53 52 . aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia.skok wzwyż. dziewczynki przez V2 minuty). Mydlarskiego. ale należy je interpretować indywidualnie. wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku. przez J. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny.poniżej 60 uderzeń na minutę. Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1.5-18. . Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: .5-9 lat.5-18. skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. Test J. . Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi.5-18. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: .bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). częściowo wzorując się na teście J. Test L. . Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania. Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. 5. Trześniowski. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą).ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. prawidłowego funkcjonowania organizmu.5 lat. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. 3.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. Denisiuka składa się z następujących prób: . Pomiarem szybkości był bieg na 60 m. . tętno szybkie . chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca.ocena szybkości: bieg na 60 m.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy.bieg na 60 m z niskiego startu. . . Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym.skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. że wyniki tych prób są zależne od wieku. . a nie wynik sportowy. Test Ziihory (tab.bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10. W klasach niższych wykonuje się następujące próby: . ustalił inny miernik sprawności fizycznej. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu. dobrej pracy płuc. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. 6. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg).W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. . . serca i mięśni.ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały.rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż. liczba oddechów na minutę. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z.5 lat. Denisiuka Test L. Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż. pomiarem siły był rzut piłeczką. ospałość lub radość życia i energia itp.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie. Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej.5 lat.ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem).suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką. . pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. R. ciśnienia. . Rzuty wykonywano z miejsca. Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . 2. Mydlarskiego.

120 kroków na minutę. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. K powolny skłon tułowia w M przód. Gdy pomiar wyniesie np. dobry Jak poprzednio. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. nożyce poprzeczne. nogi proste.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. ramiona wyprostowane. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. uniesione nad podłoże. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. więcej niż 6 i pół stopy. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. Nogi proste. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca.

spokojnie. 60-90 .w leżeniu na plecach. korzystanie z różnych środków komunikacji).wynik dość dobry. świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała. £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f. jest to wynik zadowalający. jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego. a nadmiar dwutlenku węgla. Następnie powoli wstać. następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód.testy uciążliwości pracy. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry. Szybkie tętno. Istnieją różne próby czynnościowe. w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych. przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty.X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę.w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech. 25-50% .wynik dobry. Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego. ubieranie się).dobrym. 3. Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Próba z zatrzymaniem oddechu . Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. ponownie przez l minutę mierzyć tętno. Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym.test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. . Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach. Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i . szybkim i płytkim oddychaniem . a nawet o schorzeniu serca). . higiena osobista. co przejawia się . 100-120 uderzeń na minutę. 5075% .zadyszką". Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu).^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —. 30-60 . nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. 3) wchodzenie na określoną wysokość. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego. —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy . U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa.testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych).zadowalającym. u dziecka 20-23). Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno. Próba ortostatyczna . Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego.. poniżej 30 wynik zły. Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze.testy lokomocyjne (chód. . Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. . nawet około 40 na minutę. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa). Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie. 2) bieg na bieżni ruchomej.40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. 2.»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u .

punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka. 3. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty. 8. boks. Test ten polega na pomiarze długości odcinka.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5. biegi średnie i długie. 2.cu każdego cyklu treningowego. skoki. zespołowe gry sportowe.5 5-11 5. chód sportowy. Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka. dżudo. skoki do wody). rzuty. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 . jazda figurowa na łyżwach. biegi narciarskie. kolarstwo.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut.5 4-11 6. 4. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. narciarstwo alpejskie). akrobatyka. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+. 0. 58 . Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. zapasy. Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. podnoszenie ciężarów). Dyscypliny zwinnościowe .0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj.

Średnica koła wynosi 4-5 m. Zawodnicy poru59 .Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. V2 boiska do siatkówki. każdy zapamiętuje swój numer. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Organizacja i przebieg wyścigu.

boisko do siatkówki. Grę powtarza się 2-4 razy. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. który go goni. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. Skoki można wykonywać na jednej nodze. Uwagi metodyczne. Organizacja i przebieg wyścigu. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. Zawodnikom nie wolno siadać. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. tworząc tunel. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. Tego przepisu przestrzegają sędziowie. Obaj biegną między chorągiewkami. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. 4-6 chorągiewek stojących. wykonują podpór leżąc przodem. Je/eli „berek" dogoni uciekającego. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. Wygrywa drużyna.ycję w przysiadzie podpartym. Są oni „żabkowymi berkami". Boisko nie powinno być zbyt małe. Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników.5 m. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć. Zawodnicy z obu drużyn. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. Organizacja i przebieg -zabawy. Wygrywa ten. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. leżąc przodem. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. Bok każdego małego kwadratu. zawodnik. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca. który rozpoczynał grę. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". jeszcze raz powtarza podanie piłki. na dwóch nogach.na pierwszej uciekający. Organizacja i przebieg zabawy. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. boisko do siatkówki. Po zmianie ról sumuje się punkty. Wygrywa drużyna. szają się skokami na czworakach. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. Wygrywa zawodnik. ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". zabawa znana i lubiana przez dzieci. należy wprowadzić przepis. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. Wygrywa drużyna. a prowadzący wywołuje dowolne numery. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. Organizacja i przebieg wyścigu. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. który zostanie złapany jako ostatni. W przypadku. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . wykonywanie skoków bez przerwy. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". stoper. zdobywa dla drużyny l pkt. drugiej uciekają. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji. Wszyscy przyjmują po/.„klasy". Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. który uzyska najlepszy c/as. w /ależno-ści od grupy zawodników. Uwagi metodyczne. Gra trwa 1-3 minuty. który ją podawał. Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. między chorągiewkami 2-3 m. Uwagi metodyczne. dwóch sędziów. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty .szają się po obwodzie koła. zdobywa dla drużyny l pkt. Kto szybciej powróci na obwód. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. oprócz pierwszych z piłkami. Klasy. oznaczeni wywołanym numerem. Uwagi metodyczne. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. wynosi 0. Utrudnienie. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. pierwsi mają piłki lekarskie. z nogi na nogę. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec.

.

Wygrywa drużyna. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. Wyścig z dwoma ławkami. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. przechodzą na drugą stronę ławki. 2) sport gimnastyczny. czy też złożone ćwiczenia ramion. rzuty. i przenoszą tę. stawiają na podłożu itd. które prowadzą ustalonym sposobem. Uwagi metodyczne. Odległość do linii mety 4-6 m. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. jak np. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. Utrudnienie. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. ale również psychikę i charakter. przy ławce nie powinno być ciasno. przenoszą drugą. na której uprzednio stali. wyrozumowanymi. Uczestnicy. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. po 6-8 zawodników. Zawodnicy stojąc na jednej. stają na tej. Wyścig powtarza się 2-4 razy. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. 6.jego postawę i ruchy. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. którą przenieśli. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów. który obowiązuje do chwili obecnej. Uciekający oraz „berek" mają piłki. Organizacja i przebieg wyścigu. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. Zawodnicy ustawieni są rzędami. która szybciej postaci ławkę za linią mety. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . uniki. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. np. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. i tak na przemian. boisko do siatkówki.Uwagi metodyczne. 4) gimnastyka lecznicza. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. Utrudnienie. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. nie używanymi w życiu. Wyścig powtarza się 2-6 razy. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. Start może odbywać się z różnych pozycji. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami.

Ponadto znajduje za63 . Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach.i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego.

W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń . lekkość. W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa). piłkami.2 0. Ćwiczenia powinny być wykonywane /. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej.5 l wartość całego elementu . na drątku.kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki. do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych. błędy dzieli się na: małe. które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat). Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. Gimnastyka artystyczna.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/. które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności. Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: .yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 .zwiększenie wydajności pracy. Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu.poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/. Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje. muzyką.).od form zabawowych do ścisłych. 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet). Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to. Ruchy muszą być harmonijne. w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne. Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. ćwiczenia na równoważni. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń. salta ze śrubą itp. na poręczach o równych żerdziach. Gimnastyka w zakładach pracy. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. . średnie.klasa II. pełne wdzięku. Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. a także w różnych dyscyplinach sportowych. W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą. . W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. Ćwiczenia w zakładach pracy są c/. salto z prostym krzyżem. obręczą. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne. .harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. W zależności od tego. piramidy wieloosobowe .dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych. wychwyty. wyraziste i zgodne z muzyką. np. .np. duże i błędy niewykonania. Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu.klasa III. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy.zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy.ących. zamach. dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne. Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: .4-0. . 5) dla dorosłych. 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat). swoboda itp. wrażenie za całość ćwiczenia. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw. pracy i zdrowia.i ćwiczenia dynamiczne .1-0. . Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną. . .klasa I. Gimnastyka akrobatyczna. 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat). gimnastyka geriatryczna). Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność. Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia. rytm.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. maczugą itd.kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe.ćwiczenia w ruchu: przerzuty. Gimnastyka sportowa. 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn).

zabawy. ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. podskoki. rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. 4) ćwiczenia tułowia i szyi. układ dnia pracy. gdyż przestaje być mięśniem czynnym. gry. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. .pozycja ciała przy pracy. Rodzaje urazów to: stłuczenia. W następstwie urazu . przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu.stopień napięcia psychicznego. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem. jak i wiele innych. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. 5) ćwiczenia ożywiające. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia.tempo pracy. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. oświetlenie miejsca pracy. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. stopień zanieczyszczenia powietrza. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne. jeśli trwa długo.ośrodkowy i obwodowy. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. skręcenia. . Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie. Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. może być nieodwracalny. również znajomości kinezyterapii. internistycznych itd. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. hantle. W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych.hałas. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy . rozerwania itd. Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np.ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy.nagłego zadziałania siły . nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). np. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń. charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. neurologicznych. Od początku postępowania 67 . Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. m. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. pracującym. .być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie. bieg i elementy tańca. W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor.in. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia). Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka. wibracje. np.jednostajność pracy. To wskazanie. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem). reumatologicznych. . 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. w chorobach urazowo-ortopedycznych. Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. po chorobie Heinego-Medina. Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. czas zajęć 57 minut. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. najczęściej gipsowe). np. . złamania. zwichnięcia. Stan bezczynności mięśnia. druga przerwa w II połowie dnia pracy).

Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. jak i późniejszym (np. Kończy68 ny położone na podłożu. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. ogólnoustrojowym i psychicznym.kardiologiem. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. mięśniowy. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. neurologia. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. gościec przewlekły postępujący. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. choroby zwyrodnieniowe stawów. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. zwyrodnienia kostno-stawowe. zarówno w życiu płodowym. Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. szpital. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). Od leżenia. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy. W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. przychodnia.kształtujący. pracę. Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. następstwa urazów itd. możliwości życiowe.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. . Rodzaj ćwiczeń . jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach). gościec tkanek miękkich. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. tempo wolne. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające. poprzez siady do słania. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia.). W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. również przed tego rodzaju operacjami. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. tzn. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. o charakterze dynamicznym. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. stany zapalne. z nietrzymaniem moczu i kału. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. ćwiczą tylko dłonie i stopy. chirurgia itd. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. wady postawy. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. jeśli jest to możliwe. W chorobach narządu ruchu. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń.

.

Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. 3. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko. jakim jest ruch. Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. kończyn dolnych i górnych). fizjologicznego. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. wyczynowego stosuje się m. wiosłowanie. psychologicznego i metodycznego. gibkościowe. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. skoki. systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. Autorzy „Atlasu ćwiczeń". przemianę materii itd. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. fizjologiczne itd. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne.zdrowego czy chorego. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. w podporach i w ruchach lokomocji. bieg. z partnerem. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. Mazurka. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. w leżeniu. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. Jeżeli wysiłek jest za duży. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. to nie tylko męczy fizycznie.in. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. 2. rozwój ćwiczących. niewydolny układ oddechowy). logicznie skonstruowane i zrozumiałe. Istnieją ruchy.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. na zewnątrz budynku . Dla celów treningu sportowego. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. w którym jest przedstawiona ta systematyka. wytrzymałościowe itd. ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. np. również do tych. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. z przyborem. uspokajające. w klęku. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. które powtarzają się wielokrotnie. naprzemiennej. na sali gimnastycznej. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. dużej. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. w siadzie. które związane są z życiem codziennym. gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. układ nerwowy. pływanie itd. Zarówno ćwiczenia miejscowe. które można zmodyfikować. wyścigi itd. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym.w terenie). takie jak: chód. Zawsze jednak powinny uwzględniać. Terminologia. Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. Są to ruchy c y k l i c z n e . Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające.

chwyty^ 5.pw. nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego. Mazurka. Skoki 7. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". zwinnościowo-akrobat. Powtórzenie ćwiczenia. 72 1. 3 .prawa N .lewa NN NL . cech fizycznych i motorycznych. równoważnia.ręce pw. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). 4.stojąca. . 1 .tempo.).: pw. RR w bok. jego odtworzenie praktyczne. . z tańce) naturalnymi 3. Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3. 5. Ćwiczenia porządkowe 1. PR w bok. Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego. w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . Kształcenie słuchu i fiz. jak i do korzystania z tej literatury. Ćwiczenia równoważne 2. wymach.przenoś PR w gór?. rzut. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1.pozycja wyjściowa . położenie ciała w przestrzeni 2. Wyrażanie rytmu i czucia 3. 4 . Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym. ćwicz. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1. Rzuty. Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną.stojąca. bardziej utrudnione czy ułatwione. 6. LR w górę. 2 . 2.R w gore). 6 . zabawy i przez dobór ćw.nogi R R L . Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2. RR w bok.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . 1 .leczniczego.RR w przód. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy. 9. kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą. Organizacja zajęć 2.rozliczenie ćwiczenia (szybko. w bok itd. klęk. to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z".ręka lewa R .pozycja końcowa ćwic/enia. Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1.ręka . z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu). i motorycznych psychiki (gry. Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. . . W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów. l. pk. Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. drążek itd. Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia.pozycja wyjściowa (stojąca. 3 . kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: .kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia. 73 . Korekcja postawy 4.wyprosi T. tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos. 3. siedząca. Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki. Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. Harmonijny rozwój ciała. skłon głowy). Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. siad itd. 2 . Kształtowanie pra1. Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens. wolno. Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. .). . Zwisy i podpory 3.noga lewa R . . piłka lekarska.RR na kark. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. np. PR w bok. 2. Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. wymach nogi. Czołgania 6. 4. W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ. Droga ruchu powinna być podawana wtedy. 5 . . Ustawienie do ćwiczeń 3. (stojąca.-|. RR przodem w bok.skłon T z przenosem RR w tył.przysiad podparty. Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze.). 4 . (RR w bok). Gry i zabawy 2.pw. skłon T z przenosern RR w bok itd. np.RR dołem w bok.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1.podskok obunóż i klaśniede nad glmv. . np. ale dokładny. Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. Elementy taneczno-ruchowe 3. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. np.kolejność wykonania ruchów (wznos ręki.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy. Podział ze względu Zadania 1. w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny). (przez taktykę gry kształcenie siły woli. Biegi.noga L .

marsza itp. stanie jest określeniem bardziej obiegowym. hantle.leżenie. woreczki. . w kinezyterapii. pw.rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów. Najlepiej.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. Zarówno pozycję wyjściową. początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. Mogą być rozliczane w takt walca. Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. poprawianie ruchu itd. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń). Całość układu ocenia się do 10 punktów. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego.stanie. określenie pw. słowne objaśnienia. Każda lekcja wychowania fizycznego.). rekreacyjnych. U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. odliczenie. zarówno dla dzieci. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów. . 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. 3) rozwijają uwagę. Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. ładne i dobrane do melodii. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. stojąca . Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam.) do ćwiczeń. jak i osób dorosłych. na jakie pozwala stan ich narządów ruchu. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu. Ćwiczenia kształtujące. Treść układu . zarówno dla zdrowych. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . od której rozpoczyna się ćwiczenie następne.zasób ćwiczeń. które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. np. stojąca . . Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. pamięć i wyobraźnię. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji. Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia.miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną. Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego.można opracować tylko wówczas. ale systematycznie. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę. III. Określenie pw. tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. odliczanie. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce. boisko czy teren. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. . stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. np. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. I tak np. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia.ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji. z których układ ma się składać . ławeczki itd. jak i chorych. w piśmiennictwie popularnonaukowym. II. leżąca . Ćwiczenia uzupełniające. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej. 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego.).jest określeniem fachowym. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. który należy utrzymać nieruchomo.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego.zbiórkę. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. nieszkodliwe dla nikogo. pw. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. IV. musi być celowa.

rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .

Ręka wskazuje miejsce zbiórki. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach. szereg.zbiórka.w szeregu . np. a nie niedbała (np. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących.j na komendę „spocznij". nieprzewidziany. koło. Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: . to w postawie stojącej. gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji.ującym zespół do ćwiczeń. w siadzie skrzyżnym.równaj do prawego. Jeżeli tak. Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia). . W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych.w dwuszeregu .76 kondycyjnych). w dwuszeregu . Rodzaje zbiórki: dwuszereg. Odliczanie. Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę.za poprzednim. na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. np. może zezwolić na udział w ćwiczeniach.„czołem grupa". Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. . jeśli nie . Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej. rząd (jeden za drugim). Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. Zbiórka. w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć. czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. z rękami w kieszeniach). jeśli istnieją warunki. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit. Prowadzący musi wiedzieć. Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć.„czołem". Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki. Musi to być postawa sprężysta.ed/ic .w r/. Bardzo ważne jest. Odpowiedź grupy . Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie.do prawego i do współpartnera. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę). czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa.w kole .wyrównać obwód koła. Odliczanie. krótko i dobitnie. Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. 77 . „posiana siedząca". sposób zbiórki. na swoją odpowiedzialność. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń.to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. Następnie powitanie . . to prowadzący powinien sprawdzić. W przypadku osób zdrowych prowadzący sam. przybiera się j. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. np. Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka".

dwa kroki w prawo. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. powitanie i pożegnanie. jaka ma być forma odstępowania.do dwóch. dla dorosłych . 2) komenda ćwiczebna . wiatraczki). Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. . w tył zwrot.jedynki w miejscu. raz. na których są wiszące drabinki. aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie. raport. Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. prawą albo lewą. twarzą do siebie. trzycztery. żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia.. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny. Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni. Prowadzący . Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu. W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego".ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych).w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. daje hasło: „w tył zwrot".do dwóch. np. Ćwiczący powinni skorygować postawę. na wyprostowanych nogach.kierunek na wprost .kolejno . Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. np. drugie słowo hasło do wykonania. do trzech (w celach organizacyjnych). dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód . jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych.„do dwóch" itd. Ćwiczenia marszu na tempo.zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". korytarz. Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy .. od środka.marsz . nie ruszając się z miejsca. Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). Zwrot: w pozycji stojącej.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz.22 nieobecnych . np. gdy ćwiczący są „rozbrykani". odliczania. Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony. w czasie raportu. pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa. Treść komendy: „ćwiczący . do trzech itd. np. tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. dwójki . W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych. przechodzi na drugą stronę. W tym układzie może odbyć się zbiórka. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce. należy zaznaczyć. przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. komenda: w prawo zwrot.„kolejno" . prawy rząd dwa kroki w prawo . Raport. a grupa odpowiada: „czołem". ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch.trzy. na odległość dwóch kroków lub inaczej. W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. dwa.krótka przerwa. dwójki krok w prawo. prowadzący. „grupa . Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" .w tył zwrot". jeśli zachodzi potrzeba.10 (2 usprawiedliwionych). np. lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. W szyku zwartym. ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci . Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz. obok znaczenia dyscyplinującego.uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. np. dwa. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. Zatrzymanie: „całość stój" . Kolumny ćwiczebne. tzw. Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach. dwa itd. żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących.marsz.liczenie: raz-dwa. i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. tylko RR w bok i obracać się w koło. 78 .podobnie. trójki dwa kroki w lewo. Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy.raz. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. w lewo zwrot. Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz". Komenda III: jedynki krok w lewo.Odliczanie w czasie zbiórki . k o m e n d a : zapowiedź komendy . a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących. Na h a s ł o „odlicz": . lecz bez określenia „wiatraki". grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych .

c) pieski. Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń.siad. b) dzieci rozciągają ręce w bok. klaszczą w dłonie. Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący".dzieci biegają swobodnie. powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. Tupanie. Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce. k) ręka z jednym palcem . pieski do domu -wracają na swoje miejsca. Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane. ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. U wa ga . b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył). ręka prawa dla drugiej grupy).podskoki. U w a g a . Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość. c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). samoopanowanie i karność. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu. żeby nie potrącały się skrzydełkami".„płotek" . mówienie w rytm. na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. g) zataczanie rękami kręgu . Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu. pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. Pos uwani e się grup y w przód. 80 . aby jedno drugiemu nie przeszkadzało.dwójki (pary w dwójkach). U w a g a . szybką orientację.wracają do domów. Siad dzieci wykonują bardzo powoli. ł) znak przechodzenia . b) pada deszcz . Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca.wstać. h) ruch dłońmi w dół . w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. biegną na swoje miejsca. Wymagania.to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. e) same palce z poziomu w górę . U w a g a . która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń.koło. najlepiej według wzrostu. chwyt /. śpiewanie. kolejka).podskok. na spacer . Szereg Ustawienie pod ścianą. i) ruch dłońmi w górę .szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy. n) ruch ręką w dół . j) szybki ruch dłońmi . aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki.wskazać ruch i kierunek przechodzenia.. sukienki nie mogą się pognieść). Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki. skaczą. jakie stawia się dzieciom. żeby was deszcz nie zmoczył. ale również na znaki i ruchy. Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi. Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe. Cel ćwiczenia .siad. i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany .przesuwanie się w prawo lub w lewo. dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym. Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć.a ręce . z którego rodzi się aktywność dzieci. Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np.rząd (gęsiego. Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu. gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka. d) skinienie ręką w bok . klaskanie. Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne. W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę.dzieci „wybiegają" na czworakacłi. I) ręka / dwoma palcami . kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak.

odpowiednio dobrane. równomierny rozwój układu mięśniowego. jak szeroka ma być ta uliczka. 10. 8. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. 3. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących. np. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. płotek. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi".głównej i końcowej. szereg). H. Dwójki zwracają się do siebie . możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. 7. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. nieznaczne wymachy ramion. a ruchy powinny być umiarkowane. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego. trzy . np. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. wybiega dwójka. Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. chowanie się za jedynkami . 6. U w a g a . np. b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. 2. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1. dla „gości". potem zwrot do rzędu.formowanie rzędu i dwurzędu. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. Ocenia się. Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach. c) ćwiczenia rozluźniające. Zbiórka w dwuszeregu . Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi. Nikt przecież nie chodzi. których ruch dotyczy. c) ćwiczenia nóg. dwa. w zależności od tego. lewa noga i odwrotnie. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie). 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące.kolejno biegną następne pary. U w a ga . trzy. kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. 9. z chwytem za ręce. staje naprzeciwko prowadzącego . kroki dostawne w przód i w bok. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. 3. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio. nie spotykanymi w życiu codziennym. 5. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu.ramiona w przód 4 . Proste korowody. na skinienie dwoma palcami. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych. „gęsiego". Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach.ramiona w dół.ramiona w bok 3 . która kolejka ustawi się pierwsza. muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. b) ćwiczenia szyi. dla dorosłych w formie ścisłej itd. wykonując np.nauka równania. Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok. najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. 4. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne.ramiona w górę 2 . ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. raz.„szeroka uliczka".to samo w dwurzędzie. 82 . Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1.Rząd „Kolejka". W marszu .rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. cztery kroki w tył. Odstępy jednego ramienia. 2. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. Dla dzieci w formie zabawowej. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. zależy to od różnych uwarunkowań. ale również płaszczyzny ruchu). d) ćwiczenia tułowia. Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie. typu gimnastycznego. harmonię i estetykę ruchu. taki ruch ramion: 1 . Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. który rząd robi to najlepiej. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu.otwieram oczy. Dzieci robią dwa. na klaskanie lub liczenie. dwóch ramion. Z dwurzędu .

Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. Będą do nich należały np. W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. Dalej treść ćwiczenia: l . Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. Palce złączone. które jak gdyby „omdlewają". 2. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. Pozycje. 2 . unik przodem itd. które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. krążenie nadgarstków. Stopy lekko rozwarte. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). stojąca na jednej nodze. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. szyja wyciągnięta. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. Postawa rozkroczna . np. np. określonego pozycją wyjściową układu ciała. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. 3. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). Pozornie bardzo łatwe ruchy. np. Brzuch wciągnięty. 2) powrót do przysiadu podpartego. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. pw. będą ćwiczeniem męczącym. tzw.pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą.powrót. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. musi odbywać się z określonego położenia ciała. jakim jest ruch wznosu nóg. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. 3 . ściągnięcie brody lekko do mostka. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. np. różne ułożenia ramion. pozycji wyjściowej. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia.powrót. W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. Barki w dół.wznos prawej nogi. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim. Nogi wyprostowane. ramion i nóg. łopatki ściągnięte. ażeby spełniało swój cel. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. np. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. 4 . u małych dzieci. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. ale pięty złączone. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia. np. Pozycje izolowane. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia. Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej. W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. Postawa równoważna .b) ćwiczenia z przyborami. Każde ćwiczenie. Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. Są to takie pozycje.wznos lewej nogi. Pozycje chwiejne. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała. Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. 85 .

Klęki jednonóż w rozkroku. RR w bok. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. Należy precyzyjnie określić. Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. gdy noga przenosi się do przodu. Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. Pozycje wyjściowe stojące. a zakroczne. 5) prosty. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. Jest to po zycja ciała. prawa noga ugięta Ryć. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. ogólnokondycyjnych. Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. np. Klęk obunóź (klęk prosty). klęk obunóź rozwarty. która noga wykonuje ruch.: RR wzdłuż tułowia. w której jedna noga znajduje się w klęku. o kolanach zwartych. które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. np. rozkroczny lewa (prawa). prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). Klęk jednonóż (komenda . 11) Jest to pozycja wyjściowa.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. wyróżnia się: l. są pozycjami równoważnymi. zakroczny lewa (prawa). 2) klęczny. Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. czy obie nogi są postawione czy jedna. 11. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . druga w wykroku oparta stopą o podłoże. w zależności od treści ćwiczenia. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. Pozycje wyjściowe w klękach. Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. np. 3) ugięty. a w szczególności w zakroku i wykroku. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. 2. w przód -„. Układ ramion w klękach może być różny. 4) zgięty. We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi.przechodzi się do klęku. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. które tę pozycję utrzymują. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. W zależności od tego. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. i jak są ustawione w stosunku do ciała.klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). 10. 87 . gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu). RR w górę.

9) kroczny (szpagat). dwugłowy uda. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. siad kroczny (szpagat) siad kleczno. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. Głowa lekko odchylona w tył. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. jednocześnie Pozycja leżąca przodem.wybiórczo lub zespołowo. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. Siady na ławeczce: 1) okroczny. bardzo stabilnymi. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. pw. Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. Można tu wyeksponować ruch tułowia. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. Układy ramion mogą być różne. LR łukiem nad głową. na niej spoczywa głowa. skrzyżny). 13. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. kleczny. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. Pozycja leżąca bokiem. Jest to pozycja mniej stabilna. 12. gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). siad skrzyżny. zarówno dla toru oddychania brzusznego. np. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia. klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej. np. ugięcie nogi od strony podłoża. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). 7) klęczno-rozkroczny. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana. Pozycje leżące (ryć. kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. w których tułów jest izolowany. ugięty. Jedna ręka w górę. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. lecz poziomo. w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. Broda wsparta na grzbiecie dłoni. Ryć. półścięgnisty. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. potem w lewą stronę. Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. 2) na ławeczce. Prawa ręka stabilizuje. wykonywać drugą 89 . np. twarzą do podłoża. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym. PR na biodrze.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). Pozycje wyjściowe w siadzie. rozkroczny. 8) klęczno-zakroczny. Pozycje leżące.

pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. działa przeciwlordotycznie. Leżenie przerzutne.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża.ćwiczenia tego. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. np. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących. Podpory. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. gdyż może spowodować bezdech. Jest to dość trudna pozycja równoważna. Może dojść do niebezpiecznego upadku. Leżenie przewrotne. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. b) pozycja leżenia przerzutnego. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne .powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. Nogi powinny być złączone. .nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie. 15. Pozycje wyjściowe w podporach (ryć. |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg. aż do uniesienia bioder. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem. że ręce są ugięte w łokciach. 14. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg). w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. 90 ^^^ . Pozycja ta może być stosowana u dzieci. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. Układ może być również taki. palce stóp obciągnięte podeszwowo. czynności dnia codziennego. w zależności od skośnego położenia ciała. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw. blisko tułowia. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. ponieważ na nich. w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia. co powoduje ucisk na serce. nie należy stosować. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . dłonie na podłożu. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji. Pozycje wyjściowe w podporach. 91 .—. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. ramiona wyprostowane w łokciach. dłonie podtrzymują tułów. Płaszczyznę podparcia stanowią: . Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. 2) podpory zwieszone . młodzieży i ludzi młodych.

w górę na zewnątrz.w przód. chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. 3 Ramiona w przód w górę 4. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie).gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić. . . Może też być pozycją końcową. jest to podpór leżąc przodem. .kierunki pośrednie i główne.kierunki pośrednie położenia ramion. zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. najczęściej przez przenosy ramion. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). 16. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia. którym bokiem).3) podpory leżąc przodem .w tył. jest to podpór leżąc tyłem. które wy/. z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. pośladków i czworogłowych. Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. Ramiona w bok 3. Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . przy wyprostowanym tułowiu. dynamiczna praca mięśni rąk). Jeżeli ma być inaczej. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. Ru92 Ryć. Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. pompki . We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. a tułów jest wyprostowany.w górę. które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. Położenia ramion . 93 .nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2. Położenie ramion (ryć. 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego.w dół na zewnątrz. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2. które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie.na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych. . Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. Kierunki główne położenia ramion: . których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała. Skurcz mięśni grzbietu. co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki.kierunki główne położenia ramion. 16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . Ramiona w tył w dół 5. wznosy ramion z określonego położenia ramion. to określamy . . Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy.w dół. Popularnym ćwiczeniem są tzw. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. Ramiona w górę la. . co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy.w przód w dół. r/uty ramion. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża. to określamy sposób wykonania ćwiczenia. na przykład podpór łukiem leżąc bokiem. Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. . . Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych. Jeżeli tułów ma być załamany. brzucha i pośladkowe). Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR. Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg.w bok.w przód w górę.

opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym.z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach. w przód ugięte. S k r ę t . Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie. wymach ramion Ryć.ramiona w bok.szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu.dłonie dotykają barków palcami.ramiona w bok. łokcie odchylone w tył).ramiona skurcz . 17): . Ruchy ramion. to trzeba to określić).RR ugięte w łuk do styku palcami. w górę ugięte. powrót po tej samej drodze ruchu. . łokcie zgięte. .ramiona biodra chwyć .ruchy okrężne dłoni.na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja). .ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty. Wy p r o s i . w przód ugięte. . . .ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach. 18) W z n o s .ramiona w górę skrzyżnie. 18.ramiona w bok. . Krążenia nadgarstków . Wy mac h y .Uklady ramion (ryć. do określonego położenia. .ruch w stawach łokciowych. wewnętrzna (pronacja). .ramiona w górę (dłonie splecione). zgięcie ramion 94 95 .ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie. O p u s t . S k u r c z e . . Układy ramion. ramiona -. ramiona odchylone w tył). ręce zwrócone w przód.ruchy.łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia.ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia.ramiona w dół skrzyżnie. P r z e n o ś . ugięcie tylko od 90°: .ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku.ramiona w dół. .ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach. . głównie siłą bezwładności. .ramiona w łuk nad głową . R z u t . Ruchy ramion (ryć.tak jak w położeniu „ramiona skurcz".dłonie na biodrach kciukiem do tyłu. przodem zgięte.ramiona na biodra złóż . 17. biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć.ramiona w przód skrzyżnie. która wspomaga ruch. K r ą ż e n i a . Krążenie przedramion .

21. RL w bok . .odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. Krążenia ramion (ryć.skręty szyi i tułowia. Krążenia ramion. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. Ćwiczenia szyi (ryć. a dopiero potem w górę). zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. ' Ryć. Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. zaburzenia pracy błędnika. nadgarstkowych i palców. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy. jak i niskich. 22. Ryć. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. . krzyżując ręce przed sobą. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia. Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: . żeby nie zaburzyć równowagi. a opuszcza łukiem bocznym. 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. np. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa. . Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. . „skłonić głowę tak. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. ale w odpowiedni sposób. Uwagi do ćwiczeń szyi. 1h. nawet niewielkiego stopnia. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać.ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym. 97 . żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych.płaszczyzna poprzeczna .płaszczyzna czołowa -. 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia. ponieważ może dojść do urazu. Leżenie bokiem na skrzyni. jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające).skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo). łatwymi do wykonania. Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. RR w przód . Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy. U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. które mają jakieś.skłony tułowia i głowy w przód i w tył. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . Leżenie bokiem na skrzyni.Ryć. a opuszcza łukiem skrzyżnym. 20. RP w bok . Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw.przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce. 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. 23. Ćwiczenia s/yi. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. żeby dotknąć uchem ramienia" itp.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz .płaszczyzna strzałkowa . mówiąc np.

Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. trzeba określić. która noga dąży do rozkroku. chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. Przykład ścisłych komend: Pw. to powrót po tej samej drodze ruchu.wymachy . 2. Ic. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych.wykroki i zakroki . Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . . Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg. które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. za pomocą których . 3) wypady.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka.wymach RL. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 . Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. Dynamicznymi. bieg. gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. Całość powtórzyć 4 razy.zaznaczyć. W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka. dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu. masa ciała zostaje na nodze postawnej.wymach RP. Przysiady i półprzysiady. . ale również rzut. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach.ruch jak najkrótszą drogą. W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała. Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. 98 .powrót.trzeba zaznaczyć. 4 . a więc nie tylko chód. Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów. . Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami.Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np.przenosy .obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). . Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni. 24): 1) ćwiczenia w podskokach.wyprost . Siłowymi.rozkrok . Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć. Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. skręt głowy w prawo. skręt głowy w lewo. Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie. jeżeli bez zaznaczenia. która noga i czy na całą stopę.stojąca.rzut . 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów. Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej. Przysiad . 2) przysiady i półprzysiady.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie). Tułów zawsze w wyproście.ugięcie do 90°. do jakiego położenia.powrót do pw. Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. . w zależności od określonego zadania. Ćwiczenia w podskokach. masa ciała na obydwu nogach.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia. . przyciągnąć brodę lekko do mostka. cofnąć i opuścić barki. swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. 2 . Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg. Ich charakter sprawia.zgięcie . . Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń. Ćwiczenia nóg 3. Ruch rozpoczyna RP. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1. Tempo od l do 4. gdyż są jedną z naturalnych form ruchu.wybiórczo . uwypuklić klatkę piersiowy. czy na palce. Półprzysiad . skok. są ćwiczeniami trudnymi.do granic możliwości ruchu w stawie. Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. 3 . Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych. Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową). które występują w życiu codziennym. .

d. b. e. Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. Noga. o drabinki. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego). 24. ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). Wypady są ćwiczeniami nóg. a. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. Wypady. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. która przechodzi do wypadu.wypad w bok. Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . gdy np. b-e.wypad w tył. w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. 24. 100 Ryć. Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. biodrowych i skokowych.wypad w przód. wykonywany jest wypad w przód PN. c. . ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 .wypadową. np. nazywa się nogą wykroczną . .

3 ł. bardzo intensywnie pracuje. Półwagą i waga może być wykonana przodem. tułowia i nogi „wolnej". Pótwaga i waga Ryć. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. tym większa lordoza lędźwiowa. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów.wymach NL w przód i w tył. U n i k jest to pozycja. skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. RR w górę. 25. 3) uniki . Wyższe ustawienie nogi. RR na karku. stopy zaczepione pod szczebel .wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo. Leżenie tyłem. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej.wznos NN w górę i opust w dół. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. przynajmniej w linii ciała. że człowiek żyje. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. co następuje w momencie. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu.skręty T w lewo i w prawo. Leżenie na prawym boku . 26. Ryć. 28. ruchami ramion. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo.: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. Ryć. 29. stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem. zakroki. NN uniesione w przód. stopy zaczepione pod szczebel . 30. których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. wymachami nóg. Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . Wszelkie wykroki. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą. wypad w tył w skos.Ruch rozpoczyna PN. chwyt za szczebel .wymach prostej NL w górę i opust w dół.tylko w leżeniu tyłem. który dąży do takiego ustawienia. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. jako koordynator narządu ruchu. u mężczyzn 50-55°. W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. 103 . Siad prosty na skośnej ławeczce. wypad w przód w skos. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. Ryć. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. Ryć. których praca sprawia. 32. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście. Ryć. powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała.wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. a drugą na podłożu.skłony do nogi postawnej i opartej. Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. Ryć. podskokami itp.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Druga noga wyprostowana. ale również na cały układ ciała. tyłem lub bokiem. Im większe przodopochylenie. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. tyłem. Leżenie przodem . Jak 31 . jak i w celach ogólnorozwojowych. Ćwiczenia tułowia Ryć. np. bokiem. Noga postawna jest zawsze zgięta. jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. Leżenie tyłem . wypadach. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°. Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia .. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. w szczególności na palce. np. 27. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. NP ugięta .skręty T w lewo i w prawo. całą stopą ustawiona na podłożu. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach.przodem. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. Układ ramion może być różny. Id.

W przód: Skłony (ryć. . Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania). bardzo sprężyste. . skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć.wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. z pw.ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu. leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy. ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach. 2. . . . .podpór bokiem. w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. . od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka. 34). 33). .ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód.opad. b) w tył: . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. 3. . . . gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). . powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym.krążenia tułowia. ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy.w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach. Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. Opad (ryć. a następnie w górnej części kręgosłupa. w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy.ćwiczenia mięśni brzucha.siad. można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek.skrętoskłony tułowia. Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. 33.ustalenie bioder. stojącej na nogach złączonych.najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa. U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: . izoluje ruch skrętów tułowia.ćwiczenia mięśni brzucha. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: . z pw.skręty tułowia. połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. . .skłony tułowia w bok. przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny. wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: .wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód. kolanowych.pozycja leżąca przodem jest pozycją. Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . .ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. . Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. Przykład: Pw. ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem.Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe). gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny. skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych. w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia. . nie należy zatrzymywać oddechu. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego.ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. 104 .opad tułowia w bok. Opad tułowia może być w stawach: skokowych.nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. . które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. 4. wznos nóg (sterowane dołem). np. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 . a zmniejsza się krzywizna piersiowa. biodrowych. Skłony i skręty tułowia.skłony.

ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. pracują mięśnie nóg i ramion. 36.r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. 34. Klęk jednonóż. z głową ustawioną lekko w tył.wdech luźny. a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe). Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. podparty. oprócz mięśni tułowia.skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy). oprócz mięśni nóg. NN zgięte w biodrach i kolanach. . Pw.leżenie tyłem. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia. Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. a staw skokowy. Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. Najlepiej przy drabinkach. Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim). Pw.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego). w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa. NP ugięta w przód . Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. Opad w przód . ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia. również mięśni tułowia. 107 . Przykłady ćwiczeń: Pw. piłka trzymana stopami. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście.r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). Pw. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego. Należy go wykonywać. które muszą utrzymać ten trudny układ ciała. 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. du na to.stojąca w małym rozkroku. wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem.siad ugięty tyłem. ale i tak jest ono bardzo trudne. Układ ramion i nóg może być różny. . Mięśnie ramion pracują intensywnie. potem wyprosi. opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. W ćwiczeniu tym. wznos RR bokiem w górę . RR wzdłuż T.siad klęczny. stopy na podłożu.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . . oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. * Pw. . przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana.siad prosty tyłem. Opad tułowia w przód . przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy. W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu". przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. Pw. Opady tułowia.wydech. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. RR wzdłuż tułowia. szczególnie ścięgna Achillesa. podparty. intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). skłon w przód . W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). Ryć. W ćwiczeniu tym. . Klęk (stopa NP obok lewego kolana) . . Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej.siad prosty tyłem podparty.skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo. RR wzdłuż tułowia. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki). 35. np. potem drugiej). opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć.

Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion.uginanie ramion. wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem. Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia. U wa ga. ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej .).ruch w stawach skokowych. ręce na karku . Leżenie tyłem w ro/kroku. . . . b. przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion. tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić.leżenie przodem. Pw.skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. Z pozycji stojącej opad w tył . C. piłka r*xl prawą dłonią.klęk podparty. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego. . NN ugięte. Ryć.ruch w stawach kolanowych. RR w górę. Pw.leżenie przodem. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a. . Pw. . W tył: Opad tułowia. 38.leżenie przodem.leżenie przodem. 40. Współćwiczący podtrzymuje partnera. którego tułów jest wyprostowany. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych.krąycnic biodrami.naprzemienne unoszenie ramion i nóg.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. potem w lewo. potem zmiana. 108 . B. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion.Pw. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu. . RR z piłką w górze. RR w górę. Podpory . Pw. . . następnie obniżyć lędźwie.przejście w bok ruchem dostawnym rąk.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem.klęk podparty. Leżenie tyłem w rozkroku .klęk podparty . biodra uniesione w góię •. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi.kolejne unoszenie nóg.leżąca tyłem. powrót do pw. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. RR w bok. laska gimnastyc/na /. Ryć. . . zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. podpór bokiem itp. Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. Pw. Pw. które pracują w wydłużeniu. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. 37. włożyć piłkę między stopy. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył. Z pozycji klęku prostego .leżenie przodem. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. powrót do pw. —jak wyżej. ponownie ugiąć nogi.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy. stopy przytrzymują piłkę. Pw. Ryć. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji.podporu leżąc przodem. NN wyprostowane. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych. podpór postawny. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować). Pw. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. koordynacji i siły mięśniowej.wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa. 39. RR i NN. wznosy RR i LN z wytrzymaniem. ugięcie nóg i uniesienie tułowia. Leżenie tyłem. podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. . broda lekko ściągnięta do przodu. Tułów powinien być prosty. . głowę opuścić.

Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. siad rozkroczny .jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. Ryć. Ryć.pw. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę. 42. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód. Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu. a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. klęk obunóż . drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie. stojąca . Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu. Pw. LR w łuk nad głową itd. rozstawiając RR w bok. . siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej.najlepiej rozkroczna (większa stabilność). Pw. W pozycjach leżących: a. Pw. Pw. 41. RR w górę. siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok. Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. specjalne wskazania): . stopniując układ RR -od RR w dół. Tyłem . Pw.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). klęk rozkroczny jednonóż . Ćwiczenia tułowia . Bokiem .przejść do podporu. Wydech ułatwia wykonanie skłonu.skłony tułowia w bok utrudnia się. druga ręka jest wzdłuż tułowia.tylko w podporze tyłem. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu. 43.pw.skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę. Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. Ułożenie jednej ręki na biodrze. opad tułowia w bok . Jest to układ trudny. Podpór leżąc bokiem . ani w tył).na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń). Podpór leżąc przodem. Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu.skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie .jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej.skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej. Ryć. RR w przód . chwyt za biodra. Jak 42 . gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. b.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. na biodro. jak i na LN.

siad skrzyżny. Pw.klęk podparty. wymach ramienia. rzut. Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. skręt głowy w kierunku skrętu. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. Pw. potem w lewą stronę. skłony boczne tułowia itd. RR w bok.Podpór leżąc bokiem . Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. LR na lewym biodrze. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. Pw. druga ręka wzdłuż tułowia. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. Naprzemienne skłony T w bok. skręty tułowia w prawo i w lewo. klęczny. Pw. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . żeby tułów był prosty.stojąca w rozkroku. LR wzdłuż T. . pogłębienie skrętu. RR w górę. naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana).pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. Przykłady: Pw. PR w łuk nad głową. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. . Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma. W zależności od sposobu wykonania. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. to samo na drugim boku.jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia.stojąca w rozkroku. . Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 . . Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. płaski i rozkroczny. powinny być ustabilizowane. Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże. skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu.siad skrzyżny. okroczny na ławeczce. . wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. . .klęk rozkroczny. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. nie należy wdychać powietrza. . naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). Wznos LN wytrzymać.stojąca w rozkroku. R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. potem wznos obujóg wytrzymać. . Pw. ale raczej wydychać je. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy.leżąca przodem. Pw.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. Pw.siad klęczny. RR na biodrach.opad tułowia w przód. Są to ruchy funkcjonalne. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. Pw. RR w bok. .

potem skrzyżowanie nóg. 4.siad skrzyżny . krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła).skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi.z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane).kontrola układu ciała. RR w bok.Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową.naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy. jagód i grzybów. 113 . że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju. Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy.masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach.stanie rozkroczne.stojąca. Odległość 2-3 stopy.tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej. Z klęku siad klęczny. Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce. Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa.dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu. albo w górnym (małe kółeczka): .krzaczki i wysokie drzewa. brodzenie po śniegu. podskakując. Klęk rozkroczny . 6.karły i olbrzymy . 13. rozkrocznego.klęk podparty .RR na kark . Pw. na piętach.układ ciała jak w siadzie klęcznym. Przejść do siadu. . okrocznego.klęk rozkroczny .rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. że „koło jest duże". potem na L stronę. Leżenie tyłem . Pozycja leżąca przodem .nieruchomo RR w miejscu. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy. Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej).zanurzanie się w rzece.strzelanie . 10. Łokcie jak najdalej w przód. pas barkowy i RR nieruchomo. Stopy postawione blisko tułowia . . Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. 2. . Pozycja trudna. uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. . Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem. Siad prosty na ławce .postawienie całych stóp i odstawienie tak.kolana oddalić od siebie.tej pozycji nie stosuje się często. dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje.dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność). stojącej. 7.zrywanie kwiatów. Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) . nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. . Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: .wykrok z tupnięciem.RR w bok . Stanie na nogach zwartych . .krążenie bioder . Klęk'prosty . Siad skrzyżny . gdyż ogranicza swobodny oddech. .siadów: prostego. Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1.chodzenie po schodach. . Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych . Dzieci naśladują stół. Siad klęczny podparty . muszelek i lepienie śnieżek. który ma równą powierzchnię. w pw. . Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi.przysiad i postawa.zbieranie kas/tnnów. Rozkrok .wyrównanie lordozy lędźwiowej. 9. masa ciała spoczywa na nogach.metoda Bobath). Wybieramy takie pozycje. . 5. Przysiad podparty . gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. Stopy płasko ułożone. skrzyżnego. Układ kręgosłupa i stóp swobodny. 12. wchodzenie po drabinie. 8. Klęk podparty . Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo. Ustawić się w rozkroku.przybranie postawy z oparciem ręki. Oszczędzać stawy kolanowe.pozycja rozkroczna. 3. siady na P. które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. 11.

9. Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie.pełny worek. Głowę ustawić wysoko.przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie.mała piłka gumowa . Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym. W klęku prostym lub rozkroc/nym . rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. 5. e) wieszanie.kołyska. Klęk albo przysiad podparty .bezwładne zwieszenie głowy . Ćwiczenia: 1. W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym. wznos ramion prostych i uderzenie o uda.„wiatrak".lekkie rytmiczne podskoki.kaczka nurkuje . kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej). Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy).zmarznięty ptaszek . potem drugą ręką. .kwiatek rozwija się i rośnie. Kiwanie głową jak bicie zegara . podnosi dziobek. W klęku prostym lub rozkrocznym . Robić „długą szyję".wznosy i opusty ramion skurczonych. klęczny.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2. 3.wyrabianie ciasta. łącznie ze skłonem tułowia). .skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów. W siadzie .skręty głowy.wolno . Drzemanie w fotelu . 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy.podskoki pajaca.ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku. Im wznos ramion wyższy.skłony boczne. 2. przysiadzie podpartym: . wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: . Kiwanie głową jak pajac . Wahadło zegara . połyka wodę. 2. grzbietu i brzucha: 1. Kotek rozgląda się .kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto). Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny. . Siad klęczny . 8. Ćwiczenia tułowia. Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy. 2. Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej. Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu. d) strzepywanie bielizny. . 3. wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni). na ławeczkach szwedzkich. klecznym. W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym . b) podskoki: . 6. 7. 115 1. zaczynając od głowy. Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu). . Siad skrzyżny z chwytem stóp .skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi. 3. 114 . Przykłady: nóg. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie. W klęku .duża piłka gumowa .duży ptak . W siadzie .wyciąga szyję i cofa ją.lekkie skłony głowy w przód i w tył. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion). ale również w postawach niskich. 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa. huśtanie.wesoły ptaszek.. g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. rozkrocznym. 5. Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz). drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok.podlany kwiatek. 3.„koci grzbiet" . 10. c) wykręcanie bielizny.stać jak domek mały i wielki.„strzał".pusty worek .rytmiczne skłony boczne tik-tak.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia).wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem). b) pranie na tarce. Krowa ryczy .stać jak drzewo krzywe i proste. 4. chwyt za ręce. 4. W staniu . Kogut pieje.zwiędły kwiatek . potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy. Pajac się dziwi . Mycie podłogi jedną. potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion. Początkowo sam tułów. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie.chwianie się. Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. 4. rozkroczny. klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej.„trzepotanie skrzydełek" . Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód . Kurka pije wodę. tym trudniejszy. Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1.„wahadło zegara".podskoki dla rozgrzania się . Pozycja jak wyżej .podskoki do głębokiego ugięcia kolan.

Potem opad w dół do p w. 12. coraz szybsze i głośniejsze.wbijanie gwoździ. 117 .klasnąć przed twarzą. przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia). 11. Pw.rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). Wahadło zegara . Opady tułowia: 1. Samolot wznosi się w górę.łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). ugięte ręce podtrzymują uda . Siad klęczny podparty . ręce naśladują chwyt wioseł.jak wyżej. ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia.rąbanie drzewa . rozkroczny . kolejne.wstawanie .nie-nie (kiwanie głową).rąbanie drzewa.aniołki. Nie ustalona miednica. siad na ławeczce. Leżenie przodem . tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste). Pw. plecy proste. Stanie rozkroczne . 9. Pozycja stojąca w rozkroku . klęk rozkioczny. . kwiat. We wszystkich pozycjach wymienionych . U w a g a . Siad. potem „strzał" . Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu.kolejne rysowanie kół nogami. Leżenie przodem.kręcenie korbą (mały ruch. 5. siad skrzyżny. Siad okroczny .położenie się. skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery . g) klaskanie nogami . płaski. musi być wykonany przy ustalonej miednicy.dzwony .ścinanie drzewa . ręce naśladują ściąganie sznura.• 5. lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył. strzepywanie ramion. 6. jedną ręką lub dwoma rękami.uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu. 8. W siadzie ręce w bok . 10. gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi). Sianie rozkroczne .wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. 5. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). 3. Leżenie przodem . Huśtanie łódki na falach. d) dzień dobry . ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa. klęk podparty. Pranie bielizny . U w a ga .rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. jak kij od szczotki.bim-bam. motyli (klaskanie przed sobą).mycie podłogi. Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny. Ćwiczenia: 1. Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej. 2. rozkroczny.głowa na poduszce (czoło na pięściach). Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy.grzmot. ugięty. wyprost do siadu klęcznego i klaskanie. W staniu rozkrocznyrn . plecy proste. a zwłaszcza jego odcinka piersiowego. stanie rozkroczne.tak-tak . drzewo. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). Leżenie przodem . . diabełki (aniołki . 5. W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. trzymając się ze ręce.ukłon japoński.jak wyżej . ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę. 7.uderzenie obydwoma nogami. Ćwiczenia: 1. Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. 3. Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). Siad płaski rozkroczny .uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże. Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny. Poprawić postawę. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony). klęczny. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. ruch w stawach biodrowych. 2. postawa stojąca. Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm. 116 4. szybkie tupanie stopami o podłogę. 3.wznos ramion tylko do wysokości głowy).mały opad. 2. przenoś ramienia łukiem nad głową. c) jazda na rowerze . brzucha). Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa. 4. Siad płaski.dzwony . W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów.wiosłowanie na ławce. Siad skrzyżny ze skłonem w przód . plecy proste). Zaczynać od głowy. Siad klęczny podparty .dobranoc . łapanie much.ruchy skrzydeł. postawa w wykroku. 4.waga.ruchy pływackie nogami. tylko w stawach biodrowych. 7. 6. b) pływanie na grzbiecie . Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny.szewc szyje dratwą . Siad klęczny podparty . prosto.opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych. 2. Chwiać się jak zboże. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. Dwójkami naprzeciw siebie. Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1.

Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos.wymiernej zdolności motoryczności człowieka. postawione na podłodze . NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu.3. bez napinania mięśni. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. 5. Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. w ognisko. -jak wyżej . 4. na plaży. gorące mleko. 119 118 . wspinanie się po linie. . . podpór leżąc przodem). Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. jak stać.leżąca przodem. Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci. objąć kolana i drżeć z zimna . a jednocześnie naturalny. 6. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem .wydając głos zmarzniętego).przeciąganie bielizny. W staniu luźne wymachy RR. polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko. Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu).dmuchać na świeczkę.deszczyk spadł .dmuchać na piórko. Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw. NN zgięte.jak wyżej . przeciąganie się . np. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę. Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy.np. „oporowej". kiedy przybierają postawę dobrą. skłonić głowę. do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone. wykrocznym . Pw. Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go. lekkie ruchy. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: . b. Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość. . Siad klęczny (parami) . w jakich odbywa się oddychanie. 7. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej.zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni . zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi. Ćwiczenia z dużym obciążeniem . Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. Pw.wydech ustami). ugięcia i położenie nóg i rąk. Ćwiczenia izometryczne . RR w górę.leżenie na trawie.leżąca tyłem. że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy). . Przede wszystkim dopilnować warunków. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. Siła skurczu mięśni powoduje. przejście w zwisie ugiętym po tramie.opalanie się na plaży. . Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała. U w a g a .ciasto rośnie. Grabienie siana. statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń.grać na trąbce. Pw.i zimno. Do ćwiczeń siłowych należą: a.leżąca. a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. poruszanie rękami i nogami swobodnie. Fantazyjne określenia .jak wyżej . leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji. . Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech. Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw.w bezruchu. Rzucanie kulkami śniegu za siebie. żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu. . W staniu rozkrocznym. . Klęk podparty rozkroczny . na zamarznięte szyby. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech). Pw. a kiedy złą.chuchać na ręce. wiatr wieje. dmuchać. bez względu na to. tak żeby dzieci rozróżniały. charakterystyczne cechy ruchu. które w danym układzie ciała nie muszą być czynne. Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała.wąż wydłuża się i syczy (długo).

Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. chwyt za dłonie współćwiczącego. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. Ćwiczenia. który wykonuje ruchy RR w tył. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). trzymając za przeguby nadgarstków. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. czołganie się czy chód na czworakach. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. Ryć.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. marsze i biegi terenowe. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. Drugi wykonuje skłon w tył. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. np. 46. d. np. znanego teoretyka wychowania fizycznego. układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała. b. które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. c. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. Zasadą jest. Gilewicza. RR w górę". Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). np. hantlami. Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi. po skłonach intensywnych w tył. współćwiczący. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości. np. unosi współćwiczącego. 45. Ćwiczenia siłowe . Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. w siadzie prostym RR w górę w skos. Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np.Konstancin. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. .luźniające w skłonie w przód. c. Gibkość jest związana ze zwinnością. ćwiczenia ro/. Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. Według prof. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go).

120 .

a potem rozluźnić.opuścić tułów do skłonu.stojąca. Pw. Pw. Pw.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. . 6. T w półskłonie.wykrok PN w przód . wstrząsnąć RR. 4. -jak wyżej. Pw.różne.jak wyżej. .stojąca w rozkroku na nogach ugiętych.stojąca. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. Są to ćwiczenia. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. np. potęgującym element rozluźnienia. . przyborów i przyrządów. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki. swobodne wymachy RR różnokierunkowe. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw. które odbywają się na określonych przyrządach.powrót do pw. 7. RR w dół w skos. NN lekko na zewnątrz. Ćwiczenia wolne. . poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech). 8 . RR w dół: 1. . luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej.stojąca lub siedząca. rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi. Przykład: pw. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe.konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy.T. Pw.w rozkroku. bez współćwiczącego. 4 . NN ugięte. w tył.stojąca. .leżenie tyłem. . RR w dół: . Pw. . ławeczka. .skłon głowy w przód.stojąca.luźny skłon w przód. RR luźno. . skrzynia. RR chwyt za biodra . 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: . 4) pw. 5. całego ciała). 6 . .stojąca. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw. RR w górę. Wskazania: . RR w górę. RR za głowę.leżenie na boku. Pw. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia.wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a. Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. LN nieznacznie ugięta. Pw. luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). 3. Pw. PR w łuk nad głową.). rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie. . 4 -powrót do pw. .leżenie przodem . 4 . Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem. Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych. 5. i to samo w stronę przeciwną.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania. . .stojąca w rozkroku. . Pw. wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył.luźne krążenia głową. RR w dół. Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. RR w bok: l. Pw. RR w dół: l. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód. poręcze. rozluźnienie mięśni całego ciała.leżenie tyłem. 2) pw.stojąca na PN. to samo druga noga. 3) pw. 2. mięśnie synergistyczne). to samo w stronę przeciwną. . LR w dół. RR w dół. -jak wyżej. . Pw. noga wolna zatacza ósemki. utrudniony oddech przeponą.luźne zwroty głowy do położenia w przód. Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem. Pw.siad skrzyżny. 3.zmniejszenie odczucia bólu. Ćwiczenia na przyrządach.siad klęczny.2 . Pw. kolejne wolne opusty RR i przedramion. RR w bok. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach. .luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. RR rozluźnione: 3. ale powoli. ułatwione oddychanie torem piersiowym. . RR w dół na skos. 3 .leżenie tyłem. głowa zwrócona w bok. . . b.Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje. Pw. to samo druga noga. . luźne uginanie przedramienia. . które ćwiczący wykonuje sam. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna.wznos RR przodem w górę. tułowia. równoważnia itp. 123 . który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. .pół leżąca. nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. w bok. opuścić RR. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. Pw. rozluźniając je. .różne górne położenia rąk.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy.leżenie przodem. głównie pod koniec lekcji. pół siedząca. Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni. 2. w małym rozkroku. Pw.stojąca. półskłon RR w dół. 2. Są ćwiczeniami.

siad na ławeczce: wdech . Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. wydech . Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia.RR w bok.skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. . Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie. Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. . Pw. wydech . Pw. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. na udach: wdech.)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne.klęk podparty: wdech.stojąca lub siedząca.pw. wydech z wymawianiem zgłosek. Ćwiczenia z przyborami. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. . 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć.siad prosty podparty: wdech. RR na barkach. atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. Pw. szarfy.leżenie tyłem. wydech . 124 . chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego. . RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech . 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych. piłki lekarskie. Są to ćwiczenia. RR w dół: wdech.leżenie przodem. Przykłady ćwiczeń oddechowych. . Pw. wydech . woreczki itd. 2) leżenie tyłem. P w. Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. Pw. Instruktor liczy sekundy. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem.siad klęczny z przemachem RR w tył. wydech . wydech . wydech ustami lub nosem.leżenie tyłem.skłon w przód z dotknięciem głową kolan.prostowanie T i głowy w tył. 47. 2) wdech przez nos. wydech . RR w dół na skos: wdech . 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego.leżenie tyłem. które dla lepszej wyrazistości. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń. . Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych.c. w dół. a także wad postawy i skolioz. RR w tył. RR oparte obok bioder: wdech . wydech . . . Pw.przejście do siadu skulonego.RR w dół. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/.prostowanie NN. laski gimnastyczne. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania.esło. w skos.wznos RR przez wyprosi łokci.RR skrzyźnie.

. Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą.blizny pooperacyjne.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej.zwiększone napięcie. lęk. . 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. na głowie. W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych. . 3 kg. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu. 126 . Osobom leżącym.zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej. .bezruch. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. Pw. W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych. Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra. skok. bieg. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. wydech . 3) siad prosty. Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . w bok. 2) precyzja wykonywanych ruchów. elementy równoważne ruchów itd.ograniczenie ruchomości w stawach. 5) pozycja leżąca tyłem. Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących. .procesy starzenia się. 3) powtórzenia ruchu. tułów pochylony w przód. wydech .stojąca. 6) obserwowanie przez ćwiczącego.siad kleczny: wdech . dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne. np. W zespołach ćwiczebnych. Pw. RR w dół: wdech . a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. którymi są: chód. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży.narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi.wznos RR bokiem w górę. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). . w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. na brzuchu woreczek z piaskiem ok. . stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . wydech.choroby układu nerwowego.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia. swoich ruchów. jeśli to możliwe.opuszczenie rąk. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. łokcie oparte o uda. . 2) siad lub pozycja leżąca przodem. . gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach. RR obejmują brodę i policzki.wyprosi nóg. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności.ból. w których znajdują się osoby po urazach ręki.leżenie tyłem. RR w dół: wdech . potrzebne w życiu ruchy. szczególnie dzieciom. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: .osłabienie mięśni i czucia. .jeżeli nogi są bezwładne. Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. 4) pozycja leżąca przodem. osłabienie woli. . sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu. zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. jak wzmożona pobudliwość.następstwa choroby. 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany. Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. brak koncentracji uwagi.klęk prosty. w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych. 5) dobrze regulowane tempo ruchu.

to inne zwiększają swoją piace. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. 10) zmianę sposobu przejścia. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach.statycznej i dynamicznej.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go. przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . 3) wyrobienie nawyków ruchowych. wypady. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. b) w dźwiganiu. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. Równowagę tę trzeba przywrócić. Czucie mięśniowe. 2) zwisy i podpory. które są życiowo użyteczne. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). laskę gimnastyczną itd. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. Rozwijają koordynację ruchową. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. 3) y. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. 3) równoważne na przyrządach. 6) przysiady i półobroty do pw. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. 9) zmianę układu ramion. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. Ćwiczenia równoważne. półwagi i wagi. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. Łatwe ćwiczenie równoważne. Dają wiele „radości ruchowej". przejście do klęku i odwrotnie. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. np. 5) z przysiadu. 5) pochylenie płaszczyzny. W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. 4) chody i biegi. a więc zabawy bieżne. 9) przestępowanie przez splecione ręce. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała. np.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się.. wykonanie kroku w przód. 2) równoważne z użyciem przyborów. 5) skoki. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. uwagę. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. w jakich ćwiczenia się odbywają. w których występuje element równowagi. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. np. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. właśnie dlatego. 8) zmianę warunków. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. w sytuacji. uwagi. decyzji. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. 5) równoważne w formie zabawowej. a przynajmniej akceptację. np. bez pomocy rąk. choć z trudnością . Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. rzutne itd. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. wytrwałości i odwagi. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. zaistniałego stanu funkcjonalnego. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. 4) równoważne ze współćwiczącym. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. 7) uniki. koncentracji. staje się o wiele bardziej skomplikowane. przezorność i śmiałość ćwiczących. 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni).wroty głowy we wspięciach. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej .ale mogą być pokonywane.

Rodzaje zwisów: .zginacze i prostowniki . że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie. Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni.zwis skulny. . Z w i s jest to taka pozycja. m.co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała. 8) wymijanie się dwójkami. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie. 48.przechodzi przez niego. W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. 48): 1) zwis podchwytem . linki. np. kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. tułowia i ramion. . druga podchwytem. . Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem).dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz. dłonie zwrócone na wewnątrz.zwis przerzutny.chwyt od zewnątrz. linia barków równoległa z osią przyrządu. 2) zwis nachwytem . Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą. 2) chwyt wewnętrzny . płci i sprawności. W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. potem zmiana. ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia. w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć.walka „kogutów".wieku. przejście po odwróconej ławeczce. który można zwiększyć wieloma sposobami. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy. drugi .Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących .zwis przewrotny.klęk obunóż. We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce.zwis w oparciu na przedramionach.in.dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz.zwis (na rękach).zwis na podudziach. mają również charakter ćwiczeń kształtujących. RR i NN w górę. Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi. 7) przekroczenie „przeszkód" . 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu). Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. przez siłę ramion i pasa barkowego. 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu). oprócz charakteru użytkowego. . następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie.: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach. Ćwiczenia w zwisach i podporach. Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. . 3) podpór leżąc przodem.piłki lekarskiej. 2) z pw. . A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. 3) zwis dwuchwytem . Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. praktycznych nawyków. ruchy R i N w różne strony. dłonie zwrócone na zewnątrz. 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają. w której ciało ma taki układ. Pracują głównie grupy mięśni prostowników.chwyt od wewnątrz. na równoważni. W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami.jedna dłoń nachwytem. 131 130 . Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym. bacznie obserwując jego ruchy. P o d p ó r jest to pozycja ciała. 2) po przejściu czołganiem po materacu. wznos PR i LN. Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. Stopień trudności zwisów jest rozmaity. Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . 10) w dwójkach . 9) siady równoważne na piłce lekarskiej.przejście do siadu równoważnego. 6) siad płaski . że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia.

W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. c) półzwisy postawne (ryć. siłą ciężkości.stanie zwieszone.przysiad zwieszony. klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. nóg o podłoże. Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej.odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. 133 . dostatecznej siły mięśni ramion. drążek). pod wpływem siły ciężkości. Ciało zwisa bezwładnie. a masę ciała utrzymują palce i dłoń. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. również w linii uchwytu dłoni. a układ ciała w postawie skorygowanej. Brzuch napięty. a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. Postawy zwieszone. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć. d) półzwisy leżąc (ryć. 3) bokiem . w których. tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: . na podudziu . b) pozycje zwieszone (ryć. . Postawa zwieszona może być: 1) przodem . odpowiednio młode i sprawne.półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże. . W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. W zwisach. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach.pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e . barki obciągnięte w dół. Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. 50).odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. . Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych. poręcze. ciało ma jeszcze inny punkt podparcia. Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. Zwis c z y n n y . np. .siad zwieszony. Inny podział zwisów: . 50. jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg. .odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. 53). Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia.p ó ł z w i s y. tram. . Wysiłek. S ąt o takie pozycje. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. 52). Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna. . 51). oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi. w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców.jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. np. 2) tyłem . w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego).półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach.półprzysiad zwieszony. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane. a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają. jaki występuje w zwisie. wymaga rytmicznego oddychania. 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja). a nie wstrzymywania oddechu. Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. łopatki kierują się do linii kręgosłupa.zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). 49. Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka. W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem).

Półzwisy P o s t a w n e . Półzwisy postawne. 2) chody w bok w półzwisie. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. Pozycje zwieszone. 52. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. 51. tramie. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. 53. na drabinkach. Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. 4) wspinanie na drabinkach. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. i wzmacniają siłę ramion. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. Asekuracja . Półzwisy leżąc. L e ż ą c . Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. 135 . Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. np. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. dłoni. kończyny górnej. doskonaląc zdolność koordynacji. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. półzwis leżąc tyłem (a.przytrzymywanie za przegub dłoni. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. Ćwiczenia w półzwisach. Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni.

Przeploły. Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). ławeczce i drabince. Wspinanie po linie. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi). tułów j nogi poziomo Ryć. 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami. przeploty pionowe Ryć. 55.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 56. RR zagięte. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. 54. . 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir.

siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. Stopy wsparte na podłożu. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. Wspinanie można też stosować u osób. na której znajduje się ćwiczący. z siadu (porażenie nóg). 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg).przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu.Z siadu na szczeblu najniższego okienka. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi.przy uchwycie nogami. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną. nogi ugięte i złączone. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. lewa ręka podchwytem. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. dwuchwytem. przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. tzn. podtrzymanie. P r z e p l o t y s k oś ne w dół.dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. które mają niepełną sprawność nóg. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. pomoc lub tylko obserwacja. dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty. Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. Przeplot w lewo . Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi. tuż nad głową. Zwiększają siłę i gibkość ciała. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. P r z e p l o t y p i o n owe. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. 2. a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. dwuchwyt skrzyżny. kolejno. szczególnie w obrębie kręgosłupa. lewa dłoń podchwytem. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. za szczebel na wysokości klatki piersiowej. np. w stronę prawą. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . prawa jak najdalej nachwytem. Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni. Ramiona są skrzyżowane. Przeploty p oz i o m e . Głową w przód .4) zejście .

. Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. 4. cać uwagę. Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami. 2. g) zwis przewrotny: . Zwisy (ryć.zwra.przodem. Ugięcia i wyprosty ramion. 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób. Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe.kroczny. które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. W nachwycie . Są to układy ciała dość trudne. a dopiero potem całkiem je opuścić. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. Na przykład na drabinkach poziomo.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. Zwisy.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". Wymyki i odmyki. d) zwis na podudziach. Chody i obroty. e) klęk zwieszony. Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce. np.na kółkach. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu. prowadząc nogi w przód. Wejście i zejście. ale i mięśnie przywodzące ramion. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół.szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. 5.tyłem. najpierw poprzez . 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia.kroczny. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny. 3. . . Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem. b) zwis tyłem.przodem lub tyłem. zamachy. Wahania i wywijania. żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu. Są to ćwiczenia. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. f) zwis przerzutny: . W podchwycić . przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. c) zwis z oparciem o ramiona. Zamach . Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. ale na niskim tramie lub drążku.do przodu i do tyłu. 57. Wahanie . przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu. Ćwiczenia w zwisach: 1.

138 139 .

dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. z dodaniem obrotu ciała. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark.rzuty z zamkniętymi oczyma. lewą i oburącz. Rz. Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. grup ćwiczeń stosowanych. Rzuty. Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut . Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. . 6. w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego. Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie.rzuty w określonym rytmie. Ćwiczenia siłowo-statyczne. np. . . Chody w podporach i czołgania.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg). 2. 3. Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). na przemian lub jednocześnie praca ramion. d) czołganie . 59.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). przez S7. . Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu.zwiększenie odległości. Można wykonywać je jedno. Rzuty i chwyty (ryć. potem zmiana.prawa ręka i lewa noga.wahanie (przednie. 7. chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7.rzuty w marszu. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach). Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących.rzuty ręką prawą. Jest to skoordynowanie czynności ramion. chwyty i dźwiganie Rzuty. Wspierania (ćwiczenie wyczynowe.rzuty i chwyty na czas. 4. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych. ręce na podłożu . tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. właściwej asekuracji. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego. Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. . Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym. 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym. Przewroty w oparciu na przedramionach. wyprosty ramion.zmianę krzywizny lotu. c) chód chyłkiem (nogi proste. Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru. tylne) Ryć. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie. . Odmyk przodem.lub oburącz. Uginanie i zginanie. 140 . Wahania i wywijanie.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). e) chód gąsienicy .zmianę pozycji wyjściowej. . Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . Kołowroty i przemachy.wykonywany zamachem rąk znad głowy. . W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach. na opół od l do 6 kg. 58.połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami.

piłeczki małe gumowe. gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. . Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . Pchnięcie piłki z pw.piłki lekkie (siatkowa. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. a przy tym jest bardzo atrakcyjna. np. 60. Rzut pchnięciem. gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. np. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów. 1. Polega na unoszeniu masy. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową.na ogół małe. ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. z narysowaną figurą. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. . rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. Tak rozstawić ćwiczących. 5. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku. 4. kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku).ryć. przenoszeniu i ustawieniu jej. Rzut piłki można osłabić. leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. Rzuty. Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka. Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. .piłki lekarskie. jak rzuty woreczka do tarczy.woreczki z grochem lub z piaskiem . 2. w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. jak najbliżej linii pionowej ciała. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania. Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia.baloniki. a potem balonika i piłeczki pingpongowej. koszykowa). Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. z ograniczonym wychyleniem tułowia. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów. Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. 61. np. .

Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. 4 . Wolne. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci. Mieszane.1. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. 2) boczne .zmieniać ułożenie na prawy. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji. 145 . 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć. Aby dobrze je wykonać. Charakteryzują się tym. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej.skok klęczny. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie. Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. Skoki dzielą się na: 1.chyłkiem. 2. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie.skoki jednonóż. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: .odbicie. Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. Charakteryzują się tym. 3 . którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok. 2. . . W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. Na barkach . Każdy skok składa się z 4 głównych faz. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku.skoki obunóż. Skoki. inaczej proste. 62.prawą lub lewą stroną nad przyrządem. 2 .lotny (albo przerzutny). Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 . Skoki mogą być wykonywane z miejsca. następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa.skok rozkroczny. lądowanie do postawy).lot. 3. wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa. Skoki proste to skok w dal i wzwyż. . gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych. np.lądowanie. 3) z obrotem: przerzut na skrzyni. inaczej siłowej.rozbieg. Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . z marszu i z biegu. Skoki (ryć. trzeba je powtarzać. Na głowie . . potem lewy bark. .skok kuczny. Unosząc przedmiot przed sobą.

stosuje się je tylko wtedy. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. Chód i bieg.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. gdy brak jest przeciwwskazań. pracy serca i płuc oraz przemiany materii.Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka. Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy. kozłowanie co drugi krok. . " . szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. na piętach.RR w przód. Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację. 2 . W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny. Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną. Prawidłowość chodu określają cechy chodu: . W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu. Biegi i chody (ryć. . tryb życia itp.na każdy krok. dyskopatia itd. . gimnastyka artystyczna. . W rehabilitacji są mało stosowane. w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie.zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. stany pourazowe nóg i tułowia. Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion.RR w dół. W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy. skoki wolne wyrabiają skoczność. z piłką lekarską.na dalszą odległość.z wypadami. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka. W biegu istnieje moment.). .z unoszeniem kolan.jest to faza lotu. . to stosuje się chód: . krokiem skrzyżnym. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego.lewa ręka i właściwy skręt tułowia). bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. gimnastyka przyrządowa). a nie chodu patologicznego.zmianę obciążenia (np. chód Ryć. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną.izotonia . . która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. np. gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży.chód z klaśnięciem .dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga .chód po skośnym podłożu (teren górzysty. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne. Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). opanowanie koordynacji ruchu: . Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. Chód i bieg często można poprawić. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się. w sali ławeczka skośnie ustawiona). . Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe. .zmianę sposobu przejścia (na palcach. . a cechy chodu zostają zaburzone. które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny. w którym ciało traci kontakt z podłożem . na ogół bez gwałtownych wysiłków. 63. co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi. na określone liczenie.szybszy. zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę.RR w bok.ze zmianą tempa. Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii. Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym.izochronia . Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. 3 . 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka. rzut do współpartnera itd. W innych sportach wyczynowych. potem z balonem). to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu. 4 .jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. w przysiadzie). Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka".chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 . .RR w górę.zmianę tempa. . zmniejsza się wydolność mięśni. Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: .zmianę sposobu i kierunku poruszania się.

146 147 .

biegi w połączeniu z czołganiem. 65). z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. Piramidy 5 Wychwyty Ryć.Szpagaty" 3. W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. stanie na rękach.Mostki' 4. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). jak biegi na czworakach. polem na sygnał. podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia). ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). np. są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. Organizm sam domaga się odpoczynku. Przerzuty 1 Przetoczenia 1. 64. przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. siadem rozkrocznym. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie . o dynamicznej pracy mięśni. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. umiejętność podejmowania decyzji itp. która jest bardzo mała. s/ybko. Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. w różnych warunkach. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2. Jest to równowaga chwiejna. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych.p\v. np. Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. 148 3. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. salto. siłę woli. Następnie ugina ręce w łokciach. Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. przechodzenie przez szarfę itd. . najpierw wolno. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży.Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. . Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . np. U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. odwagę. Przewroty 4 Salta 2 . 2) ćwiczenia dynamiczne. piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. Zmęczony biegiem musi odpocząć.

I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć. 150 151 . 66. 65. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne.

przejść na całe stopy. Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark. Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce.2) skulenie . . Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. . U w a ga . z tułowiem załamanym i wygiętym. Błędy: . z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się. leżąca tyłem .prostowanie nóg na przemian. 5) z pw. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami. 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. . Błędy: za słabe przetoczenie się w tył.przetoczenie w tył i powrót do pw. tylko z podparciem bioder rękami. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. Wykonywać je należy na miękkim podłożu. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. szeroki chwyt za pierwszy szczebel . Stanie na głowie (ryć. 65). Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. potem na komen-de: a) pw. przy czym masa ciała spoczywa na karku. 4) to samo. 2) to snmo. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw. 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia.. Przetoczenia. pw. . chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód.złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz). stojąca. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. Ćwiczenie to wykonuje się z pw. Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu.opieranie głowy nie na czole. 1) pw. 6) pw. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). tułów lekko wygięty w tył. przyjmując pozycję w skuleniu. . w skuleniu. za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu. W tej pozycji przetoczyć się w tył.pw. 2) z przysiadu . Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego . 4) z pw. łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". leżenie przerzutne w skuleniu . ale na ciemieniu. unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego. b) to samo w szybkim tempie. np.ułożenie głowy zbyt blisko rąk. jak wyżej . w tył.utrzymać prawidłowe skulenie. 152 153 . wyprostować ręce. jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. w bok. Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę. wytrzymać 5 sekund. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. 3) pw.nadmierne wygięcie.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. na początku ćwiczyć indywidualnie. Linia bioder prosta. Przewrót w tył (ryć. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego. „kołyska" w przód i w tył). przez co zabezpiecza skłon głowy w dół. skulić się. Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu.wyprost obu nóg. Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej . 5) pw. skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa.pw. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: .po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych. Leżenie przerzutne. czoło opiera się dłońmi w ten sposób. Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. 65). (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem. c) to samo do przysiadu na palcach. niedokładne i powolne skulenie się. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego. leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę.. w przysiadzie. nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże. opóźnienie oparcia rąk za głowę. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. leżąca tyłem głową do drabinki.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego.

ł powrót do stania na nogach.zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego). tylko wyprost nóg. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie. Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. 2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach).zrywanie owoców. Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie. zejście dowolne. Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . jedną ręką ruch naśladujący mycie okna. co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 2) zeskok z łodzi na brzeg . zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu .z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny. Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. siłą. 3) „noszenie koszyczka" . a nie przy pomocy współćwiczącego. 4) „mycie okien" . druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego. 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem. 5) skok żabki . odbiciem obunóż. 4) parami podskoki w kąpieli. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość. 7) jak wyżej. że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji.ciągną (podłoże musi być odpowiednie. 8) „mucha chodzi po ścianie" .chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami. druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki).stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. 3) zeskok z płotu.dwójkami. 7) w przysiadzie na drabince . 3) „ucieczka przed psem" . 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. 5) „zrywanie owoców" .rytmiczne podskoki.z zamachem ramion doskok miękki. nogi w rozkroku.wejście krokiem dostawnym.dwójkami. z kamienia .z próbą wyprostu nóg do przysiadu. 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód. Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka . Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej.wejście na drabinkę . 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). jedno dziecko jest koniem. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach).dzieci stoją trójkami obok siebie. Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. U w a g a . elastyczny. żeby „koszyk" się nie pokaleczył). Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe . potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). 2) wchodzenie na „wysoką górę" . pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach. 154 155 .z drabinki na drabinkę (nisko). Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach. Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. 6) „skoki wiewiórki na drabince" . powinien asekurować i pomagać sam. Stanie na rękach (ryć. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi. 2) podskoczyć do gałęzi. jedno dziecko za drugim. 2) „ciąć drzewo" .wspinanie się na drabinki. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. środkowe siadają z nogami zgiętymi. który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. 65).Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi.zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu.wejście na drabinkę. 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. chwyt szczebla. 3) podskoczyć i złapać motyla.trzymać się jedną ręką. 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. głowa w dół. do jabłka.

nawlekanie igły. 6) zabawa w konie .bieg z ruchami ramion.w pr/ysiad/. kołysząc się. to samo drugą nogą. 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście. pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą.dotykanie głową kolan. Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać". 7) ptak w locie . b) w przysiadzie podpartym .winda. 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami.pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy. elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim. 6) stanie jednonóż . b) chód na piętach (ramiona na biodra). obioty wokół własnej osi. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki. 3) przerzucić woreczek pod kolanem. Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie).ez ławcc/kę szwcd/.pr/. 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy. woreczek na stopie i zataczać koła rękami. ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę.jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami).w postawie jednonóż.zaglądanie pod kolana.pr/cjście pr/. . 9) bieg pieska. C.kręcenie korbą. 5) stanie jednonóż . Na przyrządach: . pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. . potem wolno opuszczać w dół. . to samo drugą nogą. kwiatek.w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie .jak katarynka .przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). Trudniejsze ćwiczenia równoważne A.rytmiczny marsz w rzędzie. pod prawym. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką.jak strach na wróble. druga noga ugięta w tył. 156 . kłus. Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem. 2) ułożyć woreczek na stopie.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. 4) stanie jednonóż .ką 7.kurczątko wyd/iobuje ziarenka . d) „fasolka do garnka" . 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu. Biegi i chody: 1) chód lisa .stępa. bokiem). 10) stanie jednonóż .kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik. Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie.wtaczanie piłeczki głową pod siebie. Wolne: Ćwiczenia równoważne A. potem pod lewym. 3) przejście po ławeczce na czworakach.ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". 8) stanie jednonóż . 8) bieg w siedmiomilowych butach . 2) chód koguta . noga ugięta w przód. przetaczanie się. tyłem.ie na ręce niskie skłony. .pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). d) z przysiadu podpartego na materacu . odstawia wolno nogę w bok (na przemian).chód z wysokim unoszeniem kolan. 7) stanie jednonóż . Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze . c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). c) w przysiadzie podpartym . galop.w przysiadzie z chwytem za stopy. B. gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw. .jak kogut.ostrożny chód na palcach. U w a g a . 157 . B.podnoszenie piłki z ziemi . b) siad i zjazd w dół (asekuracja).narysować palcem stopy kółeczko. woreczek winduje się w górę. 9) szewc szyje buty . wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem.U wa ga . Potem wyprosi. przewracanie się na plecy i powrót do siadu. 11) stanie jednonóż . 3) stanie jednonóż .jak bocian. liczbę.jak pajac.bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion.bąk z przytrzymaniem kolan. . podrzucić i złapać.szybkie dreptanie.wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy. c) wspinanie się na czworakach. 3) chód kaczki . 5) „pociąg" . 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym . Wolne: 1) bąk . Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu.

Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego. opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. zjazd w siadzie (asekuracja).materiału ćwiczebnego. wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie. . Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe. możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego). dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . wieku i stopnia sprawności fizycznej. 4) wzmagają ogólny rozwój.granie na harmonijce w staniu jednonóż . 159 . gry i zabawy ruchowe. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. 2) polepszają stan zdrowia. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku.pompa . . 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego. 2. 3) elementy sportu.dorosłym . z dala od rodziców. przede wszystkim dzieci. wyposażeniem sali i przyborami. płeć.wiek. należy pierwszeństwo dawać tym zabawom. Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. Zapoznać się z grupą ćwiczących. W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1. elementy różnych dyscyplin sportowych. wzmocnić psychikę do dalszej. 3. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących. Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących.na jedną. Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. twarzami do siebie w parach (asekuracja). możliwości ruchowe ćwiczących. W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. . Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym. zmniejszyć apatię. . Określić liczbę uczestników. wzbogaca swoją psychikę. jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci.ławeczka skośnie (nisko). w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np. w których może brać udział więcej uczestników. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni). ze śmiechem i emocją. 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa. posiadanego sprzętu i urządzeń. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. świadomej „walki" ze swoją chorobą. elementy taneczne itd. Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel. Naturalne formy ruchu. potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. które można użyć do gier i zabaw. Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa. jak również na ich narząd ruchu. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny.zjazd . wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw.). Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny. 5) rozwijają sprawność fizyczną. Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo .przejście parami wzdłuż ławeczki.. W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: . jego naturalną potrzebą.dzieciom . wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie.bawić się radośnie. warunków klimatycznych i atmosferycznych. poznaje otaczający świat. dwie czy więcej lekcji . Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność. Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. na podstawie „podmiotu lekcji". Uwzględniając powyższe uwagi.naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. Dobór gier i zabaw. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. 2) elementy muzyczno-ruchowe.

67 i 68. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. np. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. podesty. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. zjeżdżalnie. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. 10. 8. ruchome kraty. 12. kosz do piłek itd. schody. piłeczki małe. żeby mógł wygrywać raz jeden. Właściwy podział na grupy lub zespoły. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. a tak się zdarza. W Polsce są takie ogródki. agresywności czy nadmiernej radości. a w szczególności z dziećmi. mniej sprawne dziecko. skakanki. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . numery. chorągiewki. Ryc. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. Jeżeli podział na grupy nie uda się. zjeżdżalnie. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. ażeby np. stoły pingpongowe. 7. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. nie dopuszczając do tego. należy obmyślić taki podział. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 .szarfa kolorowa. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul. Nobla w Warszawie. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. bezpieczne równoważnie. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. Przybory . Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. 11. jeśli nie można inaczej. ale wesoły. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. 5. huśtawki. woreczki. żeby. linki. ich zmęczeniu. przez które zespół przegrywa. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu.4. szybko przeprowadzić drugi podział. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. orientując się w reakcjach uczestników. Obserwować przebieg zabawy. schody. np. 6. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. raz drugi zespół. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). 9. piłki lekkie. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci.

np. mostów.nek. Zabawy i gry z mocowaniem. Zabawy i gry kopne. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1. Gry ruchowe. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. lotników.ciekawe. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. życia i przyjaźni. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . zamków z różnych materiałów. kształcą poczucie rytmu. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. 2. kamieni. dając im równiejsze szansę zabawy. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne.domów. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. podobnie jak zabawy manipulacyjne. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. dźwigają. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. 8. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. prawidłową postawę ciała. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. W całym przebiegu lekcji. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. Zabawy i gry na czworakach. 4. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się. biegają. Zabawy te są bardzo ważne. 3. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. Zabawy i gry rzutne. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1. Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. składania i rozkładania. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. drewna. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. W usprawnianiu leczni163 162 . Z. koordynację ruchową. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. Zabawy ze śpiewem. a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. 3. przy wykonywaniu budowli z piasku. kształtują cechy motoryczności i wychowują. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. postawa dziecka powinna być korygowana. 6. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . 2. 5. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. przeskakują itd. Zorro. Gry drużynowe. Opiekunowie dzieci. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. Zabawy i gry skoczne. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. Zabawy i gry bieżne. cieszyć. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu.przekształcania ich. klocków. Uczestnicy zabaw chodzą. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . 9. uczą działań w grupie. piasku. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. Zabawy ruchowe. Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. Wyścigi na wesoło. mocują się. kierowców samochodów itd. także w momentach zbiórki czy odpoczynku.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. balustrad lub poręczy. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. 7.

Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. szybką reakcje. Ryć. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. np. 73. Kształcą dyscyplinę. 164 . 70. Celem może być kosz.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . a rywalizacja 165 4. Rozwijają szybkość. 69. siłę. koordynację ruchową. Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. z chodu czy biegu. Działają wychowawczo. Ryć. pasa barkowego. Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . chwyt). Pozycja na czworakach. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. 3.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. 72. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. 71. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. Zawierają naturalne elementy ruchu. np. precyzję ruchu. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. podpierająca ciało w czterech punktach. 69. 2. 5. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. tarcza na ścianie. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej). Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. Prawidłowy rzut zależy od kontroli. Ryć. spostrzegawczość i orientacje. 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. pośrednio tułowia oraz nóg. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne. umiejętność koncentracji. 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni. Ryć. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. koło na podłodze. 6.czym są bardzo potrzebne. Ryć. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa.

nie na pięty. 7) kopne. bez rygorystycznych przepisów. obręcze. piłki. rozwijają równowagę. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . 3) na czworakach.indywidualna lub grupowa. koncentrację. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. 75. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. układ oddechowy. 9. 166 . 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. laski gimnastyczne. Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. szczególnie chłopców. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. woreczka czy lotki. 167 Ryć. 2) orientacyjno-porządkowe. są to zabawy: 1) ze śpiewem. Ryć. 5) bieżne. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). Od 11. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. Do 11. 76. które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. woreczki. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. rż. Do 11. odpowiednich przyborów (szarfy. rż. zwinnością i celnością. krwionośny. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). 7. 2) orientacyjno-porządkowe.Ryć.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. 6) skoczne. kolanowych i skokowych. Należy uczyć. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. Mogą być wykonane za pomocą piłki. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw. oprócz tych. laski . krążki. 74. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu. 77. 4) rzutne. np. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. są to zabawy: 1) ze śpiewem. rż. Ryć. w rzucaniu . dobranej pozycji wyjściowej. 8. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć.

może wywołać u „przegranych" agresję. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. Człowiek. a nawet kamienie. przez upadek do tyłu. rż. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. niż były przewidywane.3) zabawy z mocowaniem. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku. Aby władać własnym ciałem. np. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. można też zmienić tok lekcyjny. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd.zabezpieczyć samowolne. 7) kopne. 7) zabawy na czworakach . najczęściej ma również uraz psychiczny. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. Ustawienie: luźna gromadka. Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. W przypadku zmiany warunków na inne. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. 3) sala gimnastyczna lub teren . w nowych. lecz na materacach. bladość lub zaczerwienienie twarzy.nie powinny odbywać się na gołej podłodze. dowolnej wielkości. zrezygnowani swoim stanem choroby. a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. wchodzą na płoty. Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. Przebieg zabawy. Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych. U w a g a . Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. pagórki. źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek. jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego.kinezyterapeuta.zabezpieczony. Resztę pacjent musi zrobić sam. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. np. którego dotknął uraz fizyczny. przyspieszony rytm oddechowy i tętno). Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy. Boisko: dowolne. u „wygranych" nadmierną radość. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich).niezbędne spodnie.5 godziny po posiłku).nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi.nie krępujący ruchów. 168 4) użycie przyborów . Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. Boisko: równe. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. np. 4) bieżne. zabawy ze śpiewem. 169 . ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. niewysokie drzewa. pokonywać „samego siebie". A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. np. Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . np. gdy dzieci są rozbiegane. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. szczególnie u dzieci i młodzieży. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. niż przewidywano. 5) rzutne. 6) zabawy z mocowaniem . 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. rzuty piłeczkami do określonego celu. 6) skoczne. 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. np. Powyżej 12. odpowiednio obcisły. U w a g a . 2) strój ćwiczących .ądy. Chorzy apatyczni. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. Przybory: zbędne. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. chorobą podyktowanych warunkach. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . przewiewny. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. większość z nich można zmodyfikować tak. gdy jest zimniej. np.

a podczas mijania się głośno krzyczą. Boisko: dowolne. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. Przebieg wyścigu. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. Boisko: równe. Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. które pary przenoszą na metę. Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. Po zajęciu miejsc na mecie milkną. tworząc koło lub półkole. Zarówno wiec dzieci będące w kole. gdy piłka wymyka się z łapek. Przybory: zbędne. Przebieg zabawy. Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. jak to czynią kotki. U wa ga . Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. Ten. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. Odmiana. Przebieg zabawy. na spacer" . jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. za drzewami itp. starając się jak najszybciej dostać do mety. Zespół dzieli się na dwie grupy. Co najwyżej. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. Gdy piłeczki potoczą się dalej. przebieg zabawy taki sami. Przybory: piłeczki kolorowe. na s p a c e r . U w a ga . które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. podskakują. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. czając się i skradając. Boisko: dowolne. baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce. Boisko: dowolne. Przebieg zabawy. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy.). aby nie wypadła. podrzucają.Przybory: zbędne. Należy zwracać baczną uwagę na to. aby biegnący mijali się z prawej strony. na spacer". wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. Odmiana. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach". zostaje podróżnym. dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem. Na sygnał zmieniają miejsca. do domu" . Odmiana. Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. powoli. Z tej pozycji na ponowny sygnał. Mijają się z prawej strony. „Toruń" itp. w środku którego siedzi „mruczek".dość niechętnie.wybiegają one ze swego ukrycia. różni się tylko tym. popychają. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. że pieski chodzą na czworakach. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. podróżny woła „Warszawa". 171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. Kto nie zajmie domku. Domki rozmieszcza się dowolnie. tj. wracają biegiem na miejsce poprzednie. jak też wszyscy inni. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. ociągając się. Na zawołanie prowadzącego „pieski. Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. Dzieci. w schowkach. unikając potrąceń. wkładają między swe głowy piłkę. pilnie śledzi ruchy wezwanego. musi być przeprowadzona konsekwentnie. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. składając przy tym piękny ukłon. 170 . Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . głośno krzycząc. skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". Wygrywa para. biegną za nimi na czworakach. które objąwszy się w pasie. krzakach.p i e s k i . Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. U wa ga . Przebieg zabawy. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. mocno ją przyciskając. Na sygnał wszyscy wybiegają. Boisko: dowolne. Przebieg zabawy. do domu -dzieci. ale parzysta. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła. Ustawienie: na linii startu stoją pary. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. Z linii startu wybiegają wszystkie pary. jak małe kotki. Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. które ustawiają się parami w dwu rzędach. „Kraków". której udało się najszybciej wykonać zadanie. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. Potrącają je łapkami. Przybory: kolorowe szarfy. W czasie biegu głośno krzyczą „hura".

Ustawienie: szereg na linii startu. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. Przebieg zabawy. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. dolne. jakie mają wykonać. Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. że wprowadza się w ruch kilka piłek . Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. które układają na oznaczonym miejscu. z jajkiem itp. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. to udaje się na lewe skrzydło. obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu. Wygrywa rząd. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. U w a g a . „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. kożuchy. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. siedzącego naprzeciw. Z kolei piłka wędruje do drugiego. Przybory: kilka szarf. np. B(>isko: dowolne. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. Lewo. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. Przebieg zabawy. Na starcie ustawiają się dwa rzędy. trzeciego itd. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów.Uwaga. Boisko: dowolne. by zadanie. było jednakowe. Odmiana. to polecamy graczom ubrać się w palta. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola.„przesyłek pocztowych" . Piłkę można podawać. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. a poza nim „piesek". może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. Boisko: duże koło. Polega na tym. Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. tj. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. Przybory: zbędne. U w a ga . boczne.oburącz lub jednorącz. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. Rzuty mogą więc być górne. Przebieg zabawy. wymijają się i równocześnie „rżą".z jednego miejsca. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. uczestnicy stoją twarzami do siebie. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. Wygrywa ten. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. Dzieci naśladują konika. jak też i chwytnć w różny sposób. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. obok kilka mniejszych. Przybory: zbędne. Przebieg zabawy. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. Gdy znajdują się one u celu. przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. który ją odrzuca. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. równe. swetry itp. ale parzysta. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. kto pierwszy wykona zadanie. przedostała się poza nie. Odmiana. Ustawienie: luźna gromadka. w odległości 5-8 kroków. Przybory: piłka nożna lub inna. Przebieg wyścigu. Boisko: dowolne. Boisko: dowolne. przechodzi na lewe skrzydło. chwyty . „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. wracają. który pierwszy wprowadził ją w ruch. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak.. Należy jednak pamiętać. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. aby dalej szukać pożywienia. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. Wszyscy wybiegają równocześnie. tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. Ustawienie: półkole. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. 172 . Przebieg zabawy. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. by tocząc się możliwie przez środek koła. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Jeśli i podający piłki nie schwyci. a gdy znajdą się w połowie drogi. jednej „stacji nadawczej". „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15.

19 punktów. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu . która szybciej dobiegnie do linii startu . Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. np. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym.mety.14 punktów. po jednym dla każdej drużyny. która ma więcej punktów. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. druga . która pierwsza w całości dotrze do ławki. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. dwóch sędziów. dwie piłki do koszykówki. Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. dotykanie klocków rękoma. Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu . ugięcie nóg. drużynie odejmuje się po l punkcie. Organizacja i przebieg sztafety. której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. dwóch sędziów. posuwają się w stronę ławki. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . druga . po jednym dla każdej drużyny.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza.14 punktów. w środku której są rozrzucone klocki.mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny.tak aby powstał mur itd. dwóch sędziów. wysokie unoszenie tułowia. nieprawidłowy ślizg. Sędziowie przy swoich drużynach. dotknięcie piłki ręką. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. Wygrywa drużyna. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . Drużyna. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. dotknięcie biodrami podłogi. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. idzie do jego środka. Koło może być wiązane lub luźne. Wygrywa ta drużyna. druga drużyna . Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem. rż. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. na kocyku. która zdobywa więcej punktów. ćwiczenie dla dzieci starszych. U w a ga . w wieku 4-7 lat. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. Sztafeta jest zakończona wtedy. Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników.do wiadomości prowadzącego. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Po przekroczeniu linii startu . kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). który podąża ślizgiem do linii półmetka. czyli stopowania. oderwanie klatki piersiowej od podłogi. klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca. mniejsze lub większe. Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). Drużyna. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. w leżeniu przodem na kocykach. Sztafeta kończy się. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka".19 punktów.mety. druga .mety. na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). ściągających łopatki. mięśni karku. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. dowolnym kierunku. za którą znajduje się obręcz. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. Cel gry . twarzami zwróceni do środka sali. Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. a sami stają na końcu rzędu. ustawienie klocków nie stopami. Organizacja i przebieg wyścigów. która zgromadzi większą liczbę punktów. toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. kocyk dla każdego uczestnika. otrzymuje 20 punktów. „falstart" zawodnika). W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. otrzymuje 15 punktów. dwie obręcze gimnastyczne. Następnie wykonują w „tył zwrot". mięśni pośladkowych. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. jakie zajmowali w momencie startu. Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. kreda. odpychanie się nogami od podłogi. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. 174 175 . Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. oraz celnego kopania. Organizacja i przebieg zabawy. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. falstart). Organizacja i przebieg sztafety. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. otrzymuje 15 punktów. Ten. odpychając się rękoma od podłogi. leżąc na brzuchu. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. podążają do linii półmetka. Drużyna. dzieci starsze od 8.w innym. Wygrywa drużyna. pleców okrągłych i pleców wklęsłych).

Wygrywa dziecko. rozwinięcie precyzji ruchu. W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. 2 obręcze gimnastyczne. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Wygrywają ci. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców. twarzami do środka. drabinki przyścienne. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników).-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny. jednak nie może być mniejsza niż 1. które zajmowali podczas rzutów. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. pleców płaskich. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). Organizacja i przebieg zabawy. Zabawę powtarza się 4-5 razy. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. które zdobędzie najwięcej punktów. Wygrywa zawodnik w parze. w której znajdują się wszystkie woreczki. Zabawa trwa 3 minuty. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. Uczestnicy dobrani w pary. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. Organizacja i przebieg zabawy. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał.5 m. . osiowe odciążenie kręgosłupa. płaskostopia. kreda. rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. odpychając się dłońmi od podłogi. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. oderwanie od podłogi klatki piersiowej. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. 177 . „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". której „strzały" były celniejsze. Organizacja i przebieg zabawy. Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. które było przed chwilą „berkiem"). wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. pleców okrągłych. wyrabianie precyzji ruchu.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci.5 m i drugie duże. Za trafienie woreczkiem do koła. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie. nogi ugięte w kolanach. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. pleców wklęsłych i płaskostopia). Wygrywa drużyna. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. który zdobędzie więcej punktów. Nie zalicza się rzutu. Organizacja i przebieg zabawy. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. raz lewą nogą. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". pleców okrągłych. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. „Berki" zakładają szarfy. szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. 7a każde trafienie zdobywa punkt. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. lecę „w skrzydełka". Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania. drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m). Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. starając się. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. Sędziowie stoją przy swoich drużynach.

Jeden trzyma piłkę. w ten sam sposób wraca na początek. Zabawy i gry ruchowe. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. które będą niedozwolone. zabawy orientacyjnoporządkowe. naśladując „skradającego się kotka". które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. z ramionami opartymi o podłogę tak. w których dwa będą niedozwolone (o tym. indywidualnie dla każdego „zawodnika". mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. Należy podzielić grupę dzieci na pół. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans. może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. Organizacja i przebieg zabawy. że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. płaskostopia. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. W ten sposób. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. twarzami do siebie w odległości 2-3 m. Zawodnicy dobrani są w trójki. wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). Pałce rąk skierowane są do środka. a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. młodszych i starszych. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). U wa ga. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawę powtarza się 2-3 razy. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). Organizacja i przebieg zabawy. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. Trafienie liczy się. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. zabawa wskazana w przypadkach skolioz. potem dziecko odsłania oczy i mówi. że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. dzieci posuwają się do przodu. Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. Trafienie zalicza się. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. mało jest takich. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. Zabawa kończy się. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. odległość między szeregami wynosi 2-3 m. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. aż do pełnego wyprostu. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. U w a ga . podparty). Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. Wszelkie zabawy wyścigowe. Zawodnik broni się przed trafieniem. że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. które dzieci zmieniają miejsca. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. Druga noga pozostaje z tyłu. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. w odległości l kroku od siebie w szeregu. wypychając piłkę. pleców okrągłych. Druga noga pozostaje w tyle. z tą różnicą. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. Wygrywa ten zawodnik z trójki. Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". twarzami do siebie. w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. pleców wklęsłych. Trafienia nie zalicza się. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. gąski do domu". Zabawą dla wszystkich dzieci. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. np. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. Piłki nie wolno kopać. Uczestnicy: dowolna liczba. dwa. Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników.w dwóch szeregach. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. które dzieci zmieniły miejsce.

ale też rzutami. przez szarfę. na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. „Kotek" cicho miauczy. 3 . następujące ruchy: l . Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie. które zadanie wykonały bez pomyłki. Liczba uczestników: dowolna. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". Organizacja i przebieg zabawy. W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. Organizacja i przebieg zabawy. Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości". Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. Liczba uczestników: dowolna. nos i podłogę. gdy odpowiedź brzmi „tak". zamieniają się miejscami. 4 „skrzydełka" prawą ręką . klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę. czworakowaniem . Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. Prowadzący stoi przed grupą. szukają kości.. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze.„łapacz" . poruszając się tak. Zabawę powtarza się kilka razy. Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących.unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami.„skrzydełka" lewą ręką. jak każde może. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". wypowiadając na „3" swoje imię. która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . Przebieg i organizacja zabawy. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). które odnalazły kości. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. Jedno dziecko . Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. ładnie i poprawnie. Korygując swoją pozycję.w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. „poczta". lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie). oprócz „ruchu zakazanego". Liczba uczestników: dowolna. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". jeszcze raz zostaje on szukającym. Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. „ Za gu bi on y kotek". 180 „Lampa. na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). Doskonałą zabawą może być np. wyścigi piłek w rzędach. / określonym układem ramion. Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. Także zabawy z pełzaniem. Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. prostych ruchowo ćwiczeń . obręcz. a na „4" imię innego uczest-. „w skrzydełka" w podparciu. Wygrywa to dziecko. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka". Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych. Wygrywa osoba. gdy odpowiedź brzmi „nie". n o s . Zabawa kończy się. p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. Prowadzący obserwuje zabawę. nika zabawy. Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji.w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. Wygrywają dzieci. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. np. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne.opuścić. Liczba uczestników: dowolna. czy się nie poruszają. a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . Zabawa trwa około 3-4 minuty. na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary. Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach. np. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby. Ruchy głowy powinny być obszerne. Dzieci wykonują przy tym np. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę. Organizacja i przebieg zabawy.szarf obu kolorów.klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. twarzami do prowadzącego. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo. „Pieski" Przybory: zbędne. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne.stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. np.najczęściej pchnięciem. Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd.

to prowadzący musi polecić zmianę ruchu. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. złożone materace itp. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska". które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód. druga połowa poszukuje na następnej lekcji). który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". Organizacja i przebieg zabawy. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. Zabawa odbywa się około 1. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. Organizacja i przebieg zabawy. Dzieci. które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. Wygrywają ci zawodnicy. Prowadzący wyznacza jedną osobę. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela.wdech).2 punkty. wyróżnia te. w odstępach 2-3 kroków między sobą. których lokomocja jest wolna. Zabawa odbywa się przez 3 minuty. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować. otrzymuje dodatni punkt. którzy zdobyli po 3 punkty. na obwodzie koła. które utrzymają pozycję krótko i niedbale. w ślizgach. który będzie rozpoczynał „ruch". Jeżeli znajdzie za pierwszym razem.nie podając piłki. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. szkodliwy dla dzieci. Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. Nogi mają wyprostowane i złączone. ławeczki. U wa g a . Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. możliwie leczniczą dla nich. czołgają się lub pełzają . Liczba uczestników: dowolna. na czworakach. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością . w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy.wydech. Organizacja i przebieg zabawy. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. stojąc na kocyku.starają się dostać na „płoty" . Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. Zabawa odbywa się przez 2 minuty. W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. ławeczki. Prowadzący stara się te dzieci. biegając we wspięciu na palcach. dowolnie poruszają się po sali . w czasie 20 sekund. Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). który z piłką wchodzi do środka koła. a za trzecim . Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie.5 minuty.jak pieski na spacerze. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie.na materace. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. aby otrzymać liczbę punktów karnych. 183 . Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. twarzami do środka. Liczba uczestników: dowolna. którzy przed „berkiem" uciekają. Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. Przebieg i organizacja zabawy. która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". Liczba uczestników: dowolna. Liczba uczestników: dowolna. przez dzieci. drabinki. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie. „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. Organizacja i przebieg zabawy. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. szuka następny zawodnik. Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . Zabawa kończy się wtedy. i pozostaje w niej do końca zabawy. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. Prowadzący wybiera „berka". zdobywa 3 punkty. np. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. na której są drabinki. Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. Zawodnik. za drugim razem . z układem ramion w „skrzydełka". Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. Zaczarowane zostaje również to dziecko.nie mogą wpadać na siebie.l punkt. którego oznacza szarfą. napinając je w „skrzydełka" . Uczestnicy zabawy siedzą np. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian.w leżeniu.

„Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym. gry sportowe.nie popełniły błędu. Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. asymetryczna praca rąk. które zdobędą najwięcej punktów. Przebieg i organizacja zabawy.ęsto stosuje się różne formy /. Liczba uczestników: dowolna. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". mówi. np.na miarę swoich możliwości ruchowych . 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. twarzami do środka. Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni.ręce w dół. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza. które najlepiej naśladowały chrząszcze. Uwa ga. złączone i uniesione do pionu. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi.dzieci . tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów. sztafety. barkach i piętach. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej. nogi wyprostowane. Zabawę powtarza się kilka razy. „ręce do góry" . które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. „ręka w prawo" . Liczba uczestników: dowolna. Wygrywają dzieci. „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. po czym powtarzają ruch. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne.jako inna zabawa. które dzieci powinny wykonać odwrotnie.dzieci . Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg.leżenie tyłem itd. „leżenie przodem" . Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. lub że pada większy deszcz . Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła.aba\v i gier ruchowych. „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. kosz (wiadro). a następnie w Jewo. podając wymienione hasła. Przebieg i organizacja zabawy. W większości gier sportowych. a ręce wyciągnięte w bok. klaszcząc .dzieci . tylko z dalszej odległości . Zabawy i gry ruchowe. Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. Organizacja i przebieg zabawy. Opierając się na głowie. że pada mały deszcz. Niektórzy autorzy uważają. obserwuje dzieci. Prowadzący wyróżnia osoby. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. które .wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. następnie unoszą w stronę głowy barki. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. Liczba uczestników: dowolna. 184 . Pokazuje on różne ćwiczenia. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. które najlepiej wykonały zadanie. Zabawa kończy się wtedy. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. Prowadzący. Przebieg i organizacja zabawy. Liczba uczestników: dowolna. Zabawa odbywa się w czasie l minuty. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy. leżą na podłodze. Wygrywa to dziecko. Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. c/. z rękoma i nogami w górze. Organizacja i przebieg zabawy. Liczba uczestników: dowolna.oderwanie klatki piersiowej od podłogi. „Dżdżownice" Przybory: zbędne.w odpowiednim rytmie. przesuwają biodra do przodu. Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. w odległości 5-8 kroków. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę. wyprostowane.ręka w lewo. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki. w środku którego ustawia się kos/. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). Wyróżnia dzieci. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej. wtedy „wycieraczki" pracują powoli.

12. woreczkami do kosza. 8. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. 3) gry sportowe. 6. jasne i dokładne. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. kopne. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. podnoszenie ciężarów itp. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. bieżne itd. Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. wspinanie. z których każda ma swoje określone konkretne cele. Gry ruchowe. Wszyscy biorą udział w grze. b) indywidualne: np. 7. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. zmienia go i szybko wraca. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. Gry ruchowe. 5. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. np. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. podobnie jak zabawy. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. 4. dobiega do miejsca. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. Może to być któryś z ćwiczących. np. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. 2) sztafety i tory przeszkód. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. dotknąć barków przeciwnika. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. biegi. 11. zgodności działania. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). Objaśnienie powinno być krótkie. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi.). Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. 10. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego.Ryć. „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. w którym położony jest woreczek (zadanie). „nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). z takimi elementami ruchu. Gry r uc h o w e nych. ale na wspólnej linii. 78. Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. naruszy regułę gry. dla którego jest to sygnał do startu. 1. ćwiczenia równoważne. wykonując zadania. Z pomocą gier. 3. 9. np. bieg w kierunku przeciwnym. szczególnie sztafety. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. np. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. rzuty itd. jak: rzuty do celu. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. 187 . 13. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. koleżeńskiej solidarności.

powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. Ćwiczenia nóg 5. 188 . Propagatorką aerobiku była J.sprawnościowy. Ochrona .na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. Przeszkody są tak zaplanowane. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . W zależności od tego. Każdy startuje indywidualnie na czas. ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora. 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej).określenie czasu pokonania toru przeszkód. Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". Prowadzący w sposób umiejętny. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego. 5) dobrze zorganizować sędziowanie. czas i sposób wykonania. J. który poprawia przeszkodę i sprawdza. uprawianie jej lub słuchanie. Start .jest to rodzaj treningu obwodowego). Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne. jak i niepełnosprawnych. kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy. Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. określając ich liczbę.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach.zarówno dla osób zdrowych. że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. Cooper był jego prekursorem. 2) ustawić je we właściwej kolejności. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. tory przeszkód są różne. komu mają służyć. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie.sztuczne. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. Obcowanie z muzyką. wzbogaca osobowość człowieka.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki. W terenie przeszkody mogą być naturalne. pop lub country. Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy.H. natomiast K. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. W Polsce jest ich już bardzo wiele. a ustawione w sali gimnastycznej . Ścieżki zdrowia. że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności. Meta . czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. Ćwiczenia talii 4. Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak.kondycyjny (ścieżka biegowa). wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco. szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego. Dziś są popularne w całej Europie. . Rozgrzewka 2. Fonda. Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. nastrojowym. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. Ćwiczenia ramion 3. Liczba uczestników dowolna. może często zastąpić te doznania. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie.

lecz zmieniając pozycję wyjściową. pośladki. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. są odpowiednie dla wieku. 3. W aerobiku zdarzają się kontuzje. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. • znajomości wszystkich ćwiczeń. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. • minimalna liczba powtórzeń to 8. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. liczbę powtórzeń i czas trwania. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. 2. ale jest też bardzo przyjemna. Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. a instruktor powinien skontrolować. Wtedy trzeba odpocząć. możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących. uda). 5. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń. Zgiąć kolana i skłon T w przód. biodra. przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. Całość powtórzyć 5 razy.NN wyprostowane. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). krzyk. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. stopniowo i powoli. RR wzdłuż T. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. stopach i biodrach). Aerobik ćwiczą nie tylko panie. który przekroczył 40. Ćwiczący. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. ale przy ochronie paskami na dłoniach. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. • elegancji. rż. ale i panowie. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. • posiadania uzdolnień muzycznych . od których zależy ładna sylwetka ciała. powinien zasięgnąć porady lekarskiej. • uważnego obserwowania ćwiczących . 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. śmiech i głośny wydech. nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). Powinien tak dobrać ćwiczenia. 4. rozluźnić się. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. RR daleko przed siebie. • należy wykonywać to samo ćwiczenie. których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących. wyciągnąć głowę i RR w górę. 1. RR daleko. aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. ułożenie ramion i nóg. swobodny. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). śpiew.5 do 2. pani Callan. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. 191 . Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). dokładności i zgrabności ruchu. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. Jak w ćwiczeniu 1. ich trudność. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. oczywiście pod warunkiem. nie krępujący ruchów strój.wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. tułowia i ramion. talia.poczucia rytmu i frazy muzycznej. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów. • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń. Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund). przyjemnością i radością. wolno pospacerować. aby poprawiały one ogólną kondycję. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. Pozycja wyjściowa stojąca .. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. w Polsce mniej znana. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. • prawidłowego.5 kg. Trzeba czuwać nad tym. mocno napiąć mięśnie brzucha.

Punkty te liczą się do wyniku końcowego. Nie wolno bronić w polu bramki. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek.elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne . Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku.drużyna A A chłopiec . 4. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. 192 193 . Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. popychać zawodników drużyny przeciwnej. długość 10 m. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". którego wymaga. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. 5. 3 chłopców i 3 dziewczynki. Korfball jest grą koedukacyjną. np. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). 79. ze środka boiska.dntźyna A O dziewczyna . długość 12 m. pole bramki. wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). ćwiczenia koordynacyjne równoważne. 3. a ruch. Nie wolno kopać piłki. np. w odpowiedniej odległości od kosza. Wymiary te mogą być także większe. Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. Jeden zespół może wykonać to szybciej. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. punkty rzutów karnych i sędziowskich. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. wspinanie się.drużyna B Ą dziewczyna . Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego.drużyna B wymiary kosza Ryć. przechodzenie przez kładkę. lekkoatletyki. należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki. Nie wolno faulować. Nie wolno przebywać w polu bramki.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. Nie wolno grać nogą. Mogą to być elementy gier sportowych. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. Zespoły: 2 zespoły. Nie wolno grać głową. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. pamiętając jednak. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. w których zawsze występuje element biegu itd. Wygrywa ten zespół. dlatego gra toczy się także za koszami. Jest to gra uniwersalna. przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m.5 m. wybijać lecącej piłki. gry sportowe. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała. Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec . jego proste formy. Nie wolno biegać z piłką. elementy sportu gimnastycznego. zawodnicy podają piłkę między sobą. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. 2. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi. kozłować piłki. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych.

.

zręczne. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. Dziecko. którzy występują tylko w roli kibiców. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. który trafił do kosza np. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. t. z wyjątkiem tych. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. Ćwiczenia w wodzie. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób).uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". kierowany. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. 5 razy. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. staje się bardziej zdyscyplinowane. samodzielne. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. może samo pobudzać inicjatywę grupy. nawyków płynności ruchu. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. ale również w ukierunkowanej działalności sportowej . jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. cieszy się w grupie popularnością. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. rż. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). jak i przyszłych sukcesów sportowych. Turnieje korfballowe. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała. kształtując swoją sprawność podstawową. Dopiero dziecko powyżej 3. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. koordynacji ruchowej. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. Ćwiczenia zespołowe. Warszawa 1996. Ćwiczenia oddechowe ogólne. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. uczy się panować nad swoimi reakcjami. ciężki stan ogólny. ostre zapalenie stawów itd. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. z określoną częstotliwością. Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. związanych z występowaniem konkretnej choroby. Należy pochwalić zespół. Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. Ćwiczenia indywidualne. Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. Ćwiczenia oddechowe specjalne. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. np. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. Ćwiczenia poranne. staje się zwinne. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. Ćwiczenia wytrzymałościowe.a drugi wykona więcej celnych rzutów. skupiają rodziców. podczas „olimpiady" przedszkolaków. V. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. można włączyć do ćwiczeń grupowych. do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. siły i wytrzymałości mięśniowej. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. co robi. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia siłowe. 194 .

Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. przy użyciu siły zewnętrznej. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. sprężyny itd. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne.prowadzone. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca.). które wzmacniają określone grupy mięśniowe.patrz ćwiczenia dynamiczne. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. np. które rozluźniają określone. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). w pionie. Według okieślenia prof. Są to ćwiczenia. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. nerwowego i krążcniowo-oddechowego. wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. muzykalności i estetyki ruchu. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. Ćwiczenia symetryczne. Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. bieżni ruchomej itd. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. Im ruch jest bardziej „sprężysty". poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. np. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. Ćwiczenia specjalne. Ćwiczenia bierne (test 0). Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. Ćwiczenia taneczne. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. Ćwiczenia redresyjne. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. Ćwiczenia relaksacyjne. koordynacji i odwagi. „obsługujących" określone części ciała człowieka. Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Ćwiczenia szybkościowe. Ćwiczenia na przyrządach. np. Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. hantle). w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Ćwiczenia wszechstronne. Są to ćwiczenia czynne. niejednokierunkowe. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Ćwiczenia równoważne. Ćwiczenia wybiórcze. Są ćwiczeniami. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. wykonywane w specjalnych sytuacjach. Ćwiczenia antygrawitacyjne. Weissa. Ćwiczenia izotoniczne . Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. tylko jednej strony ciała. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Ćwiczenia koordynacyjne. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Ćwiczenia akrobatyczne. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). Ćwiczenia intensywne. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Ćwiczenia jednostronne. Ćwiczenia asymetryczne. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. np. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. Wymagają płynności. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. Są to ćwiczenia o równomiernym. przez położenie woreczka na głowie.patrz ćwiczenia statyczne. Ćwiczenia izometryczne . który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. Ćwiczenia wolne. Ćwiczenia kształtujące. Ćwiczenia o charakterze statycznym. Są to ćwiczenia.). Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. Są to ćwiczenia. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. intensywnym działaniem chorego. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. Ćwiczenia z przyborami. Ćwiczenia czynno-bierne. Ćwiczenia rozluźniające. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych. tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. za pomocą których można poprawić. Ćwiczenia uspokajające. Są to ćwiczenia czynne. obszerności ruchu w stawach.Ćwiczenia gibkościowe. Ćwiczenia zwinnościowe. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. Ćwiczenia wspomagane . . których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. szybkości. ręce kinezyterapuety. Są to ćwiczenia. np. Są to ćwiczenia. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych. utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. Polegają na skurczu izometrycznym. szybkości i koordynacji ruchowej. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym.

4. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). gdyż razem stanowią metodyczną całość. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. Zasada aktywności i świadomości. gdy prawa noga jest w gipsie. np. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. Uwaga. dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. Ćwiczenia ipsilateralne. Zasada poglądowości i dostępności. W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. 2. gdy cała noga jest w gipsie. np. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Ćwiczenia manipulacyjne. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. Ćwiczenia chodu. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. Są to ćwiczenia chwytności rąk. 199 . to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. 3. nie objętych unieruchomieniem. a nie w istocie ich treści. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. a tylko staw biodrowy jest wolny. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). Zasada wszechstronności i zdrowotności. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. Zasada świadomości i aktywności. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji.Ćwiczenia kontralateralne. Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. Opierają się one na analizie procesu nauczania. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. Zasada systematyczności i trwałości.

Taki ruch trzeba pokazać. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. los dzieciństwa. które trzeba zażyć. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. ćwiczący uczą się ruchów. Umiejętności dydaktyczne. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. z którym przeprowadza ćwiczenia. mają świadomość.2. ale znajdą psychiczne wytchnienie. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. czy poprawnie wykonuje ruchy. a potem jego szczegółów. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. bez zaangażowania emocjonalnego. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . U dziecka chorego. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność. Tym ćwiczeniom powinna towar/. po prostu jako niedobre lekarstwo. czego ma uczyć. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa. Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. a dla osoby starszej.tak objaśnia ćwiczenia. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył.ys/yć spontaniczność. gdy jest źle wykonany. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. i celu. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. często z uczuciem zadowolenia. Małe dzieci. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. to dlaczego i na czym polegają błędy. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. bez zbędnych przerw. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. I dopiero wtedy . Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. że cała lekcja jest efektywna. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. trochę zabranego prze/. zniechęcają. Choroba. krótka. zarówno zdrowe. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. lecząc. /. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. np. d/ięki analizie wzrokowej. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. Demonstracja ruchu przyspiesza. oprócz chęci zabawy. w wyniku której dzieci stały się niesprawne. Bywa też tak. wynikającej z choroby. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. Umiejętnie. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. nie wymaga opisu szczegółów. a jeżeli źle. że osoby niepełnosprawne. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. Osobowość nauczyciela. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. l te c/. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji.w zależności od rodzaju zespołu. Należy pamiętać. doznania przyjemności. staje się świadomą. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. Chęć wyleczenia. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. jaki stawia przed lekcją ruchu . bawić swoich małych uczestników. musi wiedzieć. wychwyt z karku.ynniki muszą być zaspokojone. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. Nale/. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. Nauczyciel. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. im jest ono starsze. wyobrażenie o ruchu. Osoby dorosłe. Ponadto używanie krótkich.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. jak i psychicznym. jest wielką atrakcją. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. ciągle powtarzane. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. które są dzieciom potrzebne. gdyż jest ona jednoznaczna. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. żeby skutkowało. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia. obok naturalnej potrzeby ruchu. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. fachowych określeń. głównej zasady ruchu. przyczynia się do tego. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej.byt łatwe zadania ruchowe. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi.

które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. jego rozległości i skutków. głowa w gó-rę. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. Zasada zdrowotności i wszechstronności. Taka lekcja jest krótka. Rytm można zastąpić. potem w siadzie na stołku). doniosłe. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. na polecenie „wkładamy kapelusz" . W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne. skandowaniem sylab słów. rę-ka wy-żej. Zasada poglądowości i dostępności. przesuwając na bok łokcie. Zasada systematyczności i trwałości. rytmicznie. stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. potem w siadzie . W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego.urywanym lub przeciągłym. którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. zarabiając na siebie. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. potem ze spuszczonymi nogami. U tych ostatnich. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. Wiadomości na ten temat czerpie z książek. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. np. Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia.krótko. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. jak i niepełnosprawnych. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. wykorzystując czucie przez dotyk. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym.dzieci rozszerzają kapelusz. wykonując polecenie ćwiczenia. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. przystosowując nas do życia w określonych warunkach.ustawiają się w szeregu. które nie były ćwiczone. by mógł służyć zdrowiu. zamiast liczenia. Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. a na polecenie „dzieci robią płotek" . Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. określających w danym momencie wykonywany ruch. itd. Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. np. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. nawet w tych częściach ciała. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku .dzieci układają dłonie na głowie. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. jak i dla osób niepełnosprawnych. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest. Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu. głosem modulowanym . Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. Hasło . Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. jaki upłynął od wystąpienia zawału. Chore dzieci nieraz nie widziały np. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). Małe dzieci. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. np. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. który dzieci mają za chwilę naśladować. Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym.

Zasady doboru treści. Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. 1. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. II. gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. treści nauczania wskazują. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. świadomy. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. a także pedagogiki wychowania fizycznego. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania. 205 . korektywa. organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). 1. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). 5. 2. na ogół nie należy uczyć następnych. Współcześnie (np. Strzyżewski) wyróżnia się: I. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań. samokrytycyzm. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. II. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. od łatwych do trudnych itd. czego należy się uczyć. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. 3. Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego.umiejętności. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. 204 4. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. wyniki kształcenia będą optymalne. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień.). a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. zajęcia na obozach letnich). które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości. żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. kierowanie własnym postępowaniem. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. 2.teoretycznej i praktycznej. jak najlepiej nauczać i uczyć się. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). wzmacniają pozytywną motywację do nauki. planową pracę z uczniami. L Zasady doboru treści. prace społeczno-użyteczne. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia. S. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne.

Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. systematyczność. Wyróżnia się następujące metody: 1. działania praktycznego oraz problemowe. sposób postępowania. a nauczyciel mu w tym pomaga.nauczania ruchów w całości. głównie biologicznymi. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). Metody służą do rozwiązywania problemów. środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. 3. słowne. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej. że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. w życiu dorosłym. uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania.). techniki sportowe gimnastyczne. zdobywają nowe nawyki ruchowe. jak i osoby niepełnosprawne. w okresie dorosłości. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). 207 . Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci. Współcześnie postuluje się. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. pragną radości. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. takie jak: świadome dążenie do celu. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. Metoda całościowa . Dzieci niepełnosprawne. modyfikując je w zależności od leczenia. określenie kolejności następujących po sobie czynności. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. taktyczny lub obciążeniowy. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. i wreszcie zadania problemowe.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. wprowadzając następujące metody: poglądowe. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania. 5. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka.droga. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. Metoda analityczna . Nauczyciel wychowania fizycznego stara się.3.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny.dorosły i dziecko. korekcja postawy. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. tak jak dzieci zdrowe. 206 2. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący . Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). Wyróżniają zadania ściśle określone. precyzyjne określenie zastosowania. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo.syntetyczna . żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. osiąga cel. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. Oznacza określone cechy. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. bo lubią zabawę i chcą się bawić. jaką daje im ruch i zabawa. jak np. od łatwego do trudnego. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. od prostego do złożonego. wiadomości oraz przekonanie. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości.uczącego zarówno osoby zdrowe. Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. logicznej ciągłości ruchu . Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności. Wiedza ta.korelacji z innymi przedmiotami nauczania.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu . realizując zadanie ruchowe. Metoda kombinowania . rehabilitacja ruchowa. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. 4. wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać. zadania częściowo określone. aby osiągnąć jakiś cel. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp. Chcą bawić się. ale także kształtować cechy osobowości. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. Całkowicie i z wielką ufnością. a w przypadku wychowania fizycznego . Uczeń. Dzieci się bawią.

Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej. niezbędna motywacja własna).według przekazanego wzoru). szybkość całego ruchu. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego. może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. 2. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. takich jak np.realizacja zadań ścisłych. 3. Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. ale znacznie /. by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. 1.. odbiorcy ćwiczeń . a nawet jakiejś fazy ruchu.metody kreatywne. Metoda zadaniowa ścisła . Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. głównie gimnastyki). gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v. Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. niezbędna jego twórcza inwencja). Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny.metody proaktywne. np.stnła w łatach 50. który komenderuje grupą. liczba powtórzeń . Metoda programowego uczenia się . np. tablice. W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne.realizacja prostych zadań w sytuacjach. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. 3.metody odtwórcze.reakcja . wzmocnienie określonych grup mięśniowych. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. rodzaj ruchu. III.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru. np. II. Zadania częściowo określone . chyba że zaistnieje określona konieczność. Metoda naśladowcza ścisła (bodźce . 2. polecana szczególnie dla dzieci). jej twórcą był B. Ćwiczenia wykonuje się. 1. wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I. Metoda ta. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia.modyfikowana. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej. Metoda naśladowcza ścisła . Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka).te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. 4. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. konieczna motywacja własna u ucznia). nie tylko w sporcie gimnastycznym. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. 2. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego. Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. Zadania ściśle określone . Skinner. Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń. gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. konieczna motywacja własna u ucznia). niezbędna motywacja własna u ucznia). 3. 208 209 . często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . usamodzielniające. Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu). opisy. 2. amplituda ruchu. zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się. Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego. Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. 1.F. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. także zdrowych. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. stabilizacja odcinkowa.

że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. 4. która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. zwierząt. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . takie jak opanowanie. Wyrabiają samodzielność. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. zaradność. przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu. kształcą także cechy charakteru.realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. . Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . rzuć. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. Metoda programowego usprawniania się . Różnica między tymi metodami polega na tym. spełniają też funkcję rekreacyjną. wiatr. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. postaci z bajek. nagana zniechęca. Pochwała mobilizuje. czworakowanie. w grze ruchowej przepisy. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. Nauczyciel w każdym momencie pokony211 .samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. odwagę. Zabawa kończy się. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru. Są to także ruchy wspinania. pełzanie. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. skocz. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. rzutu. pokonywanie schodów o różnej wysokości). takich jak chód. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. dokładność. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka. Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. chwytu oraz zwisy. wytrwałość. Dokładnie określa pozycję wyjściową. Metoda zabawowo-naśladowcza . Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. 2. odpowiedzialność i uczciwość.Metody usamodzielniające 1. oraz część fizjologicznohigieniczną. Może to być np. Strzyżewski. dogoń. której twórcą był R. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu).w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą".realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". zrozumiałe. Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane. ćwiczenia równoważne. skok. związaną z wykonaniem określonej czynności. oprócz zabawowej. deszcz itd. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu.specjalnie wytyczona trasa. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności.realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. pokonywanie przeszkód. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. łatwe. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. gdy nauczyciel ją przerwie. szczególnie dzieci niepełnosprawnych. Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej. zdyscyplinowanie. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. Metoda zabawowo-klasyczna . Współcześnie ta metoda nauczania. eliminowania brawury i brutalności. 210 3. przeskocz itd. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. które mają zastosowanie w życiu codziennym. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. mechanizmów. bieg. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu. jest bardzo potrzebna. to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). zjawisk przyrody. że inne są cele.. które regulują przebieg gry). kształcącą i wychowawczą. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny). poprawienia cech motorycznych. nie wymagające długich wyjaśnień. takich jak grzmot.

zachęta. Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń. Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. asekuracja i pomoc. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. Niektórzy autorzy. Jest ona oparta na podobnych zasadach. np. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych.w kontekście metody nauczania. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . Tylko pamiętajcie. że noga to prosty kij". oraz z rozsądku . jeszcze bardziej. np.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. Polecenie może być np. W czasie wykonywania ćwiczeń~^.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. Spróbujmy jeszcze raz. W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. jego estetyki i prawidłowości".zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów.zasada stopniowania wysiłku. szczególnie dzieci). Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów . Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. fantazji. I tak trzymać.dla zdrowia . uczy dokładności ruchu. Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości.sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym. odpocząć. inicjowanej przez nauczyciela.czy też z troski o własne dzieci.stosowana przez poznańskich naukowców.). prościutkie. u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np. zabawy itd. na korytarzu itd. w życiu dorosłym. Metody twórcze 1. następujące: „Wyprostować kolanko. dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). Laban) . określenie . jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej.twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych. sceny mimiczne. gdy 213 . Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego. pomysłowości. uważają. Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. Metoda problemowa . z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) . oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". w szkole i przedszkolu. np. z jaką związane jest dane określenie. W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. Warszawa 1996). Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. wszechstronności ruchów. Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. ale i zbiorowych). z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. WSiP. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku. ponieważ. z ruchem (jak wygrać mecz. 2. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda. licząc 1-2-3-4-5-6. Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom. np.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. zawsze trzeba mieć na uwadze to. służąc własnym przykładem. np. Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych.forma zabawowa itp. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia. tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu.

półkole. Formy podziału uczniów Nauczyciel. fizjologicznym i psychicznym. ścisłe). które składają się na obwód stacyjny. dwuszereg. Odliczanie. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. słuchowe . a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. grupy. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi. że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. bardzo lubiane przez ćwiczących.metody nauczania. Ustawienie ćwiczebne: luźno. Dodatkowe podziały to drużyny. • formy prowadzenia zajęć. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. imprezy rekreacyjne itd. lecz również na tym. dotykowe. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. Mechanizm poznawczy . Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. 2. zwroty w miejscu. gimnastyka przyrządowa. zajęcia śródlekcyjne. wycieczka.sprawność na to pozwala. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń. 3. stosuje różne formy podziału uczniów. Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. rząd itp. • formy porządkowe. zależnie od liczby dzieci w klasie (np. bezpieczne i atrakcyjne). po czym wstępują z powrotem do zespołu. 80. gromadka. Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. pojedynczo lub w parach.współcześnie bardzo propagowany. kolumna ćwiczebna. Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. Przykłady obwodów stacyjnych 1. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. w ruchu itp. odtwórcze. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. Form a s t a c yj n a : polega na tym. 2. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. pary. że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania.

określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach. ogniskach sportowych. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym. których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. „po swojemu". że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie. Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve .organizowanie grupy. Lekcja wychowania fizycznego.główna. częściowo naturalne. Zadania: . II część .wstępna. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). np. mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane . Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących.w szkołach. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób.nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci. na której odbywają się ćwiczenia. Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji. poprzez który nauczający .mu.zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/.zadania specjalne. sekcjach sportowych. I I I część . F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących.w warunkach terenowych. który orientacyjnie wskazuje. 217 .Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć. lekcji gier i zabaw ruchowych. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. 81.w szpitalach./. jak strumień. Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd. dorośli .y jednej. Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń. nianiu leczniczym. wynikające z konkretnych treści części głównej (np. Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się. przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania. lekcji gier sportowych.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego.ęści głównej. konkretnej lekcji. oparta jest na toku lekcyjnym. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie. na torze przeszkód w określonym kierunku. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym. hantle.acych do zadań oczekujących w c/. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania. Zespół ćwiczących.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. laski gimnastyczne i inne). .podanie celu lekcji.końcowa. jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część . . . . Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa.przygotowanie organizmów ćwic/. .kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/. Tok lekcyjny jest to ogólny schemat. młodzież.kształtowanie prawidłowej postawy. w małych grupkach na wszystkich stanowiskach.częściowo sztuczne. . jako podstawowa zorganizowana forma zajęć. na jaki pozwalają warunki. .na kilka czy kilkanaście lekcji. Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego. . Istnieją różne typy lekcji. ~ skupienie uwagi ćwiczących. Tory przeszkód mogą być naturalne . sanatoriach. b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas .nawiązanie kontaktu z gtupą. Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch. .

w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego.a £ co •f——r l . . zwinności. . z przyborami. Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu. specjalne ćwiczenia oddechowe. .stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu.końcowa . . .utrwalające nawyki prawidłowej postawy. jak: rozwój równowagi.głównie ścisłej lub zabawowej. W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. _. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut. szybkości. .kalorie i osi odciętych . skoki. Zadania podstawowe: . O) _. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. Krzywa natężenia wysiłku. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji.ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze. . Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. aktywności. // część . uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego. . /// część . . których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy. na przyrządach.ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. ćwiczenia (rozluźniające) równoważne.czas. nawyków w zmieniających się warunkach. Poza tym: marsz równym krokiem.musztra. głównie z grupy ćwiczeń stosowanych.wyciszenie emocji ćwiczących. rzuty. wyrobienie samodzielności.ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach. bieg. zdecydowania. Zadania podstawowe: . śmiałości. t—r± _*____J i f J c __. _* > -u\ < «-: •> C._CT <g ft. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących. . siły. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia.rozluźniające. 82.gry i zabawy relaksacyjne. od których zależy dobra postawa człowieka.____ to. Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 .przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. czołgania. stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). Wykres ma kształt paraboli.nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności. .opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych.oddechowe. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia .marsz. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna. układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń. biegi. . ćwiczenia z elementami korekcji postawy. Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. doskonalenie koordynacji ruchowej.podsumowanie wyników lekcji. poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych. Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych .przećwiczenie mięśni.glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności. Środki: Ćwiczenia. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć. doskonalenie cech fizycznych._. wspięcia. . Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji).trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań. Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej. Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut. Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . roztropności. śpiew. skoki w miejscu.kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. . Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy. moralnych i innych. -t—-A l *p— o -3 —Js . wytrzymałości.ćwiczenia na szybkość reakcji.Środki: . ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych.

Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. 220 . krążenia Linia zerowa .-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć.tętno przed zajęciami Na skali po str. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego). 83. należy także wiedzieć i przewidzieć. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego. Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć.

ale zawsze powinna być taka.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. W lekcji ruchów leczniczych. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. płci. przygotowania fizycznego. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. ćwiczenia ramion. amplitudą ruchu. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. a w lekcji ruchu leczniczego . Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. na różnych etapach lekcji. wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. Przerwy. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu.stan ogólny i plan leczenia. Prowadząc konkretną lekcje. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń . to można doprowadzić do nad221 . by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. np.cszkód. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . kierunku ruchu. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. lżejsze ruchy. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. szybki bieg i czołganie. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. np. Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. są niedopuszczalne. nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku.

. z wyjątkiem treningu specjalistycznego. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego.70-3.40 6. 4500 ml .około '/2 litra na minutę.60 2. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko.52 6.25 0.28 0.05 37. Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających. Krawczyńskiego.około 24.zależnie od wieku.0 8.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0. . Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu.8 1.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych. ale o umiarkowanym i średnim natężeniu. Ilość wydychanego powietrza różna.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną.1 6. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek. .2-4.0 1. .90 2.13 10.0 2. ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji .na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana. .0 13.10 0. niewiele przekracza 120/80 mm Hg.dorośli 16-18. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń. 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: . gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć.14-14.ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko.80 1.0 2.0 10.63 0.0 0. u osoby wytrenowanej więcej. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów.mężczyźni. Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna .16 2. w ten sposób.8-2. o dużym natężeniu. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4.0-20. Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4).78 10.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne. 223 .nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym).10 1. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji. które stanowią treść ćwiczeń.28 1.58 1.63 2. wytrzymałościowymi lub siłowymi. rzut do celu.14 4. norma ciśnienia . podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności .90 5. Im większe jest wydatkowanie energii.zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń.52 3. będą celowe.26 1. takich jak np.5-19.58 4.ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie. ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie . liczba oddechów . . Serebrianikowa i in. . Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.50 9. lecz powinny być wszechstronne. Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące. podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę.tzn.50 45.09 1.zależnie od wytrenowania).ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych. tym większe zapotrzebowanie na tlen.28 6. Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m .48 10. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia.około l litra na minutę. . dzieci . Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.30 8.01 7. o średniej . przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy. Krestownikowa.37 1. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii. Bodźce ruchowe są to ruchy.0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1.0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód.32 0.około 75 uderzeń.

c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń. Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. są podobne do lekcji wychowania fizycznego. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia.o obszerna. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego. 225 . sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji.kinezyterapeuta i pacjent. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. .w czasie specjalistycznego treningu. ruchy symetryczne antygrawitacyjne. bez wzmocnienia mięśni grzbietu. a jednocześnie stanowczość. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego. Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi.nie zezwalać na to.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe. żeby szansę wygrania miały i inne dzieci. W usprawnianiu Iccznic/. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka. . Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku. Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego. od znanego do nieznanego.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. . które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe. pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. wzmacniające mięśnie pośladkowe. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia.kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu. sprawność sportową . W lekcji ruchu leczniczego zdarza się. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie.żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. stwarzając takie sytuacje. . leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha. w wadach postawy . 224 . ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego. w przypadku porażeń w paraplegii .ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich. że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób.ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. np.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne.stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. . by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym. w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych .ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. szybkość. wytrzymałość. . wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. w bólach krzyża . początkującymi i osobami starszymi. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. jak i właściwego rytmu ruchu.w lekcjach.ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. należy stosować wysiłki szybciej narastające.pozycje niskie. jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych. żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. . wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń. .w lekcjach treningowych. a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik. o dłuższym czasie trwania.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. ale należy: . ćwiczenia równowagi itp. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu. szczególnie z dziećmi. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. w zależności od tego. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego. że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych.. . .dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy. . życzliwość. siła. takie jak up. oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną. od ruchów prostych do ruchów złożonych. należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych.zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania. albo wreszcie . głównego zasobu ćwiczeń fizycznych. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny). Sposób doboru ćwiczeń.

a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. RR przodem w bok. klęk podparty. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego. Pozycja wyjściowa. gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). odrzuty RR. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób. w zajęciach ogólnokondycyjnych. pokarmowego. np. • zmodyfikowane.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. • metody treningu obwodowego. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. np. obrazowy. klęk podparty . Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki.jaka jest amplituda ruchu. a także układu oddechowego. 1. nie kierowane ćwiczenie. Nauczyciel określa główny układ ciała.do jakiego położenia (w górę).Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. Usystematyzowanie zasad.jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. np. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. • gimnastykę poranną. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. kinezyterapeutyczne. np. można je kształtować i rozwijać. głównie krążenia i oddychania. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. wymach RR. Inni autorzy zaś (np. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. Wykonując różne czynności dnia codziennego. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. np. • naukę chodzenia. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. chodzenie po schodach. • zabawowe. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. np. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. przenoś. wymach RR przodem w górę . wymach itd. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). np. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza .tworzenie się nawyku ruchowego. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go.wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. • mieszane (stacyjne. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi. układu nerwowego i dokrewnego. c/ynnością częściowo automatyczną. 2 odrzuty i powrót do pw. Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. wymach RR (przodem) .opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni. czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. zawód. utrwalonymi. zawód listonosza. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. 2. Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. np. zawsze przystosowany do warunków i możliwości. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. intensywnej pracy). Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. • ćwiczenia w wodzie. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. który często określa charakter ruchu: skłon T. III Faza . zabawa właściwa. Metody jako sposoby realizacji nauczania. stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. Pewne. 6. • sport inwalidzki. 4. PR w górę. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. II Faza . by mógł egzystować. W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. bieg z wysokim uniesieniem kolan. t/n. kierunek i amplituda ruchu. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. startowe). 3. zrozumiały dla ćwiczących. z której zaczyna się ruch. 5. 226 To usystematyzowanie bywa różne. utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . Rodzaj. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. serco-wonaczyniowego. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej. który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. Jest to samousprawnienie czynnościowe.

Warunki (miejsce zajęć. • grą właściwą. 2. postawa. Rozgrzewka. leczniczy). zastępy stałe. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela. 4.. pary. formy pozaszkolne. formy podziału. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy.doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała. 4 .RR w bok. np.. 5. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem.atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu. Zdarza się bowiem. 3 . budową. formę frontalną razem z indywidualną. stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . Obwód ćwiczebny. dość". Warunki czasowe . Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. często zmodyfikowane. drużyny. 2. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu. i składa się z następujących elementów: 1. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji.ustawienie. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących. szczególnie z dziećmi i młodzieżą. układem. lecz powiedzieć „dość". na lekcji wf. 3. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. sprzęt. Frontalna..-met. Elementy gier sportowych. pojedyncze ćwiczenia.) Tok lekcji 1. Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka. • grą uproszczoną. który 228 229 . Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. Nastawienie uczniów do zajęć 3. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . głównie organizacyjnym. to forma jest zewnętrznym kształtem. trening wyczynowy. boisko. np. Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5. 3.. Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. 2 . Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym. Metoda może posługiwać się różnymi formami". Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. np. Warunki przestrzenne . Jest to sygnał dla ćwiczących. Zajęcia w zespołach. W zakresie wychowania.sala. Warunki organizacyjne . W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. W zakresie motorycznuści 3. W zakresie wiadomości 4. funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej.lekcja. W zakresie umiejętności 2. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową. zmienne. teren otwarty. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1.RR w górę. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania).RR w dół".RR w dół. Indywidualna.RR w bok. przybory. zajęcia gimnastyki korekcyjnej. powiedzieć „i. Stacyjna. • metodą wprowadzania fragmentów gry. Metoda sportowa .

równowaga 2........ naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U. „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3... wykonują polecenia Nr . Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2.. zbiórka.. Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N. „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N. prawą ręką N. Podanie tematu i głównych zadań 2... Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość. unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7... Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 ....... poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować.. .. naśladują rękami wiatraki . co kotek robi po przebudzeniu się N..... 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1.... „Koci grzbiet" 5.... „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St..... 4 zestawy szarf kolorowych... „Wchodzenie po stopniach schodów" 6. Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki.. Sprzęt: ...jak mama waży sól" (na wadze) N..... Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna.. obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N. a ja zobaczę.. Rozgrzewka 1.:Pokażcie dzieci. chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi.. szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali.. W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U... podaje temat i /udania (bardzo prosto) N.. Miejsce: . kto najwyżej skoczy 230 231 .. Dla .Wzór II Osnowa . Zadania dydaktyczne: ........... Zbiórka w marszu w parach 2.. teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką. Zadania wychowawcze: 3. naprzemienne przysiady i powstania U. klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4.. Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4... Podskoki „ fry N. 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1...... Powitanie 3...:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U..:Podskakujcie obunóż... maszerują w miejscu.... jak sportowiec wchodzi po schodach N.. W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U..:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego..... poleca: RR w bok..:Pokażcie dzieci... zwinność..... Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3... Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2........ Czas: 45 minut.... Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł.. Strzyżewskiego) Klasa: I. przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N.. Przyrządy: .......krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U. pomagają i przyjmują informację 8.....

tilanie woreczka na przemian pod prawym. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. Pw. Kształtowanie umiejętności.postawa zasadnicza. współzawodnictwo w grupach. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. chwyt przeciwna rck.>j. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6.y w lewą stronę. postawa zasadnicza. Pw. Pw. Pr/eM. worec/ck w ręku. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy.. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. Na przemian prawa i lewa ręka. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. piłki siatkowe. całym ciałem przylej. klatki piersiowej. opuścić ręce. Przekazanie uwag nt. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N. materace. łopatek. 4.i sygnał N. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj. Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". zadań do wykonania - - N. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj. po czym n. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary. kocyki. zasadnicza. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. 10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1. barków. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. Czas: 45 minut. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. Całość powtórzyć 5 razy. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2. obręcz. 5. a drugie je naśladowało. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. brzucha. po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów. ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. postawa zasadnicza.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy.} w różnych kierunkach. 2. obręczy barkowej. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. skłania do zabawy z rodzicami N. tworzy pary i zaleca. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. 3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. a drugie je naśladuje.j. woreczek w jednej ręce. Zabawa skoczna: „Skoki" 5.<zy. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N. . bioder (pośladków). brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu. 3. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. Stają tyłem i stoją prosto. Pw. przejść do siadu ski żyznego. Powitanie.'. tyczne 4. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '. ławeczki. nóg tlił. potem pod lewym kolanem. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. Woreczek w ręku. Motywowanie 2. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. 5 ra/. . Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4.

232 .

9. Pw. tyłem podparty. 14. RR ugięte w łokciach. potem zmiana nogi. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. RR w dół w skos.dzieci uginają ręce w łokciach. RR wzdłuż tułowia. zbliżają brodę do podłogi. łopatki złączone. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . kolana ro/. Pw. „Kurki trzepocą skrzydełkami".dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. NN złączone. RR w bok (woreczek przed stopami). 12. Pw. Całość powtórzyć. Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. 3. 6 razy w tył. 4. lekko na palcach Broda przyciągnięta. siad skrzyżny. 2. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. palce obciągnięte. woreczek w dłoniach. leżenie tyłem. Pw. Pw. leżenie przodem. „Kurki piją wodę" . Pw. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. Ruch: przejście do podporu tyłem. tułów wyprostowany. siad skrzyżny. NN ugięte. Pw.warte blisko podłogi. Pw. broda przyciągnięta. Pw. kolana rozchylone. -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". przysiad podparty . Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. 7. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Ruch: skurcz pionowy. 1 1 . pochylenie tułowia. RR skrzyżowane. siad ugięty. RR w górę w skos . Pw.ł 0 razy). Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. Pw. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. powrót do siadu skulnego. Pw. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . 8. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN. klęk podparty. ręce oparte z boku. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. „połykają wodę". siad skrzyżny. siad klęczny rozwarty. 8. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. 6. szyja wyciągnięta.wydech. broda lekko przyciągnięta. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. 9. stopy oparte na palcach. Woreczek w ręku. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). łopatki ściągnięte. siad ugięty podparty. RR wzdłuż tułowia.T prosty. łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi. leżenie tyłem. Następnie prostują ręce. potem ruchy pływania żabką 6 razy. 10. 4 razy 6 razy Starać się.wdech. powrót do pw. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). siad klęczny. Ruch: RR w bok . stopy złączone. NN ugięte postawione na podłodze. RR wzdłuż tułowia. naśladując trzepocące skrzydełka. biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. wytrzymać 3 sęk. skurcz pionowy . druga noga prostuje się. wyprosi ramion w górę w skos. RR pod brodą. wyrzucenie nóg w przód. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. 6 razy Dozowanie . Ruch: przejście do siadu prostego. dłonie skierowane palcami do środka. leżenie tyłem.wdech. dłonie skrzyżowane na barkach. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. podpór tyłem z nogami ugiętymi. rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. wydech. stanie jednonóż. Siad ugięty.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. Pw. leżenie przodem . 10. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. uniesienie bioder. Pw. 13. Pw. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. przedramiona w przód pod kątem prostym). 7. RR wzdłuż tułowia . Pw. siad płaski RR bokiem podparte. położenie. Pw. Pw. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. Jazda na rowerze 6 razy w przód. woreczek na głowie.dłonie na barkach.

l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Wygrywają d/irci. korekta postawy. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. Dziecko. które się pomyli i wykona zaka/. Zbiórka.po drugiej stronie sali. Dzieci zmieniają stacje. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy. potem zmiana ćwiczących.-<! !<>/. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę. Omówienie lekcji. Pi/(. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka. drugi. którzy bez błędu dojdą do końca.. Tok Cześć I -wstępna. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób. Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . Pożegnanie. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków).ine ruchy. opierając nogi na swoich biodrach. — Zbiórka . Dziecko. Ruch: marsz w podporze do przodu. Nie wolno poruszyć się.ieiinego.w szeregu lub dwuszeregu. kocyki. które nie zmienią miejsca.których nie wolno poka/ywać. Pw. Potem następna dwójka. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie . Po przerwaniu taktu lub melodii it-. które potem dzieci powinny powióizyć. kształtowanie sprawności ogólnej. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć. przesuwa się do pr/o du o 0. wyprostowanego żołnierza. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali. którzy nie znaleźli dziupli.-pocze< icm /ubawy iwKa/. Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela. Uczniowie. Czas: 45 minut. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. materace.„skrzydełko". jeden z ćwiczących w podporze przodem. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. Palce podwinięte. ławeczki.iU. Po dwoje dzieci porusza się po sali. Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików. Wygrywają pierwsi. kocyk. szarfy.'V jak naj. instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)). Podanie zadań lekcji. chwyta współćwiczącego za uda.5 m. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego. Wyróżnienie najlepszych.czas ćwiczenia krótki. Układ RR . zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. ale wyuczoną w czasie lekcji. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali. Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. stojąc z tylu. Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR.przechodzi do tyłu. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi).

Oparcie plecami o siebie. w parach naprzeciw siebie. 13. chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. 3. siad prosty podparty. RR bokiem w górę wdech. Łopatki powinny być ściągnięte. drugi przechodzi do leżenia tyłem. Pw. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. w parach tyłem do siebie. stanie tyłem do siebie.wznoszenie klatki piersiowej. -wydech.Tok Treść 2. Ruch: chwyt za prawe dłonie. Pw. druga na brzuchu.5 m. podpór tyłem. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. Pw.5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 . klęk podparty w parach. Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty.rozluźnienie mięśni brzucha. 3. dotknąć brodą nisko przy podłożu. Pw. powrót do pw. 4. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Ruch: wznos RR w górę w skos . stopy oparte o podłoże. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. Pw. powrót do pw. 1 . siad skulny oparty na przedramionach. Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. 9. stopy oparte o podłoże. Wdech: 1 . 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. RR przodem w dół . siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce.wdech. klęk podparty. przeciąganie się z mocowaniem. Pw. 5. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. stanie tyłem do siebie. Wytrzymać 3-6 sęk. Potem następuje zmiana ról. podpór przodem z nogami ugiętymi. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". leżenie tyłem. 2. RR w bok.obni/cnie klatki piersiowej. Pw. leżenie tyłem. stojąca. Pw. 6. siad ugięty. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . Pw. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana. 2 . W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie. 10. leżenie tyłem.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . NN ugięte.wydech. Pw. Piłeczka pingpongowa między nimi. stanie prawym bokiem do siebie. Pw. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. Pw. 6. chwyt za dłonie. Pw. Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. stanie w lekkim rozkroku. Wydech: 1 . 8. Pw.ącego. Ruch: naprzemianstronne.napięcie mięsni brzucha. Pw. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Powrót do pw. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. leżenie tyłem. RR w górze. stopy złączone ze stopami współćwiczącego. czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. Pw. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". 7. lewa ręka i prawa noga. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). Czworakowanie do przodu i tyłu. RR wzdłuż tułowia. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. Pw. leżenie przodem twarzami do siebie. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. udając jazdę na rowerze. 7. Pw. Pw. 2 . Chwyi za ręce.

na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. po sali „chodem gąsienicy". Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. tworząc nad podłogą jak największy łuk. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . siad na ławeczce.przewrót w przód na materacu . Pw.przejście po ławeczce w podpórce tyłem . leżenie tyłem. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta.przewleczenie szarfy z góry w dół . D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. W ten sposób poruszają się po sali.napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. leżenie przodem. leżenie tyłem. 9. Pw.ciężar ciała przenieść na prawą nogą. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty. Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą. Pw. RR wzdłuż tułowia. RR wzdłuż tułowia. Pw.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu . Pw. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw. 16. nieznaczny wznos bioder . który składa się z trzech etapów: 1 . 12. Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył. Wytrzymać 3 sęk. Powrót do pw. leżenie tyłem na kocyku. druga leży na podłodze wyprostowana) . którego laska stanie prosto pierwsza. plecy wyprostowane. Prowadzący wyróżnia najlepszych. Pw.Tok Treść 8. stopy oparte o podłogę. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej. RR wzdłuż tułowia. Pw.laska przyciska klatkę piersiową. chwyt laski oburącz z tyłu. naśladując „chód gąsicni cy". 14. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk. wydech . Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali.laska w zagłębieniu pasa biodrowego. laska trzymana z tyłu oburącz. stopy oparte o podłogę. 2 noga lewa „zawija" palce. RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. 13.pełzanie do mety. leżenie tyłem. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym . 10. siad skrzyżny.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód. Obwód ćwiczebny . Powrót do pw. Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. wygrywa ten. 1 \ . 3 .przejście po ławeczce na czworakach . Wdech . 1 1 w a p a . Przed każdym ćwiczącym leży laska. leżenie tyłem.bieg na czworakach . NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych.poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN.

Następnie przytrzymujemy mocno kolana. Opuszczenie laski na kark. Siad skrzyżny .„cyk-cyk". Czy wiecie. Część II . Powrót do leżenia. „Skrzydełko" lewą ręką. 3. Wyciąganie głowy „ku słońcu". „Biedny wróbelek". podsumowanie. Ćwiczenia mięśni brzucha. twarzą do środka koła. laski w dłoni. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. „Skrzydełko" prawą ręką. Odwracanie laski do przodu. Wznos laski do góry tak. Zbiórka. „Chód wróbla".bez pomocy rąk.Tok Cześć III . 5. a na „4" imię innego uczestnika zabawy. Siad skrzyżny. 243 242 .po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. Metody: zabawowo-naśladowcza. Ćwiczenia brzucha.końcowa Zabawa uspokajająca. potem przeciwnie. ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca").„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). głowy i karku. Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. który ma złamaną raz jedną. chwyt dłońmi na szerokość barków .wysoko. Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. Dzieci kładą woreczki na głowie. Chwyt na szerokość barków. 7. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . (Ruchy nóg w przód. Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1. raz na lewej.głowa do góry. potem ruchy nóg w kierunku głowy . Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka.cofania się na rowerze). Dzieci leżą na brzuchu. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha. Ćwiczenia obręczy barkowej. Dzieci leżą na plecach. „Dzięciołki". RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). 3. Pożegnanie. łopatki złączone (dobrze) . 8. „Jazda na rowerze". lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. aby mu przekazać swoją rolę. Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". 4.wstępna 1. że jedziemy na rowerze. Uciekający. Nie kroczy jak my. Przejście do pozycji stojącej . Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". Zbliża się nieprzyjaciel. RR z laską w górę. Zabawa ożywiająca „Berek-literka".dziecko siedzi krzywo. Siad skrzyżny. Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową.dziecko siedzi prosto. z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". żeby uchronić się przed schwytaniem. Chód z woreczkiem na głowie .główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. 3. Złamana nóżka ugięta w kolanie. Ćwiczenie mięśni grzbietu. Prawy łokieć do lewego kolana. wyróżnienie najlepszych. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach. Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. Siedzimy niedbale (źle) .„bim-bam": bicie zegara. 4.raz na prawej. Dzieci tworzą krąg. 2. Postawa wysoka. przyciągamy kolana do brzucha. . Wznos laski w górę . zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. skłon głowy w przód. 4. Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . Następnie naprzemiennie prostujemy nogi. uwypuklając klatkę piersiową do przodu . Biedny wróbelek złamał nóżkę. Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". 2. wypowiadając na „3" swoje imię. Ćwiczenie równoważne. 9. Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. 2. stojąc na jednej nodze . Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. raz drugą nogę. to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika). tułów lekko pochylony w przód. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski. naprzemiennie obydwoma końcami. Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. . „Ciekawskie dzieci".dłonie na kolanach. Dzieci leżą na plecach. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6. Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. 5. plecy zaokrąglone. Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara . Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. zabawowo-klasyczna. jak wróbelek porusza się na ziemi. Może skakać tylko na jednej nodze. prostujemy się.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników. Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy.wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra".

wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach. a są to następujące okresy: / etap . a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła.dzieci prostują się. „Zagubiony kotek". następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. u dorosłego '/x długo245 Ryć. staje się noworodkiem . narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych. 3) schyłkowy . Dzieci rozproszone chodzą po całej sali.końcowa 1.od 15 do 18 lat. Ćwiczenie uspokajające.od 25 do 40 lat. 86. 84. /// etap . co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych. 3) wiek młodzieńczy .od 12 do 15 lat. 87. który co jakiś czas cichutko miauczy.od 40 do 60 lat.od O do 7 lat. obejmujący: 1) okres niemowlęcy .od 3 do 7 lat. wyjście z sali. Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii. Akt porodu powoduje.od 7 do 11 lat. 2) okres pełni sił . Dziecko rośnie.szkolny . Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała. // etap . 3) okres przedszkolny .od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . ściągają łopatki.samodzielnie żyjącym człowiekiem. 85. podnoszą głowy.n r ^ n 3. Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" .od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . 2) średni wiek szkolny .Część III .od O do l roku. Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko.okres niemowlęcy i przedszkolny . Ryć.miękkie są elemenfy statyczne (kości). 2. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka". Ryć. W zależności od stopnia rozwoju kości. Najwolniej wzrasta głowa. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych.od 60 lat. pożegnanie. Ryć. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka". najszybciej nogi. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci.wiek dojrzałości . 4) starość . mięśni. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące.od l do 3 lat. że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). •» .dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . 2) wczesne dzieciństwo . Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat. 244 .od 18 do 25 lat.

Dzieci małe mają tzw. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". dodatkowe. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. Dopiero około 12. potrafi chodzić po narysowanej linii. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . a 8. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. . Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. ale i szybciej wypoczywa. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. jeździć na rowerze. Dziecko w wieku 2. rozrzutności ruchowej. a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. miesiącem. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. długi tułów. Różne bywa tempo tego procesu. intelektualny oraz moralny dziecka. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. krótka szyja. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. Celem ćwiczeń więc są: . Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6. kształtuje swój charakter. który jest dla niego normą. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. Potem koordynuje rozbieg. . Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. . Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa. jest ruch. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. a przy tym o charakterze dynamicznym. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. psychomotoryczny. Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. współdziałania w zespole. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego.ści ciała. odbicie. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. uczucia i siłę woli. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. bezwładne machanie rękoma. angażując w tym ruchu całe ciało. Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy.kształtowanie charakteru i cech społecznych. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze. Często stałe jest ugięcie kolan. kształtujące i użytkowe. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. naturalny głód ruchu. Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. obejmującym stronę biologiczną człowieka. Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. jest niższe. np. krótkie kończyny). Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. opowieści ruchowej. występują kołyszące się na boki ruchy ciała.-4. które dzieci lubią. przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy.kształtowanie estetyki ruchu. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne.harmonijny rozwój dziecka. Wiek przedszkolny (3-7 lat). Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz. poszanowania przepisów. lot i lądowanie. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. Ciśnienie. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe.ręka". jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego.łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. w których następuje ogromny rozwój fizyczny. Około 3. np. mimo większego przepływu krwi. przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. a ich natężenie powinno być niewielkie. a od 9. Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. duża labilność . W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. stać na palcach bez pomocy. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem.kształtowanie psychomotoryki. tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko . brak opanowania. ale nie używając kciuka. 247 . a drobne zespoły mięśni słabiej. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. spontaniczny ruch. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty. siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. potem na jednej nodze. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. niecelowe. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. uzależnionym od procesu chorobowego. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. Dziecko szybciej się męczy. miesiąca chwyt jest precyzyjny. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń.

około 15. Kościec jest jeszcze słaby.na ławeczkach i drabinkach. Średni wiek szkolny (12-15 lat). Powinien nastąpić podział na grupy . W grupach dzieci młodszych. wyciec/ki). 15 minut. oraz wybuchy emocjonalne. Nowy tryb życia (szkoła). jest czynnikiem hamującym rozwój. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. jak i nauczających.męskie i żeńskie.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. Intensywny w/rost kości n. Dużo gier zespołowych. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). obręczy barkowej. prowadzonych co drugi dzień.dłuższe okresy wypoczynku.biegi. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. gry zespołowe). pojawia się menstruacja. korektywny (stopy. tułów). Dyscypliny rekreacyjne. Serce d/. 249 . chody na czworakach. rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). uczą się samodzielności. dużo korektywnych. deskorolce. Hartują swój organizm. 3-letnich. gry. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. jednocześnie hartując dziecko. skoki. zbliżona do elementów sportowych. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku. szkoła). Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów. 88. grzbietu. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. chody. nawiązują przyjaźnie. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. co powoduje nasilenie cech kobiecości. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. rż. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. bardziej siedzący. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. Około 10. doskonali się koordynacja. ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących. Okres szkolny Młodszy okres szkolny . Dojrzewa psychika dziecka. jak nauka jazdy na wrotkach. Nie stosować skoków z dużej wysokości. wydolność niezbyt duża. na rowerze. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych .ł długość. Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe). pełzanie. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. Chłopcy dojrzewają później. sprzyja powstawaniu wad postawy. rż. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować .7-11 lat. Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy. zręczności oraz korekcyjne. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. Różnorodność rekreacyjna. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. na nartach. ale nie za dużym. orientacja i zręczność ruchów. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. wspinanie (z asekuracją).iccka rośnie szybko. Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego. przezorności. rż. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. brzucha. Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. mniej siłowych. Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. w grupach starszych dzieci. około 16. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. 5-6-letnich . klatki piersiowej. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. te zajęcia powinny trwać krótko. spacery.od 15 do 30 minut.

. stanu równowagi psychicznej. ruchliwością. pogarsza się ogólna wydolność organizmu. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. w wieku 60 lat . Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze . Powiększa się klatka piersiowa. może ulec pogorszeniu. skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. osłabienie układu krążenia. Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii.nie wszyscy młodzi są sprawni. ukształtowane ruchowo. Podstawowe środki r u ch u : 1. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. rż. np. nazywany okresem młodości. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe". a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. Zwiększa się koncentracja uwagi. rż. 7) zaburzeniom psychicznym. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem. gry i zabawy rekreacyjne. „młodym" wyglądem zewnętrznym. rż.75-80% sprawności maksymalnej. 2.do około 55% sprawności maksymalnej. Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała. 3. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. w postaci lekcji wychowania fizycznego. biegi terenowe . Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. sporty wodne. rż. słabnie refleks. Zwiększają się możliwości wysiłkowe. 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. Należy zwiększać samodzielność. Sportowe formy ruchu . zależnie od możliwości ćwiczących. trybu życia i pracy. niewydolność krążenia i oddychania).zmniejszenia się sprawności umysłowej. poszerza się światło naczyń krwionośnych. Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu.poniżej 70% sprawności maksymalnej. Największe natężenie treningu można stosować około 18.gry sportowe. które mogą być stosowane w każdych warunkach. warunków zewnętrznych. Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. bez względu na wiek metrykalny.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. Zwalnia się tempo wzrostu. Następuje zrównoważenie psychiczne. wiotczenie mięśni. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym.. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym. w wieku 70 lat . to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe). że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . rozrasta się serce. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. Nawet krótkotrwałe. Organizm podatny jest na trening fizyczny. w narciarstwie alpejskim. Uczestniczący w zajęciach 251 .Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. 2) niewydolności wieńcowej. 6) otyłości i cukrzycy. następuje poprawa koordynacji ruchowej. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. choć narastający stopniowo. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. Należy prowadzić taki tryb życia. Reasumując. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). Z prac różnych autor&w wynika. ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. Ćwiczenia gimnastyczne. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). zanika harmonia ruchów. rozedma płuc). które pod koniec okresu dojrzałości. 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu. nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. sporty zimowe. i emocjonalnym. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych. Gdy człowiek zbliża się do 60. Wiek 18-25 lat. i odwrotnie . demencji .szyjki kości udowej. choroby wrzodowe. występowania choroby wieńcowej. bystrością umysłu itp. Zmniejsza się koordynacja ruchowa. Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. wytrwałość uwagi. marsze.

podnoszenie ciężarów. ćwic/enia w be/declui. ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. .nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. . ćwiczenia z łatwymi przyborami. wysiłkowo . . szybkościowe (intensywne). oporowe ze współćwiczącym.koordynacyjne proste.obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej .w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. ćwic/enia s/ybkościowe. szarfy. dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających. Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy. eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki. Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane.30 minut. Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną.amplituda ruchu . skoncentrowanie uwagi. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /. np. . z akcentami ruchu (z klaskaniem). ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących. rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg. . punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących). w siatl/ie. siłowe z oporem własnym. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu.n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. ćwiczenia z muzyką.nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących. najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu.ruchy .'!. ćwic/enia statyczne . .ławeczki gimnastyczne. drabinki. U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: . ćwiczenia towarzyskie.obszerna. .kompleksowa. . długotrwałe ruchy cykliczne. nagłe skłony tułowia do tyłu. skoki i podskoki.piłki lekarskie.nie liczyć. liczba serii dobrana indywidualnie. ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane.ćwiczenia gibkościowe (wolne. . umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń.siłowo-gibkościowy. łagodne). .powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej. gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących. podpoiów.muzyka. . marsze skr/.dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń. . P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową. w miejscu.ćwiczenia oddechowe . ćwiczenia szyi . tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. . parami. piłki lekkie.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych.stosować dużo ćwiczeń ożywiających. Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska.formy prowadzenia powinny być różne.tempo umiarkowane. żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny. intensywne podtrzymywanie własnego ciała. prostymi ruchami tanecznymi z muzyk. jako warunek uczestniczenia w lekcji. dynamiczny.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym. niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami. kameialna atmosfera.lekcja powinna być krótka .obowiązkowe zlecenie lekarskie. lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących.: 253 . w pozycji leżenia tyłem. klaskaniem.mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie.nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania). . ćwic/enia zwisów.obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). w przód.przyrządy . . . bez gwałtownych zmian rytmu.zwisy. .inne środki metodyczne .komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie. Ćwiczenia zespołowe. podnoszenie ciężarów. z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /.przybory . łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych). . ćwiczenia na świeżym powietrzu. przyrządy gimnastyczne. mała liczba powtórzeń w serii. Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie. . w bok.. na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych.eliminować ćwiczenia o gwałtownych /.precyzja wykonania . by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym.charakter ćwiczeń .ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi). . ćwiczenia oddechowe.mało obciążające. w tył. dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach).zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy.nie wymagać nadmiernej precyzji. piłeczki. o małym stopniu wysiłku. krótkie serie. . 252 . . Rodzaje marszów. np.ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji.yżne. ćwiczenia równoważne. pobudzenie pracy oiganizmu. . .ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego. nagle skłony głową w dół. ostre współzawodnictwo.unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych. . podpory'.od n iskiej do wysokiej. relaksacyjne. z przytupywaniem.krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ. .aktywny wypoczynek . laski Ud. . lic/eniem.metoda prowadzenia . . Ogólny zasób ćwiczeń . .

254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej . . 255 . staniu: . . potem w tył. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: . można je wykonywać w staniu. sięgając dłonią z boku. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . po kilku ruchach wyprost.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna. rajstop. woreczka.w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. . . a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. .klaskanie przed sobą. klaskać w górze i opuszczając ręce. oprzeć łokcie. to samo w odwrotnym układzie rąk. skłon tułowia w bok z pogłębieniem. marszu i siadzie: .spleść dłonie jak do modlitwy. Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . np. co jest bardzo ważne dla statyki ciała. potem coraz wyżej. Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych.w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. podrzucanie lub przerzucanie piłeczki. .ćwiczenia z przyborami. potem to samo złączonymi stopami.w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi. dotknąć łokciami ud.w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni.w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku. w stawach łokciowych nieco usztywnione).w leżeniu tyłem w rozkroku. potem na pięty i na całe stopy.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie. skarpet.w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach.. . stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. po rozciągnięciu: . leżeniu. na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie. skłon tułowia do nogi prawej. . które warunkuje ruch izolowany barku.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka.siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki. . wyprostować tułów (patrzeć na sufit). Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. W różnych pozycjach . energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi. druga łukiem nad głową. Tempo wolne. zakładanie butów. potem zmiana układu ciała na przeciwny. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. wyprost we wspięciu na palce.skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. chusteczki i innych małych przedmiotów.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana. podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. wykonać głęboki wdech . Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: .to samo z przysiadu. .pochylić ciało w przód.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej. skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda. . Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń. Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. głęboki przysiad i wyprost. elastyczności ruchów. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. odwrócić do klatki piersiowej. . cofając łokcie lekko w tył. bez pełnego wyprostu kolan.skłon tułowia w przód i pochylenie głowy.ręce ugięte w łokciach . .złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców. potem w odwrotnym kierunku.siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło. bez włączania do ruchu łopatki: . Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu. tułów przylega do podłoża. stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach). podudzia.krążenia głowy w prawo i w lewo. . ręka przeciwna niż ćwiczona noga. . Najbardziej praktycznym. często chodząc na lekko ugiętych nogach.siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. naciskając na palce. . następnie to samo nogą przeciwną. . Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz.w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę). kolana. .„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go. . należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie. oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce. .wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód.kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką. Osoby starsze. wydech.siadzie. wydech . nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. to samo strona przeciwna. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi.siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód.

Rozluźniające. Prowadząc ćwiczenia na powietrzu.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok. Choroby układu krążenia: .niedokrwistość. . Wzmacniające NN 16. 3) osiągnięcie równowagi psychicznej. Dla wielu z wymienionych wyżej chorób.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: . . . stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych. należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. często uczestnicy podejmują decyzję sami. Ćwiczenia zręczności i równowagi 19. .zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania.wsierdzia.zapalenie mięśnia sercowego . Ręce (stawy łokciowe) 8. różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo. Ćwiczenia oddechowe. Choroby układu dokrewnego: . wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo. . . 3. Inne choroby układu krążenia . Mięśnie szyi 6.zapalenie zakrzepowe żył. pochylnie. Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych.tętniaki. .w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył. Nogi . . Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego".zmiany zarostowe tętnic.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia). Rozluźniające i normujące oddychanie 17.rozstrzenie oskrzeli.niedoczynność tarczycy. Szybkość reakcji 7. Tułów (płaszczyzna czołowa) 14. Tułów i stawy barkowe 12.stawy biodrowe 13. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską. przyjemności i zadowolenia. . na dole. . 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie. wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. takich jak barierki. Skłony boczne tułowia l ł. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących. Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej. mała liczba powtórzeń w tempie różnym. w miejscu . ramiona w górę wydech . Marsze. w biegach. 2. Marsz 2. oddechowe uspokajające 20. Ćwiczenia należy indywidualizować. Przeciwwskazania: 1.niewydolność krążenia. migotanie przedsionków). na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. . .w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz . .choroby przysadki i nadnerczy. Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa. schodki o różnej wysokości. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz. . wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. Choroby układu oddechowego: .wady serca. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte). można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. w tył.w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . kroki rytmiczne w przód. .cukrzyca i nadciśnienie. Stawy kolanowe 10. Skłony tułowia w przód 9.luźno ramiona w dół. wspomagane pracą RR3. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. Mięśnie brzucha 18. 258 . nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem. choroby nowotworowe. Okresy rekonwalescencji itd. 4. Stopy i stawy skokowe 5. .wydech .wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie. Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. Wzmacniające RR 15.ropne zapalenie dróg oddechowych.gruźlica płuc. sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych.w staniu: głęboki wdech nosem. uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie. np. przed sobą. 5.w górze.zespół serca płucnego.

.

która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. 89. Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna. c o. ale jednocześnie chodząc. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej. nauka chod/. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń.p (J l . Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących.e-nia. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. przede wszystkim. na które cierpią ćwiczący. ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. / 260 261 ?&*&<!!«& O . . Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. trenuje ją i pomnaża.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących. tym miejscem może być sala chorych. 90. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń. 11 Q Ryć. Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. Łóżka do hospitalizacji . a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony.

ćwiczenia oddechowe. . . jazda na wózkach.gorączka. trwają 30 minut. odpowiednio duża. gdy prowadzącemu brak inwencji. 2) rodzaj schorzenia.nauka jazdy wózkiem. Podłoga . które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym.od góry i od dołu . Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. z dyskopatią. Ćwiczenia dla dzieci. Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą. po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych.belka dwufunkcyjna . trzeba w tak trudnych warunkach. u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. np.ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie.ciężki ogólny stan chorego. Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. Przeciwwskazania: . .do wykonywania zwisów i podporów. Można wykorzystać odpowiednie zabawy. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane.częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. Czas tnvania ćwiczeń. .stany zapalne stawów czy inne stany zapalne.Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. osób starszych i osób. . osoby z paraplegią. jakie istnieją na sali chorych.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach.zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł). Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych.zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej. wywietrzona i czysta. . . krążeniowego i nerwowego. . że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny. „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję.utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej. . . niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. Drabinki. Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . np. gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu. . siad ze spuszczonymi nogami).ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk.utrata samodzielności życiowo-bytowej. przyłóżkowych. Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie. kółka. siad na łóżku. Poręcze o różnej.z jednej strony owalna (do zwisów).utrzymanie pełnej długości mięśni. takich jak: drabinki.ćwiczenia czynne kończyn.niewydolność układu krążenia.przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. . Jeśli takie są zalecenia lekarskie. albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej. który sprawi.według uwarunkowań indywidualnych.utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego. Aby uzyskać efekt emocjonalny. wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. 5) wskazania do ćwiczeń. Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty.ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu.i zawsze zabezpieczony bolcami. z drugiej strony ścięta. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne. Oprócz podstawowych. Miejsce i sprzęt.równa.długotrwałe przebywanie w łóżku. 4) wiek i płeć. . . Mogą mieć jednak również charakter indywidualny. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. Na ogół od 30 do 45 minut. regulowanej wysokości żerdzi . Tram . ławeczki szwedzkie i materace. będzie mógł chodzić tylko wtedy. . ale indywidualnie. dobrze oświetlona. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta.ćwiczenia czynne z oporem nóg. kraty. Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. niezbędnych przyrządów i przyborów. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. które mają efekt emocjonalny.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. liny . . .rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . 263 . 3) stan ogólny wydolności. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. np. czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym). . zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy.półzwisy na kratkach bałkańskich. . W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży. Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej. powinien znaleźć się tam taki sprzęt. .zmiany pozycji w łóżku. sprawności fizycznej. Wskazania: . Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: .

14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. .ożywiająca. Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego.o nieuszkodzonej powierzchni. 7.na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych. 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej. . formy przeprowadzenia zajęć. jeśli jest sprawny lokomocyjnie. . jak np. jeśli nie jest na stałe wyznaczone. Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. 3) ćwiczenia RR i szyi.materace gimnastyczne . . obecnych .tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych. 6. który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia. .dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta. który np. . . ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać. całe. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu. oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca.na wózkach inwalidzkich. omówienie lekcji.: kapelusiki. Ubranie ćwiczącego. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji. ale komunikatywnej i życzliwej.fantazyjne formy zbiórki. jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji. . 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe. Niezbędne przybory: . Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. pożegnanie. Powitanie ćwiczących. po ćwiczeniach zawsze składać je. grupy osób ćwiczących . . 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. Wskazanie miejsca do rozbierania. 9) ćwiczenia mięśni brzucha. tarcze itd. ortopedycznego ćwiczących. . nieobecnych . 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi.od l do 4 kg. nie zostawiać opartych o ściany. baloniki.do ćwiczeń .3 (usprawiedliwionych). gdyż upadające mogą spowodować wypadek. 3) zabawa orientacyjno-porządkowa. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". 2) zabawa ze śpiewem . Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków. Ubranie prowadzącego.piłki lekarskie . . Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji.ćwiczący stoją w szeregu. . dwuszeregu.Ławeczka gimnastyczna . 3. gdyż łatwo się o nie potknąć. 12) ćwiczenia korekcyjne. 2. od typu lekcji.szarfy kolorowe.piłki lekkie. strój powinien być czysty i przewiewny.laski gimnastyczne. .ich schorzeń i wieku. Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego. 5. 4.czysta. 265 . 7) ćwiczenia równoważne. Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej".mata filcowa . Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć. nie mogą leżeć bezładnie na sali.sprężyny.kocyki do ćwiczeń. Najlepiej spodnie i bluza. Rodzaje toków lekcyjnych: .uzależnione od danego toku lekcyjnego. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym.. Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1.w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: .tok lekcyjny treningu stacyjnego. .o różnej wadze i wielkości. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa .15.hantle .tok lekcyjny gier sportowych. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 8. za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany. ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia. Wykonanie zbiórki . nie mogących chodzić). 8) ćwiczenia mięśni brzucha. 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). . 5) ćwiczenia NN. .dla dzieci . . 2) ćwiczenia RR.czyste. 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło. Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego. np.woreczki z grochem lub piaskiem. 6) ćwiczenia NN.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. sportowym stroju. zbiórka. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu.tok lekcyjny mieszany.

aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. 5) zabawa rzutna. Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. rż. Zbiórka. 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. jeżeli są długie. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe. krótszy dystans do pokonania). 4) zabawy na czworakach. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. 12) zabawa bieżna. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. 2) zabawa ze śpiewem. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń.sprawiedliwy werdykt ostateczny. 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . ale do wartości średnich. powitanie. 9) zabawa ze śpiewem. tory przeszkód.wygaszanie nadmiernej emocji graczy. Uwagi metodyczne. stosując muzykę. cięższa piłka. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. powinna być ona odpowiedniej długości. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. . powinny być upięte. podział na grupy do określonej gry.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. dać dodatkowe obciążenia (np. większa liczba powtórzeń ćwiczenia). Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. uatrakcyjniać ćwiczenia. Silniejszym. Najlepiej. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. 14) zabawa uspokajająca. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. Ubranie takie powinno być czyste. Włosy u pań. 9) chód uspokajający. oprócz „obowiązujących". Obuwie miękkie.odpowiednie sędziowanie. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. elementy sportu. a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. . by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. 267 . 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. a jeśli jest to sukienka. 4) elementy techniki i taktyki gry.: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). 8) zabawa skoczna. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. gry i zabawy. Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. Zasadą jest. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. 3) bieg truchtem i chód uspokajający. używane tylko w danej placówce. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym. . W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). rzutna i skoczna. potem następuje gra właściwa: . . Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Ćwiczenia rozciągające stawy. nóg i tułowia. lżejsza piłka. przewiewne. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń.10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. 6) zabawa bieżna. Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej.

.

Ryć. mięśni l i NN.służący ich rehabilitacji. Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. dłonie pod głową. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). Rozciąganie mięśni nóg. Wykonać kilka powtórzeń. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. ugięta w kolanie. oparte stopami o podłoże. . przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. Wciągnąć brzuch. oparte stopami o podłoże.przeciwna strona ciała. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. 95. ściśnięcie pośladków. Powrót do pw. NN ugięte. Powrót do pw. unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża. 94. druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). To samo . Powtórzyć kilka razy. Jedna N ugięta. NN ugięte. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim .). Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji. 92. ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu. RR wzdłuż T. nauka chodzenia itd. RR zgięte. 12-3-4. głowy i RR (łokcie w bok). dłonie pod głową. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. Cały czas wciągać brzuch. Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem. NN ugięte. Powtórzyć kilka razy. powrót do pw. Ryć. Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund.leżenie tyłem. gdy brak służbowego). Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem.Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. łokcie w bok lekko rozwarte. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. . Potem zmiana strony ciała. snym uniesieniem barków. Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. Powtórzyć kilka razy. Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry. Ćwiczenie 4 Pw. . zgodnie z zaleceniem lekarskim.leżenie tyłem. Konieczne jest nieśliskie obuwie. unos/enie bioder do góry. Ćwiczenie l Pw. . Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą. łokcie w bok. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie. To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała.leżenie tyłem. Całość powtórzyć 10 razy. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. Powrót do pw.leżenie tyłem. Ćwiczenie 2 Pw.leżenie tyłem. Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. stopa oparta o podłoże. Ćwiczenie 5 Pw. utrzymać 3-5 sekund i opuścić. Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. 26<) .osób zdrowych. stopami oparte o podłoże. . Ćwiczenie 3 Pw. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. RR wzdłuż T.

.leżenie tyłem. 97. stopy na podłożu.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 8 Pw. oparte stopami o podłoże. mięśnie barków i szyi rozluźnione. Ćwiczenie 11 Pw. RR wzdłuż T. 96. Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. Druga N oparta stopą o podłoże. 98. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). Ćwiczenie 10 Pw. NN ugięte. . Ryć. Ćwiczyć wolno. Ćwiczenie 9 — Pw. Brzuch wciągnięty. Broda skierowana do sufitu. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. . 271 . Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). RR wzdłuż T. 100. Ćwiczenie 7 Pw. NN ugięte. . . NN ugięte oparte stopami o podłoże. . RR wzdłuż T. NN ugięte obok siebie. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża.leżenie tyłem. stopy oparte o podłoże. . Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha.leżenie tyłem. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. stopy postawione na podłożu. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. Ćwiczenie 12 Pw. zwarte. Powtórzyć kilka razy. Ryć. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. głowa na podłożu.Ryć. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. Ryć. Powrót do pw. Wznos bioder do góry. stopy na podłożu. 102. RR na kark. Ryć. Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. powrót do pw. RR wzdłuż T. Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy. ściśnięcie pośladków. NN ugięte. RR wzdłuż T. Powtórzyć kilka razy. Ryć. 103. Wytrzymać kilka sekund.leżenie tyłem. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 6 Pw. Potem zmiana strony ciała.

leżenie tyłem. Powrót do pw. RR wzdłuż T. Wytrzymać nacisk 10 sekund. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu). pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). NN ugięte w kolanach.leżenie tyłem. Ryć. . Unieść przeciwny bark nad łóżko.leżenie tyłem. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. RR wzdłuż T. całą powierzchnią przywiera do podłoża. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. Rvc. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Powtórzyć kilka razy jedną N. Ćwiczenie diagnostyczne. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. wyprostować R i przenieść do drugiego boku. Rozluźnienie. . Napr/. Wciągnąć brzuch. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych.Naprzemianstronne rzuty NN w górę. Ćwiczenie 15 Pw. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. Druga N wyprostowana. 108. 104. Ćwiczenie 14 Pw. Powrót do pw. . Powtórzyć 3 razy.omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. przyciska to podudzie. wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. Powrót do pw. Rvc. Próba oderwania N opartej na podłożu. nie odrywać od podłoża N leżącej. Utrzymać tę pozycje.leżenie tyłem. Położyć N na N. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. Ćwiczenie 13 Pw. . tułowia i mięśni br/ucha. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. noga ugięta. To samo ćwiczenie . na podudziu N przeciwnej. 273 . Rvc. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. Wytrzymać kilka se kund. Ryć. Zmiana ćwiczonej strony ciała. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. RR za głową. RR wzdłuż T. licząc do 10. R prosta za głową.druga strona ciała. Ćwiczenie 16 Pw. . 109. . druga R przed klatką piersiową. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. potem ćwiczyć N przeciwną. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. 107. Wytrzymać kilka sekund. Wytrzymać kilka sekund. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. 105. Ćwiczenie 17 Pw. To samo druga strona ciała. stopy na podłożu.leżenie na boku. Całość powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem.

wzmacniające mięśnie RR. dłonie zaciśnięte w pięści. Przenoś RR prostych bokiem w przód.leżenie tyłem.leżenie tyłem. NN ugięte. Ryć. . klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. Ryć. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. w przód.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. potem odwrotnie: w tył. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. Ćwiczyć kilka razy.Ćwiczenie 2 Pw. . Ryć. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża). stopy na podłożu. w dół.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. ugięta w stawie łokciowym. 111. RR w przód (łokcie w górę). klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. . w tył (za głowę) kilka razy. dłonie do sufitu. RR w bok. proste dłonie dotykają do siebie. RR w bok. . liczyć do 5. . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. Ćwiczenie 3a Pw. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej. Ćwiczyć kilka razy. Ćwiczenie 5 Pw. rozciąganie pasa barkowego i RR. 113. Krążenia RR złączonych przodem w górę.leżenie tyłem. Ćwiczenie 2a Pw. Ćwiczenie 3 Pw. Powrót. potem wolno zamiana RR. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne. rytmicznie. . ćwiczyć kilkanaście razy. . w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. jedna R wyprostowana w kierunku sufitu. Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu. Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. Ćwiczenie 4 Pw. wolno. 274 . Powtórzyć kilka razy. 110.leżenie tyłem. Ćwiczenie 3b Pw. RR w górze. druga R wzdłuż T. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. 112.

Wyprost RR w przód . 115. dłonie zwarte. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. Ćwiczyć wolno. zatrzymać tę pozycję. 116. Ćwiczenie 6 Pw. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR. gdy dłonie są już odwrócone.leżenie tyłem. splecione palcami. 275 . W końcowej fazie ruchu. Ryć. Palce cały czas splecione.w kierunku sufitu.&S Ryć. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe. . z jednoczesnym odwróceniem dłoni.

Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. tułowia i brzucha. dłonie splecione w podchwycić. Pw. Brzuch wciągnięty. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha. Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej. 277 . pasa barkowego. .leżenie tyłem.leżenie tyłem. NN ugięte. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód.leżenie tyłem. 121.leżenie tyłem. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy. 122. Opór od strony twarzy.gięte w stawacli łokciowych. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. RR nad klatką piersiową (blisko szyi). dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. RR pod głową. 117.i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. lec/. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. Ćwiczenie 9 Pw. wytrzymać licząc do 10. To samo ćwiczenie drugą ręką. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). Ryć. Ryć. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej. Ryć. W c/. dłoni. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. Potem zmiana układu RR. 123. Mocne dociskanie dłoni do siebie.leżenie tyłem. Ćwiczenie 10 Pw.i\a barkowego. Ryć.leżenie tyłem. . Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego.ro/lu/. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp. U w a g a . swobodnie oddychać. 118. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. ugięte w stawie łokciowym.leżenie tyłem. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. . 119. druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. licząc do 10. 120. pasa barkowego i klatki piersiowej. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. tułowia i brzucha. RK /. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. licząc do 10. . To samo ze zmianą RR na układ przeciwny. RR w/dłu/ T. Wytr/. pasa barkowego. . Ćwiczenie 12 Pw. liczenie do 10.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu. od strony twarzy. 276 PAC.nić 3 sekundy. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). dłonie dotykają do siebie. plecy do podłoża. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego. . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p. Powrót do pw. . Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund). R\c.Ćwiczenie 7 Pw. Oddychać głęboko. Ćwiczenie 11 Pw. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. Wznos głowy nad podłoże. Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. Potem zmiana RR. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. RR w przód. Ćwiczenie 8 Pw. ramienia i pasa barkowego.yinaC 5 sekund .

. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund. 8. biodra i kolana zgięte do 90°.leżenie tyłem. 126. Odwiedzenie jednej N . Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych.siad na krześle. dłoń drugiej R na biodrze. 4. druga N maksymalnie wyprostowana. Odpocząć 3 sekundy. między stopami książka. . wytrzymać 3 sekundy. Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. N zewnętrzna w górze. Jedna N wyprostowana. 130. Powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. Ryć. . Odpocząć 3 sekundy. . RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża. Ryć. Powtórzyć kilka razy. 124. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy.2. 7b. Powtórzyć kilka razy. Pw. a. Opuścić nogę. 5. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. starając się dotknąć pośladków. Wytrzymać 5 sekund. N przeciwnej . To samo drugą N. Pw. na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. Pw.jak wyżej.leżenie tyłem. Opuścić do pw. Całość powtórzyć kilka razy. Stopy oparte o podłogę. Między kolanami ręcznik.leżenie bokiem.powrót do pw. tylną powierzchnią stawu kolanowego. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. 279 . . noga wyprostowana w stawie kolanowym. RR wzdłuż T. 3. b. Wznos N ok. Pw. Powtórzyć kilka razy. To samo strona przeciwna ciała. stopa oparta o podłoże. 2.jak wyżej. .siad na krześle.leżenie przodem. ruchem swobodnym. Pw. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami. Pw. . potem do środka .leżenie przodem. 125. RR oparte o krzesło. 7a.wyprostowanej. . 6. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. RR wzdłuż T. Ćwiczenie N przeciwnej. . . raz druga. Ryć. Druga N zgięta pod kątem 60°.leżenie tyłem.podudzi na zewnątrz. Wytrzymać 3 sekundy. Głowa oparta o ugiętą R. Pw. Ryć. Rytmicznie wolno. Pw. Pw. Wytrzymać 3 sekundy. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Ryć. Ryć. . a.do pw. 128. RR wzdłuż T. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. Ściskanie intensywne kolan. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. . RR na udach. swobodnie. Pw. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . Pw. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. 129. rytmicznie. b. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża. To samo strona przeciwna.leżenie przodem. Raz jedna N. Powtórzyć kilka razy. Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża.

% Ryć. Wytrzymać 5 sekund.siad na krześle. *x. oparte stopami o podłoże.zgiąć w kolanie.leżenie tyłem. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. . 4. . To samo ćwiczenie drugą N. Zmiana ustawienia stóp . Powrót do pw. Jedna N prawie prosta . Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Ryć. Powtórzyć kilka razy. 280 Ryć. Wznos prostej N . 281 . 132. Naciskanie NN na siebie. potem zmiana NN. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. 6. . Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. Pw. 5. Pw. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). Pw. Rozluźnienie.Rvc. . Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie. stopa oparta o podłoże.leżenie tyłem. 138. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. RR oparte o krzesło. Potem zmiana NN. potem zmiana ćwiczącej N. 131. Ryć. . potem wyprost. Ryć. NN ugięte w stawach kolanowych 90°. Pw.do oparcia z pięty na palce.siad na krześle. Ryć. Dłonie na udach. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy. Druga N prosta leży na podłożu. 8. utrzymanie oporu przez 5 sekund. 136. NN zgięte. . Stopy oparte piętami o podłogę. 7. Pw. 135. Zmiana do pr/ejścia na pięty. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże. 134. Powrót do pw. 3.pod kolano podłożony ręcznik. oparta stopą o podłoże. Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund. 133. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. druga N ugięta. Pw.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Wytrzymać 5 sekund.leżenie tyłem.

Potem opuścić. NN ugięte. Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. . RR trzymają krzesło. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. Ryć. l. Powtórzyć kilka razy. Pw. Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. Wytrzymać 5 sekund . Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. . Wyciągając szyję osiowo. RR wzdłuż T. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha. Wytrzymać 5 sekund. Druga N wyprostowana . 5. . .9. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. Powrót do pw. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. Rozluźniać się przy powrocie do pw. RR wzdłuż T. Stopy oparte o podłoże. 141. Rozluźniać przez 5 sekund. Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi. .leżenie tyłem. 145. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego.leżenie tyłem.wytrzymać 5 sekund. 4. Wytrzymać przez 5 sekund. Przyciągnięcie N do klatki piersiowej. Powolny wznos bioder w górę. Ryć. Ryć.powrót do pw.leżenie tyłem. Pw. To samo strona przeciwna ciała. Głowa w przód. .leżenie tyłem. Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem. Ryć. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . 3. 144. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. 2. .leżenie tyłem. 6. 140. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych. Pw. Zmiana ćwiczonej N. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. Odpocząć 3 sekundy. Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym. Pw. Powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. 282 7. całe stopy oparte o ścianę. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. . rozluźniać przez 3 sekundy. Wytrzymać 5 sekund. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Powtórzyć kilka razy. Wytrzymać 5 sekund. oparte całą powierzchnią stóp o podłoże. Dociskanie stóp do ściany. 139. Ryć.leżenie tyłem z NN rozwartymi. Pw. stopy oparte o podłoże. Pw. tułów uniesiony od podłoża. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. NN ugięte do 90°. Ryć. Głowa leży na podłożu. Pw. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. Wytrzymać 5 sekund. 283 . 143. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. napięcie pośladków przez ich zwarcie. Pw.leżenie tyłem. nie zatrzymując oddechu przy wysiłku. RR wzdłuż T. NN ugięte do 90°.

uzdrowiskach. Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. . . do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. jak i psychicznym. .leżenie tyłem. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu". brzuch wciągnięty. nie mogą być w strojach nocnych. Psychika człowieka jest „leniwa". w wolnym ł średnim tempie. palce stóp oparte o podłogę. 10. Wytrzymać 5 sekund.leżenie przodem. Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. 8.boisko lub podłoże z niską trawą . 284 . 9. 149.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc. Pw. 148. Przejść do pw. Ryć. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy). wszechstronne. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). proste w konstrukcji. Stopy oparte palcami o podłoże. ntcoporowe. potem zmiana R i N. Wytrzymać 5 sekund. w szpitalach i na koloniach zdrowotnych. Palce stóp cały czas oparte o podłoże. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń. Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. 147. wyprostowane.klęk podparty. . sale chorych lub teren otwarty. 3-częściowego toku lekcyjnego. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego. . Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. nie na przyrządach. Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). Powrót do pw.. żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. Powrót do pw.12. . Powtórzyć kilka razy. RR z tyłu. palce stóp oparte o podłoże. 150. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. 11. splecione dłonie leżą na pośladkach.w bok i ugięte w przód. wdech. Pw. łokcie lekko ugięte. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). pośladki zwarte.leżenie przodem. Gimnastyka poranna Ryć. Pw.15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. Unieść kolana ponad podłoże. Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. wydech. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. przed śniadaniem i ubieraniem się.i ustroju człowieka jako całości. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. mało wysiłkowe. Rozluźnić. Pw. RR w „V" . Wytrzymać 3 sekundy.powinno być bezpieczne. Ryć. 146. ale według innej logicznej kolejności. z przewagą ćwiczeń oddechowych. Wytrzymać 5 sekund. i uchy średnio zamaszyste . zakładach rehabilitacji. wolny rytm oddechowy i praca serca. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. RR w przód. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej. Pw. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. Teren .klęk podparty. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Wznos T ponad podłogę. Opuszczenie pleców (siodełko). Czas trwania gimnastyki . Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. Ćwiczenia powinny być ożywiające.

stałej godzinie. ćwiczący idzie na koniec swego rzędu. Pw. 10. 4. . Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie.stojąca. Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu. nie upośledzające chodzenia i stania.podawać szczegółowo . Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech. powtórzyć 6 razy. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. U w a g a . Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. Zespół .zorientowani w terminologii gimnastycznej.. Warunki zabawy: woda .skłon z pogłębieniem. woda . dając sygnał na zbiórkę. o wyznaczonej. co żyje w powietrzu. a najlepiej taka. powtórzyć 2-3 razy. 2 .sfojąca..wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. powtórzyć 4 razy. 5. 4 . „powietrze. wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę. RR wzdłuż T.zaciskając pięści. kilka swobodnych wdechów i wydechów. wdech.odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. np. potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. 7.punktualnie rozpoczyna zajęcia. powietrze . wesołym nastroju. Nie powtarzać nazw już wymienionych. 3—4 . łączone z oddechami.nie zwierzę. z ruchami RR czy NN. zawsze stoi w miejscu widocznym. 3. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki. pies itd.stojąca w rozkroku. potem zwrot. Dla osób po operacjach. lecz w sposób energiczny. Pw. Pw. 7. po chwycie. II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego.co żyje w wodzie. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . 9. tempo dostosować do ćwiczących. Miejsce ćwiczeń . Jeśli istnieje taka możliwość. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej. 7-8 .półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi. powtórzyć 3 razy. Ustawienie . .różne dysfunkcje ruchowe. opust RR w dół. woda". Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji.2 grupy pod ścianami. Rozpoczynanie ćwiczeń . jeżeli nie -jeżykiem potocznym. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo. 6 wymachów N w bok. potem zmiana czynności w grupach.nie ptak.pusty korytarz lub sala. RR zgięte w bok przodem: 1 . jedną R przytrzymać się ściany. zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego. Objaśnia czynności. z niewielkim ograniczeniem sprawności. Czas rozpoczynania . tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem. Może być umowne powitanie. Pw. ziemia .RR bokiem w górę. po dojściu do ściany przeciwnej . szczupak itd. wypchnięciu piłki. . Pw.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. 3 . czy w innych szczególnych przypadkach. 3.powrót. ziemia.zwrot i marsz w kierunku przeciwnym. 2. . powtórzyć 3 razy. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących. ale krowa. gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie).2 lekkie piłki. układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna. potem . 1-2-3 . Liczba osób może być różna.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. ziemia . Ćwiczenia oddechowe: pw. gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku. 2.zaciskając pięści. zewnętrzna R w łuk nad głową. w 2 rzędach lub 2 szeregach. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen. powtórzyć 4 razy.stojąca. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora.stojąca.stojąca. mówiąc. głęboki wdech . izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). 6. Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku.rano. bokiem do ściany. przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo.stojąca. RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda.ruchem przeciągania lekki skłon w tył. 5-6 . 2 wolne krążenia głową w lewo. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną. . Można zastosować inną zabawę. Liczy się indywidualna liczba błędów.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. 6. bez przeciwwskazań. 4 .2 klaśnięcia przed sobą. Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja. Pw. powtórzyć 6 razy jedną. 6 drugą N. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe. 4 . ale skowronek. . Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. Przybory . nadal w ustawieniu w rzędach. Pw. ł l. 8 . wydech. potem kilka swobodnych oddechów.nie ryba. przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. ale karp. wiek 18-60 lat. . W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan.wyprosi T. Rodzaj schorzenia . . 5.około 12 osób obu płci. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących. 12. ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym.powrót do pozycji wyjściowej. swobodny wydech RR bokiem w dół.co żyje na ziemi. wznos RR w górę. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. 8. powtórzyć 2 razy. Instruktor . RR w dół: l. Powtórzyć. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze . Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty). motyl itd.powrót.

Ćwiczenie 6 Pw.. j.wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę.wydech.. Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich. 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku). jak wy/ej .główna Ćwiczenie 10 Pw.krążenia KR przed sobą na zewnątrz..wdech. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki . drugą ręką pomaga sobie. jak wyżej . instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania. przodem do środka sali. z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza).. RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw.naprzemienm. Czas ćwiczeń: 45 min. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka. to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace. szybkie tempo). bez udziału pacjentów.skłony boczne głowy. Uwa ga. jak wyżej . z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach. hantle. przodem w dół . piłki lekarskie. Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna... Ćwiczenie 3 Pw. i zsuwa się z wózka na materac. Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach..skręty głowy w prawą i w lewą stronę. Konspekt nr . Ćwiczenie 4 Pw. szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. jak wyżej . Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi.. stabilizacja stawów kończyn dolnych). Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych. częściowo się opierając.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu. Przybory i przyrządy: materace. ustawiając się nieco bokiem do materaca. 10 razy 2 Hantle 288 289 . Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami. hantle w dłoniach ugiętych RR. Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion. Wiek ćwiczących: 20-50 lat. Ćwiczenie 5 Pw. pod drabinkami U wa ga . Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach. Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach.. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie). Należy bacznie obserwować pacjentów. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk. by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. jak wyżej .naprzeciw siebie. wzmocnienie mięśni ramion. Ćwiczenie 7 Pw. Czynności informacyjne . powrót do pw. a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania.to należy ułożyć je po obu stronach. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac.unoszenie głowy w przód i powrót do pw. naprzemienne. inni są przenoszeni. kwiczenie 1 lłw. Ćwiczenie 2 Pw.tk wyżej . jak wyżej . Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo . Data . RR wzdłuż tułowia. jak wyżej. a potem krążenia do wewnątrz. wypy chanie w górę hantli. leżenie tyłem.. 'owitanie.salach chorych. w prawą i lewą stronę.naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę .. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe.podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą.. Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac... w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania. drabinki. Ćwicząc z dziećmi.

5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. także przy drabinkach. np. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. która była w górze nad drugą ręką. żeby mogli ćwiczyć wszyscy. 2. leżenie tyłem. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników. indywidualne. Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. Ćwiczenie 17 Pw. Ćwiczenie 14 Pw. głowa w przedłużeniu linii długiej T . jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę.jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak.w prawo i w lewo.wznosy T z oparciem o przedramiona. którzy nie mogą siedzieć. Ćwiczenie 15 Pw. według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. w miarę sprawni . siad płaski w rozkroku.lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . leżenie tyłem.swobodne oddychanie we własnym tempie. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego). Przenoszenie bioder kolejno .przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. RR ugięte.trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela). Jednoczesne wypychanie hantli w przód. teraz jest w dole) itd. 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. potem swobodny. Ćwiczenie 25 Pw. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. na przemian prawą. siad płaski. leżenie przodem na brzuchu. Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR. siad płaski tyłem do drabinek. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . siad płaski. siad płaski w rozkroku. Ćwiczenie 24 Pw. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne. Ćwiczenie 23 Pw. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie.opuścić T w dół. RR z boku podparte. zbliżona do podporu w leżeniu przodem. dłonie przy barkach. oparte o ramiona z hantlami. Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci.klaśnięcie przed sobą: 1.powtarzając 4 razy. RR w bok . Ćwiczenie 12 Pw. leżenie tyłem. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 . leżenie tyłem. Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. RR proste w przód z hantlami w dłoni . Ćwiczenie 13 Pw. Ćwiczenie 20 Pw. Ćwiczenie 16 Pw. Ćwiczenie 22 Pw. 3. RR swobodnie w dół. RR wzdłuż T . Ćwiczenie 21 Pw. RR w dół w skos . głośny wydech.Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. Próby oderwania bioder od podłoża. jak wyżej.głęboki wdech . leżenie tyłem. Ćwiczenie 19 Pw. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . potem na zmianę lewą ręką itd. próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. leżenie przodem na brzuchu . RR z boku podparte. leżenie tyłem.

gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . powiedzieć tylko „ryba". które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach. czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. pasa barkowego. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego. głębokie oddychanie. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. żywym nastroju. jedni wyżej. itd. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np. RR wzdłuż T.zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. po amputacjach). próby oderwania bioder od podłoża. jeśli zachodzi potrzeba . trójnogów. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. tułowia. siad płaski przy drabinkach. siad płaski. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. woda". Ćwiczenie 27 Pw. zwierzęcia. Ćwiczenie 28 Pw. wydech ustami. wyprostować je. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary.wózki: wózek trzeba znów zablokować.osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go. U wa g a . W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. Zakończenie ćwiczeń. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. siad płaski. które powinien sobie sam ustawić. siedząc jeszcze na materacu. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . podsumowanie lekcji i podanie uwag. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne . otrzymuje punkt karny. wpływa na możliwości ruchowe. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. ziemia. (Bywa tak.uut piłkę do ćwiczącego. podpórek dwukołowych. Pacjent sam usadawia się na wózku.ruchem zamachowym. Swobodne. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np. i dopiero ćwiczyć drugą nogą).Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. ptaka. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. wdech nosem. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. Powtórzyć kilka razy . Trzeba popchnąć kolano. Prowadzący r/. ale jaka to ryba. każdy z ćwiczących ma piłkę. RR tyłem podparte. Ćwiczenie 30 Pw. które nic uległy porażeniu. np. 293 . chwyt dosiężny za szczebelek. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. Zakończenie lekcji w pogodnym.w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. Kto nie zdąży. Także im należy pomóc. leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu. lasek i kuł łokciowych. drudzy niżej Pw. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Druga. Mięśnie te powinny być wzmocnione. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. Generalnie są to mięśnie ramion. Chwyt dłoni przed sobą palcami.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać). Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk.

Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". ściągnięcie łopatek.leżenie przodem. stopy na podłożu. głowa pochylona w przód.najczęściej w odcinku lędźwiowym. np. stopy oparte o podłoże. 4 . Ćwiczenie 2 Pw.wytrzymać i powrót do pw. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR. RR wzdłuż T. rozluźnienie: 1-2-3. RR obejmują podudzia. wdech. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. .leżenie tyłem. Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym. Ćwiczenie 14 Pw. Ćwiczenie 6 Pw. Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. Ćwiczenie 5 Pw.leżenie tyłem.ugięcie RR w stawach łokciowych. jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi. RR wzdłuż T. powrót do pw. RR zgięte. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda. Zasób ćwiczeń. NN ugięte.klęk podparty. RR przy biodrach. . Ruch: napięcie mięśni brzucha. Ruch: l . NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. RR wzdłuż T. klęk podparty. Ćwiczenie 9 Pw. . RR proste przed sobą . bez przesuwania RR.Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. . RR wzdłuż T. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze. . 1-2-3 wytrzymać.podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. Ćwiczenie 10 Pw.wyprost RR. stopy na podłożu. RR w przód.leżenie tyłem. schowanie głowy między barki. zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia.wytrzymać: 1-2-3. . Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa . RR wzdłuż T . . Ćwiczenie l Pw. NN ugięte. RR wzdłuż T. który powoduje odruch obronny. stopy postawione na podłodze.wydech. RR przenieść przed siebie. NN ugięte.leżenie tyłem. 294 Ćwiczenie 7 Pw. Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych.leżenie tyłem.siad płaski. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. 3 . siad klęczny. . . Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3). Ćwiczenie 11 Pw.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa. stopy na podłodze. chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). Ćwiczenie 3 Pw. Ruch: l . wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze.leżenie tyłem. 2 . Ćwiczenie 13 Pw.powrót do p w. lub dla osób pełnosprawnych. 2 .uniesienie głowy i barków. Ruch: l . które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. Ćwiczenie 12 Pw. . Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. Ruch: przejście do siadu klęcznego. 295 .jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. 1-2-3 powrót do pw. RR wzdłuż T.klęk podparty. Ćwiczenie 4 Pw. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu. Ćwiczenie 8 Pw. Ruch: wznos RR ku górze w tył.leżenie przodem. stopa w zgięciu grzbietowym. NN zgięte. polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . powrót do pw.luźno. Wytrzymać: 1-2-3. RR wzdłuż T. W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu . dłonie zwrócone palcami do siebie.leżenie tyłem. 3 . Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego. którzy mogą już obciążać kończyny. 2-3 wytrzymać.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. . . Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. musi być zawsze skonsultowany z lekarzem. wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. dłonie oparte na wysokości barków.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka.zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów.postawiony z boku i zablokowany.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze. drugą odciążając podudzia. Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy. Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . test Coopera.wędzi schodów. od strony klatki piersiowej. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana. podkłada ręce pod kolana pacjenta. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. przesuwa się na siedzenie wózka. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku . Działając jednocześnie dwiema rękami. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. Wózek musi być zablokowany. potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni). i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. popycha się koło na stopniu. Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). który pozwala ocenić kondycję pacjenta. Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . jak najbliżej poręczy schodów.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. Pacjent pochyla się do przodu. Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe . unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka. lecz przodem do schodów. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu.do siadu na wózku. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku). Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra). że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. będące w siadzie na łóżku. Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. Przenosi swą miednicę na wózek. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. Teraz unosząc przednie koła do góry. Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku. następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. kładzie ręce pod nogi . ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). W j a z d p rz od em po schodach . U wa ga . Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg. wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta. Pacjent.do łóżka. jak najbliżej tyłu. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. opierając się rękoma o poręcz wózka. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim.

Jedna stoi przodem do wózka. bliżej pod plecy. które hęd. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. Jedna trzyma za uchwyt wózka. Ustawia nogi na podnóżkach.stój zawsze na całych nogach. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. prawa noga. łokcie pacjenta zgięte. Wózek zablokowany. że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. stopniowo ustawiając sobie nogi. . Potem przekłada ręce.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku. 309 . U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. Rękę bliższą podkłada pod przedramię. co oszczędzisz kręgosłup. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. Podnóżki wózka opuszczone. W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną). pierwszy pomagający zmienia układ ręki. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. drugi (od dołu) pcha. druga za podnóżek. jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. stając przodem do pacjenta. Podstawowe zasady to: . Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. Drugi pomagający wykonuje te same czynności.w skośnym ustawieniu.kręgosłup musi być wyprostowany. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie.nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. Pacjent zbliża się do wózka biodrami . Poprawia sobie nogi.j go /bliżały do chodu naturalnego . a dalszą rękę pod kolana pacjenta.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. Dwie osoby pomagające. z j a k k h kroków się one składają. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. osoba pomagająca na dole hamuje.eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego. Na wózku siedzi pacjent. tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. odpowiednio ustawiając je w zgięciu. na łóżko itp. Potem przesuwa się w siadzie. „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. na łóżko. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. lokując swoje ciało na wózku. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". Jedną rękę pozostawia na materacu.lewa ręka. chwyta pacjenta pod pachy. siada. Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. W miarę możliwości dąży się do tego. żeby chód o kulach miał takie cechy. Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. „Techniki przenos/enia". pr/c/. nogi ugięte. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. Na sygnał obydwaj pomagający. Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta. Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta.enos/. Gdy pacjent już siedzi. jedną rękę opiera na materacu. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. drugą przytrzymuje się na wózku. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. a na drugiej wpiera się do góry. i podnosi pacjenta do siadu. a także osób z rodzin niepełnosprawnych. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. . a pacjent pomaga. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. . jeden pomagający wciąga. a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). raczej w bok). a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. w luźnym układzie rąk. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. Obydwaj pomagający wstają. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. podpierając się na rękach.

w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. śnieg. tuż za pacjentem. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. balkoniki i wreszcie kule). ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia.c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Prawa kula i lewa noga w przód 2. 156. Jedna noga w przód 3. ale nie krępując jego ruchów. takimi jak podeszły wiek. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. a w momencie kiedy traci on równowagę . Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1. Noga lewa w przód 3. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację. Kula do przodu 2. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. Lewa kula w przód 2. Kula lewa w przód 4. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze. pięty dotykają ściany. możliwie blisko. Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. barki utrzymywane swobodnie. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. Obie kule do przodu 2. Obie kule i jedna noga w przód 2. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód . Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. 155. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. piasek). Obie kule i jedna noga w przód 2. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . Druga kula do przodu 3. potem na naturalnym podłożu w terenie. Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. Asekuracja czynna 311 . Ryć. Druga noga w przód d) kangurowy: 1. Kula prawa w przód 2. Prawa kula w przód 3. Prawa kula i noga w przód 2. Noga lewa w przód b) dostawny: 1. Lewa noga w przód 4.

na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. lepszej wentylacji płuc. W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. że chora noga pierwsza wykonuje krok. Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego. zastosowanie aparatów jest zbędne. klęku). Chorą nogę dostawiamy. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. Inaczej jest. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta). Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. uczucie fali gorąca. krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. na boki. Potem „balansowanie" (miednicą . Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo. Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. takiej. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów. polega na tym. mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą. Są to pierwsze stereotypy chodu.Ryć. ponieważ uciskają doły pachowe). pogarszanie się kontaktu słownego. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych). B a r i e r k i . Ręce lekko wysunięte do przodu. lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów.gdy tr/. jeśli nie występują mdłości. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. Należy zwrócić uwagę. kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. np. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. bladość twarzy. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. kroplisty pot. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. ku tyłowi.wychylanie się miednicy do przodu. przestawianie nóg wprawo i lewo.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). np. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. 157. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. zakroków. 313 . u osób w podeszłym wieku. Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. potem nauczanie wykroków. Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. kroku dwutaktowego w przód i w tył. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. 158. 312 U w a g a .yn dolnych i przy braku równowagi. kroku dostawnego w prawo i w lewo. przygotowane do amortyzacji upadku. a także siadania i stawania. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża.

jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem.stań za jej plecami (niżej). . to: . 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym. Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie. . Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. mięśni brzucha.Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej.jeżeli schodzi . mięśni pośladkowych. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie. Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa. okrągłe i płaskie. Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków. by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku.gdy osoba ta idzie do góry . od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. nie ustalony. która z obawą porusza się po schodach o kulach. chociaż może się zdarzyć. że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów). Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała.stań do niej twarzą . i zaproponujesz jej pomoc. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych.

315 .

W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. -— 7. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. np. RR w górę (wyciągnięte przed siebie). c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu. rozprężającymi klatkę piersiową. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich. Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt. rż. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych. 6. 17.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. leżenie przodem. d) mięśni brzucha . Zwisy . 4) skrzynie. Rzuty . Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. e. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. a stopy jak najdalej za siebie. Lekcję zakończyć korekcją c/. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy.2) przywróceniu równowagi mięśniowej. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku.bę ćwiczeń siłowych. 13. by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi.akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi. f. np. 5) równoważnie. głęboki wdech. 9. 16. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. przerzuty. ale również w czasie kilku. 18.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. c. leczącymi poszczególne wady. Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. Równowagę . Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. 3. Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. 15.ynn. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. krążenie oraz ogólną kondycje.mniejszenie wady postawy. 7) laski o długości l m. Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie. 12. NN i T około 15 minut). W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. mostek. 10. Zwinność . W trakcie ćwiczeń intensywnych . Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. 2) ławeczki szwedzkie. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. 5. 11. RR.do 10.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. co może wywołać bezdech). Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. e) mięśni kończyn dolnych . dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. 19.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. Skoki . 20. wzmacniających siłę. b. eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. Chód i bieg . W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. 2. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. 317 . by nie dopuścić do utrwalenia wady. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych.szybkie zmiany pozycji. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). 4.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. 3) lustro. Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). 14. sprawność mięśni.zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. d. dla chłopców zaś większą lic/. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). stosować raczej pozycje zwieszone. Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1. Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. 8. zadaniowa i ścisła).eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający.

Zbiórka. głowa w przedłużeniu tułowia. Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi). Ryć. 13) piłki lekarskie. powitanie. 7.leżenie tyłem. Siad ugięty. z oporowaniem. NN proste. 8. Ćwiczenia kończyn górnych. na czworakach. P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. Ćwiczenia kończyn dolnych. szyi. 14) sprężyny. Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. 164. w 2-4 kolorach.. Pw. 159. 10. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. III część: 1. 2. 4. 40 cm w 2-3 kolorach. 2. RR ułożone w „skrzydełka". Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. 15) poduszki do ćwiczeń. Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). 5. podanie zadań lekcji. 4. Ryć. Pw.biegi . 2. klatka piersiowa uwypuklona. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. krata.8) piłeczki o obwodzie ok. 10 cm szer. 162. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. 318 319 . 160. 3. w 2-4 kolorach.leżenie tyłem z NN ugiętymi. 12) chorągiewki. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia równowagi wolne. 4.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności. II część: 1. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. Ćwiczenia oddechowe. 3. Ryć. RR w „skrzydełka". . Ryć.ze zwróceniem uwagi na stopy. ćwiczenia z obciążeniem. 3. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. Ćwiczenia indywidualne. ławeczki). wyciągnięta w górę. 9. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód.specjalistyczne w grupach (drabinki. masa J/2~2 kg. wzrok skierowany przed siebie. . 12. 11. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia na przyrządach . Ryć. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw. mięśni klatki piersiowej. skrzynia. RR ułożone w „skrzydełka".. Marsze . . 6. 161.

.

Ryć. Ryć. 166. 167. Siad kleczny. RR w „skrzydełka". 320 Ryć. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). Ryć. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). 172. 321 . Ryć. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. RR w „skrzydełka Ryć. 174. 171.Siad prosty podparty. Klęki Klęk prosty. RR w „skrzydełka' Ryć. 170. Siad równoważny. Ryć. 165. Ryć. 169. Siad rozkroczny podparty tyłem. 173. Ryć. 175. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę". m Ryć. 168. Siad równoważny z oparciem na dłoniach.

.

nogi.tułów. 180.w linii prostej. 176. 179. Ryć. RR wyciągnięte do ukłonu . 178. Ryć. Zwis tyłem z RR ugiętymi. barki. Podpory i zwisy Podpór przodem. Zwis tyłem. . 177.Klęk podparty. Ryć. głowa . 181. NN proste . Szeroki chwyt RR szczebelka. Ryć. kolana -wjednej linii). Podpór tyłem. Ryc. Ryć. Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). biodra. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte. stopy na podłożu.japońskiego" (pozycja niska Klappa). Ryć. plecami do drabinki. 182.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

. Obserwacja dziecka z boku: . Test przesiewowy.obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona. . kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie.porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. . . .ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia. .).obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły. . .obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie. . opracowany na podstawie oględzin. czy stawy biodrowe. . . . Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa. . .porównanie kątów talii.czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców).czy kończyny dolne są ustawione równolegle. dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami.ustawienie bioder: czy jest równe.obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła.ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. czy występują krzywizny. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. .ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie. Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu. 330 . Obserwacja dziecka z tylu: . z tyłu i z boku.ustawienie głowy.od O do 30 punktów. .ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu. MOiW 1982 r. B. Obserwacja dziecka z przodu: . .obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. . mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską.ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie.zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna.ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie.przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta. (Kwalifikację opracowała dr med.W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach .

Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . oraz ćwiczenia pasa biodrowego. grzbietu. jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna).są to głównie mięśnie brzucha. . mięśnie grzbietu. rokiem życia. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. I stopień zaawansowania. II. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". oznacza to. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). jak w pozycji „na baczność". jak np. ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne.czy stopy są płasko ustawione. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. a 14. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha.czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10. złego wysklepienia stopy. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo. stabilnych. Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. czy nie. przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. pleców płaskich. szczególnie w pozycjach niskich. Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. a wy331 . Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. szpotawości lub koślawości nóg.bocznego skrzywienia i innych wad postawy. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu. Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył. Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. mięśni grzbietu.

„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód. e . 0. Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych.w przód.siad klęczny tyłem do drabinki. Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki.leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół).przeciwko sile ciężkości (grawitacji). RR chwyt na wysokości barków . co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu. h . chwyt RR szczebla .przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody.„wyciąganie się w górę".5 kg). i . Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa.siad płaski.ciągniętymi przed siebie dłońmi . RR oparte na ławkach przy biodrach . c .wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki.wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 .leżenie przodem na skośnej ławce.siad ugięty tyłem przy drabince.przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi. RR na wysokości bioder . b . a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce. Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia. RR oparte na podłodze lub na biodrach . Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową . siadzie lub w klęku . NN ustalone. Rycina 202: a . w postawie stojącej. d . wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami.leżenie przodem.„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody. j . NN ustalone. g .leżenie tyłem przy drabince.wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym).lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni).siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach). podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) . Głowa i tułów powinny być ustalone. RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR. Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę.leżenie przodem.stanie przodem przy drabince. RR oparte na biodrach . chwyt RR za pierwszy szczebel . ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok. / .podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. RR w przód na podłodze . najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem. a barki cofają ku tyłowi.

ruchy pionowe („siekanka").klęk obunóż.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). Ćwiczenie 7 Pw. w której następuje samostabilizacja łopatek. np. a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych.przejście do siadu) lub dołem (pw. . . b . stopy postawione.przenoś NN za głowę. RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej.leżenie tyłem. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. Ćwiczenie 5 Pw.próba położenia woreczków na podłodze. Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a . 3 przenoś laski ponad głową za głowę. RR za głową na podłodze. to samo na nogach wyprostowanych.siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach. Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund. w jednej ręce woreczek. aż do dotknięcia podłogi . Ćwiczenie 4 Pw.leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki. w rękach woreczki.przenoś laski nad barki. NN ugięte. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. RR wzdłuż tułowia . te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. Ćwiczenie 3 Pw. T w opadzie. wzniesienie głowy i klatki piersiowej. NN . drabinkach. RR ustalone. g .leżenie tyłem. . / . podudzia oparte na ławce. oparte na stopach. Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. 335 . leżenie tyłem .siad okroczny na ławeczce. .powrót do pw. kolana ugięte.przenoś NN w bok raz w jedną. kolana ugięte. tułowia oraz nóg.leżenie tyłem.leżenie tyłem. d . Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw.leżenie tyłem na ławce skośnej.leżenie przodem. przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego.leżenie tyłem. 4 .leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy. kolana ugięte. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. RR w bok. laska pod brodę. Na uwagę zasługuje pw. uniesienie głowy. RR w rotacji zewnętrznej.wznos NN ugiętych.skurczenie RR. leżenie tyłem . 5 . leżenie tyłem. z pw.leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp. . po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. łokcie w bok. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem . Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. Ćwiczenie 2 Pw. Z użyciem przyrządu: /.leżenie tyłem. mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii.klęk obunóż przodem do drabinki. albo też na przyrządach. Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. Ćwiczenie 6 Pw. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki.ugięte . rozluźnienie. chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół. w dłoniach ciężarek. np. podciągając się na dłoniach. Ćwiczenie 9 Pw. przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki.ławka gimnastyczna .marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków. Ćwiczenie l Pw. RR w bok. raz w drugą stronę. do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. . e . Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. ręce dotykają kolan. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem.RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża). RR swobodnie wzdłuż T. głową w dół z ustaleniem stóp. . h . przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. piłką. łokcie lekko. przedramiona ugięte w dół . Ruch: RR bokiem w górę. chwyt krawędzi ławeczki koło uszu.darni postawy.leżenie tyłem. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę.wznos NN). Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce. Ruch: l . następnie powrót podudzi na ławkę. RR w dół na skos. chwyt RR za drabinkę. .wznos RR ponad podłogę. c . 2 . . skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. 334 pw. jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych. Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących. RR w górę. a także w rehabilitacji pourazowej. Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi.

Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. powrót do pw. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. podud/ia i stopy skierowane do sufitu. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' . chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. chwyt za łokcie. RR wysoko na szerokość barków.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw.leżenie tyłem. Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór.leżenie tyłem przy drabince. . stopy oparte na podłożu. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej.rowerek w przód. . . powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. RR wzdłuż T. Odmiana . R R na karku. Ćwiczenie 3 Pw. .leżenie tyłem. głowa w przedłużeniu tułowia. .?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze. kolana zgięte do kąta prostego. Ruch: wznos głowy i barków. wznos NN poza pion .siad prosty tyłem do drabinki. Ćwiczenie 9 Pw.leżenie tyłem. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Ruch: zgięcie nad brzuch . aż do uniesienia bioder nad podłoże. Ćwiczenie 4 Pw.siad kleczny dwójkami. Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. U w a g a . . RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. j . RR na karku. NN zaczepione pod szczebelkiem. Ruch: przejście do siadu płaskiego.rowerek w tył.leżenie tyłem. przywierając plecami do współćwiczącego. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 6 Pw. RR wzdłuż T. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. tyłem do siebie. Uwaga. Ruch: opad T w przód. . łokcie rozstawione szeroko. chwyt podchwytem. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw. 336 Ćwiczenie 7 Pw. drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył. Powrót do pw.Ćwiczenie 2 Pw. w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. . 337 . . „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem.

Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T.leżenie przodem na ławeczce. .lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). NN wyprostowane. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. Ćwiczenie 10 Pw. U w a g a. Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6). jeden ćwiczący leży przodem. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan.skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone. ważna regulacja oddechu). powrót do pw. RR w bok. RR na karku. Ćwiczenie 14 Pw. RR na kark. Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. i . d . potem odwrotnie. podparty tyłem. Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. T od pasa zwieszony poza ławką. NN ustalone. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego. ruchy pływackie („żabka"). Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). wzniesione do kąta prostego w górę. Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. dłonie pod czołem . skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż.leżenie tyłem. powrót do pw.leżenie tyłem. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). głowa kieruje się do góry. .siad prosty.Ruch: wznos NN do siadu równoważnego.przenoś RR w górę. nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. np. głową do drabinki. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. RR ugięte.skurcze. lekki skłon w tył . Ćwiczenie 18 Pw. Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę. wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. c .siad prosty. Ćwiczenie 15 Pw. NN ustalone. RR na kark. wytrzymać od 3 do 10 sekund. NN ustalone. czoło na dłoniach. Ćwiczenie 11 Pw. łokcie w bok. . zginanie. RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. h . Ćwiczenie 13 Pw. przekładanie worka nad głową. mięśni grzbietu. kolejno w prawą i lewą stronę. . W czasie ruchu głowa. współćwiczący) . łokcie w bok.siad prosty tyłem do drabinek.. RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać. prawy łokieć skierowany do lewego kolana.leżenie przodem. w rozkroku. nieco z boku. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi. j . powrót do pw. T od pasa zwieszony . Stopy pod drugi szczebel. barki również pracują. Ćwiczenie 16 Pw. zaczepione pod szczebel drabinki. powrót do pw. liczbę ich powtórzeń i tempo. czoło oparte na podłodze . Rycina 204: a . . starać się nie zginać RR. U w a ga . /. RR wzdłuż T . nie pozwalać na „bierny" zwis. drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . .zwis podchwytem tyłem na drabince. potem w lewo powrót do pw.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania).siad prosty. NN ustalone (drabinki. Ćwiczenie 17 Pw.zwis podchwytem tyłem na drabince.uniesienie T nieco niżej poziomu. w jednej płaszczyźnie. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków).. RR opuszczone.leżący wykonuje skłon w tył. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. b . barków.ćwiczenia w parach. Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. szeroko.leżenie przodem.leżenie przodem.leżenie przodem. wyprosty RR. . . g . stopy pod drugi szczebelek.leżenie przodem na skośnej ławce. NN pod szczebelek. potem w lewą stronę. obciążenie jak wyżej). NN lekko ugięte. powrót do p w. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego. przodem do drabinki. 338 339 . Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo. to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. Ćwiczenie utrudniamy.leżenie na skrzyni. wyprosty rąk. NN ugięte do kąta prostego.siad piaski przodem do drabinki. RR na karku. powrót do pw. Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania.zwieszenie przodem na skrzyni. . Ćwiczenie 12 Pw. W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. e .

potem zmiana N.napinanie i rozluźnianie pośladków. stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki).leżenie przodem. b . stopy i dłonie oparte na podłodze. .leżenie w poprzek na ławce.pozycja jw.leżenie jw. .klęk podparty .wznos N w tył z wyptostem. dłonie pod czołem . 204. wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu). d . g •.wznos NN i ruchy pionowe lub poziome. uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych.leżenie tyłem.Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a . 340 341 .przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową. c . „nożyce"). e .napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka". wytrzymanie. wolne przejście do stania. RR w bok. Ryć. Z użyciem przyrządów: /.

marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej. j . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi. 343 .podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył. z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód. rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę. c .zgięcia.w siadzie na ławce. d . i .chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów.stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego.na pierwszym szczeblu . d .raz prawą. Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej.stanie zwieszone tyłem (lub zwis). b . chwyt obustronny . / .rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni.marsz na równoważni z toczeniem piłki. b .uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce.przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą. z trzymaniem pitki w stopach . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a . z wyraźnym przyciąganiem brody. e .na równoważni lub ławeczce.stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) .marsz z wysokim unoszeniem kolan.w siadzie. na skos. ze skłonem T w przód.siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym". krążenia stopy. skręty. g .podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej.to samo w leżeniu tyłem. g . w staniu .marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem).naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie. j .zwis przewrotny na linach.„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej. T od bioder zwisa poza skrzynię .wznos NN i wytrzymanie. NN ugięte (kolano NP założone na NL) .opad zwieszony ze stania . 342 e . raz lewą (dobra asekuracja). z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną .współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. h .zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka).siad na ławce . rozprężającymi klatkę piersiową. wyprosty.h . to samo z obciążeniem.leżenie tyłem.leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki. h . chwyt stopami piłki . j .chwyty i przekładanie palcami stóp worka.„chód gąsienicy". unik bokiem z RR w bok.pozycja jw. /. z wyraźnym przyciąganiem brody.wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp. /. Rycina 207: a . c . i .

przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód. W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np.siad klęczny przy drabince. w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. 208. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu.Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. Rycina 208: a . 345 . w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu. usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych.

/. Rycina 209: a . d . RR na kolana. wzmocnienie mm. stopy ustalone .leżenie tyłem na ławce skośnej.wymachy RR na bok.rozciąganie sprężyn bokiem w tył.leżenie tyłem na ławce. pogłębianie wydechu . w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię. podskoki. wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha.wymachy RR przodem w górę. krążenie rąk na zewnątrz ławki. stopy oparte na drabince. c . stopy ustalone . uniesienie głowy. NN ugięte. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek. c . ręce luźno opuszczone do podłogi .stanie przodem do ławki.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. skłon T w przód. „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech. W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu. ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań. bez obciążenia i z obciążeniem. głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego. powrót do pw. opuszczenie ugiętych RR.przez wyprost lub skłon T w tył. pod szczebel. stopy oparte na podłodze. RR wzdłuż T . uniesienie głowy.wdech. oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech. Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze. RR oparte na kolanach lub drabinkach . wydech ze skłonem T w przód.podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu. grzbietu.siad okroczny na ławeczce. b . bez obciążenia i z obciążeniem. stopy ustalone na drabince. b .leżenie przodem na skrzyni.po wdechu nosem. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego.kowym.wznos RR w górę na skos z wdechem. NP wyprostowana. poza ławką. g .wymachy RR przodem w tył. e . wciągnięcie brzucha. zniesienie przykurczów. 346 . dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki . wydech.siad ugięty z lekkim półopadem w tył. pogłębianie fazy wdechowej . oddechowych). ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. biegi.leżenie tyłem. d . Xa 4—. i . zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego. chwyt oburącz laski. NN ustalone przez współćwiczącego.stanie. RR przodem w górę. głowa oparta na piłce lekarskiej. wznos RR w górę na skos. plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek. rozciągnięcie skróconych mm.siad ugięty. e . h .ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . piersiowych i wzmocnienie mm.leżenie tyłem.

wydech.leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach). RR wzdłuż T. Ćwiczenia oddechowe. sterowanymi i oporowymi. powrót do pw. wymagają umiejętnego przeprowadzenia. . NN ugięte. NN ugięte. Dzieci na ogół oddychają. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego). dłonie oparte i stopy na podłodze . 347 .wdech. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach).forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek. i . wspomagającymi.wydech. h . Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. . to samo strona przeciwna. bibułek. powrót do pw. woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) . szczególnie u dzieci.wdech.dla małych dzieci . wznos prostej RL w łuk nad głową .leżenie na prawym boku.oddechy.wznos RR i NN do poziomu . RP ugięta pod głową.leżenie tyłem. piórek.f. g . które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu.

RR zgięte.leżenie tyłem. unormowanie pracy układu nerwowego . Liczba powtórzeń powinna być mała. RR wzdłuż T. druga na brzuchu. Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e . Ruch: pw. Ćwiczenie 2 Pw. ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem.wydech. dłonie na barkach. Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw.siad skrzyżny. Ćwiczenie 3 Pw. Ćwiczenie 4 Pw. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni. . Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy.rozluźnienie mięśni brzucha. NN ugięte. Pw.wydech. . .swobodne oddychanie.leżenie tyłem. siad. wydłużony.obniżenie klatki piersiowej. (bez zmian układu RR) wdech.siad na ławeczce lub siad klęczny. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi. RR wzdłuż T. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.leżenie tyłem. wydech głęboki. . . Ćwiczenie 5 Pw.ruchem rozluźnionym .rozluźnienie.przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. wdech.rozszerzenie klatki piersiowej.polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. Ruch: głęboki wdech. Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e . RR wzdłuż T. Uwa ga. Ruch: RR bokiem w górę. 2 .leżenie przodem.szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym. RR skrzyżnie. RR na kolanach. RR w górę w skos. Ruch: oczy zamknięte .wydech. żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu). 348 349 . opuszczenie RR bokiem w dół .ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). Pw.wdech. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. pochylenie T . Ruch: oczy zamknięte . . stopy oparte na podłodze. . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie. Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. połączyć z rozluźnieniem.rozluźnienie mięśni. dłonie pod brodą. ustami lub nosem. Pw. Wydech: l . stopy oparte na podłożu.Ć w i c z e n i a w o l n e . oparte stopami na podłodze. . Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak. U wa g a . . Ćwiczenie 6 Pw. jedna R na klatce piersiowej. powrót do pw.leżenie tyłem. Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. ^ Pw. stanie. RR wzdłuż T. 3-4 razy. na której spoczywają ręce . Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l . zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. Ruch: oczy zamknięte .napięcie mięśni brzucha.siad skrzyżny.leżenie tyłem. . RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej. . 2 .rozluźnienie. Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe . RR w bok.

.

kształtujące RR 6.wytrzymać 6 . kształtujące RR 5.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 .wydech . 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża. kształtujące szyi pł. Pw. Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz. Ćwicz.skłon głowy w przód 3-4 .skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu. jw.skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech . siad skrzyżny. NN i RR Ćwicz. dyn. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9. samokorekcja Ćwicz. Sprawdzenie obecności. 3 . RR w dół w skos. RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany. 6 . kształtujące RR.skłon głowy w tył 5 -pw.krążenia RR w tył Pw. jw. Na sygnał: na czworakach powrót do pw.wyprosi RR 4 . kombinowanej 7.powrót do pw.-statyczne T. w odległości 3 m. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 . Pw. 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. (siad ugięty. woreczek na głowie: 1 . bez woreczka: 1-2 . wolne tempo Ćwicz. Uwagi metodyczne czas 1.skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . strzałkowa 4. pięty blisko ściany U Ćwicz.powrót do pw. RR w bok przodem zgięte. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz. Odliczanie (kolejno i do 2). Pw. oddechowe 8.krążenia RR w przód 5-8 . w pł. ••v. 0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym.wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 .wdech .zatrzymanie wdechu 6 . kombinowanej ćwicz. Powitanie grupy Pw. woreczek na głowie: 1-4 . kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp. barki 3. siad ugięty.opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. Opis ruchu. twarzą do środka sali. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10). Zbiórka. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. RR w dół w skos: 1 . T i NN w pł. porządkowo-dyscyplinujące nc o.powrót do pw. NN ugięte postawione na podłożu. siad ugięty tyłem do siebie. leżenie tyłem. woreczki z grochem (10).„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. 6x 8' Na kocykach. szarfy (2). Pw. Pw.. 5x Luźne ruchy głową. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. RR w dół w skos: 1 . RR na barki. 2 x p o4 - T prosty a o.RR na zewnątrz 2-5 3x . jw. podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . staje przy ścianie.

powrót do pw. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . palce stóp obciągnięte. broda „ściągnięta" do mostka. w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . dłonie oparte o podłoże: 1 . Podział na 2 grupy. kształtujące mięśnie grzbietu 13. elongacyjne i oddechowe. woreczki (po 5). Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. 2 tory przeszkód. RR w dół. liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. Pw. mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. kosz.wytrzymać 7-8 . pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. W czasie rzutu NN złączone. Zejście z ławeczki.nożyce pionowe RR Pw. siad ugięty przodem do drabinki. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi. leżenie przodem.wypchnięcie piłki. podpór w leżeniu tyłem. Pw. RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 . który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17.powrót do pw. „chód" z piłką w kierunku ściany.przejście do półzwisu 4-6 . Powrót „chyłkiem" na miejsce. mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . leżenie przodem. RR w dół. 2' Ćwicz.wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. Stopy pod szczeblem drabinki.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą. 2 . silowo-elongacyjne Ćwicz. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami. pośladki napięte. kształtujące mięśnie 10. 19. Pw. leżenie przodem. przejście przez szarfy od góry. głowa nad podłożem.Tok lekcyjny Lp.ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół. Opis ruchu. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 . r Rzuty 14. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka". leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. kształtujące 11.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 . strzałkowa w tył Ćwicz. Dwuszereg Pw. Na czworakach podejście do woreczków. zgięte.powrót do pw. ugięty: piłka na brzuchu.wytrzymać 6 . pośladki napięte Ćwicz. grzbietu. następnie przejście przez szarfy od dołu. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. RR w górze: l . Pw. 7-8 . 4x Biodra nisko . Wygrywa zespół. Ławeczka ustawiona skośnie. stosowane pchnięcia 12.wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. leżenie przodem.powrót do pw. rzut woreczkiem do kosza. stopy pod szczebel.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. pł. Tor przeszkód. 2 ławeczki ustawione jedna za drugą.

gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego . NN złączone Ćwicz.wydech ustami głośny. oddechowe z korekcją postawy 23. po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu".Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz.wydech . powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. Zwis es c 1 "ob "U s/. zdobywa punkt. stanie tyłem do drabinki: 1 . złączenie łopatek. zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 . korekcyjne stóp Ćwicz. zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 . oddechowe 21. łopatki ściągnięte.wznos RR bokiem w górę 2 . Opis ruchu. syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie. który szybciej wykona zadanie.wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). ŁkN 22. kocyki położone z tyłu za RR. twarzami do siebie „Faraon": 1-7 . cofnięcie karku. szyja „długa". wciągnięcie brzucha. r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24. pośladki ściągnięte.napięcie pośladków. 3' . Pw. Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). kiedy poprzednik przedłuży „tunel". biodra w przód.Dozowanie Tok lekcyjny Lp.wdech nosem połączony z korekcją osiową .powrót do pw. 26.wdech . Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25. wraz z korekcją odcinkową . by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć. ściągnięcie brody do mostka. Zespół. jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem". Treść lekcji Pozycja wyjściowa. Następny zawodnik może startować wtedy.wytrzymanie na bezdechu 1-7 . Pw. uwypuklenie klatki piersiowej.wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz.

Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. zabawki plastikowe. Na ścianach basenu. Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych. Najlepiej jest. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . Rozluźnienie. po urazach stawów barkowych lub kolan itp.niższa.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. Basen powinien być oświetlony.większe . po jego obwodzie wewnętrznym. Powoduje płynność i sprawia. powinien być zainstalowany wentylator. pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych.na brzegu basenu. takimi jak długi kij i koła gumowe. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut. dokładne wykonanie ruchu.4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia). Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. maksymalna l m 60 cm (w dużych). Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. drugi . deski pływackie. piłeczki gumowe. Ryć. że utrudniony jest wdech. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów.5 m. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1. 3.25 x 8 m lub 25 x 12. a wspomagany wydech. ochłodzenia wody . żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. Odciążenie (działa prawo Archimedesa). Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). do chodzenia po basenie. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . że ruchy są mniej bolesne. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Należy zmieniać obuwie na specjalne. Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym. Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne.0. ćwiczenia w wodzie. piłki większe. Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać. np. Ćwiczeniami zespołowymi są m.może być krótszy. 2. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci. a basen często myty.in. a w pomieszczeniach. Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . . Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. 2) nauka pływania. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. dysponującego przyborami. Daje je przede wszystkim woda ciepła. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. 210. Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej. co grozi wypadkiem. Zmniejszenie tarcia.l m (w małych). w których jest basen. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. 357 . żeby ćwiczący nie ślizgali się.małe . powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń).

aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. . . 8) brak zlecenia lekarskiego. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy.na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. temperaturę wody.schorzenia naczyń obwodowych. 7) niezagojone rany. 5) gry i zabawy.zaburzenia w stereotypie chodu. . . .ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. udzielanie indywidualnych instrukcji. wskazane. które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. 2) ostre stany zapalne. __. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka. Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . . aby jeden z nich był w wodzie. Nauka oddychania.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni). Po opanowaniu odruchu. pożegnanie. . np. 3) owrzodzenia. . . odliczanie. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. plecy okrągłe i płaskie). zaniki z nieczynności). Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą. Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: . 7) zbiórka. że pod wodą wydycha się powietrze. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij. e) ułożenia: 358 . po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu.na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. a ćwiczący traci samoorientację. czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę. . Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. 2. trzymając się barierki. W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami.najlepiej 8.zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących. broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. c) ułożenie na kole gumowym. zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne. dołączyć swobodne ruchy NN). w miarę możliwości oczy i usta półotwarte.osłabienie mięśni (niedowłady. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij.bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia. szczególnie stawów biodrowych. . udzielanie indywidualnych instrukcji. koła).relaksacja i uzupełnienie psychoterapii.instruktor cały czas.nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych).boczne skrzywienia kręgosłupa. Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą. Objawy złego samopoczucia.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. 6) ćwiczenia użytkowe. d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi. ale nie więcej niż 15. . ćwiczymy oddychanie przez zabawy. z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać.liczba ćwiczących na jednego instruktora .choroby zwyrodnieniowe. w basenach krytych również temperaturę otoczenia. Samemu nie wychodzić z terenu basenu. b) zanurzenie w wodzie. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. niedowłady mięśniowe).zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. pod wodą wypuścić.na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. Zasób ćwiczeń l. 4) krwawienia. 6) padaczka. Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . działanie wentylacji i natrysków. bjerne lub samoredresyjne). . 2) ćwiczenia oswajające z wodą. Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego. a nie odwrot nie. ponieważ bolą one bardziej. odliczanie. ciało luźno. Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości. .Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji. czystość. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. zaburzenia koordynacji ruchu i inne. 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. . W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. wydobywanie rzuconych do wody kamyków. Pływanie właściwe. w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie. Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia.schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. . Hartuje organizm. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie. 359 .osłabione mięśnie nóg.

butelkami. Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . Zarówno d/ieci. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. wodnym. od ich umiejętności pływania.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym. 211. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium). . jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów.Ryć.dopilnować. które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. . W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia. wieku. . które nie miały do czynienia z wodą. . a nawet śmiercią.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym. nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: . Ryć. gdy woda jest zbyt płytka. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . 212. 213.intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń. zabronić udawania topienia się. gdyż grozi to kalectwem. W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. dno z przeszkodami podwodnymi. 10-15 minut . kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu). Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi.skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. . Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących.pływanie i zabawy. możliwości fizycznych.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą. . Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. 20-25 minut .nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami.

W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 . broda lekko przyciągnięta do mostka. Oczy powinny być otwarte. Nurkowanie. Rozgarniając wodę ramionami. oddech wstrzymany. np. wydech pod wodą. Oddychać co 3-4 sekundy. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. dłonie ułożone płasko. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". W leżeniu na piersiach. rozluźniające ruchy ramion i nóg. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. szamocących ruchów. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. Wykonać wdech. prosto. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. gdy ciało jest zanurzone. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. zarówno osób sprawnych. głowa zanurzona do linii uszu. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. Poślizg na piersiach.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. Poślizg na grzbiecie. W leżeniu na plecach. nie wykonywać gwałtownych ruchów. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. Ciało należy rozluźnić. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych. W poziomie. jak i do osób chorych. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. Zwiększa pojemność oddechową płuc. ramiona za głową. nogami wykonując jednocześnie nożyce. Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. lecz łagodne. poruszania się. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. Poślizgi. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. gdy twarz jest zanurzona w wodzie. głowa zanurzona do linii uszu.ny sposób. leniwe ruchy ramionami i nogami. Dzieje się tak. lekki ból w uszach odczuwa się. potem znów zanurzyć głowę. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym. poza walorami zdrowotnymi. Dają możli369 . Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. szczególnie dla d/.ieci. mają ogromne znaczenie psychiczne. np.

Styl klasyczny. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. .wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. najczęściej stojące. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. 11.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa.paraplegii. z zapaleniami okołobarkowymi. 2. zbliżona do temperatury ciała.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. które powinny być spełnione. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. Dopilnować. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. obserwujący ćwiczących. 12. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. Kraul. Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. 6. Obserwować. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. 5. 5. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). odliczanie. jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. . Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. Regulamin basenu (krytego) 1. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. temperatura powietrza powyżej 18°.zapalenia stawów okołobarkowych. 3. Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie. 2. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. 2. Styl motylkowy i „delfin". 5. są następujące: 1. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. Warunki. 13. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. 4. Woda czysta . 15. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem. 14. to akweny wodne. Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. Wskazany w przypadkach: . 9. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. 2. Stale przebywający nad wodą ratownik. 4. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. Zbiórka. klapki.dyskopatii. 8. 2. kostium i czepęk. wodorostów. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). U w a g i ogólne. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. Osoby w starszym wieku. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. . Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. gdy jest intensywne słońce. „Żabka na plecach". Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. 7. 4. Przeciwwskazany w bólach krzyża. ręcznik. Odpowiednia temperatura wody.niepełny): 1. poprawę miejscową stanu chorobowego. Liczba dzieci około 10-12. bez dołów. często ich liczyć. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. 3. 4. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. 3. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. Dno twarde. . podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy .możliwie przejrzysta. głowa musi wystawać nad wodę. przejrzysty. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. 10. 6. Styl grzbietowy. 6. Wskazana w przypadkach dyskopatii. przykurczów stawów biodrowych. 7. Teren wody pozbawiony mułów. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. 370 . 5. 3.

371 .

Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. gdy jest to bezwzględnie konieczne. pomoce wypornościowe przy pływaniu . „śpiewanie" pod wodą. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe. gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych. leżenie przodem. zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej.ycja skulona) z długim wydechem. deski. Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. • Leżenie na brzuchu. • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . stopniowo zanurzając się w wodzie. Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie). Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu.na plecy.utrzymania się na wodzie). W przypadku paraplegii. sam opuszcza się do wody. Pływak. Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. ułożenie „meduzy" . na własnych rękach wyciąga się do góry. Potem odpychając się drugą ręką od wody. powinien opierać ręce na barkach asekurującego. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. Jeżeli ten 373 . płasko na tułowiu. Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. dmuchanie na piłeczkę. Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie. którzy z basenu wyszli sami. na brzuch. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną. np.dla zdrowych i niepełnosprawnych. na brzuch. piłki. a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. zakresy ruchomości w stawach. ale i ręce (tetraplcgia).wydłużony wydech. a po odwróceniu się . Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. który powinien być zabezpieczony matą. zwiększenie amplitudy ruchów przepony. najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. 2. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). co powoduje jej wysokie ustawienie.koła. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . wspierając się początkowo na dłoniach. pisanie nosem na powierzchni wody. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. Nie można ich jednak nadużywać. Część organizacyjna (5-10 minut) . następnie odwrócić się do ściany basenu. Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. chwycić się krawędzi przelewu . Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. gdy obie kończyny górne są sprawne. pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry). bok.leżenie tyłem). rodzaj niepełnosprawności. powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę). Potem jest wejście do wody. omówić przebieg lekcji. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). Jeśli jest to możliwe. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie. rozłożenie ramion w bok. U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. gdzie ćwiczący wchodził do wody. Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa).sprawdzenie obecności. Prowadzący powinien pamiętać. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. osobistą motywację pacjenta. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. poruszającym się na wózkach. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi.iej poszkodowane osoby. Część główna (20-25 minut). bez dotykania dna basenu. a w efekcie . Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. także tych. ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu. później na całych przedramionach. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. zmienić pozycję na plecy.na brzuchu lub na plecach. wydech do wody. pływak sam. także mijbard/. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. obniżenie tętna. ćwiczący (przodem do wody). Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. podniesienie ogólnej wydolności organizmu. na boki).oburącz. W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu.

jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego.wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego. które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. Dłonie o zwartych palcach.kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki. Asekuracja polega na tym. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok. Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu. wykonywać ruchy obrotowe ciała. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. chwyta za barki ćwiczącego. nie czuje lęku. nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie . Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym. ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry). w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód. W d e c h . potem eliminuje niepra375 374 . ucząc całościowo ruchów kraula. 2. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem. Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). zmieniać pozycję. Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową. skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy).ruch jest słaby. Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy .w wodzie.umie w każdej sytuacji oddychać.jest stylem dla osób. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch.można przystąpić do nauczania pływania stylowego . ma poczucie bezpieczeństwa. żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem. 3. pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. U w a g a . ustawiając prawidłowo jego głowę. Wyd e c h . podejmuje się następne próby obrotu. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy. Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion.jak wiosło". Asekurujący za głową ćwiczącego. Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . 4.wiosłujący . przemieszczają ciało do przodu. zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . utrzymywać się na wodzie. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa. Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. Ćwiczący leży na plecach. odwracając dłonie stroną dłoniową do ud .asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. „Wiosłując" w stronę ud. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą). zaufanie do prowadzącego zajęcia . A s e k u r a c j a . Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny. a oddychanie jest ułatwione. ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud.takim stylem. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry. Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę. Ćwiczący leży na plecach. Te c h n i k a p ł y w a n i a . Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie. lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia.przy ruchu „odpychającym" . Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego .w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego. Styl grzbietowy Styl grzbietowy . chwytając pływaka za barki. co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. Gdy oddech pływaka jest unormowany. w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. wydech . który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka. Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). i znów układa się na szerokość barków.w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). by powierzchnia odpychająca była jak największa. Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego.

Jc/eli pływak wymaga asekuracji. Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. i poprowadzić ją energicznie do ud. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. Pływacy / tymi schorzeniami. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. u u tetraplegików . Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. które są wyciągnięte w przód. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej.na nadbrzuszu. 376 3. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. kierując „mały palec dłoni" do sufitu. ramionami trzyma się przelewu basenu. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. w tył w głąb wody. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. Styl klasyczny .w stronę pracującego w wodzie ramienia . Ćwiczący stoi w wodzie. Z pomocą asekurującego.l oddech na 3 ruchy ramion. Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą . Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył. .mają oni niesprawne nogi. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego. potem unosi głowę do następnego oddechu. naciśnięcie ramionami na wodę. drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie.enie oporu czołowego pływaka). druga może rozpocząć ruch ponad wodą. a w drugiej prostuje. w okolicy środka ciężkości . Uczący się wykonuje długi wydech do wody. szczególnie para.w wodzie zanurzona jest tylko twarz. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. 2. u jego boku. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. Wykonuje długi wydech do wody. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. Pozycja ćwiczącego jak wyżej. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie.i tetra-płegikom . dlatego rytm nie jest zachowany. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi. następnie ramiona przenosimy w bok. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. gdy ręka jest w wodzie.równolegle do powierzchni wody. potem skręcają się ruchem nawracania (do środka).ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/. W momencie. Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. szczególnie u dzieci. gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. odepchnięcia stopami od wody w uUad/.ic „żabki". Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. asekurujący staje przodem do ćwiczącego. a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. wdech. np. Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok.eniumi rdzenia kręgowego. są ugięte pod kątem 140 160°.ochi w układzie ramion kierujących się w przód. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud. Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii . należy zbliżyć palce do siebie. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów. lekko usztywnić dłoń i ramie. Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. który stoi przodem. Ramiona spoczywają na wodzie. Można nieco zmodyfikować ten styl. dłonie w tył). a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej . pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. Osoby dorosłe można uczyć fazami. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. twarz zanurzona w wodzie. maksymalnie do l na 2 ruchy ramion.widłowości. Następnie ramiona zbliżają się do tulowia . Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion.„żabka" (pozycja na piersiach) U para. Płaszczyzny wiosłujące ramion. w dół. Gdy jedna ręka skończy ruch. Ramiona lekko zgięte w łokciach. zagarniający wodę. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to.

Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych. M. w 1960 r. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 .biegach .) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów.-w Chorwacji. z Anglii. w 1992 r. a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. . Prof. dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży.-w Atlancie (USA). Sport inwalidzki powinien być powszechny. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w.-w Arnhem (Holandia). 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim. Hulek i M.-w Innsbrucku (Austria).-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii . które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r. W. L. Polacy zdobyli 106 medali. L. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville. Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. Prof. 3. Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r.-w Toronto (Kanada). w 1948 r. aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki). Sport inwalidzki powinien być bezpieczny. Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi. był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu.. .I Festyn Sportowy w Sierakowie.Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich. Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów. Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej.. . Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". w 1927 r. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych. w 1968 r.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną. w 1988 r.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr. w 1952 r. w 1976 r.-w Barcelonie (Hiszpania).w Tel-Awiwie (Izrael). Guttmana (na obiektach olimpijskich). 1964 r.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville.-w Polsce. Brytania). w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego. regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. w 1980 r. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą. Dega: od 1950 r. w 1984 r. w 1984 r. gdzie w publicznych zawodach . w tym 33 Polaków.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. Według Degi. w 1949 r. startowało łącznie 4000 zawodników. w 1961 r. w 1996 r.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. Paraolimpiady.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville. biegnąc na drewnianych protezach. .CZJ 13 czynili się ponadto A. Weiss. Weiss stworzył rehabilitację kompleksową.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi .-założenie przez dr. rządzą nim specjalne przepisy. Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1. 2. w 1972 r.-w Tokio (Japonia). Spencer (XVII w.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L. Sontorius (XII w. w 1944 r. f w 1950 r.w Seulu (Korea).

Należy podejmować wszelkie działania.). Głusi.. które utraciły wzrok powyżej 5. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. Zmysł kinestetyczny.). przygotować do pracy i zadań społecznych.-6.anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego. Warszawa (1980 r. Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy. na skutek choroby lub wypadku.1998 r. CISS . dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego . Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. Organizuje obozy różnych szczebli . tzw. w dniach 5-14. Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1. Osoby niewidome. xc nauc/. 3.systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. w miejscowości Nagano. które mają poczucie dnia i nocy.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora. 380 . 4. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. Jedna teoria głosi. brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. dotykowa .). (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego. CP-ISRA .Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r.). Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna.). Węch (powonienie) i smak. Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . 2. Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności. ECISOD .Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące.Europejski Komitet ISOD. 3. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły. układu nerwowego. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami. powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. najlepiej przy zastosowaniu muzyki. Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna).ze schorzeniami narządu ruchu. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. 5. 5. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta. Niewidomi.-w Innsbrucku. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1.03. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). Inne schorzenia. Osoby ociemniałe. gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". Dotyk (wrażenia całego ciuła). W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne. ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. PSNS „Start" powstał w 1961 r. dokładnie. Dokładny opis słowny. 2. czyli zewnętrzna. 3.w 1988 r. ISBA .Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r. druga teoria. 3. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). 381 1. Chorzy psychicznie. Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. 4. Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów. VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna. Odczuwanie przeszkód na drodze. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. rż. w 1994 r. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. Nauczyciel powinien pamiętać. Upośledzeni umysłowo. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i.-w Lillehammer (Norwegia). następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r.od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu. 2.

Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. bieg. Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust. 2. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. mimiki. 3.nauka wysuwania nogi do przodu. Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. 5. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. Są to następujące cele: 1. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. 3. 3. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. 11.kształtowanie „zmysłu przeszkód". kolorowe szarfy. W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. 383 . Nauka wykonywania pomocniczych czynności. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej).Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. 4. wypadki. żeby „zautomatyzować" ruchy. 10. wrodzone i nabyte. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. z uwzględnieniem celów specjalnych. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. mowy palcowej. Liczba dzieci mała. jakie wynikają ze stanu głuchoty. biegu. koleżeńskość. Umiejętność poruszania się po różnych terenach. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. 3. wytężając wzrok). zapalenie ucha. upośledzone słyszenie wysokich tonów.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . pisma. 8. mowy migowej. sprzętem i sposobem jego użytkowania. 2. 6. poprawienie koncentracji. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. . Indywidualizowanie zadań. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . Wskazania metodyczne. natomiast wysokie tony słyszy. trudności w mowie). m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). Dużo ćwiczeń w parach. Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć.wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. 7. umiejętność bezpiecznego padania. od 12 do 14. rozwój narządu rówriowagi. rzut. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. stawiania jej na piętę. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. łyżwiarstwo szybkie. choroby zakaźne. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. . o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy. Ćwiczenia należy często powtarzać. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1. brak pamięci dźwięków. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. podzielności uwagi. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. jak: samodzielność. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). takich jak posługiwanie się laską. 4. zaburzenia mowy lub brak mowy.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty. kołach i szeregach. narciarstwo biegowe. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. skok. Nauka chodu . 2. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . jak: chód. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. zegarkiem itp. Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. hokej halowy. 9. 2. rozwój mowy na ogół nie zaburzony). Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. zaufanie we własne siły.wyrabianie takich cech.wyrabianie orientacji w przestrzeni.

Klasa 4 . działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". Klasa 2 . Klasa 1C . w następstwie choroby rdzenia kręgowego.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO).jednostronna amputacja przedramienia A9 .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida . Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7. Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej. Klasa B2 .do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów. Grupa III . w następstwie urazu rdzenia kręgowego.od l pkt.Paraplcgia W grupie tej mogą startować: .obustronna amputacja podudzia A4 . zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta). aby wszyscy niepełnosprawni.Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego.jednostronna amputacja podudzia A5 . a w przypadku podnoszenia ciężarów . schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu.Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . a w przypadku imprez międzynarodowych . do 15 pkt. Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców. Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny. 385 . A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl. Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn.obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 . maks. Klasa B3 .inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac).obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 . świata i igrzysk paraolimpijskich.od l pkt. którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu.rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex . maks. możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej. maks. do 3 sfopni wg skali Lowetta. do 20 pkt.uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3).od 21 pkt.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l .choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I . ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej.stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta . Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta. .amputacja uda i podudzia.obustronna amputacja przedramienia A8 . A5 Grupa IV . do 40 pkt. Uwa ga .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5). maks. ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. 384 Klasa l A . Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5). • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 . .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego. maks. Klasa 3 . zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Klasa IB . Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową. do 3 stopnia wg skali Lowetta.3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG. w następstwie urazu rdzenia kręgowego. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion. Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy.

b) staw łokciowy .minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych. ale bardzo wolno. b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych. Klasa C4 . c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna).mózgowe porażenie dziecięce. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych.hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych. c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi. Klasa C5 . Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . b) staw kolanowy . Klasa 6 .zgięcie i wyprosi palców. f) hemibalizm. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. Klasa C6 .paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych. a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . do maks.zgięcie. c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych. Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2.zgięcie grzbielowe. Klasa C7 . a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Klasa C3 . b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia. zgięcie dłoniowe. d) pląsawica.dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). c) choroba Parkinsona. c) slaw nadgarstkowy . Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej.od 16 pkt. . . wyprosi. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. .ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . c) staw skokowy . b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej. Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. Klasa C8 . odwodzenie. 387 Klasa C2 . wyprosi.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie. Klasa Cl .zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. wyprosi. e) atetoza. lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego. do 35 pkt. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej. do maks. U w a g a . c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. 50 pkt. • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. b) minimalny niedowład w kończynach górnych. dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych.zgięcie.dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka .. odwodzenie. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy . b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia. przywodzenie. w następstwie urazu rdzenia kręgowego.ąuadriplegia Grupa VI .spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej.ruch opozycji.od 36 pkt. . b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia. 60 pkt. wyprosi.od 41 pkt. d) slaw śródręczno-paliczkowy . natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego. wyprosi.zgięcie.suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. przywodzenie. maks. wg skali Lowella.zgięcie.

wyprost. II.w kończynie dolnej o minimum 20 pkt. długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. kondycyjny. 5. • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe. dobre wyposażenie.zgięcie grzbietowe stopy. szkoła. wyprost. przede wszystkim letnie. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy .testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). przywodzenie. 3. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I. instytucja zajmująca się turystyką i sportem. .organizatorzy. Cross 1997. schludne pokoje mieszkalne.doświadczony w pracy z ludźmi. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy. nr 7/8). z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu. Klasa L5 . a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych .Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . I. Wyszukanie miejsca obozu. Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów). doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. zgięcie podeszwowe stopy (wg M. c) staw skokowy . Ułożenie programu obozu .sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie. Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę. Klasa L2 . Przeprowadzenie obozu.nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. funkcjonalne. Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej . odwodzenie. którzy będą związani z obozem . U w a g a . np. wieczory obozowe. Klasa L6 . Klasa L3 . Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. U w a g a .3-4 stopnia. konserwowanie sprzętu). deformacja klatki piersiowej. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt.ramowego i szczegółowego. 2. zgrupowanie przed zawodami. b) staw kolanowy . 388 . „Start". usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). III. np.10-14 lat i 15-20 lat). ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. Mogą to być obozy: 1. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice.Grupa V . Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej. a przede wszystkim ich rodzice.zgięcie. Grupa II .} w prowadzeniu obozu sportowego). umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. znający problemy d/icci i młodzieży.w kończynie górnej o minimum 30 pkt. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . kierownicy. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt. pomoc. szkoleniowo-turystyczny. koordynacji ruchowej. 4. Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. podnoszący umiejętności.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości. ustalenie terminu jego trwania. Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu . Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. Do jego obowiązków powinno należeć: 1. • Okolica powinna być bezpieczna. 2.skoliozy . Bilans siły mięśniowej obniżony: .ze względów wychowawczych .zgięcie.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm. świetlica na wspólne spotkania. Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności. .doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności. Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe.uszkodzenie jednej kończyny górnej. rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. 4. 3. klub. wyrabianie zmysłu równowagi).Inwalidzi narządu słuchu . PZN. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. u niewidomych.

Przeprowadzenie zebrania kadry.narciarsko-turystyczny . planu dnia. Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. programu obozu. izolacja). zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych). . jakie odbędą się wycieczki (piesze. dyplomów. . na którym należy ustalić: . ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy).wybiera organizator. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań. dyskoteki. określonego terminem.szczegółowy program obozu. życzliwi. krótki opis przebiegu obozu. . Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu. a ponadto . Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. np. Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. pielęgniarka). który powinni posiadać uczestnicy.regulamin życia obozowego. które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych.dobiera sobie kierownik obozu. Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: . Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. na którym zorganizowano obóz. a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). rodzaj sprzętu. 4. . uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich.wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu. 6. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu. Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego.ramowy plan dnia. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników. Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. wspólna zabawa. wyróżnień w szkoleniu sportowym. Podsumowanie końcowe obozu 1.rozgrywki w szachy i inne gry. 5. nazwisk zwycięzców obozu. Na tablicy informacyjnej umieścić: . Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. III. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. 2. 3. . . atrakcyjnym programem. Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. rozliczenie finansowe. ocenę obiektu i terenu.program na najbliższe 3 dni. nożnej itp.program dnia. a na obozie żeglarskim .gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . .regulamin obozu. sporty uzupełniające . w którym bierze udział liczna grupa młodzieży.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np. 390 . wieczory z piosenką. 3. .przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. 391 . Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. wzroku lub inne potrzebne dane. 2. mecze piłki siatkowej.b) kadra instruktorsko-wychowawcza . Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach. Wspólnie. bojaźń. jeżeli jest to obóz zimowy . na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. Wysłuchanie próśb.).bieżące informacje. ale blisko ich pokoi). Na dobrze zorganizowanym obozie. II. określając precyzyjnie: cel obozu. . Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych. . kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. układu ruchu.szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych. jak i ich niesubordynację.to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt).tabelę z punktami. c) opiekun medyczny (lekarz. regulaminu. Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. Zorganizowanie. przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem. Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. już na początku obozu. w których znajdują się mieszkańcy pokoju.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. Można też zorganizować bal przebierańców. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim. zwycięstwa w konkursach. . 7. 6. wręczenie nagród. tolerancja.

ale także do tego.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . robią wszystko. trenują asekurowane upadki. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen).gdy zajęcia odbywają się w wodzie. 2. obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy .osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. jak obchodzić się z paraplegikiem. należy natychmiast wezwać lekarza. na którym uczą się. np. uczą ja/. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej. zawroty głowy. III grupa . ćwiczą. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym. w zależności od stopnia zaawansowania. III grupa . Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. wieku itp. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia.niektóre zajęcia są wspólne. basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. Schorzenia. w tym wychowawczych. Podejmuje się obowiązków zawodowych. Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. Informacja dla rodziców. czy obozy rekreacyjno-sportowe. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności. np. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. koszykówce na wózkach.dla osób dorosłych i dla dzieci. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. chusteczek. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność . nie dopuszczając do ich przemęczenia. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. omdlenia. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. gry w ping-ponga. systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych). Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. Ankieta dla rodziców dziecka. jak słabość. są bardzo różnorodne. salami gimnastycznymi. Dzieci /dobywają 392 .osoby z innymi schorzeniami. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. np. „Chrzest Neptuna" . Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje. V grupa . wesoły. sedes. przyjacielski. IV grupa . II. którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich.osoby po amputacjach. rozwijanie aktywności społecznej. co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci. gorączka. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). stowarzyszenia i kluby.dobrze się bawili. Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym.czapek. przyjemnie spędzając czas na obozie. sportowej. gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . dreszc/e. W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). Medyczna. a nawet sprawiedliwa. U w a g a . III. pływania. podłogę. że nie jest to takie straszne. zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. jeżdżą na wózkach. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. konkursy. które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. „Start". Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. 1. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. które powodują inwalidztwo. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. Przeprowadzenie obozu.w ramach regulaminu obozowego . zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności.Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. Dzieci obserwują. rekreacyjnej. instytucje.dy na wózkach. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. co pozwala na integrację obu grup.

Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. 3. czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. Należy zwrócić uwagę na to. trzeba mu także podawać płyny do picia. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej. . b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu.to. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo.ukierunkowanej na narciarstwo. c) z zaburzeniami równowagi. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. b) jednostronnymi kończyny dolnej. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. Pacjenci po amputacji. żeby ochłodzić ciało. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. 394 395 łuki płuźne Ryć. 215. lecz zmniejsza sieje do minimum. 2. jak mają się zachowywać. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). która ma powiązania z narkotykami. Są to często dziś występujące zagrożenia. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. po przyuczeniu) oraz sportowo. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. b) z nietrzymaniem moczu i kału. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej.

można zastosować również sprężyny. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie. 3.ołowej). . c) usztywnień kręgosłupa . funkcjonalnych lordoz. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. Musimy więc w okresie przygotowawczym. 5. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera.: 5 ruchów zginania. 4). Umiejętne posługiwanie się nartami. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. 9. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. d) zapalenia kości i stawów. z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. przewlekłe procesy zapalne stawów. Pw. Wstawanie (uwaga . 3. kifoz czy skolioz. Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. b) stawy rzekome.postawa zasadnicza. Napr/. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim. l. 5 ruchów odwodzenia itp. T w prawo z rotacją w te samą stronę. Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu. w parach. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi. Choroba Burgera. 2. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. 4. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. Amputacje: 1. Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. 2. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. Ćwiczenia równoważne. 4.wychylenie bioder w prawo. 3. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny. Niewidomi i ociemniali. Ustawienie w rzędzie. 5. Pw. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. na skos. _ Trzeba jednak zaznaczyć. 3.N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. Bolesne blizny kikuta. wszystkich zdrowych i inwalidów. Przyzwyczaić do poślizgu nart. ze skrętem w lewo i odwrotnie. Słabe i wiotkie kikuty. w dół. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości.ególnie przydatne dla inwalidy. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. 7. cukrzyca. wyczucia nart. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających. 5. Padanie przez ugięcie NN do przodu. Chód po ławeczce z asekuracją. bez protez. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. Pourazowe. cukrzycy. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. 2) oporowe kikutów. a przede wszystkim wad postawy. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/.jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). biodro w lewo. Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). potem 5 ruchów prostowania. np. ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). Aby to osiągnąć. II. Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. Usztywnienia stawów: 1. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. 2. Aby zachować równowagę. jak gdyby były one jedną 397 . Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód. Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. Ćwiczenia oporowe kikutów. 6. na boki. 11. gumy. wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. 8. po rozruchu. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. b) stanie na pochylni. zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. Postawa narciarska . Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. zakażenia. na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku. do tyłu. T w lewo. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. .odskokowo. stopy równolegle w gore. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. owrzodzenia i nerwiaki. c) usztywnienia stawów. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. dna. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała).4. potem na podłwl/e i pochylni). tył).zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. Po/ycja narciarska . 10. b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. na skos. Stany po gruźlicy kostno-stawowej.w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp .tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. 2. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. proteza .postawa zasadnicza. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). a więc przywodzenie i zginanie uda.u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. czołowej (na boki). w dół. Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów.ctni. Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. potem proteza).

do której przymocowana jest proteza. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. do tyłu i do środka ciężkości. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. szczególnie na narcie. Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. jego sprawności fizycznej ani wieku. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart.łatwiejsze. narażając jednocześnie na wtórne urazy. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie. uzyskując znaczące wyniki. Instruktor powinien być serdeczny. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. Przyjmuje się. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. „Bieganie" po lasach w każdym terenie. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. to dla protezy stosuje się inne zasady. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji. Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. długie kijki). w których znajduje się rozdział pt. cierpliwy. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. narty krótkie . Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. utrudniają nauczanie. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. 398 399 . Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. lekkie buty. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. ruchoma pięta w wiązaniach. tzn. nie tylko górzystym. P. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. nie tylko w celach rekreacyjnych.w Austrii. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. Ogólnie przyjmuje się. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. Walkowicza. kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. zahaczanie o śnieg. Klimczaka i T. Dodatkowym argumentem. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. Za długie narty zamiast pomagać. oraz na trasach zagranicznych. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. Ryć. podobnie jak dawniej. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. 216. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. Wiąże się to między innymi z trudnościami. że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty.z części ciała. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. ale i treningowych. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania. a w konsekwencji upadek. Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. np. w Innsbrucku . Chojnackiego.

.

Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych.erzej i na krawędziach wewnętrznych.narty nieco krótsze. uprawianą zarówno rekreacyjnie. 4. pochylając się mocniej w stronę stoku. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych. Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. w zależności od potrzeb i możliwości zawodników. zarówno osób pełnosprawnych. Konkurencja wybitnie techniczna. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. Teren pofałdowany . inwalidzi po amputacjach kończyn. odciążeniu kątowo ustawionej narty. D o c i ą ż e n i e . zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . 3. 400 O d c i ą ż a n i e . szybkość.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. aby uniknąć przeciążenia. Bieg zjazdowy. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu. 2. Mechanizm obrotu nart. zabezpieczona.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. Ucząc odciążania. np.bramki o szerszym świetle.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. (Zawody krasnoludków . zmiennością pogody. Slalom gigant . polega na rotacji nóg. zawody klubowe. ale także osoby niepełnosprawne. tak że prawie dotykają siebie. termoregulacja. Trasę przejazdu pokonuje się szybko. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. Jadąc w skos oblodzonego stoku. czynniki psychiczne). Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych. Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu. Próg . Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu. należy prowadzić narty s/.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . 5. Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. wyjeżdżając 7 wklęsłości . Ćwiczenia w miejscu. Super gigant . zwiększyć nachylenie krawcd/i nart. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. Wklęsłość . Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu. Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. bramki wąskie. z których najnowszą jest snowboard.czyli wywieranie nacisku nart. odciążając w ten sposób przody nart.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie . jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku. Slalom . Tylko bramki kierunkowe.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. Garb . gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. 7. Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. rotacji ciała. różne rodzaje nacisku na podłoże). zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS.prostować nogi tak. 6. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. poziom przemian energetycznych. najczęściej w Zakopanem. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. ale pod różnymi kątami. pięknymi krajobrazami.z ośnieżonymi stokami gór. czyli skrętu. 4. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej.rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu. Trasa szybka. 2. Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych.światło bramki jak w slalomie gigancie. np. w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. 3. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum.Koziołka Matołka dla małych dzieci. koordynacja. Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. Tymi czynnikami są: proporcje ciała. specjalnie przygotowanych. 9.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach . Bramki ustawione bardzo rzadko. W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. właściwości budowy. a także osoby ociemniałe. 8. 401 . jazda po łuku.

podnieść się do góry. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. 402 . • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. a druga na uchwycie kijka . Lekko przytupywać nogą wykroczną. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. czyli od linii spadku stoku. ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. z rozluźnionymi mięśniami. • kijki trzymane są równolegle względem siebie. biodra i nogi.ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną. kolanowych i biodrowych. Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. 30 do 40 cm od narty dolnej. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo. odstawiając jedną i dostawiając drugą. • tułów jest lekko pochylony. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. sterować świadomie ciałem. rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. • większe obciążenie narty zewnętrznej. przesuwając ślizgowo narty. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". • wzrok jest skierowany przed siebie. Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. należy narty mocniej „zakrawędziować". wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. lekko rozszerzone. starając się upaść ku tyłowi na bok. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". dolny kijek wbić powyżej górnej narty. które są ustawione równolegle w poprzek stoku. poprzecznie do linii spadku stoku. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. dłonie na wysokości bioder. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. Wjazd na przeciwstok . aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. Tułów jest lekko pochylony do przodu. Gdy stok jest bardziej stromy.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. W drugiej części fazy sterowania. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . Zawsze należy pamiętać. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja. trzymając górną rękę na talerzyku.

stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. Wyróżnia się plug ślizgowy . Służy do zatrzymywania się. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. który do- . należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . kijki ustawione równolegle. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty. nie pozwalać na obsuwanie się narty. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. a nawet zbliżone grotami.mniejsze rozsunięcie nart. aż do zatrzymania włącznie. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. z małą prędkością). Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. nie wysuwać narty zewnętrznej.wysoka i niska pozycja. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym. Jadąc w spadku stoku. rozpocząć skręt.druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. im stok jest bardziej stromy. kolejno należy rozsunąć tył nart. Kontynuować skręt. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. lekko zbliżone grotami. Jadąc w skos stoku. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. dalej skręcać na nartach poszerzonych. i równomiernie obciążając narty. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód. stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu.na stromym pogłębić. W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. z małą prędkością. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym). z małą prędkością i tylko wtedy. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach.zmniejszać. Jadąc w skos stoku. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym. na łagodnym . Należy pamiętać. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. Jazda w skos stoku . Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej. przenieść ciężar ciała na jedną nartę.dojechać do linii spadku stoku. który wprowadza narty w skręt. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). Nie odchylać pozycji ciała. Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie. należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . należy przyjąć pozycję podstawową. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej. Gdy jedzie się w skos stoku.odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. Ześlizg boczny . Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu. Należy pamiętać. kolejno należy obniżyć pozycję. Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. i pług hamujący .wykonuje się w układzie dostokowym. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. Gdy stok jest płaski. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. odsuwając jedną nartę. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę. Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy. Gdy śnieg jest głęboki. gdy śnieg jest be/pieczny. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. należy przed tym zwrotem uklepać „platformę". • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. Skręt dostokowy . obrócić ją w kierunku przeciwnym. trzymając kijki równolegle. żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. stosując układ ciała wysoko-nisko. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg.większe rozsunięcie nart. jednocześnie kierując kolana do siebie. tym mniej hamuje). nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem . Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. Kolejno: obciążając nartę górną. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. bardziej obciążyć nartę dolną. które powinny być ugięte. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. Patrzeć przed siebie. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. oprzeć piętkę narty na śniegu. Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach.

405 .

prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. Narty Bobo. same proszą o kijki. wykonywanie ruchów wiosłowania. W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. dogoń mnie". gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. • wiosłowanie . Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. bardziej obciążyć nartę zewnętrzną.tyczka trzymana jak wiosło. • jazda pługiem szerokim i wąskim. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. trójkami. przysiadanie. gdy oswoją się z jazdą na nartach. a nie odsunąć.z przodu. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. hamuje drugim końcem po śniegu). Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz. ciągnąc za kijki partnera. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. najpierw zmiana w chodzie. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. już dla 3-latka. trzymana obiema rękami w połowie długości. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. podpatrując dobrych narciarzy. kierowana przez instruktora. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. przytupywanie. potem z podaniem rąk . Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. ćwicząc długie i krótkie skręty. który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . potem w zjeździe. Wykonuje się go. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane). Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. „Zabawa w sanki". potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. • . Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. 217. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków.jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. 407 . potem węziej). skoki obunóż. pierwsze kroki na małym pochyleniu. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. Nie ma znaczenia. potem na drugiej narcie. 406 Ryć. np. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. • jazda na jednej. np. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. obniżając pozycję. ciągnięcie za dzioby nart. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. potem instruktor. • . może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. linki). Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. baloniki. dwójkami. Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. czwórkami. Najpierw z przodu dziecko. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle).

rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu . Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu.z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą). Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu. pozycji płużnej. jadąc ze średnią prędkością.„krystianii" . 409 . • dzieci bawią się w „pociąg". Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną. mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. Nauczyciel powinien zrobić wszystko. Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów. żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów. 4. 408 5. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart.zarówno przez ludzi zdrowych. ale szybko regenerują siły. Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. w których może wystąpić niebezpieczeństwo. Gdy najazd jest szybki . W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. np. stanu psychicznego tych osób.• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart. Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . gdy dziecko jedzie przez tyczki. W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach. Jest to ewolucja dynamiczna. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy .od śmiechu do płaczu. Wojciecha Fica. Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń.dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. 2. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych . pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji.nie umieją one długo jej skupiać. 3. łączy szybko pojedyncze skręty. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami.ne i psychiczne. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów . Uwaga dzieci jest rozproszona .ich możliwości fizyc/.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. ale także znajomości poszczególnych schorzeń. położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. wykonywane w szerokiej pozycji.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. Metoda kontrastów . wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych. jak i inwalidów. ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej. Potem dziecko.no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. przeprowadzenie rozgrzewki. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). 6. Metoda prewencji . Gdy poinstruuje się dziecko. Zachętą dla dzieci jest pochwała. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. Potem.

Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. którym należy sprostać. dziękują swoim trenerom. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. Osoby ociemniałe. istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski. 4. charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. nie prostując kolan. Reakcje zawodników. można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. W naturalnych warunkach . Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". nauczyć się ich zakładania do wiązań. Osoby. Kabscha. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. była dr Janina Tomaszewska . obawy. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. Musi zorientować się. W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. długością nart. jak i zawodniczych . Od 1961 r. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania.stosownie do sytuacji. gdzie jest tył i przód narty. kulonarty). Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku. w których będzie umieszczony jego but narciarski. czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych).zarówno w celach rekreacyjnych. Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. chodzą „chodem kogucim". różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. często mają one wady postawy. „Zbadać" kształt butów. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . Cieszą się oni.na śniegu . Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. specjalistycznej wiedzy. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 .jeden na jednego". Na ogół zawodnik biegnie sam. AWF Kraków. „ABC narciarstwa. Wbrew pozorom. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. Utrzymanie prawidłowej sylwetki. to drugiej narty lub obu jednocześnie. Ale trzeba też być pewnym. inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku .w dobrych warunkach terenowych. W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. Osoby ociemniałe. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. Amerykański system nauczania. właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. a nawet korytarza. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. ciężarem nart. jak i osoby zdrowe. można dowiedzieć się z artykułu A. żeby skutecznie jeździć na nartach. Lichtensteina pt. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. 3. w zależności od tego. Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . sam musi dobrze jeździć na nartach. bardzo dobrze tłumaczyć. którzy osiągnęli „metę". ułatwiające zachowanie równowagi.tym wyższa sprawność i rozwój). które u nowicjuszy należy szybko przełamać. w corocznych turnusach narciarskich. nr 2. głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. zapoznać się z jego kształtem. Pierwszą osobą w Polsce. być przewidujący i przezorny. protez i aparatów ortopedycznych. mogą mieć tylko psychiczne bariery. bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. Cross 1996. które nie widzą od urodzenia. wykładowca narciarstwa). uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi.wymaga profesjonalnej. „rzucają" współzawodnikom na szyję. Obecnie. który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy. Chojnacki. które organizuje zrzeszenie „Start". muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem.to pierwsze zadania. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. ale także osoby ociemniałe. 2. jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych.

łatwo zrozumiałą dla uczniów. instruktor staje poniżej ucznia. Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. tuż za uczniem. Po stwierdzeniu. Właściwie układa się narty. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. aby u/yskać pozycję wyjściową. nauka jest bardzo ułatwiona.do ucznia. W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. Zarówno przy wsiadaniu. śnieg i lód. Kijki. Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. Należy sprawdzić. Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. Można jechać obok ucznia. obejmując jego tułów. Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. garby. Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania. 2. budowę. Ko/. obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową.najlepiej z instruktorem. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą. która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. zapoznając go z terenem i krajobrazem. Uczeń ćwiczy skręty. wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). 5. Nauka jazdy techniką równoległą. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. staramy się wyeliminować.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych.tyłem. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną. Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . odwzorowujące wykonane elementy) . 413 . które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. wspomaga odciążanie. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski.skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. Wyciąg.jest to oryginalna polska metoda nauczania. Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki). Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. Po tej wstępnej nauce . Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". jak podczas chodzenia. 1. takich jak schody. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. 4. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. zmiany nachylenia terenu. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną. pamiętać o istnieniu przeszkód. równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. której uczeń dotyka. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. trzymając tyczkę slalomową.on sam musi podjąć decyzję. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. szorstkość powierzchni. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. a same narty. Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu.sJaw mul około 30 cm. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu.rodzaj „człapania". lub jechać z tyłu. nie uciekają na boki.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu . 3. lekko zapadające się w śnieg. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. potem samodzielnie łącząc kilka skrętów.uczy się łuków płużnych. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. Zwraca się uwagę na technikę . podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. życia codziennego . Należy od początku korygować promień skrętu. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. omawiając jego kształt. nie należy wbijać kijka przedwcześnie. kije narciarskie wbite na wysokości ramion. dopiero przed następnym skrętem. Instruktor zjeżdża przed uczniem . pr/ygolowanc grafic/nc symbole. obciążając nartę z nogą wykroczną. Zapoznanie ze sprzętem . Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. Nie należy brać ucznia pod rękę .

Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. Ćwiczymy pełny obrót. które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. przestępowaniem. szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. ręce ugięte w stawach łokciowych. 414 . stosujemy trzy rodzaje kroków. W końcowej fazie jazdy. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. • z rękami w kieszeni. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. • Podejście rozkrokiem w przód. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). bardziej z tyłu. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. swobodnie złapać równowagę i.lewa narta i odwrotnie. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. Jest to niezbędne. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. lecz zdecydowanie krótszy.ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego. Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. tzn. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. powrócić do opuszczonego toru. Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. a więc o 360°. o łagodnym spadku. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. włączamy bezkrok. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód.• z dłońmi splecionymi na karku. Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. Końce nart stanowią oś obrotu. Krok z odbicia. do pełnego ich wy prostu. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. Tułów pochylony do przodu. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. podpierając się kijkami. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. mniej lub bardziej stromego.

Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. lecz w takiej odległości. 416 . aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. 9. Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. patrząc w górę i w dół. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. c) biegnąc z boku. Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. a bieg bardziej bezpieczny. po sąsiednim torze. Wypadki W razie wypadku każdy. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". bezpieczne. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. kto znajduje się w pobliżu. gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. Cross 1996. 8. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. 7. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. zatrzymaniu się na stoku. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . po sąsiednim torze. 4. nawet chwilowym. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. nr 2). „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia. Lichtensteina „ABC narciarstwa. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności.naków narciarskich ustawionych na trasach. o łagodnej konfiguracji terenu. musi ustalić taki tor jazdy. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. 5. aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody.wewnętrzne krawędzie nart. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. na której spoczywa ciężar ciała.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. bez słownej korekty. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). 6. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. powinien poszkodowanemu służyć pomocą. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób. 2. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. po stronie lewej lub prawej. 3. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. jak i odstokowej. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). b) biegnąc za niewidomym. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. którzy pieszo schodzą w dół. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu.

zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. • jw. artrodeza kolana i biodra. LW XI. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. zawodnicy. obojętnie czy sprawca wypadku. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . • niedowład. wg testu funkcjonalnego. • całkowicie usztywnione kolano. czy też świadek. 3 ISMWSF. lub równoważne uszkodzenie). jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych. 418 . Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. 419 • obustronna amputacja podudzi. • niedowład. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). ale lżejszą niż LW l. LW XI. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. Klasy LW 10. którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. • zawodnicy. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie.. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. • niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej.z lekką niekorzyścią dla siebie . XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. lub równoważne uszkodzenie. W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych.10. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. LW XII stosuje się jedynie wtedy. 4 ISMWSF. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. ale diagonalnie (skośnie). U w a g a . • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. Klasy LW X. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą. poszkodowany. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. Uw aga. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. w jednej kończynie. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. obejmujący klasy LW 10 i LW 11. LW XI: 9-15 pkt. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. Stwierdzenie tożsamości Każdy.

szerokość .najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. drugiej w tyle . Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). które zmniejszają ryzyko kontuzji. Klasa B l . rotacja w lewo . przedramiona lekko opuszczone w dół. druga noga zakroczną. B1-B3. o małym kącie pochylenia. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. także snowboard jest dyscypliną olimpijską. Opanowuje się technikę. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom. 5.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. zawodnicy. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie.mężczyźni. 40 M Maks. 7. Nie wolno upadać na pośladki. ale i niezbyt miękkiej. 3. Klasa B2 . Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy). Jedna noga jest więc nogą wykroczną. Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. 3. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych. Narta snowboardowa jest szeroka. 2. wykonane świadomie według pewnych reguł. a potem ruch zbliżony do padu . gdyż pro/. bez muld. nr 2 i 3) Snowboard . Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde . 8 CP-ISRA). dużej płaszczyźnie. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt. 2) deski miękkie . S k r ę t . Zasadą jest. a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku. slalom gigant.uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . która noga ma być nogą wykroczną. Od 1998 r. Przed ustaleniem.kobiety (wg opracowania M. 8 CP-ISRA.ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. 4 ISOD. 4 ISOD oraz klasom 4.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła.czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika .do slalomu. 35 M Min. żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. butów miękkich zaś do skoków. Maniak: „Co dla kogo".starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu.specjalne. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. które odpowiednio zgina się i prostuje. nic tylko turystyczno-rekreacyjną. wg testu funkcjonalnego. W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. ale i sportową. wg testu funkcjonalnego (klasy 4.mają podwinięty tył i przód. 420 . K . U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn.350-500 m M 350. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka. W u p a d k u w p r z ó d . Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją. Należy uważać na nadgarstki. klasom LW l.400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min. Należy też eliminować upadki na kolana. K 35 K 8-12 m Min. żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . 5. Wi ą z a n i a . i 4.przy skręcie w prawo. B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. kolanowych i skokowych. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo. 5. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. stawy łokciowe w górę.w prawo lub w lewo. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty . a nawet do tyłu. Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry.wykonać ruch ugięcia nóg. super gigant. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. Klasa B3 . kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. nieco ugięte. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa. Ważna także jest grubość i elastyczność deski. 6 ISMWSF.w małym rozkroku. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań). W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. wg testu funkcjonalnego. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz. 6 ISMWSF i LW 1.przy skręcie w lewo. Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy.przy różnych układach stawów biodrowych. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni.LW XII: 16-18 pkt.2. 30 Maks. nie za twardej. zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11. U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych. 7. jednak technicznie inaczej są rozwiązane.do skoków . Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan. LW 11: 12-18 pkt. Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. o lekko do góry podwiniętym przodzie. Cross 1998. 8 m * M . ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych. slalomu giganta i slalomu równoległego.i to nawet kontuzją kręgosłupa.

Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi . że powinno dążyć się do tego. dotkniętymi tym samym „człowieczym losem".prof. 400 m.jest czynnikiem psychoterapeutycznym. Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch. W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. także po upadku ćwiczącego. skok w dal (K + M). jako dziedzina ludzkiej aktywności.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. kosztem utraty zdrowia. który . którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. M.szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych . Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet".„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem". dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. 5000 m (M). Sport.inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych.nie szkodą mu. Degi i prof. rzut dyskiem (K + M). W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. 800 m. 1500 m. kolanowym i skokowym. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej. które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. Dyscypliny lekkoatletyczne. a przede wszystkim . Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. pchnięcie kulą (K + M). Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach. Od 1996 r. Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem. Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną. kształtowały te cechy. które uprawiają osoby niepełnosprawne. 422 . trójskok z rozbiegiem (M). rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. skok wzwyż (K + M). Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki. rzut oszczepem (K + M).także pełnosprawnymi. zespoły i funkcje ruchowe. Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . żeby dyscypliny sportowe. ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę. Specjaliści rehabilitacji uważają. „Nie chęć osiągnięcia rekordu. Weissa . 3000 m (K). Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. W.

pomiaru dokonuje się od tej linii. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. 423 . Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1.22 x l m. W chwili. Gdy kierunek jest prawidłowy. sygnał dźwiękowy . Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. który jest oddalony l m od skoczni.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4. daje wcześniej znak. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. sędzia zezwala na skok. że rozpoznali kierunek biegu. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy. okazuje się błędny. Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem.zawodnicy potwierdzają. Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. na dwóch torach. Osoba przywołująca. co grozi niebezpieczeństwem. Jeżeli znak.0 kg 7. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku. i stanowią „jedność". gdy zawodnik dobiega do niego. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. jaki pokazał biegacz. Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. ustawia go w kierunku strefy odbicia.

którzy mają rakietki przywiązane do rąk. 425 . W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . 400 m.z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). po południu. 424 B o i s k o . Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. siedząc na sledge'u. . W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco.mężczyźni: 6.dopuszcza każdy rodzaj pływania. W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast. motylkowy 100 m. zawodnik pokazuje ręką ten kierunek. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody. klasycznym.4 punkty miejsce IV . Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk. siatkówka na stojąco. Dystans: . Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm.5 punktów miejsce III . koszykówka na wózkach. Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np. Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. twardą powierzchnię 25 x 13 m. Stanowi prostokątną. 400 m. styl klasyczny 50. Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. by mogli odpocząć.l punkt. Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie.odbijają się od lodu kijami. Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski".2 punkty miejsce VI . Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym. Uprawiają także łyżwiarstwo . motylkowym. w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe. mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. siatkówka na siedząco. grzbietowy 100 m. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami. 100. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni . bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę. Styl dowolny . sitzball (gra w piłkę na siedząco).mężczyźni i kobiety . rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami.sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać).7 punktów miejsce II . 100.3 punkty miejsce V . W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart).Pchnięcie kulą. Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. przed południem. w których odbywają się zawody. zmienny 200 m. W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . 400 m stylem dowolnym. 8 i 12 km. Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA). przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących.kobiety: 6 i 8 km. Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego. 5 osób na wózkach). Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną. Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. Drugim „sportem mocnych ramion. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę . a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. Osoby niewidome uprawiają biatlon. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. poza pływaniem stylem grzbietowym. szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost).

napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie.5 m.B r a m k i . a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. szerokość maty l m. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca"). Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. P r z e b i e g g r y. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. Rzut wolny przyznaje sędzia główny. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. przez które dźwięk przenika na zewnątrz. W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty. D r u ż yn y. s t r e f y rz ut ó w. po 7 minut każdy. łańcucha. Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. Liczba zmian jest dowolna. podczas lub natychmiast po rzucie. równolegle do linii końcowych. 6. Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie. Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. O b r o n a . Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut. P u n k t k a r n y. w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. . a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. 218. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. oddalonych od nich o 3 m.piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. R z u t y. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej. 427 . Bramka (gol) uznana jest wówczas.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed. Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku.33 m. Nie wolno ich sygnalizować. . Nie wolno im jednak tworzyć tzw. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. na której bramkę wykonywany jest rzut. M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. mierząc w kierunku bramki. W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. 9 m). Po trzech przyznanych. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. a długość 2. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. P i ł k a . B r a m k a r z oraz obrońcy. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej. l i n i a środkowa. Mecz składa się z dwóch okresów gry. Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska. A t a k . Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). 426 Z a w o d n i c y a t a k u . C z as t r w a n i a gr y. .20 m. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. wybicie lub wykopnięcie jej. Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm.zawodnik świadomie zwalnia grę. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. . drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne. Ryć. jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału.

bramek. aby zawodnicy mogli zorientować się. „ —r . Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). również rezerwowy. jak i poza nim. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku. w którym miejscu boiska znajduje się piłka. objaśniając dlaczego to uczynił. Ryć. Gra zostaje wówczas przerwana. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. po gwizdku sędziego głównego. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville.4.5 punktu. . Zmiany te dotyczą porus/. Drużyna lic/y 5 zawodników.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat. wymiany piłek. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami). która uzyskała trzy rzuty rożne. Najmniej sprawni otrzymują l punkt. najsprawniejsi . Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki.5 punktu. Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm. których suma punktów nie przekracza 14. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko. a podnóżków 11 cm. najsprawniejsi . Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7.poruszenia mat. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę.zmiany zawodnika. W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach.kontuzji zawodnika. W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. średnica koła . rzut jest nieważny. dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1. podważanie decyzji sędziego). a drużyna gra w osłabionym składzie. faulu z powodu przewagi fizycznej. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. Weissa. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. 429 . Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. kontaktu fizycznego. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu.4-4. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu. w Konslancinie.. bez względu na faktyczny wynik gry. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie.66 cm.5 pkt. niesportowe zachowanie się.ania sic. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. zmian czasu. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. kozłowania. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana. W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość. S ę d z i o w i e . przegrywa mecz stosunkiem 5 : O.5 punktu. której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego. Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka. Do Europy dotarła w latach 50. Drużyna. Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. . Klasyfikacja służy temu. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony.5 pkt. Uwagi uzupełniające. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: . 219. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze.. konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić. redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. który zajmuje miejsce bramkarza. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. numeracji zawodnika i wózka.

który chwycił piłkę podczas jazdy. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji. najeżdżać na niego. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. spowoduje zetknięcie osobiste. trener ma prawo wejść na boisko. K a r y. wykorzystując szybkość wózka. Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. Jazda z piłką.rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/.karany jest dwoma rzutami wolnymi. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). popełnia przewinienie umyślne. . gdy piłka leży na udach zawodnika. jeśli zawodnik posiada piłkę. 2.eciwodleżynową). z wyjątkiem takiej sytuacji.zawodnik.jako jazda. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. K oz ł ow an i e p i ł k i . może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób. . jadąc wózkiem do tyłu. poruszając tylko jednym kołem. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. podawać. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . Piłka powinna być położona na udach zawodnika. obracając koła jedną albo obiema rękami.odbija piłkę oburącz. .w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób. a następnie położyć ją na kolanach i maks. może jeszcze przesunąć się w przód. gdy zawodnik: . gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. poruszając się po boisku. rzucać do kosza. Zasadą jest.jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika. kozłować ją. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo.zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. powinien być zdyskwalifikowany. Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza.zawodnik. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. Kozłować można dwoma sposobami: 1. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. Kozłowanie uważa się za błędne. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e . Zawodnik posiadający piłkę musi. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j .kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. Nie wolno również przeciwnika trzymać. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku. Przekroczenie tego przepisu jest karane.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika.jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. W tym czasie może on piłkę chwytać. . jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem. Zawodnik. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej.umyślny najazd na przeciwnika . Jazda na wózku. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: . Jeżeli broniący zawodnik. Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest . . a nie między kolanami. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. a nie na kolanach. nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka. Zawodnik.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. przestrzegając następujących przepisów: .zawodnik. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne. który zasłania.z wyjątkiem zatrzymania . Może nastąpić wtedy. . walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji. Jedną ręką obracać koła wózka. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w. . Zawodnik. Obrót. barku. Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 . Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. Gdy zawodnik spadnie z wózka. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne. innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone). Jeżeli zetknięcie fizyczne /. Kozłować piłkę dwukrotnie. a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. K o n t a k t f i z y c z n y. że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania.2.traktowany jest jako ostrzeżenie. ale tylko przed wykonaniem rzutu. który chwycił piłkę nie będąc w ruchu.takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane. .z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. dwukrotnie obrócić koła wózka. zawodnik musi wtedy piłkę podać. może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. powinien być ukarany. zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. . . . popychać.

Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. Podczas turniejów nieoficjalnych. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. towarzyskich. w Holandii. Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. z podłożem. Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. a w 1980 r. W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A"). Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Jest urą szybką. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. to zalicza się go do grupy „A". Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. w Delden. Wysokość rozpiętej siatki 1.ycji stojącej. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych).5 cm itd. stawy rzekome. Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. minimalną niepełnosprawnością (np. jak i kobiet. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem.lejnych numerów. z krótszą kończyną. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. W drużynie gra 6 zawodników. Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn. żeby suma punktów. Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata.grupa CP-1SRA). W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". dolnej(-ych). W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. Grupa Les Autres (minimalna diplegia. Boisko do gry 5 x 8 m. pasjonującą. Piłka nie może odbić się od podłogi. za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". zakres ruchu. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii. atetoza. została ona zaakceptowana przez ISOD. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. Zdobyła popularność na całym świecie. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. Ważne jest. Akcję należy uznać za zakończoną. Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. który wypadł z wózka. ale dopiero w 1978 r. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). Otl 1993 r. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. różnice w długości kończyn. Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. Bada się: siłę mięśniową. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. monoplegia. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach). Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. dynamiczną.15 m dla mężczyzn i 1. weszła do programu paraolimpijskiego. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). w 2000 r. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. nic przekraczała 19.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r. he-miplegia. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. 433 . Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). regionów. może unieść pośladki. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. Europy.. Drużyna liczy 6 osób. którzy siedząc na parkiecie. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. niedowłady . gdy drużyna wykona rzut do kosza. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. 220. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym. po amputacjach. Zawodnik. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem.tzw. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę.05 m dla kobiet. niedowład. spastyczność 1-2 stopnie .

który to robi. Atak 1. Linie strefowe . zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m. o długości 1. Piłka Jednolitość piłek . nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry.82mbarlubhPa). pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku.dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki.boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m. Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. po każdej stronie na wysokości linii bocznych. Si at ka Siatka ma 6. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. Zawodnicy Dozwolone jest. nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. Wysokość siatki wynosi 1.linie (szer. ciśnienie. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące.5 m długości i 0. Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco". ciężar: 260-280 g. Cross 1998.15 m dla mężczyzn i 1. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki.325 kg/cm2 (294. Linia środkowa . kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. 435 . Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów. Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie. wagę. w odległości 2 m od linii środkowej. Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału.25 m. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające.minimum 3 m z każdej strony. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. Obie taśmy są uważane za część siatki. z zastrzeżeniem. w pionie nad osią linii środkowej. stopą (stopami).80 m i średnicy 10 mm. Obwód piłki: 65-67 cm.05 dla kobiet. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. 6 m). 2. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. typ itd. Linie graniczne . Zawodnik taki musi powrócić z ręką. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika. gdy uderza piłkę. Podłoga .B o i s k o do g r y Wymiary . nr 2).0--318. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. ciśnienie: 0. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. Można używać bandaży i opasek.linie ataku wykreślone są równolegle. że zawodnik.8 m szerokości.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna.30-0. stopą (stopami). Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką. Wolna strefa wokół boiska .

Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową. drugi stara się temu zapobiec. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania.80 m. Gdy słyszy. z ośmioma otworami o średnicy l cm. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. Sp r z ę t . pryzmatów). pi ostopadły do linii stojaków. To ry ł u c z n i c z e . ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog.crw między strzelania-mi. natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l.30 m.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych.obrońca rzutu karnego. Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. Bramki są o wiele większe. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). Przewinienia osobiste . po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r. obwodzie 76 cm. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się .u są dozwolone. jeden po drugim. staje się zespołem atakującym.ej średnicy niż 7.| mieć więks/.mają grubość 5 cm. strzał i cięciw dowolnego typu. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela. Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . że piłka zbliża się do bramki. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami. Jest to pas szerokość i co najmniej 0. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. rzuca się do obrony w jej stronę. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne. B2 iB3. Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk. Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera. Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. Jeżeli zostanie on przekroczony . Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. licząc od strony lewej do prawej. Mecz trwa w sumie 14 minut . zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. i nadsłuchuje. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego". nieprzepisowa obrona. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. której zawodnik przekroczył linię pola strzału. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu.pociągają za sobą karę osobistą.ywane tylko w c/asie pt/.a sobą karę zespołową. 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom .wysokie podania. Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. wychwytując każdy odgłos. P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej.podzielony jest na dwie połowy. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. Na zawodach dozwolone jest używanie luków. jedna osoba prowadząca punktację. która przejmuje piłkę. oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. 221.5 cm. wyposażona w dzwonki. przerwa trwa 3 minuty. Drużyna. Obrońca staje przed bramką. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. Karny zostaje nakazany tej drużynie. Zespołowe opóźnianie gry. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. trzeci rzut. jedna mierząca czas gry. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu. Punkty celownicze na podło/. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . Gra jest dynamiczna. dotknięcie opaski na oczach. wyczuwalnymi dla stóp i dłoni. czterech bramkowych.

437 .

d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . kolorowych kręgów. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . nazwisko i imię zawodnika. . który spóźnił się na start. K o m i s j a s ę d z i o w s k a .jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. zespoły uważa się za równorzędne (remis). na których odbywa się strzelanie. podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. 50 i 30 m. dlatego te439 . P r z e p i s y s t r z e l a n i a . Tarcze. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. . zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt. a kończy na najmniejszej.). Strzała. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50. gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. o najniższej wartości trafienia. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania. Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie.liczy się jako chybiona. 70. P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone.większa liczba zdobytych punktów.90. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się.kowi strzelanie. ani protezy. miejsce zawodów. godzinę. Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. jasnoniebieski. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. I tak: . R ekord y. trafionych: 9. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy. W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia. licząc od s'rodka tarczy . Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika. datę i miejsce strzelania. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . strzał na torach. na długie po dwie serie. 8. Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. Nie wolno wyjąć żadnej strzały. Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. . Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość). dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. cięciw. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. nie należy przerywać strzelania. 60. sekretarz zawodów . który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów.. Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie. Niedozwolone jest próbowanie łuków. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. b) kobiet .złoty. strzał nie jest uznany. poszczególne wartości trafień i serie. że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi. Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. 30 m). a wynik O. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika. 50 i 30 m.70. Łucznik. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). 70. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. kiedy sędzia tarczowy.liczy się jako trafiona.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: . ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia. nazwę konkurencji. Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. nazwę zawodów. datę.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny.. W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi . sędziowie klasyfikacyjni. Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. czerwony. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. że w tarczach nie zostały żadne strzały. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. traci trwającą kolejkę strzelań. Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych. Chyba że sędzia główny zawodów uzna. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. czarny i biały. 7 itd. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie.liczy się jako 0. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . drugie miejsce zajmuje zespół. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych. do strzelania na odległości długie (90.seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych. b) w konkurencjach drużynowych . nazwę konkurencji. .dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania.

Można ją uprawiać w każdym wieku. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. 441 . Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie. m. Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia. równowagi. ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy. indywidualnie i zespołowo. z którego wykonane są kule. Materiał. w różnych miejscach w Polsce. Warszawa. w Europie od kilku lat. Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. Gra ta wymaga koncentracji. Ci . Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych.starając się utrudniać atak przeciwników. w skali od 0. posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. Sprzęt pomocniczy: kątomierz. swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. dłoni.rozgrywający. Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe. Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Zabronione jest dotykanie zawodnika. Jest to dyscyplina sportu. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. w obronie .to trzeba tę grę zobaczyć. Grają mężczyźni i kobiety. bo trudno nauczyć się jej z opisu. Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. Wrocław. Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki).ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. Ogólne zasady są następujące: 1. jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią. Punkly zdobywa się w ten sposób. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne. Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji. a w Polsce od 1997 r. „myśliwy". koła mają duży kąt pochylenia. lewoskrzydłowy drużyny rugby. Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu.. koordynacji. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. 3. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską.5 ni). Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. taśma miernicza. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. zmienia się w zależności od podłoża . w Płocku. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów.in. by były zwrotne i bezpieczne. w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. Główna bila jest biała. Szermierka podłożu trawiastym . którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł.5 do 4 pkt. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. Warszawa. a inicjatorem Ludwig Guttman. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych.). a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji). zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące. W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. 2. którą się atakuje. Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. Kraków. na 440 Gra ta jest w Kanad/. Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski.bil drewnianych. z niedowładem nadgarstków.5 pkt. Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. porażeniem mięśni prostujących łokcie). Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. W 1996 r. Jeżeli chodzi o przepisy gry . w szczególności kończyn górnych.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. W 1999 r. Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. bardziej „przyczepną" piłkę do rugby).kowiczów" do tej dyscypliny sportu. Od 1984 r. Katowice). W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek. 4.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sadzenie ziemniaków" - lic/.ba uczestników parzysta. Sala z wyznaczonymi dwiema liniami równoległymi, między nimi miejsca na sadzenie ziemniaków. Przybory: woreczki, chorągiewki. Przebieg gry: pierwszy z każdego rzędu wybiera i niesie w ręku 3-4 worecz-ki„ziemniaki", które sadzi w wyznaczonym miejscu, a gdy dobiegnie do mety, odbiera chorągiewkę i wraca do swego rzędu. Następny startujący zbiera woreczki stopą, przekłada do rąk i wraca dając sygnał następnemu. W ten sposób sadzenie odbywa się rękami, a zbieranie stopami. Wygrywa rząd, który lepiej sadził i zbierał „ziemniaki" oraz prędzej ukończył wyścig. Zbieranie worków stopą wykonywać tak prawą, jak i lewą nogą. W biegu /wracać uwagę na prawidłowe ustawienie stóp. 7. „Rzuty woreczków do celu stopami" - sala: wyznaczona linia rzutu i cel. Przybory: woreczki. Ustawienie - w szeregu. Dzieci wykonują kolejno rzuty stopą, starając się trafić do określonego celu (kosz), kolejno raz prawą, raz lewą stopą.

Ćwiczenia różne
Zasób ćwiczeń z przyborami
Ćwiczenia ze skakanktf

1. Skakanka złożona na dwie części, trzymana przed sobą, RR wyprostowane: 1 - przenieść skakankę w tył, nie zginając RR w łokciach, 2 - przenieść skakankę prostymi RR w przód, 3 - to samo skośnie w prawo, 4 - to samo skośnie w lewo. 2. Wypad w przód, skakanka złożona na dwie części, trzymana oburącz przed sobą za końce - wykonać wahadłowy ruch ósemki w lewo i w prawo (wolno i szybko). 3. Opad T w przód, skakanka złożona na dwie części trzymana oburącz -skręty T w prawo i w lewo w tempie l, 2. 4. Skakanka złożona na dwie części - przeskok przez skakankę PN i LN w przód i w tył. 5. Pw. - stojąca, końce skakanki trzymane w obu R R, jej środek pod prawą stopą: 1,2- uniesienie skakanka prawej stopy w górę,

449

przeciąganie linki przejście z siadu prostego do siadu skulnego z przeniesieniem nóg nad linką

zygzakiem wzdłuż linki

przekraczanie linki z piłkązbieranie w dłoni unoszenie linki w leżeniu stopą linki przodem

przechodzenie przez linkę

przekładanie nóg siadzie stanie z rękami wzwyż z użyciem „linki-koła* podnoszenie linki palcami stóp

wyskoki z koła w

chód w przód po lince skłon tułowia z położeniem linki przed stopami siad prosty z rękami wzwyż

Ryć. 222b

Ryć. 222a

3, 4 - przełożyć skakankę pod stopą lewą, 5, 6 uniesienie skakanką lewej stopy, 7, 8 - pw. 6. Pw. stojąca, skakanką złożona na dwie części, trzymana w PR w skrętoskłonie - krążenia skakanki po podłożu z jednoczesnymi przeskokami przez nią; to samo przeciwną stroną ciała. 7. Przeskoki przez skakankę jednonóż w przód i w tył. Przeskoki przez skakankę na PN, potem na LN. Przeskoki przez skakankę n