mgr Jadwiga Bahrynowska-Fic

Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki
Ryc. 1.

Podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii Wydanie II zmienione i rozszerzone

„Ruch jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym".
Fragment wypowiedzi prof. Wiktora Degi na Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji -Poznań 1962 r.

„W programie rehabilitacji zawodowej nie można sobie wyobrazić utrzymania dobrej kondycji pracującego inwalidy bez kontynuowania ćwiczeń fizycznych. Muszą one być realizowane zarówno w postaci indywidualnych zajęć, jak i ćwiczeń zespołowych i wyczynu sportowego. Utrzymanie kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej jest głównym celem programu rehabilitacji w Polsce".
Fragment przemówienia prof. Mariana Weissa na V Krajowym Zjeździe Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji Warszawa 1974 r.

Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Państwowy Zakiad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987 © Copyright by Jadwiga Bahrynowska-Fic 1999 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Zamiast przedmowy do wydania II

Podręcznik dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Redaktor Zespól Redaktor techniczny Joanna Glodowska

Korekta Bożena Pec
Okładkę i strony tytułowe projektowała Alina Dlużewska

Ryciny wykonali: Alina Dlużewska, Joanna Makuch, Krzysztof Dobwwolski, Cezary Niciak

Podręcznik ten jest przeznaczony dla słuchaczy medycznych szkół zawodowych, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód fizjoterapeuty. W zawodzie tym oprócz fachowej wiedzy potrzebna jest życzliwość i serdeczność dla pacjentów, zwłaszcza dla dzieci. A oto wiersz, który o tym właśnie mówi:

Do moich uczniów
Uczniowie moi, uczennice drogie ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych Jurku z buzią otwartą, dorosły głuptasie gdzie się teraz podziewasz, w jakim obcym tłumie czy ci znów dokuczają, na pauzie i w klasie Janko Kąsiarska z rączkami sztywnymi, z nosem, co się tak uparł, że pozostał krótki za oknem wiatr czerwcowy z pannami ładnymi Pamiętasz tamtą lekcję, gdym o niebie mówił, te łzy, co w okularach na religii stają -właśnie o robotnikach myślałem z winnicy, co wołali na dworze: Nikt nas nie chciał nająć Janku bez nogi prawej, z duszą pod rzęsami -garbusku i jąkało - osowiały, niemy -

ISBN 83-200-2229-0

Zosiu, coś wcześnie zmarła, aby nóżki krzywe -szybko okryć żałobnym cieniem chryzantemy Wiecznie płaczący Wojtku i ty, coś po sznurze drapał się, by mi ukraść parasol, łobuzie, Pawełku z wodą w głowie, stary niewdzięczniku, coś mi żabę położył na szkolnym dzienniku Czekam na was, najdrożsi, z każdą pierwszą gwiazdką z niebem betlejemskim, co w pudełkach świeci -z barankiem wielkanocnym - bez was świeczki gasną -i nie ma żyć dla kogo.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II Skład i łamanie: GABO s.c., Milanówek Druk i oprawa: Plejada - Warszawa

Ks. Jan Twardowski

5

Z oka/ji II wydania tego podręcznika pragnę zadedykować go członkom ruchu społeczno-kulturalnego na rzecz osób niepełnosprawnych „Via spei" („droga nadziei"), który działa przy Młodej Filharmonii w Warszawie. Na czwartkowe koncerty młodzieży do Filharmonii Narodowej w Warszawie od 1977 r. przyjeżdża także młodzież niepełnosprawna, najczęściej młodzi inwalidzi ze szpitali i sanatoriów z Konstancina i okolic Warszawy oraz wiele osób z domów prywatnych. Uczniowie z warszawskich szkół pomagają w transporcie swoim niepełnosprawnym kolegom, najczęściej poruszającym się o kulach i na wózkach inwalidzkich, opiekują się nimi w czasie koncertów, a po koncertach w salach Filharmonii Narodowej często organizują wspólne spotkania. Obecnie „Via Spei" nosi imię niedawno tragicznie zmarłego Tomasza Szula, młodego, wspaniałego wieloletniego przywódcy „Via Spei". W związku z II wydaniem tej pracy pragnę serdecznie podziękować profesorowi warszawskiej AWF dr. hab. Sewerynowi Suliszowi za recenzję zawierającą cenne uwagi i propozycje zmian.

Przedmowa do wydania l

Podręcznik „Właściwości ćwiczeń fizycznych - ich systematyka i metodyka"* przeznaczony jest dla słuchaczy medycznych studiów zawodowych wydziału fizjoterapii. Powinien być pomocą w przyswojeniu treści nauczania z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych". Dotychczas nie ma podręcznika z tej dziedziny przeznaczonego dla wydziałów fizjoterapii. Opierając się najczęściej na własnych doświadczeniach wielu łat swojej pracy z chorymi w dziedzinie leczniczego usprawniania i również na dawniej wykonywanej pracy trenerskiej, a także opierając się na wieloletnich doświadczeniach pedagogicznych jako wykładowca przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" w Medycznym Studium Fizjoterapii w Konstancinie oraz korzystając z fachowej literatury, w tym podręczniku usiłowałam scalić wiadomości wiążące się z określeniem „ćwiczenia fizyczne". Ćwiczenia fizyczne jako celowo obmyślona i uwarunkowana praca fizyczna organizmu mogą być przeznaczone zarówno dla osób zdrowych, jak i chorych. Na temat ćwiczeń fizycznych istnieje bogata literatura fachowa, ale na ogół jest ona mało słuchaczom dostępna. Wiadomości dotyczące ćwiczeń fizycznych są rozproszone na liczne nauki wychowania fizycznego, takie jak: historia kultury fizycznej, teoria wychowania fizycznego, metodyka wychowania fizycznego, teoria i metodyka sportu oraz liczne teoretyczne opracowania dotyczące różnych dyscyplin sportowych (gimnastyka, pływanie, gry sportowe, lekkoatletyka i inne). Ponadto istnieje bogata, specjalistyczna literatura kinezyterapeutyczna, która zawiera wiadomości na temat ćwiczeń fizycznych o charakterze leczniczym, w której podany jest zasób określonych ćwiczeń fizycznych w kontekście przypadków chorobowych. Pojęcie „ćwiczenie fizyczne" można rozpatrywać w kilku aspektach. Niektóre, moim zdaniem najważniejsze dla praktyki kinezyterapii, starałam się przedstawić w tym podręczniku w sposób kompleksowy. Takie ujęcie problemów związanych z określeniem „ćwiczenia fizyczne" jest niezbędne dla zrozumienia najprostszych zestawów ćwiczeń, zarówno dla osób zdrowych, jak i niepełnosprawnych.
* Tytuł obecnego wydania podręcznika brzmi: „Właściwości i metodyka ćwiczeń fizycznych oraz sport inwalidzki".

Spis treści

1. Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. Teoretyczne i praktyczne zagad nienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" 2. Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych . . . . . .
Ryć. 2. Zdjęcie przedstawia chore, upośledzone ruchowo dzieci ubrane w piękne stroje uszyte przez personel oddziału „Piaski" Szpitala Chirurgii Kostnej w Konstancinie. Jest rok 1956, wigilia Świąt Bożego Narodzenia, dzieci odpoczywają po przedstawieniu „Bajki" ilustrowanej różnymi ćwiczeniami fizycznymi. Od lewej u góry - mgr Janina Lachowa, dr Barbara Miłkowska, rozmiłowany w swym zawodzie lekarz, specjalista w zakresie rehabilitacji, oraz pracownicy rehabilitacji Oddziału Dziecięcego, którzy przygotowali z dziećmi tę „ruchową opowieść".

13
l5

3. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej
Znaczenie kultury fizycznej . . . . Wychowanie fizyczne . . . Sport, rekreacja i turystyka . . Geneza wychowania fizyc/nepo . Rozwój rehabilitacji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • • . - • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • • . . • • • • • • • • • • •

21
2I

Pragnę złożyć serdeczne podziękowanie pani prof. Kazimierze Milanowskiej za trud przejrzenia mojej pracy i cenne uwagi krytyczne. Ponadto bardzo serdecznie dziękuję pani Ewie Olszewskiej, absolwentce Medycznego Studium Zawodowego Wydziału Fizjoterapii w Konstancinie, za przygotowanie rycin, które zostały wykorzystane jako wzorzec przez grafika. Podręcznik pragnę zadedykować mgr Janinie Lachowej - która w byłym Szpi talu Chirurgii Kostnej w Konstancinie, potem w „STOCER", kierowanym przez od danego sprawom rehabilitacji leczniczej Profesora Mariana Weissa, przekazywała skrupulatnie swoją fachową wiedzę z zakresu kinezyterapii wielu rocznikom stu dentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - oraz pielęgniarce, sio strze zakonnej, Kazimierze Łapin, opiekującej się chorymi na oddziałach rehabilita cyjnych w „STOCER". ^

24 ^7 30

4. Wybrane zagadnienia dotyczące budowy l czynności narządu ruchu 5. Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka
Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki . . . . . Siła jnko zdolność motoryc/,na . . . . . . . . . • • • • • • • • • • Metody treningu siły . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • Wytrzymałość jako zdolność motoryczna . . . . . . . - • • • • • • • • Szybkość jako zdolność motoryczna . . . . . . . . . . • • • • • • • Zwinność i gibkość jako zdolności motoryc/ne . . . . . . . - • • • • • • Badanie zdolności iluzorycznych - testy sprawności i próby czynnościowe . . . . . Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne . . . . . . . . Gry ruchowe rozwijające szybkość . . . . . . . . • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające wytr/.ymałość . . . . . . . . • • • • • • Gry ruchowe rozwijające skoczność . . . . . . . - • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające zwinność . . . . . . . • • • • • • • • • Gry ruchowe rozwijające gibkość . . . . . . . . . - • • • • • •

33 40
40

46
48

49 59
6(t

°0 "'
63

6. Gimnastyka . . . . . . .
Rodzaje gimnastyki . . . . . . . . • • • • • • • • • • • • • •

7. Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. Terminologia, systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Gimnastyka lecznicza 70

. . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia zespołowe specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w rehabilitacji ruchowej . . ABC narciarstwa . . . . . 7 5 8 0 8 3 84 92 II 2 118 119 119 127 148 155 158 158 160 Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w czasie lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie . Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . Podział inwalidów na grupy . Grupa Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . • • • • • Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . 306 chodzenie o kulach . . Ćwiczenia różne . Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących . . . . . . . . . .• • • • 344 Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • 342 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego . . . Zasób ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . Elementy sportu . . . . Omówienie metod nauczania . . . . . . . . Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych . . . . . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 Ćwiczenia z przyborami . . . . . . . . . . . . Gry i zabawy ruchowe . . . . . . Narciarstwo . . . . 356 356 370 371 8. . . . Metodyka lekcji wychowania fizycznego . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia oddechowe dla dzieci . . . Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pozycje wyjściowe i ich rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Ćwiczenia uzupełniające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wzory osnów i konspektów lekcyjnych . . . . . . . . . . Ćwiczenia utylitarne . . . . . . . . Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego . . . . 189 192 192 194 195 199 199 208 208 210 212 214 216 225 229 245 251 260 261 262 265 285 13. . . . . .gry i zabawy . . 303 Używanie wózka w sali gimnastycznej . . . . . . . . . . . Metody twórcze . Narciarstwo dla inwalidów . . . . . . Gimnastyka korekcyjna 10 3I5 11 . . . . Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inwalidzi niewidzący i słabo słyszący . . 14. . . . . . . Ćwiczenia korektywne dla dzieci . . . . . Metody usamodzielniające . . . . Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku . . . . Pytania pomocnicze i propozycje testów . . . . . Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia ogólnokondycyjne . . . . . . . . 315 Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej . . . . . . • • • • • • • • • • 315 Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) . . . . . . . . .Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące . . . .elementy samoobrony Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci Określenia ćwiczeń . . . . Omówienie ćwiczeń kształtujących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 324 Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych Badanie postawy . . . . . . Inwalidzi głusi i słabo słyszący . . . . . . . . . . Ćwiczenia muzyczno-ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci . . 461 Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji . . . . . Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii . . . . . . . . Ćwiczenia kształtujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 329 331 Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję 342 wychowania fizycznego) . . Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Regulamin basenu (krytego) . . . Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego . . . . . Integracyjny ogródek jordanowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 15. . . . . . . . . • ' • • • • 448 449 10. . . . . . Snowboard-jazda na jednej desce na śniegu . . . . . Metody odtwórcze . . . . . . . . . . . cel ćwiczeń ogółnokondycyjnych Przebieg lekcji . . . . . . . . . . Gimnastyka poranna . Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • • • • • • • • 346 Ćwiczenia rozluźniające . . . Ćwiczenia w wodzie . Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.

Kinczyterapia w polskiej szkole rehabilitacji leczniczej jest czynnikiem wiodącym. czyli charakteru ruchu. oprócz wiedzy specjalistycznej dla każdego kierunku.Rola i przygotowanie fizjoterapeuty. pedagogiki i kultury fizycznej ze specjalnym uwzględnieniem leczniczych form kultury fizycznej . patologii. • Znać problematykę i zasób ćwiczeń korekcyjnych stosowanych w trakcie lekcji korygujących wady postawy. Fizjoterapeuta po zakończeniu procesu kształcenia powinien: • Umieć konstruować ćwiczenia. wykładana jest wiedza z zakresu nauk medycznych: anatomii. • Umieć przeprowadzać lekcje ćwiczeń fizycznych na sali gimnastycznej. • Rozumieć sens ćwiczenia fizycznego z punktu widzenia anatomicznego. jako bardzo potrzebne w przedszkolu. które zawiera specjalistyczna fachowa literatura. • Rozumieć ćwiczenia. stopniując natężenie wysiłku fizycznego. w terenie i w wodzie w sposób bezpieczny i właściwy pod względem metodycznym.na sobie. bez udziału pacjentów) jest przedmiotem realizowanym na początku procesu kształcenia. • Umieć dobierać poszczególne ćwiczenia oraz metodycznie ich uczyć w czasie lekcji. Stąd często istnieje potrzeba późniejszej korekcji treści nauczania. umieć układać je w logiczną całość -jako osnowy i konspekty lekcyjne zgodnie z określonym tokiem lekcyjnym.5 roku i 3 lata). w zależności od ich problemów zdrowotnych i potrzeb. fizjologicznego. ponieważ stwarza podstawy do nauczania przedmiotów zawodowych. • Znać wszechstronny zasób ćwiczeń i umieć je dobrać w określone zestawy przydatne do realizacji różnych zadań leczniczych i profilaktycznych. znać fachowe określenia ćwiczeń.kinezyterapii. • Dobierać i proponować właściwe zestawy ćwiczeń dla pacjenta lub grupy pacjentów. 1 rm • t . oraz z punktu widzenia psychologicznego. fizjologii z elementami fizjologii wysiłku. szkole i w placówkach leczniczych. W trakcie odbywania nauki (obecnie 2. • Znać różnorodność ćwiczeń fizycznych. biomechaniki. Metodyka i systematyka ćwiczeń Fizycznych (wykłady i ćwiczenia . szczególnie w zakresie pracowni kinezyterapii z zaopatrzeniem ortopedycznym. masażu leczniczego i fizykoterapii. Teoretyczne i praktyczne zagadnienia przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" Fizjoterapeuta po ukończeniu nauki w szkole medycznej o kierunku fizjoterapii jest specjalistą w zakresie kinezyterapii.

1996 R O KULTURZE FIZYCZNEJ (Dz. jej krótką genezę oraz lecznicze formy. w tym kinezyterapii. 113 z dnia 6. 4) karno-służbowa.znać problemy związane ze swoim stanowiskiem pracy. 43 odnosi się do kadr uprawnionych z mocy ustawy do prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych i korekcyjno-kompensacyjnych. Art. Zajęcia o charakterze profilaktycznym i korektywnym mogą prowadzić absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku (specjalności) wychowanie fizyczne. . wzroku itd.1. Leczenie ruchem osób dotkniętych różnymi dysfunkcjami. Metodyka w kulturze fizycznej i teorii wychowania fizycznego to szczegółowy materiał służący do nauczania różnych form kultury fizycznej. Ponadto słuchacz powinien: . oraz absolwenci szkół wyższych lub średnich zawodowych i absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli o kierunku wychowanie przedszkolne lub nauczanie początkowe.być w swoim środowisku propagatorem walorów zdrowotnych i leczniczych kultury fizycznej.1996 r. S p o r t i n w a l i d z k i w najogólniejszym znaczeniu jest to usprawnianie osób niepełnosprawnych za pomocą sportu. są znaczącym czynnikiem profilaktycznym terapeutycznym i rehabilitacyjnym. 2) karno-administracyjna. . wymaga obszernej wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin medycyny. wywierając na nie jednocześnie określony wpływ. rekreacji.w szkole. który może być dokonywany z uwzględnieniem różnych kryteriów.umieć prowadzić naukę jazdy na wózkach inwalidzkich w różnych warunkach. Prowadzący ćwiczenia nauczyciel.omawia cele i metody nauczania danego przedmiotu.. .umieć dobierać i stosować zasób ćwiczeń dla osób z różnymi możliwościami lokomocji i wykonywania wysiłków fizycznych. . jest nauką pedagogiczną. S ys t e m a t y k a ć w i c z e ń jest to podział ćwiczeń na różne grupy. Najbardziej dogodna jest sala sportowa. a wykonywana przez układ mięśniowy praca organizmu. Dydaktyka ogólna analizuje z naukowego punktu widzenia sposoby nauczania i uczenia się. medycyną i rehabilitacją ruchową. „Zajęcia rehabilitacji ruchowej oraz zabiegi fizjoterapeutyczne mogą prowadzić fizjoterapeuci i absolwenci szkół wyższych ze specjalnością rehabilitacja lub gimnastyka lecznicza oraz technicy fizjoterapii". co ma na celu ułatwienie kinezyterapeucie konstruowania oraz dokumentowania ćwiczeń fizycznych.Umieć rozwiązywać problemy.1 m. Rodzaje odpowiedzialności nauczyciela za wypadek są następujące: 1) moralna. Podstawowe wymagania sanitarno-higieniczne dotyczące sal gimnastycznych Sala gimnastyczna ma najczęściej kształt prostokąta o wymiarach 24 m x 12 mx 5. jest to zatem szczegółowy materiał rzeczowy. metodyka natomiast . które są wzmocnione wiezadłami. Ta skomplikowana praca odbywa się we współdziałaniu z innymi układami ciała człowieka. 5) cywilna. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 25 USTAWA Z DNIA 18.1. obracając je lub tylko poruszając nimi w stawach. trener.Znać pojecie kultury fizycznej. jeśli w trakcie nauki lub po jej ukończeniu nabyli kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć.I1I. 43.) W rozdziale 7 poświeconym „Rekreacji i rehabilitacji ruchowej" art. po uzyskaniu kwalifikacji w zakresie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej".orientować się w problematyce niektórych dyscyplin sportowych dla osób zdrowych i osób dotkniętych inwalidztwem i umieć organizować zajęcia na turnusach rehabilitacyjnych. Definicje podstawowych pojęć przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych'* Ć w i c z e n i e f i z yc z n e jest to sterowana przez układ nerwowy. treningu sportowego czy zajęć leczniczego usprawniania.U. słuchu. Ćwiczenia lecznicze. Układ mięśniowy porusza poszczególne odcinki kości. uzyskiwane w wyniku twórczego podejścia nauczyciela do pracy (stąd wciąż rosnąca liczba metod nauczania). okoliczności zaistnienia wypadków jest działaniem zapobiegającym wypadkom.. M e t o d y k a ć w i c z e ń (methodos po grecku: droga. W niniejszym podręczniku omówiono głównie metodykę gimnastyki podstawowej. Wymagania co do po15 . takimi jak np. a także podstawowe różnice miedzy kulturą fizyczną. 14 CZ3 Bezpieczeństwo i higiena ćwiczących w czasie prowadzenia ćwiczeń fizycznych 2 Bezpieczeństwo ćwiczących jest podstawą prowadzenia ćwiczeń fizycznych . z korzyścią dla psychofizycznego zdrowia ćwiczących. instruktor czy kinezyterapeuta odpowiadają za zdrowie i bezpieczeństwo ćwiczących. które napotyka w pracy. RP Nr 25 póz. . oparty na konkretnych doświadczeniach i stale wzbogacany o nowe doświadczenia. polegająca najczęściej na zmianach ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni. 3) służbowo-dyscyplinarna. utrata sprawności ruchowej.czyli dydaktyka szczegółowa . analiza przyczyn. poza szkołą. sposób postępowania) która ma ścisły związek z dydaktyką. 2. Ponieważ poważne wypadki zdarzają się najczęściej z (pozornie tylko) błahych powodów. stanowiące istotę kinezyterapii.

Często specjalnej ochrony i czujności prowadzącego wymagają ćwiczenia ogólnokondycyjne w kinezyterapii.w czasie ćwiczeń na równoważni iść przed ćwiczącym. Bardzo dobra pod względem wentylacji będzie taka sala. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje ochrony: 1. materace. które nie stanowią zagrożenia dla obu uczniów. ćwiczący nie powinien nosić pierścionków i łańcuszków. chroni przed urazem. szybkość reakcji. jak: wzrost. hantle. w której może nastąpić 3-krotna w ciągu godziny wymiana powietrza. należy go asekurować. ustawia się w bezpiecznej odległości od ścian i innych przedmiotów. Oświetlenie i okna zabezpieczone kratami. Inne przyrządy to kraty. Inne przybory to: piłki lekarskie od V2 kg do 3 kg. bezpieczna i czysta. przeciętnie 3 razy więcej niż w czasie każdej innej lekcji. Bezpośrednie dotykanie lub chwytanie ćwiczącego. do gier sportowych nieco niższą. niedostateczne wyjaśnienie ćwiczenia. ławeczki szwedzkie. W czasie jednej lekcji ćwiczeń ruchowych 30 dzieci w klasie zużywa na potrzeby energetyczne ustroju ponad 1350 litrów tlenu.brak kontroli ubioru (ubiór powinien być przewiewny bez sprzączek i agrafek. Podane powyżej sposoby ochrony muszą być bezwzględnie przestrzegane. nadmierna bojaźń lub nadmierne ryzykanctwo). liny. Kilka przykładów zasad ochrony: . buty nie śliskie). Przyrządy i przybory. sufit pomalowany na jasny kolor. siła. dostosowanie trudności zadań do możliwości ćwiczących. Należy pamiętać. Przy nauce stania na rękach przy drabinkach często asekuracja przez wspólćwiężącego może być niewystarczająca. Samoochrona . Może to być drewniany parkiet lub inne atestowane wykładziny podłogowe. Ryzyko wypadków w czasie zajęć z dziećmi zmniejsza przemyślana organizacja grupy oraz odpowiedni przebieg zabaw 5 ćwiczeń. Ogrzewanie powinno zapewniać równomierną temperaturę 16-18°C. Ubikacja. ale nie śliska. szatnia w bliskiej odległości od sali gimnastycznej. w przypadkach dużej niesprawności ruchowej. Ściany powinny być gładkie. Oświetlenie .obserwacja i gotowość do udzielenia pomocy. Podłoga powinna być gładka. . Zawsze równolegle z nauczaniem ćwiczeń należy uczyć sposobów ochrony. woreczki z piaskiem. 16 . Przewody elektryczne w ścianie również zabezpieczone.brak właściwej asekuracji. często kontrolowany. które mogą wystąpić w czasie prowadzenia ćwiczeń. elastyczna. . Nie należy korzystać jednocześnie ze zbyt dużej liczby przyrządów. 17 . naruszenie zasad nauczania. nie będąc w stanie jednocześnie kontrolować całego zespołu ćwiczebnego. jeść cukierków i żuć gumy.w sali powinno być dużo okien oraz sztuczne oświetlenie jasno oświetlające całą salę. tj. przez co pomaga mu się w wykonaniu ćwiczenia. 4. Norma powietrza na godzinę dla l człowieka wynosi 90 m3.zdolność samego ćwiczącego do wyjścia z niebezpiecznej sytuacji. Sposób chwytu asekurowanego wyznacza położenie ciała przy wykonywaniu ćwiczenia. otyłości lub przyjmowania pewnych leków. polecenie wykonywania ćwiczącym zadań przekraczających ich możliwości (niedostateczne ogólne przygotowanie.nawet lekka piłka może uszkodzić nogę ćwiczącego. Ochrona powinna stwarzać u ćwiczącego poczucie bezpieczeństwa. temperatura sali mierzona bezpośrednio nad podłogą nie powinna być niższa niż 18°C. sprężyny. drabinka sznurowa. w kinezyterapii ucząc pacjenta chodzenia o kulach. Sposoby ochrony zależą też od różnych indywidualnych cech ochraniającego i ćwiczącego. ale tylko w ćwiczeniach. tram. W podręcznikach metodycznych dla poszczególnych dyscyplin sportowych podane są różne rodzaje ochrony trudniejszych ćwiczeń. wybór niewłaściwej metody nauczania. Wszystkie rodzaje ochrony określa się mianem asekuracji ćwiczącego. gdyż większość ćwiczeń korekcyjnych kształtujących prawidłową postawę ciała odbywa się w pozycjach niskich. Ochrona właściwa . żeby powierzchnia gwarantowała wygodę ćwiczących pod względem zdrowotno-higienicznym. gdyż nauczyciel nie może zapewnić bezpieczeństwa ćwiczących. Przyczyny urazów w czasie lekcji wychowania fizycznego są następujące: . Szczególnie dobrze należy organizować i dopilnować zabawy z przyborami i z użyciem przyrządów.przy ćwiczeniach w zwisie na niskiej wysokości przytrzymać nadgarstek lub przedramię. np. Pomoc i ochrona w gimnastyce Pomoc i ochrona w gimnastyce ma na celu zapobieganie urazom. . Niesubordynacja dzieci może być zaskakująca i wymaga od nauczyciela nieustannego czuwania nad ich bezpieczeństwem.zabezpiecza się tylko dotykiem. ale także przez osoby np. U w a g a . nawet gdy ćwiczenia odbywają się w siadzie płaskim (szczególnie u dzieci). bez pomagania. utrzymanie niezbędnej dyscypliny. równoważnia. natryski. a więc w szkolnych salach gimnastycznych. 3. Sprzęt stały sprawny technicznie. że ochraniać może także współćwiczący. po uprzednim sprawdzeniu ich przydatności do ćwiczeń. skrzynie (bezwzględnie potrzebne do ćwiczeń korekcyjnych). Przyrządy obowiązkowe szkolnych sal gimnastycznych: drabinki. Podtrzymywanie . laski gimnastyczne.wierzchni sal do ćwiczeń są przede wszystkim takie. idąc przed pacjentem lub nieco z boku. piłki ćwiczebne (do gier sportowych). przy słabym jej zroście lub odwapnieniu. dobrze przymocowany. . z niedowładem kończyn dolnych. Szczególne środki ostrożności należy zachować w czasie ćwiczeń terenowych i nad wodą (bezpieczeństwo ćwiczeń w wodzie zostało omówione w oddzielnym rozdziale dotyczącym nauki pływania).przy ćwiczeniach w podporze przodem na drążku chwycić ćwiczącego za ramię jak najbliżej barku. 2. Nauka padów ćwiczona nie tylko przez osoby zdrowe.brak prawidłowej kolejności w wykonywaniu ćwiczeń. Samoasekuracja jest obroną przed upadkiem niekontrolowanym. W czasie przeprowadzania ćwiczeń korekcyjnych. Pomieszczenia zamknięte służące do przechowywania sprzętu. W rzutach .

wymagający. Lekcja jest procesem pedagogicznym. trzeba przenosić je. torach przeszkód. energiczny. omówić ćwiczenia .brak właściwego ubioru ćwiczących (szczególnie obuwia). należy bardzo uważać przy ćwiczeniach z piłkami lekarskimi. należy dobrze sprawdzić teren.złe przygotowanie do zajęć obiektu. doskonalenie techniki odbijania piłki. czuwać nad żywiołowością dzieci i umieć przewidzieć niebezpieczne momenty. w którym jest umieszczony zakaz skoków do wody na głowę.pochopne lub nieprzemyślane ćwiczenia (szczególnie u dzieci) . główna i końcowa. Ad 1: . przenoszenia przyborów oraz używania sprzętu podczas lekcji. asekurację. nie poprzedzone odpowiednimi ćwiczeniami. Wypadki powstałe z winy nauczyciela. które zachęca ćwiczących do ich wykonywania. przeżycia osobiste. przy przenoszeniu materacy.odpowiednich regulaminów. serdeczny. np. w pozostałym czasie wolnym od zajęć sala gimnastyczna powinna być zamknięta. na jedną lekcję . Na podstawie znajomości systematyki ćwiczeń oraz cech ruchów i rozwoju psychofizycznego ćwiczących nauczyciel planuje rodzaj i następstwo ćwiczeń . basenach . solidny.brak dyscypliny.niehigieniczny tryb życia (zachwianie równowagi między pracą. nauczyć dzieci ich używania (np. nie zniechęcające ćwiczących poprawianie błędów.brak omówienia ochrony w czasie ćwiczeń. utworzyć właściwy podział na grupy. z plastiku. . Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zajęć z gimnastyki: . właściwe.prawidłowość ich wykonania. przy ćwiczeniach na przyrządach należy zapewnić ćwiczącym dobrą ochronę.brak omówienia z uczniami i ustalenia sposobu przychodzenia na zajęcia. sprzętu i przyborów.umiejętność samoochrony podnosi pewność i zwiększa poprawność ćwiczenia. 18 . 2.dopilnować. przebywali na niej i opuszczali miejsce ćwiczeń pod kontrolą nauczyciela. . sprawny i zdrowy. lub brak możliwości ich wykonania albo niedojrzałość psychiczna ucznia). dobra organizacja lekcji. . trzeba chronić głowę ćwiczących przed słońcem. kłopoty osobiste. . salach gimnastycznych. wychodzenia z zajęć. Nauczyciel wychowania fizycznego uwzględnić powinien następujące elementy lekcji: właściwy dobór i następstwo ćwiczeń. jeżeli chodzi o pływalnie zamknięte. łatwo o wypadek. w miejscu widocznym.Przygotowanie nauczyciela wychowania (1/ycznego do zajęć jako podstawowy warunek bezpieczeństwa na lekcji wychowania fizycznego Nauczyciel wychowania fizycznego powinien cechować się wiedzą fachową (i chęcią do jej pogłębiania). . ból. . Zawsze też powinien uwzględniać 3-częściowy tok lekcyjny: część wstępna. Każda lekcja wychowania fizycznego oprócz celów ogólnorozwojowych ma swoje cele pedagogiczne. dobra asekuracja ćwiczących oraz wdrażanie uczniów do zachowania ich uwagi i ostrożności. Staranne przygotowanie nauczyciela do lekcji jest podstawowym warunkiem realizowania zadań i celów lekcji przy zachowaniu bezpieczeństwa ćwiczących.przeżycia osobiste ucznia. wywieszenie na obiektach sportowych. czy nie ma korzeni. właściwe mianownictwo ćwiczeń. żeby na salę gimnastyczną uczniowie wchodzili. nauczyciel powinien czuwać nad uczniami w szatni. wypoczynkiem i odżywianiem).).zły podział uczniów na grupy i zespoły: podział uczniów przypadkowy lub w ogóle brak podziału. by uczniowie mieli swobodę ruchów i nie byli ustawieni zbyt blisko ścian i sprzętów. zrozumiałe dla danych ćwiczących (szczególnie w kinezyterapii dzieci).brak rozeznania w indywidualnych możliwościach psychofizycznych poszczególnych ćwiczących oraz stopnia zrozumienia przez niego ćwiczenia. placach zabaw typu ogródka jordanowskiego. Nauczanie wychowania fizycznego odbywa się w czasie lekcji. powinien być także stanowczy. złe samopoczucie. drżenie mięśni itp. W praktyce zadaniem lekcji wychowania fizycznego jest doskonalenie pewnych konkretnych ruchów z ogólnego zestawu ćwiczeń. przewietrzenie sali gimnastycznej przed zajęciami.brak właściwej rozgrzewki potrzebnej do ćwiczeń. a nie ciągnąć po podłodze).uprzedzenie do wykonywania ćwiczeń (jeżeli dziecko ma obawę przed ruchem. . .należy przestrzegać ćwiczących przed konsekwencjami wykonywania trudnych ćwiczeń bez przygotowania. poprawność formy ćwiczeń i sposobu ich przekazywania (wybór metod prowadzenia ćwiczeń. sprawdzić stan techniczny przyborów i przyrządów. nauczyciel prowadzący ćwiczenia powinien stać w widocznym miejscu dla uczniów i sam dobrze widzieć ćwiczących. jeżeli gimnastyka ma odbywać się na wolnym powietrzu .trema powoduje rozchwianie się koncentracji przy wykonywaniu nawet dobrze wyćwiczonych ruchów (pocenie się dłoni. to oprócz stosownego regulaminu. a nawet śmiercią.strach przed wykonaniem ćwiczenia (zbyt trudne zadanie. Ad 2: . należy odwrócić uwagę ćwiczącego i rzeczowo analizować sytuację. w przypadku gdy lekcja gimnastyki ma elementy biegów 19 . gdy basen jest płytki. zrozumiały i atrakcyjny sposób przekazywania ćwiczeń). . .kolumny ćwiczebne ustawić tak. szkieł lub dołków. właściwa dyscyplina na lekcji. . a ćwiczy pod presją nauczyciela. opanowany. np. zwiększa to bezpieczeństwo i chroni pływających przed konsekwencjami straszliwych urazów. Wypadki w czasie lekcji wychowania fizycznego można podzielić na dwie grupy: 1. boiskach. .brak przygotowania dydaktyczno-wychowawczego nauczyciela. taki napis powinien być na ścianie basenu.brutalna gra i ryzykanctwo. wyrozumiały. umiejętne stopniowanie ćwiczeń dostosowane do indywidualnych możliwości ćwiczących. gdyż są one ciężkie i przy złym rzucie mogą zrobić krzywdę współćwiczącym. trzeba je więc stopniowo fizycznie przygotować do pewnych ruchów).na trawie. .konspekt lekcyjny. napisany dużymi literami.wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę ciała. w których powinny być wyszczególnione sposoby korzystania z tych obiektów oraz znajdujących się na nich przyrządów. a w trakcie lekcji gimnastyki korekcyjnej . . Wypadki wynikające z osobowości ucznia. zaangażowany emocjonalnie w swą prace.brak znajomości samoochrony .na kilka lekcji osnowę lekcyjną. właściwy sposób przychodzenia na zajęcia i opuszczania zajęć oraz przynoszenia i wynoszenia przyborów. unosząc. .

określonym osobom można pozwolić na rzut z ułatwionej pozycji (powinno to być ustalone wcześniej i wyjaśnione drużynie). ale również od umiejętności przewidywania zagrożenia nieszczęśliwym wypadkiem. która zajmuje się osobami w różnym stopniu dotkniętymi jakimś procesem patologicznym. ma działanie profilaktyczne. całego sprzętu. przygotowaną technicznie. Przestrzeganie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych wymaga dodatkowo wzbogacenia wiedzy z zakresu kinezyterapii.środkiem działania jest również ruch. jak i w rehabilitacji ruchowej podstawowym czynnikiem działania jest ruch. które pozwolą osobie niepełnosprawnej żyć w otaczającym świecie możliwie samodzielnie i bez psychicznego balastu tragedii inwalidztwa. fizjologia. sposobu użycia przyborów i zachowania pełnej dyscypliny na lekcji. nauczyciel musi sprawdzić. rowki do przeskoków i drzewa do zwisów są bezpieczne. Są również punktem odniesienia w praktyce kinezyterapii (z greckiego kinesis .ruch. jak: anatomia. że na boisku powinna przebywać tylko jedna klasa lub grupa młodzieży ubranej w odpowiedni strój gimnastyczny (dres lub kostium). przyborów. Podział na zespoły osób niepełnosprawnych. czy dołki lub skarpy. psychologia. a szczególnie kinezytera-pią. a nawet sportowej mogą nastąpić pewne modyfikacje. . np. . znającą przepisy. W drugim przypadku. ubiorów i butów. mogą złagodzić skutki patologii i doprowadzić zdrowie pacjenta do stanu jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznych warunków działania ustroju. W pierwszym przypadku ruch oparty jest na normach fizjologicznych i jego stosowanie ma prowadzić do tego.omówienie z młodzieżą podchodzenia i przechodzenia do poszczególnych konkurencji. ale o charakterze leczniczym. które nie dopuszczą do powstania patologii wymagającej leczenia. Mogą wytworzyć takie kompensacje ruchowe (zastępczości). thempia . w grze ruchowej. Bodźce w postaci ruchu leczniczego zawartego w ćwic/eniach poprawiają nie tylko stan funkcjonalny.przestrzeganie zasady. . Takie nauki. pedagogika. socjologia i nauki wychowania fizycznego. posługując się różnymi rodzajami aktywności ruchowej. nie pozwalać na zwycięstwo „za wszelką cenę". Aktywność mchowa jest warunkiem utrzymania lub podwyższenia wydolności fizycznej organumu. sprzęt wydawany i odbierany pod kontrolą nauczyciela. . Dlatego w czasie ćwiczeń ogólnokondycyjnych.i skoków w terenie. Ćwiczenia lecznicze. a szczególnie dzieci. Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w czasie zabaw i gier ruchowych oraz gier sportowych: . zawsze aktualna pozostanie zasada kompetencji zawodowych nauczyciela. Opó/nia procesy starzenia się organi21 . kula. Zarówno w kulturze fizycznej. jego odpowiedzialności i życzliwości. a w kulturze fizycznej praktyczne działanie polega na odpowiednim doborze takich ruchów. dają teoretyczną wiedzę niezbędną dla praktycznego działania w zakresie kultury fizycznej dla osób zdrowych. która w rehabilitacji ruchowej stanowi czynnik podstawowy . gdy mamy do czynienia z rehabilitacją ruchową. linia rzutów zabezpieczona. ale i psychiczny chorego. należy sprawdzić przydatność tej trasy. jest bardzo trudny. tory przeszkód trzeba dostosować do zadań i możliwości psychofizycznych ćwiczących. przybory. jakie pojawiają się nowe metody nauczania i nowa wiedza z dziedziny kultury fizycznej. Znaczenie kultury fizycznej Kultura fizyczna. odpowiednio dobrane.nie dopuszczać do brutalnej gry i zabawy. Leczenie ruchem jako element kultury fizycznej 3 „Nie można sobie wyobrazić współczesnej rehabilitacji ruchowej bez kultury fizycznej" (W. nieuszkodzone i odpowiednie dla wieku.leczenie). Czynności nauczyciela zabezpieczające ćwiczących przed wypadkiem w lekkiej atletyce: . np. muszą być właściwe.kontrola obiektów: skocznia powinna być właściwie wypełniona piaskiem. nie znajdując związku kultury fizycznej z określeniem rehabilitacji ruchowej. którzy ją uprawiają. W rehabilitacji ruchowej praktyczne działanie polega na leczeniu ruchem. żeby organizm ćwiczącego nadal funkcjonował w tych granicach. Bez względu na to. Na ogół kulturę fizyczną łączy się z pojęciem zdrowia ludzi. Podsumowanie zasad bezpieczeństwa w czasie zajęć wychowania fizycznego Bezpieczeństwo ćwiczących w czasie różnego rodzaju zajęć z kultury fizycznej zależy nie tylko od teoretycznych i praktycznych umiejętności nauczyciela. Dega).do gry właściwej dopuszczać młodzież przebadaną przez lekarza.przed zajęciami sprawdzić przydatność obiektu.

jako jeden z głównych czynników kształtujących rozwój fizyczny człowieka. zasada uczciwości („fair play"). ale sięga do zabaw i gier ruchowych. Wymaga jednak stworzenia bazy materialnej (stadiony. np. przeciwstawiając się ujemnym skutkom cywilizacji wpływającym degenerująco na zdrowie człowieka (ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. w czasie obecnej cywilizacji jest bardzo istotny. turystyką" (A. Wychowanie fizyczne. łyżwiarstwie figurowym. co nie pozwala na rozwijanie narządów współdziałających w adaptacji wysiłkowej ustroju.osobowość. do leczenia tańcem i sportem. skok wzwyż czy narciarstwo alpejskie). walki sportowej. obejmującą dziedzinę kształtowania fizycznych uzdolnień człowieka. ukierunkowanego na stronę fizyczną człowieka w taki sposób.konieczność systematycznego treningu fizycznego. które są dla nich atrakcyjne.przeżycia związane z przeżywaniem ruchu. i to przede wszystkim. doskonalenie zmysłów przez konkretne działanie ruchowe (jak np. Wychowanie fizyczne spełnia 4 zasadnicze funkcje: 1) stymulacyjną . Pojęcie kultury fizycznej Encyklopedyczne określenie kultury fizycznej jest następujące: „Kultura fizyczna jest częścią składową kultury społeczeństwa. Zmniejszenie wysiłków fizycznych w czynnościach dnia codziennego oraz w pracy zawodowej powoduje obniżenie zdolności przystosowawczych człowieka. Fizjologowie podkreślają. Kultura fizyczna jest częścią składową ogólnej kultury człowieka. jego wrażliwości. ale i korzystne leczniczo. zatrute środowisko naturalne). 2) sport. Pąchalski). c) kształtuje postawy społeczno-moralne . która istnieje od wieków i podobnie jak wszystkie wartości kulturowe stale ulega przemianom. Współcześnie w skład kultury fizycznej wchodzą następujące dziedziny: 1) wychowanie fizyczne. Toteż współczesna kinezyterapia nie ogranicza się tylko do ćwiczeń. Wychowanie fizyczne. 23 . e) współdziała z wychowaniem estetycznym . poszanowanie reguł gry. 2) adaptacyjną . W grę wchodzi nie tylko ruch jako potężny czynnik leczniczy. zgodnie z funkcjami pedagogiki ogólnej . Kultura fizyczna współuczestniczy w kształtowaniu zdrowia człowieka nie tylko w sensie fizyczno-fi/jologicznym. Zdaniem współczesnych fizjologów problem aktywności ruchowej człowieka. Przyczynia się często do zapadania na wiele tzw. Obecnie ilość energii wydatkowanej przez człowieka przy wykonywaniu wysiłków fizycznych jest zbyt mała.pobudzenie rozwoju przez racjonalne stosowanie bodźców ruchowych. pełne ekspresji ruchy (łyżwiarstwo szybkie) lub precyzja wykonania (narciarz pokonujący w naturalnej scenerii bramki slalomowe). Aby nie trzeba było sięgać do leczniczych form kultury fizycznej. chociaż nie tworzy wartości materialnych (jak architektura czy sztuka) i nie mieści się w określeniu kultury duchowej (filozofia. 3) rekreacja i turystyka. uznanie dla zwycięzców. Człowiek współczesny w ciągu dnia wykonuje zbyt mało intensywne wysiłki fizyczne.umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność i wychowując kształci cechy psychiczne . postaw i poglądów oraz wewnętrznego zapotrzebowania na wartości kultury. wpływa ona bowiem również na sferę subiektywnych odczuć człowieka. świadomej motywacji indywidualnej jednostki do stosowania środków kultury fizycznej. d) rozwija intelekt . aby ćwicząc ciało jednocześnie pielęgnować wartości psychiczne. posługując się wieloma środkami. sport. Uczestnictwo w kulturze fizycznej nie jest ograniczone do udziału w niej ludzi zdrowych. otyłość.przystosowanie do trudnych warunków życia poprzez stopniowe zwiększanie stopnia adaptacji organizmu wobec czynników środowiskowych. ale też atmosfera pogody psychicznej i sportowego współzawodnictwa. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne jest częścią wychowania ogólnego. pod wpływem których powstają lub są stymulowane takie zmiany morfologiczne i fizjologiczne ustroju. jakie niesie ze sobą kultura fizyczna. że temu „wygodnictwu" współczesnego człowieka należy natychmiast zaradzić./. W arsenale środków rehabilitacyjnych elementy kultury fizycznej zajmują centralne miejsce. kadry pedagogicznej dla różnych specjalności. które wystarczają do zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu człowieka do warunków życia. gry i zabawy ruchowe. naukę o wychowaniu fizycznym. postawy etyczne i społeczne. umiejętność obserwacji i rozłożenia sił. „Kultura fizyczna nie ogranicza się tylko do profilaktyki. pływalnie). a także rozwija intelekt. żeby stanowiły one dostateczne bodźce. w lekkoatletyce. cukrzyca i inne). emocjonujące. 4) lecznicze formy kultury fizycznej (np. I właśnie w uaktywnieniu fizycznym człowieka współczesnego pomóc może kultura fizyczna. ma znaczący wpływ na rozwój ciała i psychiki człowieka: a) rozwija wolę . należy stale utrzymywać aktywność ruchową. turystyka i rekreacja. . chorób cywilizacji (choroba wieńcowa serca. przeżycie sukcesu sportowego czy porażki w nie skażonej machinacjami walce sportowej. Dokładny pomiar aktywności ruchowej człowieka w ciągu całej doby jest bardzo trudny. sport.piękno ciała ludzkiego i kompozycja ruchów w gimnastyce. nowe idee). społeczną i osobistą higienę oraz racjonalną organizację czynnego wypoczynku". Również osoby niepełnosprawne mają prawo do uprawiania tych form kultury fizycznej.współdziałanie w wysiłkach sportowych. wspaniałe. Ruch jako czynnik leczniczy znalazł zastosowanie w rehabilitacji. Należy zrozumieć wartości.poznanie przepisów i taktyki gry.mu. b) rozwija sferę emocjonalną człowieka . doprowadzając do najwyższej doskonałości fizyczno-psy-chicznej i moralnej. Służy również człowiekowi cierpiącemu.wychowaniem i kształceniem . działalności społecznych entu22 zjastów kultury fizycznej oraz. Aktywność ruchową można zwiększyć poprzez zorganizowanie różnych form kultury fizycznej. Kultura fizyczna może być czynnikiem ratującym zagrożone przez cywilizację zdrowie człowieka. ruch leczniczy). mobilizuje do koncentracji w czasie współzawodnictwa. takimi jak: gimnastyka.

.

Jest on jednym ze środków leczniczych kultury fizycznej. związek sportowy. sprzętu i środowiska turystyka może być kajakowa. Ma wielkie znaczenie dla zdrowia we wszystkich okresach życia. odnosząc się do osób o niepełnej sprawności fizycznej. Obejmuje wszystkie dziedziny (dyscypliny) sportowe. międzynarodowych. podział wiekowy zawodników jest następujący: młodzicy. co sam sobą reprezentuje. głównie przez wychowanie fizyczne. inaczej sport wyczynowy. w postępowaniu którego nie powinno być sprzeczności między tym. higieny. Sport r e k r e a c y j n y polega na uprawianiu różnych dyscyplin sportowych w celu czynnego wypoczynku (odprężenia po pracy i regeneracji sił). W zależności od pory roku. kształtująca stosunek samego ucznia do własnego zdrowia i kultury zdrowotnej. według Światowego Manifestu Wychowania Fizycznego. Wywołuje entuzjazm i zadowolenie. a warunkiem wyczynowego uprawiania sportu jest dobre zdrowie zawodnika (obowiązkowe badania lekarskie co 3 miesiące). Sport. terenowych i innych mo^e to być turystyka kajakowa. polega również na rywalizacji. 4) uprawiania różnych form kultury fizycznej. że jest to działalność ruchowa skierowana na współzawodnictwo. 3) kształtowanie charakteru. a co najmniej czynnikiem dla zdrowia nieszkodliwym. 4) korektywną . Wychowanie zdrowotne zależy również od wielu innych czynników. ale wszechstronna działalność wzmacniająca zdrowie fizyczne wychowanków. Sport inwalidzki i rekreacja inwalidów. przy złej postawie ciała. a wysiłek zawodnika uprawiającego rekreację jest umiarkowany. Osobowość (postawa) nauczyciela wychowania fizycznego. Zasadą sportu kwalifikowanego jest rozwijanie sprawności ukierunkowanej daną dyscypliną sportową poprzez różne formy treningu cech fizycznych. polega na treningu cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia lepszych . Ćwiczenia fizyczne i gry mające na celu rozwijanie sprawności fizycznej i dążenie we współzawodnictwie indywidualnym i zespołowym do osiągnięcia jak najlepszych wyników określane są jako sport.wyrównawcze przeciwdziałanie ujemnym wpływom środowiska. moralności i woli oraz cech społecznych. Turystyka Turystyka pozostaje w ścisłym związku z przyrodą i ułatwia obcowanie z nią w czasie aktywności ruchowej. 3) przestrzegania porządku w otaczającym środowisku. krajowych. Nad prawidłowością działalności sportowej w skali międzynarodowej czuwa Międzynarodowy Komitet Olimpijski. młodzieży i osób młodych (przedszkole. filmy. które pomnażają zdrowie człowieka. dla którego ta forma działalności ruchowej jest czynnikiem przywracającym zdrowie. zabawy oraz podniesienia sprawności ruchowej i utrzymaniu jej przez jak najdłuższy okres życia. juniorzy (młodsi i starsi) i seniorzy. np. wzorzec osobowy najbliższych kolegów. Wychowanie zdrowotne polega przede wszystkim na propagowaniu: 1) przestrzegania higieny osobistej. Ogólne cele ł zadania wychowania fizycznego są następujące: ł) harmonijny rozwój ciała ludzkiego. W zależności od możliwości sprzętowych. Sport inwalidzki to także sport rekreacyjny inwalidów. W potocznym znaczeniu rekr ea cj a f i z y c / n a oznacza dobrowolną aktywność ruchową podejmowaną dla zabawy i zdrowia.aż do rekordowych . rekreacja i turystyka Sport Ćwiczenie fizyczne. Rozróżnia się konkurencje męskie i kobiece. szkoła. sporty zimowe i letnie. a tym. 2) poszanowania dóbr materialnych kultury fizycznej i właściwym ich użytkowaniu. ale przymiotnik „inwalidzki" nadaje temu określeniu inne znaczenie. Słowo „sport" sugeruje. Wychowanie zdrowotne to nie tylko nauczenie higieny. ale nie za wszelką cenę. Sport inwalidzki. 4) upowszechnienie wiedzy w zakresie zagadnień kultury fizycznej dotyczącej zdrowia. Wynik w sporcie inwalidzkim nic jest celem bezwzględnym. odgrywa dużą rolę w zasugerowaniu swoim wychowankom korzyści płynących z wychowania fizycznego. piesza itd.poprawę odchylenia od normy. ogólna atmosfera wobec spraw. 24 Sport k w a l i f i k o w a n y.wyników własnych. narciarska itd. Nauczyciel wychowania fizycznego w swojej działalności pedagogicznej przede wszystkim musi uwzględniać wychowanie zdrowotne. narciarska. które jednak nie wypływa z obowiązku (jak w sporcie kwalifikowanym). ognisko TKKF). ale z dobrowolności i aktualnej chęci. tworzącym i podtrzymującym stan zdrowia człowieka. 25 . Wyróżnia się dwa rodzaje sportu: 1) kwalifikowany^ 2) rekreacyjno-użytkowy. nie „za wszelką cenę".3) kompensacyjną . ma być czynnikiem rozwijającym. W sporcie rekreacyjnym również istnieje współzawodnictwo. warunki naturalne stwarzane przez odpowiednie instytucje społeczne. korzyści płynących dla zdrowia z praktycznie stosowanego ruchu we wszystkich okresach życia człowieka. rola nauczyciela w zakresie wychowania zdrowotnego jest ogromna. klubowych. co nakazuje. a ideę tej odmiany sportu można sprecyzować następująco: „nie zwycięstwo jednego nad drugim. Funkcja zdrowotna wychowania fizycznego. Rekreacja fizyczna wiąże się z turystyką jako formą kontaktu z przyrodą. ale fakt podjęcia wyzwania i udział w zmaganiach". Rekreacja najczęściej odbywa się w warunkach kontaktu z przyrodą. takich jak: dom rodzinny. w którym podstawowym środkiem działania jest ćwiczenie fizyczne. Ponieważ wychowanie fizyczne odnosi się przede wszystkim do dzieci. 2) doskonalenie psychomotoryki i piękna ruchu. Do udziału w zawodach inwalidzkich może być dopuszczony tylko ten zawodnik. uczelnia.

Raz do roku wszyscy wychowankowie szkół byli publicznie biczowani pod posągiem Artemidy. Elementy sportu znane są w Japonii od bardzo dawnych czasów . Świadczą o tym liczne malowidła na ścianach grobowców (ok. kajakarstwo. . odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie. nad wodą. albo są chore lub niepełnosprawne. Celem wychowania fizycznego było zdrowie. wydatnie sprzyjający zachowaniu zdrowia. 3000 r. Jedynie u dzieci wymyśla się czasami „fantazyjne" rodzaje ruchu. Muszą być przeprowadzone w przewietrzonej sali i w bezpiecznych warunkach. wieku pacjenta. harmonia ruchów oraz zachowanie na długo młodzieńczości i sprawności fizycznej.) przedstawiające szermierzy. ćwiczenia). polegające na udziale młodzieży w życiowych czynnościach dorosłych. Ćwiczenia zbiorowe prowadzi się za pomocą różnych metod nauczania: np. Historia starożytna. kolarstwo i inne dyscypliny sportowe uprawiane dla relaksu. Najbardziej zbliżone metodycznie do wychowania fizycznego są: . Ćwiczenia fizyczne w Rzymie traktowane były jako ważny element higieniczny .n. np. ale również przychylności i pomocy społeczeństwa zdrowego. nie uwzględniające ściśle zaplanowanego toku leczenia. place porośnięte trawą itd. Po upadku niepodległości Grecji wielu Greków znalazło się w charakterze pedagogów w bogatych domach rzymskich.).sport inwalidów oraz rekreacyjna działalność sportowa prowadzona w różnych ośrodkach leczniczych zajmujących się rehabilitacją ruchową. które ułatwiają dokładne przeprowadzenie zaplanowanego leczniczego zadania ruchowego. Miały też charakter rytualny. W zależności od stopnia niepełnosprawności wymaga pomocy nie tylko nauczycieli ruchu i organizacji medyczno-sportowych. Pierwsze zawody sportowe w dzisiejszym pojęciu prawdopodobnie odbyły się w Irlandii w miejscowości Taliti ok. Ćwiczenia fizyczne i gry wymagały znacznej sprawności gimnastycznej. aktualnego fizycznego samopoczucia i stanu emocjonalnego . Pod okiem surowych wychowawców w różnych grupach wiekowych przeprowadzano ćwiczenia w biegach. doskonaleniu cech motorycznych oraz ważnych dla ówczesnego życia cech charakteru. grą w piłkę. . w budynku (sala gimnastyczna. Istnieje wiele rodzajów ćwiczeń indywidualnych i zbiorowych. dla każdego pacjenta indywidualne . turystyka kwalifikowana. 26 . ścieżki zdrowia oraz formy rekreacji fizycznej jako zajęcia terenowe (spacery.Zarówno turystyka. Wysoki poziom osiągnęła kultura fizyczna w Egipcie. Przy prowadzeniu ćwiczeń leczniczych należy pamiętać.pływaniu. Ćwiczenia ruchowe są dziś środkiem leczniczym dla dzieci i osób dorosłych. marsze. gry i zabawy ruchowe.e. że chory organizm inaczej może reagować na zamierzone bodźce ruchowe niż organizm osób zdrowych. W polityce wychowawczej państwa starożytni Grecy dążyli do harmonijnego rozwoju. W najdawniejszych czasach formą wychowania fizycznego było wychowanie naturalne. W Babilonii i w Asyrii przysposabiając młodzież do służby wojskowej poddawano ją ćwiczeniom fizycznym . jeździe konnej i szermierce. Formy rekreacji fizycznej o charakterze sportowym to: gry drużynowe i sportowe. np. uczono wytrzymałości na brak snu. Gimnastyka kung-fu obejmowała ćwiczenia gimnastyczne połączone z gimnastyką oddechową opartą na pięciu różnych metodach oddychania. a nawet pogorszyć stan zdrowia pacjenta. Starożytny Rzym częściowo przejmuje wzory kultury greckiej również w zakresie kultury fizycznej. p. Stosuje się elementy sportu i rekreacji.nawet na ćwiczeniach zbiorowych. bezpośredniej celowości ruchu. ścisłej. piękno postawy ciała. helleńska. Formy rekreacji to również wycieczki krajoznawcze. jak i rekreacja fizyczna mogą być organizowane także dla osób niepełnosprawnych. narciarstwo. Trudy życia sprzyjały wtedy rozwojowi ciała. wstrzemięźliwości w piciu i w jedzeniu. biegi terenowe). których dokładny zasób określa kinezyterapia (leczenie ruchem). ćwiczenia kształtujące itd.na równi z kąpielą.n.e. jego teoria i praktyka integralnie łączy się z pojęciem kultury fizycznej. Gry i ćwiczenia sportowe znane są od niepamiętnych czasów wszystkim ludom świata. sprawności fizycznej i umysłowej.e. Tam też w 776 r. Trening rozpoczynał się od gimnastyki w pełnym słońcu. dostarcza wielu wiadomości na temat uprawiania kultury fizycznej.n. Ćwiczenia indywidualne w zasadzie prowadzi się metodą ścisłą. w myśl maksymy: „w zdrowym ciele zdrowy duch" (upodobanie do kąpieli znalazło wyraz w wybudowaniu w Rzymie 27 Lecznicze formy kultury fizycznej Każdy ruch leczniczy jest ćwiczeniem ruchowym. p. biwakowanie. Geneza wychowania fizycznego Wychowanie fizyczne. świetlica) oraz w warunkach specjalnych. Wychowanie naturalne jest najstarszą formą wychowania fizycznego. Każdy rodzaj schorzenia i jego profilaktyka wymaga innego rodzaju ćwiczeń. W Sparcie wychowanie fizyczne miało charakter wybitnie utylitarny. Gimnastyka ta miała charakter profilaktyczny i była rodzajem aktu religijnego sprzyjającego zachowaniu nieśmiertelności duszy. jego stanu psychicznego. w rzucie oszczepem. (tzw. 1830 r. gra w piłkę podbijaną tylko głową. Zabawy i gry rekreacyjne mogą odbywać się na powietrzu (boiska.może zaprzepaścić perspektywy leczenia. niewłaściwe metodycznie prowadzenie.ćwiczenia ogólnokondycyjne (lekcja wychowania fizycznego zmodyfikowana). a najdrobniejsze uchybienie było karane chłostą. Stanowiły one część składową wypraw wojenno-łowieckich. pływaków i zapaśników. Chińczycy zaś pierwsi zaczęli stosować gimnastykę leczniczą kung-fu.ćwiczenia w wodzie (pływanie. zabawowej. w pływaniu i w zapasach (pięciobój). biegami. p. co miało uczyć pogardy dla bólu. popularna wśród wielu Indian w Ameryce Południowej. które albo są zagrożone chorobą. żeglarstwo. były ważnym elementem w służbie państwowej (trening szybkobiegaczy pocztowych w Peru i w Meksyku). Ćwiczenia lecznicze muszą być celowe. W starożytnej Grecji wszystkie dyscypliny sportowe określano mianem gimnastyki. tory przeszkód. Z punktu widzenia organizacyjnego ćwiczenia lecznicze można podzielić na dwie zasadnicze grupy: ćwiczenia indywidualne i ćwiczenia zbiorowe. związany z obrzędami religijnymi.zapasy i fechtunek były ważnymi elementami wykształcenia samurajów. urozmaiconej różnymi ćwiczeniami oddechowymi. Niewłaściwy ich dobór. Igrzyska Celtyckie).

który pod nazwą gimnastyki szwedzkiej rozpowszechnił się później w szkołach niemal całej Europy.J. odtwarzają greckie formy ćwiczeń fizycznych. Jordan. Spiessa. Oczywiście. Anglii i Niemczech mnożą się publikacje lekarzy i teoretyków wychowania fizycznego. Na wzór Parku Jordana w Krakowie na terenie kraju powstają tzw. Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) dużo uwagi poświęciła nauce „O zachowaniu zdrowia i edukacji fizycznej". Nauczyciele nie mieli wykształcenia pedagogicznego.przestrzeganie zasady przećwiczenia na lekcji gimnastyki wszystkich grup mięśniowych. rozwija się gimnastyka lecznicza stosowana przy różnych schorzeniach. Brak nauczycieli spowodował dotkliwe trudności w szkołach. by w czasie lekcji gimnastyki w szkołach dzieci wykonywały ruchy naturalne. byli Lingowie . Gebetne-równa. H. Stosowała też u dzieci ćwiczenia oddechowe. na gruncie świadomości /. powstaje wiele prywatnych zakładów gimnastycznych dla dorosłych i dzieci. Miały one charakter mniej sportowy niż greckie.tłrowotno-higienicznej roli wychowania fizycznego (aczkolwiek baza materialna wychowania fizycznego była bardzo mała). Obecnie nauczycieli wychowania fizycznego ks/tałcą akademie wychowania fizycznego29 .wprowadzenie ćwiczeń gimnastycznych opartych na wiedzy dotyczącej anatomii ł fizjologii człowieka. ale urządzenie parku i jego prowadzenie to własna praca profesora i wynik jego twórczego zapału.działacz ruchu religijno-społecznego. drążek. H. ale za to były bardziej widowiskowe. Teren H. Jest jednak faktem. który istnieje do dziś. Jordan uzyskał od władz miejskich. W Rzymie pogłębia się wiedza medyczna w zakresie analizowania wpływu ćwiczeń na organizm człowieka. H. G. głównie przy korygowaniu wad postawy. zręczności i urody ciała ludzkiego. a J. Dowodził on. W okresie Odrodzenia humaniści. Skowroński zorganizowali w Warszawie pierwszą szkołę instruktorów gimnastyki. podobnie jak w później wprowadzonej metodzie leczenia wad postawy opracowanej przez ortopedę Klappa. dokonane raczej intuicyjnie niż naukowo. Kuczalskiej wykształciła wielu nauczycieli wychowania fizycznego. Gutsa Muthsa (1759-1839) uważano za orędownika powszechnego wychowania gimnastycznego młodzieży. Wychowanie fizyczne. Zalecała. Także w Rzymie odbywały się igrzyska. w Collegium Nobilium wprowadził. poręcze. którzy wyjechali do Sztokholmu w celach dokształcenia i potem ich /. Zasługą systemu szwedzkiego było: . profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1842-1907). . Następnie wyjeżdżali inni . również wychowanie fizyczne. 28 Główną zasadą ćwiczeń była korekcja postawy ciała poprzez czteropunktowy podpór ciała (na dłoniach i na kończynach dolnych). w której dużo miejsca poświęca zagadnieniom ćwiczeń ruchowych. Wyrzykowski ze Lwowa. którzy podkreślają wielką rolę ćwiczeń fizycznych w szkolnictwie. n.P. Sikorski i K. R. nazwany później jego imieniem. takich jak: marsze. że już w samych początkach teorii wychowania fizycznego łączono wychowanie fizyczne ze zdrowiem ludzi. Twórcami tego systemu.około tysiąca łaźni). potrzeba wprowadzenia ćwiczeń fizycznych do szkół. W czasach nowożytnych w XVIII wieku we Francji. nazywano wtedy „ćwiczeniami cielesnymi". J. M. lekarz szkoły gladiatorów w Aleksandrii w II w. określane wcześniej terminem „gimnastyka". . którzy wraz z nieliczną wówczas grupą wykwalifikowanych nauczycieli innych przedmiotów nauczali wychowania fizycznego. Kuczalsku i R.e. Szkoła H. W. w której nauczyciele uczyli na wzór szkoły w Sztokholmie . Po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. Podczas swego pobytu w Ameryce z systemem szwedzkim zapoznał się H. Falk stworzyła własną metodę gimnastyczną dla małych dzieci. . Organizowano różne kursy podnoszące kwalifikacje specjalistyczne nauczycieli. Kozłowska z Warszawy. J. Gutsa Muthsa i A. Gerrnanówna. Galen. przeznaczonym głównie dla dzieci (drużyny skautowskie. Główną działalnością prowad/oną w parku były gry i zabawy ruchowe na powietrzu. dzieląc je na ćwiczenia szybkości i wytrzymałości. i lekarz nadworny Marka Aureliusza pisze książkę o ochronie zdrowia „De sanitate tuenda".prekursor polskiego Oświecenia. jak: trapez. a jednocześnie ważnym czynnikiem wychowania umysłowego. W 1888 r. Szwedka E.asługą było wprowadzenie elementów gimnastyki szwedzkiej w Polsce. Zasób ćwiczeń wprowadzony przez Lingów starał się wzbogacić J. Pestalozzi byli uważani za twórców elementarnej gimnastyki. były to bardzo ogólne próby.sprowadzono nawet nauczycielkę ze Szwecji. przede wszystkim w Szwecji. do których obowiązkowo wprowadzono wychowanie fizyczne. Próbuje nawet podać systematykę ćwiczeń. Komensky . zaistniała. Niemiecki system wychowania fizycznego związany jest z nazwiskami twórców tego systemu: J. jako podstawowych elementach lekcji gimnastyki (system ten wprowadza takie przyrządy. wspinania. po to ażeby świadomie wpływać na rozwój organizmu człowieka. a wpływ wyodrębnionych grup ćwiczeń na organizm ludzki próbowano usystematyzować. ogródki jordanowskie.wprowadzenie gimnastyki przeznaczonej zarówno dla zdrowych. potem młodzież). założył park. jak i chorych. Była przeciwniczką stosowania u dzieci ćwiczeń pogłębiających lordozę lędźwiową. a potem także gry sportowe. pedagog i reformator szkolnictwa. oraz usystematyzowanie ćwiczeń na przyrządach). W Warszawie od 1906 r. Thulin wprowadził do ćwiczeń z dziećmi formę opowieści ruchowej. nieprecyzyjne. Dążenie do udziału Polski w igr/yskach olimpijskich stało się bodźcem do powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego. nie obciążające ich uwagi. Systematyka ćwiczeń fizycznych jest ogromnie trudna ze względu na niezmiernie skomplikowaną budowę organizmu ludzkiego i jego funkcje. A. składającego się z działaczy istniejących związków sportowych „Sokół"' i harcerskich klubów sportowych. W historii pedagogiki polskiej wybitną rolę odegrał ksiądz S. wzorując się na antycznej kulturze greckiej. W 1740 r. uprawiano zabawy i gry mchowe. W społeczeństwie rośnie świadomość celów wychowania fizycznego. System ten opierał się na naturalnych formach ruchu. Thulin poprzez wprowadzenie większej liczby ruchów naturalnych. obok innych przedmiotów. Kuczalska prowadziła Szkole Gimnastyki i Masażu. Wówczas w parku tym. Ling syn (1820-1886). Ling ojciec (17761839) i H. Nauka o człowieku była wówczas niepełna i nie mogła stanowić podstawy do opracowania systematyki ćwiczeń. Konarski (1700-1773) . W Polsce prekursorami systemu szwedzkiego byli ludzie. W Skandynawii. biegi.wprowadzenie i przestrzeganie w czasie prowadzenia lekcji krzywej natężenia wysiłku fizycznego. że gimnastyka jest środkiem do pomnażania zdrowia.

Adam Gruca .o chorobach wenerycznych. W Warszawie . jak: gimnastyka lecznicza. warszawski i poznański. Geneza zdrowotnej funkcji wychowania fizycznego tkwi w dawnych czasach.od 1945 r. jeden z twórców polskiej ortopedii. a metody i zasady wychowania fizycznego mają wielowiekowe tradycje. Witold Longinus Orłowski kierował Kliniką Chorób Wewnętrznych i tu na wzór poznański zorganizował kursy gimnastyki leczniczej. w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie W.wokół Szkoły Gimnastycznej Ludwika Bierkowskiego powstałej w 1838 r. W Warszawie stosowano różne formy sportowe w medycynie. później również ortopedii. twórca szkoły lekarskiej. rehabilitacja ruchowa. Oprócz Poznania i Warszawy ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej powstały w Krakowie. Oba ośrodki. Instytut kształcił specjalistów dla wojska. W XX w. Kenny opracowuje metodę leczenia chorych po poliomyelitis. Przedstawiła w niej wyniki badań na temat wpływu ćwiczeń fizycznych na organizm człowieka. warszawskiego zaś . Reprezentantem i kontynuatorem dzieła lwowskiej szkoły był Adam Gru-ca. czego wynikiem było powstanie tzw. Dokonała klasyfikacji poszczególnych dyscyplin sportowych pod kątem przydatności dla celów leczniczych oraz zaproponowała zestawy ćwiczeń dla poszczególnych schorzeń. W 1922 r. przyniosły mu światową sławę. Rozwój rehabilitacji w Polsce Zasadniczy rozwój rehabilitacji w Polsce łączy się z rozwojem ortopedii. kinezyterapia. biorącej swój początek od Hilarego Schramma.przy Zakładzie Gimnastycznym Teodora Mathesa założonym w 1831 r. Ośrodek krakowski wzbogacił szkołę poznańską. Dopiero w okresie działalności Komisji Edukacji Narodowej a więc w końcu XVIII w. Fizykoterapeutka B. Za prekursora rehabilitacji w Polsce uważa się Wojciecha Oczko. W Warszawie główną rolę odegrały: Klinika Chorób Wewnętrznych. za pomocą której spastyczne dzieci uczy się prawidłowych ruchów postawy i złożonych czynności ruchowych.. De Lorme opracował metodę stopniowania ćwiczeń siłowych. ale także psychicznej i społecznej. napisała książkę zatytułowaną „O działaniu ćwiczeń cielesnych na organizm osób chorych i zdrowych". w której ruchy w ćwiczeniach są złożone i przebiegają po płaszczyznach skośnych zbliżonych do ruchów naturalnych człowieka. który w programie studiów miał zasób wiedzy z gimnastyki leczniczej. trening oporowy.szkołę warszawską. a sam Ling opracował metodę leczenia wad postawy za pomocą odpowiednich ćwiczeń. pozycji czworaczej i w czołganiu. leczenie usprawniające. Linga. Oba ośrodki rozwijały stopniowo swoje koncepcje leczenia ruchem. następuje dalszy rozwój rehabilitacji. jednego z najwybitniejszych lekarzy polskiego Odrodzenia. gdzie na podkreślenie zasługuje działalność Juliana Zaremby . Angielskie ośrodki wprowadzają system ćwiczeń fizycznych. Już w XIX stuleciu ukształtowały się w Polsce trzy ośrodki gimnastyki 30 leczniczej. określany różnymi terminami. Polskiej Szkoły Rehabilitacji. Zander (1835-1920) wprowadził do leczenia tzw.o wodolecznictwie i „Przymiot" z 1581 r. oraz we Lwowie. Bobath wprowadziła metodę. Uchodzi on w historii medycyny za ojca polskiej bakteriologii i syfilogii. Eleonora Rajcher w 1932 r. w Poznaniu od 1840 r.kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala Miejskiego. uznająca ćwiczenia fizyczne za niezbędne czynniki procesu leczenia. w Wilnie Jerzy Śniadecki opublikował traktat „O wychowaniu fizycznym dzieci". gdzie istniała słynna szkoła chirurgii. W 1805 r.również zwolennik stosowania ćwiczeń leczniczych w ortopedii . Stworzył on bowiem szkół? gimnastyki leczniczej w Sztokholmie. tzw. w Krakowie . cieżarkowo-bloczkowych. W ośrodku poznańskim opracowano koncepcję bardziej uniwersalnej gimnastyki leczniczej o dużych walorach humanistycznych (propagowano tam w okresie międzywojennym gimnastykę szwedzką). w której ćwiczenia były prowadzone przez kinezyterapeutów. W Warszawie otwarto Instytut Wychowania Fizycznego. Już sławny Grek Hipokrates. Prof. gdzie prowadzono szerokie badania nad różnymi dyscyplinami sportowymi i ich przydatnością do celów leczniczych.nauczycieli gimnastyki leczniczej i kinezyterapeutów kształcą akademie wychowania fizycznego i medyczne studia zawodowe na wydziale fizjoterapii. pracował w Warszawie w Klinice Akademii Medycznej oraz był związany działalnością medyczną z Marianem Weissem w ośrodku w Konstan-cinie. a ośrodek lwowski . nauczycieli oraz instruktorów sportu (lekarz Adolf Wojciechowski był kierownikiem Zakładu Anatomii IWF). 31 . za podstawę medycyny uważał gimnastykę i dietetykę. zwaną wówczas nauką o zachowaniu zdrowia.Z ogólnego ruchu wychowania fizycznego zostaje wyodrębniony ruch wychowania fizycznego osób dotkniętych chorobą. Była to pierwsza próba zarysowania teorii wychowania fizycznego widzianej z pozycji lekarza. działał Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego. Jego znakomite prace „Cieplice" z 1578 r. Profesor Klapp z Drezna wprowadził ćwiczenia w pozycjach: podporu podpartego.wybitny lekarz i humanista . W obu tych pracach pisał między innymi o ćwiczeniach fizycznych jako metodzie leczenia. Szwed G. W 1939 r. Dybowski założył Międzynarodowe Towarzystwo Medyczno-Sportowe. Spośród czterech wymienionych ośrodków wyodrębniają się dwie szkoły: poznańska i warszawska. . zainteresowano się higieną. Głównym przedstawicielem ośrodka poznańskiego był Eugeniusz Piasecki. w swojej działalności reprezentowały dwa kierunki teorii wychowania fizycznego. Myśli tych wybitnych lekarzy Odrodzenia w tym czasie nie znalazły zwolenników.Władysław Osmólski.był prekursorem polskiej szkoły rehabilitacji humanistycznej zmierzającej do wszechstronnego oddziaływania na organizm człowieka nie tylko w sferze biologicznej. Zakłady te dały początek zorganizowanej gimnastyce leczniczej w Polsce i w przyszłych dziejach stały się ośrodkami wodoleczniczymi. Stosuje się również metodę Kabat-Kaiser.. Sebastian Petrycy z Pilzna . . W 1928 r. Specjalistów . ale z czasem nastąpiło zbliżenie poglądów. powstaje tam pierwszy Klub Sportowy Inwalidów Słuchu. w Stanach Zjednoczonych E. K. W rozdziale VIII tego dzieła autor przedstawia zagadnienia opieki i przystosowania do życia dzieci chorych i kalekich. Instytut Chirurgii Urazowej oraz Centralny Instytut Wychowania Fizycznego. mechanoterapie (do dziś istnieją w ośrodkach rehabilitacyjnych urządzenia Zandera). Za twórcę gimnastyki leczniczej uważa się H. Klinika Chirurgii Uniwersytetu Warszawskiego.

a jej kierownikiem był prof.Od 1945 r. który mierzy się w stopniach kątowych. że uwypuklenie jednej kości odpowiada zagłębieniu drugiej. dr hab. Elementami czynnymi są mięśnie szkieletowe. W 1960 r. której pierwszym kierownikiem była doc. Elementami wzmacniającymi stawy i odpowiednio ograniczającymi ruchomość stawów są wiezadła. łopatka). Ośrodek warszawski rozwijał się od 1949 r. w której znajduje się tzw. które łączą mięsień z kością. tzw. grzebienie. którego całe życie było związane z rozwojem polskiej rehabilitacji medycznej. Każdy staw ma swój fizjologiczny zakres ruchu (ruchomość kątową). obecnie jest nim prof. Właściwościami fizycznymi kości jest ich wytrzymałość i sprężystość. maź stawowa. K. Wiktor Dega. dotyczące 4 Wybranei zagadnienianarządu ruchu budowy czynności CD • l Narząd ruchu stanowi bardzo złożony mechanizm składający się z elementów biernych i czynnych. W 1961 r. które tak przylegają do siebie. Kliniką Ortopedyczną Uniwersytetu Poznańskiego kierował prof. Powierzchnia kości w miejscach przyczepu mięśni jest nierówna. Umowną pozycją dla wszystkich stawów jest pozycja O (zerowa). kolec lub krętarz. Weiss. a potem prof. podobną katedrę utworzono w Warszawie. dr hab. Tomaszewska. płaskie (kości sklepienia czaszki. J. Mięśnie stanowią składnik dynamiczny układu ruchowego człowieka pozwalający na zmianę położenia kości w stawach i na wykonywanie ruchów. Kiwerski. tworząc powierzchnie stawowe. W całym narządzie ruchu tylko mięśnie podlegają woli człowieka. Milanowska. dr hab. w Poznaniu zostaje utworzona Katedra Medycyny Rehabilitacyjnej. Kształt kości i ich wyniosłości są uwarunkowane siłami działającymi na daną kość. którego pierwszym przewodniczącym został prof. zwilżająca powierzchnię chrząstek i odżywiająca chrząstki stawowe. Powierzchnię stawową pokrywa chrząstka stawowa. Zakresu ruchu w stawach nie należy mylić z liczbą stopni swobody ruchów.początkowo w Szpitalu Chirurgii Kostnej w Konstancinie (na początku książki zamieszczone jest zdjęcie'małych pacjentów i personelu medycznego z tamtych czasów). Krajowym specjalistą do spraw rehabilitacji w Polsce jest prof. to w tym miejscu na kości powstaje guzek. Praca mięśni szkieletowych pobudza rozwój kości i poprawia ich właściwości fizyczne. Wiktor Dega. który w 1963 r. został przekształcony w Stołeczne Centrum Rehabilitacji. drobne kości nadgarstka i stopy). Kazimiera Milanowska. Rada Ministrów wydała ważne rozporządzenie w sprawie zatrudniania inwalidów i rozwoju spółdzielczości inwalidzkiej. tworzą się wargi. pod kierunkiem Mariana Weissa . Bodźce nerwowe płynące do mięśni poprzez nerwy ruchowe z ośrodkowego układu nerwowego powodują zmiany układu ciała (ruch) lub utrzymują ciało w odpowiednim układzie (pozycji). specjalista chirurgii ortopedycznej. Gdy mięsień przyczepia się do kości liniowo. ruchliwo33 . Jeżeli ścię-pna mięśni przyczepiają się punktowo do kości. Chrząstki stawowe w czasie ruchów spełniają rolę amortyzatora. Działanie mięśni jest przenoszone na kość poprzez ścięgna. Szkielet ludzki składa się z ponad 2(K) kości. med. dr J. Na ukształtowanie kości w dużej mierze wpływa czynność mięśni. Elementami biernymi są kości połączone za pomocą stawów i wzmocnione przez więzadła. W 1960 r. która jest gładka i elastyczna. Najobszerniejszy zakres ruchu mają stawy: biodrowy i ramienny. powstało Towarzystwo Walki z Kalectwem. Stawy stanowią ruchome połączenia dwóch i więcej kości. Dzieli się je na kości długie (występujące głównie w kończynach). W 1967 r. Cały staw jest szczelnie zamknięty torebką stawową. Każda kość ma inną wielkość i kształt. Kości stanowią s/kiclct będący rusztowaniem dla wszystkich narządów organizmu. dr M. krótkie (kręgi.

Istnieją trzy osie ruchu: 1) czołowa . 45° rotacja wewn. Osie ruchu Osiami ruchu nazywane są linie proste przechodzące przez ciało osiowo.zgięcie podeszwowe 50° ] .dzieli ciało na część górną i dolną.oś ta przechodzi wzdłuż ciała w kierunku podłoża. stawy ramienny i biodrowy.oś ta przechodzi od jednego do drugiego boku. ochronę rdzenia kręgowego i jest miejscem przyczepu wielu mięśni. elastyczny oraz ruchomy we wszystkich płaszczyznach. stawy łokciowy i kolanowy. Płaszczyzny ruchu Płaszczyznami ruchu nazywane są płaszczyzny przechodzące przez ciało człowieka płasko i leżące względem siebie prostopadle. np. ruchy w płaszczyźnie poprzecznej. ruch w płaszczyźnie strzałkowej.) 45° rotacja zewn.dzieli ciało na stronę prawą i lewą.ścią pary kinematycznej. M i ę ś n i e s z k i e l e t o w e stanowią czynny element narządu ruchu. b. że ruch może odbywać się wokół trzech wzajemnie prostopadłych do siebie osi obrotu. biodrowy zgięcie 90° (czysty ruch) wyprost 20° odwiedzenie j 4Q0 przywiedzenie f rotacja zew. 60-90° st. w której ruch się odbywa. Mają one Zakresy ruchów: prostowniki prostowniki ramię zginacie przywodziciele mm st łokciowego st. 3) pionowa . Spełniając te wszystkie funkcje kręgosłup musi być wytrzymały. podobnie jak w mechanice (dwa człony sztywne połączone ruchomo). strzalk) 180° wyprosi (pł. strzałk. rotacja wewn. łokciowy zgięcie 130° wyprost 0° skręt na zewn. ruch w płaszczyźnie czołowej. Wyróżnia się trzy płaszczyzny ruchu: 1) strzałkową albo przednią . Parę kinematyczną. skręt do wewn. Trzy stopnie swobody ruchu mają np. Centralną część składową całego narządu ruchu stanowi kręgosłup. prostopadle względem siebie i prostopadle do płaszczyzny.dzieli ciało na część przednią i tylną. 20° udo goleń zginacze st.oś ta przechodzi od przodu do tyłu.zgięcie grzbietowe 20° J 9°rnV -supinacja 30° l . tworzą dwie kości połączone stawowo. . horyzont. 3b Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od przodu Ryć. skokowy . 2) strzałkowa . Po jednym stopniu swobody mają stawy zawiasowe. Dwa stopnie swobody mają np. W stawach kręgosłupa odbywają się ruchy we wszystkich płaszczyznach. Kręgosłup pełni wiele ważnych funkcji: dźwiganie górnego odcinka ciała. Schemat budowy człowieka (układ mięśni i kośćca. tzn. międzypaliczkowe. zakresy ruchów). 34 35 . horyzont) 130° wyprost (pł. -pronacia 20" |dolnv stopa Układ mięśni szkieletowych i kośćca człowieka widziany od tyłu Ryć. 3) poprzeczną albo horyzontalną . ramienny zgięciefpł. 3a. Maksymalna liczba stopni swobody ruchu w stawie wynosi 3. st.) 60° odwiedzenie 180° przywiedzenie 0-75° zgięcie (pł. 2) czołową albo boczną .

Wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje pracy mięśni: 1) dynamiczną (biegi. 2) ustalającą. j e d n o s t k a m ot ory c z n a (zespół składający się z nerwowej komórki ruchowej. Podział czynnościowy mięśni Rozróżnia się następujące mięśnie: 1) agonistyczne. rr_iL_j(=[> . która warunkuje utrzymanie określonego położenia ciała człowieka. technika sportowa). gdy mięsień się wydłuża. Odpowiednie zespoły mięśniowe w konkretnym ruchu muszą stworzyć odpowiednie warunki dla wykonywanego ruchu. gdy mięsień skraca się i wydłuża ze wzrastającym oporem (ze zmianą napięcia). które współpracują /. jak i długość (ćwiczenia statyczno-dynamiczne). 3. Istnieją synergizmy w z g l ę d n e . Precyzyjne wykonanie określonego ruchu zależy od synchronizacji czynności różnych grup mięśniowych. Podstawowym składnikiem mięśnia jest włókno mięśniowe. Skurcz i z o t o n i c z n y . nazywa się mięśniami u s t a l a j ą c y m i . napięcie nie. Mięśnie mogą wykonywać różne rodzaje prac. gdy mięsień się skraca. 2. Rodzaje skurczu włókien mięśniowych są następujące: 36 1. która zapewnia stabilizację określonego układu lub części ciała. 2) antagonistyczne. np. w momencie gdy mięśnie agonistyczne silnie się napinają. W pracy dynamicznej wyróżnia się: 1) pracę koncentryczną. i b e z w z g l ę d n e . Mięśnie s yn e r g i s t y c z n e są to te mięśnie. wykonując ruch.przy tym skurczu zmienia się zarówno napięcie.stałe u wszystkich ludzi. które łącząc się tworzy mięsień. Praca dynamiczna. Praca statyczna. w obrębie kończyn).występuje wówczas. którego wynikiem może być: . Zachowuje stałe napięcie (ćwiczenia dynamiczne).różny kształt. które ustalają staw. Wymaga to ścisłej współpracy układu nerwowego. w gimnastyce stały wyprost nóg w kolanach i utrzymanie tzw. podpór leżąc przodem itp. Mięśnie. innymi mięśniami w wykonywaniu ruchu określonej czynności. Skurcz a u k s o t o n i c z n y . gdyż włókna mięśniowe układają się w nich różnie .wzmożone napięcie mięśnia bez zmiany długości. Wyróżnia się 3 rodzaje pracy statycznej: 1) utrzymującą. że człowiek potrafi wykonać wiele skomplikowanych celowych ruchów. 3) synergistyczne. czyli nabyte (np. jeżeli przebiegają nad kilkoma stawami. Jeżeli mięśnie przebiegają nad jednym stawem. Skurcz i z o m e t r y c z n y . 4. Praca mięśni szkieletowych decyduje o ruchach człowieka. kfóra przejawia się wzmożonym napięciem i polega na izometrycznym skurczu mięśni. .występuje wówczas. gdy mięsień zachowuje stałą długość. pierzasto. skracając się lub wydłużając. . nazywają się mięśniami w i e l o s t a w o w ym i (np. Kiedy agonistyczne mięśnie się kurczą. równoważy działanie przeciwko siłę ciężkości. cechy gimnastycznej (obciąganie stóp podeszwowo) lub stabilizacja postawy stojącej człowieka. Mięśnie a g o n i s t yc z n e wykonują konkretny ruch w stawie.skrócenie mięśnia.). rzuty. Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest tzw. to mięśnie antagonistyczne się rozluźniają. gdy mięsień zmienia swoją długość. równoważy działanie sił przeciwstawnych. W czasie. przy ćwiczeniu z oporem na grzbiet stopy napina się mięsień czworogłowy uda (który leży ponad kolanem). np. UMc pędy ęinie) . Jest to rodzaj pracy mięśni. angażuje zawsze jedną.__l dr chu u Pary kinematyczne (s*kletel) Propriocepcja mechaniczna 37 Energia tlen Ryć. Zaprogramowany bodziec w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje zmianę napięcia mięśniowego. mięśnie a n t a go n i s t yc z n e przeciwstawiają się temu ruchowi.wydłużenie mięśnia. najczęściej dotyczy pozycji wyprostnych w stawach kończyn. ustalając ramiona dźwigni i zwierając staw w stopniu potrzebnym dla odbywającego się ruchu. Schemat „biomaszyny" wg Ficlelusa. Długość mięśnia ulega zmianie.zmiana długości i napięcia.). proporcjonalnie powinna słabnąć siła mięśni antagonistycznych.równolegle. Jest działalnością mięśniową opartą na skurczu izotonicznym. pływanie itp. 2) pracę koncentryczną. wymagające różnych rodzajów skurczu włókien mięśniowych. jak również o statycznych położeniach ciała ludzkiego. 2) statyczną (zwis na drabinkach. Pobudzenie do pracy mięśni agonistycznych oraz wyłączanie z pracy mięśni antagonistycznych stanowi o płynności ruchu. gdy mięśnie agonistyczne pracują. Praca mięsni szkieletowych powoduje. nazywają się mięśniami j e d n o s t a w o w ym i (występują w obrębie kręgosłupa). funkcjonalną grupę mięśni w danym stawie. 4) ustalające. Zespół mięśni ustalających wykonuje swą pracę przy konkretnym ruchu. . jej wypustki osiowej i grupy unerwionych przez nią włókien mięśniowych). zmieniając napięcie (ćwiczenie statyczne). 3) pracę o charakterze umownym auksotonicznym.

Przez obwodowy układ nerwowy przepływają dwa rodzaje informacji. Przeprowadzona powyżej analiza ruchu jest przykładem. jak ma być wykonywany ruch: wolno.3) wzmacniającą. w czasie ruchu zginania prostownik może pracować ekscentrycznie.przyspieszenie ruchu zginania jest mniejsze od przyspieszenia ziemskiego. tworzącego wiązki nerwów. gdy: przyspieszenie ruchu zgięcia = przyspieszeniu ziemskiemu. które odchodzą od rdzenia kręgowego. np. Nerwy. Komórki te odpowiadają za kilka różnych funkcji obwodowego układu nerwowego. Jest ich 12 par i nazywane są one nerwami czaszkowymi. nerwy wzrokowe czy słuchowe. Jak podaje K. natomiast przywspółczulny zwalnia je po zatrzymaniu się. nie powodując momentu obrotowego w poszczególnych stawach. Fidelus i inni autorzy. Weget at yw n y s ys tem nerwowy. Inne. tzn. Jego nerwy sterują czynnościami wykonywanymi przez mięśnie niezależnie od naszej woli. zginacz koncentrycznie. nazywane są nerwami rdzeniowymi. Pomiędzy oboma szlakami komunikacyjnymi istnieją liczne połączenia. Układ współczulny przyspiesza bicie serca podczas biegania. która pojawia się wtedy. płynnie czy z zatrzymywaniem. drogę r u c h u (zgodnie z możliwościami stawu kolanowego w płaszczyźnie strzałkowej w zakresie od O do około 150°). Jego nerwy ruchowe kierują pracą mięśni zależną od woli. bicie serca. Układ nerwowy U k ł a d n e r w o w y oś ro dk ow y składa się z mózgu oraz łączącego się z nim rdzenia kręgowego. takimi jak np. W każdym ćwiczeniu uwzględnić należy nie tylko p o z yc j ę w y j ś c i o w ą (siad na stole z wyprostowaną kończyną w stawie kolanowym). wchodzenie po schodach. U k ł a d s o m a t yc z n y (sz ki el et ow y). są informacjami typu „podnieś rękę do góry". przekazywane za pośrednictwem nerwów ruchowych z ośrodkowego układu nerwowego do odpowiednich części ciała. gdyż ruch jest wykonany inną siłą niż siła mięśniowa. jak dokładnie należy przemyśleć każde ćwiczenie fizyczne. 2) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się wolno. nie ma jednoznaczności miedzy ruchem w stawie a pracą. 38 . to charakter pracy pracujących w tym ruchu zginaczy będzie koncentryczny . siłą ciężkości. które znajdują się wewnątrz kręgosłupa. taką jak np. Jedne przesyłane są nerwami czuciowymi z ciała i zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego . jak np. szybko. Komórki nerwowe ruchowe są wykonawcami poleceń wysyłanych z obwodowego układu nerwowego. za co odpowiedzialne są dwie jego części: układ współczulny i przywspółczulny. System wegetatywny odgrywa dwojaką rolę: przyspiesza i zwalnia poszczególne czynności. P r z y k ł a d : z pozycji wyjściowej siedząc na krawędzi stołu z wyprostowaną kończyną dolną w stawie kolanowym: 1) ruch zginania kończyny dolnej w stawie kolanowym nastąpi bez udziału mięśni zginaczy. może pracować jednocześnie zginacz i prostownik lub mięśnie te mogą nie pracować w ogóle. np. ro dz aj r u c h u (ruch zginania kolana). gdy siły obciążające poszczególne stawy działają w kierunku przechodzącym przez osie stawów. 3) jeżeli staw kolanowy będzie zginał się bardzo szybko. Niektóre. U k ł a d ne r wo w y obwodow y obejmuje wszystkie nerwy odgałęziające się od ośrodkowego układu nerwowego i sięgające do najbardziej oddalonych części ciała. to praca zginaczy stawu kolanowego będzie miała charakter ekscentryczny . Sprawiają one.przyspieszenie ruchu zgięcia jest większe od przyspieszenia ziemskiego. iż zachodzą pewne zjawiska fizjologiczne i wykonywane są określone czynności. ale również tempo r u c h u . Tempo ruchu może zmienić charakter ćwiczenia.są to informacje typu „uwaga niebezpieczeństwo!". połączone są bezpośrednio z mózgiem.

psychologia. Warszawa. słowem. Dziś przeważa pogląd. ale nie umieć wykorzystać ich siły do wspinania się na linie. W Polsce odpowiednikami pojęcia antropomotoryki są m. które posiada ćwiczący. nadal spotykana w wielu podręcznikach obowiązujących z dziedziny teorii wychowania fizycznego. Określając motoryczność człowieka. to wszystko. silne i delikatne itd. trwałość. Edwarda Mleczko. koordynacja ruchów poszczególnych części ciała lub całego ciała.zmienia się koncepcja dotycząca motoryczności człowieka. W literaturze z zakresu wychowania fizycznego autorzy określają najczęściej zdolności motoryczne jako wielkości charakteryzujące możliwości ruchowe danego organizmu. rehabilitacja ruchowa) jest oprócz „przyrodniczych aspektów" ruchu sam człowiek. ze wszystkimi towarzyszącymi mu uwarunkowaniami. ukształtowanym przez czynniki genetyczne. że są to właściwości wrodzone. dokładność.człowiek. które tkwią w człowieku. „zdolności".inaczej sferę ruchowej aktywności. W zasadzie nie ma całkowitej jednomyślności co do określania przejawów motoryczności ludzkiej. chcieć) W wyniku coraz pełniejszego poznania i zrozumienia roli człowieka w realizacji ruchu odchodzi się od określenia „cechy motoryczne człowieka" na rzecz określenia „zdolności motoryczne". źródeł energii i procesów sterowania) oraz psychospołecznego (celu. niezależne od techniki ruchu (od stopnia opanowania nawyków ruchowych). Każdy ruch człowieka jest efektem współdziałania elementu biologicznego (aparatu ruchu. szybkość. których „skarbcem" jest on sam . Stanisława Żaka (Wydawnictwo Naukowe PWN. Na przejawy motoryczności należy patrzeć bardzo wszechstronnie.„antropomotoryki" . że zainteresowania badaczy nie powinny koncentrować się na zewnętrznym aspekcie ruchu (np.Wybrane zagadnienia dotyczące motoryczności człowieka 5 i efektywną (przebieg ruchu i jego skutek). prof Z. ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego opanowywania nowych. Obecnie za sprawą rozwijającej się obecnie nowej gałęzi nauki . o czym pisał już w 1964 r. Można mieć np. Zdol ności m o t o r yc z n e są to właściwości charakteryzujące czynności narządu ruchu człowieka. W najnowszej literaturze spotyka się określenie „zdolności ruchowe". Ruchy wykonywane przez człowieka mogą być rozmaite: proste i złożone. ale także dzięki pewnym zdolnościom motorycznym. jak zaangażowania pewnych możliwości. wielkości siły użytej przy rzucie itp. umieć. żeby mógł on być jak najbardziej doskonały. środowiskowe. krótkie i długie. jako twórca zaistniałego działania ruchowego. Przy opanowaniu techniki ćwiczący o małej sile mięśniowej może to ćwiczenie wykonać doskonale pomimo swoich niniejszych niż w pierwszym przypadku możliwości siłowych. ruchowym. szybkie i powolne. warunkując stan gotowości organizmu do efektywnego wykonania ró/nego typu zadań ruchowych". brzmi (Demel. Każdy ruch wymaga zarówno odrębnego sposobu wykonania. łatwos'ć zapamiętywania nowych ruchów. Technika wykonywania poszczególnych ćwiczeń fizycznych jest w znacznym stopniu zależna od poziomu cech motoryc/nych danej osoby. Strony motoryczności ludzkiej Strona potencjalna Predyspozycje Zdolności motoryczne i umiejętności ruchowe Strona efektywna Sprawność motoryczna Sprawność fizyczna Współczesne poglądy na motoryczność ludzką w świetle antropomotoryki Wiedza o motoryczności ludzkiej stale ulega ewolucji. stanowią one jedynie nie wykorzystany potencjał możliwości motorycznych. ekonomia wysiłku. odległości skoku w dał. definiuje się obecnie jego „zdolności motoryczne". 1976): „Motoryczność lub motoryczność ludzka to pojęcie obejmujące całokształt czynności ruchowych człowieka . dominującym podłożem biologicznym. chemia.). ale na jego aspekcie wewnętrznym (potencjalnym). pedagogika. Tę doskonałość formy ruchu osiąga się nie tylko przez opanowanie techniki danego ćwiczenia. Częścią składową uzdolnień ruchowych jest: pamięć i wyobraźnia ruchowa. Gdy się nie ćwiczy. Skład. W ujęciu antropomotoryki zdolności motorycznc są to „kompleksy predyspozycji zintegrowanych wspólnym. Uważa się.in. bardzo silne mięśnie. ujawniają się w trakcie treningu. co dotyczy poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego części względem siebie".). W Polsce pierwszą. które we wzajemnych interakcjach wraz z umiejętnościami ruchowymi tworzą potencjalną stronę motoryczności. motywacji itd. nie znanych form ruchu.: „kinezjologia" i „antropokinetyka". Główne zdolności motoryczne to: l) siła. Zdolności motoryczne człowieka w ćwiczeniach przejawiają się jednak tylko w technice konkretnego ruchu. fizyka. Tradycyjna definicja motoryczności. Obiektem zainteresowania różnych dyscyplin naukowych (biologia. Związane jest to z różnymi koncepcjami. ale funkcjonuje również określenie „cechy motoryczne człowieka". Bliższe tej koncepcji jest raczej określenie „zdolności motoryczne człowieka" niż określenie „cechy motoryczne". . W ruchu wyróżnia się stronę potencjalną (móc. Gilewicz. Wartości osobnicze. Kraków 1996). i odwrotnie. nowatorską. bardzo ciekawą książką poświęconą tym zagadnieniom jest podręcznik „Podstawy antropomotoryki" autorstwa Jana Szopy. jakie pojawiają się w pracach badawczych naukowców.

40 41 .

Wraz ze zmianą kąta stawowego zmienia się siła rozwijana przez poszczególne zespoły mięśniowe: zginacze. Ale nawet maksymalny skurcz mięśni nie angażuje do pracy wszystkich jednostek motorycznych. Możliwości siłowe skurczu mięśnia mogą być zwiększone przez odpowiednią technikę ruchu. a siłę 42 Ryć. Gdy mięsień przed właściwym ruchem siłowym jest dobrze rozciągnięty. Siła skurczu mięśnia zależy od kilku czynników: 1) powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. 6. w rzutach w fa/ie poprzedzającej rzut. W podręcznikach metodycznych wychowania fizycznego przy określeniu zdolności motorycznej siły we wstępnych rozważaniach autorzy powołują się najczęściej na drugą zasadę Newtona: siła (F) = masa (m) x przyspieszenie (a). gdy wykonywany jest zamach. Ad l.. 4) gibkość. Ad 2. które w danym ruchu są pobudzone do działania. Poszczególne właściwości narządu ruchu rozwijają się bardziej niż inne przy treningu specjalistycznym. Siła skurczu mięśnia jest proporcjonalna do powierzchni fizjologicznego przekroju mięśnia. 3) szybkość. 2) ilości i synchronizacji pracujących włókien mięśniowych.2) wytrzymałość. np. 4) prędkości skracania mięśnia podczas wykonywanego ruchu. Ryć. Ćwiczenia siłowe o charakterze izometrycznym . Ćwiczenia siłowe (z grupy ćwiczeń „stosowanych") Konstancin. 43 . charakteryzującego się zmianami swojej długości na skutek zbliżenia przyczepów mięśniowych (skurcz koncentryczny) i ich oddalenia (skurcz ekscentryczny). Między zdolnościami motorycznymi istnieje pewna współzależność sterowana przez układ nerwowy.Konstancin. 5. w czasie zawodów. zwiększa swą siłę skurczu. od jego stanu rozciągnięcia czy skrócenia. Siła skurczu mięśnia zależy od długości mięśnia. Ad 4. Siła skurczu mięśnia zależy od prędkości skracania się włókien mięśniowych podczas ruchu. ale nie w sposób izolowany. 3) długości mięśnia. ponieważ poszczególne włókna mięśniowe stają się grubsze. 5) zwinność. np. gdy zwiększy się liczba jednostek motorycznych. Ad 3. „Efekt siłowy" skurczu mięśnia w danym stawie zależy od kątowego ustawienia w tym stawie. działające na poszczególne odcinki ciała. prostowniki. odwodziciełe itd. Ta rezerwa może zostać włączona na skutek specjalnego pobudzenia emocjonalnego. zostawiając ich część jak gdyby w „rezerwie". Siła jako zdolność motoryczna Siła jako zdolność motoryczna zależy od osiąganej przez mięśnie siły skurczu. Przekrój fizjologiczny powiększa się pod wpływem treningu siły. Siła i prędkość ruchu zależne są od siły następujących rodzajów skurczu mięśni: skurczu i z o m e t r yc z n e g o (skurcz mięśnia przy unieruchomieniu jego przyczepów lub też przy nadmiernym obciążeniu uniemożliwiającym skrócenie mięśnia przy wzroście napięcia) i skurczu iz ot oni cz ne go. Siła skurczu mięśnia może wzrosnąć.

jako rozgrzewka). takie jak: rzuty.ćwiczenia na obciążenia od 60 do 100% ciężaru maksymalnego. ile czasu zajmie ćwiczącym wykonanie poszczególnych „punktów ćwiczeń" na jednym obwodzie (lub dwóch obwodach). . ale wykonywanych szybko. Szpital „STOCER" . skoki. Szczegółowym wyjaśnieniem praw fizycznych w odniesieniu do siły cechy motorycznej zajmuje się biomechanika. 3. że ćwiczenie nie powinno trwać dłużej niż l minutę. W treningu obwodowym obowiązują następujące zasady. ale stosuje się mniejsze opory. Wpływa na duży przyrost masy mięśniowej i siły mięśnia. Ćwiczenia z dużym obciążeniem (na ogół jest to taka masa. Mogą to również być ćwiczenia. przysiady itd. 6) po upływie kilku tygodni dostosować ciężar do nowych. Zasady w treningu obwodowym są podobne do zasad metody kształtowania ciała.Konslancin. gdyż założeniem tej metody jest jednoczesne kształtowanie siły i wytrzymałości. 8) obciążenia treningowe zwiększać przez: . Dozowanie oporu ustala się na podstawie sprawdzianu. szybkości i odporności organizmu na zmęczenie (zwiększa się wytrzymałość). ponieważ napięcie mięśni powoduje nacisk na ścianki naczyń krwionośnych. Przy dwóch ostatnich rodzajach ćwiczeń nie daje się na ogół dodatkowego obciążenia. Metoda ta w sposób istotny oddziałuje na układ krążenia i oddychania. Ogólnie zakłada się. które trzeba rozwijać. jaki sobie stawiamy. Stosuje się ją głównie w treningu siłowym początkujących i średnio zaawansowanych zawodników. w tempie szybkim od 60 do 80% ciężaru maksymalnego. 2) ustalić maksymalne możliwości zawodnika w każdym ćwiczeniu i określić dla każdego zawodnika indywidualnie wielkość oporu treningowego (50-60% oporu maksymalnego). którą ćwiczący może udźwignąć) polega na pokonywaniu danego obciążenia z małym przyspieszeniem (wolno). Ten sposób ćwiczenia mięśni daje stosunkowo szybki przyrost siły skurczu mięśnia. mającego na celu uzyskanie maksymalnego wyniku w określonym ćwiczeniu. Metoda treningu obwodowego: polega głównie na zwiększeniu odporności organizmu na zmęczenie.z przewagą ćwiczeń siłowych czy wytrzymałościowych. sztangę czy opór własny ćwiczącego. 7) ćwiczenia wykonywać w dość szybkim tempie. Ćwiczenia rozpoczyna się od ciężaru stanowiącego 60% ciężaru maksymalnego (wolno. Następnie prowadzący musi się zorientować. 3) w czasie jednego treningu stosuje się od 2 do 5 serii. ponieważ własne ciało jest wystarczająco dużym ciężarem. Normą wyjściową dla treningu obwodowego jest 50% maksymalnych możliwości. Wykonuje się je: w tempie wolnym . dzięki czemu następuje równoczesny rozwój siły. Tempo ruchu jest szybkie. Stosowane są proste ćwiczenia: wyciskanie.zwiększenie ciężaru i oporu. 4) przerwy między seriami wynoszą od 2 do 5 minut. a liczba powtórzeń nie powinna przekroczyć dwudziestu. Metoda „kulturystyczna" systemem „body-building" jest to amerykańska metoda treningu siłowego mająca na celu wszechstronny rozwój głównych grup mięśniowych. w mniejszym stopniu wpływa na wzrost przekroju fizjologicznego mięśni. be/. Wybrać 8-12 ćwiczeń. Tempo wykonania na ogół nie powinno być szybkie. większych możliwości siłowych. 2. odbywających się z dużym obciążeniem. wyznacza się 5 powtórzeń tego ćwiczenia.skracanie czasu między seriami. 7. Metoda ciężkoatletyczna: polega na stosowaniu krótkotrwałych. np. wspinania. Pomiędzy pos/czególnymi ćwiczeniami nie ma przerw. Trening należy rozpocząć od nauczania techniki ćwiczeń wchodzących w skład ustalonego „obwodu".określają w N (niutonach). W ćwiczeniach z małym obciążeniem. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: 1) wybrać 8-10 ćwiczeń angażujących mięśnie. hantle. 5) zmieniać zestaw ćwiczeń w zależności od potrzeb co kilka tygodni. 6-10 powtórzeń każdego ćwiczenia w jednej serii. Jako opór można zastosować hantle. . ale maksymalnych obciążeń. w tempie średnim od 60 do 90% ciężaru maksymalnego. Doboru ćwiczeń dokonuje się w zależności od celu. Metody treningu siły 1. 45 . . Można ustalić ćwiczenia „na obwodzie" . Ćwiczenia izometryczne należy stosować w sposób przemyślany. Trening obwodowy. 44 Ryć. który 10 razy wykonuje podciągnięcie się na drążku. stosuje się najczęściej piłki lekarskie. mięśnie napina się od kilku do kilkunastu sekund. W ćwiczeniach siłowych izometrycznych (w bezruchu). przerw wypoczynkowych. zwłaszcza u młodzieży. dla zawodnika. ale podczas tych ćwiczeń utrudnione jest krążenie krwi. piłki lekarskie.zmianę jednocześnie 2 lub 3 wyżej wymienionych czynników.zwiększenie liczby serii (2-5).

od koordynacji nerwowo-mięśniowej. by pod koniec ich wykonywania prędkość ruchu nie malała. Metoda o charakterze pracy szybkościowo-wytrzymałościowej. jak: prędkość ruchu. jaka może być uzyskana przez ćwiczącego w danym ruchu. W mechanice prędkość mierzy się w metrach na sekundę: prędkość (V) = czas (t) Szybkość jest wielkością mającą wymiar czasu. W kinezyterapii specjalnie opracowany trening obwodowy służy określonym potrzebom leczniczym. stopnia opanowania techniki ruchu. Intensywność maksymalna. który się odbywa w sposób ciągły. zależy od tempa nabierania szybkości oraz od poziomu innych czynników. Ćwiczenia muszą być dobrze opanowane. Osoby rozpoczynające ćwiczenia szybkościowe nie powinny być zmęczone. Metoda startowa.Są różne formy treningu obwodowego. ale najbardziej układów krążenia. po amputacji czy w sporcie inwalidzkim. koncentracji ćwiczącego. żeby ćwiczący nie musiał zastanawiać się nad ich „kompozycją". Szybkość zawodnika wiąże się z takimi parametrami. Częstotliwość i prędkość ruchu jest związana z techniką wykonywanego ćwiczenia. Wytrzymałość specjalna jest metodycznie bardzo złożona (rodzaj ćwiczenia. czas reakcji i częstotliwość ruchów. Przerwy raczej o charakterze biernym. W praktyce. Czas trwania wysiłku 40-90 sekund. Należy dodać. nie biorąc pod uwagę pozostałych zdolności motorycznych. Są różne klasyfikacje wytrzymałości. Wytrzymałość specjalna jest to zdolność organizmu do wykonywania specyficznego wysiłku uwarunkowanego konkretną specjalizacją ruchu. dobór metod pracy Ud. Polega na kształtowaniu wytrzymałości przez udział w zawodach różnej rangi: od kontrolowanych sprawdzianów początkowych do głównych zawodów . oddychania i ruchowego. Szybkość jako zdolność motoryczna Największa prędkość. jaki upłynął do powrotu tętna do normy. czas wysiłku 20-25 sekund. .metoda powtórzeniowa + przerywana.5-2 minuty. które zwiększają adaptację organizmu do długotrwałego wysiłku. gdy wykonuje on ruchy z maksymalną prędkością (są to ćwiczenia szybkościowe). angażującej liczne grupy mięśniowe. Czas wysiłku l . Metoda powtórzeniowa. Wytrzymałość wiąże się z pojęciem wydolności fizycznej. czas odpoczynku 1-3 minuty (nie pozwala na całkowitą odnowę zdolności do pracy. Czas reakcji jest to czas. . Czas odpoczynku 8-10 minut. Zależy głównie od umiejętności skupienia uwagi. Wytrzymałość charakteryzuje stopień wykorzystania biologicznego potencjału ustroju. Ukierunkowana jest intensywność i praca mięśniowa przy pełnym zaopatrzeniu w tlen. np. Praca przy niepełnym zaopatrzeniu w tlen. Charakteryzuje się maksymalną intensywnością. można określić wytrzymałość na podstawie utrzymania określonego ciężaru lub czasu przebiegnięcia jakiegoś dłuższego dystansu. Wytrzymałość jest badana przez obserwację tętna przed i bezpośrednio po wysiłku oraz określenie czasu. procesy termoregulacji ustroju. Przy ćwiczeniach szybkościowych należy spełnić następujące warunki. Czas trwania tych ćwiczeń musi być taki. . Podstawową metodą treningu jest metoda 47 . Wytrzymałość jest uwarunkowana wieloma różnymi procesami fizjologicznymi. intensywność i rodzaj wysiłku. minuty) i jednostkach pracy (kGm). często nie związane z konkretną techniką określonej dyscypliny sportowej. Ze względów metodycznych w praktyce treningu sportowego na ogół wyróżnia się dwa rodzaje wytrzymałości: ogólną i specjalną.). natomiast czas reakcji nie zależy od techniki. zdolności wykonywania ciągłego wysiłku o wymaganej intensywności przez dostatecznie długi czas. Metody w treningu wytrzymałościowym są następujące: .metoda startowa. tym większa jest wytrzymałość. Wydolność określa biologiczny potencjał ustroju (energetyka wysiłku. Można ją mierzyć w jednostkach czasu (sekundy. Maksymalny pobór tlenu przez organizm nazywany jest „pułapem tlenowym". które aktualnie nie uczestniczą w ruchu. które charakteryzuje możliwości organizmu w zakresie wykonywania pracy. każde następne ćwiczenie odbywa się w stanie pewnego zmęczenia organizmu). jak: gibkości. nie ma przerw na odpoczynek. Metoda interwałowa. Szybkość zawodnika wykształca się. od siły mięśniowej i umiejętności rozluźnienia tych mięśni. Technika ćwiczeń ma umożliwić wykonywanie ruchów z maksymalną prędkością. siły dynamicznej. 46 Metoda ciągła. Wytrzymałość ogólna jest to zdolność do wykonywania przez dłuższy czas dowolnej pracy fizycznej. jaki upływa od zadziałania bodźca do rozpoczęcia określonego ruchu. Podczas wysiłku.metoda interwałowa. oddychania. ale nad prędkością wykonywanego ruchu. koordynacja nerwowo-mięśniowa i ogólna gospodarka tlenowa układów sercowo-naczyniowego. Zmiany przystosowawcze dotyczą całego organizmu człowieka.w zależności od możliwości zawodnika. że przystosowanie psychiczne sprzyja treningowi wytrzymałości.metoda ciągła. mięśniowego). Metodyka kształtowania wytrzymałości Metodyka kształtowania wytrzymałości polega na doborze takich ćwiczeń. Im ten czas jest krótszy. Wytrzymałość jako zdolność motoryczna Wytrzymałość jest to odporność organizmu na zmęczenie.

Gibkość jest ważnym elementem w ćwiczeniu zwinności. np. „ Ćwiczenia kształcące zwinność szybko prowadzą do zmęczenia. Inni z pojęciem tym łączą wyobrażenie gibkości stawów i ich połączeń (ruchy elastyczne i obszerne. Równowagę ćwiczy się poprzez stwarzanie trudnych warunków do utrzymania równowagi.szybkość boksera. narciarza). źródło energii procesów psychicznych). Metody rozwijania szybkości opierają się na treningu: techniki opanowania nawyków ruchowych. Rozróżnia się równowagę statyczną . a przerwy między ćwiczeniami powinny być tak długie. Pojęcie zwinności jako zdolności motorycznej jest słabo sprecyzowane. Zakres ruchu w poszczególnych stawach zależy od elastyczności ścięgien i mięśni. Napięcie mięśni i ich rozluźnienie musi nastąpić w odpowiednim stopniu oraz we właściwym momencie -inaczej ruchy będą mało „płynne" i będą wykonywane z niepotrzebną stratą sił (np. dżudo. że kształcąc jedną zdolność motoryczna. gibkości ruchu w stawach. szermierka. Jedni uważają. Zwinność i gibkość jako zdolności motoryczne Pojęcie zwinności jest bardzo złożone. Jeśli do wykonania ćwiczenia potrzebna jest większa siła. Zwinność jako zdolność motoryczna może być mierzona w jednostce czasu. wykonując ruchy w stawach bliskich powierzchni podporu. występujące w różnych dyscyplinach sportowych. a wtedy wykonywanie ich nie gwarantuje dokładności ruchów. Sprawna fi49 . gry sportowe). Autorzy podręczników wychowania fizycznego pojęciu zwinność przypisują różną treść. Zwinnością można nazwać zdolność dostosowania aktywności ruchowej do zmieniających się warunków otoczenia. by gwarantowały odnowę pracujących w danym ćwiczeniu mięśni. szybkości. za pomocą biegu krótkodystansowego) i szybkość specjalną (zawodniczą . Zasób ćwiczeń rozluźniających może obejmować ćwiczenia specjalne.te stany napięcia łączą się ze sobą. Ćwiczenie gibkości w wieku rozwojowym nie może doprowadzić do osiągania nadmiernych wartości kątowych w stawach. rzut do kosza . „Czucie p r z e s t r z e n i " . Skoczność jest związana z przemieszczaniem się ciała w przestrzeni na odległość i wysokość.ale nie zawsze . polegającej na uzyskiwaniu dużych amplitud ruchów w stawach za pomocą aktywności grup mięśniowych związanych z danym ruchem w stawie. Dla każdego stawu określa się ją w jednostkach kątowych. może te/ być ogólny . Mówiąc o kształceniu zdolności motorycznych jako procesie całościowym. zwinności. koordynacji mięśniowo-ruchowej i innych zdolności motorycznych (siła. np.powtórzeniowa. a także motywacji wykonującego dany ruch. „czucie równowagi" oraz „czucie przestrzeni" nie należą do cech motorycznych. Istnieje jeszcze inne określenie zwinności: zwinność to zdolność do koordynacji ruchów dokładnych w zależności od sytuacji (zapasy. pływaka. obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego . Duża zwinność ćwiczącego przyczynia się do szybszego osiągnięcia dobrych wyników w ćwiczeniach fizycznych. Elastyczność mięśni zwiększa szybkość wykonywania ruchów. W praktyce rozróżnia się szybkość ogólną (podstawową. wytrzymałości. R o z l u ź n i e n i e m i ę ś n i . Zależy w dużej mierze od budowy anatomicznej kończyn dolnych oraz możliwości i umiejętności wykorzystania siły mięśni. wpływamy również na inne. W procesie wychowania fizycznego nie należy dążyć do nadmiernego zwiększenia gibkości.wyraża się w dokładności ruchów w przestrzeni. slalom narciarski. . Gibkość jest to umiejętność wykonywania ruchów w stawach zgodnie z możliwościami fizjologicznego zakresu ruchów w stawach. Jeżeli jakieś ćwiczenie trwa dłużej.każdy ruch jest wynikiem napięcia mięśni (pobudzenia) i rozluźnienia mięśni. np.i równowagę dynamiczną . takie ćwiczenie określa się jako siłowo-szybkościowe. Badanie zdolności motorycznych -testy sprawności i próby czynnościowe Sprawność fizyczną człowieka można określić jako aktualną możliwość wykonania danego zadania ruchowego wymagającego zaangażowania wielu czynników mających podłoże biologiczne (aparatu ruchu. a takie ćwiczenie określa się jako wytrzymałościowo-szybkościowe.w ruchu. W treningu zwinności należy robić takie przerwy wypoczynkowe.przy wykonywaniu stania na rękach. Zwinność ciała zależy nie tylko od koordynacji. które wystarczają do pełnej odnowy procesów mięśniowo-nerwowych. to do jego wykonania potrzebna jest pewna wytrzymałość.w ćwiczeniach ogólnokształtujących. Podtrzymanie równowagi (balans) uzyskuje się. Istnieje pojęcie napięcia psychicznego i emocjonalnego oraz napięcia mięśniowego. którą określa się np. w zależności od rod/aju zadania zawartego w teście ruchowym. wykraczających poza normy fizjologiczne. które wykonują dany ruch. A dokładność ruchu może być przedstawiona w jednostkach kątowych. Często . Kształcenie zwinności jako zdolności do szybkiego i celowego przebudowywania aktywności ruchowej wymaga ćwiczeń „na szybkość reakcji". Należy dążyć do osiągnięcia gibkości „czynnej". ale są czynnikami ćwiczeń w działalności sportowej. ale również od szybkości procesów nerwowych. szybkość i wytrzymałość). Zakresy ruchów w stawach w trakcie poszczególnych układów ru48 chowych należy ćwiczyć przy dość wysokiej temperaturze otoczenia i w sposób stopniowy. ruchy szybkościowe).z dalekiej odległości i spod kosza. Rozluźnienie mięśni. że pojęcie zwinności jest sumą zręczności i prędkości ruchu. przy czym inne zdolności będą dominowały w różnych testach. W metodyce nauczania należy uczyć rozróżniania „Kontrastujących" zadań ruchowych. „Czucie równowagi ". Wykonanie danego zadania ruchowego wymaga uruchomienia zdolności motorycznych: siły. Gibkość najłatwiej rozwinąć w wieku dziecięcym i młodzieńczym. należy podkreślić. które gwarantują różne zmiany pozycji ciała w przestrzeni).w miejscu . Sposoby rozwijania szybkości to stosowanie dużej liczby ćwiczeń z małym obciążeniem oraz doskonalenie formy ruchu danego ćwiczenia.

29.5 7. Stoi z oparciem bez pomocy 24. Obraca się z pleców na brzuch 12.zyc/nie jest osoba. 31. zginając i wyprostowując kolana 18. 15 cm w ciągu l minuty 5. Stąpa bokiem. W pozycji na brzuchu odrywa tułów od podłoża. Staje podciągane za obie ręce 22. Utrzymuje głowę przy podciąganiu za przedramiona z pozycji leżącej na plecach 3. 33. unosząc głowę na wysokość ok. W pozycji siedzącej utrzymuje głowę prosto w ciągu l minuty 4. trzymając się dwóch palców badającego 14. 10 cm w ciągu l minuty 2. Trzymane pod pachy utrzymuje częściowo ciężar ciała na wyprostowa nych nogach 6. W pozycji na brzuchu unosi głowę i ramiona na wysokość ok. plecy pochylone do przodu Wiek w miesiącach 3 3 4 4 5 kołysząc się stąpa często na palcach 15.5 10. Siedzi samo. Pomiar ogólnej sprawności fizycznej w znaczeniu absolutnym za pomocą testu do tej pory jest niemożliwy.5 8. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. nogi nie biorą czynnego udziału 50 6 6 6 7 7 7 7 . odwraca głowę we wszystkich kierunkach 13. W pozycji na brzuchu opiera się na przedramionach.5 7. Każde zadanie ruchowe jest bardzo złożone i wymaga korelacji wielu funkcji fizjologicznych całego organizmu. 7. 9 faz rozwoju pozycji stojącej i 10 faz rozwoju lokomocji. Położone na plecach unosi głowę i ramiona 6. chwytając się podpory 25. Pełza na brzuchu z pomocą rąk. 32.5 12. Siedzi dłużej trzymając się podpory 10.5 9 9 9 9 9. Fazy rozwoju ruchowego dziecka 1. Siedzi przez moment wyprostowane bez podtrzymywania 16. Według autorów (uwzględniając jednak uwarunkowania poszczególnych właściwości człowieka i zróżnicowane ruchy osobnicze .5 11.5 9.5 11. Trzymane pod pachy wykonuje ruchy chodzenia 27. Miernik rozwoju psychomotorycznego niemowląt (wg Zdańskiej-Brincken i Wolańskiego) Za podstawę oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka autorzy przyjęli cztery rodzaje ruchów: 6 faz rozwoju ruchów głowy i tułowia. Stoi podtrzymywane za obie ręce przez l minutę 19. 9 faz rozwoju pozycji siedzącej. Siedzi z lekkim podtrzymywaniem w pasie 5. Staje samodzielnie. 30. (barierki) Stojąc z oparciem.chwytając się podporjr 20. oddychania i termoregulacji. która charakteryzuje się zarówno sprawnością mięśni.5 11 11. Siada samo przy lekkim podciąganiu. schyla się i podnosi zabawkę Chodzi podtrzymywane za dwie ręce Stoi samodzielnie Chodzi trzymane za jedną rękę Staje samodzielnie Wykonuje pierwsze samodzielne kroki Chodzi samodzielnie na sztywnych i szeroko rozstawionych nogach. Siada samodzielnie. Aby określić ogólną sprawność fizyczną.5 8 8 8 8.5 Lp. 34. jak krążenia. W pozycji na brzuchu opiera się na wyprostowanych rękach unosząc klatkę piersiową i odwraca na boki 8. Raczkuje przy użyciu rąk i kolan 26. trzymając się obiema rękami nieruchomego oparcia 28.5 7 7. opierając się na rękach i kolanach. należy dokonać wielu prób czynnościowych i przeprowadzić różne testy określające stopień rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych.indywidualne tory rozwojowe) przeciętny wiek występowania poszczególnych czynności na różnych etapach rozwojowych niemowląt jest następujący: 17. opierając się na rękach. Siada samodzielnie bez oparcia 23. Siedzi pewnie bez oparcia około l minuty 21. Obraca się z brzucha na plecy 9.

Skok w dal z miejsca (próba mocy).Ocena sprawności dzieci przedszkolnych Badanie motoryczności dzieci przedszkolnych jest trudne (trudno wyzwolić jednakową dla każdego dziecka motywację do ćwiczeń oraz stosować próby wydolnościowe i koordynacyjne. Trzy testy (1. Testy te cechują się wysokim stopniem rzetelności oraz są dostosowane do wieku pod względem stopnia trudności. 3. 51 . 1964). Bieg na 20 m (szybkość).3) mierzą ten sam czynnik zdolności szybkościowe. a w trzeciej próbie dodatkowo umiejętność rzucania).2. Nakłuwanie otworów w specjalnej płytce (próba szybkości ruchów). Próby 1. 3. Wszystkie próby mierzą ten sam czynnik (zdolności szybkościowe. 4. Skok w dal z rozbiegu (długość). 2. dlatego najczęściej stosuje się testy bazujące na ruchach naturalnych (Gniewkowski. Obejmują one następujące sprawdziany: 1. Rzut piłką lekarską l kg znad głowy (próba siły). Próby charakteryzujące się większą wszechstronnością badania zdolności motorycznych zostały opracowane przez Sekitę w 1987 r. Rzut piłeczką palantową (odległość). Bieg wahadłowy (próba zwinności). 2.

Wyniki tych prób podane zostały w różnych jednostkach miary i zostały opracowane określonym systemem punktacji: . . chwytem karku wznos prostych nóg 20 cm nad podłoże i wytrzymanie 10 sekund.5 lat. Siłę mięśni grzbietu (dolna część tułowia): z pozycji leżącej przodem przytrzymaniem stóp i chwytem karku (poduszka pod brzuchem) klatka piersiowa oparta na podłożu.W Polsce naukowe opracowanie testów sprawności fizycznej (sprawdzonych statystycznie) zostało przeprowadzone już w 1934 r. tętno normalne 60-90 uderzeń na minutę. skok w dal i rzut piłką palantową dla dzieci i młodzieży w wieku 7. ustalił inny miernik sprawności fizycznej. pozycji leżącej przodem i stabilizacją stóp oraz chwytem karku (poduszka pod brzuchem) wznos tułowia. tętno szybkie .suma rzutów piłeczką palantową prawą i lewą ręką. Test minimalnej siły mięśniowej wg Krausa-Webera Test Krausa-Webera jest prostą i łatwą metodą określania minimalnej siły mięśniowej niezbędnej dla ogólnej sprawności fizycznej. przez J. Test Ziihory (tab. wysokości i masy ciała badanej młodzieży. ospałość lub radość życia i energia itp. Siłę mięśni lędźwi i brzucha: z pozycji leżącej tyłem. Test L.5-18. ciśnienia. 3.ocena wytrzymałości: przysiady podparte z wyrzutem nóg do tyłu (chłopcy wykonują przez l minutę. Siłę mięśni grzbietu (górna część tułowia): z. Między innymi autor wprowadził zestaw prób lekkoatletycznych: . wyprostowaną ręką z pozycji szerokiego rozkroku. Testem Denisiuka mierzy się sprawność dzieci i młodzieży od 5 klasy szkoły podstawowej wzwyż. Jedynie pomiar skoku w dal dla dzieci powinien być wykonywany z miejsca. Próby czynnościowe Próby czynnościowe polegają na pomiarze pracy układu krążenia przy wysiłku fi/ycznym. Obiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest pomiar tętna. Subiektywną oceną samopoczucia ćwiczącego jest uczucie rześkości lub zmęczenia. że wyniki tych prób są zależne od wieku. Zawiera najistotniejsze cechy motoryczne człowieka niezbędne w życiu codziennym. .5-9 lat. . wznos wyprostowanych nóg i wytrzymanie 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" dołem). .ocena zwinności: bieg z przewrotem na materacu. R. Siłę mięśni brzucha i lędźwi: przejście do siadu płaskiego z pozycji leżącej tyłem z nogami wyprostowanymi ze stabilizacją stóp i chwytem karku. 5. 6. .5 lat.ocena siły: rzut 2-kilogramową piłką znad głowy.bieg na 60 m z niskiego startu. Ważne było dokładne wykonanie próby. . Test składa się z sześciu prób określających siłę mięśniową: 1. pomiarem siły był rzut piłeczką. serca i mięśni. Przyjęta jest następująca klasyfikacja tętna: tętno powolne . Ćwiczący ustawiony był bokiem do kierunku rzutu. Pomiarem szybkości był bieg na 60 m. .skok wzwyż z rozbiegu i odbicia obunóż przed linią oznaczoną l m od krawędzi dołu skoczni. W klasach niższych wykonuje się następujące próby: . aby mogło ją uzyskać 90% całego społeczeństwa: ocena dostateczna dobra bardzo dobra wysoka wybitna 10% 80% 60% 40% 20% Dobra sprawność fizyczna jest oznaką zdrowia. Test J. . Siłę mięśni brzucha: z pozycji leżącej tyłem z nogami ugiętymi przejście do siadu skulnego wsparciem stóp oraz chwytem karku. Mydlarskiego. Mydlarski w swoich próbach chciał jak najtrafniej zmierzyć wybraną cechę motoryczną.bieg na 60 m z niskiego startu dla dzieci i młodzieży w wieku 10. dziewczynki przez V2 minuty).5 lat.ocena skoczności i „mocy": skok dosiężny. liczba oddechów na minutę.bieg na 40 m: IV-V klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m).ocena szybkości: bieg na 60 m. prawidłowego funkcjonowania organizmu. Rzuty wykonywano z miejsca. Mydlarskiego w tamtych czasach był bardzo trafny.poniżej 60 uderzeń na minutę. Skoki i rzuty powinny być wykonywane zgodnie z przepisami lekkoatletycznymi. Denisiuka składa się z następujących prób: .bieg na 30 m: I-III klasa szkoły podstawowej (zamiast 60 m). a nie wynik sportowy. Denisiuka Test L. . częściowo wzorując się na teście J. ale należy je interpretować indywidualnie. Minimalna ocena została ustalona na takim poziomie.5-18.skok wzwyż. 1) Test Zuhory jest propozycją samooceny sprawności fizycznej. W 1963 r. Mydlarskiego.rzut piłką l kg: klasa od I do IV (zamiast piłki 2 kg).powyżej 90 53 52 .rzut „granatem" dla młodzieży w wieku 14. 2. a koordynację ruchu miał określić skok wzwyż.5-18. Próbę typu wytrzymałościowego (przysiady podparte z wyrzutem nóg) można stosować u młodzieży po wstępnym okresie dojrzewania.bieg na 40 m z wysokiego startu dla dzieci w wieku 7. Trześniowski. . Próba gibkości stawów biodrowych i elastyczności mięśni tylnych uda: ćwiczący z pozycji stojącej wykonuje skłon tułowia w przód z dotknięciem palcami podłogi i wytrzymuje 3 sekundy. 4. . dobrej pracy płuc. Testy opracowane przez Mydlarskiego w postaci zestawu różnych prób wykazały. karku i głowy do poziomu i wytrzymać 10 sekund (ćwiczenie „sterowane" górą).

ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 10 s Zwis wolny oburącz. Wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz. dobry Jak poprzednio. 120 kroków na minutę. Wytrzymać przez 1 0 s Zwis wolny oburącz. ugiąć mocno ramiona i wytreymać przez 1 0 s Jak poprzednio. Wysokie unoszenie kolan z jednoczesnym klaśnieciem pod uniesioną nogą. nogi proste. O wyniku decyduje czas trwania biegu M lub pokonany dystans 1 min (200 m) 2 min (400 m) 2 min (400 m) 4 min (800 m) 4 min (800 m) 7 min (1500 m) 10 min (1500 m) 15 min (2500 m) 15 min (2000 m) 20 min (3000 m) Siła mięśni Ułożyć się na plecach. zaokrąglamy wynik do 7 stóp r ICC K M Siła nóg K M 5 6 7 8 9 Skoczność • 10 K Siła ramion Zwis wolny na drążku lub na M gałęzi Zwis wolny. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny oburącz.Tabela l Test Zuhory PW Zadanie i poziom wykonania (ocena) minimalny 12 15 dostateczny 16 20 dobry 20 25 b. K powolny skłon tułowia w M przód. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz. Rezultat każdy mierzy własnymi stopami. dobry 25 30 wysoki 30 35 wybitny 35 40 Rodzaj próby Bieg sprinterski w miejscu w ciągu 10 s. tylko palce obu rąk szeroko rozwarte 7 min (1200 m) t10 min (2000 m) wysoki Dotknąć dłońmi obu rąk podłoża wybitny Dotknąć głową kolan Gibkość Z pozycji na baczność ciągły. więcej niż 6 i pół stopy. Gdy pomiar wyniesie np. O wyniku decyduje czas trwania próby K M 10 s 20 s 30 s 1 min 1 min 2 min 1. Nogi proste. uniesione nad podłoże. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać przez 3 s Zwis wolny jednorącz. Liczy się tylko poprawne wykonanie zadania Chwycić oburącz Dotknąć palcami za kostki obu ra~k palców stóp Wytrzymałość Bieg ciągły na dystansie lub K w miejscu w tempie ok. Liczy się suma kłaśnięć Skok w dół obunóż z miejsca. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 10 s Zwis wolny jednorącz.5 min 3 min 2 min 4 min 3 min 6 min Ocena w punktach 1 2 3 4 5 • 6 Ul Ul . Wytrzymać przez 3s Zwis wolny. ramiona wyprostowane. Wytrzymać przez 10's Zwis wolny. nożyce poprzeczne. ugiąć mocno ramiona i wytrzymać zwis jednorącz przez 10 s Zwis wolny oburącz. tylko wytrzymać zwis jednorącz przez 1 0 s kolejno na prawej i lewej ręce Rodzaj próby Płeć minimalny Zadanie i poziom wykonania (ocena) dostateczny dobry Dotknąć palcami obu rąk podłoża b.

Próba z zatrzymaniem oddechu . 3) wchodzenie na określoną wysokość. Ściskając palcami nos zair/ymać powietrze. korzystanie z różnych środków komunikacji). w stanie spoczynku obserwuje się u ludzi pobudliwych.»o *~~ oo —< TT- r- o o "S \o \o *-k c^i *o ^o co J^ -22-sa \o "^ *o ON 1 a w o u 1 VI *o r^* « - vo 0 jq gj £ t — — Ol O4 CO co co VO VO O4 Ol Ol OO CO CO OO CO — > — * •c 00 o CN u . spokojnie. Istnieją różne próby czynnościowe. Najłatwiejsze do przeprowadzenia są: 1. Jeżeli różnica wynosi około 24 uderzeń na minutę. Pomiary wytrzymałości: 1) pedałowanie na ergometr/e rowerowym. nawet około 40 na minutę. Po wykonaniu przysiadów zmierzyć tętno. Podwyższenie tętna o 100% świadczy o wysokiej pobudliwości nerwowej lub chorobie. następnie wykonać 20 przysiadów (ramiona wyciągnięte w przód. 60-90 . a nawet o schorzeniu serca).zadyszką". 2) bieg na bieżni ruchomej. Jeżeli różnica między pomiarem tętna w leżeniu i w staniu mieści się w granicach 6-12 uderzeń serca na minutę. Badanie siły skurczu mięśni za pomocą: 1) dynomornetru tarczowego. u dziecka 20-23). . . szybkim i płytkim oddychaniem . nerwowych oraz w niektórych chorobach układu krążenia. higiena osobista. £ 1 I S Q b S '•§ f Q co ^ ^ 1 1 1 1 1 f.dobrym. Zaburzenie pracy serca powoduje niedostatek tlenu. 2. Próba ortostatyczna . Test Coopera (test kondycyjny dla osób jeżdżących na wózku) Test ten wykonuje się w celu sprawdzenia kondycji (siły i wytrzymałości) osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. poniżej 30 wynik zły. .wynik dość dobry. świadczy o dobrej tolerancji zmiany położenia ciała.zadowalającym.w pozycji siedzącej na krześle spokojnie zrobić głęboki wdech. Czynność serca jest ściśle związana z pracą układu oddechowego.40-50 oddechów na minutę (prawidłowa liczba oddechów na minutę wynosi 16-18. przy rozluźnionych mięśniach należy wykonać pomiar tętna w czasie l minuty. a nadmiar dwutlenku węgla. Czas zatrzymania oddechu liczyć w sekundach. ponownie przez l minutę mierzyć tętno. jest to wynik zadowalający. Podwyższenie tętna o 25% jest wynikiem bardzo dobrym. rozchylenie kolan na zewnątrz w czasie przysiadu). ubieranie się).test czynności dnia codziennego osób niepełnosprawnych (konsumpcja. Wybrane testy sprawności fizycznej dla inwalidów: P 1 >— i —i Ol Oł O4 — \O ox oo _ — >— i .testy sprawności rąk (w chorobach reumatycznych). jest to wynik niezadowalający (świadczy to o dużym stopniu pobudliwości układu nerwowego.X JC 8 u ^ •"^ o \D t— i Ol — OO CN Tt O <O CO CO u £ oo ł— * OO u u N A V} CO Oł v£> O4 CN Ol OO CO CO OO CO -H -^ a ta T3 vo —i 01 -H Ol t^ Ol CN CO r^- '—' uderzeń na minutę.testy uciążliwości pracy. Wykonuje się go na początku i na koń56 57 ni ii* >. 5075% .^ «"> fxl O\ (N co r— v£> ^ —i O — co 01 r01 —< <n ^ —.testy lokomocyjne (chód. Szybkie tętno. poruszanie się za pomocą sprzętu inwalidzkiego.. Zatrzymanie oddechu przez dłużej niż 90 sekund to wynik bardzo dobry. 30-60 .wynik dobry. 3. Próba z przysiadami: w pozycji stojącej ze złączonymi stopami zmierzyć tętno.w leżeniu na plecach. 25-50% . Następnie powoli wstać. 2) testu Lovetta (skala sześciostopniowa). Jeżeli różnica wyniesie 14--18 uderzeń. —i 04 <n N oo -H Tt r~ O jif iiy . co przejawia się . . 100-120 uderzeń na minutę. U osób pracujących fizycznie lub u sportowców liczba uderzeń na minutę może być znacznie niższa.

5 5-11 5. skoki. 8. 0. akrobatyka. Dyscypliny wytrzymałościowe (o średnich wysiłkach i różnej intensywności): pływanie. zespołowe gry sportowe.40-49 50-59 50-59 60-70 60-70 5-12 5.5 4-11 6. siły i szybkości): wyskok dosiężny z miejsca z wymachem ręki wzwyż P r óba w yt r z ym a ł o ś c i : bieg lub marsz na dystansie określonym zależnie od wieku Ryć. boks.0 Marsz 0-10 5 km 50 (-3H-7) 55 (_7_ (_4> km Marsz 3 35 Próba m o c y (tj. skoki do wody). 3. podnoszenie ciężarów). jazda figurowa na łyżwach. chód sportowy. Tabela 2 Test sprawnościowy (opracowanie Stefana Pilicza i Jerzego Żmudzkiego) dla nie uprawiających sportu Próba sił y: uginanie i prostowanie ramion w podporze. 2. biegi narciarskie. zapasy.punktowane za dokładność ruchu i trudność techniczną (gimnastyka. leżąc przodem (pompki) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem ręki Wiek (w Liczba ugięć wyskoku latach) w staniu i w ramion latach) kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni 20-29 24-32 35-45 20-29 12-20 16-26 30-39 22-30 30-40 30-39 12-20 13-22 40-49 20-28 27-36 40-49 9-17 10-18 50-59 17-25 23-32 50-59 7-13 7-13 60-70 12-20 20-28 60-70 5-10 3-9 Próba g i b k o ś c i : w staniu na stopniu lub krześle (kolana proste) skłon tułowia w dół (dłonie jak najniżej) lub marsz w minutach Wiek (w Bieg latach) Wiek (w Różnica pomiędzy zasięgiem kobiety mężczyźni latach) dłoni a powierzchnią stopnia (+.0 Marsz ^ 1-9 3 km 30 (-2M-7) 33 (-5M-3) km Marsz 2 25 7-12 4. dżudo. Dyscypliny szybkościowo-siłowe o maksymalnej intensywności (sprinty. 4. jaki osoba badana jest w stanie przejechać na wózku przez 12 minut. -) kobiety 1000 m mężczyźni Bieg na 20-29 20-29 30-39 40-49 . Zazwyczaj drugi wynik jest lepszy od pierwszego. Dyscypliny zwinnościowe . Dyscypliny o charakterze ogólnomotorycznym o stałej zmianie intensywności wysiłku (szermierka. narciarstwo alpejskie). kolarstwo. rzuty. Podział dyscyplin sportowych ze względu na dominowanie określonych zdolności motorycznych: 1. 58 .cu każdego cyklu treningowego. Technika narciarza alpejczyka wymaga rozwoju wszystkich zdolności motorycznych. biegi średnie i długie. Test ten polega na pomiarze długości odcinka.

Przykłady gier ruchowych rozwijających zdolności motoryczne Gry ruchowe rozwijające szybkość „Wyś ci g n u m e r ó w w kol e" Przybory i urządzenia: chorągiewka stojąca. Organizacja i przebieg wyścigu. V2 boiska do siatkówki. każdy zapamiętuje swój numer. Średnica koła wynosi 4-5 m. Zawodnicy w drużynach kolejno odliczają. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Zawodnicy poru59 .

Tego przepisu przestrzegają sędziowie. kiedy z piłką na początku drużyny znajduje się ponownie zawodnik. Na sygnał prowadzącego „berki" gonią „żabki". boisko do siatkówki. Pozostali zawodnicy jako „żabki" zajmują miejsca na boisku. wykonują podpór leżąc przodem. Pościg trwa do ostatniej chorągiewki. Utrudnienie. której zawodnicy szybciej wykonają zadanie. zwłaszcza dla młodych i początkujących zawodników. tak aby wszyscy zawodnicy byli gotowi w każdej chwili do startu. Boisko nie powinno być zbyt małe. Gry ruchowe rozwijające siłę skurczu mięśni „ Wyś ci g p i ł e k do t u n e l u " Przybory i urządzenia: 2 piłki lekarskie. przez który za pomocą podania toczeniem piłkę toczy się na koniec. który rozpoczynał grę. który go goni. Gra trwa 1-3 minuty. tworząc tunel. należy wprowadzić przepis. Organizacja i przebieg zabawy. zdobywa dla drużyny l pkt. drugiej uciekają. Gry ruchowe rozwijające skoczność „Klasy" Przybory i urządzenia: kreda. Pozycja podpora leżąc przodem jest męcząca.„klasy". wykonywanie skoków bez przerwy. Przez losowanie zawodnicy jednej drużyny występują w roli „berków". ponieważ nastąpi szybkie wyłapanie „żabek". Wykonywanie skoków z kwadratu do kwadratu bez „lądowania" w kwadracie środkowym. kiedy piłka wytoczy się z tunelu pomiędzy zawodnikami. Je/eli „berek" dogoni uciekającego. Zawodnicy obu drużyn ustawiają się w szeregach naprzeciwko siebie. Uczestnicy: dowolna liczba zawodników. leżąc przodem. Po jednym zawodniku z drużyny ustawia się na liniach startu . stoper. Klasy. Uczestnicy: liczba zawodników dowolna. Organizacja i przebieg wyścigu. dlatego prowadząc zajęcia z młodszymi zawodnikami. szają się skokami na czworakach. Uwagi metodyczne.ycję w przysiadzie podpartym. między chorągiewkami 2-3 m. który po podaniu piłki staje w drużynie jako pierwszy. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Organizacja i przebieg -zabawy. Są oni „żabkowymi berkami". dwóch sędziów. Gry ruchowe rozwijające zwinność „ Be rek w s l a l o m i e " Przybory i urządzenia: 2 piłki. W czasie zabawy wszyscy uczestnicy poru60 61 . Bok każdego małego kwadratu. a co kilkanaście sekund należy zmieniać kierunek biegu po obwodzie koła. W zależności od możliwości fizycznych zawodników oraz założeń szkoleniowych zabawę powtarza się 2-3 razy. Dwóch zawodników wybranych w drodze losowania ustawia się na linii bocznej boiska. Wygrywa drużyna. Obaj biegną między chorągiewkami. Wymiary boiska zależą od liczby zawodników. Na sygnał prowadzącego zawodnicy w ustalonej kolejności wykonują skoki z kwadratu środkowego do kwadratów innych. Wygrywa zawodnik. który ją podawał. W czasie gry każdy zawodnik powinien startować do wyścigu 2-3 razy. boisko do siatkówki. wstawać z odrywaniem rąk od podłoża. '/2 boiska do siatkówki podzielonego na ponumerowane kwadraty . Jeżeli zawodnik drużyny uciekającej nie pozwoli się dotknąć.5 m. Ostatni zawodnik z piłką przebiega na początek i zajmuje miejsce podającego. pierwsi mają piłki lekarskie. to z kolei on zdobywa punkt dla zespołu. na dwóch nogach. zdobywa dla drużyny l pkt. obiegają chorągiewkę i wracają na swoje miejsce. Wszyscy przyjmują po/. oprócz pierwszych z piłkami. której zawodnicy zdobyli więcej punktów. jest bard/o dobrym ćwiczeniem w kształtowaniu skoczności i orientacji.szają się po obwodzie koła. który zostanie złapany jako ostatni. Grę powtarza się 2-4 razy. że podpór leżąc przodem wykonuje się tylko w czasie toczenia piłki. Skoki można wykonywać na jednej nodze. 2-4 razy przez wszystkie numerowane kwadraty. Odległość miedzy liniami startu wynosi 2 m. Wygrywa drużyna.na pierwszej uciekający. Zawodnikom nie wolno siadać. której zawodnicy zdobędą więcej punktów. Gry ruchowe rozwijające wytrzymałość „ Zw i n n a żabka" Urządzenia: boisko do siatkówki. Wywoływanie numerów zawodników powinno odbywać się w różnej kolejności. Uwagi metodyczne. Wygrywa ten. Odstęp między szeregami (drużynami) wynosi 3-4 m. Każdemu zawodnikowi mierzy się czas próby. W przypadku. 'lak kolejno startują wszyscy zawodnicy. Zawodnicy z obu drużyn. Na sygnał prowadzącego wszyscy zawodnicy w drużynach. a prowadzący wywołuje dowolne numery. jeszcze raz powtarza podanie piłki. a po przetoczeniu piłki zawodnicy odpoczywają. Każdy złapany zawodnik staje się „berkiem". Uwagi metodyczne. który uzyska najlepszy c/as. w /ależno-ści od grupy zawodników. Na sygnał prowadzącego zawodnik stara się uciec przeciwnikowi. Uwagi metodyczne. wynosi 0. Zakończenie wyścigu następuje w momencie. zabawa znana i lubiana przez dzieci. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. Wygrywa drużyna. Organizacja i przebieg wyścigu. z nogi na nogę. oznaczeni wywołanym numerem. Po zmianie ról sumuje się punkty. 4-6 chorągiewek stojących. Kto szybciej powróci na obwód. zawodnik.

.

Odległość do linii mety 4-6 m. cu ^^ t Gimnastyka 6 Gry ruchowe rozwijające gibkość „ Wy ś c i g z ł a w k ą g i m n a s t y c z n ą " Przybory i urządzenia: 2-4 ławki gimnastyczne. stawiają na podłożu itd. ponownie ją chwytają i przenoszą ponad głowami. które mogą wpływać na kształtowanie ciała ludzkiego i rozwój zdolności motorycznych. 2) sport gimnastyczny. Obejmuje ona najbardziej wszechstronny zasób ćwiczeń. Gimnastyka podstawowa Zawiera taki zasób ćwiczeń. którą przenieśli. ale również psychikę i charakter. Utrudnienie. 3) gimnastyka pomocniczo-specjalna. i przenoszą tę. po 6-8 zawodników. jak np. Wyścig powtarza się 2-4 razy. 4) gimnastyka lecznicza. zmieniając ustawienie (bok) drużyn w stosunku do ławki. Organizacja i przebieg wyścigu. Start może odbywać się z różnych pozycji. wyrozumowanymi. Poprzez ćwiczenia gimnastyczne można kształtować nie tylko cechy fizyczne człowieka . Zawodnicy stojąc na jednej. przenoszą ją ponad głowami i stawiają na podłożu po swojej drugiej stronie. Wygrywa drużyna. Wyścig powtarza się 2-6 razy. przenoszą drugą. i tak na przemian. który obowiązuje do chwili obecnej. Gimnastyka podstawowa w wieku dziecięcym . niezbędnymi dla dobrej organizacji zajęć wychowania fizycznegoUżycie w ćwiczeniach gimnastycznych przyborów i przyrządów zwiększa zasób ruchów gimnastycznych. np. przy doborze w pary należy uwzględnić podobne warunki fizyczne. Różnorodność kierunków i rodzajów gimnastyki sprawia. nie używanymi w życiu. Uwagi metodyczne. Liczba zawodników w drużynie zależy od wymiarów ławki. rzuty. czy też złożone ćwiczenia ramion. który bezpośrednio służy ogólnemu przygotowaniu fizycznemu: wzmocnieniu zdrowia i równowagi psychicznej oraz prawidłowości budowy ciała ludzkiego i jego ruchów.jego postawę i ruchy. które prowadzą ustalonym sposobem. Ruchy gimnastyczne mogą być ruchami naturalnymi (biegi. że jest ona najbardziej uniwersalnym środkiem wychowania fizycznego. Uczestnicy. 6. Na sygnał prowadzącego zawodnicy chwytają rękoma za ławkę. dwie drużyny o równej liczbie zawodników. w Krakowie wprowadzono podział gimnastyki na rodzaje. Gimnastyka jest jednym z podstawowych środków wychowania fizycznego. która szybciej postaci ławkę za linią mety. uniki. na której uprzednio stali. Prowadząc grę z zawodnikami początkującymi. Zawodnicy ustawieni są rzędami. Mogą też być ćwiczeniami porządkowymi. przy ławce nie powinno być ciasno. przechodzą na drugą stronę ławki. boisko do siatkówki.Uwagi metodyczne. skoki) lub mogą być ruchami wymyślonymi. Wyścig z dwoma ławkami. Rodzaje gimnastyki W 1952 r. Zamiast linii mety można określić liczbę przenoszeń ławki nad głowami. Są to następujące rodzaje: 1) gimnastyka podstawowa. stają na tej. Uciekający oraz „berek" mają piłki. Utrudnienie.

i młodzieńczym odgrywa rolę głównego bodźca rozwojowego. Jest ona podstawowym rodzajem ćwiczeń w przedszkolach i szkołach. Ponadto znajduje za63 .

a także w różnych dyscyplinach sportowych. które są traktowane jako powiązanie zasadniczych ćwiczeń o większej skali trudności. Z 2 pozostałych ocen wyciąga się średnią arytmetyczną. 2) dla dzieci w wieku szkolnym (7-11 lat). Wyróżnia się w niej następujące klasy: stąpiło odchylenie od prawidłowego ćwiczenia.np. Konkurencje dla mężczyzn: ćwiczenia wolne. . Układy ćwiczeń mogą odbywać się L szarfą. wyraziste i zgodne z muzyką.klasa mistrzowska (krajowa i międzynarodowa).zapobieganie wypadkom w c/asic pnicy. 2) gimnastykę pomocniczą specjalną w pos/c/ególnych dyscyplinach sportu. ćwiczenia na poręczach o nierównych żerdziach i skoki. salta ze śrubą itp. Sport gimnastyczny składa się z trzech rodzajów wyczynu gimnastycznego: 1) gimnastyki sportowej (dla kobiet i mężczyzn). 2) gimnastyki akrobatycznej (dla kobiet i mężczyzn). Cechą charakterystyczną gimnastyki akrobatycznej sportowej jest to.4-0. Gimnastyka sportowa.kształcenie nawyków ruchowych i cech motorycznych potrzebnych do życia. piramidy wieloosobowe .harmonijny rozwój układu ruchowego i jego funkcji. pracy i zdrowia. na poręczach o równych żerdziach. do ćwiczeń technicznie niezmiernie skomplikowanych. np.ćwiczenia w ruchu: przerzuty. Ruchy muszą być harmonijne.1-0. Wprowadzenie ćwiczeń rekreacyjnych w czasie pracy ma na celu: . ćwiczenia na równoważni. . w jakim stopniu na64 Sędziowanie jest jawne. gimnastyka geriatryczna).zwiększenie wydajności pracy. na drątku.stosowanie w wychowaniu fizycznym osób dorosłych. które muszą być bardzo precyzyjnie wykonane i służą rywalizacji sportowej zawodników. Zgodnie z Uchwałą Ogólnopolskiej Konferencji Gimnastycznej zadania gimnastyki podstawowej są następujące: . na kółkach i na koniu z łękami oraz skoki. Gimnastyka artystyczna sportowa odbywa się w różnych konkurencjach: indywidualnie i w zespołach wieloosobowych. Za wszystkie błędy odlicza się od 10 punktów punkty karne. _ W czasie zawodów zespoły sędziowskie oceniają za pomocą punktów jakość wykonywania ćwiczeń obowiązkowych i własnego układu. lekkość. że zawiera ćwiczenia wolne akrobatyczne lub zespołowe o różnej skali trudności: od przewrotów w przód. . Sport gimnastyczny Obejmuje zasób ćwiczeń. piłkami. Gimnastyka w zakładach pracy. Biorą pod uwagę prawidłowość wykonania: pewność. W treningu specjalistycznym stosuje się odpowiednio wybrane środki i metody nauczania ćwiczeń . Konkurencje dla 4cobiet: ćwiczenia wolne. w zależności od wieku i przygotowania fizycznego (od 60 roku życia tzw. Najwyższą oceną za wykonanie jest 10 punktów. Gimnastyka pomocniczo-specjalna Gimnastyka pomocniczo-specjalna dzieli się na 2 rodzaje: 1) gimnastykę w zakładach pracy.).kształcenie charakteru i osobowości ćwiczących. muzyką. maczugą itd.5 l wartość całego elementu . salto z prostym krzyżem. 4) dla dzieci w wieku starszym szkolnym (15-18 lat). obręczą. .od form zabawowych do ścisłych. W sporcie gimnastycznym ścisła metoda nauczania ćwiczeń fizycznych jest metodą zasadnic/ą.dostarczenie bodźców do wszechstronnego rozwoju psychofizycznego w różnych okresach rozwojowych. Gimnastyka artystyczna. Ćwiczenia w zakładach pracy są c/. zamach. We wszystkich trzech rodzajach sportu gimnastycznego w początkowym okresie nauczania stosuje się zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej. Regulamin w poszczególnych konkurencjach każdego rodzaju sportu gimnastycznego określa błędy w sposób bardzo precyzyjny. 5) dla dorosłych. rytm. Ćwiczenia powinny być wykonywane /.poprawę zdrowia i samopoczucia ćwic/. W gimnastyce sportowej są odrębne konkurencje dla mężczyzn i kobiet. Ćwiczenia dzielą się na układy statyczne . 3) dla dzieci w wieku średnim szkolnym (12-15 lat). W gimnastyce podstawowej wyróżnia się następujące okresy: 1) dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat). swoboda itp. Przy czterech sędziach oceny skrajne (najwyższą i najniższą) odrzuca się. W zależności od tego. .2 0. pełne wdzięku.esto dla wielu osób jedyną formą uprawiania kultury fi/.klasa III. .ących. Każdy z wymienionych rodzajów sportu gimnastycznego jest odrębną dyscypliną sportową i zawiera poszczególne konkurencje.klasa II. duże i błędy niewykonania. W zależności od klasy sportowej układy ćwiczeń w poszczególnych konkurencjach posiadają odpowiedni stopień trudności. wychwyty. dokładność i sposób wykonania poszczególnych elementów (siła. Wielkość błędu Strata punktów średni duży błąd niewykonania mały 0. . wrażenie za całość ćwiczenia.klasa I.yc/nej i ich dodatnie oddziaływanie na organizm ćwiczących może 65 . 3) gimnastyki artystycznej (dla kobiet). W ćwiczeniach wieloosobowych obowiązuje absolutna zgodność ruchu. .i ćwiczenia dynamiczne . średnie. W zależności od poziomu wyćwiczenia i uzyskanych wyników na podstawie jednolitej klasyfikacji sportowej zawodników dzieli na poszczególne klasy sportowe. Gimnastyka akrobatyczna. Dopiero po osiągnięciu odpowiedniego ogólnego rozwoju fizycznego ćwiczących i ich podstawowych umiejętności ruchowych wprowadza się stopniowo trening specjalistyczny. błędy dzieli się na: małe.

Skurcz spastyczny najczęściej nadmiernie napina mięs'nie zginacza w taki sposób.stopień napięcia psychicznego. odpowiednie ułożenie przeciwprzykurczowe i zapobieganie nadmiernemu rozciągnięciu mięśnia. oświetlenie miejsca pracy. Mięsień pozbawiony nerwu zanika. jak i wiele innych. neurologicznych. Czynności ru66 chowe ulegają zniesieniu czy zaburzeniu w przypadkach. reumatologicznych. całą czynność „treningu" mięśnia od bezwładu do jego fizjologicznych możliwości określa się jako reedukacja mięśniowa (odnowa mięśnia). Stan bezczynności mięśnia. oprócz znajomości terminologii gimnastycznej i metodyki przeprowadzenia ćwiczeń z osobami zdrowymi. 2) ćwiczenia poprawiające postawę. W ćwiczeniach zbiorowych jako odciążenie słabych grup mięśniowych stosuje się takie pozycje wyjściowe do ćwiczeń. codziennej gimnastyki porannej czy też uczestniczenia w zorganizowanych zajęciach rekreacyjnych poza pracą. podskoki. 7) ćwiczenia końcowe uspokajające i odprężające. również znajomości kinezyterapii.hałas.następuje różnego stopnia anatomiczno-czynnościowe uszkodzenie ciała. np.in. ćwiczenia gimnastyczne i elementy rytmiczno-taneczne. np. Najczęściej stosowane formy ćwiczeń to: zabawy i gry ruchowe. Spastyczne porażenie polega na zaburzeniu synchronizacji pracy między mięśniami agonistycznymi i antagonistycznymi. układ dnia pracy. po chorobie Heinego-Medina. rozerwania itd. zachowanie możliwie jak najpełniejszego ruchu w stawie.jednostajność pracy. Przerwy gimnastyczne stosuje się po wystąpieniu pierwszych oznak znużenia. Uszkodzenie nerwów obwodowych może nastąpić np. gry. Przywracanie czynności ruchowych za pomocą ćwiczeń gimnastyki leczniczej ma miejsce po uszkodzeniach rdzenia i po uszkodzeniach nerwów obwodowych. W przypadkach chorób neurologicznych niezmiernie trudno jest wyodrębnić poszczególne grupy ćwiczeń leczniczych. Gimnastyka lecznicza Jest jednocześnie podstawowym działem kinezyterapii. nie podając konkretnych przypadków chorobowych. Kinezyterapia bywa bardzo skuteczna w leczeniu chorób neurologicznych. Celem wszystkich zabiegów gimnastyki leczniczej w początkowym okresie choroby jest opóźnienie procesów zwyrodnieniowych mięśnia. .tempo pracy. ruch zgięcia w stawie biodrowym łatwiej jest wykonać leżąc na boku niż leżąc na plecach. bieg i elementy tańca. To wskazanie. zwichnięcia. Kinezyterapia obejmuje całokształt wiedzy związanej z leczeniem za pomocą ruchu. czas zajęć 57 minut. 6) ćwiczenia specjalistyczne przeciwdziałające skutkom zmęczenia postawy wywoływanego określonym rodzajem pracy. Obecnie gimnastyka lecznicza jest stosowana w większości specjalności medycznych. Następuje przerwanie łączności mięśnia z komórką przedniego rogu rdzenia i powstaje wiotkie porażenie mięśnia z postępującym jego zanikiem i porażeniem. pracującym. jest uwzględniane w ćwiczeniach indywidualnych i zespołowych. tym mniejsze będą uszkodzenia czynności narządu ruchu w wieku późniejszym. internistycznych itd. 3) ćwiczenia RR i NN o większym natężeniu. przy czym kończyna wykonująca ruch powinna leżeć bezpośrednio na podłożu. Gimnastyka lecznicza w chorobach neurologicznych. po złamaniu uszkadzającym nerw w ranie ciętej. hantle. Systematyka ćwiczeń leczniczych wyróżnia dwa główne rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. w chorobach urazowo-ortopedycznych. które są zaopatrywane przez włókna nerwowe pochodzące z tych rogów. Im właściwiej będzie przebiegało usprawnianie lecznicze dzieci dotkniętych chorobami neurologicznymi. W ćwiczeniach z oporem wykorzystuje się piłki lekarskie. Rodzaje urazów to: stłuczenia. Przy organizacji ćwiczeń w czasie pracy należy uwzględnić warunki pracy w zakładzie. druga przerwa w II połowie dnia pracy). 4) ćwiczenia tułowia i szyi. stopień zanieczyszczenia powietrza. wibracje. jeśli trwa długo.pozycja ciała przy pracy. skręcenia.ośrodkowy i obwodowy.nagłego zadziałania siły . Stosowanie gimnastyki leczniczej wymaga. . 5) ćwiczenia ożywiające. że nie można płynnie wyprostować stawu i ruch staje się nieefektywny (szarpany). Pojawienie się u pacjenta ruchu dowolnego. Gimnastyka lecznicza jako czynnik terapeutyczny ma za zadanie usunąć albo zatrzymać proces chorobowy toczący się w organizmie człowieka. potem czynnych właściwych i na końcu ćwiczeń z oporem).ilość i czas powstawania wysiłku fizycznego w czasie pracy. gdyż przestaje być mięśniem czynnym. Kryteria oceny wysiłku psychofizycznego w czasie pracy: . W organizmie człowieka wykonawcą czynności ruchowych jest efektor. . złamania. m. Najpierw następuje postępowanie chirurgiczno-ortopedyczne operacyjne lub zachowawcze (unieruchomienie. Zniszczenie komórek rogów przednich rdzenia kręgowego powoduje wiotkie porażenie mięśni. . Gimnastyka lecznicza w chorobach narządu ruchu i w chorobach ortopedycznych. w których słabszym mięśniom jest łatwiej pracować. które najczęściej powodują duży stopień kalectwa i bardzo często dotyczą dzieci. charakter pracy (właściwości pozycji i wykonywanych ruchów) oraz stopień i rodzaj wysiłku przy pracy. może być nieodwracalny. Od początku postępowania 67 . nawet jeszcze bardzo słabego (czy nawet tylko napięcia mięśniowego świadomego). np. W następstwie urazu . . najczęściej gipsowe). rozpoczyna cykl ćwiczeń czynnych (najpierw w odciążeniu. gdy nastąpiło uszkodzenie ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego bądź samych narządów ruchu. Głównym celem ćwiczeń zespołowych jest utrzymanie dobrego stanu całego organizmu. Analizatorem i przenosicielem impulsów ruchowych jest układ nerwowy . Najczęściej stosowane rodzaje ćwiczeń to: 1) ćwiczenia RR i NN o małym natężeniu. Najbardziej skuteczną formą gimnastyki w czasie pracy jest gimnastyka wprowadzająca w tok dnia pracy (5-10 minut) lub przerwy gimnastyczne (pierwsza przerwa w I połowie dnia pracy. ale przed pojawieniem się obniżenia wydajności pracy. zabawy. W dzisiejszym pojęciu rehabilitacja lecznicza jest rehabilitacją kompleksową: funkcjonalną i społecz-nozawodową.być zachętą do uprawiania kultury fizycznej w innej formie.

Gimnastyka lecznicza w chorobach serca. Gimnastyka lecznicza w chorobach reumatycznych. Ćwiczenia lecznicze w chorobach reumatycznych nie powinny odbywać się w ostrym stadium choroby. które na skutek ciąży i porodu zostały rozciągnięte (głównie mięśnie brzucha i dna miednicy). wady postawy. Zasadą ogólną jest stopniowanie wysiłku i właściwa ocena samopoczucia pacjenta w trakcie ćwiczeń. choroby zwyrodnieniowe stawów.lekarskiego gimnastyka lecznicza jest ważnym czynnikiem w leczeniu urazów narządu ruchu. szpital. Gimnastyka lecznicza w chorobach serca jest stosowana zarówno po zawałach mięśnia sercowego. Zasób ćwiczeń obejmuje ćwiczenia całych grup mięśniowych kończyn wykonywane przy jak najmniejszym wysiłku. pozwalający na prawidłową pracę mięśni. następstwa urazów itd. Podstawowym warunkiem jest stała konsultacja prowadzącego gimnastykę leczniczą z lekarzem prowadzącym chorego . ogólnoustrojowym i psychicznym. ale powinna natomiast likwidować przykurczę i zapobiegać dalszemu zniekształcaniu stawów. Kończy68 ny położone na podłożu. Zakres gimnastyki leczniczej w chorobach ortopedycznych jest bardzo duży. również przed tego rodzaju operacjami. ćwiczą tylko dłonie i stopy. Gimnastyka lecznicza w chorobach ginekologicznych oraz położnictwie. sanatorium) stosuje się specjalnie opracowane zasoby ćwiczeń. . Ćwiczenia o akcentach statycznego napięcia mięśniowego są sporadyczne. chirurgia itd. gościec tkanek miękkich. o charakterze dynamicznym. z nietrzymaniem moczu i kału. gościec przewlekły postępujący. O rozpoczęciu ćwiczeń decyduje lekarz. w której sprawiają one jak najmniej bólu i w której można je przeprowadzić w jak najpełniejszym zakresie. poprzez siady do słania. możliwości życiowe. Ogólne zasady kinezyterapii w poszczególnych rodzajach chorób ortopedycznych zawarte są w odnośnej literaturze fizjoterapii. które będzie musiała wykonywać po dokonanym zabiegu. Kontrolowanie wysiłku ćwic/ącego obowiązuje we wszystkich przypadkach kardiologicznych. Rodzaj ćwiczeń . trzeba się starać ułatwić mu powrót do równowagi psychicznej. _ Do najcięższych przypadków urazowych należą: urazy rdzenia kręgowego z porażeniami rąk i nóg. Ortopedia łączy się z wieloma innymi specjalnościami medycznymi. Wartości te trzeba umieć odpowiednio ocenić. Poprawia się siła skurczu mięśni i funkcja stawów. Sprzyja to zmianom destrukcyjnym narządu ruchu. Już w czasie unieruchomienia w gipsie odpowiednio dobrane ćwiczenia ogólnie usprawniające zapobiegają powikłaniom pourazowym miejscowym. których skutkiem jest unieruchomienie pacjenta w łóżku. Z chorób ogólnie określanych jako choroby reumatyczne najczęstsze jest reumatoidalne zapalenie stawów. W miarę poprawy funkcji stawów liczba powtórzeń wzrasta. U pacjenta z chorobami kardiologicznymi czas ćwiczeń i próg możliwości wysiłku nie może zostać przekroczony. Gimnastyka lecznicza w różnych okresach ciąży ma za zadanie pomóc kobiecie ciężarnej w utrzymaniu dobrego samopoczucia. Głównym elementem dawkowania wysiłku jest stopniowa zmiana pozycji wyjściowej do ćwiczeń. mięśniowy. W chorobach urazowo-ortopedycznych najczęściej występuje długi okres unieruchomienia (np. jak i w innych schorzeniach serca w okresach wczesnych. Ruchy powinny być wykonywane dokładnie. Celem gimnastyki pooperacyjnej po zabiegach ginekologicznych jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym płucnym (zapalenie płuc) i krążeniowym (zakrzepy). które mogą powstać we wszystkich okresach rozwojowych życia człowieka. Gimnastyka lecznicza w ginekologii przede wszystkim jest stosowana po operacjach ginekologicznych i. zapewnieniu dobrej sprawności fizycznej i w przebiegu porodu. W ćwiczeniach tych ogólną zasadą jest odciążenie stawów i dobór pozycji do ćwiczeń. po złamaniu uda pełny zrost następuje na ogół po 12 tygodniach). W chorobach narządu ruchu. Czas odpoczynku powinien mniej więcej odpowiadać czasowi pracy mięśnia. W zależności od zaawansowania choroby oraz miejsca przebywania chorego (dom. wygląd es tetyczny powinny być przez cały zespół rehabilitacyjny odpowiednio zneutralizo wane. Wszystkie ćwiczenia po zawałach mięśnia sercowego w okresach wcześniejszych i późniejszych powinny odbywać się przy kontroli tętna i ciśnienia krwi. W każdym przypadku należy liczyć się z indywidualnymi cechami chorego wiążącymi się z jego osobowością. Ponadto stosuje się ćwiczenia oddechowe i rozluźniające.kardiologiem. neurologia. (Te sprawy również powinien uwzględnić fizjoterapeuta prowadzący gimnastykę lecz niczą). Od leżenia. Choroby ortopedyczne są to wady narządu ruchu. tempo wolne. jeśli jest to możliwe. W większości przypadków chorób reumatycznych obok leczenia farmakologicznego i operacyjnego stosuje się leczenie gimnastyką oraz innymi środkami kinezyterapii. Gimnastyka lecznicza w przypadku chorób reumatycznych nie powinna przeciążać chorych stawów. stany zapalne.). Natężenie ćwiczeń powinno być niewielkie. wrodzone zwichniecie stawów biodrowych. zwyrodnienia kostno-stawowe. jak: reumatologia (zwyrodnienia kostno-stawowe). jak i późniejszym (np. w zależności od rodzaju wady rozwojowej. Po porodzie celem gimnastyki leczniczej jest wzmocnienie tych grup mięśniowych. Każdy przypadek choroby ortopedycznej ma swoje wskazania i przeciwwskazania ogólne i specjalne. jako przyuczenie pacjentki do ćwiczeń. Niepokój pacjenta o swój stan zdrowia. w istniejącym zakresie ruchu i zachowywać właściwy rytm. pracę. przychodnia. utrudnienie samoobsługi i przemieszczania. stosuje się różne rodzaje ćwiczeń leczniczych. tzn. urazem psychicznym powstałym na tle urazu czy choroby. zarówno w życiu płodowym. amputacje obustronne kończyn i wszystkie inne urazy.kształtujący.

.

Działanie ruchu nie ogranicza się tylko i wyłącznie do narządu ruchu. Wieloaspektowa analiza ćwiczenia to przede wszystkim uwzględnienie następujących kryteriów: 1. Gimnastyka lecznicza ma swoją własną systematykę ćwiczeń. logicznie skonstruowane i zrozumiałe. ćwiczenia o różnej intensywności pracy wykonywanej przez określone grupy mięśni. które powtarzają się wielokrotnie. na sali gimnastycznej. z którego po zmodyfikowaniu powstały poszczególne rodzaje ćwiczeń stosowanych w usprawnianiu leczniczym. Wśród istniejących podziałów ćwiczeń gimnastycznych nie ma takiego. 3. uspokajające. Każda z wymienionych grup ćwiczeń ma zatem aspekty anatomiczne. skoki. fizjologiczne itd. w którym jest przedstawiona ta systematyka. Pod względem anatomiczno-fizjologicznym działania na niepełnosprawny organizm ćwiczącego ćwiczenia dzielą się na działające: miejscowo (przeważnie indywidualne) i ogólnie (przeważnie zespołowe). które można zmodyfikować. Ruchy w wymienionych odcinkach ciała mogą być wykonywane przez różne grupy mięśniowe i odbywać się w różnych stawach i z różnych pozycji wyjściowych. Autorzy „Atlasu ćwiczeń".in. ćwiczenia o określonej intensywności: umiarkowanej. z przyborem. układ nerwowy. posługiwali się powszechnie przyjętym w gimnastyce słownictwem wg L. dużej. poprawienie stanu zdrowia i hartowanie organizmu. gdyż ich możliwości ruchowe są o wiele większe. Terminologia. jakim jest ruch. Terminologia gimnastyczna to skrócony opis ćwiczeń. wyczynowego stosuje się m. dostosowując je do potrzeb usprawniania 71 . Ćwiczenia d z i a ł a j ąc e mi ej scowo bezpośrednio wpływają na uszkodzony narząd (np. W każdej z wymienionych pozycji wyjściowych autorzy uwzględnili: ćwiczenia wolne. ćwiczenia o różnym czasie trwania wysiłku mięśniowego: wysiłek może trwać długo lub krótko.zdrowego czy chorego. Mazurka. fizjologicznego. Pod względem anatomicznym są to ruchy poszczególnych części ciała ludzkiego (tułowia i głowy. Ćwiczenia o wybitnych cechach psychologicznych to ćwiczenia ożywiające. wywołując stan znużenia lub zniechęcenia. psychologicznego i metodycznego. Dla celów treningowych w poszczególnych konkurencjach sportowych różnych dyscyplin sportu ćwiczenia fizyczne są usystematyzowane jeszcze inaczej. Gimnastyka podstawowa obejmuje wiele najrozmaitszych ćwiczeń fizycznych.Zasób ćwiczeń gimnastyki podstawowej. jak i ogólne usprawniają korelacje fizjologicznych mechanizmów u ćwiczącego. Zarówno ćwiczenia miejscowe. Zasób ćwiczeń z gimnastyki podstawowej był wzorem. bieg. przemianę materii itd. w siadzie. w klęku. również do tych. na zewnątrz budynku . którzy podzielili ćwiczenia według funkcji grup mięśniowych i płaszczyzn ruchu w sześciu pozycjach wyjściowych: w staniu. Ac ykl i cz n ym i ćwiczeniami będą: rzuty. rozwój ćwiczących. niezbędnych do prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. takie jak: chód. Wzbudza u ćwiczącego stan wątpliwości co do swoich możliwości fizycznych i odwrotnie. niewydolny układ oddechowy). Część z nich służy ćwiczącym we wszystkich okresach życia. ćwiczenia na przyrządach i ćwiczenia izometryczne. systematyka i rodzaje ćwiczeń fizycznych. Są to ruchy c y k l i c z n e . systematykę ćwiczeń opracowaną przez Fidelusa i Kocjasza. Istnieją ruchy. Ćwiczenia gimnastyczne są podstawowym środkiem w nauczaniu wychowania fizycznego i w treningu sportowym. wyścigi itd. która obejmuje ćwiczenia specjalne o charakterystycznej metodyce nauczania. Ćwiczenia indywidualne w kinezyterapii mają bardzo szczegółową systematykę. Dla celów treningu sportowego. Gimnastyka lecznicza działa na organizm człowieka za pomocą fizjologicznego bodźca. rozwój wszystkich zdolności motorycznych jako podstawy ogólnego rozwoju organizmu. Pod względem organizacyjnym ćwiczenia dzielą się na ćwiczenia i n d yw i d u a l n e i z es poł owe. Fachowe nazewnictwo gimnastyczne powinno być krótkie. w leżeniu. 2. W zależności od charakteru i rodzaju schorzenia ćwiczenia d z i a ł a j ą c e o gó l n i e podnoszą ogólną adaptację ćwiczącego do wszelkich wysiłków. który uwzględniałby wszystkie cechy ćwiczeń fizycznych rozpatrywane z punktu widzenia anatomicznego. Ogólne usprawnienie pacjenta osiąga się poprzez następujące rodzaje ćwiczeń: ćwiczenia ogólnie usprawniające (na sali chorych. a literatura fachowa wychowania fizycznego zawiera wiele ćwiczeń. Pod względem fizjologicznym ruchy mogą być bardzo różne. Zbyt małe wysiłki zniechęcają. przyczyniając się do wytworzenia potrzebnych w życiu codziennym kompensacji ruchowych i lepszego działania układów wewnętrznych człowieka. Główny podział tych ćwiczeń to podział na ćwiczenia bierne i ćwiczenia czynne. wolne ćwiczenia gimnastyczne itd. elementy techniczne w grach zespołowych sportowych. które związane są z życiem codziennym. Zawsze jednak powinny uwzględniać. Jeżeli wysiłek jest za duży. Gimnastyka lecznicza Gimnastyka podstawowa ma na celu ogólny psychomotoryczny. np. Ćwiczenia gimnastyczne zostały podzielone na poszczególne grupy przy zastosowaniu różnych kryteriów. Podobnie dzieje się w organizmie każdego ćwiczącego . to nie tylko męczy fizycznie. obok ruchów specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. w podporach i w ruchach lokomocji. ruchy o różnych rodzajach napięcia mięśniowego: statyczne lub dynamiczne. wiosłowanie. nie dają ćwiczącym pełnej satysfakcji. gibkościowe. wytrzymałościowe itd. może dotyczyć tylko fizjologicznych aspektów albo angażować również sferę psychiczną człowieka. pływanie itd. naprzemiennej. ćwiczenia w wodzie (przede wszystkim w basenie) oraz przez naukę chodzenia. obejmuje ono również narządy wewnętrzne. Sposób prowadzenia odnośnych zajęć ma swój pierwowzór w metodyce wychowania fizycznego. z partnerem.w terenie). kończyn dolnych i górnych). ćwiczenia po złamaniu nogi) czy mało wydolny układ wewnętrzny (np. ale zawsze zachowują 70 7 swoją kolejność. Pod względem rozwijania przez ćwiczenia zdolności motorycznych wyróżnia się ćwiczenia siłowe. Istnieje wiele innych podziałów ćwiczeń przydatnych w praktyce wychowania fizycznego. ale również zniechęca psychicznie do ćwiczeń.

z tańce) naturalnymi 3. Skoki 7. Opis ćwiczenia z przyborem czy na przyrządzie wymaga dodatkowego opisu szczegółów związanych z ruchem o dodatkowym obciążeniu ciała (hantle. 5. Właściwe posługiwanie się sprzętem Zadania 1. Nauka elementów elementami ruchu poszczególnych 2. 4. (stojąca.). Wszystkie poszczególne elementy ćwiczenia w całości decydują o jego charakterze. rzut. jak i do korzystania z tej literatury.skłon T z przenosem RR w tył. Rzuty. np. z zatrzymaniem w jakiejś fazie ruchu). W ćwiczeniach obowiązuje kolejność ruchu zgodnie z opisem. 2 .pozycja wyjściowa . wymach. 6 . . wymach nogi. 72 1. Systematyka ta uwzględnia cztery główne grupy.pozycja końcowa Przyjęte skróty: P . w jakim mają być wykonywane poszczególne ruchy . ćwicz. Podział ze względu Zadania 1. Odpowiednio określić pozycję wyjściową i właściwie nazwać kolejno następujące po sobie w ćwiczeniu elementy. w bok itd. nieszkodliwe czy wręcz szkodliwe dla organizmu ćwiczącego. siedząca. 4 . 2 . Wyrażanie rytmu i czucia 3.stojąca.tempo. LR w górę.pozycja końcowa ćwic/enia.przysiad podparty. .lewa NN NL .noga lewa R . np. Opis ćwiczenia powinien być możliwie krótki.przenoś PR w gór?. .). skłon T z przenosern RR w bok itd. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie wszystkich elementów składowych całości ćwiczenia i możliwie dokładnej charakterystyki tych elementów.RR dołem w bok. Elementy ćwiczeń utylitarnych 4. (RR w bok). zabawy i przez dobór ćw.prawa N . równoważnia. Oddziaływanie dyscyplin sportowych wychowawcze. Nieraz drobna nawet zmiana treści ćwiczenia tworzy inne ćwiczenia. PR w bok.kolejność wykonania ruchów (wznos ręki. . Kształtowanie pra1. cech fizycznych i motorycznych. wolno. np.tułów Główne zasady zapisywania ćwiczeń gimnastycznych: 1. Ustalić kolejność lub równoczesność i następstwo zachod/ących w ćwiczeniu ruchów. skłon głowy). Ustawienie do ćwiczeń 3. jego odtworzenie praktyczne. 4. Czołgania 6. 3. 4 . . Wyrobienie koordynacji i płynności ruchu Zadania Ryć. przećwiczenie wywiera na organizm ćwiczącego konkretny wpływ.ręka lewa R . Elementy taneczno-ruchowe 3. .pozycja wyjściowa (stojąca. Organizacja zajęć 2. Zwisy i podpory 3. Gry i zabawy 2. Zasady opisu ćwiczenia gimnastycznego (wolnego). Ćwiczenia równoważne 2. Główne grupy materiału ćwiczebnego i ich podział pod względem metodycznym. (przez taktykę gry kształcenie siły woli. Terminologia gimnastyczna jest potrzebna zarówno do właściwego opisania ćwiczenia w literaturze fachowej. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplmujące ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia stosowane użytkowo-sportowe 1.ręka . kształtowanie wytrwałości i ambicji intelektu) sportowych Podstawowe elementy ćwiczenia: .kierunek i amplituda ruchu (przodem do położenia.rodzaj ruchu pod względem anatomicznym (ćwiczenia ramion.wyprosi T. RR w bok. to z drugim ruchem łączy się go przyimkiem „z".-|.RR w przód. Jeżeli jeden z równocześnie wykonywanych ruchów jest ruchem podstawowym. 1 .stojąca. Pedagogiczne podporządkowanie ćwiczących prowadzącemu 3. 9. siad itd.leczniczego. 5 . Biegi.). Przykładowy opis ćwiczenia trudniejszego koordyiuicyjnie: pw. 3 . np. Korekcja postawy 4. Kształtowanie ruchów utylitarnych (użytwidłowej postawy i kowo-sportowych) czynności lokomocji człowieka oraz cech 2. położenie ciała w przestrzeni 2.R w gore). Każde ćwiczenie gimnastyczne ma określony sens. Podział ze względu na swobodę wykonywania ćwiczenia: a) ćwiczenia wolne b) ćwiczenia z przyborami c) ćwiczenia z przyrządami Zadania 2. RR przodem w bok. . Droga ruchu powinna być podawana wtedy. Łączność ruchów określa się przyimkiern „z" lub „i". w których zawarte są wszystkie ćwiczenia (cały materiał ćwiczebny). zwinnościowo-akrobat.: pw. Systematyka ćwiczeń fizycznych wiąże się z terminologią gimnastyczną. 2. 2. . kiedy ruch ma być wykonany inaczej niż najkrótszą drogą.RR na kark. Powtórzenie ćwiczenia.rozliczenie ćwiczenia (szybko. RR w bok. Kształcenie słuchu i fiz. chwyty^ 5. Dla potrzeb gimnastyki podstawowej oraz dla potrzeb gimnastyki leczniczej najbardziej przydatna jest systematyka ćwiczeń wg L. klęk. ale dokładny. 3 . l.pw. 73 . i motorycznych psychiki (gry. 6. Mazurka. Elementy musztry Ćwiczenia uzupełniające 1. Złe zrozumienie ćwiczenia powoduje inną jego interpretację i wywiera inny wpływ na organizm ćwiczącego. 1 .ręce pw. PR w bok. pk.pw. piłka lekarska. Ćwiczenia porządkowe 1. Harmonijny rozwój ciała.noga L .podskok obunóż i klaśniede nad glmv. tułowia) oraz charakter i rodzaj ruchu: wznos. drążek itd. . bardziej utrudnione czy ułatwione. Ćwiczenia korekcyjne b) ćwiczenia tułowi c) ćwiczenia ram d) ćwiczenia nóg na charakter rucnu: a) ćwiczenia siłowe b) ćwiczenia sHowo-gibkościowe c) ćwiczenia rozluźniające 3.nogi R R L .

II. poprawianie ruchu itd. stosowanym przy opisie ćwiczeń w różnych dyscyplinach sportowych. jak i pozycje końcową w ćwiczeniu określa się. Wszystkie ćwiczenia w układzie mają wspólną miarę muzyczną. boisko czy teren. gdy układ ćwiczeń odbywa się przy muzyce.P oz yc j a w yj ś c i o w a w ćwiczeniu rozpoczyna ćwiczenie. Treść układu . stanie jest określeniem bardziej obiegowym. Ć w i c z e n i e jest to zmiana układu ciała od określonej pozycji wyjściowej do określonej pozycji końcowej. gdy ma się konkretny obraz możliwości ruchowych poszczególnych ćwiczących. W prowadzeniu ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących należy uwzględnić: . stoso74 wanym w gimnastyce sportowej oraz często w kinezyterapii. nawet na sali gimnastycznej (zbiórka. w kinezyterapii. . na jakie pozwala stan ich narządów ruchu. Cały materiał ćwiczebny z gimnastyki podzielony jest na IV grupy: I. Aby komendy mogły być zrozumiałe przez ćwiczących. Całość układu ocenia się do 10 punktów. Określenie pw. P oz yc j a k o ń c o w a ćwiczenia kończy dane ćwiczenie. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące są środkiem organizacyjnym i pedagogicznym niezbędnym do prowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. ale systematycznie. Ćwiczenia uzupełniające. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. . Układ ćwiczeń można opracować również dla zespołu osób chorych (szczególnie dla młodzieży i osób młodych). ładne i dobrane do melodii. Zadania tych ćwiczeń są następujące: 1) kształtują świadomą dyscyplinę.można opracować tylko wówczas. odliczanie. Mogą być rozliczane w takt walca. pw. 4) zapobiegają urazom i wypadkom na lekcji wychowania fizycznego. . hantle. W obydwu przypadkach są to określenia właściwe dla określenia pozycji wyjściowej do ćwiczeń. z których układ ma się składać . ławeczki itd. słowne objaśnienia. U k ł a d ć w i c z e ń jest to połączenie kiłku ćwiczeń w pewien układ. W określaniu pozycji wyjściowych do ćwiczeń są stosowane różne formy. jak i osób dorosłych. od której rozpoczyna się ćwiczenie następne. Przygotowanie takiego układu „pokazowego" wymaga bardzo dużo pracy. Na zajęciach gimnastyki leczniczej ćwiczący mają często trudności w szybkim zrozumieniu ćwiczenia. Wtedy dopiero opracowuje się poszczególne elementy układu. tak że wcale nie muszą być demonstracją kalectwa. jak i chorych.stanie. a także zmianę zastępów do ćwiczeń na poszczególnych punktach zadań ruchowych (w przypadku osób niepełnosprawnych prowadzący sam. (Pozycja do zbiórki w siadzie prostym jest najczęściej stosowana w lekcjach ćwiczeń ogólno75 . stojąca . musi być celowa. IV. III. Przed wykonaniem układu i po wykonaniu układu obowiązuje pozycja „baczność". a więc i lekcja ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Poszczególne ćwiczenia w układzie ćwiczeń są tak połączone. leżąca .rodzaj i liczbę przyborów i przyrządów. Różnica pomiędzy ćwiczeniem a układem ćwiczeń. zarówno dla dzieci. pw.zbiórkę. 2) podporządkowują ćwiczących woli prowadzącego. Ścisłych określeń gimnastycznych należy nauczać stopniowo. co ułatwia sprawne przeprowadzenie zajęć zespołowych. czy też przy pomocy osób o większej sprawności fizycznej. sprawdzenie obecności (podział wstępny na zastępy do ćwiczeń powinien rozpoczynać każdą lekcję wychowania fizycznego). Każda lekcja wychowania fizycznego. która dodaje wyrazistości ruchom ćwiczącego. np. zarówno dla zdrowych. rekreacyjnych. które będą potrzebne na danej lekcji wychowania fizycznego (piłki. Pomiędzy pozycją wyjściową a końcową wykonywany jest ruch określony przez treść ćwiczenia. np. ale ruch wykonywany pomiędzy tymi pozycjami rozlicza się na poszczególne fazy.). .) do ćwiczeń. ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące) osoby niepełnosprawne przyjmują pozycje. co jest konieczne dla dobrego i bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. W usprawnianiu leczniczym podczas lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. odliczenie. Bez właściwego nastawienia ćwiczących do oczekujących ich zadań i bez „wyzwolenia" w nich chęci aktywnego uczestnictwa w zaplanowanych przez prowadzącego zadaniach ruchowych nawet najlepiej obmyślona lekcja wychowania fizycznego będzie zła.rodzaj i liczbę ćwiczących (w przypadku osób niepełnosprawnych . nieszkodliwe dla nikogo. Terminologia gimnastyczna używana podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego i na zajęciach gimnastyki leczniczej. Uwaga wyjaśniająca nazwę i opis pozycji wyjściowych (pw. określenie pw. Tylko kunszt pedagogiczny prowadzącego zajęcia może przyczynić się do właściwego zaangażowania się ćwiczących w zaplanowany zasób ćwiczeń leczniczych. początkowo należy posługiwać się wszystkimi metodami nauczania (pokaz. powinien zapewnić sprawną zmianę przyborów do ćwiczeń).ustawienie i zmianę przyborów i przyrządów już w czasie odbywającej się lekcji. I tak np. Osoby ćwiczące układ mogą mieć różny poziom sprawności ruchowej. w prawidłowy sposób określony rodzajem pozycji.ich możliwości poruszania się oraz wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń). Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). marsza itp. Najlepiej. w piśmiennictwie popularnonaukowym. Ćwiczenia kształtujące. jeżeli sposób przekazania ćwiczenia nie jest dostosowany do możliwości ćwiczącego. pamięć i wyobraźnię. który należy utrzymać nieruchomo. woreczki. Zarówno pozycję wyjściową. 3) rozwijają uwagę. Pozycja wyjściowa i pozycja końcowa jest statycznym układem ciała. sprawnie przeprowadzona i musi mieścić się w przewidzianym czasie. Przede wszystkim od prowadzącego zajęcia zależy psychiczne nastawienie ćwiczących do ćwiczeń i ich chęć aktywnego wykonywania poleconych ruchów.miejsce ćwiczeń: salę gimnastyczną.leżenie.zasób ćwiczeń. ćwiczący z paraplegią (porażenie kończyn dolnych) przeprowadzają zbiórkę w siadzie prostym podpartym lub w leżeniu.jest określeniem fachowym. że pozycja końcowa każdego ćwiczenia jest pozycją.). Powyższe uwagi odnoszą się do wszystkich rodzajów lekcji wychowania fizycznego. stojąca .

Tabela 3 Różne kryteria podziału ćwiczeń Inne kryteria podziału Ćwiczenia Ćwiczenia uzupełniające stosowane Ćwiczenia kształtujące Ćwiczenia -porządkowo-dyscyplinujące Podział ze względów metodycznych symetryczne asymetryczne siłowe rozciągające wytrzymałościowe • • • • • * • • • • • * * • • Opis ćwiczeń: pozycja wyjściowa rodzaj ruchu zakres ruchu (amplituda) .liczba powtórzeń • * * • • • • • • • • • • • • antygrawitacyj-ne • czynno-bierne ze • współćwi-czącym wolne w odciążeniu z oporem synergistyczne ćwiczenia bierne • • • • elementy • elementy • • • • • • • • • elementy elementy elementy elementy • • • elementy .rytm poszczególnych faz ruchu Ćwiczenia czynne • • zwinnościowo-szybkościowe rozluźniające korektywne relaksacyjne oddechowe koordynacyjne trudne wysiłkowo koordynacyjne trudne technicznie izometryczne statyczne izotoniczne dynamiczne • • elementy • • • • • • • • • • • elementy wa .

przybiera się j.76 kondycyjnych).w szeregu .w r/. Zapowiedź komendy powinna być sygnałem dla ćwiczących do przybrania postawy zasadniczej lub innej skorygowanej. jeśli nie . Po krótkiej przerwie wypowiedzieć hasło „zbiórka". Odpowiedź grupy . to w postawie stojącej. hasło: baczność (ćwiczący mają poprawić swoją postawę).w dwuszeregu . Bardzo ważne jest. W przypadku osób niepełnosprawnych na lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych. Różne możliwości „równania" w różnych ustawieniach ćwiczących: . np. .do prawego i do współpartnera.to w pozycjach w miarę możliwości jednakowych dla wszystkich ćwiczących. Następnie powitanie .„czołem". w siadzie skrzyżnym. można użyć takiej komendy: zapowiedź: grupa. Wybrane zagadnienia ćwiczeń por/ądkowo-dyscyplinujących Postawę zasadniczą przybiera sit.równaj do prawego.j na komendę „spocznij". na komendę „baczność" lub z osobami niepełnosprawnymi poprawia się na inną. Prowadzący musi wiedzieć. W czasie wydawania komendy prowadzący stoi twarzą do ćwiczących. jeśli istnieją warunki. Zapowiedź „w dwuszeregu" powinna być wypowiedziana głośno i dobitnie. Prowadzący staje twarzą do ćwiczących i wydaje komendę do ustawienia się na zbiórkę. np. w dwuszeregu . rząd (jeden za drugim).„czołem grupa". Jeżeli tak. sposób zbiórki. Jednocześnie prowadzący wskazuje ręką miejsce zbiórki. gdy ćwiczący od razu siedzą na swoich miejscach do ćwiczeń w siadzie prostym podpartym lub w innej możliwej dla nich pozycji. Ręka wskazuje miejsce zbiórki. W przypadku osób zdrowych prowadzący sam. Odliczanie. czy ma prawo zezwolić mu na ćwiczenie (w przypadku osób niepełnosprawnych udział w ćwiczeniach powinien być potwierdzony zleceniami lekarskimi). może zezwolić na udział w ćwiczeniach. koło. Odliczania i sprawdzenia obecności nigdy nie można pominąć. czy nie dołączył się do grupy ćwiczebnej ktoś nowy. np. . Odliczanie. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych wykonywanych przy wadach postawy (dotyczących tułowia). . Wychowawcze znaczenie ćwiczeń porządkowych polega głównie na ukierunkowaniu ćwiczących na oczekujące ich zadania lekcji. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące pozwalają (w miar? możliwości) na zorganizowanie ćwiczących do ćwiczeń. Musi to być postawa sprężysta. Zbiórka. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła. Właściwe rozpoczęcie ćwiczeń jest bardzo ważnym momentem or-ganizacyjnopsychologicznym aktywi/. w celu lepszego wykorzystania czasu na korekcję postawy ćwiczący już na zbiórce mogą siedzieć. ile osób uczestniczy w ćwiczeniach. ustawienie w kolumnach ćwiczebnych powinno być zgodne z regulaminem musztry. a nie niedbała (np.w kole . Postawa spoczynkowa jest to postawa swobodna. szereg.zbiórka.ed/ic . na swoją odpowiedzialność. ażeby postawa prowadzącego była czynnikiem mobilizującym ćwiczących. 77 . Odliczanie jest również warunkiem podziału na mniejsze grupy do ćwiczeń i umożliwia właściwe ustawienie w kolumnie ćwiczebnej. to prowadzący powinien sprawdzić.za poprzednim. krótko i dobitnie.wyrównać obwód koła. „posiana siedząca".ującym zespół do ćwiczeń. nieprzewidziany. Rodzaje zbiórki: dwuszereg. z rękami w kieszeniach).

prawą albo lewą.22 nieobecnych . np. Prowadzący . od środka.marsz" i podaje się tempo -rozpoczynając od nogi lewej: raz. żeby ćwiczący swobodnie mogli wykonywać ćwiczenia. 2) komenda ćwiczebna .ćwiczący odliczają kolejno (w celach ewidencyjno-porządkowych). Zatrzymanie: „całość stój" . dwa itd. Podając komendę do rozejścia się ćwiczących. Kolumny ćwiczebne. ^ Kolumna trójkowa Na powierzchni wąskiej i długiej. powitanie i pożegnanie. dwójki pierwszego i drugiego szeregu krok w przód .uczestniczący w zajęciach przyjmują skorygowaną wyczekującą postawę. . w czasie raportu. Ćwiczenia marszu na tempo. a nie odwrotnie (przede wszystkim ze względów psychologicznych). lub wzdłuż ścian naprzeciw siebie. np. Komenda II: „kolumna ćwiczebna marsz". W tym układzie może odbyć się zbiórka. przy wyprostowanym tułowiu i odpowiednim układzie głowy. tak aby ćwiczący byli do niego twarzą. Komenda III: jedynki krok w lewo. W szyku zwartym. ćwiczący w dwuszeregu odliczają do dwóch.w formie zabawowej (dzieci wznoszą ramiona w bok i obracają się wokół. Ustawienie ćwiczących w odpowiednim szyku ma na celu takie wykorzystanie powierzchni. raport.w tył zwrot". Jest to jeden z czynników rozbudzających zainteresowanie i zadowolenie z ćwiczeń. Na ogół ustawia się ćwiczących wzdłuż ścian sali. dwa. dwójki .„do dwóch" itd. nie ruszając się z miejsca. tzw. na odległość dwóch kroków lub inaczej.marsz . W ciągu jednej lekcji wychowania fizycznego nauczyciel powinien wprowadzić tylko taką liczbę ćwiczeń porządkowych. jaka jest potrzebna dla sprawnej organizacji lekcji i ustawienia ćwiczących w kolumnach ćwiczebnych. twarzą do siebie. Raport. pierwszy szereg dwa kroki w przód: razdwa. tylko RR w bok i obracać się w koło. gdy ćwiczący są „rozbrykani". np.kierunek na wprost . korytarz. wiatraczki). jaka ma być forma odstępowania. na których są wiszące drabinki. dwójki krok w prawo. Komendę „baczność" należy podawać możliwie rzadko i tylko wtedy. Odliczający powinien zwrócić głowę w kierunku następnego (w lewą stronę). i przy małej liczbie ćwiczących: 1) odliczyć w rzędzie do trzech. Zwrot: w pozycji stojącej. daje hasło: „w tył zwrot". potem prowadzący wita zespół: „czołem grupa". np.liczenie: raz-dwa. Kolumna czwórkowa w dwuszeregu Komenda I: „do dwóch odlicz".Odliczanie w czasie zbiórki . ćwiczący o ograniczonej możliwości stania zajmują miejsca na poszczególnych materacach. w celu określenia miejsca zbiórki wskazuje określone miejsce zbiórki. Treść komendy: „ćwiczący . Gdy materace są ustawione wzdłuż przeciwległych ścian sali. jeśli zachodzi potrzeba.trzy.„kolejno" . Ćwiczący powinni wykonywać odstępowanie we wspięciu na palcach. prowadzący.. dla dorosłych .do dwóch. kształcą poczucie rytmu i koordynacji. lecz bez określenia „wiatraki". obok znaczenia dyscyplinującego. Kolumna rój Kolumna półkole i koło Formowanie tych kolumn może odbywać się przez chwyt za dłonie i roz ciągnięcie ramion do cofnięcia ciała w tył i wspólnego ustawienia się w kole lub w półkolu.marsz. np. w lewo zwrot. W przypadku dużej niepełnosprawności ćwiczących prowadzący ćwiczenia ogólnokondycyjne powinien przyjmować raport przechodząc do siedzącego „funkcyjnego". a grupa odpowiada: „czołem". k o m e n d a : zapowiedź komendy . Wyznaczony „funkcyjny" zgłasza prowadzącemu stan ćwiczących. w tył zwrot. żeby mieli możliwie dużo swobody i żeby prowadzący mógł dobrze obserwować wszystkich ćwiczących. do trzech (w celach organizacyjnych). należy zaznaczyć. W sali gimnastycznej lub zastępczej trzeba wykorzystać tak miejsce. komenda: w prawo zwrot. po komendzie: „spocznij" ćwiczący rozluźniają nogę w kolanie. gdy wyjątkowo chce się skoncentrować uwagę ćwiczących. 78 . wykonując ręką gest w sposób jednoznaczny.raz. trzycztery. odliczania.do dwóch. prawy rząd dwa kroki w prawo . Odliczanie powinno odbywać się od prawej do lewej strony.10 (2 usprawiedliwionych). aby ćwiczący mogli wykonywać ruchy bezpiecznie. Pierwsze słowo jest zapowiedzią komendy . przechodzi na drugą stronę. do trzech itd. raz.dwa kroki w prawo. 79 Formowanie tej kolumny może odbywać się przy wykonywaniu ćwiczeń przez dzieci .jedynki w miejscu. Umiarkowana dyscyplina w czasie ćwiczeń jest warunkiem dobrego przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. na wyprostowanych nogach. drugie słowo hasło do wykonania. Jeżeli ćwiczący mają możliwość chodzenia. Komenda II (ćwiczący wykonują stanie na palcach): lewy rząd dwa kroki dostawić w lewo. to wydaje się komendę do rozpoczęcia marszu. Na h a s ł o „odlicz": . Podać zapowiedź komendy: „ćwiczący" . grupa II na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych: stan ćwiczących obecnych .kolejno .krótka przerwa. np.. Ćwiczący powinni skorygować postawę.zawsze stoi twarzą w kierunku grupy. W czasie wykonywania ćwiczeń powinien być porządek. dwa. Kolumna czwórkowa z dwurzędu Komenda I: do dwóch odlicz. trójki dwa kroki w lewo. „grupa .podobnie.

U w a g a . 80 . gdyż działa to szkodliwie na system nerwowy dziecka.dwójki (pary w dwójkach). n) ruch ręką w dół . Pouczenie: przylepcie sic do ściany i schowajcie nóżki tak.przesuwanie się w prawo lub w lewo. może być wykonane jako ćwiczenie sprawdzające postawę. U w a g a .podskok. kręcą się dookoła jak wiatraczki i rozsuwają się tak. klaskanie. Dzieci nie mogą „biegać" na kolanach po twardym podłożu. na spacer .dzieci „wybiegają" na czworakacłi. Pouczenie: dzieci muszą mieć stałe miejsce. i) ruch dłońmi w górę . pomagają w rozplanowaniu miejsca ćwiczeń i zabaw ruchowych na sali gimnastycznej lub na wolnym powietrzu. m)znak na mijanie przedramiona skrzy/nie (ręka lewa wskazuje kierunek dla jednej grupy. chwyt /. Zbiórki wykonuje się nie tylko na polecenie słowne.podskoki. g) zataczanie rękami kręgu . Są tylko jedną z form urozmaicenia ćwiczeń.wspięcie na palce f) ten sam ruch* szybko powtarzany . d) skinienie ręką w bok . c) pieski. Tupanie. Wymaganie rytmicznego wykonania ruchu od razu jest dla dzieci zbyt trudne.wskazać ruch i kierunek przechodzenia.siad. Wprowadza do ćwiczeń moment zainteresowania i uwagi.rząd (gęsiego. Cel ćwiczenia . e) same palce z poziomu w górę . Pos uwani e się grup y w przód. żeby was deszcz nie zmoczył. k) ręka z jednym palcem . z którego rodzi się aktywność dzieci. h) ruch dłońmi w dół . Pouczenie: prowadzący zwraca uwagę np. Wymagania. ł) znak przechodzenia . Wybiegają na spacer i na sygnał wracają do domu: a) słonko świeci . Ład i porządek na zajęciach ruchowych z dziećmi zapobiega wypadkom na lekcji. na ile ich rozwój psychofizyczny odbiega od norm fizjologicznych. dzieci ustawiają się tak jak rozsypane przybory (każde przy jednym przyborze). Jest to nie tylko ćwiczenie porządkowe.siad. Ćwiczenia na znaki nie mogą być wykonywane jedne po drugich i stale. Ćwiczenia porządkowe dla małych dzieci Ćwiczenia porządkowe służą do zapewnienia dzieciom miejsca do ruchu.a ręce . Dzieci wykonują ruchy w rytmie indywidualnym. ręka prawa dla drugiej grupy). ale również ćwiczenie gimnastyczne służące wyprostowaniu lordozy lędźwiowej. gdyż wtedy hamowałby rozwój dzieci i ich swobodę. b) palcami zwartymi skinienie od siebie (w tył).dzieci biegają swobodnie. że „ptaszki latające muszą mieć dużo miejsca. W stosunku do dzieci niepełnosprawnych należy zdawać sobie sprawę. Zasób ćwiczeń „Gromadka" Dzieci stoją przed prowadzącym w gromadce. biegną na swoje miejsca. pieski do domu -wracają na swoje miejsca.. muzyka są doskonałymi sposobami rozwijania rytmu.koło. Nie należy go jednak upodabniać do rygoru wojskowego. w bok i w t ył na z n a k prowa dzącego: a) palcami zwartymi skinienie do siebie (w przód). kolejka). aby jedno drugiego nie dotykało (fartuszki. b) dzieci rozciągają ręce w bok. c) dłonie otwarte zwrócone do dzieci (stój). „Rozsypka" a) prowadzący rozsypuje piłeczki lub rozrzuca woreczki. U wa ga . klaszczą w dłonie. „M i e s z k a n i e " Dzieciom wyznacza się miejsce przy ścianie. U w a g a .wracają do domów. Siad dzieci wykonują bardzo powoli. Takie ustawienie jest pierwszą zbiórką do wielu zajęć. Sposób ich przeprowadzania powinien rozwijać u dzieci spostrzegawczość.Sam sposób przeprowadzania ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących powinien mieć charakter „życzliwo-mobilizujący". szybką orientację.„płotek" . j) szybki ruch dłońmi . i umieć dostosować ćwiczenia porządkowe do ich możliwości i potrzeb. I) ręka / dwoma palcami . jakie stawia się dzieciom. skaczą. żeby nie potrącały się skrzydełkami". najlepiej według wzrostu.wstać.to samo ustawienie na linii narysowanej lub na desce albo na wyciągniętym sznurze. Sygnały używane na rozpoczęcie czy zakończenie ruchu nie powinny być hałaśliwe. ale również na znaki i ruchy. Wymagania w stosunku do dzieci powinny być stopniowane. dopiero po dłuższym ćwiczeniu i zautomatyzowaniu ruchów próbuje się wydobyć stały rytm. b) pada deszcz . która jest ważnym warunkiem oddziaływania wychowawczego i wyzwala u dzieci chęć do ćwiczeń.szybsze reakcje i odnajdywanie swego miejsca. samoopanowanie i karność. mówienie w rytm. powinny być dostosowane do ich wieku i rozwoju. aby jedno drugiemu nie przeszkadzało. śpiewanie. Nawyk stawania w luźnej gromadce zapobiega tłoczeniu się dzieci i popychaniu. sukienki nie mogą się pognieść). Szereg Ustawienie pod ścianą. Ten drugi sposób zmusza dzieci do skupienia uwagi i „kombinowania" sposobu wykonywania ruchu.

Wszelkie zabawy wykonywane w rzędzie lub szeregu. Poprzez ćwiczenia kształtujące wyrabia się piękno. Odstępy jednego ramienia. ustawienie jedno za drugim (najłatwiej również przy ścianie).otwieram oczy. szereg). których ruch dotyczy. trzy. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. c) ćwiczenia rozluźniające. Najbardziej przydatny dla celów kinezyterapił jest podział uwzględniający: 1. Nikt przecież nie chodzi. Dzieci robią dwa. Ćwiczenia te podzielono na poszczególne grupy. „gęsiego". chowanie się za jedynkami . Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące. skorelowane z pracą nóg: prawa ręka.nauka równania. 9. dla „gości". Dla dzieci w formie zabawowej.rozstawienie kolumny ćwiczebnej szachowej. staje naprzeciwko prowadzącego . 2. Dwójki zwracają się do siebie . raz. Naturalny ruch ramion w czasie chodu stanowią łagodne. U w a ga . możemy wymagać coraz sprawniejszego jego wykonania. określonych treścią części głównej lekcji wychowania fizycznego. mogą uzupełniać zasób ćwiczeń w pozostałych częściach lekcji . Charakter ruchu (podział ten ułatwia dobór ćwiczeń pod kątem natężenia wysiłku mięśniowego podczas lekcji jako całości oraz w poszczególnych jej częściach). jak szeroka ma być ta uliczka. ale służą do rozstawienia w wybranej grze lub zabawie. kształtowanie prawidłowych ruchów i rozwój cech motorycznych. np. Stosując wybrane ćwiczenia kształtujące. nieznaczne wymachy ramion. dwa. Ad 1: a) ćwiczenia ramion. dwóch ramion. 8. Ad 3: a) ćwiczenia wolne (wykonywane są tylko przez samego ćwiczącego). muszą być regulowane ze względu na bezpieczeństwo dzieci. nie spotykanymi w życiu codziennym. pod kątem ich konkretnego wpływu na rozwój organizmu ćwiczącego. Ćwiczenia kształtujące prowadzi się przede wszystkim w części wstępnej lekcji. 3. harmonię i estetykę ruchu. Szybki powrót z rozsypki do kolumny ustawionej poprzednio.kolejno biegną następne pary. Poszczególne ćwiczenia kształtujące są na ogół ćwiczeniami „wyrozumowanymi". H. równomierny rozwój układu mięśniowego. 2. np. w zależności od tego. 5. 82 . na klaskanie lub liczenie. cztery kroki w tył. dla dorosłych w formie ścisłej itd. Ćwiczenia specjalnie ukierunkowane na rozwój i poprawę postawy ciała nazywane są ćwiczeniami korekcyjnymi. 3. typu gimnastycznego. 10. Można to osiągnąć dwoma sposobami: a) przez liczenie.ramiona w przód 4 . taki ruch ramion: 1 . d) ćwiczenia tułowia. najlepiej można przygotować organizm ćwiczących do pracy nad przyswojeniem nawyków ruchowych. 83 R o z s t a w i e n i e rz ęd ów l u b sz er egów Z szeregu przy ścianie. 7. Z rzędu wyskakiwanie dwójek w bok.ramiona w bok 3 . np. płotek. tylko w każdym z nich jest nieco inaczej. 6. Z dwurzędu . Dłuższa uliczka uformuje się przez rozciągnięcie rąk w szeregach. kroki dostawne w przód i w bok. trzy .„szeroka uliczka".ramiona w górę 2 . 4. Zwroty w kierunku (orientacja według sprzętów znajdujących się na sali) lub rytmiczny marsz w miejscu. U w a g a . W marszu . c) ćwiczenia nóg. na skinienie dwoma palcami. a ruchy powinny być umiarkowane. Ćwiczenia kształtujące stosuje się we wszystkich okresach rozwojowych. lewa noga i odwrotnie. Ewentualne warunki obciążenia ciała ćwiczącego. która kolejka ustawi się pierwsza. Wszystkie te rozstawienia nie są właściwymi ćwiczeniami. ze zwróceniem uwagi na szybkość ustawienia (rząd. Istnieją różne kryteria podziału ćwiczeń kształtujących.formowanie rzędu i dwurzędu. odpowiednio dobrane. Skracani e czasu reakcj i Kiedy dzieci znają już jakieś ustawienie.to samo w dwurzędzie.Rząd „Kolejka". Ustawienie dzieci w gromadce w różnych miejscach. Ad 2: a) ćwiczenia siłowe. Dlatego „kolejki" nie mogą być długie.ramiona w dół. Części anatomiczne narządu ruchu człowieka (podział ten uwzględnia nie tylko części ciała. Ćwiczenia porządkowe dla dzieci w wieku 7-9 lat 1.głównej i końcowej. Liczba ćwiczeń kształtujących jest bardzo duża. za pomocą których można wpłynąć na: prawidłowy rozwój organizmu. wybiega dwójka. Proste korowody. Ocenia się. Zatrzymywanie się i zwroty w marszu. ale również płaszczyzny ruchu). najlepiej mówiąc: zostawcie miejsce dla kogoś. Wyznaczenie kolorami dwójek w rzędzie i w szeregu. b) ćwiczenia siłowo-gibkościowe. b) dla starszych dzieci można wprowadzać element współzawodnictwa. Zbiórka w dwuszeregu . potem zwrot do rzędu. który rząd robi to najlepiej. Ćwiczenia kształtujące Są to ćwiczenia. Unikamy ciasnego ustawiania się dzieci. z chwytem za ręce. b) ćwiczenia szyi. zależy to od różnych uwarunkowań. wykonując np.

Prawidłowo przyjęta pozycja wyjściowa jest warunkiem osiągnięcia właściwego wyniku danego ćwiczenia.powrót. u małych dzieci. ale pięty złączone. Wysiłek włożony przez organizm w jej utrzymanie musi być zsumowany z wysiłkiem dynamicznym zachodzącym w całości ruchu. Przejawia się to w uczuciu zmęczenia odczuwanego w ramionach. Nie zawsze można posłużyć się ścisłym opisem ćwiczenia kształtującego. podobnie jak powinien poprawiać błędnie wykonywane ruchy ćwiczącego niezgodne z treścią ćwiczenia. Polega na korekcji osiowej przeciwko sile ciężkości ciała poprzez wyciągnięcie głowy w górę. np.jest to pozycja w rozkrocznym ustawieniu nóg (w bok) lub w rozkroku i gdy masa ciała równomiernie obciąża kończyny dolne. 2) powrót do przysiadu podpartego. przysiad podparty: 1) przejście do podporu leżąc przodem (jedna z pozycji wyjściowych jest tu fazą ruchu docelowego). Dalej treść ćwiczenia: l . bo cały czas pracują statycznie przeciwko sile ciężkości (tylko dłonie swobodnie wykonują ruchy). 2. Jest to bardzo ważne dla osób niepełnosprawnych. Przede wszystkim będą to pozycje wysokie: stojąca. Każde ćwiczenie. Od pozycji wyjściowej rozpoczyna się ruch. Koncentracja uwagi ćwiczących na precyzyjnym wykonaniu poleconego ruchu przyczynia się do „umiejętnego władania własnym ciałem" poprzez doskonalenie koordynacji ruchowej: właściwe wyobrażenie ruchu i właściwe naśladowanie tego ruchu. Są to takie pozycje. Najłatwiej to ćwiczenie wykonać przy ułożeniu RR wzdłuż tułowia.b) ćwiczenia z przyborami. łopatki ściągnięte. Nogi wyprostowane. w czasie przejścia z pozycji le/ącej tyłem do siadu (bez zamachu). W ćwiczeniu od pozycji wyjściowej rozpoczyna się rozliczenie ruchu zachodzącego w ćwiczeniu. c) ćwiczenia na przyrządach stanowiących wyposażenie podstawowe sali gimnastycznej i inne. które nie potrafią jeszcze myśleć wystarczająco precyzyjnie i dlatego określenie ćwiczenia powinno być dla nich zrozumiałe. 84 W opisie treści całej lekcji należy określić liczbę powtórzeń danego ćwiczenia. które jak gdyby „omdlewają". Masa ciała równomiernie rozłożona na obie nogi. należy wymagać dokładnego wykonania zgodnie z kolejnością ćwiczenia. Pozycje izolowane. Stopy lekko rozwarte. np. uwypuklić klatkę piersiową i przyciągnąć brodę do mostka"). jeśli jest świadomie i prawidłowo korygowana. Pozycje wyjściowe w ćwiczeniach wolnych najczęściej dzieli się na następujące grupy: 1. Pozycje chwiejne. 10) Postawa zasadnicza wymaga świadomej korekcji ze strony ćwiczącego. Pozornie bardzo łatwe ruchy. unik przodem itd. Występująca przy utrzymaniu pionu człowieka praca antygrawitacyjna mięśni przyczynia się do utrwalenia nawyku dobrej postawy ciała. Pozycję wyjściową podaje się dla całego układu ciała: głowy. W wyżej opisanym ćwiczeniu największe obciążenie organizmu pracą będzie występowało z powodu utrzymania ciała w pozycji podporu leżąc przez cały czas trwania ćwiczenia dynamicznego. pozycji wyjściowej. Poprzez pozycję izolowaną zostają stworzone warunki do przeprowadzenia ruchu w określonym stawie czy w określonych stawach. krążenie nadgarstków. Barki w dół.pozycja w staniu o stopach ustawionych jedna przed drugą. określonego pozycją wyjściową układu ciała. ułatwiające lub utrudniające ćwiczenia. tzw. musi odbywać się z określonego położenia ciała. Brzuch wciągnięty. co tylko wbrew pozorom jest nieważne. 3 . Układy ciała w pozycji wyjściowej wymagają koncentracji uwagi ćwiczących nad skorygowaniem wymaganego. np. najtrudniej przy ułożeniu RR w górę. szyja wyciągnięta. W każdym ćwiczeniu kształtującym należy uwzględnić wszystkie 3 kryteria ich podziału. Są to pozycje o małej płaszczyźnie podparcia i podniesionym środku ciężkości ciała.wznos lewej nogi. Pozycja wyjściowa może być wysiłkowe łatwa lub trudna. Pozycje. W pozycji lej określa się odległość miedzy stopami. Są różne rodzaje postaw wyjściowych stojących. Pozycje wyjściowe stojące (ryć. np. powtarzane bardzo wiele razy w pozycji ułożenia ramion w bok. w których wielkość ramienia siły ciężkości będzie ćwiczenia utrudniała lub je ułatwiała. siad okrocz-ny na ławeczce jest korzystną pozycją dla skrętów tułowia. np. stojąca na jednej nodze. Koncentracja myślowa na łatwym ruchu przygotowuje do umiejętności analizowania ruchu w ćwiczeniu trudniejszym (oczywiście przy odpowiednich warunkach). Ujednolicone słownictwo gimnastyczne skraca szczegółowy opis pozycji wyjściowych do ćwiczeń. Ramiona swobodnie przylegają do tułowia. Postawa równoważna . podpór leżąc tyłem (poprawić układ ciała przez uwagi: „ściągnąć pośladki. Każdą pozycję wyjściową w kolejno wykonywanych ćwiczeniach należy korygować. Palce złączone. Prowadzący zajęcia musi dokładnie poprawiać układ ciała w danych pozycjach wyjściowych. jakim jest ruch wznosu nóg. 4 . W ćwiczeniach z dziećmi pozycje izolowane są podstawowymi pozycjami do ćwiczeń. ściągnięcie brody lekko do mostka. Do postawy rozkrocznej można dojść z postawy zasadniczej. O ich zróżnicowaniu decyduje układ kończyn dolnych i wynikający z tego układu stopień obciążenia masą ciała. będą ćwiczeniem męczącym.wznos prawej nogi. Pozycje wyjściowe i ich rodzaje Pozycja wyjściowa jest nieruchomym układem ciała. ramion i nóg. ażeby spełniało swój cel. 2 . które dają stabilizację wybranych odcinków ciała. Każdy ruch odcinka obwodowego ciała musi być analizowany w odniesieniu do pozycji wyjściowej ćwiczenia.powrót. a w czasie nauczania cały czas przypominać o korekcji postawy wyjściowej ćwiczenia. różne ułożenia ramion. np. Każda postawa zasadnicza jest doskonałym ćwiczeniem postawy ciała człowieka. odstawiając nogę prawą lub lewą do rozkroku. pw. 85 . W tej pozycji w znacznym stopniu zostają wyeliminowane ruchy bioder. Będą do nich należały np. W celu osiągnięcia precyzji wykonywania ćwiczenia. 3. Postawa rozkroczna . Pozycje wyjściowe i końcowe stanowią statyczne elementy ćwiczeń. Mówi się o rozkroku szerokim lub wąskim.

przechodzi się do klęku. RR w górę. gdy noga przenosi się do przodu. np. która noga wykonuje ruch. a w klęku zakrocznym grzbietem stopy. gdy przenosi się ją do tyłu lub wykonuje się pozycję wykroczna w skos. opierając się w klęku wykrocznym po deszwą stopy. Pozycja wyjściowa w klęku (ryć. Jest to po zycja ciała. 86 Pozycje wyjściowe w siadzie (ryć. w przód -„.klęk jednonóż prawą lub lewą nogą). W zależności od tego. w której jedna noga znajduje się w klęku. pozycja wykroczna prawą (lewą) nogą pozycja stojąca jednonóż na lewej nodze. zgięte w kolanach nogi eliminują ruch w stawach kolanowych i skokowych. Układ ramion w klękach może być różny. Klęk obunóź (klęk prosty). Druga noga jest stale wyprostowana w kolanie z obciągniętą podeszwowo stopą. klęk obunóź rozwarty. prawa noga w skos w przód (do pozycji wykrocznej) czy lewa noga zakrok w tył w skos (do pozycji w skos zakrocznej). Jest to klęk obunóź o rozwartych kolanach i złączonych piętach. o kolanach zwartych. 5) prosty. Środek ciężkości ciała znajduje się niżej. w której masa ciała jest oparta na kolanach i na grzbiecie stóp. Pozycje wyjściowe w klękach. Obie nogi są ugięte w kolanach pod kątem prostym. Należy precyzyjnie określić. są pozycjami równoważnymi. zakroczny lewa (prawa). których utrzymanie wymaga koncentracji i pracy tych mięśni. We wszystkich rodzajach wymienionych klęków jedna noga jest stale w pozy cji klęku (zgięta pod kątem 90° na podłożu).: RR wzdłuż tułowia. a zakroczne. wykroczny lewa (prawa) w tył -„. Pozycje wykroczne wykonuje się z pozycji stojącej. 87 . Pozycje wyjściowe stojące. w zależności od treści ćwiczenia. 2) klęczny. ogólnokondycyjnych. czy obie nogi są postawione czy jedna. 10. np. 11. prawa noga ugięta Ryć. Przenosząc lewą nog£ (lub prawą) wyprostowaną: w bok . Niższą pozycją wyjściową od stojącej jest pozycja wyjściowa w klęku. które poprzez odpowiedni dla nich ruch leczą swoje niedobory ruchowe również podczas ćwiczeń. rozkroczny lewa (prawa). które tę pozycję utrzymują. 12) Siady wolne: 1) skrzyżny. np. druga w wykroku oparta stopą o podłoże. We wszystkich przypadkach w każdej fazie ćwiczenia masa ciała ma być równomiernie rozłożona na obie nogi. wyróżnia się: l. 4) zgięty. 3) ugięty. Klęk jednonóż (komenda . 11) Jest to pozycja wyjściowa. a w szczególności w zakroku i wykroku.klęk obunóź klęk jednonóż prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w rozkroku prawą (lewą) nogą postawa zasadnicza postawa swobodna pozycja w rozkroku klęk jednonóż w wykroku prawą (lewą) nogą klęk jednonóż w zakroku lewą (prawą) nogą Ryć. RR w bok. Klęki jednonóż w rozkroku. i jak są ustawione w stosunku do ciała. 2.

Broda wsparta na grzbiecie dłoni. Te ruchy powinny przebiegać w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża (strzałkowej). Jeżeli ruch wyprostu w biodrze wykonywany jest /. Leżąc w różnych ułożeniach można wykonywać ruchy ramion i nóg. Jest to pozycja mniej stabilna. przez co w ćwiczeniach górnych i dolnych części ciała nie następują wahania tułowia. 9) kroczny (szpagat). ugięcie nogi od strony podłoża. to ćwiczy się tylko mięsień pośladkowy wielki. kończyną dolną wyprostowana w stawie kolanowym.siad kleczny zakroczny jak gdyby spycha biodro w stronę lewą. dwugłowy uda. na niej spoczywa głowa. leżenie przewrotne leżenie przerzutne siad klęczno-rozkroczny siad ugięty siad zgięty leienie bokiem Ryć. W tej pozycji można ćwiczyć prostowniki stawu biodrowego . klatka piersiowa wrą/ 7 przeponą mają doskonale warunki do pracy oddechowej. wykonywać drugą 89 . zarówno dla toru oddychania brzusznego. jak i pt/epo-nowego (szczególnie przy ugiętych nogach postawionych na podłożu). gdy ręka w łuku nad głową pogłębia skłon w prawo (ruch skłonu bocznego w kierunku ręki na biodrze). potem w lewą stronę. Można tu wyeksponować ruch tułowia. Zgięcie nóg w stawach biodrowych zmniejsza napięcie mięśni brzucha pozwalając intensywniej oddychać torem piersiowym. Jedna ręka w górę. rozkroczny. 7) klęczno-rozkroczny. więc pozycja ta nie powinna być stosowana w ćwiczeniach oddechowych po dużych wysiłkach fizycznych. druga wyciągnięta wzdłuż tułowia. Pozycje leżące tyłem z nogami ugiętymi są pozycjami do ćwiczeń dla osób z bólami krzyża. Kiedy ciało znajduje się w układzie poziomym. półścięgnisty. Ryć. Pozycja leżąca bokiem. Prawa ręka stabilizuje. lecz poziomo. np. Ruch: skłony T z pogłębieniem na przemian w prawą. kleczny. Pozycja leżąca tyłem stabilizuje łopatki. Układ ciała jak w postawie zasadniczej. 12. Siady na ławeczce: 1) okroczny. w płaszczyźnie czołowej w stronę prawą. 2) na ławeczce. bardzo stabilnymi. Pozycje wyjściowe w siadzie. 13. Głowa lekko odchylona w tył. siad skrzyżny. jednocześnie Pozycja leżąca przodem. ugięty. również mięśnie prostowniki biodra dwustawowe: półbłoniasty. Istnieje tu duża płaszczyzna podparcia ciała. np. Pozycje wyjściowe w siadach są najczęściej stabilne. twarzą do podłoża. PR na biodrze. Pozycje w siadach najczęściej są pozycjami. opiera się na podłożu jednym albo drugim bokiem. siad kroczny (szpagat) siad kleczno. w których tułów jest izolowany. pw. 13) siad klęczno-wykroczny siad okroczny siad na ławeczce siad prosty siad prosty rozkroczny Pozycje leżące są pozycjami niskimi. która eliminuje konieczność działania mięśni przyczyniających się do utrzymania równowagi ciała. w niektórych z nich łatwo utrzymać równowagę ciała (siad prosty. W siadach tych zostaje ustabilizowana miednica. LR łukiem nad głową.6) prosty w rozkroku (rozkroczny). Układy ramion mogą być różne. 8) klęczno-zakroczny. Jeżeli prostuje się biodro przy ugięciu nogi w stawie kolanowym ponad kąt 90°. Pozycje te są pozycjami „odpoczynkowymi" i mało obciążają wysiłkiem ustrój. więc ruchy ramion w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej mogą być bardzo obszerne (bez ruchów łopatki). to pracują razem wszystkie prostowniki stawu biodrowego. np. Pozycje leżące. W pozycji tej jest utrudnione oddychanie. skrzyżny). ale pozwalająca przy pewnej modyfikacji. w zależności od treści zawartej w określonym ćwiczeniu. W tej pozycji wyjściowej miednica jest ustabilizowana.wybiórczo lub zespołowo. Pozycje leżące (ryć. Ciało jest w ułożeniu wyprostnym.

w zależności od skośnego położenia ciała. 90 ^^^ . Nogi powinny być złączone.gdy punkt oparcia rąk znajduje się powyżej punktu podparcia nóg. Należy odpowiednio zabezpieczyć w tej pozycji ćwiczącego przed utratą równowagi. Nie powinna być stosowana w chorobach serca i innych. 14 i 15) przysiad podparty podpór leżąc przodem Ryć. Leżenie przerzutne. u osób po złamaniu kręgosłupa z wystąpieniem paraplegii (bezwładu nóg).ćwiczenia tego. b) pozycja leżenia przerzutnego. Płaszczyznę podparcia stanowią: . przy zapewnieniu pomocy i ochrony przez prowadzącego zajęcia.nogą obszerne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. Pozycja ta może być stosowana u dzieci. np. w związku z czym obciążenie pracą mięśni ramion jest mniejsze. * L Podpór zwieszony przodem *'t^~ f Podpór zwieszony bokiem (&*mr-z=*r *lfI"*~~cT Podpór zwieszony tyłem L •» Podpory łukiem zwieszone awA^ Rodpór zwieszony tyłem z nogami zgiętymi Podpór łukiem zwieszony przodem l J~ [ Podpór łukiem zwieszony bokiem — 11 l <M^^ — i ć*^—' V i \ tff-^T & Różne MJ^7 Pozycja na czworakach ^^i ^'^ Podpity ^ Przysiad Jinfo ^9 *> podparty Ryć. Jest to dość trudna pozycja równoważna. dłonie podtrzymują tułów. Pozycje wyjściowe w podporach. w którym ciało jest wyprostowane i oparte na małej płaszczyźnie podparcia. Dodatkową stabilizacją są ramiona na podłożu położone w dół w skos. blisko tułowia. bardziej lub mniej skupia się masa całego ciała. palce stóp obciągnięte podeszwowo. Układ może być również taki. 14. szczególnie w zajęciach z dziećmi i młodzieżą. pozycja ta może być stosowana indywidualnie. przez wznos nóg wyprostowanych w kolanach i zgięcie w stawach biodrowych. 15. wymagający dużego napięcia zginaczy i prostowników tułowia. aż do uniesienia bioder. |P^v~ Podpór leżąc przodem ^^ Podpór leżąc bokiem Podpór leżąc tyłem < ? L _ i jj^^ tyłem z nogami zgiętymi ffijfe^ KJf^^v Podpór leżąc Podpory leżąc Podpory łukiem leżąc %v łukiem leżąc bokiem ( $ \ ( (mostek) Podpór łukiem leżąc przodem MKT Podpór Podpór łukiem leżąc tyłem Podpory postawne jf^f ~a Podpór postawny przodem j& tir T Podpór postawny bokiem / s j Podpór postawny tyłem Podpory zwieszone Podpór jest to taki układ ciała. pozycja na czworakach *H«fl A Podpory r*r| «>. Pozycję tę przybiera się w pozycji leżącej tyłem. nie należy stosować. bo jest ćwiczeniem obciążającym ustrój statycznie i wstrzymującym oddychanie.—.powierzchnia grzbietowe opartych stóp i wyprostowanych nóg. dłonie na podłożu. ramiona wyprostowane w łokciach. . działa przeciwlordotycznie. ponieważ na nich. Może dojść do niebezpiecznego upadku.gdy punkt oparcia nóg znajduje się wyżej niż punkt oparcia rąk. Bardziej trudne są pozycje wyjściowe leżące: a) pozycja leżenia przewrotnego. co powoduje ucisk na serce. Podpory. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. czynności dnia codziennego. 2) podpory zwieszone . że ręce są ugięte w łokciach. Jeżeli prowadzący nie posiada umiejętności asekuracji . w związku z czym mięśnie ramion są obciążone pracą. tak żeby podudzia znajdowały się skośnie do podłoża. nawet w celu uatrakcyjnienia lekcji. Pozycja leżenia przewrotnego nie powinna być stosowana u osób starszych. 91 . gdyż może spowodować bezdech. jeśli dzieci są silne i nie ma przeciwwskazań. Zmiana wszystkich trzech pozycji według dowołnej kolejności i reguł ćwiczenia stanowi często zasób ćwiczeń dla osób o bardzo małych możliwościach ruchowych jako przyuczenie do tzw.powierzchnia opartych na podłożu dłoni i wyprostowanych ramion. Leżenie przewrotne. Jest to często bardzo atrakcyjny układ ciała dla ćwiczących. Ze względu na różnice wysokości wsparcia między ułożonymi nogami i dłońmi wyróżnia się: 1) podpory postawne . Pozycje wyjściowe w podporach (ryć. Fozycju ta umożliwia ćwiczenie słabych mięśni zginaczy i prostowników biodra. w której tułów jest wzniesiony w pion w pozycji leżenia przewrotnego. młodzieży i ludzi młodych.

16) Kierunki położenia ramion dzielą się na: . Jeżeli ma być inaczej. 3 Ramiona w przód w górę 4. Ramiona w dół zewnątrz Kierunki pośrednie: 1. . zwłaszcza gdy będą to ćwiczenia o charakterze statyczno-dynamicznym (statyczny układ ciała. .w górę. Typowym przykładem takiej postawy jest postawa biegacza narciarskiego (biegi płaskie). Ćwiczenia w podporach leżąc wpływają na rozwój mięśni brzucha. . .w dół na zewnątrz. które często bywają przykurczone i są przeszkodą w wykonywaniu ruchów o pełnej amplitudzie i powodują wadliwą postawę (barki wysuwają się zanadto do przodu). Określone położenie ramion uzyskuje się przez różne ruchy. Ramiona w górę la. . Kierunki główne położenia ramion: .w tył.w bok. Specjalną uwagę należy poświęcić tym ćwiczeniom. Ramiona w przód w dóf Kierunki główne: 1 Ramiona w dół 2.kierunki pośrednie i główne. ale może być też ułożeniem pośrednim pomiędzy innymi ruchami ramion. najczęściej przez przenosy ramion. z której wykonuje się określone ruchy rąk i nóg. Pozycja na czworakach jest pozycją małego dziecka. zmiana położenia ramion może też być docelowym ćwiczeniem ruchu ramion. . Ramiona w tył w dół 5. Pozycje na czworakach w kinezyterapii stanowią metodę ćwiczeń w metodzie Klappa. We wszystkich 3 rodzajach podporów (postawne. 2) przez sprowadzenie ramion do określonego położenia przez prowadzącego. których skurcz statyczny przeciwdziała opuszczaniu brzucha. brzucha i pośladkowe). . dynamiczna praca mięśni rąk). Ćwiczenia w podporach stanowią zbiór ćwiczeń wzmacniających mięśnie posturalne (głównie mięśnie grzbietu. jest to podpór leżąc tyłem.w przód w dół. Skurcz mięśni grzbietu.nac/a lieść określonego ćwiczenia itp. pośladków i czworogłowych. jest to podpór leżąc bokiem (trzeba określić. . 3) kiedy ciało jest zwrócone tyłem do podłoża. to określamy sposób wykonania ćwiczenia. które wy/. to określamy . które rozciągają mięśnie piersiowe wielkie.kierunki główne położenia ramion. na przykład podpór łukiem leżąc bokiem. Popularnym ćwiczeniem są tzw. Ćwiczenia te polegają na odciążeniu kręgosłupa przez izolowany układ ciała w pozycji na czworakach. r/uty ramion.w przód w górę. 2) kiedy ciało jest zwrócone bokiem do podłoża. W podporach można wzmocnić mięśnie rąk i nóg. którym bokiem). Pozycja na czworakach również jest pozycją podporu o tułowiu zgiętym w płaszczyźnie strzałkowej i o ugiętych nogach. które ma jeszcze słabe mięśnie posturalne. wznosy ramion z określonego położenia ramion. Ramiona w bok 3. Może też być pozycją końcową. Położenie ramion (ryć. chy ramion mogą odbywać się z różnych położeń ramion. Warunkiem właściwego wykonania podporu jest wyprostowany tułów łącznie z linią nóg. zwieszone i leżące) układ ciała w stosunku do podłoża decyduje o bliższym określeniu podporu: 1) kiedy ciało jest zwrócone twarzą do podłoża. pompki . Precyzję wykonania ćwiczeń koryguje ukłnd nerwowy.na przykład podpór postawny tyłem na nogach ugiętych.3) podpory leżąc przodem . co powoduje skracanie mięśni piersiowych wielkich i „okrągłe" plecy. jest to podpór leżąc przodem. wyprost kolan powoduje wyprostowanie układu całego ciała. 93 . a tułów jest wyprostowany. Dla całokształtu ruchów ramion jest bardzo ważny rozwój zakresu ruchu w stawach do granic fizjologicznych.ugięcia ramion wykonywane z podporu leżąc przodem. Ćwiczenia ramion Zadaniem ćwiczeń ramion jest wzmocnienie mięśni pasa barkowego i wszystkich mięśni ramion. Kierunki pośrednie położenia ramion miedzy dwoma kierunkami głównymi: . co jeszcze bardziej doskonali precyzję ruchów ręki. Położenia ramion .kierunki pośrednie położenia ramion. 16.w dół. Omówienie ćwiczeń kształtujących Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na biorące w nich udział części ciała i płaszczyzny ruchu Ramiona w górę zewnątrz 2. który w swoich treningach nie ma ćwiczeń uzupełniających (ćwiczeń wyprostnych grzbietu i ramion). Dokładność położenia ramion można poprawiać przez: 1) kontrolę wzrokową samego ćwiczącego i poprawę układu RR.w przód.w górę na zewnątrz. Położenie ramion może być pozycją wyjściową do ćwiczeń. przy wyprostowanym tułowiu. Technika narciarska bowiem wymaga pochylenia tułowia.gdy punkt oparcia ramion i kończyn dolnych znajduje się na jednej płaszczyźnie. Ru92 Ryć. Jeżeli tułów ma być załamany.

.ramiona skurcz . K r ą ż e n i a . powrót po tej samej drodze ruchu. . ręce zwrócone w przód. Wy mac h y . zgięcie ramion 94 95 . . .ramiona w przód skrzyżnie.ramiona na biodra złóż .z pozycji „skurcz" do określonego położenia z wyprostem w stawach. . 17. wymach ramion Ryć. O p u s t . w górę ugięte.dłonie dotykają barków palcami. . głównie siłą bezwładności. ugięcie tylko od 90°: .łagodny ruch ramion w górę z określonego i dowolnego położenia.opuszczenie ramion do określonego położenia siłą bezwładności lub ruchem wstrzymującym. Ruchy ramion (ryć.ramiona w bok.ramiona w bok. to trzeba to określić). . R z u t . Krążenia nadgarstków .ruchy.ramiona w górę (dłonie splecione).ruchy okrężne dłoni. ramiona -.ramiona na głowie (dłonie opierają się na głowie.ramiona w przód (dłonie splecione) wyprostowane w stawach łokciowych (jeżeli łokieć ma być zgięty. Wy p r o s i .Uklady ramion (ryć. .ramiona biodra chwyć .na zewnątrz lub do wewnątrz: rotacja zewnętrzna (supinacja).ramiona w górę skrzyżnie.ruch w stawach łokciowych. 18. wewnętrzna (pronacja). . P r z e n o ś .ręce opierają się grzbietem dłoni na biodrach. 17): .RR ugięte w łuk do styku palcami. w przód ugięte.ruch w stawach ramiennych w określonych kierunkach.ramiona w łuk nad głową . 18) W z n o s . ramiona odchylone w tył). Krążenie przedramion .szybki ruch wyprostny z położenia ugiętego do wyproslu.tak jak w położeniu „ramiona skurcz". biodra chwyć" ramiona w górą ze splecionymi dłońmi ramiona na barki *** ramiona w bok w przód ugięte ramiona na kark ramiona w przód skrzyżnie ramiona w bok przodem zgięte Ryć. Zgięcie występuje zawsze do granic możliwości ruchu w stawie. do określonego położenia. . przodem zgięte. .ramiona na kark (dłonie dotykają palcami karku.ramiona w dół. łokcie zgięte. Ruchy ramion. . S k u r c z e . Układy ramion. w przód ugięte.ramiona w dół skrzyżnie. .ramiona w bok.dłonie na biodrach kciukiem do tyłu.ruch jak najkrótszą drogą do określonego położenia. łokcie odchylone w tył). która wspomaga ruch. S k r ę t .

przenoś RR w bok i powrót do pw r K (w rękach hantle). 23. Ćwiczenia s/yi. ale w odpowiedni sposób. Leżenie bokiem na skrzyni.skłony tułowia i głowy w przód i w tył. jak i niskich. ponieważ może dojść do urazu.odwrotnie niż w poprzednim ramiona wznosi się łukiem skrzyżnym. ' Ryć. krzyżując ręce przed sobą. Leżenie bokiem na skrzyni.ii * \ krążenie ramion przodem w dół \ krążenie ramion tyłem w dół krążenie ramionjbokiem w dół na zewnątrz krążenie ramion bokiem w dół do wewnątrz krążenia RR z położenia RR w dół krążenie ramion krążenie ramion przodem w górę tyłem w górę krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz Ryć. np. W ćwiczeniach ramion należy pamiętać. zaburzenia pracy błędnika. żeby nie zaburzyć równowagi. a opuszcza łukiem skrzyżnym. Mogą być wykonane zarówno w części wstępnej. „skłonić głowę tak. Kierunek pierwszy jest zawsze określony pierwszym słowem. 19 Leżenie tyłem na skrzyni lub na ławce. Zadania ruchowe dla dzieci z elementami ćwiczeń szyi trzeba podawać w sposób obrazowy. Ćwiczenie szyi można wykonywać zarówno w pozycjach wysokich. . .płaszczyzna poprzeczna . Ćwiczenia szyi są ćwiczeniami gibkościowymi. Krążenia ramion (ryć. RL w bok . 20. jak i w części końcowej lekcji (jako ćwiczenia rozluźniające). 1h.płaszczyzna czołowa -. potem w górę) albo: krążenie ramion tyłem w górę (pierwszy ruch jest do tyłu. które mają jakieś.przenoś RP w górę i opust w dół (w ręce ciężarek). Ponadto ze względu na specyficzną budowę kręgosłupa w odcinku szyjnym (duża ruchomość) nie należy wykonywać ruchów raptownych.ćwiczący wznosi ramiona łukiem bocznym zewnętrznym.przenoś RL z ciężarkiem w górę i powrót do pw. . Krążenia ramion. żeby ruchów ramion nie ograniczać do ruchów w stawach ramiennych. Ćwiczenia szyi (ryć. RR w przód . Podział ćwiczeń szyi i tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu: . a opuszcza łukiem bocznym. 21.płaszczyzna złożona: skręty i krążenia tułowia i głowy. . 22) Krążenie ramion zawsze musi odbywać się z określonego położenia w określonym kierunku. Wszystkie ruchy głowy należy wykonywać wolno. 97 . nawet niewielkiego stopnia. Uwagi do ćwiczeń szyi.skręty szyi i tułowia. mówiąc np. Krążenie ramion bokiem w górę do wewnątrz . a dopiero potem w górę).skłony tułowia i głowy w bok (w prawo i lewo).płaszczyzna strzałkowa . Ćwiczenia szyi można wykorzystać łącznie z ćwiczeniami kończyn górnych i tułowia. Może być jeszcze bardziej trudny ruch do dokładnego określenia. Ryć. Krążenia głowy szybkie i jednostronne mogą wywołać zawroty głowy u osób starszych łub u osób. Należy ćwiczyć również ruchy w stawach łokciowych. RP w bok . 22. aczkolwiek całkiem prosty praktycznie: Krążenie ramion bokiem w górę na zewnątrz . żeby dotknąć uchem ramienia" itp. wpływają na rozwój prawidłowych krzywizn kręgosłupa. 96 skłon w tył skłon w przód skłon w bok Ryć. łatwymi do wykonania. Ćwiczenia szyi należy stosować w każdym wieku rozwojowym. zwłaszcza przy ruchach skrętnych głowy. 23) Ćwiczenia szyi mają pośredni wpływ na rozwój tułowia.Ryć. U osób o zachwianej równowadze należy przeprowadzić ćwiczenia szyi dopiero pod koniec lekcji. z położenia ramion w dół krążenie ramion przodem w górę (pierwszy ruch ramienia ti jest w przód. nadgarstkowych i palców.

chwyt i dźwiganie są ćwiczeniami nóg. za pomocą których .rzut . Stopa stanowi punkt styku ciała z podłożem i wydolność dźwigni stóp w podskokach warunkuje ich wykonanie.szybki ruch wyprostny w stawie biodrowym i kolanowym ze skurczu do określonego położenia. W przypadku zaawansowanego płaskostopia ćwiczeń w podskokach nie stosuje się. Dynamicznymi. Glówne rodzaje ćwiczeń nóg (ryć.obniżenie ciała z ugięciem ud pod kątem 90°. . Przysiad .wyprost . skręt głowy w prawo. Jeżeli są wykonywane szybko i z dużą liczbą powtórzeń. Liczenie i tempo ćwiczenia: 1 . Ic. Podskoków nie stosuje się w zaawansowanych skrzywieniach kręgosłupa. W życiu codziennym praca nóg jest sposobem poruszania się człowieka. Intensywność ćwiczenia w poszczególnych przypadkach może być różna. bieg.wymach RP. Ćwiczenia kształtujące nóg są tymi ćwiczeniami. Ćwiczenia w postawie zbliżonej do pionowej będą zawsze ćwiczeniami silowo-dynamicznymi. Wzmocnienie mięśni nóg i zwiększenie ruchomości stawów w stopniu potrzebnym dla fizjologicznych zakresów ruchu i sprawnej koordynacji mięśniowej.stojąca. . 24): 1) ćwiczenia w podskokach. Przy nie zaburzonym rozwoju ruchowym u dzieci podskoki są ćwiczeniami kształtującymi stopę. W każdej grupie głównej materiału ćwiczebnego występują możliwości ćwiczenia nóg. swobodnych ruchów krążenia głowy w pozycji siedzącej. masa ciała na obydwu nogach. Ćwiczenia ramion bardzo często łączy się z ćwiczeniami szyi. do jakiego położenia. Wspięcie na 99 Jest dużo różnych ćwiczeń. że stosowane w odpowiedniej formie są ćwiczeniami ożywiającymi i stosowane są często na wstępie określonej lekcji ruchu.wykroki i zakroki . 5) ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg. przyciągnąć brodę lekko do mostka. 3 .wymachy .trzeba zaznaczyć. Przysiady i półprzysiady.można zwiększać możliwość wykonania określonych ruchów stawów i siłę mięśni poszczególnych odcinków kończyn dolnych. cofnąć i opuścić barki. gdyż ruchy nóg są powodowane skurczami i rozkurczami odpowiednich mięśni. które występują w życiu codziennym. . Inne rodzaje ruchów kończyn dolnych podczas wykonywania ćwiczeń są następujące: . które można zaliczyć do ćwiczeń nóg. 98 . 4) ćwiczenia nóg równoważne bez przyrządów. która noga i czy na całą stopę. Prawidłowy rozwój anatomiczny kończyn dolnych sprzyja rozwojowi cech fizycznych i motorycznych potrzebnych człowiekowi do egzystowania w otaczającym go świecie. Tułów zawsze w wyproście. w pozycji wyjściowej leżącej przodem RR w bok w górę zgięte utrzymują piłkę lekarską na głowie przez 20 sekund) należy polecić wykonanie kilku łagodnych. Zadania ćwiczeń nóg w grupie ćwiczeń kształtujących: 1. uwypuklić klatkę piersiowy. czy na palce.rozkrok .ruch jak najkrótszą drogą. Bardzo pomocne są następujące uwagi: wyciągnąć szyję. Podskoki są ćwiczeniami wyrabiającymi elastyczność stawów i siłę mięśni. RR w bok przodem zgięte (przed klatką piersiową).zgięcie . skręt głowy w lewo. bo każdy ruch nóg musi być wykonany z obciążeniem ciała.obniżenie ciała (w pełnym zakresie ruchu stawów nóg). Treść ćwiczenia: naprzemianstronne odrzuty RR ze skrętem głowy w kierunku wymachu. Ćwiczenia nóg 3. Ćwiczenia w podskokach stanowią konieczny zasób ćwiczeń dla dzieci. Przykład ścisłych komend: Pw. Ćwiczenia w podskokach. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące i uzupełniające też zawierają elementy ćwiczeń nóg. Przysiady można wykonywać na stopach złączonych (przysiad na nogach złączonych) i na stopach rozwartych (przysiad na nogach rozwartych). Ich charakter sprawia. . 4 . 2) przysiady i półprzysiady. Ponieważ lokomocja ciała ludzkiego odbywa się dzięki pracy mięśni nóg.do granic możliwości ruchu w stawie. .powrót do pw. jeżeli bez zaznaczenia.przenosy . Podskoki są ćwiczeniami pobudzającymi krążenie i oddychanie. trzeba określić. Półprzysiad .powrót. gdyż są jedną z naturalnych form ruchu.zaznaczyć. Pośrednie kształtowanie prawidłowej postawy pionowej człowieka. a więc nie tylko chód. są ćwiczeniami trudnymi. Ćwiczenia nóg często łączone są z ćwiczeniami ramion i tułowia. Ruch z nóg jest przenoszony na wyższe partie ciała. ale również rzut.z ruchu zgięcia lub ugięcia (w określonym stawie). skok. Większość ćwiczeń stosowanych zbliżona jest do tych ruchów. Sprowadza się to do harmonijnego rozwoju anatomicznego i sprawnego działania funkcjonalnego kończyn dolnych. Ruch rozpoczyna RP. która noga dąży do rozkroku. 2 .wymach RL. W czasie lekcji wychowania fizycznego kilka razy można ćwiczyć mięśnie szyi jako korekcję postawy w pionie. 3) wypady. . . 2. masa ciała zostaje na nodze postawnej. Całość powtórzyć 4 razy. które dane ćwiczenie nóg ma zrealizować. W podskokach masa ciała jest rytmicznie odrywana od podłoża przez wyprost poprzednio ugiętych nóg w stawach. Tempo od l do 4. dlatego każda pozycja ciała w pionie oraz przesuwanie się ciała bezpośrednio po podłożu angażuje pracę zespołów mięśniowych kończyn dolnych. w zależności od określonego zadania.wybiórczo . Siłowymi.ruch wyprostny w stawie biodrowym do określonego położenia. .ugięcie do 90°. to powrót po tej samej drodze ruchu.Po ćwiczeniach związanych ze statycznym napięciem szyi (np. polecając wyciągnięcie szyi i wzniesienie głowy w osi pionowej.

w zajęciach ogólnokondycyjnych i nauce chodzenia. która przechodzi do wypadu.wypad w tył. a. 100 Ryć.wypadową. Przysiady i półprzysiady w różnych formach są stosowane w lekcji ruchu z osobami niepełnosprawnymi. Wypady.wypad w bok. Główne rodzaje ćwiczeń nóg. Przysiady mogą być wykonywane początkowo z przytrzymaniem przez współćwiczącego lub oparciem się. i unik bokiem na lewej (prawej) nodze pórwaga bokiem na lewej (prawej) nodze ^ i waga bokiem na lewej (prawej) nodze 101 . Wypady są ćwiczeniami nóg.palcach przed wykonaniem przysiadu jest ćwiczeniem kształtującym stopę i przysiady w tej formie stosuje się w ćwiczeniach z małymi dziećmi. d. . gdy np. 24. b. ale również i tułowia (skośne ustawienie tułowia wymaga pracy odnośnych mięśni). .wypad w przód. o drabinki. 24. Przysiady wykonywane intensywnie i obszernie są doskonałymi ćwiczeniami zwiększającymi ruchomość w stawach kolanowych. Noga. W wypadzie masa ciała zawsze jest równomiernie rozłożona na obydwie nogiRodzaje wypadów: . ćwiczenie przebiega w następujący sposób: zakrok prawą (lewą) nogą wykrok prawą (lewą) nogą b Wypady rozkrok prawą (lewą) nogą na palce wypad w przód c Uniki wypad w tył wypad w bok i wypad w przód zewnątrz ł zakrok prawą wykrok nogą w skos prawą nogą l ID 1 wykrok prawą nogą w skos stanie na lewej wyprost nogi nodze z ugięciem prawej w przód rozkrok lewą (prawą) nogą unik przodem na lewej(prawej) nodze d Wagi i pólwagi unik tytem na lewej (prawej) nodze przysiad półprzysiad przysiad siculony na całych stopach przysiad skulony podparty półwaga przodem waga przodem na lewej (prawej) nodze Ryć. biodrowych i skokowych. b-e. wykonywany jest wypad w przód PN. Cechą charakterystyczną wypadu jest układ ciała stanowiący przedłużenie nogi zakrocznej (wyprostowanej). np. nazywa się nogą wykroczną . e. Wypady są ćwiczeniami trudnymi pod względem poprawnego wykonania. c. W sposób szczególny wzmacniają mięśnie prostujące stawy kolanowe (kolana należy ćwiczyć do pełnego wyprostu zwarcia stawu kolanowego).

Leżenie przodem . wypadach. podskokami itp. wypad w przód w skos. Noga postawna jest zawsze zgięta. bokiem. 30. Odchylenie o 15° na ogół uważa się za fizjologiczne. druga oparta o drabinki na wysokości biodra . Ryć. do przeniesienia całej masy ciała w przód na nogę wypadową i ustawienia ciała nieruchomo.. 29. np. Ważny jest kierunek ruchu nogi wypadowej. 2) różnego rodzaju stania jednonóż z ruchami ramion. Przez klatkę piersiową i obręcz kończyn górnych ruchy tych kończyn mają pośredni związek z kręgosłupem. Siad prosty na skośnej ławeczce. chwyt za szczebel . uszkodzenie zaś rdzenia kręgowego może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia narządu ruchu. Układ tułowia powinien stanowić przedłużenie nogi zakrocznej. bardzo intensywnie pracuje. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Wznos nogi wyprostowanej z pozycji uniku jest przejściem do pozycji gimnastycznej zwanej półwagą.skręty T w lewo i w prawo.wymach NL w przód i w tył. Rodzaje ćwiczeń równoważnych bez przyrządów są następujące: 1) chodzenie po linii narysowanej na podłodze z przysiadami. Leżenie na prawym boku . Wyższe ustawienie nogi.wznos NN w tył i skręty NN w lewo i w prawo.skłony do nogi postawnej i opartej. skłonach zjedna nogą ugiętą i przyciągniętą do klatki piersiowej. w której masa ciała nie jest równomiernie rozłożona na obie kończyny dołne. stanowiący niezmiernie ważny element układu nerwowego.tylko w leżeniu tyłem. NN uniesione w przód. Znajdujące się w obrębie tułowia jamy ciała zawierają w zasadzie wszystkie narządy. np. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg można łączyć z ćwiczeniami tułowia. 32. Ryć. 28. Ryć. Druga noga wyprostowana. wznosy nóg wymagają koordynacji nerwowo-mięśniowej. u mężczyzn 50-55°. Ryć. Obręcz kończyn dolnych łączy kręgosłup z podłożem. gdy noga wypadowa ugina się pod kątem 90°. który dąży do takiego ustawienia. Ryć. tym większa lordoza lędźwiowa.przodem. noga druga wyprostowana w uniku przodem z palcami grzbietowe opartymi na podłożu. a drugą na podłożu. Im większe przodopochylenie. tyłem.wymach prostej NL w górę i opust w dół. Ryć.wyinach NP (NL) w tył i opust w dół. 3) uniki . Kręgosłup ma swoje fizjologiczne wygięcia .: skłon tułowia na wyprostowanych nogach lub stojąc na jednej nodze. 26. Leżenie tyłem . których zniesienie lub nadmierne pogłębienie z czasem powoduje wady postawy ciała. W półwadze i w wadze noga postawna powin102 Podporowym elementem tułowia jest kręgosłup. zakroki. Leżenie tyłem. całą stopą ustawiona na podłożu. Jak 31 . Ćwiczenia nóg na być wyprostowana w stawie kolanowym. unosi się ponad podłogę ruchem wyprostnym ciągłym. wymachami nóg. RR na karku. Ćwiczenia równoważne wywierają wpływ nie tylko na układ mięśniowy nóg. stopy zaczepione pod szczebel . W zależności od uwarunkowania rozciągnięcie mięśni i stawów może odbywać się w przysiadach. Półwagą i waga może być wykonana przodem. 25. ale również na cały układ ciała. ćwiczenia tułowia Ćwiczenia nóg jako ćwiczenia równoważne bez przyrządów Ćwiczenia nóg dotąd omówione w pewnym stopniu są ćwiczeniami równoważnymi. U n i k jest to pozycja. tułowia i nogi „wolnej". jest pozycją gimnastyczną zwaną wagą. Id. powstałe na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała. Układ ramion może być różny. w szczególności na palce. stopy zaczepione pod szczebel . Pótwaga i waga Ryć. co następuje w momencie. których praca sprawia. tyłem lub bokiem. RR w górę. że człowiek żyje.skręty T w lewo i w prawo. wypad w tył w skos. Dany układ ciała musi być utrzymany przy zmniejszonej powierzchni podparcia ciała i chwiejnej równowadze. Kręgosłup chroni znajdujący się w nim rdzeń kręgowy. Podstawową częścią ciała ludzkiego jest tułów. żeby utrzymać równowagę przy zmniejszonej płaszczyźnie postawy ciała. Leżenie przodem na skośnej ławeczce. Ćwiczenia tułowia Ryć.Ruch rozpoczyna PN.wznos NN w górę i opust w dół. Ćwiczenia rozciągające mięśnie i stawy nóg są stosowane zarówno w sporcie wyczynowym. Pochylenie miednicy ku przodowi (przodopochylenie) jest różne: u kobiet 55-60°. Tułów stanowi jedną linię prostą z nogą znajdującą się w wyproście. 103 . NP ugięta . W czasie wykonywania ćwiczeń równoważnych układ nerwowy. 27. jako koordynator narządu ruchu. ruchami ramion. Wszelkie wykroki. 3 ł. przynajmniej w linii ciała. jak i w celach ogólnorozwojowych.w odcinkach lędźwiowym i piersiowym.

wykonując ćwiczenia mięśni brzucha. wznos nóg (sterowane dołem).ćwiczenia mięśni brzucha. Przykład: Pw. W przód: Skłony (ryć. . izoluje ruch skrętów tułowia.w zależności od warunków wskazane jest dokładne przemyślenie celowości ćwiczeń i ich stosowania w poszczególnych płaszczyznach. Opad (ryć. .wyjątkowo po ćwiczeniach gibkościowych w płaszczyźnie strzałkowej w tył należy polecić ćwiczenia o charakterze rozluźniającym w płaszczyźnie strzałkowej w przód. obejmować potem wyższe odcinki kręgosłupa.ćwiczenia mięśni brzucha. . które amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruchy we wszystkich kierunkach. 3.opad.Poszczególne stawy kręgosłupa mają różne możliwości ruchowe (na ogół małe). Skłony i skręty tułowia. . a zmniejsza się krzywizna piersiowa.ćwiczenia tułowia należy rozpoczynać od ćwiczeń o charakterze dynamicznym i w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 2.siad skrzyżny częściowo zapobiega powiększaniu lordozy. z pw. od sprawności mięśni brzucha w dużym stopniu zależy postawa ciała człowieka. 104 . z pw. leżącej tyłem polecić ugięcie nóg (w stawach biodrowych i kolanowych.skłony tułowia w bok. . Skłon tułowia w przód wykonywany poprawnie. .ćwiczenie tułowia należy wykonywać we wszystkich płaszczyznach. U w a g i m e t o d yc z n e do prowadzenia ćwiczeń tułowia: .ćwiczenia mięśni brzucha mogą być przeprowadzane w różny sposób i z odpowiednim natężeniem. powinien ro/poczynać się w odcinku lędźwiowym. Przy wykonywaniu opadu cały tułów powinien być prosty bez w/glę105 . nie należy zatrzymywać oddechu.siad. Ruch wyprostu ze skłonu powinien rozpoczynać się od głowy. wydech wykonać w trakcie skurczu mięśni brzucha. b) w tył: .ustalenie bioder. . w przypadku ćwiczeń korektywnych należy przy skłonie tułowia w przód z pw. 34). Ręce ułożone na karku w siad/Je i skłon w pi/ód bard/o intensywnie ro/ci<|gajq mięśnie grzbietu.pozycja leżąca przodem jest pozycją.wykonując ćwiczenia kształtujące mięśnie tułowia. . a następnie w górnej części kręgosłupa. .opad tułowia w bok. Wykonuje sieje z różnych pozycji wyjściowych. leżącej tyłem przejście do siadu (sterowane górą). połączenie wydechu z korekcją osiową powoduje lepsze wydłużenie ciała. skręty tułowia skłon tułowia wprzód skrętoskłon tułowia w prawą (lewą) stronę krążenie tułowia Ryć. . Podział ćwiczeń tułowia ze względu na płaszczyzny ruchu 1. ławeczek gimnastycznych oraz przeploty na kratach.skrętoskłony tułowia. w sposób dynamiczny i statyczny (chyba że istnieją określone przeciwwskazania). . przez siad okroczny na ławeczce czy siad skrzyżny.najczęściej ćwiczenia tułowia związane ze skłonem w tył powiększają krzywiznę szyjną i lędźwiową. w której można przeprowadzić korekcję osiową kręgosłupa przez ruch wyciągający ciało w linii poziomej. gdyż ten układ ciała sprzyja lepszej korekcji w odcinku lędźwiowym). Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej: a) w przód: skłony i opad. Przejściową fazą w skłonie tułowia jest opad tułowia w pr/ód. stojącej na nogach złączonych. bardzo sprężyste. . a następnie wyprost w jego odcinku lędźwiowym. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie złożonej: . . gdy/ miednica jest ustabilizowana Ruch RR może być ró/ny. 4.podpór bokiem. skłony T dotyc/ą głównie kręgosłupa. Podczas wykonywania skłonów zostajj) rozciągnięte mięśnie grzbietu. Uszkodzenie lub przesunięcie tych krążków powoduje bóle krzyża. ale wspólnie tworzą dość ruchomy łańcuch stawowy. . . . 33.skłony. .krążenia tułowia. np.skręty tułowia. kolanowych. . tylko specjalne przeciwwskazania eliminują ćwiczenia mięśni brzucha z lekcji wychowania fizycznego. biodrowych. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej: . 33). Opad tułowia może być w stawach: skokowych. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e s t r z a ł k o w e j A. można przeprowadzić również ćwiczenia za pomocą drabinek. ćwiczenia mięśni brzucha mogą być sterowane górą i dołem. Miedzy poszczególnymi kręgami znajdują się krążki międzykręgowe.ćwiczenia związane ze skłonem tułowia w przód przyczyniają się do zmniejszenia krzywizny lordotycznej w odcinku szyjnym i piersiowym kręgosłupa.nie należy zalecać wykonywania wszystkich ćwiczeń tułowia bezpośrednio jednego po drugim. Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej: . w którym najbardziej ruchliwy jest odcinek szyjny i lędźwiowy.

ale odpowiednio określony w treści ćwiczenia.leżenie tyłem. przyciągnięcie piłki blisko pośladków uginając mocno kolana. szczególnie ścięgna Achillesa. 107 . Opad w przód . Ten układ ciała może być wykorzystywany jako pomocnicze ćwiczenie do nauki padania dla osób po amputacji (oczywiście w określonych przypadkach i zgodnie ze zleceniem lekarskim).skrętoskłon w prawo (dłonią dotknąć podłoża) i to samo w lewo. . Układ ramion i nóg może być różny. oprócz mięśni nóg. naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej (jednej. W ćwiczeniu tym tułów ma „tendencję ochronną" do załamywania się w biodrach i ramiona zawsze odruchowo są w „pogotowiu".wdech luźny. będąc w ustawieniu zgięcia grzbietowego.siad ugięty tyłem. 35. Mięśnie ramion pracują intensywnie. W ćwiczeniu tym.siad prosty tyłem.stojąca w małym rozkroku. Ponieważ główna praca mięśni w opadach dotyczy. Ryć. 34. . opad tułowia w tył w stawach biodrowych Ryć. opady zaliczane są do ćwiczeń tułowia. Najlepiej przy drabinkach. oprócz intensywnej pracy mięśni tułowia. 36.wydech. Należy go wykonywać. ażeby uchronić ciało przed nadmiernym wychyleniem. podparty. Klęk (stopa NP obok lewego kolana) . Opady tułowia. * Pw. oparcie dłoni palcami do siebie i rytmiczne odpychanie od punktu oparcia do pozycji ciała w pionie. NN zgięte w biodrach i kolanach. np.siad klęczny.opad tułowia w przód w stawach skokowych opad tułowia w bok opad tułowia w tył w stawach skokowych Opad w przód . z głową ustawioną lekko w tył. przyciągnięcie NN do klatki piersiowej z jednoczesnym chwytem RR poniżej kolan i przyciągnięciem do głowy. Pw. powoduje wydłużenie tylnej grupy mięśni podudzia. Pw. pracują mięśnie nóg i ramion. Ćwiczenie to może być wykonane tylko ze stabilizacją nóg w klęku (przez ćwiczącego lub przez szczebel drabinki).skrętoskłon w lewo i lewą dłonią dotknąć lewej stopy).r u c h w s t a w a c h b i o d r o w y c h (z pozycji stojącej). Pw. przechodząc od samego początku ruchu do opadu z wyprostowanym tułowiem. wydech z opadem tułowia do klęku podpartego. również mięśni tułowia. a staw skokowy. RR wzdłuż T. Pw. RR wzdłuż tułowia. W tych pozycjach można przeprowadzać ćwiczenia mięśni brzucha poprzez siady (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone górą) i przez wznosy nóg (ćwiczenia mięśni brzucha prowadzone dołem). wdech z przenosem RR lekko bokiem w tył. potem drugiej). wznos RR bokiem w górę . Ćwiczenia tułowia opad tułowia w przód w stawach kolanowych opad tułowia w przód w stawach biodrowych Ryć. których praca utrzymuje tułów i głowę w wyproście. gdyż wykonujemy opad tułowia do oparcia dłoni o drabinkę czy o ścianę. . NP ugięta w przód . Jest to bardzo dobre ćwiczenie w określonych urazach stawu skokowego. . intensywnie rozciągane są mięśnie prostowniki stawu biodrowego (grupa mięśni kul-szowogoleniowych). du na to. Ćwiczenie to początkowo wykonuje się tylko w nieznacznym odchyleniu od pionu. skłon w przód . W ćwiczeniu tym. które muszą utrzymać ten trudny układ ciała.r u c h w s t a w a c h k o l a n o w yc h (z pozycji klęku prostego). piłka trzymana stopami. Mięśnie nóg utrzymują staw biodrowy i kolanowy w wyproście. . RR wzdłuż tułowia. w którym ze stawów nóg ten ruch się odbywa. oprócz mięśni tułowia. Pozycje leżące tyłem są pozycjami odciążającymi kręgosłup. stopy na podłożu. wznos NN do siadu równoważnego z wytrzymaniem. .r u c h w s t a w a c h s k o k o w y c h . Klęk jednonóż. Opad tułowia w przód . podparty. a ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych wyrównuje lordozę lędźwiową i stwarza dobre warunki dla oddychania przeponowego i dla kształtowania klatki piersiowej (przez odpowiednie ruchy ramion i ćwiczenia oddechowe). 106 Z i n n yc h poz ycj i w yj ś c i o w yc h.siad prosty tyłem podparty. potem wyprosi. ale i tak jest ono bardzo trudne. Przykłady ćwiczeń: Pw. Wykonać można w każdych warunkach na sali gimnastycznej.

powrót do pw.klęk podparty. Przykład ćwiczenia w podporze postawnym leżąc przodem na ławeczce: . Pw. . RR w górę.alo/ona na barki utrzymywana przez RR . naprzcmianstronnc wznosy ręki i przeciwnej nogi. 40. 37. ręce na karku . 38.leżenie przodem. W opadzie tułowia w tył ruch może odbywać się w stawach kolanowych lub skokowych: a.naprzemienne unoszenie ramion i nóg.leżenie przodem. B.skro! T w lewo i podeprzeć się na lewym łokciu. następnie obniżyć lędźwie.Pw. RR z piłką w górze. To ostatnie ćwiczenie wymaga dobrej kondycji. . zataczanie kół biodrami: 5 kółek w prawo. . potem zmiana. mobilizuje do pracy grupę mięśni zginaczy i prostowników stawów ramion.procentowe obciążenie ramion w stosunku do masy ciała. Różne rodzaje podporów można wykonywać na ławeczce szwedzkiej (podpór zwieszony. Pw. Leżenie tyłem w ro/kroku.podporu leżąc przodem. . podrzuty i chwyty piłki ze wznosem tułowia i oderwaniem ramion. Ćwiczenie to może być wykonane tylko z pomocą współćwiczącego. . jak gdyby „rywalizują" z masą tułowia. włożyć piłkę między stopy. biodra uniesione w góię •.ruch w stawach skokowych. Ryć. Pw. Im opad tułowia przebiega w większej amplitudzie zakresu ruchu zgięcia w stawach kolanowych. RR i NN. Podane przykłady ćwiczeń nie zawierają wyliczenia poszczególnych faz ruchu. stopy przytrzymują piłkę.ruch w stawach kolanowych. —jak wyżej. W tył: Opad tułowia. Podpory mogą być pozycją do ćwiczeń nóg czy ramion.klęk podparty .uginanie ramion. . . 108 . tym intensywniejsza jest praca mięśni czworogłowych. głowę opuścić. U wa ga. . . Podpór leżąc przodem jest ćwiczeniem ogólnorozwojowym o charakterze statycznym i wchodzi w zasób ćwiczeń korekcyjnych. przeciwstawiając się opadowi tułowia w tył. Ryć. podpór postawny. laska gimnastyc/na /. Pw. Jest to ćwiczenie siłowe dla obydwu ćwiczących. Współćwiczący podtrzymuje partnera.wznosy T z kilkusekundowym wytrzymaniem. wznosy RR i LN z wytrzymaniem. Pw. 37) Ćwiczenia te wpływają na rozwój większości grup mięśni tułowia. Mięśnie prostowniki i zginacze tułowia i biodra pracują z różną intensywnością w zależności od fazy ruchu. . Ćwiczenia w podporach leżąc przodem (ryć. potem w lewo.leżenie przodem. naprzemienne w/nosy nóp (nożyce pionowe) z uniesieniem głowy w tył. NN ugięte. Pw. piłka r*xl prawą dłonią. C. Z pozycji klęku prostego . RR w bok. Ryć. W tył w różnych pozycjach wyjściowych Pw. Najintensywniejszą pracę wykonują prostowniki stawów biodrowego i kolanowego oraz mięśnie brzucha. pr/clao/anic piłki do lewej dłoni ze wznosem klatki piersiowej nad toczącą się piłką (polem piłko z pra\\rj do lewej R) itd. przejść do leżenia tyłem (z wyprostem NN). Podpory . broda lekko ściągnięta do przodu. koordynacji i siły mięśniowej. .wznieść wysoko odcinek lędźwiowy kręgosłupa. b. W podporach leżąc przodem statyczny skurcz mięśni brzucha wraz z prostownikaPodpór postawny Podpór teiac Podpór zwieszony Podpór na poręczach mi stawów biodrowych i grzbietu utrzymują tułów w wyproście. Wprowadzenie elementu dynamicznego ugięcia ramion. ugięcie nóg i uniesienie tułowia.klęk podparty. którego tułów jest wyprostowany. Pw.leżąca tyłem.odepchnięcie się od podłoża dłońmi do postawy.leżenie przodem. Leżenie tyłem. . wznos tułowia 10 cni nad podłogę z wytrzymaniem. NN wyprostowane. Intensywnie pracują prostowniki stawów łokciowych.krąycnic biodrami.skrętoskłon do NI' i dotknąć dłońmi do podinl/ia. Tułów powinien być prosty. Ćwiczenia tułowia Przykłady: 109 i w staniu na ramionach Ryć. Pw. podpór bokiem itp. wziąć piłkę do RR (nogi wyprostować).leżenie przodem. 39. Leżenie tyłem w rozkroku . które pracują w wydłużeniu. Z pozycji stojącej opad w tył .).kolejne unoszenie nóg. głowę unieść („koci grzbiet") i opuścić. RR w górę. ale zawsze w tych ćwiczeniach główny wysiłek mięśniowy będzie związany z utrzymaniem samej pozycji wyjściowej . powrót do pw. . ponownie ugiąć nogi.przejście w bok ruchem dostawnym rąk.

Podpór leżąc przodem. Koniecznie ćwiczenia te powinny być prowadzone w rozkroku zarówno na PN. 41.pw. klęk obunóż . Ułożenie jednej ręki na biodrze. Wydech ułatwia wykonanie skłonu. drugiej w łuk nad głową wspomaga zakres ruchu w kręgosłupie. opad tułowia w bok .skłony tułowia w kierunku nogi rozkrocznej zwiększają znacznie obszerność ruchu w płaszczyźnie czołowej. chwyt za biodra. siad skrzyżny jest pozycją bardzo dobrą dla ćwiczeń w płaszczyźnie czołowej. Ręka na biodrze powinna wywierać ruch przeciwny do kierunku skłonu. Skłony boczne powinny odbywać się i na prawą. na biodro. Jest to układ trudny. Bokiem . Skłony boczne zwiększają ruchomość kręgosłupa. Ryć. W pozycjach leżących: a. i na lewą stronę (chyba że istnieją inne specjalne wskazania co do wykonywania ćwiczeń). Jak 42 . Ryć. gdyż w tym układzie tułów jest mało stabilny ł ruchy skłonów bocznych są niedokładne. Przy wykonywaniu skłonów w bok należy zwrócić uwagę.najlepiej rozkroczna (większa stabilność). druga ręka jest wzdłuż tułowia. ażeby ruch odbywał się dokładnie w płaszczyźnie czołowej (nie wychodząc poza nią ani w przód.RP w podporze pod różnym kątem w stosunku do T. Układ: ręka łukiem nad głową zwiększa zakres skłonu. ani w tył). specjalne wskazania): .skłony tułowia w bok utrudnia się.tylko w podporze tyłem. Efektywność ćwiczenia zwiększają ruchy zamachowe ramion w stronę skłonu. Pw. Pw. stojąca . a ręka w łuku nad głową ruch wspomagający kierunek skłonu. RR w górę.skłony boczne tułowia są intensywnym ćwiczeniem i zawsze powinny odbywać się naprzemiennie . Pw. Pw. RR w przód . Ćwiczenia tułowia . Ułożenie ramion w górę (przedłużenie ramienia dźwigni ciała) zwiększa zakres ruchu tułowia w bok. Tyłem .przejść do podporu. . b.Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e cz oł ow ej Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie czołowej są to ruchy boczne tułowia w prawą lub w lewą stronę (skłony). Pw.na prawym i na lewym boku (chyba że istnieją inne. Podpór leżąc bokiem . 43.skłony boczne tułowia odbywać się mogą z ułożeniem RR w dół lub w górę. klęk rozkroczny jednonóż . siad rozkroczny . stopniując układ RR -od RR w dół.pw.jest ćwiczeniem tułowia w płaszczyźnie czołowej. Ryć. najczęściej jedna ręka w górę (od strony nogi postawnej ugiętej) jest w przedłużeniu ciała. LR w łuk nad głową itd. rozstawiając RR w bok. siad prosty jest nie najlepszą pozycją do ćwiczeń skłonu tułowia w bok. 42. jak i na LN.jest dobrą stabilną pozycją dla ćwiczeń skłonu tułowia. Głowa powinna skłaniać się w kierunku skłonu.

LR na lewym biodrze. jedynie wspartego jeszcze o krawędź zewnętrzną stopy. PR w łuk nad głową. Różne rodzaje siadu w różnym stopniu stabilizują biodra. Wznos LN wytrzymać. LR wzdłuż T. że z ruchem skrętu następuje ruch ramienia i podąża w tym kierunku ruch głowy. żeby tułów był prosty. Są to ruchy funkcjonalne. RR w bok. . Pw. siad skrzyżny. Jeżeli ruchy w płaszczyźnie poprzecznej mają odbywać się w stawach kręgosłupa wyżej leżących. skręt ciała może odbywać się w stawach nóg albo w stawach kręgosłupa. klęczny. Pw. wymach ramienia. . Przykłady: Pw.klęk podparty. . Pw. Najlepiej stabilizuje je siad okroczny na ławeczce. RR w bok. skręty tułowia z RR na głowie z wymachem jednego ramienia i skrętem głowy w kierunku ruchu. biodra 110 Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e z ł oż o n e j Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej są kombinacją ruchów w 3 poprzednich płaszczyznach. .klęk rozkroczny.pełny wyprosi kolan i równoległe ułożenie stóp. Ruch może być wzmocniony przez: wymach ręki w stronę skrętu. . Aby ruch odbywał się tylko w stawach kręgosłupa. Pw. skręt głowy w kierunku skrętu. Ruchy skrętne ograniczone są przez podłoże.stojąca w rozkroku. pogłębienie skrętu. wymaga synchronizacji pracy mięśni: brzucha i grzbietu oraz pracy mięśni pośladkowych. RR w górę. skłon tułowia po płaszczyźnie w prawą. Pw. ale raczej wydychać je. druga ręka wzdłuż tułowia. . RR na biodrach. nie należy wdychać powietrza. powinny być ustabilizowane. R ó ż n e r o d z a j e ć w i c z e ń t u ł o w i a w p ł a s z c z yź n i e c z o ł o w e j Przykłady: Pw. okroczny na ławeczce.siad skrzyżny. konieczny jest wspomagający wymach ramion w górę w skos. W postawie stojącej stabilizuje się stawy nóg przez naciskanie w kierunku podłoża . W zależności od sposobu wykonania. rzut. naprzemienne skłony T z pogłębianiem ruchu (potem zmiana).leżąca przodem. potem w lewą stronę. płaski i rozkroczny. . Chcąc zwiększyć obszerność skrętu. Pw.leżąca na prawym boku PR wyciągnięta i na niej opiera się głowa. .stojąca w rozkroku. . Jedna ręka prosta w stawie łokciowym dźwiga cały ciężar ciała. . Pw.opad tułowia w przód. skłony boczne tułowia itd. Pw.siad klęczny. jest dobrą pozycją dla ćwiczeń skrętu pod warunkiem. potem wznos obujóg wytrzymać.stojąca w rozkroku.Podpór leżąc bokiem .jest bardzo intensywnym ćwiczeniem tułowia. naprzemienne skręty tułowia z dotykaniem dłońmi podłogi (w równym tempie). skłony boczne tułowia (bez zmiany ułożenia RR w bok) z jednoczesnym skłonem głowy w kierunku skłonu. Stanowi to treść metod leczenia kinezyte111 . Utrzymanie ciała w wyproście i w płaszczyźnie czołowej. gdyż klatka piersiowa jest wówczas bardziej ruchoma. to samo na drugim boku. skręty tułowia w prawo i w lewo. Naprzemienne skłony T w bok. Ćwiczenia tułowia w płaszcz yźnie poprzecznej ( r u c h y s k rę t n e ) Skręty w prawą i lewą stronę są ćwiczeniami tułowia w płaszczyźnie poprzecznej.

naprzemienne dotykanie prawą ręką lewej stopy. Ćwiczenia kształtujące dla małych dzieci Ćwiczenia te mają w swoim założeniu kształtowanie i poprawę postawy. Stopy postawione blisko tułowia . gdyż ogranicza swobodny oddech. Ustawić się w rozkroku. .RR w bok . Stanie na nogach zwartych .układ ciała jak w siadzie klęcznym. 5. . Postawy gimnastyczne wyjściowe nie powinny być wytrzymywane przez dzieci zbyt długo. potem skrzyżowanie nóg.zbieranie kas/tnnów. . Siad ugięty (siad na nogach skurczonych) . Przysiad podparty .stojąca.siadów: prostego.siad skrzyżny .kontrola układu ciała. który ma równą powierzchnię.zrywanie kwiatów. RR w bok.wykrok z tupnięciem. Jeżeli zastosujemy określenie: kręcenie korbą. Wybieramy takie pozycje. żeby swobodnie stały całą powierzchnią stopy.kolana oddalić od siebie.wyrównanie lordozy lędźwiowej. stojącej.rapeutycznego w określonych schorzeniach (w porażeniach mózgowych . 2. 3. Pw. że „koło jest duże". Przejść do siadu. 113 .stanie rozkroczne. Siad klęczny podparty .z przysiadu podpartego (zbyt długie wytrzymywanie kolan w klęku jest niewskazane). masa ciała spoczywa na nogach. 11. Różne ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej: Skrętoskłony i krążenia tułowia można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych . 13. Z klęku siad klęczny. Pozycja leżąca przodem . rozkrocznego. jagód i grzybów. nie pozwolić na uderzenie kolanami o podłogę. skrzyżnego. siady na P. podskakując. aby mogły bezpośrednio po wykonaniu pozycji wyjściowej rozpocząć ćwiczenie: 1. Klęk'prosty . Klęk podparty . gdyż utrzymanie równowagi jest dość trudne. to staramy się odpowiednim pouczeniem zmusić dzieci do poprawnego układu głowy i kręgosłupa.tułów wsparty na paltach stóp i dłoniach rozstawionych na szerokość klatki piersiowej.przysiad i postawa. Pozycja trudna. .nieruchomo RR w miejscu. Ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej można wykonywać w zasadzie we wszystkich pozycjach wyjściowych. potem na L stronę. Wszelkie poprawianie ruchu zwykle wywołuje znużenie i brak uwagi. Odległość 2-3 stopy. Jeżeli stosujemy pozycję leżenia tyłem. . .metoda Bobath).klęk podparty . wchodzenie po drabinie.dziecko leży na podłożu oparte na brzuchu. Stopy płasko ułożone.tej pozycji nie stosuje się często.karły i olbrzymy . Łokcie jak najdalej w przód. okrocznego. Leżenie tyłem . uzyskujemy większą obszerność ruchu przez dodanie. brodzenie po śniegu. albo w górnym (małe kółeczka): .masa ciała rozmieszczona równomiernie na dłoniach i kolanach. 12. 7.dziecko leży na ziemi jak w postawie zwartej (na baczność). które pozwolą na wyegzekwowanie ruchu w formie najkorzystniejszej dla dziecka. Rozkrok .pozycja rozkroczna.klęk rozkroczny . 8. 9. ręce wsparte o podłoże na szerokość klatki piersiowej. Siad skrzyżny . dlatego dzieci powinny przyjmować takie pozycje. Układ kręgosłupa i stóp swobodny.krzaczki i wysokie drzewa. Zasób ćwiczeń Ćwiczen ia nóg ł ą c z n i e z t u ł o w i e m : a) przysiady i wyprosi y stosowane z wyciąganiem się w górę na przemian: .krążenie bioder . krążenia tułowia: mogą odbywać się albo w odcinku dolnym tułowia (duże koła).skręty tułowia ze skłonem do dotknięcia łokciem podłogi. . muszelek i lepienie śnieżek.postawienie całych stóp i odstawienie tak.przybranie postawy z oparciem ręki. . Oszczędzać stawy kolanowe.zanurzanie się w rzece. .RR na kark . . Głowa spoczywa na przedramionach jak na poduszce.Postawienie stóp reguluje krzywizny piersiową i lędźwiową. pas barkowy i RR nieruchomo. Szczególnie kształtujący charakter ćwiczeń w płaszczyznach złożonych sprawia. że ćwiczenia te powinny stanowić zasób ćwiczeń w różnych okresach rozwoju.strzelanie . Klęk rozkroczny . na piętach. Dzieci naśladują stół. 4. 10. Ustawienie stóp równoległe (zbyt szerokie ustawienie stóp powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej). 6. w pw.chodzenie po schodach. Siad prosty na ławce .

Wahadło zegara . Wszystkie powyższe ćwiczenia mają dać wyczucie położenia ciała przy postawie niedbałej i poprawnej. na ławeczkach szwedzkich. W niskich postawach wyjściowych: siadzie skrzyżnym.podskoki dla rozgrzania się . .wznosy i opusty ramion skurczonych.ruchy ramion naśladujące: a) pranie w ręku. wznoszenie i opuszczanie ramion za ruchami palców i dłoni).skłony głowy w przód i w tył z wydłużeniem szyi.. Ćwiczenia głowy i szyi Wszystkie ćwiczenia głowy należy rozpocząć od poprawnego i prostego ustawienia głowy.pełny worek.chwianie się.wolno .kręgosłupa dla ustawienia głowy prosto).wyrabianie ciasta. potem drugą ręką. b) podskoki: . klęczny. 10. W klęku . Krowa ryczy . łącznie ze skłonem tułowia). Pajac się dziwi . Klęk albo przysiad podparty .„strzał". 3.przy budzeniu wy-prost i ustawienie głowy-prosto (wyciągnięcie. Kołysanie się w przód i w tył (przewrót na plecy i powrót do siadu). Kogut pieje. W klęku prostym lub rozkroc/nym . 2) rozciągnięcie i skrócenie mięśni brzucha dla uregulowania wygięcia kręgosłupa. Przykłady: nóg. b) pranie na tarce.stać jak domek mały i wielki. Ćwiczenia: 1. tym trudniejszy.z wymachami ramion i na przemian tupaniem 2. 115 1. 6.podskoki do głębokiego ugięcia kolan.skręty głowy. W staniu . W siadzie . Ze skłonu w dół stopniowy wyprost tułowia do pionowego ustawienia. połyka wodę. 5. klecznym i okrocznym na ławeczce szwedzkiej. Robić „długą szyję". drżenie gałęzi i listków (ramiona w bok. 3) wzmocnienie i skrócenie mięśni brzucha przez zmuszenie ich do pracy. ale również w postawach niskich. Kotek rozgląda się . W siadzie . chwyt za ręce. 9. klecznym. . podnosi dziobek. 2.zmarznięty ptaszek . 3. 7.kołyska.pusty worek . g) maglowanie (ustawienie rąk jak poprzednio i jednoczesne ruchy rąk. przysiadzie podpartym: . Kurka pije wodę. 114 . Siad skrzyżny z chwytem stóp . huśtanie. Ćwiczenia z ramionami prostymi: w siadach ugiętym. Mycie podłogi jedną. Głowę ustawić wysoko. Siad klęczny . 2. potem z wyprostem ramion w górę i skłonem głowy. 3. kolejne naprzemienne ugięcia i wyprosty ramion lub wałkowanie ciasta (ruchy naśladujące przesuwanie wałka w przód i cofanie ramion ze skurczem ramion). Początkowo sam tułów.skłon w dół z wyprostem kolejnych kręgów. Kiwanie głową jak pajac .bezwładne zwieszenie głowy . Ćwiczenia ramion U dzieci ruchy ramion należy stosować nie tylko w postawach wysokich (gdyż przy małej ruchomości stawów ramiennych ruch przenosi się na kręgosłup w odcinku lędźwiowym i powoduje zwiększenie lordozy). Ć w i c z e n i a z r a m i o n a m i u g i ę t y m i i p r o s t ym i (łącznie z ćwiczeniami tułowia): 1.skłony boczne. Pozycje wyjściowe: siad skrzyżny.podskoki pajaca. . 4. potem ruchem jednoczesnym naprzemiansłronne obydwu ramion. W klęku prostym lub rozkrocznym . rytmiczne wymachy ramienia prostego w przód i w tył. W staniu ze skłonem lub w siadzie klecznym .kaczka nurkuje . Ruch naśladujący szorowanie podłogi (oburącz).wesoły ptaszek. 5. rozkrocznym. 2. Pozycja siad skrzyżny ze skłonem w przód .wyprost nóg w kolanach ze wznosem siedzenia w górę (pozycja chyłkiem).lekkie rytmiczne podskoki. Kiwanie głową: tak-nie-tak-nie. Pozycja jak wyżej . 4. rozkroczny.stać jak drzewo krzywe i proste. f) wyciąganie (dwójkami twarzą do siebie.podlany kwiatek.kwiatek rozwija się i rośnie. Im wznos ramion wyższy.przycinanie drzewa piłą (kolejne wyprosty i zginanie ramion z lekkim skrętem tułowia).„wiatrak".duży ptak .„wahadło zegara". grzbietu i brzucha: 1.„trzepotanie skrzydełek" . wznos ramion prostych i uderzenie o uda. 8. Drzemanie w fotelu . 3.rytmiczne skłony boczne tik-tak.lekkie skłony głowy w przód i w tył. e) wieszanie. Kiwanie głową jak bicie zegara . d) strzepywanie bielizny. c) korektywne elementy ćwiczeń nóg w staniu: . zaczynając od głowy. . . Ćwiczenia grzbietu i brzucha Ćwiczenia te mają na celu: 1) skrócenie i wzmocnienie górnego odcinka prostowników grzbietu.wyciąga szyję i cofa ją. wznos ramion przodem w górę i opust tyłem w dół (ruch kołowy). kolejne przeciąganie ręki jednej i drugiej). Ćwiczenia tułowia. 4.zwiędły kwiatek .duża piłka gumowa .„koci grzbiet" . Chodzi tu o wyczucie rozluźnienia mięśni i o ich statyczne napięcie.mała piłka gumowa . c) wykręcanie bielizny.

wznos ramion tylko do wysokości głowy).kręcenie korbą (mały ruch. Siad płaski. Leżenie przodem . Potem opad w dół do p w. szybkie tupanie stopami o podłogę. stanie rozkroczne. Po tych ćwiczeniach zastosować czworakowanie lub inne ćwiczenia przeciwlordotyc/ne (mm.jak wyżej .mycie podłogi.waga. 6. 12. 8.jak wyżej.uderzenie pięścią o pięść i rozciąganie dratwy w bok z lekkim opadem tułowia. siad skrzyżny. 5. 10.rąbanie drzewa . ręce wzdłuż tułowia przesuwają się w dół i w górę.klasnąć przed twarzą. a zwłaszcza jego odcinka piersiowego. plecy proste). U w a g a . Sianie rozkroczne . Ćwiczenia lutowia w płaszczyźnie czołowej. Wszystkie ćwiczenia muszą trwać krótko ze względu na możliwość wstrzymania oddechu.wiosłowanie na ławce. Pranie bielizny . 2. trzymając się ze ręce. klęczny. Ć w i c z e n i a t u ł o w i a (plecy proste) Pozycje wyjściowe niskie (w tych pozycjach zostają wydłużone mięśnie prostowniki kręgosłupa w odcinku lędźwiowym). 3. Poprawić postawę. łapanie much. 4. coraz szybsze i głośniejsze. 3. Wskazanie za sobą fruwającego ptaszka. Skłony boczne wykonywać nie tylko w stawach biodrowych.głowa na poduszce (czoło na pięściach). Przy ćwiczeniach mięśni brzucha unikać wstrzymania oddechu. g) klaskanie nogami . wyprost do siadu klęcznego i klaskanie.tak-tak . ruchy naśladowcze ze skłonami tułowia. Siad klęczny podparty . W siadzie przekładanie worec/ka lub piłeczki z jednej strony na drugą stronę. potem „strzał" . przenoś rąk w górę (przedłużenie tułowia). ugięty. Opady tułowia: 1. 117 . ale przede wszystkim w odcinku piersio%vym kręgosłupa. 9. musi być wykonany przy ustalonej miednicy. W staniu rozkrocznyrn trzepanie dywanów.położenie się. 4. brzucha). 2. dzieci wykonują ćwiczenia głośno wymawiając wyrazy. Rozpoczynać ćwiczenia od lekkich skłonów głowy. Rytmiczne skłony boczne z jednej strony na drugą. Postawy częściowo ustalające miednicę: klęk rozkroczny.wstawanie . plecy proste. małe opady z energicznym strzepywaniem ramion. 116 4. Leżenie przodem .aniołki. rozkroczny . Siad. Ć w i c z e n i a m i ę ś n i g r z b i e t u (mięśnia prostego grzbietu z pracą statyczną): 1. Siad płaski rozkroczny . siad na ławeczce.mały opad. skłony tułowia w dół z zamachem rąk (ręce naśladują chwyt siekiery . Ćwiczenia: 1.wznos nóg prostych i uderzanie o siebie. postawa stojąca. U w a ga . Siad okroczny .szewc szyje dratwą .uderzanie dłońmi przed sobą o podłoże.wbijanie gwoździ.bim-bam.dobranoc . Wahadło zegara .ścinanie drzewa . Dwójkami naprzeciw siebie.dzwony . płaski.• 5. strzepywanie ramion. Siad skrzyżny ze skłonem w przód .grzmot. diabełki (aniołki . Ćwiczenia: 1. klęk rozkioczny. Samolot wznosi się w górę.ukłon japoński. Ćwicz enia nóg i r ą k z prac ą mięśni brz ucha Pozycja leżąca tyłem: a) wierzganie nogami. jak kij od szczotki. W staniu rozkrocznyrn . plecy proste. Nie wymagać zbyt dużego uniesienia głowy i górnego odcinka tułowia. przenoś ramienia łukiem nad głową. d) dzień dobry . ugięte ręce podtrzymują uda . jedną ręką lub dwoma rękami. lekkie opady tułowia z prostymi plecami w przód i w tył. Chwiać się jak zboże. motyli (klaskanie przed sobą). 6. 5. Leżenie przodem. Leżenie przodem . ręce naśladują chwyt wioseł. 5. ręce naśladują ściąganie sznura. tylko w stawach biodrowych.uderzenie obydwoma nogami.łapanie motyli (skręt w prawo i w lewo). ruch w stawach biodrowych. Siad klęczny podparty . Pw. drzewo. e) ręka pozdrawia kolano lub stopę (wznos nogi i dotknięcie ręką). gdyż powoduje to przeniesienie ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i pogłębienie lordozy lędźwiowej. 7. Nie ustalona miednica. 7. Pw.opady tułowia wykonywane w stawach biodrowych. tułów wykonuje rytmiczne opady w przód i w tył (plecy cały czas proste).nie-nie (kiwanie głową). Wznos górnego odcinka tułowia i ramion rozłożonych jak skrzydła samolotu.rytmiczne skłony z wyprostem i skurczem rąk na przemian.ruchy pływackie nogami.ruchy skrzydeł. Postawy wyjściowe: stanie rozkroczne. diabełki -dłonie zwinięte w pięści przywarte do górnej części czoła pokazują rogi). W siadzie ręce w bok . 11. Zaczynać od głowy. postawa w wykroku.kolejne rysowanie kół nogami. Siad klęczny podparty . kwiat. c) jazda na rowerze . Huśtanie łódki na falach. . Siad skrzyżny ze skłonem w przód lub siad płaski rozkroczny. prosto. Stanie rozkroczne . Postawy wyjściowe ustalające miednicę: siad skrzyżny.dzwony . 3. Pozycja stojąca w rozkroku . Skręty tułowia mogą być wykonywane w stawach biodrowych i skokowych. f) „powąchaj" kolanko (również ćwiczenie oddechowe). 2. rozkroczny. b) pływanie na grzbiecie . Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie poprzecznej i złożonej (skręty i skrętoskłony). We wszystkich pozycjach wymienionych . klęk podparty. kolejne.rytmiczne skłony boczne (głowa rozpoczyna). . Skręt mający znaczenie dla uruchomienia kręgosłupa.rąbanie drzewa. 2.

które powodują głównie przyrost siły skurczu mierni . Siad klęczny (parami) . leżeć i siedzieć w sposób prawidłowy. Dziecko samo reguluje rytm oddechowy i wyrównuje zmęczenie. Pogłębianie oddechu w nie przewietrzonej sali jest bezcelowe. Ćwiczenia korektywne dla dzieci Ćwiczenia korektywne mają za zadanie wyrobić u dziecka dobrą postawę ciała. Wyrobić świadome kontrolowanie postawy.jak wyżej .i zimno. Ćwiczenia z dużym obciążeniem . Jest on najlepszą formą naturalnego oddechu. w ognisko. przeciąganie się . żeby zwrócić uwagę na fazę wydechu. Klęk podparty rozkroczny . Świeże powietrze jest automatycznym środkiem pobudzającym oddech. Każda z wyżej wymienionych grup ćwiczeń uwzględnia najbardziej istotne. 7. Pw. kolana zgięte: dmuchamy balon (ręce kontrolują wdech).3.wymiernej zdolności motoryczności człowieka. ugięcia i położenie nóg i rąk. a ruch na świeżym powietrzu jest dzieciom niezbędny. . Będą to głównie ćwiczenia siłowe ramion. że mięsień zwiększa swój przekrój poprzeczny. 5. Fantazyjne formy ćwiczenia wydechu: . Przewietrzyć salę i nauczyć dziecko oczyszczać nos. podpór leżąc przodem). charakterystyczne cechy ruchu. dmuchać. Drugim naturalnym środkiem wydobywania głębokiego oddechu jest śpiew. . Cechy ruchu pod względem fizjologicznym powinny być uwzględniane jako niezbędne w każdym ćwiczeniu.grać na trąbce. 119 118 .ciasto rośnie. Grabienie siana.wydech ustami).np.deszczyk spadł . Siła w tym ćwiczeniach jest rozwijana głównie dzięki dużej masie ciała ułożonego w skośnej pozycji. b. -jak wyżej . W staniu rozkrocznym. wspinanie się po linie.opalanie się na plaży. . Do ćwiczeń siłowych należą: a.dmuchać na piórko. Małe dzieci uczymy głębokiego wydechu. na plaży. Ćwiczenia rozluźniające dla dzieci Ćwiczenia rozluźniające są jednocześnie ćwiczeniami normującymi oddychanie.jak wyżej .wydając głos zmarzniętego). Poza tym ćwiczenia korektywne mają na celu również nauczenie dzieci. Chodzi tu również o zaoszczędzenie sił i przyzwyczajenie do ekonomicznego wysiłku przez przyzwyczajenie systemu nerwowego do właściwej pracy (sterowanie narządem ruchu). Ćwiczenia oddechowe łącznie z korekcją postawy: Pw. . Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na charakter ruchu Ćwiczenia siłowe Ćwiczeniami siłowymi nazywa się te rodzaje ruchów. postawione na podłodze . zwinąć się w kłębuszek (ugiąć nogi. bez napinania mięśni. nauczyć czucia mięśniowego w trakcie wykonywania ruchów i utrzymania statycznej postawy prawidłowej. Należy tylko w odpowiednim momencie zastosować ćwiczenia normujące oddychanie. Ćwiczenia oddechowe dla dzieci Ćwiczenia oddechowe u dzieci są egzekwowane przede wszystkim przy wykorzystaniu jak najbardziej naturalnych form ruchu odpowiadających psychice dziecka. kiedy przybierają postawę dobrą.leżenie na trawie. wykrocznym .zamach ręką bokiem wzwyż i uderzenie podłogi pod ręką wspartą.w bezruchu. 6. . Pw. Rzucanie kulkami śniegu za siebie. Siła skurczu mięśni powoduje. Poszczególne włókna mięśnia stają się grubsze i zwiększa się ich objętość. Ćwiczenia izometryczne . statyczne (utrzymywanie pozycji wyjściowych do ćwiczeń. poruszanie rękami i nogami swobodnie. U w a g a . bez względu na to. w jakich odbywa się oddychanie. lekkie ruchy. . tak żeby dzieci rozróżniały. Pozycją najbardziej celową jest leżenie na podłożu i wypoczywanie z próbą rozluźnienia całego ciała.leżąca tyłem. skłonić głowę. . W staniu luźne wymachy RR.przeciąganie bielizny. na zamarznięte szyby. Niemniej należy nauczyć dzieci prawidłowego oddychania (wdech nosem . które w danym układzie ciała nie muszą być czynne.wąż wydłuża się i syczy (długo). „oporowej". Fantazyjne formy ćwiczenia wdechu: Pw.leżąca przodem. Fantazyjne określenia . Pw. NN i skręty T w połączeniu z luźnym ruchem RR. wiatr wieje. gorące mleko. „sznurek" naciągnąć i wyprostować się. do której grupy materiału ćwiczebnego dane ćwiczenie jest zaliczone. przejście w zwisie ugiętym po tramie. jak stać. . objąć kolana i drżeć z zimna . Przede wszystkim dopilnować warunków.przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do współćwiczące-go. 4.chuchać na ręce. Ruchy wykonywane w różnych ćwiczeniach mają swoje cechy charakterystyczne związane z dominowaniem u nich lub nie jakiejś zdolności motorycznej człowieka. Wszystkie skłony i skręty boczne należy wykonywać zawsze w jedną i drugą stronę. RR w górę. polecając potem zamknąć usta -wdech następuje automatycznie i głęboko. a kiedy złą. a jednocześnie naturalny.sianie zboża (ruchy naśladujące sianie i koszenie trawy). np.leżąca. Pw.dmuchać na świeczkę. NN zgięte.

d. Drugi wykonuje skłon w tył. Normalna gibkość stwarza podstawę do obszerności ruchów. Gibkość jest związana ze zwinnością.cnia te są czynnikiem zwiększającym zakres ruchu po urazach stawu ramiennc-go). Ćwiczenia. Typowymi ćwiczeniami wytrzymałościowymi są np. współćwiczący. stabilizuje ćwiczącego na wysokości łopatek (kolanem). RR w górę". w których zwiększa się przede wszystkim zakres ruchu w stawach. żeby przed ćwiczeniami gibkościowymi wykonać kilka ćwiczeń rozgrzewających. 45. W ćwiczeniach kręgosłupa nie należy nadmiernie ćwiczyć gibkości. c. Wykorzystanie bezwładności ruchu określonej części ciała w celu zwiększenia amplitudy ruchu w stawach. Ćwiczenia wytrzymałościowe zawierają elementy siły. Gilewicza. Ćwiczenia siłowo-gibkościowe Ćwiczeniami siłowo-gibkościowymi są takie ćwiczenia. znanego teoretyka wychowania fizycznego. °^ Przykład ćwiczenia siłowo-gibkościowego ze współćwiczący m: Dwoje ćwiczących tyłem do siebie (blisko). Ćwiczeniami wytrzymałościowymi są ruchy powtarzane przez dłuższy czas o średniej sile. Ćwiczenia siłowo-gibkos'ciowe w sposób dynamiczny zwiększają także siłę i wytrzymałość. Ryć. Jeden wykonuje skłon w przód (ćwiczy siłowo). a po ćwiczeniach gibkościowych kilka obszernych ruchów rozluźniających w układzie ciała przeciwnym do wykonywanego poprzednio ruchu. marsze i biegi terenowe. trzymając za przeguby nadgarstków.luźniające w skłonie w przód. Ruchomość stawów najczęściej jest ograniczona przez skrócenie niektórych grup mięśniowych. jeżeli nie ma dostatecznego pokrycia w sile mięśni kręgosłupa. Stosowanie rytmicznych ruchów zwiększających intensywność rozciągania. Ćwiczenia siłowe . ćwiczenia te należą do grupy ćwiczeń stosowanych. hantlami. Według prof. „z pojęciem zwinności łączy się wyobrażenie ruchów elastycznych i gibkości łańcuchów stawowych. Stosując ćwiczenia z pomocą współćwiczącego należy zachować dużą ostrożność. Dobrze wyjaśnić cc! ruchu i uważnie śledzić jego wykonywanie. czołganie się czy chód na czworakach. w siadzie prostym RR w górę w skos. który wykonuje ruchy RR w tył. wymachy ramion w bok z położeniem ramion w przód (gibkość w stawie ramiennym) i wymachy luźną nogą w przód (gibkość w stawie biodrowym) itd. po skłonach intensywnych w tył. Udzielanie aktywnej pomocy wspólćwiczącemu: np. Większość ruchów czynnościowych człowieka to ruchy o charakterze siłowo-gibkościowym. Ćwiczenia z hantlami są również ćwiczeniami siłowo-wytrzymałościowy mi.Spoczynek Praca dynamiczna Praca statyczna Zapotrzebowanie Przepływ krwi Przepływ krwi Zapotrzebowanie krwi Zapotrzebowanie Przepływ krwi Ryć. 46. Przywrócenie lub utrzymanie normalnej długości i zakresu ruchów w stawach jest podstawą ćwiczeń gibkościowych. Swobodne wymachy RR ze stopniowo wzrastającą amplitudą ruchów (ćwic/. chwyt za dłonie współćwiczącego. w opadzie T w przód chwyt za szczebel na wysokości przedłużenia T i szybkie pogłębianie ruchu w opadzie lub chwyt za własne kostki i w skłonie w przód przyciąganie głowy do kolan. np. Zasadą jest. np. W czasie ćwiczeń wytrzymałościowych istnieje duże zapotrzebowanie na tlen. rytmiczne odrzuty RR z położenia R U w bok czy pogłębianie skłonów w bok. Schematyczna ilustracja przepływu krwi (wg Nockera). które małej masie nadają duże przyspieszenia: ćwiczenia z piłkami lekarskimi. np.Konstancin. Sposoby zachowania gibkości (obszerności ruchów): a. zezwalających na ruchy obszerne i warunkujące szybko zmianę pozycji i postaw ciała". unosi współćwiczącego. Wykorzystanie dodatkowych zewnętrznych oporów. c. Gibkość powinna być zawsze w odpowiednim stosunku do siły mięśniowej. np. b. gdyż rozciągnięte więzadła mogą doprowadzić do deformacji kręgosłupa. . ćwiczenia ro/. układa się na plecach współpartnera tracąc kontakt z podłożem (ćwiczy gibkościowo) i rozciągając stawy ramienne i mięśnie całego ciała.

120 .

stojąca. Ćwiczenia wolne. skrzynia.luźne ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. . Pw.Ćwiczenia rozluźniające W ćwiczeniach tych mięśnie ulegają rozluźnieniu i napięcie ich maleje. 3 . w bok. tułowia. 4.leżenie tyłem. LN nieznacznie ugięta. ławeczka.pół leżąca. 6 . Ćwiczenia rozluźniające są stosowane we wszystkich rodzajach ćwiczeń zbiorowych (oprócz ćwiczeń w wodzie): po intensywnych lub długotrwałych wysiłkach oraz w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych. równoważnia itp. RR w bok: l. całego ciała). i to samo w stronę przeciwną.stojąca. NN lekko na zewnątrz. . ułatwione oddychanie torem piersiowym. głowa zwrócona w bok. nogi zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. -jak wyżej. 2. RR w dół.powrót do pozycji wyjściowej (kolejne rozluźnienia głowy. Ćwiczenia rozluźniające w wygodnych pozycjach leżących ze specjalnym psychicznym zaangażowaniem.wznos RR przodem w górę. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ę ś n i e t uł o wi a: Pw.stojąca na PN. 5. Ćwiczenia rozluźniaj ące mięśnie barków i r ą k: Pw. 4 . pół siedząca. swobodne krążenia T 2 x w prawo i 2 x w lewo z ruchami ramion za ruchem krążenia. półskłon RR w dół.różne górne położenia rąk. skręty T z luźnymi idącymi za skrętem ruchami RR i lekkim ugięciem NN w kolanach.leżenie tyłem. Pw. w tył. . RR w bok. swobodne wymachy RR różnokierunkowe. przeważnie typowych gimnastycznych (drabinki. . Pw. ale powoli. W ruchach poprawnie wykonywanych nie tylko skracają się odnośne dla określonego ruchu w stawie grupy mięśniowe. Podział ćwiczeń kształtujących ze względu na obciążenie dala ćwiczącego a.stojąca lub siedząca.opuścić tułów do skłonu.w rozkroku. RR w górę. opuścić RR. z każdej z wymienionych pozycji luźny skłon głowy i T w przód. Przykład: pw. . RR w górę. bez współćwiczącego. Pw.stojąca. Ćwiczenia na przyrządach. Pw.luźne zwroty głowy do położenia w przód.). nazywają się ćwiczeniami relaksacyjnymi. rozluźnienia wymagają wszystkie mięśnie. NN ugięte. utrudniony oddech przeponą. 2) pw. 4 . . . Pw. . Pozycja do ćwiczeń relaksacyjnych musi zapewnić wygodę: 1) pw. Pw. 123 . RR w dół: 1. . T w półskłonie. Pw. 2. rozluźniając je.stojąca. b. Wskazania: . RR rozluźnione: 3. 3. Pw.siad skrzyżny. .stojąca w rozkroku. wstrząsnąć RR. 3) pw.2 . . luźne ruchy skrzyżne nogi (płaszczyzna czołowa). Pw.luźne opuszczenie do swobodnego kołysania. . to samo druga noga. LR w dół. Pw. . RR w dół w skos. 5. RR chwyt za biodra . Ćwiczenia rozluźniające polegają na świadomym rozluźnieniu określonych grup mięśni. które ćwiczący wykonuje sam. RR luźno. poprawiamy warunki rozluźnienia i oddychania (ułatwiony wdech). luźne uginanie przedramienia. Pw. Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e nóg: Pw. wznosy i opusty T z luźnymi ruchami RR w przód i w tył. . który w trakcie ćwiczenia mógłby doprowadzić do wzrostu niepotrzebnego napięcia mięśniowego. np.stojąca. . RR w dół: .konieczność odpoczynku mięśni po ich intensywnej pracy. luźne naprzemienne podskoki z wahaniem N dolnej.skłon głowy w przód. to samo w stronę przeciwną. PR w łuk nad głową. postawa stojąca lub postawa rozkroczna i wykroczna. głównie pod koniec lekcji. .siad klęczny.: mocno napiąć mięśnie RR ściskając zwiniętą pięść. 2.powrót do pw. 8 . Pw. Pw. Pw. Są to ćwiczenia. Pw.luźny skłon w przód.jak wyżej. . rozluźnienie mięśni całego ciała. RR w dół na skos.T. rozluźnienie NN przez wstrząsanie lub chwyt za uda i luźne ruchy zwierające i rozwierające ugięte nogi. . -jak wyżej. poręcze. 7. . potęgującym element rozluźnienia. .różne.wznos NN z oporem powoduje napięcie mięśni grzbietu.stojąca. . RR w dół. ale włączają się grupy mięśni oddalonych od miejsca ruchu (tzw. Są ćwiczeniami. noga wolna zatacza ósemki. kolejne wolne opusty RR i przedramion.stojąca w rozkroku na nogach ugiętych.leżenie przodem . RR za głowę. . 122 Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e m i ęś ni e sz yi: .leżenie przodem.luźne krążenia głową. to samo druga noga. 3. .zmniejszenie odczucia bólu. luźne skłony T z pogłębieniem w stronę lewą. Rozluźniania mięśni można nauczyć pokazując różnice między skurczem a rozkurczeni. które odbywają się na określonych przyrządach. 4) pw. w małym rozkroku. RR w dół: l. . Marsz z podnoszeniem PN lub LN z potrząsaniem lub kopnięciem.leżenie na boku. 6. a potem rozluźnić. .leżenie tyłem. 4 -powrót do pw. przyborów i przyrządów. Pw. mięśnie synergistyczne).wykrok PN w przód . .

leżenie tyłem. Pozycje utrudniające wydech: 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych.RR w dół. Ćwiczenia oddechowe wybiórcze stanowią program ćwiczeń indywidualnych i odnoszą się do chorób układu oddechowego. .przejście do siadu skulonego. 2) wdech przez nos. wydech . Pw. . Podczas ćwiczeń trudnych wysiłkowe nie wstrzymywać oddechu. Pw.pw. Ćwiczenia ułatwiające fazę wdechu i wydechu o charakterze dynamicznym: Pw.siad klęczny z przemachem RR w tył. woreczki itd. wydech . RR w dół: wdech. 3) nie liczyć ćwiczeń oddechowych.RR w bok. RR w dół na skos: wdech . w skos. Pozycje ułatwiające wdech: 1) leżenie tyłem z RR splecionymi na głowie.skłon w przód z dotknięciem głową kolan. wydech . wydech . a także wad postawy i skolioz. 125 wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech wdech wydech Ryć. atrakcyjności czy skuteczności ruchu ćwiczący wykonuje z określonymi przyborami (np. RR w tył. Pw.leżenie przodem. 124 . Uwagi metodyczne: 1) przewietrzenie pomieszczenia. szarfy. wydech ustami lub nosem. 3) siad na krześle z RR opartymi z boku o kr/. Przy własnym rytmie oddechowym również trzeba zwrócić uwagę na poprawność wykonania oddychania. Ćwiczenia oddechowe ogólne stosowane są podczas lekcji zbiorowych bez specjalnych wskazań. w dół. Pw. wydech z wymawianiem zgłosek. .leżenie tyłem. Nie można ich pominąć przy żadnych zestawach ćwiczeń kształtujących i dwóch pozostałych grupach ćwiczeń. RR skrzyżowane na klatce piersiowej: wdech .stojąca lub siedząca.RR skrzyźnie.klęk podparty: wdech. chyba że zaistnieje konieczność narzucenia odpowiedniego rytmu oddechowego.wznos RR przez wyprosi łokci.siad prosty podparty: wdech.prostowanie NN. laski gimnastyczne. Przykłady ćwiczeń oddechowych.leżenie tyłem. . .siad na ławeczce: wdech . Pw. . Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia oddechowe mogą być prowadzone: wybiórczo lub ogólnie. Instruktor liczy sekundy. wydech . piłki lekarskie. Dla osób ze skoliozą w pozycji leżącej przodem (ręce w górze) wskazany jest wdech głęboki i wydech z syczeniem. 47. Są to ćwiczenia.c. wydech . 2) leżenie tyłem z RR w górę w skos. gdyż każdy ma swój własny rytm oddechowy. 2) leżenie tyłem.z jednoczesnym ugięciem nóg do klatki piersiowej. Ćwiczenia z przyborami. wydech . Pw. RR oparte obok bioder: wdech .esło. . na udach: wdech. P w. Wchodzą również w zakres ćwiczeń pooperacyjnych w rehabilitacji kardiologicznej 'x. wydech .)Ćwiczeniami o specjalnym znaczeniu są ćwiczenia oddechowe i koordynacyjne.prostowanie T i głowy w tył. które dla lepszej wyrazistości. .skłon w przód z dotknięciem pr/ez RR podłoża. RR na barkach.

. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe) Ćwiczenia ruchowe z grupą ćwiczeń stosowanych opierają się przede wszystkim na naturalnych formach ruchów człowieka. 4) pozycja leżąca przodem. Ćwiczenia statyczne utrudniające wdech: .blizny pooperacyjne. 7) stosowanie odpowiednich przerw wypoczynkowych.Ćwiczenia utrudniające wdech i wydech o charakterze dynamicznym (są to ćwiczenia. Mogą być w swojej formie łatwe i trudne. . .zwiększone napięcie. zwiększają rozwój cech motorycznych i odpowiadają psychice dzieci i młodzieży. . elementy równoważne ruchów itd.ból. lęk. brak koncentracji uwagi. 2) precyzja wykonywanych ruchów. 3) powtórzenia ruchu.ograniczenie ruchomości w stawach. np. Przeprowadzane w sposób od127 Ćwiczenia koordynacyjne Każdy ruch złożony wymaga koordynacji mięśniowo-nerwowej. 3) oddychanie leżąc tyłem z RR w górę. 2) siad z opaską elastyczną na dolne żebra. w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych należy stosować elementy ćwiczeń manipulacyjnych. stosuje sieje u osób ze zdrowym układem krążenia): Pw. gdyż jako ruchy naturalne mają znaczenie zdrowotne . w bok.leżenie tyłem. potrzebne w życiu ruchy. 3) siad prosty. tułów pochylony w przód. .wyprosi nóg. na brzuchu woreczek z piaskiem ok. szczególnie dzieciom.zbliżenie NN zgiętych do klatki piersiowej. łokcie oparte o uda. 5) pozycja leżąca tyłem. Wskazówki metodyczne do ćwiczeń koordynacyjnych: 1) leżenie tyłem. RR obejmują brodę i policzki. a także niektóre z nich w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. . Ćwiczenia koordynacyjne proste dają uczucie uspokojenia psychicznego. 1) leżenie tyłem z NN zgiętymi na podłożu. Ćwiczenia stosowane mogą być nauczane w różnej formie i powinny stanowić podstawowy zasób ćwiczeń w części głównej lekcji. . w których znajdują się osoby po urazach ręki. takich jak: chwyt i rzut piłeczki czy przekładanie szarfy. wydech. sygnalizowanie o zatrzymaniu czy przyspieszeniu ruchu.klęk prosty. oddychanie torem brzusznym (duży brzuch) i piersiowym (duża klatka piersiowa). W rehabilitacji ruchowej ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń ogólnorozwojowych. I tak łatwą ich formę stosuje się dla celów rehabilitacji ruchowej. jeśli to możliwe. 126 .opuszczenie rąk. 6) obserwowanie przez ćwiczącego. Trudniejsze formy ćwiczeń stosowanych są przydatne w sporcie wyczynowym. . osłabienie woli.przyczyniają się do rozwoju budowy ciała. którymi są: chód. wydech . wydech . 4) oddychanie leżąc lub siedząc z RR w górę lub na barkach.choroby układu nerwowego. 2) siad lub pozycja leżąca przodem. RR w dół: wdech .jeżeli nogi są bezwładne. Brak koordynacji nazywa się d ys k o o r d yn a ej ą. Każdy rodzaj zajęć ma kształtować podstawowe. 4) ruch dobrze wyjaśniony i zademonstrowany.osłabienie mięśni i czucia. Przejawem dobrej koordynacji nerwowej jest wykonanie ruchów płynnie i rytmicznie. można polecić następujące ćwiczenia koordynacyjne: . Przyczynami dyskoordynacji mogą być: . Osobom leżącym. . bieg. RR w dół: wdech .procesy starzenia się. w których ruchy tułowia i rąk przeszkadzają w rozprężeniu się klatki piersiowej.narysowanie konturów kwiatka lub napisanie swego imienia palcem dużym nogi. . Pw. 5) dobrze regulowane tempo ruchu.siad kleczny: wdech . zaburzenie warunków prawidłowego chodu z powodu używania protezy. Pw. skok. w szczególności w różnych rodzajach sportu gimnastycznego. Umiejętne ich skomponowanie w całość lekcji czyni ją bardziej atrakcyjną i użyteczną dla poprawy i rozwoju cech fizycznych i motorycznych człowieka. jak wzmożona pobudliwość. Ćwiczenia stosowane zawsze zawierają jakieś elementy użyteczne dla codziennego życia człowieka i tak jak każde ćwiczenia mają różny stopień trudności. W zespołach ćwiczebnych.następstwa choroby. .wznos RR bokiem w górę. Ćwiczenia statyczne utrudniające wydech: 1) skupienie uwagi. gdyż są one potrzebne dla odpoczynku mięśni i dla odprężenia psychicznego ćwiczących.bezruch. na głowie. chwyt RR za zgięte NN i przyciąganie do klatki piersiowej. W przypadkach wielu chorób nawet prosty ruch wymaga koordynacji. dmuchanie w piłeczkę pingpongową lub wodę w naczyniu. Ćwiczenia z tej grupy stanowią podstawowy zasób ćwiczeń dla dzieci i młodzieży. rysowanie różnych prostych konturów palcami rąk. swoich ruchów.stojąca. 3 kg.

Specjalne zadania ćwiczeń stosowanych dla osób niepełnosprawnych. np. Podstawowe ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej na podłożu: 1) postawa równoważna (stopy wzdłuż jednej linii). Podział ćwiczeń stosowanych: 1) ćwiczenia równoważne wolne i na przyrządach. Biorąc pod uwagę wszechstronność możliwości ruchowych. Ćwiczenia równoważne można utrudniać poprzez: 1) zmniejszenie płaszczyzny podstawy ciała. np. 8) obroty we wspięciu o 90° i 180°. właśnie dlatego. gdy środek ciężkości ciała przemieszcza się zanadto w przód. W przypadku osób niepełnosprawnych najczęściej utrata nogi lub funkcji określonego zespołu mięśni nóg wywołuje zmianę zakodowanej w korze mózgowej równowagi czynnościowej . 3) równoważne na przyrządach. 9) przestępowanie przez splecione ręce. uwagę. 5) równoważne w formie zabawowej. jako czynność utrwalona w układzie nerwowym i mięśniowym. np. w jakich ćwiczenia się odbywają. w których występuje element równowagi. 3) y. wypady. 5) skoki. ale w przypadku choroby układu krążenia dobór i stopień natężenia ćwiczeń użytkowo-sportowych musi być bardzo ostrożny i skonsultowany z lekarzem kardiologiem. można te ćwiczenia podzielić na: 1) równoważne wolne. Dorosłym osobom dają odprężenie psychiczne. O stopniu ich trudności decyduje płaszczyzna podparcia i położenie środka ciężkości. Ciekawie prowadzone ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych. Są środkiem do zwiększenia możliwości pracy układu krążeniowo-oddechowe-go.statycznej i dynamicznej. 2) równoważne z użyciem przyborów. 2) wyrobienie charakteru poprzez kształcenie siły woli. 3) ćwiczenia: a) w rzutach i chwytach. 3) zwiększenie wysokości przyrządu. że zawierają w sobie w pewnym stopniu naturalne ruchy. które są życiowo użyteczne. a której istotny brak odczuwa dziecko kalekie. 3) wyrobienie nawyków ruchowych. zamkniecie oczu w czasie chodu wpływa na zwiększenie aktywności pozostałych receptorów. Ćwiczenia równoważne. a przynajmniej akceptację. przejście w identyczny sposób przez belkę równoważni. 5) z przysiadu.ale mogą być pokonywane.enos/enie środka ciężkości następuje odruchowo. a więc zabawy bieżne. bazując na możliwościach istniejących i wyzwalając nowe. Ćwiczenia równoważne dają poc/ucie świadomego wykonywania ruchów.powiedni pomagają osobom niepełnosprawnym w czynnościach życia codziennego w otaczającym świecie. przejście do klęku i odwrotnie. zaistniałego stanu funkcjonalnego. które będą pomocne w bytowaniu człowieka w otaczającym go świecie.wroty głowy we wspięciach. która wynika z naturalnych potrzeb dziecka. gdyż pozwalają im się wyżyć ruchowo i emocjonalnie. koncentracji. np. Zasób ćwiczeń równoważnych jest bardzo duży. 6) ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne. 4) chody i biegi. 4) zwiększenie ruchomości przyrządu. Najlepszą formą prowadzenia zajęć ćwiczeń stosowanych dla dzieci są gry i zabawy. 9) zmianę układu ramion. W zajęciach z dziećmi i młodzieżą ćwiczenia stosowane są niezbędne. a trudniejsze ich formy do grupy ćwiczeń stosowanych. Dają wiele „radości ruchowej". oprócz wzmocnienia ogólnej sprawności ruchowej. gdy odbywać się ma przy podniesionym środku ciężkości ciała. wytrwałości i odwagi. Pokonywanie trudności wynikających z treści poszczególnych ćwiczeń stosowanych daje nadzieję.. gdy poczucie równowagi ciała człowieka może być zagrożone. półwagi i wagi. to inne zwiększają swoją piace. błędnik i wzrok współdziałają ze sobą (receptory). 7) uniki. Równowagę tę trzeba przywrócić. Czucie mięśniowe. W ruchach lokomocyjnych człowieka pr/. uwagi. 4) równoważne ze współćwiczącym. Ćwiczenia równoważne zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących. choć z trudnością . b) w dźwiganiu. rzutne itd. 6) pokonywanie przeszkód poprzez ruch. przejście we wspięciu na palcach po narysowanej na podłodze linii. 8) zmianę warunków. 2) wspięcia na palce obunóż i jednonóż. laskę gimnastyczną itd. staje się o wiele bardziej skomplikowane. 10) zmianę sposobu przejścia. bez pomocy rąk. w sytuacji. gdy zadania ruchowe zawarte w ćwiczeniach. 4) stanie jednonóż z różnymi ruchami ramion wokół wolnej nogi. w przysiadach i półpr/ysiadach z różnymi układami ramion itd. decyzji. Kiedy jeden z receptorów wyłączy się. 6) przysiady i półobroty do pw. wysyłając impulsy do ośrodkowego układu nerwowego. wykonanie kroku w przód. 5) pochylenie płaszczyzny. sprzyjają przede wszystkim zwiększeniu ogólnej sprawności i możliwości lokomocyjnych oraz wykonywania innych ruchów funkcjonalnych. 2) oddalenie środka ciężkości ciała od podłoża. Zmniejsza się uczucie niepełnosprawności. przydatne życiowo możliwości statyczno-dynamic/nc 129 . 128 Ćwiczenia równoważne są ćwiczeniami układu nerwowo-mięśniowego i zwiększają pracę układu oddechowego (szczególnie ćwiczenia na równoważni). 2) zwisy i podpory. Ogólne zadania ćwiczeń stosowanych to: 1) wyrobienie ogólnej sprawności ruchowej i doskonalenie cech fizycznych i motorycznych człowieka. mają duże znaczenie dla psychiki pacjentów. Łatwe ćwiczenie równoważne. 7) przenoszenie przyborów i ciężarków. W systematyce ćwiczeń gimnastycznych wyróżnia się grupę ćwiczeń równoważnych. przezorność i śmiałość ćwiczących. Rozwijają koordynację ruchową. które zawierają elementy naturalnych ruchów człowieka. Ćwiczenia równoważne polegają na różnych układach ciała.

: 1) wejście po pochyłej ławeczce i zejście po drabinkach. Ćwiczenia równoważne należy łączyć z innymi ćwiczeniami.in. 48. w której ciało ma taki układ. . kciuki zamykają uchwyt i znajdują się po przeciwnej stronie niż pozostałe palce. . Te wszystkie ruchy są ćwiczeniami równoważnymi. Asekuracja przy ćwiczeniach na równoważni polega na tym. ale przy znacznym obniżeniu poziomu belki równoważni. Z w i s jest to taka pozycja.zwis (na rękach). . 2) zwis nachwytem . Układ ćwiczeń na równoważni musi być wykonany w odpowiednim czasie.przechodzi przez niego. przejście po odwróconej ławeczce. m. gdyż wtedy ruchy równoważne nie są oderwane od przydatnych życiowo. 4) z siadu skrzyżnego powstać bez pomocy RR. że linia barków znajduje się powyżej punktu podparcia. przy spotkaniu jeden ćwiczący wykonuje przysiad podparty. 6) siad płaski . np. Pracują głównie grupy mięśni zginaczy. We wszystkich trzech rodzajach zwisów kciuk zamyka „uchwyt" i znajduje się po przeciwnej stronie niż pozostałe cztery palce.zwis na podudziach. wznos PR i LN. Ćwiczenia w zwisach i podporach wzajemnie się uzu- pełniają. RR i NN w górę. praktycznych nawyków. Stopień trudności zwisów jest rozmaity. 8) wymijanie się dwójkami. 2) po przejściu czołganiem po materacu. Rodzaje chwytów dłoni w zwisach. 48): 1) zwis podchwytem . P o d p ó r jest to pozycja ciała. Zwisy i podpory są ćwiczeniami trudnymi wysiłkowo i należy dostosować zasób tych ćwiczeń do możliwości ćwiczących .chwyt od wewnątrz. 3) zwis dwuchwytem . Rodzaje chwytów na poręczach: 1) chwyt zewnętrzny . tułowia i ramion.przejście do siadu równoważnego. Przy ćwiczeniach równoważnych zawsze obowiązuje ochrona ćwiczących przez prowadzącego ćwiczenia.co ma duży wpływ na kształtowanie prawidłowej postawy ciała. W rehabilitacji ruchowej równoważnia może być użyta do ćwiczeń. stojącej przejść do przysiadu na jednej nodze z drugą wyprostowaną. 9) siady równoważne na piłce lekarskiej. w której całe ciało ćwiczącego jest utrzymywane przez chwyt dłoni. ruchy R i N w różne strony. linia barków równoległa z osią przyrządu. 10) w dwójkach . . Zwisy (na rękach) dzielimy na: bierne i czynne. 5) chód na palcach z woreczkiem na głowie.zwis przewrotny. 2) z pw. 131 130 . Zwisy i podpory Zwisy i podpory są ćwiczeniami siłowymi.zwis skulny. Rodzaje chwytu dłoni w zwisach (ryć. W sporcie gimnastycznym wyczynowym osobną konkurencją są ćwiczenia na określonym przyrządzie. Później musi nauczyć się przenosić masę ciała z jednej nogi na drugą. bacznie obserwując jego ruchy. chwyt zewnętrzny chwyt wewnętrzny podchwyt nachwyt dwuchwyt Ryć.zwis przerzutny. .walka „kogutów". potem zmiana.Pacjent po amputacji najpierw musi nauczyć się stać w miejscu sam z przytrzymywaniem się. Linia barków znajduje się niżej punktu podparcia dłoni.chwyt od zewnątrz.jedna dłoń nachwytem. Pracują głównie grupy mięśni prostowników. drugi . gdyż powodują wzrost elastyczności i siły mięśni. dłonie zwrócone na wewnątrz. płci i sprawności. Inne ćwiczenia równoważne: 1) pw. mają również charakter ćwiczeń kształtujących. gdyż głównie kształcą przeciwne sobie grupy mięśniowe . druga podchwytem. dłonie zwrócone na zewnątrz. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego i przytrzymuje za przegub nadgarstka (jeżeli uchwyt jest dosiężny) lub stojąc bardziej z przodu przytrzymuje za biodra (jeżeli ćwiczący nie ma kontaktu z podłożem). oprócz charakteru użytkowego. 2) chwyt wewnętrzny .wieku. 2) w poprzek (linia barków jest prostopadła do podłużnej osi przyrządu). 49): 1) pobok (linia barków przebiega równolegle do dłuższej linii przyrządu). . Rodzaje zwisów: .dłonie zwrócone do przodu kciukami do wewnątrz. że prowadzący ćwiczenia idzie z boku ćwiczącego. przez siłę ramion i pasa barkowego.klęk obunóż.piłki lekarskiej. linki. 3) podpór leżąc przodem. następnie „odrywać" jedną nogę od podłoża i stawiać przed drugą itd. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu (ryć. W zależności od klasy sportowej ćwiczącego ustala się odpowiedni stopień jego trudności. Ćwiczenia w zwisach i podporach.dłonie zwrócone do ćwiczącego kciukami na zewnątrz. na równoważni.zginacze i prostowniki .zwis w oparciu na przedramionach. 7) przekroczenie „przeszkód" . który można zwiększyć wieloma sposobami. A s e k u r a c j a (przy zwisach i półzwisach). W razie potrzeby dostatecznie wcześnie powinien go przytrzymać.

Wysiłek. a masę ciała utrzymują palce i dłoń.pobok przodem pobok tyłem z lewej (prawej) strony poprzek Zwisy m i e s z a n e . Postawa zwieszona może być: 1) przodem . Postawy zwieszone Postawa zwieszona jest to układ ciała w postawie stojącej z odchyleniem wyprostowanego ciała poprzez opad od linii drążka.odchylenie w bok ciała ustawionego bokiem do uchwytu dłoni. Dla celów usprawnienia leczniczego najczęściej wykonuje się zwisy czynne na rękach.odchylenie ciała zwróconego twarzą do uchwytu dłoni (drabinki. W zwisach najczęściej punktem najniżej leżącym są nogi. Zwis b i e r n y -jest to pozycja ciała luźna. 2) tyłem . a ciało w odchyleniu skośnym od płaszczyzny. 3) bokiem . 50. na podudziu . wymaga rytmicznego oddychania. np. a mięśnie ćwiczącego (oprócz mięśni ramion) mało w tym przeszkadzają. siłą ciężkości.siad zwieszony. . barki obciągnięte w dół. Ustawienie ćwiczącego do przyrządu. w szczególności dobrego zwarcia dłoni i palców. . 133 . Zwis c z y n n y . 53).zwisy wolne (ciało nie ma kontaktu z podłożem). wyciągniętej do góry szyi i barków (długa szyja). a nie wstrzymywania oddechu. W zwisach przerzutnych punktem najniżej leżącym jest głowa. np.półzwisy leżąc z oparciem stóp o podłoże. Pozycja ciała w zwisie czynnym jest skorygowana naprężeniem mięśni pośladkowych. . 51). Ciało zwisa bezwładnie. a układ ciała w postawie skorygowanej. pod wpływem siły ciężkości.półprzysiad zwieszony. W zwisach. tej samej co uchwyt dłoni i oparcie nóg: .jest to pozycja ciała „naprężonego" o skorygowanym (poprzez napięcie mięśni) ustawieniu głowy. Pozycje zwieszone W pozycjach zwieszonych cały tułów znajduje się w jednej płaszczyźnie. d) półzwisy leżąc (ryć. siła ciężkości wyciąga biernie ciało osiowo. . 132 postawa zwieszona przodem postawa zwieszona postawa zwieszona bokiem Ryć. nóg o podłoże. Ta odwrotna pozycja ciała w zwisie przerzutnym wymaga stopniowego zaadaptowania się do tej pozycji ćwiczącego. Brzuch napięty. Dłonie i stopy powinny znajdować się na jednej płaszczyźnie poprzecznej. Postawy zwieszone. pobok przodem z lewej (prawej) strony Ryć. poręcze. .p ó ł z w i s y. 49. jest bardzo atrakcyjne dla osób z niedowładem nóg.odchylenie ciała zwróconego tyłem do uchwytu dłoni. w porażeniach wiotkich kończyn dolnych i innych schorzeniach. łopatki kierują się do linii kręgosłupa. Zwisy bierne stosuje się przy specjalnych wskazaniach. tram. We wszystkich rodzajach postaw zwieszonych kończyny górne powinny być wyprostowane. wspinanie się na poszczególne szczeble w górę z pozycji klęku podpartego do zwisu (ćwiczenie to wzmacnia mięśnie pasa barkowego. W zwisach mieszanych wyróżnia się: a) postawy zwieszone (ryć. Układ ciała z głową w dół mogą wykonywać osoby ze zdrowym układem krążenia. drążek). Zwisy wymagają właściwej ruchomości obręczy kończyn górnych. klatka piersiowa jak gdyby zoslaje „usztywniona" i oddychanie jest utrudnione. ciało ma jeszcze inny punkt podparcia. oprócz zawieszenia ciała przez uchwyt dłońmi.półzwisy leżąc z oparciem na podudziach. w czasie wykonywania ćwiczenia obowiązuje właściwa ochrona ćwiczącego). Ponadto stosuje się zwisy: po amputacjach. Inny podział zwisów: . W zwisach biernych rozciągane są więzadła obręczy kończyn górnych i ramion oraz kręgosłupa. b) pozycje zwieszone (ryć. .przysiad zwieszony. również w linii uchwytu dłoni. odpowiednio młode i sprawne.w przypadku wad postawy (wymagana ochrona ćwiczącego). jaki występuje w zwisie. 50). . S ąt o takie pozycje. c) półzwisy postawne (ryć.stanie zwieszone. w których. dostatecznej siły mięśni ramion.półzwisy leżąc z poziomym ułożeniem nóg i tułowia.zwisy mieszane (ciało ma kontakt z podłożem). 52).

135 . tylko punkt oparcia nóg jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. b) półzwis leżąc bokiem półzwis leżąc na podudziu półzwis Ryć.półzwis postawny przodem półzwis postawny przodem ugięty półzwis postawny bokiem stanie zwieszone przysiad zwieszony półprzysiad zwieszony siad zwieszony Ryć. Położenie ciała w stosunku do podłoża jest bardziej równoległe niż w półzwisach postawnych. zginanie i wyprosty ramion na żerdzi. np. tramie.przytrzymywanie za przegub dłoni. 2) chody w bok w półzwisie. Półzwisy P o s t a w n e . Ten rodzaj pozycji ciała w półzwisach wymaga bardziej intensywnej pracy ramion. 51. koncentracja wysiłku mięśniowego obejmuje mięśnie ramion. Dla sportu wyczynowego stanowią ćwiczenia przygotowawcze do skomplikowanych ćwiczeń w zwisach. Są intensywniejszymi ćwiczeniami od poprzednich. Ćwiczenia te przygotowują aparat ruchowy. Elementy tych ruchów wchodzą w zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych w kinezyterapii. a dopiero potem przechodzić do ćwiczeń związanych z przemieszczeniem masy ciała: 1) uginanie. i wzmacniają siłę ramion. które są ułożone podobnie jak w postawach zwieszonych. W pozycjach tych występuje wyciągnięcie ciała osiowo. Skośny układ ciała wymaga intensywniejszej pracy mięśni tułowia (korekcja postawy) i nóg. 52. Ćwiczenia w półzwisach są stosowane w większości lekcji wychowania fizycznego. Wysokość ustawienia przyrządu powinna odpowiadać wzrostowi ćwiczącego. Masa ciała utrzymywana jest przez ramiona i spoczywa na nogach. 4) wspinanie na drabinkach. Półzwisy leżąc. Metodycznie należy nauczyć pozycji wyjściowych. 53. Asekurować stojąc z boku i przytrzymując za przegub ręki i pod bark. Pozycje zwieszone. L e ż ą c . skośnej ławeczce lub na skośnej albo pionowej linie. Ćwiczenia w półzwisach. dłoni. Półzwisy postawne. 3) chody w przód i w tył w półzwisie na żerdzi lub tramie. Skośny układ jest dalej i znajduje się poza płaszczyzną zaczepienia dłoni. kończyny górnej. Ćwiczenia ogólnorozwojowe. Asekuracja . półzwis leżąc tyłem (a. doskonaląc zdolność koordynacji. 134 półzwis postawny tyłem Ryć. na drabinkach.

przeploty pionowe Ryć. Procentowe obciążenie ramion i nóg w stosunku do masy ciała w pozycjach wyjściowych i półzwisach (opracowanie własne wg Mazurka). Wspinanie po linie. RR zagięte. 55. 100 90 80 70 Wspinanie po pionowej linie: 1) chwyt liny dłońmi blisko siebie. . 136 60 50 40 30 20 10 Postawy zwieszone Pozycje zwieszone (średnie) Pótewis leżąc z zaczepieniem na podudziach Pótzwis leżąc z oparciem slóp na podłożu Poł/wis l<'7<ir. ławeczce i drabince. 2) ugięcie ramion z równoczesnym zgięciem nóg i podciągnięciem tułowia do chwytu liny stopami.wspinanie na ławeczce wspinanie po linie (żerdzi) pionowej z pomocą nóg Ryć. 54. 56. tułów j nogi poziomo Ryć. Przeploły. 3) przechwyt dłońmi w górę do całkowitego wy prostu nóg i tułowia prawie do stania zwieszonego (przy przechwytach dłoni masę ciała utrzymują nogi).

dłonie chwytają poziomy szczebel górnej kraty. tuż nad głową. szczególnie w obrębie kręgosłupa. tzn. nogi ugięte i złączone. zwis tyłem zwis z oparciem o ramiona zwis na podudziach klęk zwieszony zwis przerzutny tyłem zwis przewrotny kroczny pizeplory p"7iome przeploty skośne 137 2) skurcz skrzyżowanych ramion ułożonych w dwuchwycie i podparciu nogami. 2. Przeplot pionowy w dół (nogami): 1) ze skrzyżnego chwytu dłońmi.przy uchwycie nogami. Ramiona są skrzyżowane. 56) Przeploły są ćwiczeniami o wszechstronnym działaniu na narząd ruchu. Głową w przód . dlatego leż trzeba dozować ich natę/enie.przy skręcie tułowia w kierunku okienka przeplotu. za szczebel na wysokości klatki piersiowej. P r z e p l o t y s k oś ne w dół. Przeploty na kratach sztywnych lub linowych (ryć. prawa dłoń podchwytem blisko tułowia . Ciało blisko kraty podtrzymywane przez uchwyt dłoni. wciąganie ciała wzwyż z jednoczesnym półobrotem do siadu na szczeblu następnym itd. Pr/eploly są intensywnymi ćwiczeniami. przechwyty ramion i zsuwanie się ciała ćwiczącego w dół. pomoc lub tylko obserwacja. żeby ramiona były skrzyżowane (przeplot zostanie wykonany ze skrętem ciała). P r z e p l o t y p i o n owe.Z siadu na szczeblu najniższego okienka. Nogami w przód (w lewo) siad na szczeblu okienka. prawa jak najdalej nachwytem. Ochronie ćwiczącego w czasie wykonywania przeplotów służy baczna obserwacja jego mchów. Zwiększają siłę i gibkość ciała.4) zejście .siad w zewnętrznym okienku kraty na szczeblu zewnętrznym. dwuchwytem. które mają niepełną sprawność nóg. którzy są fizycznie przygotowani i dobrze wykonali proste przeploty na niższej wysokości. Mogą być włączane do ćwiczeń na torze przeszkód i w sztafetach w części głównej lekcji. Przez pracę ramion i nóg następuje wciągnięcie tułowia do następnego okienka do siadu w stronę przeciwną. Stopy wsparte na podłożu. lewa ręka podchwytem. prawa dłoń nachwytem (lub odwrotnie) w taki sposób. w stronę prawą. Przy bardzo mocnych ramionach i mięśniach pasa barkowego wspinanie na linie można wykonać też przez przechwyty naprzemienne ramion w górę (bez pomocy nóg). Wspinanie można też stosować u osób. Stanowią ciekawy zasób ćwiczeń lekcji wychowania fizycznego. Mogą odbywać się głową w przód lub nogami w przód: 1. np. z siadu (porażenie nóg). na której znajduje się ćwiczący. Przeplot pionowy w górę: 1) chwyt za górny szczebel najniższego pola kraty. nogi w okienku dolnym zaplecione stopami o szczebel. dwuchwyt skrzyżny. Asekuracja powinna być bardzo wnikliwa: obserwacja ćwiczącego i w zależności od wysokości. Nogi skierowane w przód do samego okienka kraty przesuwanie ciała do siadu w stronę przeciwną. chwyt nogami zgiętymi umożliwia przeniesienie masy ciała z ramion na nogi. Prostować nogi do samoasekuracyjnego zaczepienia nóg stopami o szczebel niższy. Przeplot w lewo . Stanowić mogą też stację na torach przeszkód w terenie i na sali. lewa dłoń podchwytem. podtrzymanie. kolejno. 2) zsuwanie ciała poprzez wyprosi ramion i skręt tułowia z półobrotem do siadu na niższym szczeblu z równoległym położeniem ramion w dwuchwycie. Z siadu na szczeblu półzwis z zaczepieniem na podudziach: 1) przechwyt podchwytem (dłoń w kierunku przeplotu) ze . a do wykonywania ćwiczeń w pr/eplotach mogą być dopuszczeni tylko ci ćwiczący. Przeploty p oz i o m e .

szczebla okienka na wysokości miejsca zaczepienia nóg. Zamach . e) klęk zwieszony. Rysunki przedstawiają ich rodzaje: a) zwis przodem.do przodu i do tyłu. Rozróżnia się: zamach przedni i tylny. g) zwis przewrotny: . W podchwycić . najpierw poprzez . 2) przechwyt nachwytem skrzyżnie za szczebel tego samego okienka z równoczesnym skrętem tułowia. 57) Zwisy mogą być też wykonywane na różnych przyrządach i w różny sposób. które wzmacniają nie tylko mięśnie zginacze ramion. z w i s p r z e r z u t n y k r o c z n y stopniowe opuszczanie bioder w starając się zwis przewrotny dół. np. W nachwycie . Krążenie tułowia (na kółkach lub na linie). Zwisy (ryć. Wejście i zejście. 57. ale na niskim tramie lub drążku. w odpowiednich warunkach po stopniowym przygotowaniu i przy Ryć. 3) opuszczenie ciała do siadu na szczeblu niższym itd. . Ćwiczenia te mogą być stosowane także w kinezyterapii. 3. Chody i obroty.przodem lub tyłem. c) zwis z oparciem o ramiona. Odmyk jest przejściem z podporu do półzwisu lub zwisu. 4. Zwisy. 2. Ćwiczenia w zwisach: 1. prowadząc nogi w przód.zwra. Są to ćwiczenia.kroczny. Wahanie . przechwytując naprzemiennie dalej za szczebel. a dopiero potem całkiem je opuścić. cać uwagę. Wywijanie krótkie wahadłowe ruchy do uzyskania zamachu. Ugięcia i wyprosty ramion. Wahania i wywijania. żeby ćwiczący nie wysuwali łokci i barków zbyt do przodu. f) zwis przerzutny: . Wymyki i odmyki. d) zwis na podudziach. ale i mięśnie przywodzące ramion.energiczny ruch wy-prostny tułowia ułatwiający ćwiczenie w stronę „wahnięcia". Na drążku można to ćwiczenie połączyć z obrotami.tyłem. Są to układy ciała dość trudne.przodem.ćwiczą głównie dwustawowe mięśnie ramion i piersiowe większe. Na przykład na drabinkach poziomo. . przodem ciągnąć nogi w dół blisko drążka lub tramu. b) zwis tyłem. . Wymyk jest to przejście ze zwisu lub półzwisu do pod-poru. zamachy.na kółkach.kroczny. Odstęp pomiędzy podchwytem dłoni prawej i lewej poza szerokość barków odciąża od pracy mięśnie piersiowe większe. na drabinki po ułożonej skośnie ławeczce. 5.

138 139 .

chwyty i dźwiganie Rzuty. Rzuty można wykonywać z różnych pozycji wyjściowych. 60) Są to ćwiczenia o charakterze szybkościowo-siłowym.rzuty w marszu. 2. c) chód chyłkiem (nogi proste. 58. np. .połączenie rzutów i chwytów z innymi prostymi ćwiczeniami. ręce na podłożu . ale może być wykonane również przez każdą osobę o silniejszych ramionach).lub oburącz. . Ćwiczenia o charakterze ściśle wyczynowym. Ćwiczenia te wyrabiają umiejętność rzucania przedmiotu do celu i na konkretnie wyznaczoną odległość. Podpory stanowią również obszerny zasób ćwiczeń stosowanych i jednocześnie są bardzo przydatne w lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym. Ramiona w końcowej fazie pchnięcia podążają po linii lotu przyboru.rzuty z zamkniętymi oczyma. . Do rzutów używane są piłki lekarskie o określonej masie. d) czołganie . Jest to skoordynowanie czynności ramion. Podpory jako ćwiczenia tułowia zostały omówione w rozdziale dotyczącym ćwiczeń kształtujących. lewą i oburącz.ut można wykonać pchnięciem bez zamachu. potem zmiana. .rzuty i chwyty na czas. W zależności od rozmiaru i wagi rzucanego przedmiotu rozwijają bardziej element siły lub zręczności albo oba te elementy jednocześnie.ćwiczenie stosowane w leczeniu osób ze skoliozą). Uwagi do ćwiczeń w rzutach: 141 odmyk przodem Ryć. Po opanowaniu zasad techniki rzutu można je utrudniać przez: . . Wykonuje się je na poręczach o równych żerdziach (ćwiczenie wyczynowe). Wspierania (ćwiczenie wyczynowe.ybki wyprost rąk sprzed klatki piersiowej przy współpracy nóg i tułowia (ruch rozpoczyna się od nóg). Chody w podporach i czołgania.tułów i nogi luźno przesuwane do przodu. ale w przypadku niewłaściwego stosowania mogą stwarzać niebezpieczne sytuacje dla /dtowia ćwiczących. tylne) Ryć.zwiększenie odległości. b) bieg na czworakach z popychaniem głową piłki (różnie zmodyfikowany dla wielu przypadków niesprawności fizycznej). . na opół od l do 6 kg. Rzuty i chwyty (ryć. Rz. e) chód gąsienicy . Przewroty w oparciu na przedramionach. . wyprosty ramion. 140 . dlatego w sposób szczególny należy wyeliminować wszelkie sytuacje. Rzuty.wykonywany zamachem rąk znad głowy. Wahania i wywijanie. tułowia i nóg w celu przejścia ze zwisu do podporu dążąc głową w przód i dźwigając tułów w górę poprzez pracę mięśni ramion. Podpory Jako ćwiczenia wolne podpory zaliczane są do grupy ćwiczeń kształtujących oraz do grupy ćwiczeń stosowanych.zmianę krzywizny lotu. W lekcji wychowania fizycznego o charakterze leczniczym mogą być stosowane następujące ćwiczenia: a) chód lub bieg na czworakach.zmianę pozycji wyjściowej. 6. w czasie których ciężka piłka mogłaby zaszkodzić zdrowiu ćwiczącego. . przez S7.prawa ręka i lewa noga. właściwej asekuracji. Trzyma go za przegub dłoni i podtrzymuje za bark. Rzuty piłkami lekarskimi sprzyjają rozwojowi głównie siły ramion. 7. chwyty i dźwiganie są mchami użytecznymi życiowo i stanowią jedną 7. 59.rzuty ręką prawą. wahanie boczne Ogólny podział ćwiczeń w podporach: 1. Można wykonywać je jedno. Odmyk przodem. z dodaniem obrotu ciała. Rzuty można wykonywać jako po prostu rzut .rzuty w określonym rytmie. grup ćwiczeń stosowanych. na przemian lub jednocześnie praca ramion. Ćwiczenia siłowo-statyczne. 4. 3.wahanie (przednie. Kołowroty i przemachy. Asekurujący stoi z boku ćwiczącego. Uginanie i zginanie.

Ciężkie przedmioty można nosić: 143 . 1. Polega na unoszeniu masy.na ogół małe. rzut piłki oburącz po łuku górnym wprzód rzut piłki oburącz znad głowy w tył dobrze źle dźwiganie Ryć. Rzut piłki można osłabić. 61.pchnięcie jednorącz rzut piłki oburącz po łuku dolnym w przód 3. . z ograniczonym wychyleniem tułowia.ryć. Podobnie wyglądają takie rodzaje rzutów.piłki lekarskie. 5. . gdyż wywołuje dużo śmiechu i radości. Ćwiczenia rzutów piłką lekarską w zespołach małych dzieci powinny odbywać się tylko piłkami najlżejszymi ł w kierunku. Dźwiganie (uiytkowo-sportowe) . przenoszeniu i ustawieniu jej. rzut w określonym kierunku na odległość: piłki lekarskiej. który jest bardzo obciążony podczas dźwigania. z narysowaną figurą. a przy tym jest bardzo atrakcyjna. Bardzo korzystna w ćwiczeniach w rzutach i chwytach jest taka naprzemienność w użyciu przyborów. koszykowa). a potem balonika i piłeczki pingpongowej. np. Tak rozstawić ćwiczących.piłeczki małe gumowe. Następnie piłka znad głowy zostaje rzucona do współpartnera lub w określonym kierunku. Rzut oburącz piłki znad głowy powinien odbywać się przez zamach piłki uchwyconej zgiętymi ramionami nad głową. jak rzuty woreczka do tarczy. Dźwiganie jest ruchem czynnościowym człowieka. 142 Przedmiot o większej masie należy podnosić przez półprzysiad lub przysiad. ażeby niekontrolowany rzut piłki nie spowodował upadku piłki na głowę ćwiczącego lub na chorą nogę. Taka naprzemienność użycia przyborów zmusza do ogromnej koncentracji ruchu. 60. uderzając o podłogę około połowy odległości od punktu przechwytywania piłki przez współćwiczącego. w której następuje kontrast pod względem objętości i masy. . 4.piłki lekkie (siatkowa. Podnoszenie przez opad tułowia lub skłon na wyprostowanych nogach jest niewskazane i spowodować może zmiany zwyrodnieniowe lub dyskopatię w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. gdzie nie ma pozostałych ćwiczących. 2.baloniki. np. Rzuty są doskonałymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. Najczęstszymi przyborami do rzutów podczas zajęć z gimnastyki leczniczej z chorymi są: . ale również wywołuje napięcie mięśni tułowia i nóg w kierunku wyprostnym. leżącej przodem mobilizuje głównie pracę mięśni ramion. w pozycji leżącej przodem sprzed klatki piersiowej. jak najbliżej linii pionowej ciała. Podstawową zasadą unoszenia przedmiotów jest unoszenie ich blisko tułowia. co mogłoby wywołać ponowny uraz ciała. Rzuty. np. Rzut pchnięciem. kilku kół nałożonych na siebie z odpowiednią punktacją (jak w tablicach do strzelania^ łuku). . Pchnięcie piłki z pw.woreczki z grochem lub z piaskiem .

Dlatego rodzaj przedmiotu i jego masa muszą być odpowiednio dobrane do warunków i możliwości ćwiczących. Skoki mieszanie dzielą się na: 1) złożone: . .lotny (albo przerzutny).odbicie. Unosząc przedmiot przed sobą. .lądowanie. . Skoki są ćwiczeniami sprawnościowymi. inaczej proste. którą można powiększyć przez szybkość rozbiegu oraz kierunek i siłę odbicia. Skoki dzielą się na: 1. Łuk fazy lotu zależy przede wszystkim od szybkości początkowej. W skoku występuje różnej wysokości i długości lot ponad podłożem. W wielu przypadkach użycie woreczka z piaskiem służy do ćwiczeń antygrawitacyjnych.skok kuczny. następuje wówczas odruchowa korekcja osiowa kręgosłupa. że ramiona ruchem zamachowym wspomagają skok.1.skok rozkroczny.prawą lub lewą stroną nad przyrządem. lądowanie do postawy).skoki obunóż. Działają tu mięśnie stóp oraz głównie prostowników nóg. . wzmacniają się i korygują ustawienie kręgosłupa. Ćwiczenia w dźwiganiu przeprowadza się również na lekcji wychowania fizycznego w formie noszenia i ustawiania sprzętu do ćwiczeń i w formie zabawowej. Charakteryzują się tym. potem lewy bark. 145 . gdyż tylko własne odczucia ćwiczącego przy instrukcji prowadzącego nauczą skoku prawidłowego. Na barkach . 62. Wolne. Z pozycji wyjściowej stojącej: 1 . Skoki. wychwyt (naskok na kark ruchem zamachowym tułowia i zamachem nóg. 2 .rozbieg.sprzyja to właściwemu osiowemu obciążeniu kręgosłupa. 3 . Skoki proste to skok w dal i wzwyż. Ćwiczenia w dźwiganiu są ćwiczeniami siłowymi i w zależności od masy dźwiganego przedmiotu mogą być bardziej lub mniej intensywne. Ćwiczeń w dźwiganiu nie powinny wykonywać dzieci. inaczej siłowej. 2) boczne . Skok jest to oderwanie się ciała od podłoża z większą prędkością niż prędkość siły ciężkości w kierunku przeciwnym. 4 . 2. szybkiej reakcji i krótkotrwałej koncentracji. 62) Skoki są czynnością użytkową w życiu człowieka i zaliczane są do grupy ćwiczeń stosowanych. Skoki w terenie dla osób bez pr/eciwwskazań są środkiem zwiększającym pracę układu krążenia i oddychania (szczególnie dla dzieci i młodzieży). Na głowie . z marszu i z biegu. gdyż wymagają dużej koordynacji ruchowej. Mieszane. np.skok klęczny. Charakteryzują się tym.lot.skoki jednonóż. Aby dobrze je wykonać.zmieniać ułożenie na prawy. 144 rozbieg skok ugięty (chyłkiem) skok kuczny przez skrzynię skok zrożony z odbicia obunóż Ryć. wyścigi rzędów z piłką lekarską i woreczkami na głowie. że ramiona nie stanowią podporu w żadnej fazie skoku. Skoki (ryć. a ponadto w pełnej formie skoku ręce mają kontakt z podłożem przyrządu. Skoki mogą być wykonywane z miejsca. .chyłkiem. 3) z obrotem: przerzut na skrzyni. Każdy skok składa się z 4 głównych faz. Krótkie mięśnie kręgosłupa pracują aktywnie. trzeba je powtarzać. W zależności od sposobu odbicia skoki dzielą się na: . 3. Ruch ramion jedynie ułatwia skok poprzez rozmach. 2.

RR w dół. zmniejsza się wydolność mięśni. Chód na ogół zmienia się z wiekiem człowieka.szybszy. Rodzaj i zasób ćwiczeń w chodzie jest bardzo duży. chód Ryć. W biegu istnieje moment. Skoki wolne stanowią osobną konkurencję lekkoatletyczną. która stanowi ważny element techniki wielu rodzajów wyczynu sportowego. skoki wolne wyrabiają skoczność.chód z rzutami: kozłowanie piłki na każdy krok. stosuje się je tylko wtedy. " . Biegi i chody (ryć. W celu poprawienia techniki i estetyki chodu należy poprawić najczęściej występujące błędy. . gorsza jest koordynacja nerwowomięśniowa. . 3 . z piłką lekarską. 2 . na piętach. Jeżeli chód jest podskakujący (ćwiczący za bardzo unosi się na palcach i pojawiają się pionowe wahania tułowia). 64) Biegi i chody są podstawowymi czynnościami lokomocyjnymi człowieka. Chód i bieg często można poprawić. Prawidłowa postawa ciała jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego chodu. W miarę rozwoju psychofizycznego dziecka chód staje się czynnością automatyczną. . potem z balonem). dyskopatia itd. .jednakowy czas obciążenia kolejno prawej i lewej nogi. należy ćwiczyć zamachy ramion i stosować ćwiczenia swobodne.).zmianę sposobu i kierunku poruszania się.chód po skośnym podłożu (teren górzysty. . W innych sportach wyczynowych.lewa ręka i właściwy skręt tułowia).jest to faza lotu. Przeciwwskazania to wady postawy: zaawansowane skoliozy i inne wady kręgosłupa oraz płaskostopie. opanowanie koordynacji ruchu: .chód z różnymi wymachami rąk (ramion): 1 .z unoszeniem kolan. . zwiększyć jego estetykę i funkcjonalność oraz ekonomikę. gimnastyka artystyczna. Trzeba wtedy narysować linię na podłodze i kroczyć po niej stopowo. to pojawiają się wahania boczne (chód kołyszący). Jeżeli ćwiczący zbyt szeroko lub zbyt na zewnątrz rozstawia stopy. .izochronia . Chód i bieg.na każdy krok. Każdy człowiek posiada swój charakterystyczny sposób chodzenia uwarunkowany wieloma czynnikami (budowa anatomiczna. rzut do współpartnera itd. krokiem skrzyżnym. w przysiadzie). stany pourazowe nóg i tułowia.zmianę sposobu przejścia (na palcach. na ogół bez gwałtownych wysiłków. w którym rehabilitacja ruchowa ma olbrzymie znaczenie.RR w przód. gimnastyka przyrządowa). Utrudniać ćwiczenia w chodzie można poprzez: . W czasie chodu fizjologicznego mięśnie pracują dynamicznie w sposób rytmiczny. gdy brak jest przeciwwskazań.RR w górę. a nie chodu patologicznego. Chód każdego człowieka polega na naprzemiennej pracy prawej i lewej nogi. Przywrócenie fizjologicznej czynności narządu ruchu zależy od warunków scalonego procesu leczniczego. Prawidłowość chodu określają cechy chodu: . . 63.zmianę tempa.zmianę czasu trwania poszczególnych rodzajów chodu. Poprawa chodu patologicznego wymaga wiedzy specjalistycznej z zakresu kinezyterapii.z wypadami. Kiedy pojawiają się zmiany kostno-stawowe. W rehabilitacji są mało stosowane. należy ćwiczyć chód chyłkiem na ugiętych nogach. to stosuje się chód: . W chodzie ciało nigdy nie traci kontaktu z podłożem. . w którym ciało traci kontakt z podłożem . Jeśli jest to chód z wymachami przedramienia przy stawie barkowym. w sali ławeczka skośnie ustawiona).Trudne technicznie skoki mieszane stanowią osobną konkurencję w sporcie gimnastycznym (akrobatyka.RR w bok. Stan patologiczny narządu ruchu rzutuje na ruchy związane z przemieszczaniem się.na dalszą odległość.chód z klaśnięciem . Chód i bieg polegają na naprzemiennych ruchach nóg oraz zsynchronizowanych z czynnością nóg ruchach tułowia i ramion. na określone liczenie.dobra synchronizacja górnej części ciała i rąk z pracą nóg (prawa noga . co stwarza dobre warunki dla obiegu krwi. . kozłowanie co drugi krok. a cechy chodu zostają zaburzone. 4 . Jeżeli celem chodu jest wzmocnienie mięśni nóg. Specjalne ćwiczenia chodu i biegu wzmacniają określone grupy mięśniowe oraz polepszają koordynację. nie wymagającą zastanawiania się nad ruchami ciała występującymi w czasie chodu.izotonia .ze zmianą tempa. bieg R óż ni ca m i ę d z y chodem a biegiem. . W przypadkach osłabienia mięśni nóg i po amputacjach podczas ćwiczenia należy śledzić poszczególne momenty chodu. Powyższe uwagi dotyczą poprawnej estetyki chodu fizjologicznego. np.zmianę obciążenia (np. tryb życia itp. pracy serca i płuc oraz przemiany materii. które w życiu codziennym odbywają się w sposób automatyczny. Postawa ciała jest postawą „zmęczonego człowieka". szczególnie w grach sportowych oraz narciarstwie alpejskim. .

146 147 .

umiejętność podejmowania decyzji itp. np. Bieg jest naturalną potrzebą dziecka. gdyż środek ciężkości znajduje się powyżej punktu podparcia. Ćwiczeniami pomocniczymi są: l) skulenie .Szpagaty" 3.p\v. Trudno jest utrzymać równowagę w staniu na rękach. Stosuje się go na początku lekcji z odpowiednim materiałem ćwiczebnym w celu pobudzenia organizmu do pracy. Wykonanie trudniejszych ćwiczeń wymaga wysokiego poziomu koordynacji ruchowej i rozwoju podstawowych cech fizycznych. odwagę. przechodzenie przez szarfę itd. . są często stosowane w kinezyterapii jako ćwiczenia ogólnokondycyjne. która jest bardzo mała. Ćwiczenia dynamiczne Ćwiczenia statyczne 2.Mostki' 4. siadem rozkrocznym. W czasie przetaczania należy silnie ugiąć nogi i przyciągnąć kolana do piersi. . podstawą jest zachowanie równowagi w warunkach nienaturalnych (głowa w dole i tułów oddalony od płaszczyzny podparcia).Bieg W porównaniu z chodem bieg jest bardziej dynamicznym sposobem poruszania się i w biegu występuje faza lotu. ale są technicznie trudniejsze i mogą zawierać jakiś procent elementów statycznych. Zmęczony biegiem musi odpocząć. nieco unosi biodra oraz przenosi ciężar ciała na ręce. Wybrane ćwiczenia akrobatyczne. np. najpierw wolno. Ćwiczenie to najczęściej wykonuje się z przysiadu podpartego. Proste ich formy stanowią często atrakcyjny zasób ćwiczeń w lekcji wychowania fizycznego dla dzieci i młodzieży. 64. Głowę skłonić w przód (lekkie rozwarcie kolan ułatwia skulenie). opiera się karkiem o podłoże i wykorzystując moment odbicia nogami przetacza się na plecy. nagłym wytrąceniem równowagi i powrotem do pozycji równoważnej. Dzieci i młodzież bardzo lubią zadaniowe formy ćwiczeń zwinnościowych. W pozycji tej ćwiczący skłania głowę w przód. Przewroty 4 Salta 2 . U osób niepełnosprawnych bieg musi być stosowany tylko zgodnie z zaleceniami i nigdy nie powinien być wymuszany. Organizm sam domaga się odpoczynku. przede wszystkim aby uregulować oddychanie i krążenie. polem na sygnał. Stanie na rękach Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne Ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne są następną grupą ćwiczeń stosowanych. z siadu z wytrzymaniem kilku sekund. rzut piłeczki do kosza —może być kosz do śmieci). 148 3. o dynamicznej pracy mięśni. np. Ćwiczenia akrobatyczne dynamiczne. Jest to równowaga chwiejna. uginając nogi w stawach biodrowych i kolanowych ujjjr rękami środek podudzi i przyciągnąć do klatki piersiowej. Są także ogólnie stosowane jako jeden ze środków rozwoju zręczności i siły. w związku z tym mają małe możliwości siłowe i trudno jest przenieść środek ciała w przód od stawów nadgarstkowo-promieniowych. biegi na czworakach pomiędzy przeszkodami. związane są z dużymi przeciążeniami ciała oraz często z przyspieszeniem. Ćwiczenia zręcznościowe typu czołganie. Można też przewrót zakończyć inną pozycją. Układ krążeniowo-oddechowy może być bardziej obciążony i dlatego umiejętnie dawkowany jest doskonałym sposobem rozwoju tych układów ciała oraz ogólnej wytrzymałości organizmu. siłę woli. salto. a linia ciężkości znajduje się na jej tylnym skraju. z elementem przewrotu lub omijania jakiejś przeszkody (np. dające dużo korzyści w postaci przyswojenia nawyku pokonywania przeszkód (biegi z przeszkodami). piłki lekarskiej) czy elementem zręczności (np. Następnie ugina ręce w łokciach. Ćwiczenia zwinności obejmują przede wszystkim zasób ruchów naturalnych. ich metodyka i ochrona w czasie ćwiczeń (ryć. Środek ciężkości znajduje się ponad płaszczyzną podparcia. W ćwiczeniach akrobatycznych statycznych. Przerzuty 1 Przetoczenia 1. Stanowi podstawę techniki gier zespołowych. 65 i 66) Przewrót w przód (ryć. Ćwiczenia akrobatyczne zawsze zawierają elementy zwinności. Metodyka nauczania Ćwiczeniami przygotowującymi do przewrotu powinny być ćwiczenia przetaczania w przód i w tył w skuleniu . Ćwiczenia akrobatyczne dzielą się na dwie grupy podstawowe: 1) ćwiczenia statyczne. biegi w połączeniu z czołganiem. Wysiłek biegnącego w znaczny sposób zwiększa przemianę materii. ponieważ zginacze palców pracują w wydłużeniu (znów w sposób nienaturalny). Schemat klasyfikacyjny ćwiczeń akrobatycznych. w różnych warunkach. Szczególne znaczenie mają biegi stosowane w terenie. Zamach uzyskany w czasie przewrotu należy wykorzystać i przejść do przysiadu podpartego. 65). 2) ćwiczenia dynamiczne. s/ybko. W wielu dyscyplinach sportowych obok cech motorycznych kształtują charakter. Jest niezwykle atrakcyjną formą ruchu. Piramidy 5 Wychwyty Ryć. jak biegi na czworakach.skulenie w siadzie: siadać na podłożu. stanie na rękach.

Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 65.I przewrót w tył przejście przerzutem w przód obunóż i jednonóż stanie na gtowie Ryć. przejście przerzutem w tył-obunóż (jednonóż) Ryć. Ćwiczenia zrecznościowo-akrobatyczne. 150 151 . 66.

za słabe odepchnięcie się rękami w drugiej części przewrotu.nadmierne wygięcie. skręcenie głowy w bok lub „stanie" na głowie. stojąca. z postawy stojącej w rozkroku na szerokość stopy przy siąść i skulić się. łokcie oparte o podłoże i ruchy „rowerowe nóg". Pomoc i ochrona Nauczający stoi z boku albo z tyłu ćwiczącego (za głową). jedną rękę podkłada pod kark ćwiczącego. skulić się.utrzymać prawidłowe skulenie. 152 153 . Przetoczenie w skuleniu: 1) z siadu skulonego .pw. potem na komen-de: a) pw. 6) pw. „kołyska" w przód i w tył).ułożenie głowy zbyt blisko rąk. pochylić głowę w przód i chwycić rękami za podudzia. siadu skulonego przetoc/enie w tył / ułożeniem dłoni za barkami i powrót do siadu skulonego. przy czym masa ciała spoczywa na karku.przetoczenie w tył i powrót do pw. Błędy: . nieznacznie wyprostować nogi w stawach kolanowych i oprzeć stopy o podłoże.przewrotu w tył w skuleniu z przysiadu podpartego do przysiadu podpartego. stojącej w rozkroku i w skłonie podpartym. wyprostować ręce. np. pw. Linia bioder prosta. 65). 3) utrzymywanie pozycji leżenia przewrotnego ze skulonymi nogami. przejść na całe stopy.po przeniesieniu ciała na ręce nie unosić bioder za wysoko. 4) to samo. zły wyprost nóg (bez tendencji prostowania w kierunku podłoża). Nieumiejętne wykonanie przewrotu może stać się powodem urazów kręgosłupa. Takie położenie ciała powoduje utratę równowagi w sposób bardzo „miękki". Stanie na głowie (ryć. siadu prostego przewrót w tył do podporu klęcznego. Leżenie przerzutne. (Przetoczenia w wygięciu są najtrudniejsze i wykonuje się je z pozycji leżącej przodem. na początku ćwiczyć indywidualnie. leżącej tyłem przez uniesienie nóg i bioder oraz wyprostowanie tułowia w górę.. z różnych i do różnych pozycji wyjściowych.. Pierwsze próby po opanowaniu ćwiczeń przetoczeń i skuleń ciała wykonuje się z pozycji ułatwionej .2) skulenie . c) to samo do przysiadu na palcach. chwyta go rękami za stawy skokowe i w ten sposób pomaga utrzymać równowagę. Przetoczeniem nazywa się ruch polegający na kolejnym oparciu poszczególnych części ciała o podłoże bez przewrotu przez głowę. .pw. w bok. czoło opiera się dłońmi w ten sposób. jak wyżej . w przysiadzie. która ułatwia silne pochylenie głowy w przód i oparcie się karkiem o podłoże. . tułów lekko wygięty w tył. tylko wyższy początkowy w/nos nóg do drabinki i wędrowanie wyżej w górę. Ochrona ćwiczącego i pomoc przetoczenie się przez bark.opieranie głowy nie na czole. przez co zabezpiecza skłon głowy w dół.ciało powinno być w ciągłym ruchu w przód.przetoczenie na plecy w tył i powrót do pw. Z chwilą oparcia się plecami o podłoże należy przenieść ugięte ręce w górę w tył i położyć je za głową na podłożu.w/nos nóg i powędrowanie stopami po kolejnych szczeblach w górę. Z przysiadu podpartego w małym rozkroku na palcach stóp trzeba odepchnąć się rękami w tył. . Trudniejsze jest leżenie przerzutne z ramionami leżącymi płasko na podłożu. 2) z przysiadu . w skuleniu. b) to samo w szybkim tempie. 2) to snmo. przyjmując pozycję w skuleniu. Przetoczenia. U w a ga . z tendencją do jak najszybszego przejścia na ręce. 3) pw. . Przy staniu na głowie ręce oparte są dłońmi na szerokość barków. ażeby głowa i barki tworzyły trójkąt równoramienny. ale na ciemieniu.przejście do leżenia przerzutnego na nogach podkurczonych. Warunkiem jest umiejętność skulenia ciała. 1) pw. Błędy: za słabe przetoczenie się w tył. 5) pw. . wytrzymać 5 sekund. mocniej przyciągając nogi do siebie i unosząc biodra w górę. w tył. leżąca tyłem . drugą ręką popycha go pod uda lub pośladki. Masa ciała powinna być równomiernie rozłożona na ręce i głowę. szeroki chwyt za pierwszy szczebel . 65).wyprost obu nóg. W dalszej kolejności można wykonywać łączone przewroty w tył i w przód. d) w przysiadzie skulonym podskoki w przód. Ćwiczenie to wykonuje się z pw. leżąca tyłem głową do drabinki. z tułowiem załamanym i wygiętym.prostowanie nóg na przemian. niedokładne i powolne skulenie się. Wzniesione biodra należy podeprzeć rękami. Nauczanie przewrotu w tył należy rozpocząć od jego najprostszej formy . unieść barki i tułów w górę do przysiadu podpartego. leżenie przerzutne w skuleniu . Wykonywać je należy na miękkim podłożu. 4) z pw. 5) z pw. 2) jak wyżej z chwytem za podudzia. W czasie wykonywania przewrotu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: . tylko z podparciem bioder rękami. Metodyka nauczania: 1) przetaczanie w tył i w przód. Po przejściu masy ciała poza punkt podparcia rękami.złe ustawienie dłoni (zbyt na zewnątrz lub do wewnątrz). W tej pozycji przetoczyć się w tył. opóźnienie oparcia rąk za głowę. Przetoczenia mogą być wykonywane w przód. Przewrót w tył (ryć. Metodyka nauczania: Nauczający przewrotu klęczy z boku.

2) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła i wznos bioder (załamanie w biodrach).z odmachem jednej nogi doskok cichutki i elastyczny.wejście na drabinkę. Masa ciała znajduje się na opartych o podłoże wyprostowanych rękach. drugie trzyma za ręce lub za lejce i kieruje koniem. 3) podskoczyć i złapać motyla. U w a g a . zewnętrznie stojące dzieci chwytają środkowe dziecko za dłonie i przesuwają po podłożu . chwyt szczebla. 5) skok żabki . 2) podskoczyć do gałęzi. Stanie na rękach polega na utrzymaniu ciała w pozycji pionowej.zmiana nóg (asekuracja współćwiczącego).z zamachem ramion doskok miękki. 10) z przysiadu stanie na głowie odbiciem. elastyczny. 8) ze skłonu rozkrocznego stanie na głowie. Ze skoki z przyrządu: 1) padanie kropel deszczu . zejście dowolne.Metodyka nauczania: 1) z podporu leżąc przodem w rozkroku oparcie czoła o podłoże przed dłońmi. z kamienia .trzymać się jedną ręką. 3) „noszenie koszyczka" . do jabłka. 7) w przysiadzie na drabince . powinien asekurować i pomagać sam. 3) zeskok z płotu.wejście krokiem dostawnym. 9) z uniku podpartego z oparciem głowy stanie na głowie odbiciem i zamachem. środkowe siadają z nogami zgiętymi.rytmiczne podskoki. Stanie na rękach można wykonywać odbiciem i zamachem jednej nogi.dwójkami. głowa w dół. 65). Pomoc i ochrona Stanie na głowie jest ćwiczeniem niebezpiecznym i dlatego należy opracować ćwiczenia przygotowawcze. Nauczyć i dopilnować prawidłowego obejmowania szczebla piątym palcem i kciukiem i przeciwnej strony. 154 155 . Jeżeli nauczyciel nie ma pewności. 3) to samo z unoszeniem ramion w bok (ćwiczący opiera się tylko na czole i na nogach). Skoki wolne: 1) odbijać się jak gumowa piłeczka . tylko wyprost nóg. 2) w chwili utraty równowagi ugięcie rąk i przewrót w przód.wspinanie się na drabinki. że ćwiczący posiada wymagany stopień samoasekuracji. 6) ze stania na nogach podkurczonych wyprost jednej nogi . 4) „mycie okien" . druga noga dołącza do pierwszej z pomocą współćwiczącego.z próbą wyprostu nóg do przysiadu. 4) w przysiadzie podpartym oparcie głowy i samodzielne próby oderwania na moment od podłoża nóg (w pozycji skulonej). ł powrót do stania na nogach. Ćwiczenia zastępujące zwisy: 1) „konie" . druga ręka naśladuje płukanie bielizny (ze zmianą ręki). 5) „zrywanie owoców" .chwyt oburącz i przeskoki ze szczebla na szczebel lub na tym samym szczeblu posuwać się w bok podskokami. 5) z przysiadu stanie na głowie z nogami podkurczonymi. 3) „ucieczka przed psem" . Należy nauczyć ćwiczącego dwóch sposobów samoochrony: 1) łatwiejszy sposób: w momencie padania (przed całkowitym wytracaniem równowagi przez nadmierny skłon tułowia pociąganego masą nóg do tyłu) zwrot na prawej lub lewej ręce i uniesienie jednej ręki. 4) parami podskoki w kąpieli. siłą.dwójkami. co powoduje opadnięcie nóg w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 2) zeskok z łodzi na brzeg . odbiciem obunóż.zeskok obunóż z ławeczki szwedzkiej do przysiadu.ciągną (podłoże musi być odpowiednie. Ćwiczenia stosowane dla małych dzieci Zwisy w półzwisie: 1) swobodne wchodzenie na „kraty" drabinki na niezbyt dużą wysokość.z drabinki na drabinkę (nisko). 8) „mucha chodzi po ścianie" .stojąc z boku za głową ćwiczącego i pomagając w utrzymywaniu równowagi. 6) skoki z dowolnego rozbiegu z doskokiem na jedną lub dwie nogi. nogi w rozkroku.zrywanie owoców. Stanie na rękach (ryć. który utrzymuje nogi ćwiczącego w położeniu pionowym. gdy ćwiczący naprężeniem mięśniowym nie kontroluje dostatecznie pozycji stania na głowie.wejście na drabinkę . Czasem konieczne jest nawet podtrzymanie. 2) wchodzenie na „wysoką górę" . 2) „ciąć drzewo" . a nie przy pomocy współćwiczącego. pierwsze ciągnie „drzewo" siedzące w przysiadzie na całych stopach. Przy nauczaniu koniecznie należy stosować pomoc przytrzymywanie za stawy skokowe . jedno dziecko za drugim. W czasie nauczania niedopuszczalne jest pominięcie ochrony i pomocy podczas wykonywania stania na rękach.dzieci stoją trójkami obok siebie. żeby „koszyk" się nie pokaleczył). potem ciągnięciem (przez wychylenie bioder i powolne ciągniecie nóg). jedną ręką ruch naśladujący mycie okna. 6) „skoki wiewiórki na drabince" . jedno dziecko jest koniem. 7) jak wyżej.

B. 5) ławeczka skośna (nisko ustawiona): a) wejście i zejście.w staniu jednonóż stopa wsparta na kolanie . Na przyrządach: . c) wspinanie się na czworakach. pr/ekładuniem przedmiotu z jednej strony ławeczki na drugą.jak strach na wróble. 4) przejście po ławeczce z mierzeniem stopami.pisanie palcami dłoni na maszynie (kolanie). elastycznym lądowaniem na ugięte nogi. Stopniowe pokonywanie trudności wyrabia u dzieci zaufanie do własnych sił i najskuteczniej prowadzi do dobrej formy mchu. gdy dziecko nie może przezwyciężyć swoich obaw. d) z przysiadu podpartego na materacu .podnoszenie piłki z ziemi .szybkie dreptanie. odstawia wolno nogę w bok (na przemian). .dotykanie głową kolan. kołysząc się.rytmiczny marsz w rzędzie. 4) chód niedźwiedzia (człapiący) na czworakach z kołysaniem się na boki.ejscie przez ławeczkę z przechodzeniem prze/ „przeszkodę". 3) przerzucić woreczek pod kolanem. obioty wokół własnej osi.wbijanie gwoździ i rozciąganie dratwy. 7) stanie jednonóż . Wolne: Ćwiczenia równoważne A.w przysiadzie z chwytem za stopy. c) chód na zewnętrznych krawędziach stóp (środkowy brzeg stopy parzy). noga ugięta w przód. 3) przejście po ławeczce na czworakach. 156 .w pr/ysiad/. potem wolno opuszczać w dół. Biegi i chody: 1) chód lisa .ez ławcc/kę szwcd/. .ie na ręce niskie skłony.kto nazbiera więcej fasolki rozsypanej na podłodze palcami stóp i ułoży ją w stosik. 8) stanie jednonóż .jak ciekawy kogut (rozglądający się na boki i ruszający skrzydłami). 2) mierzenie stopami długości linii na podłodze we wspięciu dookoła osi i zatrzymanie się na sygnał we wspięciu.jak kogut. bokiem). to samo drugą nogą. 5) stanie jednonóż .pół obrotu podskokiem i wytrzymaniem postawy.kręcenie korbą.bieg z ruchami ramion. 2) „lalka wstańka" w siadzie skrzyżnym z chwytem za stopy.narysować palcem stopy kółeczko. liczbę. to samo drugą nogą.przechodzenie podskokami obu nóż wzdłuż ławeczki. 10) elementy ćwiczeń korektywnych w chodzie: a) chód na palcach (ze szklanką wody na głowie).jak bocian. 4) stanie jednonóż . wymachiwać rękami i chwiać się tułowiem. Stopniowo oswajać i trudnościami i nigdy nie przymuszać". .nawlekanie igły. woreczek na stopie i zataczać koła rękami.wtaczanie piłeczki głową pod siebie. . 3) stanie jednonóż . Ćwiczenia równoważne należy prowadzić bardzo indywidualnie. Na przyrządach: 1) przejście przodem przez ławeczkę szwedzką.jak pajac. galop.kurczątko wyd/iobuje ziarenka . . .zaglądanie pod kolana. 9) bieg pieska. U w a g a . 6) zabawa w konie . 7) ptak w locie . 2) ułożyć woreczek na stopie. 8) bieg w siedmiomilowych butach . 11) stanie jednonóż .ką 7.bąk z przytrzymaniem kolan.U wa ga .bieg długimi krokami z wymachem prostych ramion. podrzucić i złapać. 5) „pociąg" . pierwszy zatacza rękoma na przemian koła naśladując ruchy kręcących się kół pociągu. b) chód na piętach (ramiona na biodra).chód z wysokim unoszeniem kolan. woreczek winduje się w górę. ręce splecione i przez nie przewlec drugą wolną nogę. c) w przysiadzie podpartym . 10) stanie jednonóż . tyłem. B. 2) przejście bokiem przez ławeczkę szwed/ką. Sposób wykonania wszystkich skoków z miękkim. 3) chód kaczki . 3) przygotowanie do przewrotów: a) w staniu rozkrocznym . kłus. 9) szewc szyje buty . 6) stanie jednonóż .winda. przewracanie się na plecy i powrót do siadu. 2) chód koguta .ostrożny chód na palcach. C. b) siad i zjazd w dół (asekuracja). przetaczanie się.przewrót w przód (głowa „schowana" w skłonie w przód). Potem wyprosi.pr/cjście pr/. Trudniejsze ćwiczenia równoważne A. druga noga ugięta w tył. pod prawym.pr/. 157 .jak katarynka . d) „fasolka do garnka" . Wolne: 1) bąk . Ćwiczenia akrobatyczne (ćwiczenia wyrabiające podstawowe elementy zwinności): 1) w pozycjach leżących „toczenie kłód drzewa" (przodem.w postawie jednonóż. b) w przysiadzie podpartym . potem pod lewym.stępa. kwiatek. Z przyborem: 1) stanie na jednej nodze .

zjazd .dorosłym . wyposażeniem sali i przyborami. 4) elementy samoobrony (ćwiczenia utylitarne). Zadaniem ćwiczeń uzupełniających jest uzupełnienie planowanego ramowo czy szczegółowo . W programie leczniczego usprawniania gry i zabawy mają dostarczyć podstawowych bodźców ruchowych dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. dla których zamierza się przeprowadzić określone gry i zabawy . przede wszystkim dzieci. W przypadku osób niepełnosprawnych należy określić etap usprawniania i przeciwwskazania indywidualne. możliwości ruchowe ćwiczących.w staniu jednonóż na krawędzi ławeczki uginanie i prostowanie kolana nogi postawnej. Często gry i zabawy ruchowe pozwalają ćwiczącym złagodzić napięcia związane z chorobą. Ponadto gry i zabawy ruchowe pozwalają dzieciom wyładować w sposób naturalny i swobodny swój nadmiar energii. Muszą być jednak dobrze przeprowadzone i bardzo umiejętnie dobrane pod względem działania na psychikę dorosłego choregoCytując za teoretykami nauk wychowania fizycznego dotyczących „Gier i zabaw ruchowych" (Roman Trześniowski i inni). które można użyć do gier i zabaw. możliwości intelektualne (stopnie rozwoju fizycznego i psychicznego). należy pierwszeństwo dawać tym zabawom. Dobór ćwiczeń uzupełniających może być bardzo różny. Określić liczbę uczestników. zgodnie z rodzajem lekcji wychowania fizycznego. poznaje otaczający świat. na podstawie „podmiotu lekcji".granie na harmonijce w staniu jednonóż . Często pozwalają zapomnieć o cierpieniu i o tym. jak również na ich narząd ruchu. 4) wzmagają ogólny rozwój. 3. wzbogaca swoją psychikę. druga noga ciągnięta jest palcami o podłogę. W zależności od powyższych możliwości i potrzeb ćwiczących.ławeczka skośnie (nisko). 6) wyrabiają dodatnie cechy charakteru. 159 . elementy taneczne itd. Zapoznać się z grupą ćwiczących. dwie czy więcej lekcji . Gry i zabawy są niezmiernie atrakcyjnym sposobem wpływania na psychikę ćwiczących. Rodzaje ćwiczeń uzupełniających: 1) gry i zabawy ruchowe. Uwzględniając powyższe uwagi. jego naturalną potrzebą.na jedną. z dala od rodziców. pozwalają ćwiczącym niepełnosprawnym leczyć się w sposób przyjemny. 3) stwarzają najlepsze warunki do czynnego wypoczynku. 158 W życiu dziecka zabawa jest czynnikiem rozwojowym. Aby gra i zabawy mogły spełnić swój cel. . zjazd w siadzie (asekuracja).naśladowanie rozciągania i ściskania harmonijki z jednoczesnymi skrętami tułowia w prawo i w lewo. wzmocnić psychikę do dalszej. Zapoznać się z miejscem prowadzenia zajęć. za pomocą którego dokonuje się bardzo przydatna dla ogólnego rozwoju psychoruchowego edukacja ruchowa. Dobór gier i zabaw. w których może brać udział więcej uczestników. jakie najczęściej zawierają gry i zabawy ruchowe. prowadzący musi być do nich dobrze przygotowany. potrzeb wychowawczo-psychicznych i zaprogramowanego leczenia ruchem dobiera się rodzaje zabaw według określonych tematów lekcyjnych i rodzaju lekcji wychowania fizycznego. W przypadku doboru gier i zabaw do lekcji ruchu leczniczego należałoby dodać jeszcze jeden punkt: 8) pozwalają zapomnieć o swojej niepełnosprawności: .materiału ćwiczebnego. Rola prowadzącego i wskazówki metodyczne dotyczące prowadzenia gier i zabaw ruchowych: 1.wyrównać przede wszystkim stan psychiczny. Zastanowić się nad możliwością prowadzenia ćwiczeń na sali i użycia przyborów i przyrządów w sposób bezpieczny. opierając się na odnośnym toku lekcyjnym (tok lekcji gier i zabaw podany zostanie dalej). jakim jest dana grupa ćwiczących zróżnicowana pod względem płci. wkomponowany w tok jednej lekcji innego rodzaju niż lekcja gier i zabaw.wiek. Również gry i zabawy w rehabilitacji ruchowej dorosłych są ważnym czynnikiem psychicznie ich odprężającym. Dzieciom gry i zabawy ruchowe pozwalają na zaspokojenie potrzeb ruchowo-emocjonalnych. płeć. gry i zabawy ruchowe. wpływ gier i zabaw ruchowych na ustrój człowieka jest następujący: 1) wprowadzają radosny nastrój i dobre samopoczucie. w szczególności świadomą dyscyplinę i karność. . 3) elementy sportu. Naturalne formy ruchu. warunków klimatycznych i atmosferycznych. 2. 7) wyrabiają umiejętność zespołowego współdziałania i współzawodnictwa. 5) rozwijają sprawność fizyczną. Ćwiczenia uzupełniające Ćwiczenia uzupełniające są ćwiczeniami o charakterze głównie rozrywkowym i praktycznym (np.pompa . 2) polepszają stan zdrowia. świadomej „walki" ze swoją chorobą. wieku i stopnia sprawności fizycznej. posiadanego sprzętu i urządzeń. elementy różnych dyscyplin sportowych. .dzieciom . że życie tych chorych dzieci upływa w salach szpitalnych. 2) elementy muzyczno-ruchowe.bawić się radośnie. Gry i zabawy ruchowe Wybrane zagadnienia dotyczące gier i zabaw w leczeniu usprawniającym Gry i zabawy ruchowe stanowią jeden ze środków wychowania fizycznego.przejście parami wzdłuż ławeczki. w nawiązaniu do zadań planowanych w bliższym lub dalszym okresie. Poprzez zabawę dziecko rozwija swoją fizyczną sprawność.). twarzami do siebie w parach (asekuracja). zmniejszyć apatię. . wygasić choć na krótko smutek czy zwątpienie.. Gry i zabawy dobiera się w sposób wybiórczy. ze śmiechem i emocją.

orientując się w reakcjach uczestników. Prowadzący gry i zabawy nie może być bohaterem zabaw i gier ruchowych. mniej sprawnemu skrócić drogę biegu czy wyróżniającemu ^ę wybitną sprawnością fizyczną (jeśli nie ma przeciwwskazań) polecić 2 razy przebyć dystans wyścigu. ruchome kraty. a w szczególności z dziećmi. 7. żeby mógł wygrywać raz jeden. Zespoły przeciwne powinny mieć równą szansę wygrania. należy obmyślić taki podział. zostało przez kolegów napiętnowane złymi słowami czy gestami. skakanki.szarfa kolorowa. Właściwy podział na grupy lub zespoły. np. 67 i 68. żeby. Nobla w Warszawie. zjeżdżalnie. Integracyjny ogródek jordanowski Zabawa jest podstawową formą aktywności dzieci zdrowych i dzieci niepełnosprawnych. 5. ale wesoły. przez które zespół przegrywa. W zajęciach z osobami niepełnosprawnymi. Przybory . a tak się zdarza. mniej sprawne dziecko. np. ażeby np. woreczki. Ryc. 9. W Polsce są takie ogródki. musi dopilnować przestrzegania jej przepisów przez uczestników zabawy. chorągiewki. jeśli nie można inaczej.4. 12. Integracyjny ogródek jordanowski przy ul. w Warszawie przy ulicy Nobla oraz w Kutnie w parku Wiosny Ludów. numery. nie dopuszczając do tego. Sposób kierowania zabawą powinien być zdecydowany. ich zmęczeniu. schody. 10. bezpieczne równoważnie. 8. 6. Prowadzący powinien być odpowiednio ubrany (najlepiej dres). agresywności czy nadmiernej radości. linki. Najważniejsze z nich to: ścieżki do nauki chodzenia. Ale to jest właśnie sprawa prowadzącego. Zabawa może mieć cechy uspokajające i pobudzające. a sam prowadzący nie powinien ośmieszać się. Wszystkie te „punkty" mają bardzo dobre zabezpieczenie przed wypadnięciem dziecka w postaci ścia160 161 . Po zapoznaniu ćwiczących z treścią zabawy dać wyraźny sygnał do jej rozpoczęcia i śledzić prawidłowy jej przebieg. Właściwy dobór gier i zabaw musi uczynić lekcję wychowania fizycznego odpowiednio urozmaiconą pod względem natężenia wysiłku fizycznego i psychicznego. Odpowiednie rodzaje „punktów" zabaw pozwalają nie tylko na zabawę pełną emocji i radości . huśtawki. schody. piłki lekkie. a integracyjne ogródki jordanowskie umożliwiają wszystkim dzieciom wspólną zabawę. Jeżeli podział na grupy nie uda się. Taki podział na grupy o równych szansach jest bardzo często trudny. zjeżdżalnie. Poszczególne stacje zabaw mają najczęściej strukturę łańcucha łączącego wszystkie elementy zabaw ruchowych. piłeczki małe. szybko przeprowadzić drugi podział. Gry i zabawy powinny być przeprowadzone w odpowiednim miejscu w terenie lub na sali. 11. Elementy zawarte w poszczególnych budowlach są różnorodne.dzięki nim można także prowadzić różne rodzaje terapii zabawowej w procesie leczenia dzieci. Opieka i nadzór dorosłych są niezbędne przy zabawie dzieci. podesty. W razie potrzeby zmienić tempo zabawy albo przerwać w sposób odpowiedni. Obserwować przebieg zabawy. kosz do piłek itd. Prowadzący zabawę sam dokładnie musi ją znać. stoły pingpongowe. różne pochylnie sięgające ziemi oraz szerokie podesty. raz drugi zespół.

Śpiew jest rodzajem ćwiczenia oddechowego. Najczęściej podział gier i zabaw ruchowych jest następujący: 1. Zabawy i gry kopne. Zabawy te są bardzo ważne. Zorro. 4. • Zabawy konstrukcyjne Zabawy te. biegają. a także inni mieszkańcy miast chętnie odwiedzają takie place zabaw. Ta integracja od dziecka daje szansę na traktowanie człowieka niepełnosprawnego jako równouprawnionego członka społeczeństwa. 5. 2. W usprawnianiu leczniczym zabawy tematyczne dają dzieciom wiele radości przy jednoczesnym odpowiednim wysiłku ruchowym. dając im równiejsze szansę zabawy. Zabawy ze śpiewem są wyrazem stanu emocjonalnego. podobnie jak zabawy manipulacyjne. W usprawnianiu leczniczym dobór odpowiednich gier i zabaw ruchowych dla dzieci musi być oparty na zaleceniu lekarskim i wymaga wnikliwej analizy wskazań i przeciwwskazań w doborze ruchu dla każdego niepełnosprawnego dziecka. zależnie od rodzaju występującego w nich ruchu. Zabawy i gry na czworakach. związane z nabytymi doświadczeniami otoczenia . 7. 6. klocków. Zabawy i gry skoczne. Zabawy i gry rzutne. Z. Wszyscy odpoczywają w cieniu drzew i bawią się.ciekawe. Zabawy i gry orientacyjno-porządkowe. Systematyka gier i zabaw ruchowych może być również następująca (prof. prawidłową postawę ciała. W usprawnianiu leczni163 162 . • Zabawy dydaktyczne W zabawach tych pomimo na ogół małego zaangażowania ruchowego dziecka jest element kształtujący umysł oraz konsekwencję w realizacji podjętego zadania. piasku. mostów. balustrad lub poręczy. Zabawy ruchowe. przy wykonywaniu budowli z piasku. Przedszkola wyposażają swoje place zabaw w specjalne urządzenia do zabaw . mocują się.przekształcania ich. Podział gier i zabaw ruchowych ze względu na treść ruchową 1. integruje dzieci zdrowe i niepełnosprawne. gdyż stanowią podstawę opanowania najważniejszych czynności ruchowych. Zabawy ze śpiewem. Lekcja gier i zabaw ruchowych powinna bawić. także w momentach zbiórki czy odpoczynku. kształcą poczucie rytmu. Zabawy i gry bieżne. pomysłowość w szukaniu sposobu dojścia do celu. postawa dziecka powinna być korygowana. 3. które przydadzą się dziecku współdziałającemu z rówieśnikami do rozwijania aktywności ruchowej.domów. • Zabawy tematyczne Są to zabawy naśladowcze. kierowców samochodów itd. koordynację ruchową. Do realizacji treści ruchowej i wychowawczej danej lekcji dobiera się różne rodzaje gier i zabaw ruchowych. jeśli nauczyciel koryguje poprawność postawy ciała dziecka podczas śpiewania. zamków z różnych materiałów. 3. Gry drużynowe. Są niezwykle cenne w leczniczym usprawnianiu. Dzieci bawią się w „coś" lub „kogoś" -w Indian. Pozwala na nawiązywanie przyjaźni. Uczestnicy zabaw chodzą. dźwigają. Gry ruchowe. lotników. Są bardzo przydatne na obozach leczniczych. np. 8.kształcą pomysłowość i fantazję dziecka.nek. bezpieczne i rozwijające różne cechy motoryczne dzieci. Wyzwalają te zabawy całe bogactwo pomysłowości dziecka oraz zmuszają do precyzyjnego wykonania ruchu i często do wysiłku fizycznego. Wiele przedszkoli dla dzieci zdrowych przyjmuje do swego grona dzieci niepełnosprawne. uczą działań w grupie. wywołują przyjemny nastrój i zadowolenie z udziału we wspólnym działaniu. drewna. a także w rehabilitacji ruchowej do poszerzania manualnych możliwości dziecka. cieszyć. Uwagi metodyczne dotyczące sposobu przeprowadzania gier i zabaw ruchowych w usprawnianiu leczniczym Każda zabawa i gra ruchowa zawiera w sobie różnorakie treści merytoryczne i fizjologiczne. 9. Dziecko dzięki tym ruchom poszerza swoją wiedzę. Każda z nich z kolei spełnia określone zadania ruchowe i wychowawcze. Gilewicz): • Zabawy manipulacyjne W zabawach tych dziecko uczy się przystosowania swoich ruchów do manipulowania przedmiotami . Opiekunowie dzieci. W całym przebiegu lekcji. Omówienie gier i zabaw ruchowych pod względem treści ruchowej 1. przeskakują itd. Treścią ich jest konstruowanie różnych obiektów . Z a b a w y ze ś p i e w e m Zabawy te korzystnie wpływają na umuzykalnienie dzieci. kształtują cechy motoryczności i wychowują. gdyż odruchowo mobilizuje do dobrego oddychania z efektywną fazą wydechową. Zabawy i gry z mocowaniem. składania i rozkładania. Rozwiązują wiele zadań ruchowych. Wyścigi na wesoło. kamieni. Sprzyjają rozwijaniu zaradności życiowej w poszukiwaniu różnych rozwiązań. 2. a także wzmacniać duże grupy mięśniowe warunkujące prawidłową postawę. polegają na obserwacji otoczenia i wymagają zaangażowania wyobraźni dziecka. poruszające się na wózkach inwalidzkich lub ze schorzeniami neurologicznymi. życia i przyjaźni.

umiejętność koncentracji. Podnoszą ogólną wydolność fizyczną. pasa barkowego. a wiele chorych dzieci ma uzdolnienia muzyczne. spostrzegawczość i orientacje. np. a rywalizacja 165 4. daje możliwość przeprowadzenia wielu emocjonujących zabaw i gier ruchowych . 6. 5. można polecić przesuwanie ciała w czołganiu lub na czworakach do miejsca rzutu i z siadu rzut do celu woreczkiem z grochem czy piłeczką. Z a b a w y i g r y z m o c o w a n i e m (ryć. wyrabiają szybką orientację i koncentrację uwagi. 2. Zawierają naturalne elementy ruchu. Gry i zabawy mogą odbywać się w różnych pozycjach wyjściowych (nie tylko w pozycji stojącej). Powinny być przeprowadzane raczej z dziećmi starszymi. siłę. precyzję ruchu. koordynację ruchową. szybką reakcje. np. 69. 70. 74) Gry i zabawy rzutne rozwijają koordynację ruchową (rzut. Ryć. podpierająca ciało w czterech punktach. Ryć. 71. 164 . Rzuty mogą być wykonywane z miejsca i w ruchu. uwagi i dokładności ruchu ćwiczącego. Z a b a w y i g r y na c z w o r a k a c h (ryć. Działają wychowawczo. pośrednio tułowia oraz nóg. Dają im możliwość przeżycia wielu emocji.p o r z ą d k o w e Zabawy orientacyjno-porządkowe są warunkiem utrzymania ładu i porządku na lekcji ruchu fizycznego. przy bacznej obserwacji przez nauczyciela każdego ćwiczącego indywidualnie. Kształcą dyscyplinę. 69. 72. z chodu czy biegu. tarcza na ścianie. W usprawnianiu leczniczym stosuje się różne adaptacje tych zabaw wynikające z możliwości fizycznych osób niepełnosprawnych oraz warunków na salach ćwiczebnych (na ogół małe powierzchnie). Pobudzają do pracy układ oddechowy i układ krążenia. chwyt). 3. Prawidłowy rzut zależy od kontroli. Ryć. 73. W usprawnianiu leczniczym dobór gier i zabaw z mocowaniem jest bardzo trudny. Z a b a w y i g r y r z u t n e (ryć. Pozycja na czworakach.bezpiecznych i działających leczniczo (ćwiczenia korekcyjne). 70 i 71) Zabawy na czworakach odbywają się w pozycji ciała bardzo korzystnej dla kształtowania prawidłowej postawy dziecka i odciążającej jego kręgosłup. Wykonywane ruchy muszą być dla dzieci bezpieczne.czym są bardzo potrzebne. Sprzyjają prawidłowemu ukształtowaniu się fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. 72) Gry i zabawy z mocowaniem rozwijają siłę mięśni ramion. 73) Zabawy i gry bieżne są najczęstszą metodą zajęć ruchowych z dziećmi. Celem może być kosz. Stanowią przygotowanie do gry sportowej z piłką. Z a b a w y i g r y b i e ż n e (ryć. Ryć. Zabawy i gry bieżne są stosowane w usprawnianiu leczniczym w sposób odpowiadający możliwościom fizycznym i potrzebom osób niepełnosprawnych. Z a b a w y o r i e n t a c yj n o . koło na podłodze. Rozwijają szybkość. chorym dzieciom dają możliwość artystycznego wyżycia się. Nauczyciel przez cały czas trwania gry i zabawy ruchowej musi śledzić jej przebieg. Są bardzo ciekawą metodą nauczania. Ryć. wzmacniają ogólnie układ kostno-stawowy przez wzmocnienie dużych grup mięśni.

167 Ryć. Od 11. woreczki. kształcą odpowiednie grupy mięśniowe (szczególnie duże grupy mięśniowe). krążki. laski gimnastyczne. Są bardzo przez dzieci lubiane i dobrze wpływają na ogólny stan fizyczny dziecka. Mogą być wykonane za pomocą piłki. 76. Do 11. piłki. 4) rzutne. szczególnie chłopców. obręcze. Skoki wadliwie wykonane są szkodliwe. gdyż wywołują wiele emocji wśród ćwiczących. gdyż siły ciążenia ciała przenoszą się na kręgosłup. 76 i 77) Zabawy i gry skoczne wzmacniają nogi w stawach biodrowych. dostarczają ćwiczącym wiele emocji i radości. 5) bieżne. Należy zawsze korygować postawę całej grupy dzieci czekających na swój rzut oraz dzieci. oprócz tych. laski . Zabawy i gry ruchowe podzielono również ze względu na wiek. bez rygorystycznych przepisów. Bardzo dobrymi ćwiczeniami skoków dla dzieci starszych są skoki z oparciem rąk na odwróconej do góry ławeczce. 9. 75. że po skoku trzeba wylądować na lekko ugięte nogi i na przednią połowę stóp. rozwijają równowagę.zgodnie z zaleceniami lekarskimi i przeciwwskazaniami dla poszczególnych ćwiczących niepełnosprawnych dzieci . nie na pięty. rż. w rzucaniu . które mogą stwarzać niebezpieczeństwo. zwinnością i celnością. układ oddechowy. 2) orientacyjno-porządkowe. Za dobrą postawę można nawet przydzielać dodatkowe punkty. 7. są to zabawy: 1) ze śpiewem. 3) na czworakach. 8. które powróciły na miejsce po wykonaniu rzutu. Ryć. w których występuje czynnik siłowy (zabawy z mocowaniem). odpowiednich przyborów (szarfy. Z a b a w y i g r y k o p n e (ryć. 166 . Przy wadach postawy powinny być wyeliminowane z lekcji ruchu.u dzieci starszych) pozwalają realizować wielorakie zadania. dobranej pozycji wyjściowej. Ten rodzaj ćwiczeń obmyślony we właściwy sposób . rż. 77. Należy czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń.Ryć. 75) Zabawy i gry kopne są ulubionymi ćwiczeniami. 2) orientacyjno-porządkowe. 6) skoczne.indywidualna lub grupowa. kolanowych i skokowych.jest wielką atrakcją lekcji ruchu leczniczego. np. 7) kopne. Należy uczyć. Wyś c i g i na w e s o ł o Zawierają w sobie element rywalizacji. Do 11. Z a b a w y i g r y s k o c z n e (ryć. Mają ogromny wydźwięk emocjonalny. Ryć. są to zabawy: 1) ze śpiewem. rż. stosuje się wszystkie rodzaje wymienionych zabaw. W zależności od sposobu zorganizowania zabawy. W usprawnianiu leczniczym stosowane są zmodyfikowane rodzaje gier i zabaw kopnych. Gry i zabawy kopne umożliwiają wykazanie się zręcznością. 74. U dzieci małych w zabawach eliminuje się te przybory. woreczka czy lotki. koncentrację. krwionośny.

najczęściej ma również uraz psychiczny.ądy. 12) przykra decyzja sędziego podczas gier i zabaw ruchowych. mogą być wszystkie rodzaje w zależności od warunków i potrzeb lekcji. Chorzy apatyczni.3) zabawy z mocowaniem. Równowaga psychiczna jest warunkiem powodzenia ukierunkowanego leczenia ruchem. aby mogły być stosowane w ćwiczeniach z osobami niepełnosprawnymi. Ustawienie: luźna gromadka.zabezpieczyć samowolne. Ukierunkowaniem ćwiczeń gimnastycznych będzie najczęściej korekcja postawy. Resztę pacjent musi zrobić sam. przez upadek do tyłu. 6) skoczne. niż przewidywano. depresyjni powinni wykonywać zadania ruchowe niezbyt trudne. 7) kopne. a nawet kamienie. np. pagórki. wchodzą na płoty. Boisko: dowolne. gdy dzieci są rozbiegane. szczególnie nie zezwolić na samowolne rzuty piłką lekarską czy piłeczkami. można też zmienić tok lekcyjny. odpowiednio obcisły. może wywołać u „przegranych" agresję. szczególnie u dzieci i młodzieży. a treść ich wypowiadana spokojnym głosem. Pewne czynności może wykonywać nauczyciel . 5) przeszkody ustawić bezpiecznie. 9) na intensywnym słońcu ćwiczący powinien mieć nakrycie głowy i zbyt długo w promieniach słońca nie grać i nie bawić się.niezbędne spodnie. Z pacjentami zahamowanymi psychicznie stosować różne zabawy z zadaniami ruchowymi z łatwymi przepisami. pokonywać „samego siebie". A w tym „dobrym" nastawieniu do życia. Na sali gimnastycznej można wykorzystać różne przyr/. niekontrolowane użycie przyborów czy przyrządów. dowolnej wielkości. Chorzy agresywni powinni wykonywać zadania ruchowe zawarte w zabawach o charakterze dynamicznym. Zabawę tę przeprowadza się najczęściej wtedy.5 godziny po posiłku). w nowych.nie powinny stwarzać niebezpieczeństwa. Przybory: zbędne. np. lecz na materacach. U w a g a . gdy jest zimniej. źle oparty o ścianę materac może przygnieść ćwiczącego o niskim wzroście i spowodować wypadek.nie krępujący ruchów. Aby władać własnym ciałem. Dla pacjentów nadmiernie pobudliwych wskazane są zabawy o charakterze orientacyjno-porządkowym z dokładnym sprecyzowaniem przepisów oraz zabawy rzutne na czworakach (jeśli ta forma ruchu nie jest przeciwwskazaniem dla nich). 6) zabawy z mocowaniem . rż. ale wymagające skupienia uwagi nad wykonywanym ruchem. u „wygranych" nadmierną radość. przewiewny. którego dotknął uraz fizyczny. niewysokie drzewa. 5) rzutne. np. Na hasło „powódź minęła" dzieci zeskakują i biegną swobodnie po boisku.kinezyterapeuta. jednym ze środków leczenia ruchem są właśnie gry i zabawy ruchowe. zabawy spokojniejsze ruchowo zastąpić bardziej dynamicznymi. 4) bieżne. Leczniczy cel gier i zabaw ruchowych. bladość lub zaczerwienienie twarzy. Człowiek. W przypadku zmiany warunków na inne. zabawy ze śpiewem. przyspieszony rytm oddechowy i tętno). większość z nich można zmodyfikować tak. U w a g a . Tok l e k c y j n y gier i zabaw ruchowych jest ramowym uporządkowaniem ćwiczeń lekcji typu gier i zabaw ruchowych. 169 . zrezygnowani swoim stanem choroby.zabezpieczony. rzuty piłeczkami do określonego celu. np. Podział zabaw i gier ruchowych pod względem głównych celów czynności ruchowych człowieka Zabawy i ćwiczenia orientacyjno-porządkowe „Powódź" Liczba uczestników: dowolna. Gry i zabawy powinny przebiegać w spokojnym rytmie. np. przy wykonywaniu ćwiczeń bieżnych podtrzymywać w czasie chodzenia itd. 7) zabawy na czworakach . a prowadzący chciałby je uspokoić lub skierować ich uwagę w pewnym kierunku. trzeba bardzo chcieć pokonywać piętrzące się trudności. który sprzyja powstaniu prawidłowych przystosowań. chorobą podyktowanych warunkach. W lekcji wychowania fizycznego w praktyce najczęściej prowadzone gry i zabawy przeplata się ćwiczeniami gimnastycznymi. Boisko: równe. Znając zasady prowadzenia poniżej podanych gier i zabaw. Będą to ćwiczenia z różnych głównych grup materiału ćwiczebnego: najczęściej z grupy ćwiczeń kształtujących i porządkowo-dyscyplinujących. 168 4) użycie przyborów . jedno i drugie może przejawiać się w sposób nieoczekiwany. „Mruczek" Liczba uczestników: dowolna. jaki pragnie się osiągnąć w określonej lekcji wychowania fizycznego. popchnięciem „najgorszego" w drużynie czy „radosnym" rzutem woreczka o szybę i należy temu w porę zapobiec. a lepiej jeszcze na „suknach" pod kolanami. niż były przewidywane. 10) po zmęczeniu ćwiczący nic powinien gasić pragnienia zimną wodą. 8) nie należy prowad/ić zabaw intensywnych ruchowo bezpośrednio po posiłku (1. Przebieg zabawy.nie powinny odbywać się na gołej podłodze. 2) strój ćwiczących . 3) sala gimnastyczna lub teren . Wybrane uwagi metodyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny w czasie gier i zabaw ruchowych: 1) strój prowadzącego lekcje . 11) nadmierny wysiłek ćwiczących powinien być zauważony (pot. gdy zaistnieją ku temu warunki anatomiczno-fizjologiczne. Na hasło „powódź" dzieci starają się zająć jakieś miejsce będące ponad powierzchnią boiska. Powyżej 12. Kolejność gier i zabaw ruchowych oraz ich charakter będą zawsze uzależnione od celu. np. W sferze ludzkiej psychiki powinien istnieć stan równowagi emocjonalnej. np.

171 „ Ko ci ęt a z p i ł e c z k a m i " Liczba uczestników: dowolna. do domu" . które objąwszy się w pasie. U w a ga . że pieski chodzą na czworakach. Ustawienie: „pieski" schowane w „budach" obok boiska (na podwyższeniach. Potrącają je łapkami. U wa ga . Przybory: zbędne. do domu -dzieci. Przybory: piłeczki kolorowe. Potrzebne są przynajmniej dwie piłki. 170 . wracają biegiem na miejsce poprzednie. Kiedy wszyscy znajdą się z dala od domków. Ten. Przebieg zabawy. ociągając się. Zespół dzieli się na dwie grupy. Na ten sygnał wszystkie dzieci starają się jak najprędzej wrócić do własnych lub wolnych domków. „Toruń" itp. Po zajęciu miejsc na mecie milkną. Boisko: dowolne. gdy „mruczek" kłania się zwycięzcy. aby biegnący mijali się z prawej strony. Podróżny wyprowadza dzieci z domków poza obręb koła. do d o m u " Liczba uczestników: dowolna. wzywając je do podróży dotknięciem ręki lub wywołaniem imienia. Zabawa ta jest bardzo podobna do zabawy orientacyjno-porządkowej „dzieci. Przybory: piłki dęte w liczbie równej liczbie par biorących udział w wyścigu.). Co najwyżej. Domki rozmieszcza się dowolnie. czając się i skradając. w schowkach. Odmiana. podrzucają. Kto nie zajmie domku. wyznaczonych kołach o średnicy jednego kroku. jak i wezwany oraz „mruczek" muszą zachowywać bezwzględną cisze. Boisko: równe. unikając potrąceń. Ustawienie: na obwodzie koła w „domkach".wybiegają one ze swego ukrycia. Zarówno wiec dzieci będące w kole. aby nie wypadła. to ten ustępuje z zajmowanego miejsca. Wygrywa para. w środku którego siedzi „mruczek". Z linii startu wybiegają wszystkie pary. Ustawienie: wszyscy siedzą skrzyżnie lub leżą przodem. a podczas mijania się głośno krzyczą. Przebieg wyścigu. U wa ga . dając wyraz swej radości oklaskami lub ustalonym okrzykiem.dość niechętnie. Wezwany podnosi się jak najciszej z zajmowanego miejsca i stara się bezszelestnie dostać do „mruczka". starając się jak najszybciej dostać do mety. Ustawienie: w luźnej gromadce na czworakach. Mijają się z prawej strony. Boisko: dowolne. Przebieg zabawy. Zabawy i gry bieżne „Podróż" Liczba uczestników: dowolna. powoli. pilnie śledzi ruchy wezwanego. której udało się najszybciej wykonać zadanie. „Natarcie" Liczba uczestników: dowolna. skąd przerzucają je lub przenoszą na linię startu następnym parom. tj. Na sygnał wszyscy wybiegają. W czasie biegu głośno krzyczą „hura". Prowadzący rozsypuje piłeczki po ziemi. Przebieg zabawy. wkładają między swe głowy piłkę. z wyznaczonymi liniami startu i mety w odległości 15-20 kroków od siebie. za drzewami itp. Wyścigi na wesoło z różnymi elementami ruchu „Wyścig z p i ł k ą " Liczba uczestników: dowolna. mocno ją przyciskając. Z tej pozycji na ponowny sygnał. popychają. krzakach. jak też wszyscy inni. zostaje podróżnym. biegną za nimi na czworakach. Ustawienie: wszyscy stoją w szeregu na linii startu. na spacer". baraszkują na czworakach i od czasu do czasu poszczekują. Boisko: dowolne. Przebieg zabawy. Obydwie zajmują miejsce naprzeciw siebie. W przeciwnym przypadku „mruczek" odsyła wezwanego na miejsce i wzywa kogo innego. Przebieg zabawy. Jeżeli wezwanemu uda się dostać do „mruczka" bez wywołania żadnego szmeru. które ustawiają się parami w dwu rzędach. Gdy piłeczki potoczą się dalej. na s p a c e r . Aby zabawa spełniła swą wychowawczą role. jak małe kotki. „Kraków". głośno krzycząc. tworząc koło lub półkole. jak to czynią kotki. na spacer" . podskakują. Na sygnał zmieniają miejsca. musi być przeprowadzona konsekwentnie. dzieci mogą zachowywać się swobodnie. które starają się jak najszybciej dobiec na metę i zanieść tam pitkę. Na zawołanie prowadzącego „pieski. Ustawienie: na linii startu stoją pary. Przybory: kolorowe szarfy. ale parzysta. składając przy tym piękny ukłon. „Mruczek" przywołuje do siebie na migi kogoś z obwodu koła.p i e s k i .Przybory: zbędne. gdy piłka wymyka się z łapek. Dzieci. przebieg zabawy taki sami. Na następne zawołanie prowadzącego „pieski. Zabawy i gry na czworakach „ P i e s k i . podróżny woła „Warszawa". Należy zwracać baczną uwagę na to. za nim wyznaczone dwie linie w odległości około 20 m od siebie. dobiegają do poszczególnych piłek i bawią się nimi. Odmiana. Wszystkich uczestników wyścigu dzieli się na dwa równe zespoły. różni się tylko tym. Odmiana. Boisko: dowolne. które pary przenoszą na metę. lecz karnie udają się na swe poprzednie miejsce.

który ją odrzuca. Ustawienie: wszyscy uczestnicy zabawy siadają w dwuszeregach twarzami do siebie. Przebieg zabawy. przechodzi na lewe skrzydło. wymijają się i równocześnie „rżą". wracają. Lewo. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych albo większych gumowych. Boisko: dowolne. Oprócz podanej odmiany można stosować wiele podobnych. U w a ga .„przesyłek pocztowych" . obchodząc kolejno wszystkich stojących w półkolu. kto pierwszy wykona zadanie. kożuchy. to udaje się na lewe skrzydło. Wygrywa ten. Ustawienie: luźna gromadka. Stojący najbliżej kopie ją 173 Zabawy i gry rzutne „Poczta" Liczba uczestników: dowolna. by tocząc się możliwie przez środek koła. Przybory: piłka nożna lub inna. Stojący w środku rzuca piłkę prawoskrzydłowemu. Ustawienie: półkole. opisanych przy okazji omawiania innego rodzaju wyścigów. Jeśli i podający piłki nie schwyci. Przybory: zbędne. Na sygnał posiadający piłkę kopie ją tak. Im więcej części ubrania będą mieli na sobie. Ten kieruje ją natychmiast do następnego. Z kolei piłka wędruje do drugiego. Ustawienie: duże wyciągnięte koło. Przybory: jedna lub kilka piłek dętych. Zaraz wpada na czworakach cło środka „piesek" i zaczyna szczekać. po czym na ponowne zlecenie brykają i skaczą jak poprzednio. Boisko: dowolne z wyznaczonymi liniami (startu i mety) w odległości 15-25 kroków. Boisko: duże koło. Po wykonaniu tego zadania biegną na metę. Zabawy i gry skoczne „Skoki k o n i k a " Liczba uczestników: dowolna. Przybory: kilka szarf. równe. Polega na tym. Gracze obu rzędów kolejno wykonują opisane wyżej zadania. Odmiana. 172 . Boisko: dowolne. którego wszyscy gracze wykonają je prędzej. Odmiana. Gdy znajdzie się na przeciwnym końcu siedzących szeregów. jakie mają wykonać. chwyty . Jeśli ktoś z półkola nie schwyci podanej mu piłki. Przebieg zabawy. trzeciego itd. Gdy znajdują się one u celu. że wszyscy powinni ubrać się podobnie. że wprowadza się w ruch kilka piłek . Na starcie ustawiają się dwa rzędy. było jednakowe. jego miejsce zaś zajmuje prawoskrzydłowy z półkola. Zabawy i gry kopne „ P i ł k a n o ż n a w k ol e " Liczba uczestników: dowolna. Ustawienie: w dużym kole „wróbelki". Ustawienie: szereg na linii startu. skacząc przebiegają z miejsca na miejsce w różnych kierunkach. Dopiero w małych kółkach wyprostowują się. ubierają się i jak najszybciej stają na swoich miejscach. Przebieg zabawy. Wygrywa rząd. zrzucają z nóg pantofle i zdejmują koszulki. przedostała się poza nie. „Piłka w półkolu" Liczba uczestników: 10-15. Boisko: dowolne. B(>isko: dowolne. rzędzie lub też zatrzymują się w miejscu. Przybory: zbędne. które układają na oznaczonym miejscu. Zabawa ta może doskonale służyć opanowaniu umiejętności podawania i chwytania piłek. uczestnicy stoją twarzami do siebie. dolne. obok kilka mniejszych. wówczas „wróbelki" wracają doń podskokami. Przebieg zabawy. Przebieg zabawy. a poza nim „piesek". tym zabawa wywołuje więcej śmiechu. w środku jeden z uczestników w odległości 5-10 kroków od pozostałych. przy czym podskakują ciągle w przysiadzie. to polecamy graczom ubrać się w palta. Piłka „poczta" przechodzi w ten sposób od jednego do drugiego szeregu. Należy jednak pamiętać. który pierwszy wprowadził ją w ruch. ale parzysta. Rzuty mogą więc być górne. Gdy „piesek" opuści koło i znajdzie się poza nim. Na sygnał lub zawołanie ustawiają się w s/ercgu. wówczas „stacja odbiorcza" może je odesłać do punktu wyjściowego. aby dalej szukać pożywienia.oburącz lub jednorącz.. tj.z jednego miejsca. jak też i chwytnć w różny sposób. Przebieg wyścigu.i prawoskrzydłowy jednego z szeregów toczy piłkę do siedzącego naprzeciw w drugim szeregu.Uwaga. „Spłoszone w r ó b e l k i " Liczba uczestników: dowolna. Jeżeli wśród widzów pragniemy wywołać więcej śmiechu. Dzieci naśladują konika. siedzącego naprzeciw. swetry itp. U w a g a . z jajkiem itp. jednej „stacji nadawczej". „Wyścigi z r o z b i e r a n i e m się" Liczba uczestników: dowolna. by zadanie. a gdy znajdą się w połowie drogi. „Wróbelki" podskakują w przysiadzie w granicach dużego koła i szukają pożywienia. Piłkę można podawać. może w podobny sposób wrócić do tego uczestnika zabawy. „Wróbelki" uciekają do małych kółek. np. w odległości 5-8 kroków. przy czym wysyłamy je bezpośrednio po sobie lub w małych odstępach czasu. Wszyscy wybiegają równocześnie. nie omijając nikogo spośród uczestników zabawy. boczne.

druga drużyna . drużynie odejmuje się po l punkcie. który podąża ślizgiem do linii półmetka. kładą się na kocykach i wracają ślizgiem do swojej drużyny^Po przekroczeniu linii startu . leżąc na brzuchu. ćwiczenie odciążające i elongacyjne kręgosłupa wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. kocyk dla każdego uczestnika. twarzami zwróceni do środka sali. pleców okrągłych i pleców wklęsłych). Koło może być wiązane lub luźne. dotknięcie biodrami podłogi.mety przekazują piłkę pierwszemu z rzędu zawodnikowi. ćwiczenie dla dzieci starszych.19 punktów. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd. Cel: wzmocnienie mięśni obręczy barkowej u dzieci starszych (w przypadkach skolioz i pleców okrągłych). Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie uczestników. która pierwsza w całości dotrze do ławki. dzieci starsze od 8. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika grzbietu. Wygrywa drużyna. Wygrywa ta drużyna. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd (utrzymywanie bioder poniżej linii bark kolana. W sali wyznacza się dwie równoległe linie startu i mety oraz drugą linię półmetka. Cel gry . Użycie rąk jest niedopuszczal- Sztafeta w śl iz gu w leżeniu przodem z toczeniem piłki g ł o w ą (na kocyku. „falstart" zawodnika). otrzymuje 15 punktów. co jest zależne od opanowania sposobu zatrzymania piłki nogą. w wieku 4-7 lat. dotykanie klocków rękoma. otrzymuje 20 punktów. Drużyna. kto najbardziej zawinił (piłka wydostała się poza koło). Po przekroczeniu linii półmetka wykonują siad. Przed każdą linią startu zawodnicy zwróceni twarzami do środka sali. dwie piłki do koszykówki.mety.do wiadomości prowadzącego. otrzymuje 15 punktów. 174 175 . Teraz on również stara się piłkę wybić z koła. Odpychając się jednocześnie obiema dłońmi od podłogi. zgubienie woreczka) drużynie odejmuje się po jednym punkcie. Po obu stronach sali wyznacza się po jednej linii startu . falstart). toczenie piłki bokiem głowy lub potylicą. oraz celnego kopania. kiedy zawodnicy z drużyny wrócą na swoje miejsca.mety. mniejsze lub większe. Po dotarciu do ławki kładą na niej dłonie i w tej pozycji czekają na koniec gry. za którą znajduje się obręcz. Cel: wzmocnienie mięśnia prostownika grzbietu.w innym. rż. dwóch sędziów. Wygrywa drużyna. Sędziowie przy swoich drużynach. posuwają się w stronę ławki. Za każdy popełniony przez zawodnika błąd odlicza się po jednym punkcie (niesymetryczne ślizgi. podążają do linii półmetka.14 punktów. która zgromadzi większą liczbę punktów. dwie obręcze gimnastyczne. na kocyku. Organizacja i przebieg sztafety. kreda. „Wyścig r a k ó w z w o r e c z k a m i " Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika. Na sygnał prowadzącego zawodnicy toczą piłkę głową. po jednym dla każdej drużyny. Na środku sali ławki gimnastyczne ustawione jedna za drugą w poprzek sali. po obu stronach ławek daleko pod ścianami wyznaczone dwie linie startu. Kolejny zawodnik w ślizgu na kocyku prowadzi piłkę głową w przeciwnym kierunku itd. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. dowolnym kierunku. dotknięcie piłki ręką. która zdobywa więcej punktów.mety przez powracającego startuje kolejny zawodnik drużyny. czyli stopowania. wyciąga stopą klocek z obręczy i układa go poza linią . Gry ruchowe dla dzieci młodszych i starszych Dzieci młodsze.19 punktów. z nogami ugiętymi i z woreczkami na brzuchu. wysokie unoszenie tułowia. obręczy barkowej i ramion (ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. Organizacja i przebieg zabawy. która szybciej dobiegnie do linii startu . Za szybkie ukończenie sztafety drużyna otrzymuje 20 punktów. Sztafeta jest zakończona wtedy. dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: kocyk dla każdego zawodnika. ustawienie klocków nie stopami. dwóch sędziów. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników oraz dwóch sędziów po jednych dla każdej drużyny. gdy wszyscy zawodnicy wykonają swoje zadanie. siedzą w swoich rzędach po jednej stronie w siadzie skrzyżnym z układem rąk w „skrzydełka". nieprawidłowy ślizg. np. Za każdy błąd odejmuje się po jednym punkcie (asymetryczna praca rąk w ślizgu. S z t a f e t a z b u d o w a n i e m m u r u (zabawa dla dzieci starszych) Przybory i przyrządy: kocyk dla każdego zawodnika. odpychanie się nogami od podłogi. która ma więcej punktów. Zawodnicy są w pozycji podporu tyłem.mety. druga . Każda drużyna ustawia się przed swoją linią naprzemianlegle z uczestnikami drużyny przeciwnej (aby się nie zderzyć). klocki w liczbie odpowiadającej liczbie zawodników. Po przekroczeniu linii startu . W sali po obu stronach wyznacza się dwie linie startu . Na sygnał prowadzącego zawodnicy w tej pozycji przechodzą do linii startu swoich przeciwników i ustawiają się w szyku wyjściowym. lecz w tym przeszkadzają mu stojący na obwodzie. Uczestnicy: dwie drużyny o równej liczbie zawodników. ugięcie nóg. a sami stają na końcu rzędu. której zawodnicy szybciej ukończą sztafetę. oderwanie klatki piersiowej od podłogi. idzie do jego środka. mięśni karku. odpychając się rękoma od podłogi. druga . w środku której są rozrzucone klocki. Piłka wędruje więc nieustannie od jednego do drugiego gracza. Organizacja i przebieg wyścigów. druga .tak aby powstał mur itd. mięśni pośladkowych. chwytając stopami klocek i układają go poza obręczą. „Kto p i e r w s z y do ł a w k i " Przyrządy i przybory: dwie ławki gimnastyczne. Organizacja i przebieg sztafety. dwóch sędziów. Każdy zawodnik dwukrotnie pokonuje trasę. Sztafeta kończy się.14 punktów. Następnie wykonują w „tył zwrot". na których ustawiają się zawodnicy w rzędach w leżeniu na brzuchu. Zawodnicy obu drużyn (jeden za drugim). po jednym dla każdej drużyny. w leżeniu przodem na kocykach. U w a ga . ściągających łopatki. jakie zajmowali w momencie startu. Na sygnał prowadzącego pierwsi z drużyn kładą się na kocykach na brzuchu i ślizgiem. Drużyna. Ten. Drużyna.

Organizacja i przebieg zabawy. Wygrywa drużyna. w którym woreczek jest dwa (lub więcej) razy wrzucany tą samą stopą. W sali wyznacza się dwa koła współśrodkowe: wewnętrzne małe o średnicy 0. „Berki" gonią uciekających i przez dotknięcie ręką „berkują". Na sygnał prowadzącego drużyny przy drabinkach wykonują po 20 razy leżenie tyłem i siad przed drabinką. wzmocnienie mięśni prostowników grzbietu. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopy (przypadki skolioz. Na sygnał prowadzącego wszyscy uczestnicy zabawy ślizgają się na kocykach po wyznaczonym miejscu. które zajmowali podczas rzutów. jednak nie może być mniejsza niż 1. Siedzącym przy drabinkach nie zalicza się zadania.-^ Po wykonaniu rzutów wszystkie dzieci idą na czworakach po swoje woreczki i wracają z nimi na miejsca. Wyznaczeni drogą losowania zawodnicy jednej drużyny siadają przodem przed drabinkami. Nie zalicza się rzutu. Zabawa trwa 3 minuty. aby rzucający nie podnosił wysoko tułowia nad podłogę. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz. lecę „w skrzydełka". rozwinięcie precyzji ruchu. Na sygnał prowadzącego leżący rzuca piłką do „kosza". Sędziowie stoją przy swoich drużynach. płaskostopia. które było przed chwilą „berkiem"). rzut jednorącz) prowadzący przyznaje punkt. Prowadzący wyznacza 1-3 „berków" (w zależności od wymiarów sali oraz liczby uczestników). W odległości 3 m od obręczy znajduje się pusta obręcz. wzmocnienie piersiowego odcinka prostownika grzbietu. Cel: wzmocnienie mięśni prostownika w odcinku piersiowym oraz wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. odpychając się dłońmi od podłogi. „ B e r e k " w s i a d z i e na p i ę t a c h na k o c y k u (dla dzieci młodszych) Miejsce: ograniczone za pomocą lin na sali gimnastycznej. pleców okrągłych. nogi ugięte w kolanach. Dziecko „zaberkowane" bierze od „berka" szarfę i samo teraz staje się „berkiem" (ale nie może „berkować" tego dziecka. Druga drużyna stoi przy leżącej na podłodze obręczy. Każdy zawodnik wykonuje rzut raz prawą. Po 10 rzutach następuje zmiana ról zawodników w parach. Sędzia liczy wykonane powtórzenia. 177 . szarfy w dwóch kolorach do oznaczania drużyn po jednej dla każdego zawodnika. którzy ani razu nie byli „berkami" lub byli nim najmniej razy. jeżeli w czasie siadu zawodnik ma zaokrąglone plecy lub pomaga sobie rękoma przy siadzie. 176 „Traf do ko s z a " (zabawa dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka (do siatkówki lub piłki nożnej) jedna na dwóch zawodników. Zawodnicy rzucający woreczki również kończą zadanie.Cel: wzmocnienie mięśni ściągających łopatki. tworząc z wyciągniętych rąk (dłonie razem) „kosz". Wygrywa zawodnik w parze. Zawodnicy przy drabinkach po wykonaniu 20 powtórzeń przez wszystkich na sygnał sędziego kończą zadanie. wyrabianie precyzji ruchu. Zabawę powtarza się 4-5 razy. Na sygnał prowadzącego wznawia się drugą część gry. osiowe odciążenie kręgosłupa. „Berki" zakładają szarfy. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. Uczestnicy zabawy znajdują się na sali w pozycji siadu na piętach. Uczestnicy: dwóch zawodników lub wielokrotność dwóch. który zdobędzie więcej punktów. a stopy włożone pod pierwszy szczebelek drabinki. w której znajdują się wszystkie woreczki. Następuje podliczenie liczby woreczków w obręczy i zmiana ról drużyn. twarzami do środka. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśnia prostownika grzbietu. rozluźnienie mięśni karku i mięśni ściągających łopatki oraz mięśni ramion. „Zaberkowanie" po niepoprawnym ślizgu nie liczy się (asymetryczna praca rąk). pleców płaskich. „ P rz erz uć w i ę c e j w o r e c z k ó w " Przyrządy i przybory: po dwa woreczki na jednego uczestnika. Wygrywają ci.5 m i drugie duże. której „strzały" były celniejsze. Po zakończeniu gry następuje podsumowanie celnych trafień. W tym c/asie zawodnicy drugiej drużyny wyjmują palcami stóp woreczki z obręczy i zamachem nogi wrzucają je do obręczy drugiej. . Uczestnicy dobrani w pary. „Traf w o r e c z k i e m do k o ł a " (zabawa dla dzieci młodszych) Przyrządy i przybory: woreczek z grochem dla każdego uczestnika zabawy. dwóch sędziów -po jednym dla każdej drużyny.5 m. Za trafienie woreczkiem do koła. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz oraz pleców okrągłych. oderwanie od podłogi klatki piersiowej. pleców wklęsłych i płaskostopia). Organizacja i przebieg zabawy. starając się. po rzucie poprawnym (błędy: oparcie łokci i głowy o podłogę. pleców okrągłych. Cel: odciążenie kręgosłupa od ucisku osiowego. Uczestnicy: dwie drużyny o jednakowej liczbie zawodników. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. 2 obręcze gimnastyczne. Wymiary koła dużego (odległość od koła małego) zależą od wieku i umiejętności grupy. starając się nic odrywać klatki piersiowej od podłoża. Organizacja i przebieg zabawy. Błędem wykonania u zawodnika udającego kosz jest zaokrąglenie pleców.* Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. 7a każde trafienie zdobywa punkt. Przekroczenie linii ograniczającej miejsce wyznaczone czyni dziecko „berkiem". drugi siada na piętach w pozycji skorygowanej naprzeciwko leżącego (w odległości 2 m). Kolejno rzucają po zostali zawodnicy. żeby wo reczek trafił do małego koła i tam pozostał. a woreczki przenosi się do poprzedniej obręczy. Organizacja i przebieg zabawy. Odległość między „rzucającym" a „koszem" zależy od wieku i sprawności zawodników. Jeden z pary leży na brzuchu z piłką w dłoniach. kreda. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu na obwodzie dużego koła. Na sygnał prowadzącego dzieci w kolejności rzucają woreczek oburącz sprzed głowy. wzmocnienie mięśni karku oraz mięśni ściągających łopatkę. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrsjgłych. Wygrywa dziecko. które zdobędzie najwięcej punktów. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha oraz wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. raz lewą nogą. drabinki przyścienne.

Kolejny zawodnik chwyta piłkę między stopy (bez pomocy rąk) i podaje następnemu z przeciwnego szeregu itd. Trafienie zalicza się. z ramionami opartymi o podłogę tak. gdy piłka jest odepchnięta jedną ręką. Trafienia nie zalicza się. gąski do domu". Pałce rąk skierowane są do środka. którzy ładnie i dokładnie wykonali ćwiczenie. może być zabawa naśladowania pokazywanych przez prowadzącego ruchów. potem dziecko odsłania oczy i mówi. wypychając ją za pomocą wyprostu nóg. że musi się wyeliminować wiele niepożądanych. aż do pełnego wyprostu. Na sygnał prowadzącego zawodnik podaje piłkę po przekątnej. Trafienie liczy się.„P oczt a " z p o d a n i e m p i ł k i n o g a m i (dla dzieci starszych) Przyrządy i przybory: piłka siatkowa. a przez cały czas trwania zabawy należy zachować dobrą postawę. zabawa wskazana w przypadkach skolioz. wręcz szkodliwych przy danym schorzeniu ruchów. Organizacja i przebieg zabawy. dzieci posuwają się do przodu. Zabawę powtarza się 2-3 razy. Uczestnicy zabawy siedzą w siadzie podpartym tyłem z nogami ugiętymi . U wa ga. W ten sam sposób organizuje się zabawę ruchową „zatrzymaj piłkę". Znowu przesuwają ręce do przodu i podciągają do przodu nogę dotychczas wyprostowaną. Organizacja i przebieg zabawy. mogą być przeprowadzone po odpowiednim ustaleniu pozycji i odległości. w których dwa będą niedozwolone (o tym. Cel: wzmocnienie odcinka piersiowego mięśni grzbietu (u leżących). Wygrywa ten zawodnik z trójki. toczą ją po podłodze na zmianę do siebie i starają się trafić w nogi zawodnika siedzącego. U w a ga . wzmocnienie mięśni brzucha (u siedzących). Druga noga pozostaje w tyle. Na sygnał prowadzącego leżący zawodnicy. Cel: wzmocnienie mięśni brzucha. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki i karku. Jednak wiele zabaw można zaadaptować do potrzeb usprawniania leczniczego. że zawodnik siedzący stara się nogami zatrzymać toczącą się piłkę miedzy leżącymi zawodnikami. Specyfika każdego schorzenia ogranicza rodzaj pozycji stosowanych w zabawie oraz wpływa na to. Dla dzieci o tak różnych możliwościach bardzo dobrą i emocjonującą zabawą jest „Raz. unosząc wyprostowane nogi do góry (sam siedzi tyłem. które dzieci zmieniają miejsca. Prowadzący wyróżnia najlepszych zawodników. pleców okrągłych. Jeden trzyma piłkę. Sprawność pacjentów powinna być określona w oparciu o wskazania i przeciwwskazania lecznicze. Zabawą dla wszystkich dzieci. Wspólną zabawą dla wszystkich dzieci jest zabawa „Znajdź sobie parę". naśladując „skradającego się kotka". Wszelkie zabawy wyścigowe. np. Piłki nie wolno kopać. dwa. „ S k r a d a j ą c y s i ę ko t e k " (dla dzieci starszych i młodszych) Przyrządy i przybory: zbędne. Zawodnicy w szeregach naprzeciw siebie nie kryją się w parach. Zawodnik zewnętrzny z prawej strony chwyta piłkę pomiędzy stopy. pleców wklęsłych. Dlatego podział na grupy powinien być przemyślany. które będą niedozwolone. Kiedy piłka dojdzie do ostatniego zawodnika. gdy piłka uderzy siedzącego od kolan w dół. płaskostopia. korekcja nadmiernej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. zabawy orientacyjnoporządkowe. Cel: odciążenie kręgosłupa w odcinku osiowym. Uczestnicy: dowolna liczba dzieci. trzy Baba Jaga patrzy" (pamiętamy. indywidualnie dla każdego „zawodnika". a następnie rozdać dzieciom szarfy w dwóch kolorach w ten sposób. gdy wszystkie dzieci pokonają wyznaczony dystans.w dwóch szeregach. można wykonać wypychanie piłki w pozycji leżenia przodem. Najczęściej dzieci chore ćwiczą na materacach. młodszych i starszych. wzmocnienie mięśnia lędźwiowo-biodrowego. Należy podzielić grupę dzieci na pół. W ten sposób. które mogą stać (z wyjątkiem dzieci z wadami postawy). w ten sam sposób wraca na początek. Po każdych 20 podaniach piłki następuje zamiana zawodników w trójce. wzmocnienie mięśni wysklepiających stopę. Uczestnicy: dowolna liczba. Zabawa kończy się. podparty). wypychając piłkę. „ N i e daj s i ę t r a f i ć " Przyrządy i przybory: piłka siatkowa na trzech uczestników. Przemieszanie dzieci oraz ich poruszanie się bywa bardzo różne. Zawodnik broni się przed trafieniem. który najmniej razy dał się trafić (otrzymał najmniej ujemnych punktów). że każda połowa dzieci otrzymuje różną liczbę 179 178 . które dzieci zmieniły miejsce. Zabawy i gry ruchowe. ćwiczenie wykonywane w przypadkach skolioz i pleców okrągłych. Na sygnał prowadzącego dzieci przesuwają się powoli do przodu na określony dystans w następujący sposób: przesuwają dłonie. z tą różnicą. klatka piersiowa i głowa nisko nad podłogą (średnia pozycja Klappa). odległość między szeregami wynosi 2-3 m. w których dzieci przemieszczają się w określony sposób. Zawodnicy dobrani są w trójki. Można przeprowadzać zabawy ze śpiewem. Utrzymując tę samą organizację zabawy i zasady. Uczestnicy: minimum trzech zawodników lub wielokrotność trzech. a następnie podciągają do przodu jedną nogę. że w zabawie tej dzieci nieruchomieją po słowach „Baba Jaga patrzy") lub zabawa „Gąski. nauczyciel powie przed rozpoczęciem zabawy). gdy zawodnik siedzący oprze się łokciami o podłogę. Uczestnicy zabawy ustawiają się szeregiem w pozycji klęku podpartego z ugiętymi rękoma. Dwóch z nich kładzie się na brzuchu na podłodze. w odległości l kroku od siebie w szeregu. Trzeci siada między nimi bokiem w siadzie prostym. mało jest takich. Organizacja i przebieg zabawy. Część dzieci na sali gimnastycznej może tylko leżeć. Druga noga pozostaje z tyłu. aby jego łydki znajdowały się na linii łączącej głowy leżących. wzmocnienie mięśni ściągających łopatki (w skoliozach). które mogą być zaadaptowane na potrzeby kinezyterapii Nie wszystkie gry i zabawy ruchowe stosowane w wychowaniu fizycznym można wykorzystać w ćwiczeniach gimnastycznych ogólnokondycyjnych w kinezyterapii i w gimnastyce korekcyjnej. twarzami do siebie w odległości 2-3 m. ćwiczenie wykonywane w celu usunięcia wad postawy. jedno dziecko ma zasłonięte oczy i mówi. Za każde trafienie zawodnik siedzący otrzymuje punkt ujemny. twarzami do siebie.

Organizacja i przebieg zabawy. Prowadzący chowa Hasali woreczki „kości". które odnalazły kości. Każdy z pokazywanych ruchów jest sygnałem do skradania się kotków. Prowadzący obserwuje zabawę. Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła lub leżą przodem twarzą do środka albo siedzą na materacach.w przejściu pod ławeczką lub przez ławeczkę. klaszcze lub wybija takt 4/4 na bębenku. czy się nie poruszają. Dziecko wraca spoza koła i staje w środku. wypowiadając na „3" swoje imię. Zabawa odbywa się w czasie 2 minut. twarzami do prowadzącego. W przypadku gdy szukającemu nie uda się znaleźć „kotka".najczęściej pchnięciem. Liczba uczestników: dowolna. „Parę" tworzą dzieci z różnymi kolorami szarf i przybierają pozycję ustaloną dla nich indywidualnie przez prowadzącego. a szukający stara się znaleźć zagubionego kotka. Organizacja i przebieg zabawy. jeszcze raz zostaje on szukającym. „Kotek" cicho miauczy. Jeżeli szukający wskaże dziecko udające „kotka". Ruchy głowy powinny być obszerne. na sygnał „znajdź sobie parę" dobierają się w pary. Liczba uczestników: dowolna. Dzieci przemieszają się dowolnie po sali. oprócz „ruchu zakazanego".unosi ręce do góry i wykonuje krążenia rękami. gdy wszystkie „kos'ci" zostaną odnalezione. np. Uczestnicy zabawy w pozycji na czworakach (prowadzący wyjaśnia prawidłowy dla każdego sposób poruszania się) lub . / określonym układem ramion. Korygując swoją pozycję.szarf obu kolorów. Liczba uczestników: dowolna. np. Organizacja i przebieg zabawy. Prowadzący indywidualnie poleca przyjęcie leczniczej dla dziecka pozycji. „Pieski" Przybory: zbędne. lub siedzą w siadzie płaskim albo skrzyżnym podpartym (prowadzący w miarę możliwości zaleca układ ramion dla każdego dziecka indywidualnie). Najczęściej udaje się zaadaptować dla wszystkich dzieci te zabawy. Wygrywa osoba. na które dzieci odpowiadają ruchami głowy w płaszczyźnie strzałkowej (ruchy potakiwania). w czasie którego dzieci muszą przyjąć pozycję dla siebie dozwoloną i nie ruszać się. Wyznaczone przez prowadzącego dziecko wychodzi poza obręb koła i staje tyłem do pozostałych.klaśniecie prawą ręką o prawe udo lub o podłogę. Prowadzący zadaje dzieciom pytania. „poczta". czworakowaniem . Zabawa kończy się z chwilą wywołania ostatniego zawodnika. które odbywają się w pozycji leżenie przodem z różnymi podaniami piłki . Zabawa trwa około 3-4 minuty. Dla dzieci z różnymi dysfunkcjami można zaadaptować zabawę „ Spr yt n y ko t e k " Przyrządy i przybory: zbędne. 180 „Lampa. jak każde może. Op ow i a d an i e r u c h a m i g ł o w y Przyrządy i przybory: zbędne. Pozostałe dzieci muszą zachowywać się cicho. Prowadzący stoi przed grupą. Prowadzący przez cały czas obserwuje dzieci. Zabawę powtarza się kilka razy. „Łapacz" w czasie trwania ruchu zakazanego podgląda „skradające się kotki". Kotek „nieznośny" cofa się na koniec grupy. Także możliwa do przeprowadzenia z dziećmi chorymi jest zabawa „Poszukaj kości".stoi przy ścianie tyłem do grupy ł wykonuje kilka krótkich. Zabawa kończy się. wyścigi piłek w rzędach. obręcz. „Wywoływanka" Przyrządy i przybory: zbędne. Zabawę rozpoczyna wyznaczone przez prowadzącego dziecko. nika zabawy. zamieniają się miejscami. prostych ruchowo ćwiczeń . na sygnał prowadzącego dzieci odwracają się i udając pieski. „w skrzydełka" w podparciu.„łapacz" . Organizacja i przebieg zabawy. np. Uczestnicy zabawy leżą przodem na podłodze. Przebieg i organizacja zabawy. Liczba uczestników: dowolna. Wygrywa to dziecko. Uczestnicy zabawy siedzą tyłem do prowadzącego (przodem do jednej ze ścian) w pozycji dla każdego dziecka odpowiedniej. Po zakończeniu zabawy wyróżnia te osoby.: „Czy teraz jest noc? Czy świeci słonko? Czy pada deszcz?" itd. Także zabawy z pełzaniem. dzieci muszą wskazać jedną ręką wymieniane w różnej kolejności przez prowadzącego lampę. następujące ruchy: l . poprawia indywidualnie pozycję każdego dziecka. Zabawa trwa od 30 sekund do l minuty. ale też rzutami. a na „4" imię innego uczest-. przez szarfę. Wygrywają dzieci. n o s . która najmniej razy pomyliła się lub nie popełniła błędu.w miarę możliwości leczniczej dla siebie i stale korygowanej. poruszając się tak. z rzutami piłek w dwójkach naprzeciw siebie.opuścić. 2 -klaśnięcie lewą ręką w lewe udo lub o podłogę. Uczestniczy zabawy ustawiają się w szeregu każde dziecko w pozycji dowolnej . kilka razy klaszcze przed lub za sobą itd. 4 „skrzydełka" prawą ręką . Uczestnicy zabawy ustawiają się na obwodzie koła w pozycji możliwej do przyjęcia przy ich dolegliwościach chorobowych. Dzieci wykonują przy tym np. gdy odpowiedź brzmi „nie". Zasady i organizacje należy dostosować do możliwości i potrzeb ćwiczących. które zadanie wykonały bez pomyłki. szukają kości.. Jedno dziecko . 3 . Doskonałą zabawą może być np. Nauczyciel chwali „najlepszego kotka" oraz pozostałe dzieci za dobrą postawę w czasie zabawy. ładnie i poprawnie. Uczestnicy zabawy siedzą w półkolu w siadzie skrzyżnym prostym lub leżą twarzą do prowadzącego. w płaszczyźnie poprzecznej (ruch przeczenia). W tym czasie prowadzący wyznacza „kotka". które pierwsze minie wyznaczoną linię mety. a tułów odpowiednio ustabilizowany skorygowany. nos i podłogę.„skrzydełka" lewą ręką. do której potrzeba 3-5 woreczków z grochem. „ Za gu bi on y kotek". p o d ło g a " Przyrządy i przybory: zbędne. gdy odpowiedź brzmi „tak". Po wykonaniu tego zadania następne wywołane dziecko robi to samo.

która wychodzi na zewnątrz koła i odwraca się tyłem do pozostałych. Zabawa kończy się wtedy. Prowadzący wyróżnia dzieci starające się dobrze wykonać zadanie. który będzie rozpoczynał „ruch". które najdłużej wytrzymało w ustalonej pozycji. Liczba uczestników: dowolna. Organizacja i przebieg zabawy. Uczestnicy zabawy w gromadce na środku sali. przez dzieci. Jeżeli „inicjator" pokaże ruch przeciwwskazany. następnie przenoszą wyprostowane ręce w bok. ustawić jak najbliżej jakiegoś „płotu". Zabawa odbywa się przez 2 minuty. złożone materace itp. „ K t o d ł u ż e j w yt r z ym a " Przyrządy i przybory: zależne od przyjętego zadania. Na sygnał prowadzącego dzieci przyjmują uprzednio określoną pozycję i starają się w niej jak najdłużej wytrzymać. Prowadzący wyznacza jednego z zawodników. który złapie rzuconą piłkę do niego lub nie poruszy rąk przy podaniu „oszukanym". Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego i przebiega na wyznaczonym terenie. np. a za trzecim . Zabawa trwa do momentu „zaczarowania" wszystkich uczestników lub kończy się na sygnał prowadzącego. Nogi mają wyprostowane i złączone. Dzieci z wadami postawy mogą poruszać się. Zaczarowane zostaje również to dziecko. zdobywa 3 punkty. którzy zdobyli najwięcej punktów dodatnich. twarzami do środka. Dzieci mogą się poruszać w dowolnym kierunku i dowolną prędkością . Uczestnicy zabawy siedzą lub przyjmują inną pozycję. drabinki. kto jest „inicjatorem" w wyznaczonym czasie. których lokomocja jest wolna. kiedy „inicjator" pokazuje pierwszy ruch. Po zakończeniu nauczyciel wyróżnia dzieci najlepiej wykonujące swoje zadanie. Organizacja i przebieg zabawy. w podporze tyłem z nogami ugiętymi. Uczestnicy zabawy leżą na brzuchu z dłońmi pod brodą. Zawodnik. Zabawa rozpoczyna się na sygnał prowadzącego. którego oznacza szarfą. Zabawę wygrywają ci zawodnicy. Prowadzący stara się te dzieci. Wygrywa dziecko (lub kilkoro dzieci). druga połowa poszukuje na następnej lekcji).na materace. Przebieg i organizacja zabawy. Punkty dodatnie i ujemne zawodnika trzeba zsumować.nie mogą wpadać na siebie. Dzieci. za drugim razem . Prowadzący obserwuje poprawność wykonania zadania. U wa g a . Wygrywają ci zawodnicy. Zadaniem „berka" jest „zaczarowanie" przez dotknięcie ręką któregoś z uczestników zabawy. Jeżeli szukający nie 182 odgadnie.wydech. Uczestnicy zabawy siedzą np. Liczba uczestników: dowolna.w leżeniu.wdech). w odstępach 2-3 kroków między sobą. „Berek zaczarowany" Przybory: szarfa dla „berka" Liczba uczestników: dowolna. 183 . szkodliwy dla dzieci. napinając je w „skrzydełka" . ławeczki. ławeczki. Zaczarowane dziecko przyjmuje pozycję. Organizacja i przebieg zabawy. „ Zł oś li wa p i ł k a " Przybory: piłka siatkowa. stojąc na kocyku. aby otrzymać liczbę punktów karnych. w ślizgach. gdy wszyscy zawodnicy wystąpią w roli szukającego „inicjatora" ruchu lub gdy zrobi to połowa zawodników (jeśli zespół ćwiczący jest duży. wyróżnia te. W dowolnym momencie podaje on piłkę do jednego z siedzących zawodników. Podający może wykonywać podania zwodnicze i „oszukane" . i pozostaje w niej do końca zabawy. „Koty na p ł o t y" Przebieg i organizacja zabawy. Szukający powinien odnaleźć „inicjatora" w trzech próbach. dowolnie poruszają się po sali . które utrzymają pozycję krótko i niedbale. Prowadzący obserwuje poruszające się dzieci i po zakończeniu zabawy wyróżnia te. którzy przed „berkiem" uciekają. wykonują rękoma ruchy jak przy pływaniu „żabką" (energiczne wymachy rąk jak najdalej przed siebie . który z piłką wchodzi do środka koła.nie podając piłki. Szukający wchodzi do środka koła i usiłuje odnaleźć „inicjatora" ruchu. Zabawa odbywa się przez 3 minuty.jak pieski na spacerze. które prawidłowo poruszały się i popełniły najmniej błędów. szuka następny zawodnik. na czworakach. które przekroczyło wyznaczoną na sali linię „boiska". W odwrotnym przypadku otrzymuje karny punkt. W tym czasie prowadzący wyznacza spośród uczestników jednego zawodnika. Organizacja i przebieg zabawy. Prowadzący wyznacza jedną osobę. P ł yw a n i e „ ż ab ką " Przybory: zbędne. Ruchy pokazywane przez inicjatora są powtarzane kilka razy bez zmian. które nie popełniły błędów: brak pełnego wyciągnięcia rąk w przód. którzy zdobyli po 3 punkty. Liczba uczestników: dowolna. Pozostali w dyskretny sposób obserwują go i naśladują.l punkt. wcześniej ustaloną dla niego przez nauczyciela. Uczestnicy zabawy znajdują się na wyznaczonym liniami terenie. w czasie 20 sekund. biegając we wspięciu na palcach. Liczba uczestników: dowolna. z układem ramion w „skrzydełka". „Inicjator ruchu" Przyrządy i przybory: zbędne. „Inicjator" co pewien czas powinien zmieniać rodzaj ruchu. Na sygnał prowadzącego „koty" idą na czworakach. Na sygnał prowadzącego: „pływamy żabką" dzieci unoszą ręce i głowę ponad podłogę. Jeżeli znajdzie za pierwszym razem. w pozycji leczniczej określonej indywidualnie dla każdego uczestnika zabawy. Prowadzący wybiera „berka". możliwie leczniczą dla nich. na której są drabinki.5 minuty. Uczestnicy zabawy rozproszeni po sali. czołgają się lub pełzają .2 punkty. odpadają z zabawy i siadają jako obserwatorzy i sędziowie w pozycji wyznaczonej przez nauczyciela. otrzymuje dodatni punkt. na obwodzie koła. Prowadzący powinien wcześniej nauczyć dzieci kilkunastu ruchów. Zabawa odbywa się około 1. to prowadzący musi polecić zmianę ruchu.starają się dostać na „płoty" . W przypadku dzieci z wadami postawy jest to siad skrzyżny skorygowany.

Opierając się na głowie. Zabawę powtarza się kilka razy. „Piłka c h i ń s k a " Jest to gra ruchowa o charakterze sportowym. twarzami do środka. które zdobędą najwięcej punktów. „Kto w i ę c e j t r a f i " Przybory i przyrządy: po 4 woreczki dla każdego uczestnika zabawy. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Liczba uczestników: dowolna. asymetryczna praca rąk. Zabawy i gry ruchowe. że pada mały deszcz. Tempo pracy „wycieraczek" dyktuje prowadzący. Liczba uczestników: dowolna. gdy dzieci osiągną ustaloną odległość. Wygrywa to dziecko. Liczba uczestników: dowolna.jako inna zabawa. Ćwiczący wykonują strzały nogą do bramki przeciwnika (jak w piłce nożnej). Po zakończeniu wyróżnia te dzieci. „ręka w prawo" . nogi wyprostowane. sztafety.ręce w dół. kosz (wiadro). podając wymienione hasła.wtedy „wycieraczki" pracują szybciej. obserwuje dzieci. „Dżdżownice" Przybory: zbędne. W większości gier sportowych.dzieci . barkach i piętach. Uczestnicy zabawy siedzą przed prowadzącym w pozycji dla każdego dziecka określonej przez prowadzącego. tory przeszkód i ścieżki zdrowia Gry sportowe.na miarę swoich możliwości ruchowych .w odpowiednim rytmie.oderwanie klatki piersiowej od podłogi. przesuwają biodra do przodu. Ręce przyciśnięte do tułowia i nóg. Przez formy zabawowe można ks/lałcić technikę gry sportowej. Przebieg i organizacja zabawy. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze obok siebie na plecach z nogami złączonymi i wyprostowanymi.leżenie tyłem itd. Na hasło: „deszcz przestał padać" dzieci wracają do pozycji wyjściowej i odpoczywają chwilę do następnego hasła. które z czterech rzutów uzyska najwięcej punktów.aba\v i gier ruchowych. Za celne trafienie dziecko otrzymuje l punkt. Prowadzący. 185 „Chrząszcz na grzbiecie" Przybory i przyrządy: zbędne. które najlepiej naśladowały chrząszcze. Uwa ga. Niektórzy autorzy uważają. Prowadzący zmienia hasło po około 2 minutach.dzieci . które obecnie w sporcie zyskały sobie bardzo dużą rangę. Na sygnał prowadzącego dzieci naśladują ruchy dżdżownicy. a ręce wyciągnięte w bok. w środku którego ustawia się kos/. W sali na podłodze wyznacza się koło o średnicy 3-5 m. złączone i uniesione do pionu. 184 . Organizacja i przebieg zabawy. Uczestnicy ustawiają się na obwodzie koła. Prowadzący wyróżnia osoby. które . Na hasło prowadzącego: „wycieraczki pracują" dzieci podnoszą złączone i wyprostowane nogi w prawo. przesuwając się do przodu po podłodze na odległość l m „ruchem dżdżownicy". Zabawa kończy się wtedy. Najpierw wyciągają głowę jak najdalej. Przed każdym uczestnikiem leżą 4 woreczki. Gra może być zaadaptowana do ćwiczeń w kinezyterapii dla dzieci i dorosłych. klaszcząc . Liczba uczestników: dowolna. Organizacja i przebieg zabawy.nie popełniły błędu. Uczestnicy zabawy leżą na podłodze na plecach. Rzuty woreczków mogą też być wykonywane rękoma przy tej samej organizacji zabawy. Przebieg i organizacja zabawy. Na hasło prowadzącego: „chrząszcz chce wstać" dzieci naśladują rękoma i nogami ruchy chrząszcza przewróconego na grzbiet. mają ścisły związek z zabawami i grami ruchowymi. tylko z dalszej odległości . Za poprawne wykonanie ćwiczenia dziecko otrzymuje l punkt dodatni. „Wycieraczki s am ochodo we" Przybory: zbędne. po czym powtarzają ruch. że niesłuszne jest oddzielanie gier sportowych od zabaw i gier ruchowych. oparcie głowy i rąk o podłogę oraz wstrzymanie oddechu podczas zabawy. Powtarzają każdą nogą po 3 razy. Liczba uczestników: dowolna. np. c/. Prowadzący pokazuje dzieciom ruchy bezpieczne i służące poprawieniu ich sprawności fizycznej. gry sportowe. a następnie w Jewo. Zabawa odbywa się w czasie l minuty. Zabawy i gry ruchowe są jak gdyby „pierwszym stopniem wtajemniczenia" w technikę i przepisy gier sportowych. „ręce do góry" . Na ponowny sygnał prowadzącego dzieci chwytają woreczek palcami drugiej nogi i wrzucają do kosza. w odległości 5-8 kroków. „leżenie przodem" . „Rób o d w r o t n i e " Przybory i przyrządy: zbędne. mówi. Przez cały czas zabawy biodra powinny przylegać do podłogi. Przebieg i organizacja zabawy. Wyróżnia dzieci. które najlepiej wykonały zadanie. nawet w treningu specjalistycznym określonych gier sportowych.ręka w lewo. Na hasło: „chrząszcz odpoczywa" dzieci opuszczają ręce i nogi na podłogę.dzieci . Pokazuje on różne ćwiczenia. Na sygnał prowadzącego dzieci chwytają palcami stopy woreczek i starają się go wrzucić do kosza. lub że pada większy deszcz . W czasie przesuwania dzieci powinny starać się nie zginać nóg ani kłaść rąk na podłodze (w przypadku dużej niesprawności ruchowej wszystkie pomocnicze ruchy są dozwolone). wyprostowane. wtedy „wycieraczki" pracują powoli. z rękoma i nogami w górze. które dzieci powinny wykonać odwrotnie. z piłką siatkową umieszczoną na brzuchu.ęsto stosuje się różne formy /. Wygrywają dzieci. w której wszyscy zawodnicy obu drużyn znajdują się w pozycji podporu tyłem z nogami ugiętymi. leżą na podłodze. następnie unoszą w stronę głowy barki.

„nie daj piłki berkowi" czy „kto dalej" (rzut woreczkiem) lub „kto trafi w piłkę" (inicjatywa jednego gracza). 13. 5. np. można rozwiązywać wiele zadań (na lekcji wychowania fizycznego). „Piłka chińska" Różnica między grą sportową a grą ruchową polega na tym. Jeżeli któryś z ćwiczących popełni poważny błąd. Wprowadzone uproszczone przepisy gry sportowej w zabawach i grach ruchowych tworzą „bazę ruchową" dla rozwoju gier sportowych. W czasie pokonywania toru przeszkód i w czasie sztafet należy pomagać w ochronie. Wyrabiają potrzebne w życiu nawyki ruchowe i kształcą umiejętność ich stosowania w życiu codziennym. 3) gry sportowe. dla którego jest to sygnał do startu. dzielą się ze względu na rodzaj wykonywanych ruchów na: rzutne. z których każda ma swoje określone konkretne cele. Przykłady: Sztafeta ze zmianą woreczków: ćwiczący wybiega z woreczkiem. ćwiczenia równoważne. naruszy regułę gry. 7. 6. Gry dzielą się na: 1) zabawy i gry ruchowe: grupowe i indywidualne. a gra ruchowa może uwzględniać tylko częściowo lub wcale przepisy gry sportowej. Wszyscy biorą udział w grze. że każda gra sportowa ma swoje ujednolicone i obowiązujące przepisy. 1.). Gry ruchowe. np. 187 . jasne i dokładne. Sztafeta z popychaniem piłki głową: ćwiczący ustawieni są w dwóch rzędach w pozycji leżącej przodem. Gry ruchowe można stosować na początku lekcji wychowania fizycznego pod warunkiem właściwego. Gry ruchowe. w podporze na czworakach leżąc tyłem z piłką na brzuchu. ale najlepiej przeprowadzać je w terenie. Gry r uc h o w e nych. Są jednym ze środków prowadzących do pozytywnych stanów emocjonal2. Gry ruchowe należy jednak przede wszystkim stosować w środku lekcji. 9. dobiega do miejsca. Po przebiegnięciu poszczególni ćwiczący ustawiają się na końcu rzędów przeciwnych. 2) sztafety i tory przeszkód. 12. rzuty itd. wykonując zadania. 11. Sztafety Sztafety są zabawową formą współzawodnictwa w określonych celach. 78. jak: rzuty do celu. również w kierunku przeciwnej drużyny itd. z takimi elementami ruchu. w zależności od zadania ruchowego zostawiają piłkę następnemu. są bardzo przydatne w zajęciach z dziećmi oraz w zajęciach z dorosłymi. 10. Gry ruchowe: a) grupowe: przeciąganie liny. b) indywidualne: np. niezbyt dużego natężenia w nich wysiłku fizycznego 186 -jako pobudzenie mięśni do pracy. mogą stać w 2 grupach naprzeciw siebie. Może to być któryś z ćwiczących. Sztafety mogą charakteryzować się różnymi sposobami przejścia i wykonania różnych czynności (zadań). Mają duży wpływ na rozwój układu oddechowo-krążeniowego i całego układu ruchowego (skoki. oddając zamieniony woreczek następnemu itd. Atrakcyjną formą gier ruchowych są tory przeszkód. należy grę przerwać i wszystkim zwrócić uwagę na popełniony błąd. bieg w kierunku przeciwnym. wspinanie. Podać najbardziej racjonalne sposoby wykonywania poszczególnych zadań ruchowych. zgodności działania. Prowadzący powinien objaśnić sposób ruchu i drogę wykonywania ruchu w sztafetach ł torach przeszkód. Gry ruchowe i sztafety można prowadzić w salach. 3. np. Objaśnienie powinno być krótkie. rzuty przez wszystkich uczestników do wyznaczonego celu. wysiłek jest wspólny (inicjatywa wspólna). zmienia go i szybko wraca. bieżne itd. dotknąć barków przeciwnika. a sami wracają bez piłki lub wracają z piłką w ten sam sposób lub inny. biegi. szczególnie sztafety. Mogą to być zadania wykonywane grupowo lub kolejnym ruchem i działaniem zespołowym. Obok „niebezpiecznych" punktów toru przeszkód powinien stać ochraniający. Ćwiczący również może pełnić funkcję kontrolującego.Ryć. 4. ale na wspólnej linii. w którym położony jest woreczek (zadanie). Zabawowe formy naturalnych ruchów tworzą grę ruchową o dowolnych przepisach. Grupowy charakter gier sprzyja rozwojowi poczucia zespołowości. kopne. woreczkami do kosza. Z pomocą gier. podobnie jak zabawy. koleżeńskiej solidarności. podnoszenie ciężarów itp. np. popychają piłkę głową aż do wyznaczonego miejsca. Startujący w sztafetach mogą być też ustawieni nie przed wspólną linią. 8.

Propagatorką aerobiku była J. Ochrona . ZestaKolejność ćwiczeń Poi /ijtkujący c/as trwania w minutach 1. Muzyka w rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych działa głównie psychoterapeutycznie. że ćwiczący mogą wykorzystywać ścieżkę zdrowia w dowolnym czasie bez instruktora. Meta . Ćwiczenia nóg 5. Trzeba unikać ustawiania przeszkód niebezpiecznych. czas i sposób wykonania. Odpowiednie tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej są testowym miernikiem postępów leczenia rehabilitacyjnego. Fonda. Tory przeszkód mogą również być testem sprawności . 2) ustawić je we właściwej kolejności. z tym że w swych zaleceniach uwzględniał on równie/ dietę. pop lub country. 188 . Sędzia główny musi mieć do pomocy sędziego startowego i sędziego środkowego.przy każdej trudnej przeszkodzie musi być sędzia odcinkowy. Tory przeszkód spełniają zadania ogólnorozwojowe. Liczba uczestników dowolna. Ćwiczenia bioder i pośladków 6. Cooper był jego prekursorem.Tory p r z e s z k ó d Tory przeszkód stanowią zbiór kolejnych zadań dla narządu ruchu.sztuczne. W zależności od tego. wzbogaca osobowość człowieka. stwarza miły nastrój przy wykonywaniu ćwiczeń. Muzyka w kinezyterapii ułatwia wykonywanie ćwiczeń. w zależności od możliwości fizycznych ćwiczących i etapu leczniczo-rehabilitacyjnego.ćwiczebny (podobny do sprawnościowego. 2) ćwiczenia z wykorzystaniem rytmu muzycznego. ale również sala gimnastyczna lub teren boiska czy plac zabaw. Najbardziej popularne są tory przeszkód rekreacyjne.sprawnościowy. 4) zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym. Fbnda proponuje podział ćwiczących na grupy: początkującą i zaawansowaną. Rozgrzewka 2. Różnica w doborze i intensywności ćwiczeń dla poszczególnych części ciała jest znacząca. uprawianie jej lub słuchanie. wykonując ćwiczenia w dowolnym tempie. 3) zapoznać ćwiczących z pozycjami i pokonywaniem zadań ruchowych na poszczególnych przeszkodach. Aerobik W Polsce najbardziej obecnie popularną metodą ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest aerobik. Charakter poszczególnych ścieżek zdrowia może być: . że w obwodzie tworzą najczęściej dłuższą lub krótszą pętlę (około 2-3 km). określając ich liczbę. Człowiek staje się wrażliwszy i lepiej rozumie własne problemy. Ćwiczenia odbywają si\> przy muzyce disco.H.kondycyjny (ścieżka biegowa). kolejność powtórzeń ma charakter wytrzymałościowo-siłowy. nastrojowym. Tory przeszkód w rehabilitacji ruchowej. Mogą być tak dobrane pod względem obciążeń wysiłkiem fizycznym. Ścieżki zdrowia organizowane są na powietrzu. jak i niepełnosprawnych. najlepiej naprzemiennie pod względem charakteru ruchu. Bardzo często tory przeszkód są środkami do treningu narządu ruchu u osób niepełnosprawnych. sędzia ustala kolejność zajętych miejsc według wartości czasowych. Każdy startuje indywidualnie na czas. czy ćwiczący pokonuje ją dobrze i bezpiecznie. powinien: 1) dobrać odpowiedni zestaw przeszkód. Zadania ruchowe na torach przeszkód polegają na pokonywaniu różnych przeszkód. Muzyka ułatwia wykonywanie ćwiczeń i uatrakcyjnia zajęcia. Start . Muzyka sprzyja także lepszemu porozumieniu się z innymi lud/mi. a ustawione w sali gimnastycznej . Obcowanie z muzyką. W terenie przeszkody mogą być naturalne. Nierzadko w muzyce można znaleźć źródło zachęty do walki o swoje zdrowie. Dodatkową zaletą ścieżek zdrowia jest to. Dziś są popularne w całej Europie. komu mają służyć. . Ścieżki zdrowia. 5) dobrze zorganizować sędziowanie.zarówno dla osób zdrowych.na znak chorągiewką lub sygnał akustyczny. Wyróżnienia mogą być rzeczowe lub umowne. Muzyka nastrojowa daje przede wszystkim odprężenie. Prowadzący w sposób umiejętny. Ćwiczenia talii 4. Organizowanie i budowa ścieżek zdrowia wywodzi się ze Szwajcarii. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy przeprowadzić z ćwiczącymi lub polecić im przeprowadzenie rozgrzewki.określenie czasu pokonania toru przeszkód. Zadania ruchowe na ścieżkach zdrowia są ustalone tak. które ograniczone są przez niesprawność fizyczną. Przeszkody są tak zaplanowane. W Polsce jest ich już bardzo wiele. który poprawia przeszkodę i sprawdza. Miejscem dla toru przeszkód może być teren (najlepiej). J. może często zastąpić te doznania. ale ćwiczenia należy rozpoczynać od marszobiegu . Gdy wszyscy uczestnicy zakończą swój „wyścig". Obcowanie z muzyką daje większe poczucie własnej wartości. szczególnie u dzieci z porażeniami mózgowymi. Ćwiczenia uspokajające 5 4 5 Zaawansowani 5 4 7 10 4 3 4 2 3 189 . Specjalne tablice informacyjne pomagają w korzystaniu ze ścieżki. żeby nie zmęczyć tylko jednej grupy mięśni. natomiast K. Ćwiczenia ramion 3. tory przeszkód są różne.jest to rodzaj treningu obwodowego). że natężenie ćwiczeń fizycznych przeprowadzonych w takiej formie jest właściwym środkiem treningowym dla osób z różnymi poziomami wydolności fizycznej i niepełnosprawności. Ćwiczenia muzyczno-ruchowe Ćwiczenia muzyczno-ruchowe można podzielić na dwa rodzaje: 1) ćwiczenia odbywające się przy muzyce jako podkładzie muzycznym.

5. Jednocześnie zestaw ćwiczeń powinien sprawiać. pani Callan. • w końcowej części zajęć wprowadza się elementy ćwiczeń równoważnych. przez co szybciej następuje proces rozluźniania i regeneracji. krzyk. że ćwiczenia są prowadzone według właściwych zasad metodyczno-zdrowotnych. ich trudność. rozluźnić się. aby w czasie ćwiczeń oddechowych nie doszło do hiperwentylacji. które często stosuje się naprzemiennie z ćwiczeniami kształtującymi. powinien zasięgnąć porady lekarskiej. Jest to forma ćwiczeń popularna w Ameryce. 1. stopniowo i powoli. ich stanu zdrowia i sprawności fizycznej. • prawidłowego. W celu zwiększenia „wydajności" ruchów używa się odpowiedniej podkładki pod stopy lub podpórki do siadów. czy lekarz zezwala mu na uczestniczenie w zajęciach. Przy opracowywaniu programu należy zwrócić uwagę na następujące elementy: • ćwiczenia powinny być wielokrotnie powtarzane przez poszczególne grupy mięśniowe. dokładności i zgrabności ruchu. Instruktor zobowiązany jest ułożyć odpowiedni zestaw ćwiczeń w zależności od wieku ćwiczących. tułowia i ramion. ale w zasadzie aerobik to zestaw ruchów o charakterze dynamicznym. Ruchy szybkie i dłużej trwające wymagają większego dotlenienia. pozwalają uzyskać lepszą kondycję i ładniejszą figurę. 190 • ubierania się na zajęcia w kolorowy. Trzeba czuwać nad tym. od których zależy ładna sylwetka ciała. zadaniem których jest zadziałanie na grupy mięśniowe. poprawnego i porywającego demonstrowania techniki ćwiczenia. Zgiąć kolana i skłon T w przód. pośladki. Callanetics Jest to zestaw ćwiczeń. swobodny. 2. śpiew. W aerobiku zdarzają się kontuzje. • w serii powtarza się wielokrotnie ćwiczenia na daną grupę mięśniową. które powinny odbywać się na bazie muzycznej. ale przy ochronie paskami na dłoniach. nudności instruktor powinien przerwać ćwiczenia. Callanetics obejmuje program 30 ćwiczeń do wykonania podczas l godziny. ale jest też bardzo przyjemna.w razie wystąpienia u któregoś z nich zawrotów głowy. • elegancji. lecz zmieniając pozycję wyjściową. RR daleko przed siebie. Całość powtórzyć 5 razy. poza tym brak odpowiedniej rozgrzewki przed wykonywaniem intensywnych ćwiczeń.NN wyprostowane.5 do 2.. Podczas krótkich przerw ćwiczony jest pełny cykl oddechowy. liczbę powtórzeń i czas trwania. Ćwiczenia callanetics wpływają na spadek wagi. RR wzdłuż T. Duża rolę odgrywają ćwiczenia oddechowe. • uważnego obserwowania ćwiczących . aby poprawiały one ogólną kondycję. Oczywiście obowiązuje umiarkowana dieta. Prowadzenie aerobiku jako rodzaju gimnastyki wymaga od instruktora: • dobrej własnej kondycji. Wtedy trzeba odpocząć. wolno pospacerować. nie krępujący ruchów strój. Aerobik ćwiczą nie tylko panie. jakby chciały czegoś dotknąć (5 sekund). których najczęstszą przyczyną jest brak kontroli ze strony prowadzącego oraz chęć uzyskania za wszelką cenę zbyt szybko wysokiej sprawności fizycznej przez ćwiczących.5 kg. a instruktor powinien skontrolować. Pozycja wyjściowa stojąca . biodra. Ta połączona z ekspresją muzyczną i ułatwiona przez pokaz prowadzącego zajęcia forma ćwiczeń często wymaga dużego wysiłku. w Polsce mniej znana. który przekroczył 40. aby każde następne ćwiczenie w mniejszym stopniu obciążało poprzednio przeciążoną grupę mięśni. Obecnie aerobik jest uznawany za „receptę" na zdrowie i ładną sylwetkę. • posiadania uzdolnień muzycznych . Przenoś RR w tył (pozycja jak przy skoku do wody). mocno napiąć mięśnie brzucha. • stosuje się taką kolejność ćwiczeń. przyjemnością i radością. postawione w rozkroku szerokości 35 cm. W ten sposób można ćwiczyć mięśnie nóg. rż. oczywiście pod warunkiem. Przez przyjęcie odpowiedniej izolowanej pozycji wyjściowej w ćwiczeniach można wybiórczo ćwiczyć odpowiednie zespoły mięśniowe i zwiększyć zakres ruchu w określonych stawach. w których przeważają ćwiczenia o charakterze statycznym. dla bardziej zaawansowanych wzrasta ona do 30 i więcej. talia. 4. ułożenie ramion i nóg. Pierwsza faza aerobiku może mieć akcenty statyczne. Często chęć dorównania prowadzącemu w technicznym wykonaniu i intensywności ćwiczeń jest przyczyną przeciążeń w kończynach. są odpowiednie dla wieku. uda). • należy wykonywać to samo ćwiczenie. • minimalna liczba powtórzeń to 8. • amplituda i tempo ćwiczeń stopniowo powinny się zwiększać. Ćwiczący. śmiech i głośny wydech. kształtowały piękną postawę ciała oraz elastyczność i elegancję ruchów.poczucia rytmu i frazy muzycznej. 3. Mogą także występować bóle spowodowane mikrourazami. Jak w ćwiczeniu 1. • zaawansowani mogą ćwiczyć z niewielkim obciążeniem (0. dlatego prowadzący powinien zasugerować ćwiczącym wykonywanie odpowiednich ćwiczeń oddechowych i relaksujących (najlepiej we własnym rytmie). wyciągnąć głowę i RR w górę. że dla ćwiczących aerobik będzie odprężeniem. • znajomości wszystkich ćwiczeń. ale i panowie. po kilku minutach złe samopoczucie powinno minąć. W celu uregulowania oddechu wprowadza się liczenie. 191 . • w środkowej części lekcji wykonuje się dużo podskoków oraz biegi w miejscu. stopach i biodrach). możliwości zdrowotnych i fizycznego przygotowania ćwiczących.wy ćwiczeń kształtują piękno sylwetki ciała kobiety (brzuch. RR daleko. polecić mu swobodnie oddychać i nieco pospacerować (organizm nie potrafi pokryć zapotrzebowania tlenowego). Głównie są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących o charakterze statycznym. Powinien tak dobrać ćwiczenia. Nazwa tego programu ćwiczeń pochodzi od nazwiska ich twórczyni. Metodyka aerobiku to trzy słowa: bezpiecznie. uwzględniając ruchy skrętne (pronacja i supinacja). Głowa wysoko (wytrzymać 5 sekund).

Aby znaleźć się w dogodnej pozycji do rzutu. Mogą to być elementy gier sportowych. 2. Nie wolno przebywać w polu bramki.drużyna B Ą dziewczyna . Na zawodach obowiązują jednak jednolite zasady.drużyna A A chłopiec . Technika rzutów wymusza prawidłową postawę i nie przeciąża żadnej części ciała.Elementy sportu Elementy sportu w rehabilitacji ruchowej dają dużo radości z wykonywanego ruchu. wyrywać sobie jej z rąk (ochrona zawodnika posiadającego piłkę). punkty rzutów karnych i sędziowskich. 4. Za s ad y gr y Zadaniem drużyn jest zdobycie jak największej liczby „koszy". Nie wolno biegać z piłką. pole bramki. W jednej drużynie gra dwóch chłopców i dwie dziewczynki.drużyna B wymiary kosza Ryć. Po każdym zdobytym koszu grę rozpoczyna drużyna przeciwna. Ich rodzaj zależy od możliwości ćwiczących. Nie wolno kopać piłki. Wyróżniać trzeba dzieci niezależnie od wyniku. Do gry używa się piłek gumowych lub plastikowych. Nie wolno grać głową.: w wyścigu rzędów z rzutami do kosza. gry sportowe. którego wymaga. popychać zawodników drużyny przeciwnej. plastikowa dziurawa piłeczka i metalowe składane lub stałe bramki o wymiarach dostosowanych do wielkości pola gry. Nie wolno bronić w polu bramki. jego proste formy. Nie wolno faulować. Boisko: prostokąt z wyznaczoną linią środkową. wybijać lecącej piłki. długość 10 m. 3. że grupa dzieci uczestniczących w grze nie może być zbyt duża: na większym boisku o X 0 A A ° 0 A A X linia boczna X kosz O chłopiec . Jest to gra uniwersalna. 10-16 m * Ćwiczenia utylitarne . należy jednak podchodzić do tego bardzo ostrożnie. Gra polega na strzeleniu „gola" (piłki) do światła bramki za pomocą kija. pamiętając jednak. Gra „unihoc" Sprzęt: kije z tworzywa sztucznego. Każdy trafiony kosz równa się jednemu punktowi. a ich modyfikacja od pomysłowości i wiedzy prowadzącego. Drużyna przeciwna może przechwycić piłkę. ze środka boiska. Wymiary boiska do korfballu oraz ustawienie dzieci na boisku. wspinanie się. W trakcie gry obowiązują następujące zasady: 1. lekkoatletyki. zawodnicy podają piłkę między sobą. Średnica wewnętrzna kosza wynosi 40-45 cm. np. Zespoły: 2 zespoły. Korfball jest grą koedukacyjną. gdy zawodnicy podają między sobą lub rzucają do kosza. Każda drużyna rzuca do kosza drużyny przeciwnej. a ruch. może ją podać do kolejnego zawodnika lub wykonać rzut do kosza. dlatego gra toczy się także za koszami. Gdy partner z tego samego zespołu złapie piłkę. 79. który w określonym czasie zdobędzie większą liczbę bramek.5 m. długość 12 m. ćwiczenia koordynacyjne równoważne. Wymiary te mogą być także większe. 5. Odpowiedni ich dobór leczy konkretne dysfunkcje ruchowe. w odpowiedniej odległości od kosza. w których zawsze występuje element biegu itd. Piłkę można rzucać do kosza z różnych stron.elementy samoobrony Do tych ćwiczeń zalicza się ćwiczenia zawierające elementy samoobrony. kozłować piłki. Czas gry 4 x 2 minuty lub 2 x 5 minut. Gra „korfball" Ta prosta gra może być doskonałą zabawą dla dzieci w wieku przedszkolnym. Jest to gra całkowicie bezkontaktowa. np. W zależności od wielkości boiska można stosować inną liczbę zawodników. przy grze 6 na 6 wymiary minimalne: szerokość 6 m. przechodzenie przez kładkę. najczęściej każdy liczy 4-5 zawodników (w zależności od wielkości boiska). gdyż zezwala na dokonywanie zmian zasad gry w zależności od umiejętności i potrzeb grających. Nie wolno grać nogą. przyczynia się do wszechstronnego rozwoju. Kosze nie są ustawione na liniach końcowych (2-3 m od tych linii). 3 chłopców i 3 dziewczynki. Minimalne wymiary boiska przy grze 4 na 4: szerokość 4 m.dntźyna A O dziewczyna . Na zajęciach wprowadza się element rywalizacji grupowej. elementy sportu gimnastycznego. 192 193 . Punkty te liczą się do wyniku końcowego. W przerwach każdy zawodnik wykonuje rzut do kosza z odległości 1-1. Wygrywa ten zespół. Jeden zespół może wykonać to szybciej. Sprzęt używany do gry to dwa kosze umocowane na słupkach wysokości 150-180 cm bez tablicy.

.

5 razy. staje się bardziej zdyscyplinowane. a ponadto poprawiają funkcje oddychania. Ćwiczenia zespołowe. V. Są to ćwiczenia prowadzone w grupie z kilkoma czy kilkunastoma osobami. Zespołowe współzawodnictwo należy wprowadzić do zajęć ruchowych z dziećmi 67-letnimi. Tego typu zajęcia są także traktowane jako wprowadzanie do rekreacji rodzinnej. kierowany. W zakładach leczniczych powinny obejmować wszystkich chorych. Są to ćwiczenia. u których istnieją specjalne przeciwwskazania. niezależnie od ćwiczeń indywidualnych specjalnych. akcentowanie jednej z faz oddychania bądź też oddychania określoną częścią układu oddechowego. ostre zapalenie stawów itd. Dziecko. siły i wytrzymałości mięśniowej. Wykonywanie ruchu w wodzie jest znacznie łatwiejsze. samodzielne. Są to ćwiczenia mające na celu podniesienie ogólnej sprawności i wydolności ustroju. Ćwiczenia w wodzie. co dla ćwiczącego jest czynnikiem aktywizującym. W miarę dojrzewania organizmu dziecka i osiągania przez nie sprawności ćwiczenia ogólnorozwojowe stanowiące wszechstronny trening zostają wzbogacane ćwiczeniami specjalistycznymi już ukierunkowanymi na określoną dyscyplinę sportową. którzy występują tylko w roli kibiców. gdyż naturalna potrzeba ruchu dziecka zachęca rodziców do wspólnej zabawy. Ogólny rozwój organizmu dziecka jest zarówno fundamentem zdrowia. np. może samo pobudzać inicjatywę grupy. jest ćwiczeniem wolnym wykonywanym bez przyborów i nie na przyrządach. Jeśli jest wykonane wyłącznie przez samego ćwiczącego. Należy pochwalić zespół. Gra ta została opracowana przez Krzysztofa Piecha w książce „Korektywa w przedszkolu". Elementy współzawodnictwa indywidualnego można zastosować już u dzieci 4-letnich. mimo że druga drużyna miała 7 celnych rzutów. staje się zwinne. Zdobyta zaradność i sprawność jest ważnym elementem zdrowia psychicznego w różnych zmieniających się warunkach. z wyjątkiem tych. Gimnastyka poranna odbywa się na łóżku chorego lub poza łóżkiem. Małe dzieci przede wszystkim lubią się bawić. ciężki stan ogólny. kształtując swoją sprawność podstawową. wykorzystywane przede wszystkim w grupie ćwiczeń stosowanych. Ćwiczenia poranne. Dopiero dziecko powyżej 3. przeważa u nich myślenie przedmiotowo-obrazowe i nie są one w stanie zbyt długo koncentrować się na jednym działaniu i na jednej zabawie. Ćwiczenia wytrzymałościowe. Stanowi to zasób nawyków ruchowych przydatnych nie tylko w życiu. Ćwiczenia indywidualne. opublikowanej w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej. pobudzają do poprawnego wykonywania ruchów zawartych w ćwiczeniach i uwzględniają ważny element rywalizacji. z określoną częstotliwością. zachowania lub poprawy zakresów ruchów w stawach. 194 . Stosowane są przy specjalnych wskazaniach. 195 Ćwiczenia uzupełniające dla małych dzieci należy traktować jako jeszcze jeden środek wychowania fizycznego o charakterze ogólnorozwojowym i przeprowadzać je w formie zabawowej odpowiadającej psychice dziecka. co robi. Ćwiczenia oddechowe ogólne. Ćwiczenia poranne mają za zadanie zaktywizować organizm do pracy po śnie. Celem ich jest podniesienie ogólnej kondycji ćwiczących. można włączyć do ćwiczeń grupowych. Ćwiczenia zespołowe są podstawową formą ćwiczeń ogólnie usprawniających. Warszawa 1996. Najbardziej ogólnie są to ćwiczenia ukierunkowane na pokonywanie „średniej" masy przez dłuższy czas. przy których prowadzeniu zostają wykorzystywane właściwości fizyczne środowiska wodnego (odciążenie). ale również w ukierunkowanej działalności sportowej .a drugi wykona więcej celnych rzutów. który trafił do kosza np. związanych z występowaniem konkretnej choroby.uprawiania w przyszłości określonej dyscypliny sportowej. Są to ćwiczenia prowadzone w celu wyegzekwowania u ćwiczących prawidłowego oddychania i zwiększenia wydolności układu oddechowego. Jest to celowo powtarzany ruch określonych części ciała ludzkiego. nawyków płynności ruchu. Ćwiczenia ogólnie usprawniające lub ogólnokondycyjne. zręczne. Uśmiech dziecka po udanym rzucie czy podaniu jest akceptacją tego typu zajęć i zachęca do wspólnych zabaw z dziećmi. Środowisko wodne jest wykorzystywane do poprawy funkcji narządu ruchu ćwiczących. Określenia ćwiczeń Ćwiczenie fizyczne. podczas „olimpiady" przedszkolaków. uzyskanie prawidłowego rozwoju klatki piersiowej. jak i przyszłych sukcesów sportowych. skupiają rodziców. Są to ćwiczenia prowadzone indywidualnie z jednym ćwiczącym. Ćwiczenia uzupełniające mają kształcić wszystkie cechy motoryczne dziecka w stopniu odpowiadającym danemu etapowi rozwoju. znaczna niewydolność układu krążenia i oddychania. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój siły mięśniowej i polegają na pokonywaniu dużej masy (oporu) przez krótki czas. W praktyce kinezyterapii ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być wykonywane przez każdego chorego. Sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu się ćwiczących. rż. t. Ćwiczenia w wodzie mają więc aspekt psychologiczny. koordynacji ruchowej. przywracającym wiarę w możliwości lepszego poruszania się. Zasób gier i zabaw powinien obejmować ruchy podstawowe. Turnieje korfballowe. W kinezyterapii zespół ćwiczący nie powinien być zbyt liczny (15 osób). do poprawy ich wydolności fizycznej oraz do nauki chodzenia. Ćwiczenia oddechowe specjalne. Ćwiczenia siłowe. uczy się panować nad swoimi reakcjami. cieszy się w grupie popularnością. Są to ćwiczenia aktywizujące oddychanie w sposób wybiórczy. Ćwiczenia poranne powinny być przeprowadzane na 15-20 minut przed śniadaniem. Małe dziecko stopniowo zdobywa umiejętność skupienia uwagi na tym. kształtowanie prawidłowej postawy ciała. Przeciwwskazaniami do ich prowadzenia są: podwyższona temperatura ciała.

Ćwiczenia szybkościowe. za pomocą których można poprawić.). tym bardziej ćwiczenie jest dynamiczne. Głównym celem tych ćwiczeń jest opanowanie odruchowego napięcia mięśniowego towarzyszącego często procesowi chorobowemu i opanowanie bólu. Ćwiczenia wolne. Ćwiczenia z oporem (test 4-5). „obsługujących" określone części ciała człowieka. Ćwiczenia stosowane (użytkowo-sportowe). wykonywane ener196 gicznie i na ogół dość szybko. Ćwiczenia o charakterze leczniczym. Ćwiczenia o charakterze statycznym. w których zaangażowana jest praca mięśni prawej i lewej połowy ciała. Ćwiczenia relaksacyjne. np. sprężyny itd. Ćwiczenia czynno-bierne. obszerności ruchu w stawach. szybkości i koordynacji ruchowej. Ćwiczenia z przyborami. Ćwiczenia te ukierunkowane są na zwiększenie zakresu ruchu w stawach i odpowiednie uelastycznienie mięśni przy zachowaniu odpowiedniej siły mięśniowej. Są to ćwiczenia. muzykalności i estetyki ruchu. hantle). np. poprzednio intensywnie pracujące grupy mięśniowe. Są to ćwiczenia polegające na izotonicznym skurczu mięśni i zawierające na ogół ruchy obszerne. Polegają na utrzymaniu układu ciała opartego na małej podstawie ze znajdującym się wysoko środkiem ciężkości oraz na wykonywaniu ruchów w tym układzie. Ruchu niczym nie ułatwionego (ćwiczenia z odciążeniem) i niczym nie utrudnionego (ćwiczenia z oporem. Ćwiczenia o charakterze leczniczym są głównym elementem kinezyterapii. lub zawierają elementy ćwiczeń doskonalących tylko jedną cechę motoryczną.prowadzone. Polegają na skurczu izometrycznym. Ćwiczenia czynne właściwe (test 3). wykonywane w specjalnych sytuacjach. Ćwiczenia antygrawitacyjne. Ćwiczenia wszechstronne. Ćwiczenia izometryczne . szybkości. Ćwiczenia redresyjne. . Według okieślenia prof. wygodnej pozycji i na wykonywaniu ruchów z elementami częstego rozkurczania mięśni przy zmniejszeniu do minimum aktywności ruchowej. w pionie. Ćwiczenia relaksacyjne polegają na przyjęciu odpowiedniej. Ćwiczenia kształtujące.patrz ćwiczenia statyczne. Ćwiczenia symetryczne. przez co niejednakowo angażują one mięśnie obu stron ciała. Ćwiczenia te polegają na skurczu izotonicznym. Są to ćwiczenia wymagające dużego zaangażowania układu mięśniowego. Ćwiczenia uspokajające. koordynacji i odwagi. Ćwiczenia zwinnościowe. Ćwiczenia na przyrządach. tylko jednej strony ciała. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchu za ćwiczącego. Ćwiczenia wspomagane . Ćwiczenia o charakterze dynamicznym. Są to ćwiczenia wymagające dużej siły mięśniowej. których dobór zależy od możliwości i potrzeb ćwiczących. np. który jest podstawowym pomiarem siły mięśniowej. przez położenie woreczka na głowie. utrzymać lub zlikwidować różne dysfunkcje organizmu. ukierunkowanym na rozluźnienie mięśni. Ćwiczenia intensywne. wykonywanym za pomocą siły zewnętrznej połączonej z czynnym. ułatwione podtrzymywaniem ćwiczonego odcinka ciała. Są to ćwiczenia o równomiernym. Są to ćwiczenia. Ćwiczenia te obejmują ruchy złożone. Są ćwiczeniami I grupy materiału ćwiczebnego wg Mazurka. Wymagają płynności. Są to ćwiczenia ukierunkowane na rozwój gibkości. szczegółowo opisano w podięczniku kinczyterapii. Ćwiczenia koordynacyjne. Ćwiczenia według 6-stopniowej skali testu Lovetta. Są to ćwiczenia czynne. dla celów kontrolnych (na ergometrze rowerowym. Są to ćwiczenia. które rozluźniają określone. Są to ćwiczenia zawierające takie elementy ruchu. Są to ćwiczenia polegające na zatrzymaniu danego ruchu i utrzymaniu określonej pozycji ciała. które wzmacniają określone grupy mięśniowe. Celem ich jest głównie wprowadzenie ładu na lekcji i przygotowanie ćwiczących do zadań lekcji wychowania fizycznego. Są to ćwiczenia. ogólnym wpływie na organizm ćwiczących. wymagające skupienia uwagi na ich wykonywaniu. Ćwiczenia bierne (test 0). intensywnym działaniem chorego. Im ruch jest bardziej „sprężysty". Są ćwiczeniami.). U osób z zaburzonym przez chorobę funkcjonowaniem narządu ruchu ćwiczeniem równoważnym będzie nawet utrzymanie pozycji stojącej. Ćwiczenia wybiórcze. Weissa. w których ruchy prawej i lewej połowy ciała są niejednoczesne. np. ręce kinezyterapuety. Są to ćwiczenia wykonywane wyłącznie przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia łagodzące poprzedni stan zmęczenia fizycznego organizmu lub napięcia emocjonalnego. utrudnione dodatkowym oporem (piłki. np. Są to ćwiczenia. Są podstawowymi ćwiczeniami kształtującymi narząd ruchu i cały organizm pod względem anatomicznym i fizjologicznym. Jest to rod/aj ćwiczeń polegający na utrzymaniu skorygowanego układu ciała w ustawieniu osiowym. bieżni ruchomej itd. przy użyciu siły zewnętrznej. Są to ćwiczenia polegające na całkowitym wykonywaniu ruchu przez ćwiczącego. Są to ćwiczenia z różnymi przyborami. nerwowego i krążcniowo-oddechowego. przy niezaburzonym działaniu narządu ruchu. Ćwiczenia izotoniczne . Są to ćwiczenia bierne z użyciem odpowiednio dawkowanej siły zewnętrznej „dociskającej" powierzchnie stawowe. Są to ćwiczenia odbywające się najczęściej na przyrządach gimnastycznych.Ćwiczenia gibkościowe. Ćwiczenia równoważne. są to ćwiczenia polegające na ruchu biernym. Są to ćwiczenia czynne. Ćwiczenia taneczne. Relaks oznacza odprężenie fizyczne i psychiczne. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. Są to ćwiczenia zawierające elementy tańca. Ćwiczenia rozluźniające. w których prowadzący stara się „przypomnieć" ćwiczącemu wykonywany ruch i ułatwić go przez odpowiednie do istniejącej siły mięśniowej odciążenie. Ćwiczenia jednostronne. które polegają na szybkich skurczach i rozkurczach mięśni. Ćwiczenia specjalne. Są to ćwiczenia zbliżone do naturalnych ruchów człowieka. Ćwiczenia akrobatyczne. niejednokierunkowe. bez pomocy przyborów i nie na przyrządach. Są to ćwiczenia obejmujące ruchy działające leczniczo w określonych jednostkach chorobowych oraz ruchy wybiórcze. Ćwiczenia z odciążeniem (test 1-2). Ćwiczenia asymetryczne. Są to ćwiczenia obejmujące obszerne ruchy poszczególnych części ciała.patrz ćwiczenia dynamiczne. Są to ćwiczenia wybranych grup mięśniowych.

Zasada poglądowości i dostępności. to wykonuje się ćwiczenia z oporem stawu biodrowego. przy czym różnice występują w kolejności ich następowania po sobie. np. których celem jest umożliwienie choremu lokomocji. Są to ćwiczenia chwytności rąk. Świadomy stosunek do ćwiczeń wyzwala chęć do ich wykonywania. gdyż razem stanowią metodyczną całość. Opierają się one na analizie procesu nauczania. np.Ćwiczenia kontralateralne. Metodyka lekcji wychowania fizycznego 8 Zasady dydaktyczno-wychowawcze w zajęciach wychowania fizycznego oraz w zajęciach rehabilitacji ruchowej Zasady dydaktyczno-wychowawcze są to ogólne normy postępowania pedagogicznego. ale ruch wykonuje się w sąsiednich stawach. W większości opierają się na ćwiczeniach równoważnych. Zasada aktywności i świadomości. Zasada wszechstronności i zdrowotności. gdy cała noga jest w gipsie. W sposób specjalny wiąże pozostałe zasady dydaktyczno-wychowawcze. Zasada świadomości i aktywności. 2. W zasadzie tej wyróżnia się: 1. Ćwiczenia ipsilateralne. potrzebnej człowiekowi do posługiwania się ręką. Są to ćwiczenia polegające na wykonywaniu ruchów z oporem. Zasada systematyczności i trwałości. (Przeciwstawianie się unoszeniu całej nogi). Odnoszą się również do nauczania wychowania fizycznego w czasie lekcji wychowania fizycznego dla osób zdrowych oraz lekcji ruchów leczniczych dla osób niepełnosprawnych. dlaczego w ogóle przychodzą na zajęcia: uczeń na lekcje wychowania fizycznego. Ćwiczenia manipulacyjne. Uwaga. Wszystkie wyżej wymienione zasady należy uwzględnić jednocześnie. Ćwiczenia chodu. Ćwiczenia kontralateralne i ipsilateralne polegają na wykorzystaniu specjalnych właściwości układu nerwowego. Wybiórcze ich uwzględnienie będzie błędem metodycznym. 199 . Są to ćwiczenia zawierające oporowe elementy ruchu dla „chorej" kończyny. Istnieją różne systematyki zasad dydaktyczno-wychowawczych. a nie w istocie ich treści. dorosły na zajęcia rekreacyjno-sportowe. dość intensywnie kończyną „przeciwną do kończyny z urazem". 4. Skrócona systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie z ukierunkowaniem na cele usprawniania leczniczego Do najważniejszych ^asad należą: 1. Świadomą motywację do brania udziału w kierowanym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych (dlaczego ćwiczą. to wykonuje się ćwiczenia oporowe kontralateralne nogi lewej. a tylko staw biodrowy jest wolny. 3. Są to bardzo zróżnicowane ćwiczenia. niepełnosprawny po zakończeniu leczenia w zamkniętym ośrodku rehabilitacyjnym na zajęcia typu usprawniającego lub sportu inwalidzkiego). nie objętych unieruchomieniem. gdy prawa noga jest w gipsie.

trochę zabranego prze/. w sposób pedagogiczny kierowany proces nauczania ćwiczeń leczniczych dzieci powinien uwzględniać ich naturalne potrzeby. Poprawianie błędów musi tak przebiegać. /. mającej dotychczas mało do czynienia z ćwiczeniami fizycznymi. ale żeby uczniowie uczestniczyli w nich chętnie. nie wymaga opisu szczegółów. Tym ćwiczeniom powinna towar/. żeby ćwiczących dobrze nie zniechęcać niepotrzebnymi dla nich przerwami. obok naturalnej potrzeby ruchu. czy poprawnie wykonuje ruchy. Nauczyciel. i celu. mają świadomość. 200 " ~ Ćwiczący powinien jak najszybciej zrozumieć polecenie ruchu. co jest warunkiem szybkiego wykonania ćwiczenia. Objaśnienie słowne ma uświadomić ćwiczącym rodzaj danego ruchu i wyobrażenie tego ruchu.ynniki muszą być zaspokojone. głównej zasady ruchu. zniechęcają. który za chwilę powinien znaleźć „lustrzane odbicie" w jego ruchach.ys/yć spontaniczność. zaczyna pojawiać się świadomość „inności" funkcjonalnej. że aktywny ich udział w tych zajęciach poprawi lub ustabilizuje ich stan funkcjonalny. Umiejętnie. po prostu jako niedobre lekarstwo. ćwiczenia ogólnokondycyjne czy ćwiczenia w wodzie. jak i psychicznym. a w szczególności lekcji o charakterze leczniczym. Słowne objaśnienie ruchu jest dla kory mózgowej sygnałem do rozpoczęcia myślowego kojarzenia. Ruch jest bodźcem rozwojowym dziecka. co wymaga dużego wyczucia psychiki dzieci i aktualnego rozeznania nastroju ćwiczących w trakcie lekcji. że ćwiczenia o charakterze leczniczym niepełnosprawni traktują jako konieczność. Ruch niezrozumiały dla Ćwiczącego zniechęca go. co wynika z systematycznego w nich uczestnictwa.2. Dodatkowych przemyśleń wymaga przeprowadzenie ćwiczeń z dziećmi. Ruchy proste na ogół nie wymagają słownego objaśnienia. biorąc udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacji ruchowej. oprócz chęci zabawy. Taki ruch trzeba pokazać. bez zbędnych przerw. że cała lekcja jest efektywna. że osoby niepełnosprawne. ciągle powtarzane. o rodzaju zaangażowania w tym ruchu c/ęścł ciała i ich układów.y stopniowo przyzwyczajać ćwiczących do terminologii fachowej. na zajęciach zbiorowych rehabilitacji nie tylko będą usprawniać swój stan fizyczny. jaki stawia przed lekcją ruchu . Rozwój dzieci dotkniętych chorobą często bywa spóźniony. ale znajdą psychiczne wytchnienie. Aktywność ta powinna wyzwolić chęć dalszego powtarzania ćwiczeń w celu wyzbycia się błędów i zdobycia nowych umiejętności służących osiąganiu większej sprawności fizycznej czy polepszeniu stanu zdrowia lub też dla przyjemności (rekreacja albo sport). ćwiczący uczą się ruchów. którego wynikiem powinno być uświadomienie przez ćwiczącego prawidłowego wyobrażenia ruchu. stanowi podstawę specjalistycznego doboru ćwiczeń. np. które są dzieciom potrzebne. Osoby starsze wymagają zróżnicowanego sposobu objaśniania ćwiczeń. bawić swoich małych uczestników. a dla osoby starszej. Dlatego na ogół pilnie wykonują polecenia prowadzącego. Umiejętności dydaktyczne. znając ogólne zasady dydaktyczne ćwiczeń fizycznych. fachowych określeń jest czynnikiem mobilizującym do dyscypliny na lekcji. przemieszczaniu się w czasie i przestrzeni. Bywa też tak. że motywacją do ćwiczeń każdego dziecka jest chęć zabawy. I dopiero wtedy . forma i treść ćwiczeń powinny odpowiadać ich potrzebom rozwojowym i sprawiać im przyjemność. krótka. U dziecka chorego. Świadomy i aktywny stosunek do konkretnego rodzaju ruchu w czasie kierowanej lekcji ruchu polega na zrozumieniu przez ćwiczącego konkretnie wykonywanego ruchu: co ćwiczy. powinien je zsynchronizować z ćwiczeniami leczniczymi. to dlaczego i na czym polegają błędy. Nale/. Zbyt trudne są szkodliwe dla zdrowia i psychiki ćwiczących. przyczynia się do tego. ale nie wolno dopuszczać do samowoli. którego sformułowanie wymaga znajomości podstawowej terminologii gimnastycznej używanej we wszystkich rodzajach kultury fizycznej. przy jednoczesnym dobor/e ćwic/eń. często z uczuciem zadowolenia. takt i wiedza są niezbędne dla przeprowadzenia w sposób właściwy lekcji wychowania fizycznego. chcą się bawić i wyżyć ruchowo. zaspokojenia swojej ro/wojowej potrzeby ruchu. jeśli lekcja jest dobrze prowadzona. lepiej jest stosować ukierunkowane ćwiczenia kilka razy podczas lekcji ruchu niż tylko 201 . w wyniku której dzieci stały się niesprawne. Każdy instruktor wychowania fizycznego jest nauczycielem ruchu i prowadząc zajęcia nauczania czy utrwalania czynności ruchowych. zarówno zdrowe. doznania przyjemności. fachowych określeń. jak i dotknięte w jakimś stopniu chorobą. im jest ono starsze. Demonstracja ruchu przyspiesza. jakże często ważną motywacją do wykonywania ćwiczeń. Pokaz ruchu powinien być poparty poprawnym objaśnieniem. W miarę przyzwyczajania się do ćwiczeń. czyli języka fachowego obowiązującego również w leczniczych formach kultury fizycznej.w zależności od rodzaju zespołu.tak objaśnia ćwiczenia. Chęć wyleczenia. gdy jest źle wykonany. Uczestnictwo w lekcjach wychowania fizycznego jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży. co oznacza fachowy termin z danego zasobu ćwiczeń i na czym polega. lecząc. żeby były zrozumiałe dla ćwiczących. a więc sprzyja wykorzystywaniu czasu na właściwe ćwiczenia. Powinno ono dotyczyć istoty ruchu i jego specyficznych właściwości. tak bardzo potrzebne chorym w ich walce o zdrowie. trudny będzie ruch krążenia ramion przodem w dół w tył. znajomość psychiki ludzkiej i rehabilitacji ruchowej mogą sprawić. W praktyce jako formę metodyczną stosuje się: objaśnienia słowne lub pokaz ruchu albo obie te formy jednocześnie. Demonstracja ruchu powinna być bezbłędna i poparta słownymi objaśnieniami trudnych faz ćwiczenia. d/ięki analizie wzrokowej. a słabiej ćwiczących poprawić i zachęcić do ćwiczeń. Małe dzieci. często dotknięte zarówno cierpieniem fizycznym. wyobrażenie o ruchu. Dla gimnastyka wyczynowego ruchem trudnym będzie np. wychwyt z karku. musi wiedzieć. l te c/. Podawanie zbyt wielu szczegółów jest niewłaściwe. Jeżeli zadaniem lekcji jest wzmocnienie wybranej cechy motorycznej. a potem jego szczegółów. Słowne objaśnienie poszczególnych ćwiczeń powinno zawierać najpierw objaśnienie istoty. Choroba. Ponadto używanie krótkich. jest wielką atrakcją. Dla dzieci niepełnosprawnych dobrze prowadzona lekcja ruchu leczniczego.byt łatwe zadania ruchowe. Wtedy dzieci będą aktywnie w niej uczestniczyły. a jeżeli źle. bez zaangażowania emocjonalnego. gdyż jest ona jednoznaczna. Osoby dorosłe. które trzeba zażyć. Osobowość nauczyciela. czego ma uczyć. Należy pamiętać. żeby skutkowało. a następnie przystąpić do objaśnień i poprawić. wynikającej z choroby. Dobrze poprowadzona lekcja z dziećmi ma zaspokoić ich naturalne potrzeby psychiczno-funkcjonalne i zwrócić im chociaż. z którym przeprowadza ćwiczenia. U małych dzieci nie stosuje się ścisłych metod prowadzenia zajęć i nie używa się trudnych. staje się świadomą. los dzieciństwa. Zbiorowa lekcja wychowania fizycznego o charakterze leczniczym powinna.

Taka lekcja jest krótka.stopniowo (bez spuszczania nóg z łóżka. Obciążanie młodego organizmu zbyt ciężkimi ćwiczeniami fizycznymi może doprowadzić do zahamowania wzrostu i być szkodliwe dla funkcjonowania układu krążenia i oddechowego. jaki upłynął od wystąpienia zawału. skandowaniem sylab słów. Nauczanie praktyczne wychowania fizycznego powinno iść w parze z kształtowaniem świadomości zdrowotnych aspektów uprawiania ćwiczeń fizycznych i pozostać jako kapitał na lata późniejsze w postaci trwałego nawyku . który dzieci mają za chwilę naśladować. W ćwiczeniach prowadzonych w formie ścisłej zapowiedź ćwiczenia powinna być podana głosem ciągłym i dobitnym. a układy ruchu „zatrzymania" z wyobrażeniem sobie kształtu jakiegoś przedmiotu.dzieci układają dłonie na głowie. Harmonijny rozwój organizmu ludzkiego. W ogólnym procesie nauczania nieodzowne jest przestrzeganie właściwego następstwa ćwiczeń: od łatwiejszych wysiłkowe i technicznie do trudniejszych. Objaśnienie ćwiczeń dzieciom wymaga od prowadzącego znajomości wyobraźni dziecięcej i właściwego stosunku emocjonalnego do dzieci. Dlatego często istnieje konieczność uzupełnienia wyobrażenia dotyczącego ruchu. np. którzy zbyt wcześnie rozpoczęli grę w tenisa. często z przyczyny choroby (stałe przebywanie w łóżku). które nie były ćwiczone. Poglądowe przedstawienie materiału nauczania (ćwiczeń fizycznych) polega na jasnym jego przedstawieniu i stworzeniu właściwego wyobrażenia o nauczanym ruchu. Zbyt jednostronne ruchy stosowane przez dłuższy czas prowadzą do przerostu mięśniowego w danej części ciała. 202 Objaśnienie i zrozumiałe wyjaśnienie wyrabia u ćwiczących wyobrażenie prawidłowego ruchu i zostaje zakodowane w ich korze mózgowej. żeby ćwiczący dobrze widzieli cały pokazywany układ ruchowy. Wyobrażenie danego ruchu można wzbogacić. ale zawsze dobór ćwiczeń powinien być ukierunkowany tokiem lekcyjnym. nawet w tych częściach ciała. Na przykład dla pacjentów po zawałach mięśnia sercowego: w zależności od czasu. dodając właściwą dla danego ruchu prędkość.dobrowolnego narzucania sobie uprawiania jakiejś formy ćwiczeń fizycznych w zależności od możliwości. wraz ze wszystkimi przejawami jego funkcjonowania. Chore dzieci nieraz nie widziały np. rodzaju wysiłku fizycznego oraz sferę ludzkiej psychiki jest zasadą obowiązującą w każdej lekcji ruchu. Szczególnie podczas lekcji ruchu w wodzie można przyspieszyć opanowanie elementów ćwiczeń. musi być wszechstronny i dostosowany do możliwości. potem w siadzie na stołku). Wiadomości na ten temat czerpie z książek. żeby inwalida był samowystarczalny w czynnościach dnia codziennego i ekonomicznie. jak i dla osób niepełnosprawnych.dzieci rozszerzają kapelusz. Zasada poglądowości i dostępności. ma uodpornić na zmienność warunków świata zewnętrznego. jego rozległości i skutków. przystosowując nas do życia w określonych warunkach. Zdrowotność ćwiczeń fizycznych jest związana z wszechstronnością ruchu fizycznego. głosem modulowanym . Lekcje ruchu należy prowadzić systematycznie i według zasad trzyczęściowego toku lekcyjnego.ustawiają się w szeregu. np. np. Zasada zdrowotności i wszechstronności. Zdrowie i tężyzna fizyczna sprzyjają intelektualnemu rozwojowi.jeden raz i bardzo długo (jest to uwaga. W czasie pokazu należy zająć takie miejsce. Ćwiczenia ogólnie usprawniające w ośrodkach rehabilitacyjnych. Zasada systematyczności i trwałości. a na polecenie „dzieci robią płotek" . rytmicznie. rę-ka wy-żej. Małe dzieci. Zdobyte i utrwalone umiejętności ruchowe mogą być celem samym w sobie. itd. sportu czy rekreacji inwalidów mają być pomocne w odzyskaniu zdrowia w takim stopniu. żywej krowy (jeżeli dziecko żyje w mieście) lub pociągu czy dużego mostu (jeśli dziecko żyje na wsi). wykonując polecenie ćwiczenia. W każdym procesie nauczania zasady poglądowości i dostępności są niezmiernie ważne.urywanym lub przeciągłym. określających w danym momencie wykonywany ruch. przesuwając na bok łokcie. Rączką lub nóżką dziecka zakreślamy tor ruchu. Są one nieodzownym warunkiem przeprowadzenia każdej lekcji wychowania fizycznego. zarabiając na siebie. Poprawienie tych utrwalonych błędów wymaga dużo więcej czasu niż nauczanie początkowe. to demonstrujący ruch powinien stanąć bokiem do ćwiczących. Wszystkie środki stosowane w wychowaniu fizycznym dzielą się na: bezpośrednie i pośrednie. Dobre zrozumienie ruchu stwarza u ćwiczących chęć jego wykonania. telewizji czy po prostu z opowiadań najbliższych. głowa w gó-rę. Ćwiczenia przeprowadzane są najpierw tylko w pozycji wyjściowej leżącej na łóżku. potem w siadzie . skrzywienie kręgosłupa u tenisistów. w zależności od charakteru ruchu i tempa ćwiczenia. która nie dotyczy specjalistycznych metod treningowych w sporcie wyczynowym i w usprawnianiu leczniczym). Technicznie prawidłowy pokaz może zademonstrować dobrze ćwiczący. Zasada ta jest szczególnie związana z zasadą po203 . stwierdza się brak wielu doznań wizualnych i praktycznej obserwacji świata bezpośrednio nas otaczającego. Zasada zdrowotności polega na stosowaniu u ćwiczących ruchów bezpiecznych dla nich. Wyrobienie w społeczeństwie trwałych nawyków uprawiania kultury fizycznej powinno nastąpić we wczesnym okresie życia. jak i niepełnosprawnych. ogólnie rozwijających i wszechstronnych. Zakres wysiłku fizycznego i stopień obciążenia tym wysiłkiem ćwiczących. na polecenie „kapelusz jest szeroki" . by mógł służyć zdrowiu. na polecenie „wkładamy kapelusz" . wykorzystując czucie przez dotyk. ale najczęściej służą do nauczenia się trudniejszych zadań ruchowych. Zbyt trudne zadania dla ćwiczących mogą być nawet wręcz niebezpieczne zarówno dla osób sprawnych i zdrowych. Wszechstronność polega na stosowaniu takich rodzajów ruchu. które nie zaburzają pracy żadnego układu organizmu i nie powodują trwałych zmian fizycznych. Ten sposób pokazywania ćwiczeń jest przydatny zarówno dla dzieci zdrowych. Wszechstronność ćwiczeń ze względu na ich wpływ na poszczególne części narządu ruchu. Polega na systematycznym utrwalaniu materiału nauczania ćwiczeń ruchowych w celu wykorzystania ich przy wykonywaniu czynności użytecznych w życiu codziennym. kojarzą sobie ruch z naśladowaniem jakichś czynności. co może doprowadzić do wtórnych zmian wyrównawczych. Ruch błędnie pokazany również zostaje zapamiętany i potem powtarzany z błędami. zamiast liczenia. Rytm można zastąpić. Wszelkie rodzaje ćwiczeń ujętych w lekcji wychowania fizycznego mają służyć pomnażaniu zdrowia ćwiczących. aby w czasie pierwszych lekcji ruchu instruktor był w wodzie razem z pacjentem). Jeżeli treść ćwiczenia jest bardziej widoczna w ustawieniu bocznym. potem ze spuszczonymi nogami. doniosłe. prowadząc je razem z pacjentem (dlatego wskazane jest.krótko. U tych ostatnich. Działalność wychowawcza w zakresie wychowania fizycznego społeczeństwa powinna być czynnikiem pomnażającym świadomą troskę o zdrowie. Środkami bezpośrednimi są: pokaz i objaśnienie. lekcja składa się z bardzo różnych wysiłków. Hasło . Ma to szczególne znaczenie w procesie rozwoju organizmu.

treści nauczania wskazują. Zasady nauczania i uczenia się W ujęciu pedagogiki ogólnej. W myśl tej zasady w programie i planie nauczania przewiduje się różnorodne zajęcia pozalekcyjne. trudniejszych ruchów (wyjątek stanowią niektóre metody terapeutyczne). organizacji kształcenia i wychowania Są to podstawowe zasady programowo-metodyczne. 5. którzy preferują zasady nauczania polegające na rozwiązywaniu sytuacji problemowych. jak i form stwarza warunki do prawidłowego rozwoju ucznia i jego zainteresowań oraz uzdolnień. szkolenie w różnych dyscyplinach sportowych i rehabilitacji ruchowej). aktywny i pozytywny Je8° udział w edukacji (motywacja do nauki). 3. S. W myśl tej zasady w nauczaniu każdego przedmiotu w szkole powinno się kłaść nacisk nie tylko na przekazywanie wiedzy . czego należy się uczyć. Strzyżewski) wyróżnia się: I. Rozszerzona ogólnopedagogiczna systematyka zasad dydaktyczno-wychowawczych i ich omówienie Współczesna pedagogika dysponuje bardzo wieloma wskazówkami dotyczącymi funkcjonowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. Jednocześnie nie należy kazać niepotrzebnie powtarzać nauczonych ruchów zbyt długo i w ten sam sposób. W odniesieniu do wychowania fizycznego chodzi tu o umiejętność korzystania z kultury fizycznej także w okresie dorosłości w celu zachowania sprawności fizycznej i zdrowia. Zasada poglądowości Zasada ta jest od dawna ceniona w dydaktyce. gdzie należy ściśle opanować technikę ruchu (gimnastyka. wzmacniają pozytywną motywację do nauki. Zasady doboru treści. kierowanie własnym postępowaniem. które określają organizację procesu dydaktyczno-wychowawczego. Przez nauczanie należy rozumieć kierowanie procesem uczenia się. korektywa. W hierarchii ważności działań nauczania nadrzędny jest cel kształcenia i wychowania. Jeżeli uczeń będzie zaangażowany w proces nauczania i będzie chciał się uczyć. Zasada kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne wymaga określonego zasobu podstawowych wiadomości i umiejętności oraz gotowości ucznia do aktualizowania swojej wiedzy. Zasada integracji kształcenia i wychowania Zasada ta polega na powiązanfu procesu dydaktycznego z procesem wychowawczym. planową pracę z uczniami. a wyniki wychowawcze spowodują chęć kształcenia się w przyszłości. by jako dorosły człowiek odczuwał potrzebę dokształcania się. 205 .).umiejętności. L Zasady doboru treści. samokształceniu i służących wychowaniu ucznia. organizacji kształcenia i wychowania (czego należy się uczyć). żeby nie znudzić ćwiczących i nie zachwiać w nich wiary we własne siły i możliwości. 204 4. Zadania postawione uczniom na lekcji wychowania fizycznego powinny być dostosowane do ich sprawności fizycznej i psychicznej oraz potrzeb wynikających z ich wieku rozwojowego. Zasada aktywności i świadomości Uczniowie będą aktywnie uczestniczyć w realizacji zadań kształcenia. samokrytycyzm. Zasady nauczania i uczenia się (jak powinno się nauczać i uczyć się). Należy utrwalić nawyk różnymi metodami. ale także wartości ideowo-moralnych pomocnych uczniowi w efektywnym uczeniu się. nie powinien być wyłącznie przedmiotem nauczania. a także pedagogiki wychowania fizycznego. Uczeń powinien nauczyć się funkcjonować w zespole. od łatwych do trudnych itd. Jednocześnie nie powinno się uczyć zbyt wielu nowych ćwiczeń na raz. W pracy nauczyciela niezbędne jest przestrzeganie dydaktycznych zasad nauczania. ale rozumiejąc sens wykonywanych ćwiczeń powinien angażować swoją pomysłowość i trud.teoretycznej i praktycznej. Dopóki elementy ruchów prostych nie zostaną przyswojone. II. Jest to jednak zasada nauczania niezbędna wszędzie tam. Zasada zróżnicowania treści i form kształcenia Zasada ta zwraca uwagę na konieczność stosowania wszechstronnego doboru treści metod nauczania i form organizacyjnych. gdy będą świadomi ogólnych i szczegółowych celów kultury fizycznej. samokształcenie w zakresie wiedzy o prawidłowościach rozwoju fizyczno-zdrowotnego (wiedza biologiczna). wyniki kształcenia będą optymalne. Przez uczenie się w procesie wychowania fizycznego należy rozumieć nabywanie przez ucznia określonych wiadomości i umiejętności oraz nawyków ruchowych. 1. Uczenie się i nauczanie stanowią całość. Współcześnie (np. jak najlepiej nauczać i uczyć się. prace społeczno-użyteczne. zajęcia na obozach letnich). Zasada podmiotowego traktowania ucznia Zasada ta postuluje współuczestnictwo ucznia. II. Zasada łączenia teorii z praktyką Zasada ta postuluje wybór odpowiednich treści programowych oraz taką ich organizację i taką realizację (zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne.glądowości (od prostych do złożonych ćwiczeń. której celem jest zdobywanie przez nich wiedzy . na ogół nie należy uczyć następnych. zasady nauczenia i uczenia się wskazują. Współcześnie straciła nieco na znaczeniu u tych teoretyków dydaktyki wychowania fizycznego. które podnoszą walory kształcące i wychowawcze. 2. Zróżnicowanie kształcenia zarówno pod względem treści. świadomy. gdyż rozprasza to uwagę ćwiczących i powoduje brak zaufania we własne możliwości. Dotyczy to także lekcji wychowania fizycznego. 2. 1. a nauczyciel zgodnie z zasadą przystępności powinien metodycznie stopniować trudność stawianych zadań.

Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela wzmacniają swój układ ruchowy.nauczania ruchów w całości. ale także kształtować cechy osobowości. od łatwego do trudnego. jak np. Pokazowy schemat ruchu nie wyklucza indywidualnej w szczegółach interpretacji (jak swoboda i miękkość wykonania itp.dorosły i dziecko. że aktywność ruchowa pomnaża zdrowie przez całe życie człowieka. Nauczyciel powinien przestrzegać reguł nauczania: od znanego do nieznanego. Omawiane zasady są niezbędne dla kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej. Metody nauczania Metoda to sposób postępowania stosowany świadomie. Pokonywanie trudności przez uczniów na lekcji wychowania fizycznego może mieć charakter techniczny. wzbogacona o znajomość kinezyterapii ogólnej i specjalistycznej. Motywacją samą w sobie jest chęć dzieci do zabawy (wypływa to z ich rozwoju psychomotorycznego). Zasada trwałości Zasada trwałości w odniesieniu do kultury fizycznej postuluje. zdobywają nowe nawyki ruchowe. Podczas realizacji trudnych zadań nauczyciel powinien indywidualnie traktować ćwiczących (co jest regułą na zajęciach nauczania ćwiczeń leczniczych). 5. Niepotrzebne są tu żadne zachęty. żeby uczeń poznał sens i wartość przekazywanego mu zadania ruchowego. Metoda całościowa . środków i metod nauczania do stopnia rozwoju psychofizycznego uczniów. Nauczyciel wychowania fizycznego stara się. a w przypadku wychowania fizycznego .korelacji z innymi przedmiotami nauczania. a trudnych struktur ćwiczenia uczy się wybiórczo. Współcześnie postuluje się. Wyróżniają zadania ściśle określone. systematyczność. jaką daje im ruch i zabawa. Całkowicie i z wielką ufnością. Metoda kombinowania . taktyczny lub obciążeniowy. Wyróżnia się następujące metody: 1. a w końcowym etapie nauczenie łączenia ich w całość. Metody służą do rozwiązywania problemów. Należy dokonać podziału ćwiczących na zespoły jednorodne pod względem możliwości i potrzeb. wprowadzając następujące metody: poglądowe. Metody wychowania fizycznego to sposoby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych. które uczniowie mogą samodzielnie rozwiązywać.uczącego zarówno osoby zdrowe. w okresie dorosłości. Z punktu widzenia naukowo-metodycznego pojęcie metody jest pojęciem złożonym. Wiedza ta. i wreszcie zadania problemowe. Chcą bawić się. wiadomości oraz przekonanie. logicznej ciągłości ruchu . uporządkowania treści kształcenia i kolejnego ich opanowywania. Różne zadania ruchowe w różnym stopniu odpowiadają potrzebom i pragnieniom młodzieży i dzieci. W teorii i metodyce wychowania fizycznego istnieją rozmaite definicje metod i różne ich usystematyzowanie. Metodą tą uczy się ćwiczeń trudnych koordynacyjnie i bardzo złożonych. jak i osoby niepełnosprawne. Jest to bardzo naturalna metoda odpowiadająca psychice człowieka. Dzieci się bawią. tak jak dzieci zdrowe. działania praktycznego oraz problemowe. rehabilitacja ruchowa. precyzyjne określenie zastosowania. modyfikując je w zależności od leczenia. Ważną sprawą w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest wyrobienie w ćwiczących motywacji do ćwiczeń. Aspekt osobowościowy decyduje o trwałości pozytywnej postawy wobec kultury fizycznej teraz i później. a często z uwielbieniem podporządkowują się „pani" czy „panu" prowadzącemu ćwiczenia. zadania częściowo określone. Dydaktyka ogólna procesu nauczania ćwiczeń ruchowych wzbogaciła proces nauczania ćwiczeń ruchowych. Dotyczy procesu dydaktyczno-wychowawczego. korekcja postawy. Zasada przystępności (dostępności) Zasada ta polega na konieczności dostosowania celów. Oznacza określone cechy. słowne. daje lepszy efekt w prowadzeniu ćwiczeń leczniczych. od prostego do złożonego. w życiu dorosłym. Uczeń. Ćwiczący niepełnosprawni mają zaufanie do nauczyciela i wierzą.3. a nauczyciel mu w tym pomaga. Nauczanie nowych czynności ruchowych jest procesem dydaktycznym i wiedza ta obowiązuje każdego nauczyciela ruchu .droga. Motywacja ćwiczących na tych zajęciach wypływa z ich pragnienia poprawy stanu zdrowia. Łatwych struktur ruchu uczy się w całości.syntetyczna . Szczególnie odpowiada psychice dziecięcej. Zajęcia ruchu leczniczego w postaci ćwiczeń ogólnokondycyjnych są formą leczenia. które wymagają precyzyjnego zaprogramowania.polega na dzieleniu struktury ruchu na części i osobne ich wyuczenie. Dlatego nauczyciel ruchów leczniczych powinien bardzo wnikliwie rozważyć metody nauczania: ogólnopedagogiczne i szczegółowe. sposób postępowania. Współcześni teoretycy wychowania fizycznego usystematyzowali metody wychowania fizycznego jako sposoby realizacji zadań.dzielenie lub niedzielenie struktury wykonywanego ruchu. Znajomość tych zasad jest nieodzowna dla nauczycieli gimnastyki leczniczej. aby osiągnąć jakiś cel. które wymagają od ćwiczących inwencji twórczej. głównie biologicznymi. bo lubią zabawę i chcą się bawić. Słowo „metoda" pochodzi od greckiego słowa methodos . Dzieci niepełnosprawne. Dzieci najlepiej uczą się przez naśladownictwo. by w wychowaniu fizycznym kształtować oprócz układu ruchowego także osobowość człowieka i wychowywać jako aktywnego odbiorcę kultury fizycznej teraz i później. 4. techniki sportowe gimnastyczne. Jednym z kryteriów podziału metod nauczania ruchu jest zachowanie lub niezachowanie tzw. a nie odwrotnie (Stanisław Strzyżewski). Metoda analityczna . że prowadzone przez niego ćwiczenia pomogą im poprawić stan zdrowia. osiąga cel.stanowi połączenie wyżej opisanych metod. jakiemu indywidualnie poddawany jest każdy ćwiczący . 207 . lecz ma od niej bardziej ogólne znaczenie. żeby w szkolnym procesie nauczania ćwiczeń fizycznych nie tylko wyrobić sprawność fizyczną w zakresie motoryki. realizując zadanie ruchowe. 206 2. określenie kolejności następujących po sobie czynności. takie jak: świadome dążenie do celu. pragną radości.). 3. Zasada systemowości Zasada systemowości wywodzi się z zasady systemuiyc/ności.

Metoda zadaniowa ścisła . niezbędna motywacja własna u ucznia). Zadania ściśle określone . Nie powinien tłumaczyć każdego zadania występującego w poszczególnych ćwiczeniach odrębnie. 3.nawet z udzieleniem przez nauczyciela pomocy w wykonywaniu ruchu czy przy stabilizacji ułożenia (pozycji dziecka). stabilizacja odcinkowa. Metoda programowego uczenia się (ściśle według instrukcji. także zdrowych. szybkość całego ruchu.realizacja prostych zadań w sytuacjach. usamodzielniające. odbiorcy ćwiczeń . Jest to metoda bardzo cenna dla dzieci w wieku młodszym. psycholog amerykański) w wychowaniu fizycznym polega na tym. Przedstawione wyżej metody nauczania określa się mianem metod ścisłych lub częściowo ścisłych. Omówienie metod nauczania Metody odtwórcze 1. rodzaj ruchu. Metoda zadaniowa ścisła (według przekazanego wzoru.realizacja zadań ścisłych. Metoda problemowa (realizacja zadań z różnych dziedzin kultury fizycznej.modyfikowana.reakcja . Jest przydatna także w nauczaniu technik sportowych. Stabilizacja całego ciała przez ścisłe określenie pozycji wyjściowej do ćwiczeń. Metoda ta. by wzbudzić w nich motywację do dobrego ich wykonywania. Dla dzieci oprócz metod zabawowych powinny być stosowane metody ścisłe. 3. 1. Metoda naśladowcza ścisła (bodźce . 2.Metody realizacji zadań według Stanisława Strzyżewskiego I. W metodyce rehabilitacji ruchowej są to metody powszechne i niezbędne. nie tylko w sporcie gimnastycznym. Uczeń w metodzie programowego uczenia się ma swobodę uczenia się i samooceny.F. 3. 2. Od metody zadaniowej ścisłej odróżnia ją głównie cel wychowawczy. opisy. 4. Metoda programowego usprawniania się (samodzielne realizowanie programu usprawniania się przez ucznia. który komenderuje grupą. wzmocnienie konkretnych sprawności motorycznych. 1. 2. podanych w postaci dokładnej instrukcji Metoda programowego uczenia się ([>o\v. 208 209 . ale znacznie /. chyba że zaistnieje określona konieczność. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (realizacja podanych w sposób półścisły zadań ogólnorozwojowych. np.osobom niepełnosprawnym podana w sposób dla nich zrozumiały. może być stosowana także w rehabilitacji ruchowej. gdyż mogą one odtwarzać prosty ruch z wyobraźni. W leczniczym usprawnianiu nie wyklucza się stosowania innych metod nauczania. Wymaga ona dokładnego objaśnienia i zademonstrowania ruchu przez nauczyciela. Uczeń jest wewnętrznie umotywowany do osiągnięcia określonego wyniku. Zadania ruchowe uczniowie mogą opanowywać za pomocą trzech metod: naśladowczej ścisłej. Metoda naśladowcza ścisła . liczba powtórzeń . a nawet jakiejś fazy ruchu.realizacja ściśle określonych zadań trudnych i złożonych Metoda zadaniowa ścisła jest sposobem nauczania. 2. II.według przekazanego wzoru)..metody proaktywne. indywidualnego podejścia do ćwiczącego 7 powodu różnicy przygotowania fizycznego ucznia c/y jego upodobań.metody odtwórcze. Ćwiczący podporządkowuje się prowadzącemu. często istnieje potrzeba indywidualnego pokierowania ruchem w sposób ściśle określony . Metoda zabawowo-klasyczna (realizacja różnych potrzeb ćwiczących wiążących się z koniecznością stosowania i dozowania ruchu). III. polecana szczególnie dla dzieci). Zadania częściowo określone . Poprzez wielokrotne powtarzanie wzorca ruchowego dochodzi do ukształtowania nawyku ruchowego. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (realizacja potrzeb wewnętrznych ucznia. jej twórcą był B. Zdaniem współczesnych teoretyków wychowania fizycznego stosowanie wyłącznie tej pierwszej metody przez dłuższy czas kształtuje bierne postawy wobec kultury fizycznej. niezbędna jego twórcza inwencja). Nauczyciel w czasie nauczania konkretnego ruchu powinien uświadomić uczniom cel i wartość zadań zawartych w ćwiczeniach w taki sposób. zadaniowej ścisłej i programowego uczenia się.metody kreatywne. opanowanie elementarnych technik ruchu występujących w konkurencjach sportowych. np. konieczna motywacja własna u ucznia). Metoda zabawowo-naśladowcza (zgodna z zasadą wszechstronności. Zrozumienie ćwiczeń tak precyzyjnie określonych ułatwia terminologia gimnastyczna. ćwiczenia gimnastyczne korektywne. niezbędna motywacja własna). Metoda programowego uczenia się . głównie gimnastyki). wzmocnienie określonych grup mięśniowych. 1. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym. Zadania wymagające pełnej inwencji twórczej . tablice.te wszystkie składowe mchu muszą być ścisłe określone w treści ćwiczenia. który pozwala na realizację zadań ściśle określonych. Metoda ta jest powszechnie stosowana w rehabilitacji ruchowej. która musi być zrozumiała dla nauczyciela ruchu leczniczego. ale ogólnie przedstawić cel ćwiczeń. konieczna motywacja własna u ucznia). Ćwiczenia wykonuje się. amplituda ruchu.stnła w łatach 50. gdy czynności motywujące są niepotrzebne Naśladownictwo odgrywa bardzo dużą rolę w uczeniu się zadań jednoznacznie i ściśle określonych. Dla potrzeb leczniczego usprawniania niezbędna jest znajomość tej metody nauczania poprawnego wykonania ruchu. np. takich jak np. Skinner. że uczeń samodzielnie uczy się określonego zadania ruchowego na podstawie przygotowanych przez nauczyciela tablic poglądowych z instrukcjami czy broszur o odpowiedniej treści. odwzorowując je według pokazu lub na podstawie określenia słownego.

Są to ruchy nieskomplikowane w swoim układzie i tak pomyślane.realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier W metodzie tej nauczyciel podaje treść zabawy. gdy nauczyciel ją przerwie. W korektywie dla zdrowych dzieci daje możliwość ćwiczeń wzmacniających mięśni warunkujących prawidłową postawę dziecka przy stabilizacji ciała. pełzanie. Metoda zabawowo-klasyczna . a prowadzący czuwa nad jej przebiegiem (może też bawić się z dziećmi). postaci z bajek. Pochwała mobilizuje. oprócz zabawowej. kształcącą i wychowawczą. Zabawy i gry ruchowe mają zastosowanie we wszystkich dyscyplinach sportowych. wiatr. że inne są cele.samodzielne realizowanie programów usprawniania się Metoda ta w założeniu podobna jest do metody programowego uczenia się. a dziecko wzbogaca ją według własnej fantazji. Jest to metoda bezpośredniej celowości ruchu. ukierunkowaną na doskonalenie cech psy-chomotoryki. oraz część fizjologicznohigieniczną. gdy większa prawidłowość ruchu przekracza możliwości chorego dziecka. zdyscyplinowanie. Bardzo bliskie zabawom ruchowym są zabawy i gry terenowe (czasami nazywane „atletyką terenową"). 4. Przykłady zadań charakterystycznych dla metody bezpośredniej celowości ruchu: . poprawienia cech motorycznych. Współcześnie ta metoda nauczania. spełniają też funkcję rekreacyjną.realizacja pólścisłych zadań ogólnorozwojowych. jakie chce się tymi metodami osiągnąć. Różnica między tymi metodami polega na tym. Zestaw zadań obejmuje ruchy proste. która polega na przemyślanym zestawieniu dokładnie określonej (nawet w sposób fantazyjny) pozycji wyjściowej z przebiegiem ruchu. Nauczyciel ruchów leczniczych musi być uwrażliwiony na ten problem. skocz.. Metoda zabawowo-naśladowcza . które regulują przebieg gry). Wzorcowym przykładem praktycznego zastosowania tej metody jest „ścieżka zdrowia" . przeskocz itd. Umiejętność dobierania gier i zabaw ruchowych niejednokrotnie daje dzieciom momenty radości w ich często nasyconym bólem życiu. w grze ruchowej przepisy. kształcą także cechy charakteru. Poszerzają zakres umiejętności praktycznych. tak odmiennym od życia zdrowych rówieśników. czworakowanie. Często zadanie zawarte jest w treści krótkiego polecenia: złap. łatwe. Metoda bezpośredniej celowości ruchu (zadaniowa) . chwytu oraz zwisy. zjawisk przyrody. ćwiczenia równoważne. które mają zastosowanie w życiu codziennym. Trasa musi być opracowana przez nauczyciela ruchów leczniczych dla poszczególnych rodzajów ograniczonej sprawności fizycznej. który może być wykonywany z przyborem lub bez przyboru.w klęku podpartym „pokaż ręką sufit". Nauczyciel w każdym momencie pokony211 . przestrzegania reguł zabawy i gier ruchowych (w zabawie jest fabuła. szczególnie dzieci niepełnosprawnych. jest główną metodą wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym. Użytkowanie trasy przez ćwiczących musi być zawsze kontrolowane przez nauczyciela. Każde zadanie w swoim założeniu ma: część praktyczną.Metody usamodzielniające 1. nie wymagające długich wyjaśnień. wyposażona w określony zestaw urządzeń do ćwiczeń i tablice z instrukcjami. odwagę. eliminowania brawury i brutalności. jest metodą przejściową między ćwiczeniami przeprowadzanymi w sposób zabawowo-naśladowczy a zadaniami wykonywanymi według pewnych prawideł. przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności. Treść zabawy jest czynnikiem „sterującym" zabawą dziecka. Osiągnięcie zamierzonego celu w zadaniach realizowanych metodą zabawowo-naśladowczą i zabawowo-klasyczna zależy od umiejętnego ich prowadzenia i zaplanowanej treści. Dokładnie określa pozycję wyjściową. zrozumiałe. nawet przy trochę tylko poprawnym wykonywaniu ruchu. dogoń. Jednocześnie daje możliwość wyżycia się. Metoda programowego usprawniania się . 2. Może to być np. pokonywanie schodów o różnej wysokości). jest bardzo potrzebna. ścieżka sprawnościowa (łączy elementy biegu z określonymi ćwiczeniami sprawnościowymi). . Pobudzają pomysłowość i wyobraźnię dziecka. zaradność. Umiejętne obmyślenie zadań ruchowych pozwala na zaangażowanie w większym stopniu układu oddechowego. Powinien wykorzystać swój autorytet do nagradzania dziecka pochwałą. Zasady bezpieczeństwa wymagają utrzymania dyscypliny w zespole. tak żeby długo utrzymywało się na powierzchni wody" (ćwiczenie ukierunkowane na fazę wydechu). zwierząt. Strzyżewski. Są to także ruchy wspinania. Zabawa kończy się. Bezpośredni udział nauczyciela w realizacji metody programowego uczenia się i metody programowego usprawniania się nie jest potrzebny. która w określony sposób stabilizuje ciało ćwiczącego w trakcie wykonywania ruchu. głównie gimnastycznych (dla dzieci) Metoda ta. W leczniczym usprawnianiu ta metoda nauczania. rzutu. Metoda programowego usprawniania się może być stosowana dla osób niepełnosprawnych (np. takich jak grzmot. Rola gier i zabaw ruchowych w leczniczym usprawnianiu jest bardzo znacząca. Karcenie chorego dziecka powinno być ostatecznością i nigdy nie powinno urażać godności dziecka. że nieomal same sugerują ćwiczącym przebieg ruchu i efekt zadania. Realizacja wymienionych czynności zabawowych naśladowczych.w siadzie skrzyżnym „pokaż ścianę za sobą". skok. pokonywanie przeszkód. których istotą jest naśladowanie czynności ludzi. Zabawy ruchowe oparte są na ruchach lokomocyjnych. wytrwałość. takie zadanie: dzieciom w leżeniu na brzuchu wydaje się polecenie „dmuchaj na piórko. deszcz itd. której twórcą był R.realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci Zabawy ruchowe są formą aktywności charakterystycznej dla wieku przedszkolnego wynikającą z właściwości rozwojowych dzieci. Odbywają się przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym ćwiczących. takie jak opanowanie. takich jak chód. Wyrabiają samodzielność. związaną z wykonaniem określonej czynności.specjalnie wytyczona trasa. mechanizmów. Inne przykłady tras: ścieżka biegowa (usprawnia układ oddechowy i krwionośny). bieg. to właśnie metoda zabawowo-naśladowcza. rzuć. odpowiedzialność i uczciwość. dokładność. 210 3. nagana zniechęca.

dla zdrowia . Daje dzieciom możliwość wyeksponowania własnej twórczej fantazji i przeżywania radości. Metody twórcze 1. że wiele korzystniej dla kształcenia sprawności ruchowej przedszkolaków jest. np. Spróbujmy jeszcze raz. W metodzie tej nie obowiązuje tok lekcyjny. przemienności wysiłku i końcowego rozluźnienia.łączy się metodę ścisłą z naśladowczo-zabawową. prościutkie. z wykorzystaniem całego fizjologicznego zakresu ruchu w stawie kolanowym z pełną funkcją wyprostną (do zaryglowania kolana) . Zmodyfikowana ich treść może także być przydatna do prowadzenia lekcji ruchów leczniczych.zachęta. określenie „forma prowadzenia zajęć ścisła" . w szkole i przedszkolu. Warszawa 1996). W czasie wykonywania ćwiczeń~^. wszechstronności ruchów. czy dobór zaitań dla danej grupy w danych warunkach daje szansę na osiągnięcie dobrego wyniku.wania przeszkód przez osobę niepełnosprawną musi być gotowy do udzielenia jej pomocy w razie zagrożenia upadkiem. jego estetyki i prawidłowości". u dzieci przedszkolnych najczęściej trudno jest zróżnicować metody nauczania jako realizacje zadań . Laban) . oraz z rozsądku . sceny mimiczne. WSiP. Ćwiczenia fizyczne uprawia się z potrzeb emocjonalnych.). Dlatego nazewnictwo i systematykę ćwiczeń należy rozpatrywać w kontekście szerszej treści. Bardzo dobrze (lub poprawić błąd). Metoda ta chroni od niedbalstwa ruchowego.zadania rozwiązuje się metodą naśladowczo-zabawową. I tak trzymać. W leczeniu kinezyterapeutycznym jest metodą podstawową.w kontekście metody nauczania. Wacław Gniewkowski (teoretyk i praktyk wychowania fizycznego. Metoda ta dopuszcza różne rodzaje ćwiczeń: muzyczno-ruchowe. dla przyjemności (szczególnie te na świeżym powietrzu). Jednak nawet w najnowszym piśmiennictwie dotyczącym praktycznego nauczania ćwiczeń fizycznych spotyka się np.forma zabawowa itp. Jest ona oparta na podobnych zasadach. Stosując różne metody do realizacji poszczególnych zatlań. Polecenie może być np. szczególnie dzieci). jeszcze bardziej. Nauczyciel musi wnikliwie opracować poszczególne zadania i dobrze obserwować ich wykonywanie przez każdego z ćwiczących. ponieważ.zasada stopniowania wysiłku. Podsumowanie omawianych metod Z opisywanych metod wynika. a jedynie logiczne uporządkowanie zadań ruchowych . jak najlepiej zorganizować lekcje w zastępczej sali gimnastycznej. W nowoczesnym ujęciu pedagogiki w wychowaniu fizycznym ważne są metody problemowe . odpocząć. następujące: „Wyprostować kolanko.twórczych" obowiązuje pełny nadzór pedagogiczny . Należy ją traktować jako jeden z możliwych sposobów przyzwyczajania młodzieży do myślenia problemowego w sytuacjach związanych z wychowaniem fizycznym. Niektórzy autorzy. cytuję: „metoda ścisła jest niezbędna w praktyce wychowania fizycznego. 2.czy też z troski o własne dzieci. zawsze trzeba mieć na uwadze to. Najnowsze opracowania teoretyczne z dziedziny nauk teorii wychowania fizycznego i kultury fizycznej określenie „formy nauczania" ograniczają do form organizacyjnych. na korytarzu itd. Inne ujęcie nu>tod nauczaniu Metoda małych obwodów . W usprawnianiu leczniczym metoda ta jest bardzo przydatna dla dzieci z różnymi ubytkami sprawności fizycznej oraz psychicznej. w życiu dorosłym. tak żeby noga była prosta jak kij od szczotki. że są one wskazówkami do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych w trakcie lekcji wychowania fizycznego. w ćwiczeniach z dziećmi (nie tylko indywidualnych. Prowadzący wymaga ścisłej interpretacji ćwiczenia . pomysłowości. z ruchem (jak wygrać mecz. że noga to prosty kij". Ćwiczący według swojej inwencji twórczej. asekuracja i pomoc. z jaką związane jest dane określenie. np. uważają. służąc własnym przykładem. z którymi uczniowie spotkali się po raz pierwszy. fantazji. 212 W bogatej teorii kształcenia w wychowaniu fizycznym można spotkać inne określenia metod nauczania. Jest to także metodyczna forma prowadzenia zajęć lekcji ruchowych.sprzyjają samodzielności myślenia i działania teraz i później. Metoda problemowa . np.zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej Zadania w tej metodzie polegają na inscenizacji poszczególnych tematów opowieści ruchowej. licząc 1-2-3-4-5-6. wybiórcze i umiejętne stosowanie ścisłej metody nauczania. Przedstawiona wyżej systematyka metod nauczania jest współcześnie stosowana w opracowaniach dotyczących pedagogiki wychowania fizycznego i kultury fizycznej dzieci i młodzieży (Stanisław Strzyżewski „Proces kształcenia i wychowanie w kulturze fizycznej". Tylko pamiętajcie. gdy 213 . np. Po/wala na omijanie niektórych ćwiczeń. określenie . oprócz stosowania innych metod z rodzaju „zabawowych". Modyfikacja tej metody dla celów usprawniania leczniczego jest trudna i wymaga szczególnej znajomości psychiki i stanu funkcjonalnego oraz rokowań zdrowotnych każdej z ćwiczących osób. np. któiym chce się wpoić zamiłowanie do ruchu. W doborze ruchów uwzględnia się nastawienie psychiczne ćwiczących i odpowiednio je moduluje w czasie lekcji. gdy zadaniem jest wyćwiczenie pełnej funkcji mięśnia czworogłowego uda.dyktuje czas skurczu i tempo przy powtórzeniu ruchu. Dodatkowe uwagi dotyczące metod nauczania W nowoczesnym ujęciu nauczania i kształcenia w wychowaniu fizycznym (i nie tylko) istnieje podporządkowanie metod zadaniom.stosowana przez poznańskich naukowców. uczy dokładności ruchu. zabawy itd.zadania problemowe z różnych dziedzin kultury fizycznej Jest to metoda polegająca na rozwiązywaniu takich problemów. Metoda ruchowej ekspresji twórczej (twórca R. Jest to metoda o aspekcie przede wszystkim wychowawczym. ale i zbiorowych). inicjowanej przez nauczyciela. nabytych doświadczeń ruchowych naśladują treści zabawy.

Formy podziału uczniów Nauczyciel.metody nauczania. a nauczyciel pokazuje i nadzoruje wykonywanie ćwiczeń.współcześnie bardzo propagowany. mający pod opieką większą grupę ćwiczących. Na poszczególnych stacjach przeprowadza się określone ćwiczenia kształcące nawyki i umiejętności ruchowe lub doskonalące określone cechy motoryczne. Przykłady obwodów stacyjnych 1. dotykowe. rząd itp. Formy prowadzenia zajęć Formy prowadzenia zajęć dotyczą strony organizacyjnej przebiegu ćwiczeń i są ściśle związane z metodami realizacji zadań. dwuszereg. lecz również na tym. wycieczka. Przy ćwiczeniach należy zawsze w sposób przemyślany zapewnić bezpieczeństwo ćwiczącym i pamiętać o tym. że ćwiczący oprócz ćwiczeń jednakowych dla wszystkich dodatkowo wykonują swoje zadania indywidualne (ćwiczenia powinny być proste. co pozwala na lepsze przeprowadzenie lekcji. 3. Formy porządkowe Jest to ustawienie podstawowe: szereg. chęć sprawdzenia się w nowym zadaniu. gimnastyka przyrządowa. które składają się na obwód stacyjny. Obwodów stacyjnych jest tyle co zastępów i każdy zastęp ćwiczy na jednym z nich. że ćwiczący w każdym z zespołów wykonują zadania. Forma o b w o d u ć w i c z e b n e g o : jest podobna do formy stacyjnej. słuchowe . stosuje różne formy podziału uczniów. zwroty w miejscu. Przebieg zajęć stacyjnych na trzech obwodach. Wśród tej mnogości kryteriów podziału metod nauczania wspólnym dla wszystkich jest kryterium psychologiczne. zastępy sprawnościowe i zastępy sprawnościowo-zmienne. Wyróżnia się następujące formy prowadzenia zajęć: Forma f r o n t a l n a : polega na tym. Mechanizm poznawczy . nauczyciel powinien stale pamiętać o wszechstronnym wpływie ćwiczeń na organizm w aspekcie anatomicznym. pojedynczo lub w parach. po czym wstępują z powrotem do zespołu. chociaż w zajęciach wychowania fizycznego nie może być jedynym branym pod uwagę (ciekawość.sprawność na to pozwala. Często potrafią oni demonstrować i korygować zadania ruchowe. kolumna ćwiczebna. 80. Są to: zastępy stałe o różnej liczebności. pary. a także we wszystkich innych dyscyplinach sportowych). 2. gromadka. Ważną funkcję w zastępach pełnią zastępowi. grupy. Formy organizacyjne w procesie nauczania ćwiczeń fizycznych Formami organizacyjnymi nauczania wychowania fizycznego są: lekcja szkolna. półkole. zajęcia śródlekcyjne. Formami organizacyjnymi o mniejszym zakresie są: • formy podziału uczniów. Mechanizm emocjonalno-motywacyjny (metody proaktywne. że wypadki mogą nastąpić z pozornie błahych powodów. Fo r m a z a j ę ć w z e s p o ł a c h: polega na tym. 2. Prowadząc ćwiczenia fizyczne różnymi metodami. Różnica polega nie tylko na dostosowaniu tych form do odmiennego rodzaju zadań. że uczniowie ćwiczą jeden po drugim na wielu stacjach. bezpieczne i atrakcyjne). Odliczanie. własna potrzeba udziału w kulturze fizycznej). Wszystkie stacje włączone są do jednego obwodu. fizjologicznym i psychicznym. imprezy rekreacyjne itd. na którym ćwiczą wszyscy uczestnicy lekcji. Ustawienie ćwiczebne: luźno. \ Obwód l \ / _ / Obwód II \ v 215 214 . Forma z aj ęć w z e s p oł a c h z d o d a t k o w ym i z a d a n i a m i : polega na tym. że w formie obwodu ćwiczebnego nauczyciel rozstawia uczniów Ryć. w ruchu itp. odtwórcze. Dodatkowe podziały to drużyny. którzy powinni umieć utrzymać porządek i stawiać wymagania. bardzo lubiane przez ćwiczących. zależnie od liczby dzieci w klasie (np. gdzie nie narzuca się jednego wzoru wykonania zadania). Wyróżnia się następujące mechanizmy: 1. • formy prowadzenia zajęć. oparte na działaniu zmysłów i wewnętrznych odczuciach zadowolenia i motywacji do ćwiczeń. a przećwiczenie od razu trudniejszych ruchów. Mechanizm sensoryczny (bodźce wzrokowe. ścisłe). że wszyscy uczniowie w tym samym czasie ćwiczą (wykonują zadania). Form a s t a c yj n a : polega na tym. • formy porządkowe.

.w szkołach. Wykonanie zadań na wszystkich stacjach kończy ćwiczenia na obwodzie ćwiczebnym. Omówienie szczegółowe loku lekcyjnego jako podstawy logicznego przeprowadzenia lekcji wychowania fizycznego / część — wstępna Metodyka lekcji wychowania fizycznego jako organizacyjno-metodyczna forma lekcji ruchu leczniczego Lekcja jest procesem pedagogicznym. Przed rozpoczęciem pokonywania toru przeszkód należy zapoznać ćwiczących z przeszkodami i z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa.zadania ogólnego rozwijania i wzmacniania organi/. wynikające z konkretnych treści części głównej (np. że każdy ćwiczący wykonuje zadania oddzielnie. Założenia ogólne wszystkich trzech części lekcji w każdym typie lekcji wychowania fizycznego są jednakowe. Tok lekcyjny jest to ogólny schemat. na jaki pozwalają warunki. . lekcji gier sportowych. młodzież. Pokonanie przeszkód powinno być bezpieczne i możliwe dla wszystkich ćwiczących.kształtowanie prawidłowej postawy przez samokorckcję postawy stojącej. Często nie jest to typowa sala gimnastyczna. Przebieg zajęć stacyjnych na jednym obwodzie. przychodniach usprawniania leczniczego) w określonym czasie realizuje wytyczone zadania. Jest to forma charakterystyczna dla zajęć w uspraw- \ve . . Dobór i kolejność przeszkód mogą być stałe lub zmieniać się.wytworzenie niezbędnego stanu emocjonalnego. Forma i n d yw i d u a l n a : polega na tym. sekcjach sportowych.na kilka czy kilkanaście lekcji.kształtowanie cech motorycznych odpowiednio do wieku i indywidualnych potrzeb. kocyki i odpowiednie przybory (piłki lekarskie. . poprzez który nauczający .Początek dla |________ zespołu l _________ _ J Ryć. ogniskach sportowych. oparta jest na toku lekcyjnym. który orientacyjnie wskazuje. Zadania: . .nawiązanie kontaktu z gtupą. mogą znajdować się na sali gimnastycznej lub też mogą być to tory przeszkód kombinowane . Przy prowadzeniu lekcji ruchów leczniczych formy organizacyjne muszą być dostosowane do warunków sali. nianiu leczniczym.ogólne wzmocnienie organizmu i układu oddcchowo-krążeniowego. Zawsze trzeba ćwiczącym zapewnić swobodę ćwiczeń i bezpieczeństwo w czasie ich wykonywania. Każda z tych lekcji dzieli się na trzy części: l część .przygotowanie organizmów ćwic/. jak należy dobierać materiał ćwiczebny dla poszczególnych lekcji wychowania fizycznego. Środkiem podstawowym lekcji wychowania fizycznego jest ruch.częściowo sztuczne. lekcji ćwiczeń ogólnokondycyjnych itd.acych do zadań oczekujących w c/. . Tok l e k c y j n y ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji. jest zorganizowany do ćwiczeń w taki sposób. lekcji gier i zabaw ruchowych. częściowo naturalne. konkretnej lekcji. II część .y jednej.kształtowanie prawidłowej postawy. Tory przeszkód mogą być naturalne . których sprawność często pozwala jedynie na ćwiczenie w pozycji leżącej. b) ogólny rozwój fizyczny i wzmocnienie oiynni/mti. 217 . w małych grupkach na wszystkich stanowiskach. osoby leczące swoje nicdoboiy mcho216 Celem jej jest: a) wprowadzenie ćwiczeń w planowane prace szkoleniowe. K o n s p e k t l e k c y j n y opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego i dotyc/.końcowa. Tok lekcyjny jest podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i konspektów lekcji wychowania fizycznego.w warunkach terenowych. na torze przeszkód w określonym kierunku. Jedynie zawartość poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym typie lekcji może być różna i dlatego istnieją różne toki lekcyjne: lekcji gimnastyki.ęści głównej. O s n o w ę l e k c y j n ą opracowuje się na podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas .podanie celu lekcji. Lekcja wychowania fizycznego. na której odbywają się ćwiczenia. zaplanowane fragmenty gry w siatkówkę w części głównej wymagające specjalnych ćwiczeń technicznych przygotowanych \v części wstępnej). Istnieją różne typy lekcji.główna. I I I część . ~ skupienie uwagi ćwiczących. . . dorośli .w szpitalach. sanatoriach. Zespół ćwiczących.wstępna.zadania specjalne. Muszą być na niej zawsze materace do ćwiczeń. określa liczbę powtórzeń i sygnalizuje równoczesną zmianę ćwiczących na stacjach.nauczyciel ruchu przy aktywnej postawie nauczanych (dzieci. ./. 81. laski gimnastyczne i inne). „po swojemu". F o r m a „ s t r u m i e n i o w a " (tor przeszkód): polega na przemieszczaniu się ćwiczących. c) przygotowania organizmu do zadań części głównej lekcji: . jako podstawowa zorganizowana forma zajęć.organizowanie grupy. np. jak strumień. hantle.mu.

. układy torów przeszkód i zabawowo-sportowe formy ćwiczeń.nauczenie prawidłowego stosowania przyswojonych umiejętności. doskonalenie cech fizycznych. kształtujących z zastosowaniem różnych metod prowadzenia . stany emocjonalne mają niebagatelny wpływ na przyspieszenie tętna). 82. bieg. Praktycznie dla charakterystyki wysiłku można posługiwać się obserwacją tętna.kształtowanie prawidłowej postawy przez korekcję postaw wyjściowych i wzmocnienie tych mięśni. szybkości. a ćwiczenia odcinków obwodowych ciała wolniejsze. z przyborami. zdecydowania. t—r± _*____J i f J c __. 218 Podczas prowadzenia lekcji wychowania fizycznego należy regulować poziom natężenia ćwiczeń zgodnie z krzywą fizjologicznego obciążenia.ćwiczenia na szybkość reakcji. wspięcia._CT <g ft.trening układu krążenia i oddychania równocześnie z wykonywaniem takich zadań.ćwiczenia z przyborami i przy drabinkach lub ławeczkach. Orientacyjna krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji gimnastyki. .przygotowanie do dalszej pracy i odpoczynku. kombinacje trudniejsze wysiłkowo i technicznie ćwiczeń wolnych kształtujących.kalorie i osi odciętych .wyciszenie emocji ćwiczących.stopniowe zmniejszenie natężenia pracy organizmu. O) _. Wszystkie powyższe ćwiczenia pod względem natężenia wysiłku powinny odpowiadać wymogom zaplanowanego w danej lekcji ogólnego natężenia ćwiczeń (zgodnie z krzywą natężenia wysiłku w czasie lekcji). roztropności. Teoretycznie ilość wydatkowanej energii przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego została ustalona w sposób naukowy i podana jest w odnośnej literaturze fachowej. siły. W zajęciach ruchu leczniczego czas trwania lekcji może być dłuższy. N Kalorie 2 4 6 8 10 12 U 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 minuty Ryć. Zadania podstawowe: . moralnych i innych. .____ to.marsz.utrwalające nawyki prawidłowej postawy.Środki: .ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowych. specjalne ćwiczenia oddechowe._. aktywności. skoki. Zadania podstawowe: . na przyrządach. wytrzymałości.czas.ćwiczenia kształtujące we wszystkich trzech płaszczyznach.podsumowanie wyników lekcji. Czas trwania w 45-minutowej lekcji: 8-10 minut. ćwiczenia rozwijające szybkość i dokładność reakcji.przećwiczenie mięśni. doskonalenie koordynacji ruchowej.rozluźniające. śpiew. . wyrobienie samodzielności. ale przede wszystkim z grupy ćwiczeń stosowanych. Jest to wykres przedstawionych na osi rzędnych . /// część .a £ co •f——r l .opanowanie podstawowych nawyków życiowych i nawyków specjalnych. których siła zapewnia prawidłowość funkcjonowania stopy. . . _* > -u\ < «-: •> C. ale średnio około 25 minut w lekcji 45-minutowej. Krzywa tętna tylko w przybliżeniu odzwierciedla wielkość wykonanej pracy. . . poczucia zespołowości przy właściwych nastrojach emocjonalnych. od których zależy dobra postawa człowieka. Wykres ma kształt paraboli. ale również i pozostałych grup materiału ćwiczebnego. śmiałości. czołgania. Poza tym: marsz równym krokiem. ćwiczenia z elementami korekcji postawy. w odpowiedniej modyfikacji i kompozycji ćwiczeń ze wszystkich grup materiału ćwiczebnego.musztra. uwarunkowanych określoną dyscypliną sportową czy planem leczenia usprawniającego.gry i zabawy relaksacyjne. Krzywa natężenia wysiłku. .końcowa . _. . ćwiczenia (rozluźniające) równoważne. Skuteczne realizowanie danej lekcji wychowania fizycznego zależy 219 . Środki: Ćwiczenia z grupy ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących: . Czas trwania podczas lekcji 45-minutowej: 12-15 minut. skoki w miejscu.glówna Celem jest kształtowanie koniecznych życiowo nawyków i umiejętności. . . Środki: Ćwiczenia. Krzywa natężenia wysiłku w czasie lekcji wychowania fizycznego jest podstawowym wymaganiem metodycznym dotyczącym fizjologicznego obciążenia wysiłkiem fizycznym ćwiczących w czasie lekcji ruchu. // część . zwinności. (Ćwiczenia o stałym napięciu mięśniowym utrzymują szybkie tętno. Czas trwania: zależy od czasu części wstępnej. -t—-A l *p— o -3 —Js . . Celem jest zakończenie pracy ćwiczących. nawyków w zmieniających się warunkach. rzuty. biegi.głównie ścisłej lub zabawowej. jak: rozwój równowagi. głównie z grupy ćwiczeń stosowanych. .oddechowe.

83. Krzywa tętna (wg Dobrowolskiego). krążenia Linia zerowa . 220 .-t-eor CZĘŚĆ końcowa zajęć Zajęcia z chorym z niewydolnością krążenia drugiego stopnia przy objawach częstoskurczu Odmiana zajęć z gimn. Dlatego należy określić wstępnie najbardziej celowe następstwo ćwiczeń. należy także wiedzieć i przewidzieć.tętno przed zajęciami Na skali po str. leczniczej z umiarkowanym (obciążeniem w różnych schorzeniach 3 — — ~ — Odmiana zajęć z chorym cierpiącym na otyłość pokarmową przy zadowalającym stanie ukł. jak może zareagować każdy z ćwiczących na natężenie wysiłku zaprogramowanych ćwiczeń. że przy prowadzeniu lekcji wpływ każdego kolejnego ćwiczenia zależy od stopnia zmęczenia organizmu dotychczas wykonanymi ćwiczeniami. a nawet może zaistnieć potrzeba zmiany ćwiczeń już w trakcie prowadzenia zajęć. w znacznej mierze od umiejętnego stopniowania wysiłku zawartego w ćwiczeniach. Dla dobrego stopniowania wysiłku nie wystarcza znajomość ogólnych zasad dotyczących charakteru ćwiczeń i ich wpływu na organizm. Trudność stopniowania wysiłku wynika z tego. lewej przyspieszenie (t) lub zwolnienie (-) tętna Ryć.

Z m i a n a l i c z b y p o w t ó r z e ń . Natomiast w lekcji ruchu leczniczego bardzo często. szybki bieg i czołganie. na różnych etapach lekcji. równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu poszczególnych odcinków ciała. R egulacj a długości przerw pomiędzy różn ymi rodzajami ć w i c z e ń ma duży wpływ na kształtowanie krzywej natężenia wysiłku. określonym pacjentom wyznacza się albo „zastępcze". Liczba powtórzeń jest zależna od rodzaju ćwiczenia. umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej. 3) zmiana tempa ruchów lub długości przerw między wykonywaniem poszczególnych ruchów. zaburzają bowiem zaplanowany stopień natężenia wysiłku podczas danej lekcji ruchu. ale jednocześnie obciążyć je dostatecznym wysiłkiem.cszkód. włączenie aktywnego oporu ćwiczącego. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania. Należy w kolejnych lekcjach nieznacznie podwyższać wysiłek mięśniowy. ale zawsze powinna być taka. to można doprowadzić do nad221 . lżejsze ruchy. kierunku ruchu. są niedopuszczalne. nauczyciel powinien mieć na uwadze normy stanu fizjologicznego ruchów człowieka ustalone dla różnych kategorii ćwiczących w zależności od wieku. przygotowania fizycznego. Z m i a n a t e m p a r u c h u pozwala wpływać na intensywność napięcia mięśni. gdy pacjent nie jest w stanic wykonać ćwiczenia nóg. Przerwy muszą być zaplanowane zgodnie z uzasadnieniami metodycznymi. wykorzystanie dodatkowego obciążenia albo masy ciała. które wynikają z niedociągnięć organizacyjnych.Kolejność ćwiczeń powinna zapewnić prawidłowe stopniowanie wysiłku. np. ćwiczenia ramion. Praktycznie c/as odpoczynku między ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i pokaz następnych ruchów. należy uwzględnić dopuszczalną na danym stopniu nauczania trudność. Stopień intensywności skurczu mięśni można regulować zmianą pozycji wyjściowej. Prowadząc konkretną lekcje. gdyż od tempa w dużej mierze zależy charakter pracy mięśni. należy jednocześnie dopilnować dokładności wykonywanych ruchów. 4) zmiana kolejności ćwiczeń w lekcji. Jeżeli dla osób niewytrenowanych prowadzi się k i l k a kolejno następujących po sobie ćwiczeń połączonych z intensywnym natężeniem. {'odstawowymi sposobami stopniowania wysiłku w procesie zajęć gimnastyki są: 1) zmiana stopnia napięcia mięśni podczas wykonywania ruchu. płci. Wykorzystując /mianę tempa do podwyższania lub obniżania napięcia mięśni. zwiększenie liczby pokonywanych pr/. Jedynie w wyjątkowym przypadku z lekcji ruchu dla osób zdrowych wyłącza się kogoś z aktualnie prowadzonych ćwiczeń. żeby nie stosować od razu /byt trudnych technicznie i wysiłkowo ruchów. Od określimej k o l e j n o ś c i w y K o n a n i a ć w i c ż e n i a zależy wytworzenie określonego stanu funkcjonalnego organizsnu. 2) zmiana liczby powtórzeń ruchów. obserwacja wpływu odbywających się ćwiczeń wymaga od prowadzącego wnikliwości. np.stan ogólny i plan leczenia. amplitudą ruchu. W lekcji ruchów leczniczych. albo całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami. podczas której ćwiczenia zespołowe należy pogodzić z indywidualnym traktowaniem poszczególnych ćwiczących. Przerwy. Z m i a n a s t o p n i a n a p i ę c i a m i ę ś n i p o d c z a s ć w i c z e ń . by nie przeciążyć ćwiczących grup mięśniowych. a w lekcji ruchu leczniczego .

0 Wydatkowana energia przeliczona na 60 kg masy ciała na minutę (kilokalorie) 1. rzut do celu.0 10.tzn.28 0.28 1.) Rodzaje ćwiczeń Zapotrzebowanie na tlen (w litrach na minutę) 0.37 1. ale o umiarkowanym i średnim natężeniu.28 6.14 4. Krestownikowa.13 10. gdyż przeciwstawia się to zasadzie wszechstronności ruchów. .80 1. tym większe zapotrzebowanie na tlen. wytrzymałościowymi lub siłowymi. Bodźce ruchowe są to ruchy. gdyż tkanki ciała potrzebują więcej tlenu niż na bieżąco organizm może go dostarczyć.14-14. w zależności od wieku i płci: 3500 ml -kobiety.09 1. o dużym natężeniu. Tabela 4 Ilość wydatkowanej energii w dużych kaloriach przy różnych rodzajach wysiłku fizycznego (wg Hendelmana.na początku lekcji nie stosować ćwiczeń intensywnych. . podczas wykonywania których zapotrzebowanie na tlen wynosi ponad l litr na minutę. .1 6.10 1.0 0.2-4. Ćwiczenia o dużym wysiłku wywołują zmęczenie organizmu.ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie wybranych grup mięśniowych. . Pomiar pojemności płuc wykonuje się spirometrem.zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń. metodyka wychowania fizycznego podaje orientacyjną kolejność uszeregowania ćwiczeń podczas lekcji wychowania fizycznego.nie stosować kolejno po sobie ćwiczeń o dużym i bardzo dużym natężeniu (inaczej w treningu wyczynowym sportowym). ale w miarę możliwości w sposób jak najbardziej logiczny i nie zaburzający czasu lekcji .0 Pozycja leżąca Pozycja siedząca Pozycja stojąca Wolne ćwiczenia gimnastyczne Pełzanie Stanie na rękach z oparciem stóp Podpór leżąc przodem Zwis na kółkach Ćwiczenia na poręczach Ćwiczenia na drążku Podskoki Pokonywanie przeszkód (tor przeszkód.po ćwiczeniach hamujących oddychanie ćwiczenia normujące oddychanie. takich jak np.16 2.0 13.ćwiczenia szybkościowe i intensywne wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko. podczas wykonywania ćwiczeń o małej intensywności .40 6.około l litra na minutę.52 6.zależnie od wieku. dzieci .0 8.około '/2 litra na minutę. . o średniej . które stanowią treść ćwiczeń. Ogólne wskazówki metodyczne dotyczące doboru ćwiczeń podczas lekcji.miernego /meczenia organizmu i zaburzenia koordynacji przy ruchach precyzyjnych.63 2.zależnie od wytrenowania).5-19.60 2. niezmienne dla wszystkich rodzajów lekcji ruchu i wszystkich sytuacji wysiłkowych i emocjonalnych.90 2.50 45.63 0. Ćwiczenia o umiarkowanym i średnim wysiłku na ogół odbywają się przy pełnym pokryciu zapotrzebowania na tlen.52 3. liczba oddechów . przy jednoczesnym odpowiednim zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na tlen w czasie wykonywania pracy. lecz powinny być wszechstronne. Krawczyńskiego. Ilość wydychanego powietrza różna.po ćwiczeniach statycznych stosować ćwiczenia dynamiczne.0-20.nie wprowadzać ćwiczeń statycznych na początku lekcji.32 0.48 10.0 1. Wydatkowana energia obliczana jest pośrednio za pomocą pomiaru zapotrzebowania na tlen w jednostce czasu (tabela 4). . Wskazówki do oceny samopoczucia ćwiczących: norma tętna . w ten sposób.50 9.30 8. Trudno jest ustalić jednakowe następstwa ćwiczeń. Wytrenowany organizm może bez oznak zmęczenia wykonywać intensywniejszą pracę.58 1.0 2. norma ciśnienia . .8 1. 4500 ml .0 2.58 4. żeby zmiana pozycji wyjściowej nie była niepotrzebnie wykonywana zbyt często ani też zbyt rzadko. będą celowe. 223 . ewentualnie można je powtórzyć kilka razy w czasie lekcji (w sporcie .10 0.70-3.78 10. gdyż mają nauczyć ćwiczących precyzyjnych ruchów w warunkach nie sprzyjających. z wyjątkiem treningu specjalistycznego. Ćwiczenia o dużej intensywności są to ćwiczenia. .8-2.mężczyźni.około 75 uderzeń. Musi być równowaga między zapotrzebowaniem na tlen a ilością tlenu dostarczonego do tkanek.około 24.26 1. Im większe jest wydatkowanie energii. W celu wykonania każdego ćwiczenia potrzebne jest wydatkowanie przez organizm pewnej ilości energii. 222 Uwagi metodyczne dotyczące następstwa ćwiczeń i orientacyjna kolejność wykonywania ćwiczeń w trakcie lekcji wychowania fizycznego: .25 0. Serebrianikowa i in. Dlatego wykonywane są bez specjalnych objawów zmęczenia.ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi.05 37.2 km/h Chód z szybkością 6 km/h Chód z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 8 km/h Bieg z szybkością 12 km/h Bieg z szybkością 200 m/min Bieg z szybkością 325 m/min Bieg na 100 m .dorośli 16-18. u osoby wytrenowanej więcej.ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą jednostronną i asymetryczną.90 5.01 7. Na potrzeby organizmu w czasie spoczynku zapotrzebowanie na tlen wynosi około '/4 litra na minutę. niewiele przekracza 120/80 mm Hg. skoki mieszane) Przenoszenie na plecach ciężaru 65 kg Chód z szybkością 4. Biorąc za podstawę umiejętność dawkowania bodźców ruchowych. Dla osób wytrenowanych ćwiczenia kolejno po sobie następujące.

W kierowanym procesie nauczania ruchu zawsze uczestniczą nauczyciele i uczeń albo trener i zawodnik.zachować właściwe proporcje pomiędzy ćwiczeniami siłowymi a gibkościo-wymi. okres trwania obniżonego natężenia wysiłku może być krótszy. Podstawową jednostką dydaktyczną w nauczaniu ćwiczeń fizycznych jest lekcja wychowania fizycznego.ze względu na właściwości psychiczne dzieci i młodzieży 20-50% ćwiczeń należy przeprowadzić metodą zabawową i sportową. należy zapewnić taką kolejność ćwiczeń. aby w odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna. takie jak up. poprzez który nauczyciel przy aktywnym współuczestnictwie uczniów w określonym czasie realizuje zaplanowane zadania. Sposób doboru ćwiczeń. o dłuższym czasie trwania. 225 . bez wzmocnienia mięśni grzbietu.w lekcjach. Sprawność fizyczną ogólną nabywa się w czasie lekcji wychowania fizycznego.żeby nie wywoływać zmęczenia miejscowego. c) udzielane pochwały powinny dopingować do lepszego wykonywania ćwiczeń.ćwiczenia tylko w po/ycjach niskich. od ruchów prostych do ruchów złożonych. W sporcie lekcja jest to trening cech fizycznych potrzebnych do osiągnięcia określonych umiejętności ruchowych. W usprawnianiu Iccznic/. . sprzęt ten powinien przede wszystkim być używany w części głównej lekcji. a momenty stosunkowo dużego jego natężenia nie trwały zbyt długo i były przeplatane fazami o mniejszym natężeniu. że uwagi te należy przystosować do potrzeb usprawniania osób. pedagogiczną oraz wiedzę z zakresu nauk związanych z wychowaniem fizycznym. życzliwość. są podobne do lekcji wychowania fizycznego. Lekcja nauczania ćwiczeń fizycznych może mieć różne założenia. wzmacniające mięśnie pośladkowe. od znanego do nieznanego. w zależności od tego. . by zawsze ci sami ćwiczący byli w czołówce lub by ten sam zespół wygrywał (szczególnie jeżeli chodzi o dzieci). należy stosować wysiłki szybciej narastające. a jednocześnie stanowczość. .ćwiczenia wymagające precyzji ruchów (rzuty do celu. .kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń zarówno w zakresie normy anatomicznej ruchu.w czasie specjalistycznego treningu. początkującymi i osobami starszymi. stwarzając takie sytuacje. ruchy symetryczne antygrawitacyjne.stosować ćwiczenia ze wszystkich czterech głównych grup materiału ćwiczebnego. Podstawową formą realizacji nauczania jest lekcja. zwiększające obszerność ruchów w stawie biodrowym.dostosować sprzęt pomocniczy używany do ćwiczeń (hantle. b) atmosfera ćwiczeń powinna być pogodna przy zdyscyplinowaniu ćwiczących. ćwiczenia równowagi itp.nie zezwalać na to. a odbywa się to w trakcie lekcji usprawniania leczniczego. w których biorą udział osoby dobrze przygotowane fizycznie. jacy są uczniowie i jakie są cele nauczania. sprawność sportową . żeby szansę wygrania miały i inne dzieci.dopilnować pełnego rozluźnienia mięśni. 224 . leżenie tyłem z ugiętymi nogami i w początkowym okresie wzmocnienie mięśni brzucha. Obejmuje zagadnienia nauczania czynności ruchowej osób w różnym wieku. np.pozycje niskie. . Lekcja jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej opiera się na nauczaniu ruchu. Lekcja jest jednostką dydaktyczną procesu pedagogicznego.ym odzyskuje się utraconą w wyniku choroby sprawność fizyczną pozwalającą jak najpełniej funkcjonować w życiu codziennym. . . które ułatwiają wszechstronne władanie ciałem lub zwiększają zdolności tnotoryc/ne c/łowicka. W lekcji ruchu leczniczego zdarza się. Specjalistyczna wiedza niezbędna w rehabilitacji medycznej jest burd/. ich następstwa oraz zasady lekcji ruchu leczniczego.o obszerna. należy często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych.kinezyterapeuta i pacjent. wzmacniających pas barkowy i ręce oraz pozostałe mięśnie tułowia: wykorzystywać należy metody treningu siły. które z powodu choroby mają mniejsze możliwości podejmowania wysiłków fizycznych niż osoby zdrowe. piłki lekarskie) do siłowych i koordynacyjnych możliwości ćwiczących.po ćwiczeniach trudnych wysiłkowe i technicznie stosować ćwiczenia łatwe. Wszystkie powyższe uwagi w sposób niezmienny dotyczą zajęć wychowania fizycznego z osobami zdrowymi. siła. . wybierając ćwiczenia ze wszystkich grup ćwiczebnych. Nauczanie jako proces dydaktyczny w wychowaniu fizycznym oraz w rehabilitacji ruchowej Nabywanie nowych umiejętności ruchowych może odbywać się w sposób niezamierzony w życiu codziennym lub na drodze „prób i błędów" albo też pod kierunkiem nauczyciela. jeśli nie ma specjalnych uwarunkowań leczniczych. w wadach postawy . Do lekcji wychowania fizycznego bardzo zbliżone są ćwiczenia zespołowe ogólnie usprawniające. W rehabilitacji ruchowej też uczy się ruchów leczniczych. albo wreszcie . . w przypadku porażeń w paraplegii . w zmianach zwyrodnieniowych stawów biodrowych . . Najogólniej o kształceniu fizycznym można powiedzieć. żeby natężenie wysiłku wzrastało stopniowo. jak i właściwego rytmu ruchu. oraz obejmuje wiedzę z zakresu kinezyterapii z całą jej podbudową medyczną.w lekcjach treningowych. Główne elementy wychowawcze w lekcji: a) prowadzący powinien służyć osobistym przykładem i mieć umiejętności fachowe i pedagogiczne. ćwiczenia elongacyjne i wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu. głównego zasobu ćwiczeń fizycznych.stosować dydaktyczne prawa nauczania: od ćwiczenia łatwiejszego do trudniejszego. ale należy: . szczególnie z dziećmi. że jest to pomnażanie i udoskonalanie zasobu umiejętności ruchowych.w lekcji ruchu tak dobierać ćwiczenia. szybkość. co gwarantuje urozmaicenie ćwiczeń.. dotkniętych różnymi patologiami o różnym stopniu nasilenia.ćwiczenia w pozycjach przeciwbólowych odciążających kręgosłup. a nagany powinny być stosowane z wielkim wyczuciem. w bólach krzyża .ćwiczenia w pozycjach odciążających biodro i w odciążeniu. . wytrzymałość.) nie powinny być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu. chyba że stopień wytrenowania i sprawność fizyczna ćwiczącego jest duża (trening specjalistyczny).

np. Trzeba określić układ RR tylko wtedy. RR przodem w bok. bieg z wysokim uniesieniem kolan. Sygnał do rozpoczęcia ćwiczeń. a także układu oddechowego. • sport inwalidzki. czynności higieniczne lub czynności związane z przygotowaniem posiłków czy ich spożywaniem. wymach itd. Strukturalna strona ruchów człowieka i ich technika pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem wewnętrznych układów organizmu. Komenda ćwiczenia musi uwzględniać wszystkie wyżej omówione elementy i cechy ruchu. tym szybciej można nauczyć się ruchów nowych. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i podanie ich pełnej charakterystyki. 226 To usystematyzowanie bywa różne. 5. Doskonalenie nawyków ruchowych wywiera w pewnym stopniu wpływ na posiadane zdolności motoryczne. Metoda ścisła ćwiczenia w ujęciu praktycznym Są to ćwiczenia wykonywane w sposób ściśle określony. z którego rozpoczyna się ruch i który będzie taki sam w końcowej części ćwiczenia. Czynności ruchowe związane z codziennymi czynnościami życiowymi człowieka są czynnościami jakby automatycznymi. ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni. Jest to samousprawnienie czynnościowe. opowieść ruchowa (metoda bezpośredniej celowości ruchu). • gimnastykę poranną.nogi ustawia w stosunku do tułowia pod kątem 90°. Usystematyzowanie zasad. • przerywane (o mniejszej intensywności pracy). stale powtarzane czynności stały się nawykiem ruchowym. przekazywania i egzekwowania wiedzy dzielą się na metody: • ścisłe. z której zaczyna się ruch. Pozycja wyjściowa jest układem ciała. kiedy pozycja ciała w szczegółach ma być inna.: metody mające na celu rozwijanie zdolności motorycznych dzielą się na metody: • ciągłe (o stałej. gdyż „odrzut" jest zawsze do tyłu). (nie trzeba dodawać odrzuty w tył. • zabawowe. stanowiące treść odnośnych programów ćwiczeń w kinezyterapii. nie kierowane ćwiczenie. kolejność i tempo ich wykonania dają całościowy obraz ćwiczenia. Rodzaj ruchu wykonywanego przez daną część ciała. Wykonując różne czynności dnia codziennego. kierunek i amplituda ruchu. w tym też nauczycielowi ruchu leczniczego. 2. Nauczyciel określa główny układ ciała. • zadaniowe (naśladowczo-zabawowa). Kierunek i amplituda ruchu danej części ciała. np. zawsze przystosowany do warunków i możliwości. III Faza . zależny od zaprogramowania ruchu w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka. Rodzaj. Nowych kompozycji ruchów należy uczyć się. zabawa właściwa. Pozycja wyjściowa. w zajęciach ogólnokondycyjnych. zawód listonosza. wymach RR (przodem) . 1. • ćwiczenia w wodzie. powinien utrzymać swój organizm w stanie podstawowej sprawności. wymach RR. Nauczyciel dyktuje ruch i kontroluje go. Metody jako sposoby realizacji nauczania. chodzenie po schodach. 4. głównie krążenia i oddychania.jaka jest amplituda ruchu. metod i form nauczania ruchu powinno pomóc nauczycielowi.jeśli układ kończyn jest inny niż określony w pozycji wyjściowej. • mieszane (stacyjne. W ruchach użytkowo-sportowych podaje się tylko cechy charakterystyczne. utrwalonymi. polegające na różnych układach poszczególnych części ciała. Pewne. startowe).wykonywanie ćwiczeń w sposób jak najbardziej efektywny i ekonomiczny. np. Zembaty) do ćwiczeń ogólnie usprawniających nie zaliczają gimnastyki porannej i nauki chodzenia. c/ynnością częściowo automatyczną. wymach RR przodem w górę . 6. Podany sygnał rozpoczyna i kończy cykl biegu. który zmusza do wszechstronnej lub określonej aktywności ruchowej dnia codziennego.Cześć autorów (Milanowska i inni) do ćwiczeń ogólnie usprawniających w kinezyterapii zaliczają: • ćwiczenia ogólnokondycyjne. Inni autorzy zaś (np. można je kształtować i rozwijać. • naukę chodzenia. intensywnej pracy). t/n. klęk podparty. 3. Komendy do ćwiczeń podaje się w sposób ścisły. • zmodyfikowane. które poruszają się w określonym czasie i w określony sposób.opanowanie i przyswojenie elementów technicznych i jak najczęstsze ich powtarzanie. zawód. by mógł egzystować. np. który często określa charakter ruchu: skłon T. utrzymywanie właściwego tempa poszczególnych faz 227 . Stopień zaangażowania narządu ruchu człowieka w czynności dnia codziennego ma istotny wpływ na ogólny stan ustroju. Następnie planuje się liczbę powtórzeń w serii (w zależności od zadania ćwiczenia i jego intensywności) i liczbę serii. Dodaje jednoznaczne określenie układu: RR czy NN . W ćwiczeniu fizycznym wykonywane są określone kompozycje ruchów. np. Człowiek w życiu wykonuje różne czynności niezbędne do tego. który prowadzi do usprawniania funkcji narządu ruchu człowieka. klęk podparty . serco-wonaczyniowego. np. układu nerwowego i dokrewnego. gdyż są one związane z „wrodzonym" stanem czynnościowym całego ustroju człowieka. kinezyterapeutyczne. Nawykami ruchowymi nazywa się nabyte przez ćwiczenia formy aktywności ruchowej. pokarmowego. Chociaż zdolności tych nie można nauczyć. które trzeba określić szczegółowo lub na które istnieją określenia wynikające z terminologii gimnastycznej.tworzenie się nawyku ruchowego. PR w górę. np. 2 odrzuty i powrót do pw. w dobrym przeprowadzeniu zajęć ruchu fizycznego. Co to jest ćwiczenie fizyczne? Pod pojęciem „ćwiczenie fizyczne" należy rozumieć każdy ruch fizyczny. • metody treningu obwodowego. przenoś. Kolejność wykonania ruchów i elementu ruchu oraz powtórzeń powinna być ściśle określona. zrozumiały dla ćwiczących. Im wyższy jest dotychczasowy poziom umiejętności ruchowych. obrazowy. a ramiona z tułowiem też muszą tworzyć kąt prosty itd. Fazy nauczania nawyków ruchowych: I Faza .do jakiego położenia (w górę). II Faza . odrzuty RR. np.

lekcja. formy podziału. i składa się z następujących elementów: 1. Obwód ćwiczebny. • grą uproszczoną. 3. że ćwiczenie to już kończy się i za chwilę nastąpi inne. • zajęć indywidualnych (każdy ćwiczący ma do opanowania swój własny program (trening sportowy. często zmodyfikowane. Zajęcia w zespołach.-met. dość". 5.RR w bok. na lekcji wf. rozwój psychomotoryki i zadania korektywne 4.RR w górę. • metodą wprowadzania fragmentów gry. Warunki przestrzenne . 3 . Kształtowanie umiejętności i doskonalenie sprawności w różnych zakresach 5. W zakresie wychowania. drużyny. W grach sportowych zespołowych ruchów sportowych nauczać można: • metodą zabawową.. Metoda sportowa jest celowym i atrakcyjnym sposobem prowadzenia zajęć z osobami niepełnosprawnymi. Formy prowadzenia lekcji z punktu widzenia organizacyjnego: 1. powiedzieć „i. że stopień natężenia wysiłku indywidualnego czy grupowego przekracza stopień wysiłku zaplanowany w czasie lekcji. Rozgrzewka. np. przybory. formę frontalną razem z indywidualną. Warunki (miejsce zajęć. zajęcia gimnastyki korekcyjnej. Różnica pomiędzy formami nauczania a metodą nauczania wg Gniewkowskiego: „Metoda tym różni się od formy. Nastawienie uczniów do samodzielnych działań na polu kultury fizycznej Zadania Uwagi org. w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych najczęściej stosuje się jednocześnie różne organizacyjne formy nauczania. Sportowa metoda prowadzenia zajęć wymaga wnikliwej kontroli natężenia ćwiczeń u ćwiczących w wielu momentach lekcji. rytmicznym i mobilizującym do ćwiczenia. Nastawienie uczniów do zajęć 3. postawa. Jest to sygnał dla ćwiczących.. 4. • grą właściwą. pojedyncze ćwiczenia. 3. 2 . to forma jest zewnętrznym kształtem. Stacyjna. Wzory osnów i konspektów lekcji Wzór I Klasa: Liczba uczniów: Temat cyklu: Cele podstawowe: 1. Przykłady ćwiczenia z rozliczeniem na 4: l . 2. Elementy gier sportowych. lecz powiedzieć „dość". Metoda sportowa . Osobnym zagadnieniem jest sport inwalidzki. • działań grupowych (grupy realizują odrębne zadania). polegającym na wywieraniu odpowiedniego wpływu na aktywność wychowanka.doskonaleniem zmian w strukturze jego ciała. 2. Indywidualna.ruchu i moment zakończenia ćwiczenia należy podawać głosem dobitnym.) Tok lekcji 1. sprzęt. 4 . że gdy metoda jest sposobem realizacji założonego celu. Zdarza się bowiem.. Osnowa tir Metoda jest wyodrębnionym sposobem postępowania nauczyciela. zastępy stałe. teren otwarty. W zakresie umiejętności 2. W zakresie wiadomości 4. boisko. formy pozaszkolne. pary.RR w bok. trening wyczynowy. Metoda może posługiwać się różnymi formami".sala. szczególnie z dziećmi i młodzieżą. Frontalna. leczniczy).atrakcyjna metoda w kinezyterapii i sporcie inwalidzkim W metodyce nauczania często spotyka się określenie: metoda sportowa. W zakresie motorycznuści 3. zawsze związany jest z doskonaleniem funkcji psychomotorycznej ucznia . Może być stosowana przez całą lekcję lub tylko w jej części. Uspokojenie fizjologiczne i emocjonalne 6.RR w dół. stosuje się w ćwiczeniach ogólnokondycyjnych jako czynnik leczniczy. budową. który 228 229 . Po 3-krotnym powtórzeniu całości ćwiczenia w ostatnim liczeniu zamiast „4 . Sprawd/cnie gotowości i zorganizowanie grupy 2. W organizacji lekcji stosuje się różne formy nauczania: • frontalna (wszyscy wykonują to samo ćwiczenia. Bieżąca obserwacja przez nauczyciela stopnia zaangażowania fizycznego i emocjonalnego jest niezbędna dla zdrowia ćwiczących. np. W rehabilitacji ruchowej rzadko stosuje się jednolite ćwiczenia dla wszystkich. Warunki organizacyjne . Zadania lekcji w większości ćwiczeń są realizowane przez wykonywanie ruchów zbliżonych do sportowych. trening w poszczególnych dyscyplinach sportowych). np. głównie organizacyjnym. Forma nauczania jest zewnętrznym kształtem. układem.RR w dół". funkcji fizjologicznych oraz ukształtowaniem u ucznia pozytywnych postaw wobec kultury fizycznej. Przed zakończeniem serii ćwiczeń nie doliczać ostatniej fazy taktu. zmienne.. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z /ukończeniem lekcji 1. Warunki czasowe .ustawienie.

... „Koci grzbiet" 5. Zadania wychowawcze: 3. klaskanie do rytmu Do mnie zwrot! Nauczyciel sprawdza obecność uczniów Maszerują naokoło sali parami 4...... chwytają się w parach za ręce i próbują naśladować ruchy wagi... Powitanie 3.:Podskakujcie obunóż... Podanie tematu i głównych zadań 2..... Miejsce: . szarfy Zabawowa klasyczna Zeszyt przedmiotowy Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela Podanie hasłu: w marszu naokoło sali. Kształtowanie zdolności motorycznych: szybkość.:Pokażcie dzieci.. 32 piłeczki Zadania Tok lekcji 1.. „Ważenie soli" Wzór konspektu lekcji dla klasy I (wg St. jak sportowiec wchodzi po schodach N.. równowaga 2. naśladują rękami wiatraki . Sprzęt: ......... Rozgrzewka 1. Podskoki „ fry N.. .. Dla ... poleca: Chwyćcie się w parach za ręce i spróbujcie naśladować. Zadania dydaktyczne: ...:Pokażcie dzieci. teraz pokażcie ścianę za sobą lewą ręką... naprzemienne przysiady i powstania U..jak mama waży sól" (na wadze) N...krążą RR ugiętymi w łokciach i RR prostymi U..Wzór II Osnowa .... „Wchodzenie po stopniach schodów" 6. „Naśladujemy rękami mały i duży wiatrak" N..... maszerują w miejscu. W staniu na jednej nodze pisanie imienia i cyfr Przyjęcie informacji U.. Nastawienie do współdziałania w zespole Warunki: sala gimnastyczna........:Przyjmijcie pozycję siadu skrzyżnego.:Stańcie na jednej nodze i napiszcie swoje imię i różne cy„ U.... unosząc wysoko kolana Dzieci przyjmują pozycję siadu skrzyżnego i wykonują wielokrotnie ruchy lewą i prawą ręką na zmianę wraz z silnym skrętem tułowia Dzieci stoją na jednej nodze i wykonują zadania Dzieci podskakują obunóż jak najwyżej 7... 4 zestawy szarf kolorowych... Nastawienie uczniów do aktywnego udziału w zajęciach 1 . pomagają i przyjmują informację 8.... W siadzie skrzyżnym „pokazywanie ściany za sobą" ł? M Bezpośredniej celowości ruchu U.. poleca: RR w bok. Czas: 45 minut.. prawą ręką N.... co kotek robi po przebudzeniu się N.... Przyrządy: . Rozstawienie do zajęć „Wiatraczek" N. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć 2.. Data Tok lekcji Zadania Środki dydaktyczne Metody Czynności nauczyciela uczniów Tok Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne 2.. Strzyżewskiego) Klasa: I.... naśladują w klęku podpartym „koci grzbiet" U.......... przygotowuje warunki i podaje fabułę zabawy N..... 32 dzieci Temat: Poznajemy 4 nowe zabawy i rozwijamy ogólną sprawność motoryczną Cele wiodące: 1. obróć się kilka razy w kółko i znajdź wolne miejsce N. „Mały i duży wiatrak" Zabawowo-naśladowcza Zabawowo-naśladowcza 3.... Poznanie zasad i przepisów 4 nowych zabaw 3....... zwinność.. Zbiórka w marszu w parach 2..... Zabawa: „Jedzie pociąg" 2 chorągiewki. Zorganizowanie grupy i sprawdzenie gotowości do zajęć ł.. kto najwyżej skoczy 230 231 ... Rozwijanie umiejętności wspólnego bawienia się i organizowania zabaw 4.... zbiórka...... a ja zobaczę... podaje temat i /udania (bardzo prosto) N.. wykonują polecenia Nr .

10 min Dzieci pobierają worecz ki Ruchy w/no^u ramion powinny mlbywsić się 5. skłania do zabawy z rodzicami N. zamieniają się rolami Dzieci wykonują zadanie. Przekładanie woreczka Przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz Dzieci powinny starać się przekładać woreczek powyżej pasa biodrowego 6. Zadania wychowawcze: wyrobienie nawyku korekcji postawy. zadań do wykonania - - N. po czym daje znak rozpoczęcia piosenki Dzieci tworzą pary. Motywowanie 2. 3 min „ Jak wyżej Jak wyżej Zabawa Ruchowej ekspresji twórczej N.y w lewą stronę.| do Korekcja postawy u każdego dziecka ściany Ćwiczenia przygotowujące wszechstronnie organizm do wysiłku fizycznego ł . a drugie je naśladowało.. ogólnej wydolności i sprawności fizyc/ncj.>j. Kształtowanie umiejętności. Woreczek na głowie (nie powinien spaść). tyczne 4.<zy. Pw. Pr/eM. Przekładanie woreczka za sobą na wysokości pasa 5 razy i nie pochylać głowy 7. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastępcza. zasadnicza. Powitanie. ruin Wskazówki metodyczno-organizacyjne Każda pozycja to poprawienie źle „ustawionego" D/. Dzieci przyjmują uwagi w prawą stronę. Na przemian prawa i lewa ręka. woreczek w jednej ręce.i sygnał N.} w różnych kierunkach. po czym jedno z nich przejmuje inicjatywę w wymyślaniu ruchów. Woreczek w ręku. piłki siatkowe. kocyki. chwyt przeciwna rck. . doskonalenie sprawności i rozwijanie zdolności twórczych 1. wyznacza konkretnych uczniów do konkretnych zadań N. Czas: 45 minut. łopatek. bioder (pośladków). nóg tlił.icci postępują zgodnie z fabułą i zasadami Jak wyżej Jak wyżej Część I wstępna. aby jedno dziecko z każdej pary wymyślało dowolne ruchy. czyn- „ ności organizacyjne elementu postawy: płowy. Stają tyłem i stoją prosto. Podanie zadań lekcji i uwag organizacyjnych ora/. 4. całym ciałem przylej. potem wore- w płaszczyźnie tułowia czek przełożyć do ręki poprzedniej i ten sam ruch przećwiczyć 5 r. 5 ra/. Zabawa bieżna: „Wilki i owce" 4. 2. worec/ck w ręku. barków.Tok lekcji Zadania Środki dydak- Czynności Metody Osnowa lekcyjna dla dzieci młodszych (klasa I-III) z elementami obwodu stacyjnego (wg wzoru II) Liczba ćwiczących: 15-20 osób. ławeczki.j. i szarfy Zabawowowa klasyczna „ nauczyciela N. opuścić ręce. materace.'. podsumowuje zdarzenia na lekcji i ocenia je N. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni grzbietu. 5. a drugie je naśladuje. Uspokojenie organizmu Marsz ze śpiewem w tym momencie popatrzeć na woreczek. Tok Treść Zbiórka — w szeregu lub dwuszeregu. Nastawienie do samodzielnego wykonania zadań ruchowych w czasie wolnym Dzieci zachęcają się do zabawy z rodzicami. Pw. Pw.:Dzieci stańcie w luźnej gromadce. obręczy barkowej. obręcz. tworzy pary i zaleca. Czynności organizacyjne i wychowawcze związane z zakończeniem lekcji 1. współzawodnictwo w grupach. sprawdzenie obecności i przygotowanie poszczególnych ćwiczących do zajęć. W parach: „Inicjowanie i naśladowanie ruchów" 2 chór. przekazuje proste uwagi na temat możliwości zabawy z rodzicami Uczniowie przyjmują uwagi za sobą. klatki piersiowej. potem pod lewym kolanem. przejść do siadu ski żyznego. Podanie fabuły i zasad zabawy uczniów Dzieci postępują zgodnie z podanymi zasadami Przybory: woreczki. Całość powtórzyć 5 razy. postawa zasadnicza. po czym n. przełożyć woreczek z powrotem do ręki popi/ednifj. Pw. poleca: Dwójkami naokoło sali marsz i ustala piosenkę. na zawołanie „deszcz pada" dzieci biegną pod ścianę lub do drabinek. Zebranie i uporządkowanie sprzętu 2. brzucha. Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Znajdź swój kolor" 2. . Muskanie przed sobą i za sobą po 5 razy. po czym na sygnał nastąpi zmiana ról N. brzucha oraz ćwiczenia przeciw płaskostopiu.tilanie woreczka na przemian pod prawym. postawa zasadnicza. przypomnienie o konieczności przybrania zawsze właściwej postawy wyjściowej i końcowej cwic/fnia Dozowanie '.postawa zasadnicza. Na zapowiedź „słonko świeci" dzieci spaceruj:) i biegaj. Przekazanie uwag nt. 3. Przcłożrnic woac/ka do drugiej ręki jak najwyżej tvxl ułowe. Zabawa na czworakach: „Swobodne biegi na czworakach" 3. śpiewają piosenkę „Słonko świeci". Zabawa skoczna: „Skoki" 5. Podsumowanie wychowawcze lekcji 1.

232 .

6 razy w tył. leżenie tyłem. Pozycja siadu skorygowana Tok Treść 5. 7. siad skrzyżny. RR wzdłuż tułowia. ramiona w skurczu z dłońmi w przód. wyprosi ramion w górę w skos. pochylenie tułowia. tyłem podparty. Pw. żeby woreczek nie spadł Barki cofnięte. uniesienie bioder. kolana rozchylone. położenie. 2. dłonie skrzyżowane na barkach. stopy oparte na palcach. 12. 10. wyrzucenie nóg w przód. Pw. Pw. RR pod brodą. Pw. RR w górę w skos . RR ugięte w łokciach. Jazda na rowerze 6 razy w przód. Chwyt woreczka przed sobą (całość 6. siad płaski RR bokiem podparte. broda lekko przyciągnięta. powrót do pw. Na sygnał chwyt woreczka palcami nogi przeciwnej Dozowanie 6 razy Wskazówki metodyczno-organizacyjne Tułów wyprostowany 5 razy Wyprosi NN w kolanach. leżenie przodem. leżenie tyłem. „Kurki trzepocą skrzydełkami". 6 razy Dozowanie . dłonie skierowane palcami do środka. 10. łopatki ściągnięte. Ruch: przekładanie woreczka pod kolanem od zewnątrz. RR w bok (woreczek przed stopami). Pw. Pw. Ruch: przejście do przodu 4 „kroki" powrót. Ruch: skurcz pionowy. 13. Pw. lekko na palcach Broda przyciągnięta. 9. druga noga prostuje się. broda przyciągnięta. Pw. Woreczek na podłodze na wysokości oczu. Ruch: naprzemianstronne ugięcia i wyprosty NN. Na hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" dzieci wykonują siad klęczny (na piętach). ręce oparte z boku.wdech. Pw. Ruch: odwracanie i nawracanie dłoni (łopatki ściągnięte) 5 razy. Pw. Ruch: wznos RR tuż nad podłogę z jednoczesnym skierowaniem T w tył. Następnie prostują ręce. 6. Pw. Na hasło prowadzącego „kurki odpoczywają" dzieci wracają do pozycji wyjściowej. siad klęczny rozwarty.T prosty. „Kurki piją wodę" . Pw. Pw. RR wzdłuż tułowia. przysiad podparty .dłonie oparte na podłodze na szerokości barków. siad skrzyżny. „połykają wodę". tułów wyprostowany. skurcz pionowy . Pw. RR skrzyżowane. rozciągnięcie mięśni piersiowych Hasło prowadzącego „kurki trzepocą skrzydełkami" (dzieci układają ręce w układzie RR w bok. powrót do siadu skulnego. łopatki złączone. 9. RR wzdłuż tułowia . potem zmiana nogi. palce obciągnięte. siad ugięty podparty. siad klęczny. woreczek w dłoniach. przedramiona w przód pod kątem prostym). biodra i kolana powinny tworzyć linię prostą. 3. leżenie tyłem. kolana ro/. Podrzucanie woreczka w górę z klaskaniem i chwyt w dłonie. RR w dół w skos. Pozycja wyjściowa jak w ćwiczeniu 7. korekcja odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Brzuch wciągnięly Woreczek Ćwiczenia oddechowe Ćwiczenia wyprostu 4 razy Nogi skulone 234 235 . Całość powtórzyć.warte blisko podłogi. szyja wyciągnięta. siad ugięty.wdech.Wskazówki metodycznoTok Treść 6. Pw. 7. Ruch: RR w bok . podpór tyłem z nogami ugiętymi. 8. Ruch: przekładanie złączonych NN w prawą i lewą stronę. przejście do tyłu 4 „kroki" powrót. Ruch: przejście do „kociego grzbietu". -organizacyjne Stopniowo jak najdłużej Klaskać 1 łasło prowadzącego „kurki piją wodę" ma oddziaływanie korekcyjne: odciążenie kręgosłupa od ucisku „osiowego". RR wzdłuż tułowia. 1 1 .dzieci uginają ręce w łokciach. Powstań do pozycji stojącej Cześć II główna: korygowanie postawy w różnych pozycjach wyjściowych I . Woreczek w ręku. 4.wydech. woreczek na głowie. leżenie przodem . Ruch: przejście do siadu prostego. Siad ugięty. siad skrzyżny. układają ręce w „skrzydełka" i wykonują rytmiczne ruchy odrzutu (w tył). łokcie uniesione i skierowane w bok 10 razy 6 razy 6 razy Tułów mocno przylega do podłogi.ł 0 razy). NN złączone. potem ruchy pływania żabką 6 razy. wytrzymać 3 sęk. Pw. 14. 8. zbliżają brodę do podłogi. stanie jednonóż. Ruch: przejście do podporu tyłem. NN ugięte postawione na podłodze.dłonie na barkach. stopy złączone. Pw. pozostają w tej pozycji 3-5 sęk. wydech. broda przyciągnięta 4 razy 4 razy Barki. Ruch: na sygnał chwyt woreczka palcami stóp. Pw. Ruch: naprzemianstronne unoszenie nogi prostej w górę 6 razy. naśladując trzepocące skrzydełka. klęk podparty. NN ugięte. unosząc wysoko głowę przez kolejne 3-5 sęk. 4 razy 6 razy Starać się.

którzy nie znaleźli dziupli. Stacja V Chodzenie z woreczkiem miedzy stopami. którzy bez błędu dojdą do końca.-<! !<>/. Pożegnanie. stojąc z tylu.których nie wolno poka/ywać. szarfy. chwyta współćwiczącego za uda. Dzieci cicho idą na palcach do nauczyciela.ieiinego. Sprawdzenie obecności i gotowości do zajęć. korekcja postawy Treść Dozowanie Wskazówki organizacyjne Piłka Ławeczka Woreczek Cześć III końcowa Elongacja kręgosłupa. korekta postawy.5 m. Zadania dydaktyczne: wzmacnianie mięśni kształtujących prawidłową postawę. ławeczki. przesuwa się do pr/o du o 0. które się pomyli i wykona zaka/. Móiy pokazuje il/ie-uom proste ćwiczenia. Podanie zadań lekcji.. potem zmiana ćwiczących. Nie wolno poruszyć się.Tok Treść Obwód stacyjny Stacja I Przejście po ławeczce z woreczkiem na głowie. Mocno napiąć mięśnie brzucha 2 min 236 237 . Stacja IV Poślizg po ławeczce w leżeniu przodem (kocyk pod brzuchem) przy pomocy RR. czynności organizacyjne Wspólna zabawa (skupienie uwagi).ine ruchy. Czas: 45 minut. Wyróżnienie najlepszych. „Zakazany ruch" 3 min Uczestnicy zabawy ustawiają się w odległości dwóch kroków miedzy sobą. które potem dzieci powinny powióizyć. Po przerwaniu taktu lub melodii it-. zewnętrzne krawędzie stopy przytrzymują woreczek. instrumenty muzyczne (bębenek lub magnetofon)). wyprostowanego żołnierza. Zbiórka. Pi/(.me1 dzieciom dwa „zakazane ćwiczenia" . ale wyuczoną w czasie lekcji. kocyki. l min „Wiewiórki w dziupli" Na podłodze rozłożone są szarfy.przechodzi do tyłu. jeden z ćwiczących w podporze przodem. Na hasło „żołnierz" dzieci naśladują dziarskiego.'V jak naj. Zadania wychowawcze: kontrola postawy ciała w czynnościach dnia ci>d/. otrzymują punkty kar- Szarfy 3 min „Dziadek" . Uczniowie poruszają siy w rytm muzyki. drugi. wyrabianie nawyku postawy Zakończenie lekcji „Czaty" Dzieci w gromadce stoją po jednej stronie sali. Pw. Spacja III W leżeniu przodem rzut piłki oburącz o ścianę i chwyt oburącz. Przed dziećmi stoi prowadzący (na 5-6 kroków). Potem następna dwójka. „Żołnierz" dłuższy czas utrzymania postawy Ćwiczenia w dwójkach (w parach) Wszechstronne przygotowanie ćwiczącego do wysiłku fizycznego l.po drugiej stronie sali. „Dziadek i żołnierz" Dzieci chodzą po całej sali. Prowadzący stoi tyłem do ćwiczącej grupy . opierając nogi na swoich biodrach.--/\b< i ej usiąść w kole „szarfy-dziupli" w siadzie skrzy/nym skorygowanym. Uczniowie. Wygrywają d/irci. Stacja II Wkładanie i wyjmowanie palcami stóp woreczków z obręczy. Omówienie lekcji. Dziecko. Palce podwinięte.iU. — Zbiórka . Układ RR . które poruszy się lub źle wykona ćwiczenie . Wszystkie dzieci poprzez kolejne etapy odwracania się nauczyciela zbliżają się do linii końcowej. Dozowanie Dzieci zmieniają stacje Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ławeczka Osnowa lekcyjna dla dzieci starszych z elementami obwodu ćwiczebnego wg wzoru II Data Ilość ćwiczących: 15-20 osób. kształtowanie sprawności ogólnej.-pocze< icm /ubawy iwKa/. Po dwoje dzieci porusza się po sali. kocyk. Jest ich o 3 mniej ni/ ucA-słoików.w szeregu lub dwuszeregu. na sygnał zatrzymują się i przybierają dowolną pozycję wyjściową.„skrzydełko". Ruch: marsz w podporze do przodu. Tok Cześć I -wstępna. które nie zmienią miejsca. Dzieci zmieniają stacje. Dziecko.czas ćwiczenia krótki. Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna lub sala zastej>cza. Wygrywają pierwsi. materace. Woreczek i obręcz Pr/ybory: laski gimnastyczne. na sygnał prowadzącego „dziadek" dzieci naśladują zgarbionego i zmęczonego staruszka.

8. NN ugięte. 1 min Nie zatrzymywać oddychania 0. lewa ręka i prawa noga. Chwyi za ręce. Oparcie plecami o siebie. Wdech: 1 . 2 . Pw. Pw. Pw. przeciąganie się z mocowaniem.wydech. 2 razy 10 Ruch: wznos głowy i RR w przód do dotknięcia dłońmi o kolana. 3. Piłeczka pingpongowa między nimi. RR bokiem w górę wdech. Czworakowanie do przodu i tyłu. Ruch: naprzemianstronne. Pw. chwyt za ręce współćwiczącego na wysokości bioder. w parach tyłem do siebie. stanie prawym bokiem do siebie. Pw. Pw. stojąca. Ruch: pozycja do „ukłonu japońskiego". klęk podparty. podpór tyłem. Ruch: przedmuchiwanie piłeczki w slronę współćwic/. stanie w lekkim rozkroku. 3. stopy złączone ze stopami współćwiczącego.wydech ze skłonem T w przód z dotknięciem dłońmi między nogami. potem zmiana współćwiczących do oparcia lewymi bokami. 4. chwyt za dłonie. chwyl pod łokcie współćwiczącego ruchem „haka". Pw. drugi przechodzi do leżenia tyłem. Ruch: jeden z pary wykonuje skłon w przód.rozluźnienie mięśni brzucha. Ruch: przenoszenie NN do siadu równoważnego do oparcia na przedramionach. RR skrzyżowane na klatce piersiowej. 2 .napięcie mięsni brzucha. Łopatki powinny być ściągnięte.Tok Treść 2. siad prosty podparty. 10. Pw. 6. Piłeczka pingpongowa Ćwiczenia korekty 5. udając jazdę na rowerze. czworakowanie w postawy podporze tyłem w przód i w tył. Ruch: wypady w przód na przemian prawa i lewa noga. 6. Pw. RR przodem w dół . klęk podparty w parach. Pw. w pozycji stojącej w lekkim rozkroku.5 m.wznoszenie klatki piersiowej. leżenie tyłem. 5. -wydech. 9. tyłem 5 razy do siebie w odległości 0. Pw. Jedna ręka ułożona na klatce piersiowej. Wydech: 1 . W parach 2 razy 5 naprzeciw siebie.obni/cnie klatki piersiowej. Pw. Pw. 7. leżenie tyłem. stopy oparte o podłoże. leżenie tyłem. Dozowanie 8 razy Wskazówki organizacyjne Odległość 1 kroku 1 min Obszerne ruchy 5 razy W leżeniu tyłem tułów prosty. leżenie tyłem.ącego. leżenie przodem twarzami do siebie. podpór przodem z nogami ugiętymi. Ruch: wznos RR w górę do zetknięcia się dłońmi o siebie za głową . NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. kolejność ruchów: prawa ręka i lewa noga. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Nisko nad podłogą Treść 1 1 . Pw. partner przytrzymuje nogi współćwiczącego. powrót do pw. Ruch: równoczesne przysiady i wyprosty nóg. RR w górze. druga na brzuchu. Ruch: jednoczesny skłon T w tył. Pw. dotknąć brodą nisko przy podłożu. Ruch: chwyt za prawe dłonie. siad ugięty. Biodra uniesione do linii prostej wyznaczającej barki i kolana. Ruch: skręty tułowia i klaśnięcie w dłonie za plecami współćwiczącego. równoczesne ze współćwiczącym „pedałowanie" nogami. 1 min stopy ćwiczących złączone zewnętrzną stroną. stopy postawione na podłodze (oddychanie z zachowaniem następujących po sobie faz). RR w bok. Pw. Ruch: powolny opad T w tył do leżenia tyłem i powrót do siadu. stanie tyłem do siebie. stanie tyłem do siebie. Powrót do pw. Pw. 7. RR wzdłuż tułowia. siad skulny oparty na przedramionach. 1 .5 min Nie opuszczać głowy do tyłu '/2 min 6 razy 238 239 . Ruch: wypady w przód na prawą i lewą nogę. stopy oparte o podłoże. 13. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. 2. Pw. Pw. Ćwiczący twarzą do siebie w odległości 1-2 m. w parach naprzeciw siebie. siad rozkroczny naprzeciw siebie z chwytem za ręce. Wytrzymać 3-6 sęk. powrót do pw. 2 razy po 8 10 razy Ćwiczenia oddechowe 3-4 razy 5 razy Ćwiczenie barków i nóg Ćwiczenia oddechowe 6 razy 4. Ruch: wznos RR w górę w skos . Potem następuje zmiana ról.wdech. głowa wysoko Część II -główna Wzmocnienie mięśni brzucha 12.

przejście po ławeczce w podpórce tyłem . 12. RR wzdłuż tułowia. RR wzdłuż tułowia. Pw. 1 1 w a p a . Ruch: odrzuty wyprostowanych RR w tył. leżenie tyłem. nieznaczny wznos bioder . stopy oparte o podłogę. 10. laska trzymana z tyłu oburącz. Pw.bieg w podporze tyłem z piłką na brzuchu . 2 noga lewa „zawija" palce. stopy oparte o podłogę. którego laska stanie prosto pierwsza. W ten sposób poruszają się po sali. Na sygnał prowadzącego przcsuwają się. 3 . Pw. Zabawa „chód gąsienicy": uczestnicy zabawy stoją w pozycji skorygowanej.pełzanie do mety. wygrywa ten. R R trzymają rogi kocyka i są ustawione pod kątem prostym . Przed każdym ćwiczącym leży laska.bieg na czworakach . leżenie tyłem. 1 \ . Następnie ćwiczący przenoszą ciężar ciała na lewą nogę i powtarzają te same ruchy stopą prawą. po sali „chodem gąsienicy". Powrót do pw. siad na ławeczce. NN ugięte w stawach biodrowych i w stawach kolanowych. Pw. który składa się z trzech etapów: 1 . Dozowanie 2 min Wskazówki organizacyjne 5 razy 6 razy Ćwiczenia obręczy barkowej 10 razy Ćwiczenia z laską 10 razy 5 min Ćwiczenia oddechowe 5 razy Uwaga: po podziali.przewrót w przód na materacu .laska przyciska klatkę piersiową.laska w zagłębieniu pasa biodrowego. Prowadzący wyróżnia najlepszych. leżenie tyłem. chwyt laski oburącz z tyłu. 9.poślizg na kocyku do tyłu z pracą NN. Ruch: wznos bioder w górę wytrzymać 1-3 sęk. D/ieci w poc/:|lko\vym okresie nauki „chodu gąsienicy ' należy posadzić na krześle i wykonać ćwiczenie z odciążeniem stopy. Pw. leżenie tyłem na kocyku. siad skrzyżny. 13. Dozowanie 4 razy Wskazówki organizacyjne Tok Treść 15. Wytrzymać 3 sęk.napięcie mięśni pośladkowych i mięśni brzucha oraz mięśni tułowia. przesuwając po podlod/c pieję w stronę palców. RR bokiem w górę z jednoczesnym przenosem NN na zewnątrz i powrót do pw. RR wzdłuż tułowia. 16. Powrót do pw. wydech . Ruch: imitacja ruchów skrzydeł „orła" z synchronizacją oddychania. tworząc nad podłogą jak największy łuk. Ruch: przesuwanie laski w pionie i w poziomie.przesuwanie się w leżeniu ryłem przez odpychanie się kolejno stopami (kiedy jedna noga jest zgięta. Obwód ćwiczebny .ciężar ciała przenieść na prawą nogą. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. Pw. plecy wyprostowane. naśladując „chód gąsicni cy". leżenie przodem. na sygnał prowadzącego wszyscy ćwiczący starają się stopami ustawić laskę pionowo na podłodze. Pw.nie ruszając z miejsca pięty wyprost palców stopy lewej i wysuniecie w przód. 14.Tok Treść 8. leżenie tyłem. dłonie oparte o podłogę w oparciu o pięty.przejście po ławeczce na czworakach . RR z laską nad klatką piersiową uchwyconą na szerokość barków. druga leży na podłodze wyprostowana) . ćwiczących no dwa zespoły ten zestaw obwodu ćwiczebnego można przeprowadzić jako wyśdpi Wzmocnienie mięśni wysklepienia stopy 240 241 . Wdech .przewleczenie szarfy z góry w dół .

9. przyciągamy kolana do brzucha. przyjmuje w ostatniej chwili pozycję „słupka". Dzieci kładą woreczki na głowie. Ćwiczenia anty grawitacyjne „czucia postawy". a na „4" imię innego uczestnika zabawy. Pożegnanie. wyróżnienie najlepszych. Ćwiczenia głowy w różnych płaszczyznach. naśladowczo-ścisła Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna Liczba ćwiczących: 12 (dziewczęta i chłopcy) Wiek ćwiczących: 5-6 lat Przybory: woreczki. Wyciąganie głowy „ku słońcu". „Jazda na rowerze". Czy wiecie.ruchy „wahadłowe": skłony głowy na boki (potem przez kilka sekund „głowa do słońca"). Zabawa ożywiająca „Berek-słupek". Dzieci leżą na plecach. raz na lewej. 8. Ćwiczenia mięśni brzucha. 2. (Ruchy nóg w przód. Biedny wróbelek złamał nóżkę. Opuszczenie laski na kark. Kto potrafi w tej pozycji skakać dookoła? 6. Chwyt na szerokość barków. Uciekający. Ćwiczenia obręczy barkowej. „Skrzydełko" lewą ręką. Prowadzący stoi obok koła klaszcząc rytm 4/4. głowy i karku.„cyk-cyk". „Biedny wróbelek". Zbliża się nieprzyjaciel.„bim-bam": bicie zegara. potem ruchy nóg w kierunku głowy . Siad skrzyżny. przytrzymywana jedną ręką w okolicy kostki. Dzieci leżą na brzuchu. 2. chwyt dłońmi na szerokość barków . Dzieci w siadzie skrzyżnym trzymają laskę za głową. Zabawa kończy się z chwilą przerwania jej przez prowadzącego (jeśli jest niewielu uczestników. 5. Data: Prowadzący: Cele: kształtowanie prawidłowej postawy ciała podczas przyjmowania pozycji korekcyjnej. zataczając obszerne koła w przód i wyobrażając sobie. ruchy głowy w przód i w tył (potem głowa „do słońca"). Wyznaczony przez prowadzącego „berek" stara się dotknąć kogoś. Postawa wysoka. wypowiadając na „3" swoje imię. Wznos laski do góry tak. 2. uwypuklając klatkę piersiową do przodu . Po wykonaniu tego zadania dziecko pozostaje w układzie RR w „skrzydełka" do końca zabawy. żeby można „patrzeć na świat" spod uniesionej laski.cofania się na rowerze). Następnie naprzemiennie prostujemy nogi. „Proste" i „krzywe" dziecko? Które ładniej siedzi? Korekcja postawy. Wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha.dziecko siedzi krzywo. podsumowanie. Następnie przytrzymujemy mocno kolana. Zbiórka w postawie wysokiej w półkolu. tułów lekko pochylony w przód. prostujemy się. „Dzięciołki". 3. Ochrona przed berkiem poprzez odwzorowanie własnym ciałem litery „T" lub „I". Naśladowanie ruchów związanych z obsługą zegara: . Opad tułowia w przód w odpowiedzi na powitanie prowadzącego. lecz podskakuje na obu nóżkach (cichutko podskakuje na ugiętych nóżkach). że jedziemy na rowerze. Odwracanie laski do przodu.dziecko siedzi prosto. łopatki złączone (dobrze) . Zbiórka. z rękoma ułożonymi w „skrzydełka". Część II . 4.Tok Cześć III . Dzieci tworzą krąg. Ćwiczenie równoważne. 4. Wyznaczone dziecko „berek" goni inne. Dzieci powinny być wyprostowane jak żołnierze i maszerować krokiem wyprężonym. żeby uchronić się przed schwytaniem.dłonie na kolanach. 5. RR na kolana (dłonie je lekko przytrzymują). który ma złamaną raz jedną.bez pomocy rąk. laski gimnastyczne Czas trwania: 30 minut 1. to koniec zabawy następuje w chwili wykonania zadania przez ostatniego uczestnika).końcowa Zabawa uspokajająca.główna Zakończenie lekcji 2 min Konspekt lekcji Utrwalenie nawyku prawidłowej postawy ciała.wstępna 1. RR z laską w górę. Dozowanie 3-4 min Wskazówki organizacyjne Ćwiczenie wymagające dużej koncentracji uwagi Część" l . raz drugą nogę. 3. . . zabawowo-klasyczna. Może skakać tylko na jednej nodze. laski w dłoni. Siad skrzyżny. plecy zaokrąglone. Zabawę rozpoczyna wyznaczony przez prowadzącego uczestnik zabawy. Spróbujmy naśladować kulawego wróbelka. 3. Wzmocnienie mięśni warunkujących prawidłową postawę. Złamana nóżka ugięta w kolanie. Dzieci wykonują przy tym następujące ruchy: 1 . Powrót do leżenia. jak wróbelek porusza się na ziemi.wysoko. Przejście do pozycji stojącej . Prawy łokieć do lewego kolana. twarzą do środka koła.po obwodzie koła i zaznaczonym kierunku. Metody: zabawowo-naśladowcza. Klaśniecie lewą ręką w lewe udo. „Ciekawskie dzieci". 4. Wpływ zabaw na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka. Ćwiczenia organizacyjno-porządkowe. Nie kroczy jak my. potem przeciwnie. korektywna Treść „Wywoływanka" Uczestnicy zabawy siedzą na obwodzie koła w siadzie skrzyżnym w pozycji skorygowanej. 7. Wróbelki stoją w bezruchu i cichutko świergocą. Chód z woreczkiem na głowie . Dzieci leżą na plecach.raz na prawej. stojąc na jednej nodze . „Skrzydełko" prawą ręką. Wznos laski w górę .wyprosi głowy „ku słońcu" z okrzykiem „hurra". Ćwiczenia brzucha.głowa do góry. „Chód wróbla". Klaśniecie prawą ręką w prawe udo. Siedzimy niedbale (źle) . Ćwiczenie mięśni grzbietu. skłon głowy w przód.„nakręcanie budzika": skręty głowy w prawo i w lewo (potem „głowa do słońca"). aby mu przekazać swoją rolę. naprzemiennie obydwoma końcami. Zabawa ożywiająca „Berek-literka". Siad skrzyżny . 243 242 . Lekkie puknięcie łokciem o przeciwne kolano ugiętej nogi. Skręt głowy i tułowia w kierunku ruchu laski i naśladowanie tykania dużego zegara .

od 15 do 18 lat. Dziecko rośnie.szkolny . podnoszą głowy. a są to następujące okresy: / etap .od 12 do 15 lat.dzieci opuszczają głowę i uginają nogi na sy gnał Chodźcie jak weseli ludzie" . Ryć.okres niemowlęcy i przedszkolny .końcowa 1. co jest warunkiem prawidłowego doboru ćwiczeń leczniczych.od 3 do 7 lat.samodzielnie żyjącym człowiekiem. mięśni. Ryć. Ćwiczenie uspokajające. najszybciej nogi.od 7 do 18 lat: 1) młodszy wiek szkolny . // etap . 86. Najwolniej wzrasta głowa. następuje zmiana miejsc i zabawa trwa dalej. 2. ściągają łopatki. Nie wszystkie odcinki ciała rosną jednakowo szybko.od O do l roku.Część III . Jego układ mchowy jest bardzo słaby -. 87. 84. u dorosłego '/x długo245 Ryć. Dzieci w siadzie skrzyżnym zajmują pozycję na obwodzie koła.miękkie są elemenfy statyczne (kości).od 60 lat.od 18 lat wzwyż: 1) okres młodości . Ryć.od O do 7 lat. •» . wciągają brzuch i chodzą we wspięciu na palcach. wyjście z sali. 2) wczesne dzieciństwo . /// etap . 2) średni wiek szkolny .wiek dojrzałości . Głowa noworodka stanowi '/4 długości ciała. który co jakiś czas cichutko miauczy. że dziecko przechodzi ze środowiska płynnego (wody płodowe) do środowiska gazowego (otaczająca nas atmosfera). a wzrostowi jego sprzyja naturalna ruchliwość (ruchy dziecka nie powinny być krepowane). 244 . Akt porodu powoduje. Jeżeli szukający poprawnie wskaże „kotka".n r ^ n 3.od 7 do 11 lat. 2) okres pełni sił . staje się noworodkiem . Wyznaczone przez prowadzącego dziecko chodzi wokół koła i szuka „zagubionego kotka". obejmujący: 1) okres niemowlęcy . 3) wiek młodzieńczy . „Zagubiony kotek". Zostaje odłączone od organizmu matki przez przecięcie pępowiny i łapiąc pierwszy oddech. narządów wewnętrznych oraz etapu rozwoju psychicznego zmieniają się wskazania do ćwiczeń w poszczególnych okresach rozwojowych. Ustawienie dzieci w szeregu w postawie skorygowanej wyróżnienie i pochwalenie dzieci.od 18 do 25 lat. Prowadzący mówi: „Chodźcie jak smutni ludzie" . Ćwiczenie prawidłowej postawy i przeciwko płaskostopiu. Dzieci rozproszone chodzą po całej sali. Wybrane zagadnienia dotyczące rozwoju psychofizycznego dzieci od O do 7 lat. 4) starość .od 40 do 60 lat. W zależności od stopnia rozwoju kości.od l do 3 lat. 3) schyłkowy . pożegnanie. 3) okres przedszkolny . Znajomość prawidłowości rozwoju stanu funkcjonalnego w wymienionych okresach rozwojowych jest potrzebna do analizy porównawczej fizjologii i patologii.od 25 do 40 lat. Metodyka zajęć z różnymi grupami ćwiczących Rozwój organizmu i jego funkcji daje różne możliwości stosowania określonych ćwiczeń fizycznych.dzieci prostują się. Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 85.

kształtowanie charakteru i cech społecznych. odbicie. Są to pierwszoplanowe zadania dla nauczyciela ruchu. Czteroletnie dziecko samodzielnie wchodzi i schodzi po schodach. W miarę rozwoju dziecka koordynacja. a przy tym o charakterze dynamicznym. technika i styl ruchów osiągają coraz wyższy poziom. jeździć na rowerze. niecelowe. Serce u dzieci jest stosunkowo większe niż u dorosłycłi. a sześcioletnie dzieci potrafią chodzić w takt muzyki. nawet przy bardzo interesującej dziecko czynności. spontaniczny ruch.ręka". Zadania ogólnowychowawcze ćwiczeń fizycznych to kształtowanie osobowości dziecka. poszanowania przepisów. U dziecka chorego występują odstępstwa od norm fizjologicznych w stopniu różnym.kształtowanie estetyki ruchu. bezwładne machanie rękoma. Wszystkie ćwiczenia powinny sprowadzać się do tych ruchów. kształtujące i użytkowe. co jest rekompensowane szerokim rozstawieniem stóp podczas chodu i biegu. Ćwiczenia powinny trwać około 30 minut. W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia sq odruchowe. które dzieci lubią. gdyż szersze jest światło naczyń krwionośnych. jest niższe. współdziałania w zespole. występują kołyszące się na boki ruchy ciała. Odpowiednie ćwiczenia gimnastyczne powinny być wybrane z następujących grup materiału ćwiczebnego: ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. który jest dla niego normą. potem na jednej nodze. Często stałe jest ugięcie kolan. podskoki z nogi na nogę i dopiero na końcu -umiejętność odbijania się. Dwuletnie dziecko rzuca piłkę oburącz.harmonijny rozwój dziecka. Środek ciężkości ciała (mała lordoza lędźwiowa) jest wysoko. uczucia i siłę woli. Nauczanie ruchu powinno odbywać się przez zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne. mimo większego przepływu krwi. zeskoczyć z wysokości 30 cm i skoczyć na odległość około 70 cm. stać na palcach bez pomocy. Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu i jest tu najczęściej samoukiem.trudność skupienia uwagi przez dłuższy czas. nie pozwalający na pojawienie się wad postawy. Około 3. długi tułów. przez co rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne. Ciśnienie. Dzieci w młodszym wieku przedszkolnym cechuje niezbyt harmonijna budowa (duża głowa. dodatkowe. potrafi chodzić po narysowanej linii. siłowych i wytrzymałościowych oraz nadmiernie wyrabiających gibkość. W tym okresie szczególnie bacznie trzeba pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności dziecka. przeskakiwać przez nisko (5 cm) naciągnięty sznurek. Takie reakcje ruchowe mają uzasadnienie w działaniu układu nerwowego. a od 9. Wszechstronne bodźce ruchowe dotyczą zadań fizjologiczno-zdrowotnych. Układ wegetatywny u małych dzieci funkcjonuje w sposób swoisty dla wieku dziecięcego. . niepotrzebne dla wykonania czynności zasadniczej. jaka jest u dzieci starszych i osób dorosłych. intelektualny oraz moralny dziecka. krótkie kończyny). Różne bywa tempo tego procesu. lot i lądowanie. zadaniowej (bezpośredniej celowości ruchów). Potem koordynuje rozbieg. brak opanowania. Nie można od „przedszkolaka" wymagać takiej precyzji ruchów. Dziecko w wieku 2. gdyż każde dziecko ma swój własny rytm rozwojowy. dla dzieci 6-7-letnich również z czwartej grupy materiału ćwiczebnego . kształtuje swój charakter. obejmującym stronę biologiczną człowieka. zamiłowania do różnorodnych form ruchu. Dziecko szybciej się męczy. Rozwój cech motorycznych odbywa się poprzez dostarczenie dziecku odpowiednich bodźców ruchowych. jest ruch. . opowieści ruchowej. Przy wykonywaniu ruchu zasadniczego pojawiają się jak gdyby ruchy zbędne. .łatwe przechodzenie od śmiechu do płaczu i odwrotnie . a jednocześnie są dla dzieci potrzebne ze względów rozwojowych i emocjonalnych. ale najczęściej nie potrafi jeszcze schwycić rzuconej piłki. kiwanie głową podczas biegu czy chodu. krótka szyja. Najważniejszym elementem wychowania fizycznego. Liczba oddechów u dzieci wynosi 2024 (u dorosłych około 18). Jednocześnie dziecko uczy się norm współżycia. wykonywanie zbyt wielu półprzysiadów i zamachów przed skokiem itd. Dopiero około 12.ści ciała. w którym występuje przewaga procesów pobudzenia nad procesami hamowania. psychomotoryczny. U dzieci silniej rozwinięte są duże grupy mięśniowe. naturalny głód ruchu. Psychikę dziecka cechuje spontaniczność. 247 . Większość ćwiczeń powinna być przeprowadzona metodą zabawową. w których następuje ogromny rozwój fizyczny.kształtowanie psychomotoryki.-4. a ich natężenie powinno być niewielkie.ćwiczeń uzupełniających (proste elementy gier sportowych). tygodnia życia wykształca się u dziecka odruch „oko . Podstawowym bodźcem rozwojowym i naturalną potrzebą dziecka jest wszechstronny. miesiąca chwyt jest precyzyjny. a 8. miesiąca życia dziecko chwyta przedmioty. podobnie jak większa jest powierzchnia oddechowa płuc oraz większa ilość krwi przepływającej w jednostce czasu przez płuca. Dlatego dzieciom w tym wieku najbardziej odpowiadają ruchy „globalne". Wiek przedszkolny (3-7 lat). uzależnionym od procesu chorobowego. Starsze dzieci wyzbywają się tej cechy i ich ruchy są bardziej harmonijne. przy czym najchętniej naśladują one pokazywane ruchy. podobnie jak praktyczno-sprawnościowych i praktycznych umiejętności dziecka. ale dwuletnie dzieci bawią się indywidualnie. Czynność chwytów piłki jest precyzyjna dopiero w wieku 6 lat. ale nie używając kciuka. np. Unikać należy ćwiczeń intensywnych. angażujące do pracy większe grupy mięśniowe. Celem ćwiczeń więc są: . Wyższa jest częstotliwość skurczów serca i szybszy rytm oddechowy. z odpowiednimi przerwami wypoczynkowymi. a drobne zespoły mięśni słabiej. Czterołetnie dziecko potrafi rzucać piłkę jedną ręką. Uwagi do ćwiczeń dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat Należy stosować ruch rozwijający wszystkie cechy motoryczne. W sposobie zachowania się dziecka i wykonywanych przez niego czynności występuje zjawisko tzw. rozrzutności ruchowej. duża labilność . angażując w tym ruchu całe ciało. np. 246 Umiejętność chwytania rozwija się później. ale i szybciej wypoczywa. Chwyta wszystkimi palcami miedzy 6. Dzieci małe mają tzw. Rozwija się pamięć i zwiększa koncentracja uwagi dziecka. Opanowanie przez dziecko poszczególnych form ruchowych następuje w określonej kolejności. Warunki rozwoju dziecka stale się zmieniają. Dziecko spostrzega przedmiot i usiłuje go schwycić. Do zajęć grupowych włączyć można trzyletnie dzieci. w zakresie skoku dziecko najpierw opanowuje proste podskoki obunóż. Czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo indywidualne oraz przejawiają niechęć do współzawodnictwa zespołowego. Wiek przedszkolny i wczesny okres szkolny to lata. miesiącem. stosować częstą zmianę pozycji i rodzaju ćwiczeń.5-3 lat potrafi przez chwilę stać na jednej nodze.

rż. ale nie za dużym. Zmodyfikowanie ćwiczeń porządkowo-dyscyplinujących. wyciec/ki). pojawia się menstruacja. jest czynnikiem hamującym rozwój. rozwijających mięśnie pozwalające utrzymać prawidłową postawę (skłonność do wad postawy). jednocześnie hartując dziecko. ponieważ ćwiczenia z przyborami zawierają elementy celowości ruchu i zwiększają aktywność ćwiczących dzieci. Bardzo przydatne dla ożywienia i urozmaicenia ćwiczeń jest stosowanie przyborów. Dojrzewa psychika dziecka.męskie i żeńskie. Nie stosować skoków z dużej wysokości. Kościec jest jeszcze słaby.biegi. jest 15 razy większe niż po urodzeniu. uczą się samodzielności. Intensywny w/rost kości n. mniej siłowych. Są to ćwiczenia ruchu prowadzone metodycznie w formie przystępnych dla dzieci zabaw i gier ruchowych oraz ćwiczeń gimnastycznych (zabawy. Duża pobudliwość nerwowa i zanikowy proces kostnienia są przeciwwskazaniami do du/ych obciążeń. Nie należy intensywnie ćwiczyć siły i gibkości. nawiązują przyjaźnie. daje możliwość przebywania na świeżym powietrzu oraz wdraża na przyszłość do uprawiania sportu rekreacyjnego jako formy aktywnego wypoczynku.dłuższe okresy wypoczynku. co powoduje nasilenie cech kobiecości. Około 10. zarysowują się różnice rozwojowe pomiędzy dziewczynkami i chłopcami. Podstawowe środki w yc how ani a fiz ycznego: wszechstronność ćwiczeń. Doskonalenie techniki rzutów określonym chwytem i w określonym kierunku -ćwiczenia orientacji. Nic stosować ćwiczeń zwiększających lordozę lędźwiową. sprzyja automatyzacji nawyków ruchowych (np. pełzanie. Te ostatnie ukierunkowane głównie na korekcję układu ruchu człowieka. Dla starszych dzieci stosuje się konkretne ćwiczenia grupy mięśni szyi. W zestawach ćwiczeń dla młodszych grup wiekowych stosować należy ćwiczenia wpływające na duże grupy mięśniowej. Istnieje labilność działania układu nerwowego w wyniku pojawienia się wpływów hormonów płciowych. zbliżona do elementów sportowych. Ten okres rozwojowy cechuje szybkie tempo przemian cech morfologicznych i fizjologicznych. Po ćwiczeniach biegu i marszu stosować .7-11 lat. Nowy tryb życia (szkoła). Chłopcy dojrzewają później. klatki piersiowej. na nartach. gry ruchowe i zabawy wszechstronnie kształtujące. daje zdrowie i radość oraz sprawność fizyczną. wspinanie (z asekuracją). chody na czworakach. oraz wybuchy emocjonalne. w grupach starszych dzieci. 249 . Prowadzenie ćwiczeń na powietrzu zwiększa ich walory higieniczne i zdrowotne. Hartują swój organizm. przezorności. wzmacniają kondycję i tolerancję wysiłkową. Pods tawowe środki w yc h o w a n i a f i z yc z n e go : dużo ruchów naturalnych . Sięganie do tematyki sportowej inspiruje do współzawodnictwa. wydolność niezbyt duża. ćwiczeń użytkowo-sportowych i odpowiednie proporcje ćwiczeń kształcących. prowadzonych co drugi dzień. chody. orientacja i zręczność ruchów. pod kontrolą rodziców lub nauczycieli wychowania fizycznego. pojawia się większa wytrwałość uwagi i umiejętność obserwacji oraz krytycyzm zarówno w stosunku do otoczenia. W zasadzie w wieku 14 lat rozwinięty jest analizator wzrokowy. Dużo gier zespołowych. Powinien nastąpić podział na grupy . 15 minut. rż. gry. Serce d/. sprzyja powstawaniu wad postawy. nabierają zaufania do własnych możliwości fizycznych i umiejętności. Dyscypliny rekreacyjne. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o charakter/e rytmiczno-muzycznym. doskonali się koordynacja. Średni wiek szkolny (12-15 lat). na rowerze. Ćuic/cnic koickcyjne w warunkach domów > di. Różnorodność rekreacyjna.Poprzez zajęcia ruchowe dzieci przystosowują swój ustrój do życia w zmieniających się warunkach (przedszkole. W czasie gier i zabaw terenowych dzieci poznają przyrodę. Należy wyrabiać lepsze poczucie zespołowości (gry). rż. U dziewcząt następuje większy przyrost masy ciała przy jednoczesnym słabym układzie mięśniowym. 3-letnich. jak nauka jazdy na wrotkach. korektywny (stopy. grzbietu.iccka rośnie szybko. Okres szkolny Młodszy okres szkolny .od 15 do 30 minut. Doskonalenie techniki poszczególnych ruchów. Formy organizacyjne to zestawy ćwiczeń korekcyjnych. spacery. szkoła). obręczy barkowej. 5-6-letnich . deskorolce. Zwiększa się koncentracja uwagi i umiejętność analizowania spostrzeżeń. bardziej siedzący. około 15. 88. gry zespołowe). dużo korektywnych. sprawiedliwości w stosunku do siebie i do otoczenia (właściwe sędziowanie). że istnieje możliwość przyswojenia trudnych koordynacyjnie układów ruchowych. siady skrzyżne z korekcją osiową kręgosłupa. ćwiczenia o trudniejszej koordynacji i większym wysiłku. Dzieci nie mogą jeszcze podejmować długotrwałych wysiłków. Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego dla prawidłowego rozwoju potrzebuje około 4 godzin dziennie ruchu fizycznego.ł długość. Wysoka „plastyczność" układu nerwowego 248 Ryć. jak i nauczających. brzucha. W grupach dzieci młodszych. te zajęcia powinny trwać krótko. przy niedostatcc/nym jeszcze ro/woju układu mięśniowego. skoki. zręczności oraz korekcyjne. ćwiczenia kształtujące w formie ćwiczeń gimnastycznych . tułów). Układ nerwowy jest już na tyle rozwinięty (ośrodki psychoruchowe). Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter ogólnorozwojowy.na ławeczkach i drabinkach. około 16.

w wieku 70 lat . Ćwiczenia gimnastyczne. „młodym" wyglądem zewnętrznym. Ruch fizyczny jako czynnik profilaktyczny jest terapią działającą przeciw następującym chorobom: 1) miażdżycy. na skutek niesprzyjających warunków zdrowotno-bytowych. Zwiększa się koncentracja uwagi. i emocjonalnym. Dlatego istnieją dyscypliny sportowe. ukształtowane ruchowo. Starość w sensie wieku metrykalnego rozpoczyna się mniej więcej od sześćdziesiątego roku życia. poszerza się światło naczyń krwionośnych. następuje u niego zmniejszenie zainteresowania ruchem.powinny być uprawiane z dużym zaangażowaniem fizycznym. trybu życia i pracy. rż. marsze. i odwrotnie . a wskaźniki fizjologiczne ustalają się często na poziomie ludzi dorosłych.do około 55% sprawności maksymalnej. Obecnie wprowadza się pojęcie wieku biologicznego. rż. Wydolność fizyczna zależy od wielu czynników wewnętrznych (stan poszczególnych układów i ich funkcjonalność). wytrwałość uwagi. Podstawowe środki r u ch u : 1. demencji . niewydolność krążenia i oddychania). 2) niewydolności wieńcowej.poniżej 70% sprawności maksymalnej. nie wszyscy ludzie w podeszłym wieku są niesprawni i niedołężni. Aktywność ruchowa człowieka z okresu wczesnej dojrzałości powinna w znacznym stopniu być zachowana w latach późniejszych okresu dojrzałości.W psychice zauważalna jest stałość zainteresowań. Nawet krótkotrwałe. a obecnie dokonuje się korekta rozwojowa. choroby wrzodowe. biegi terenowe . skłonność do zaburzeń metabolicznych i zmian zwyrodnieniowych. Powiększa się klatka piersiowa. Dziewczęta w tym okresie przejawiają większe możliwości wzbogacania swojej motoryczności i szybciej stają się „dorosłe".szyjki kości udowej. Wiek 18-25 lat. Jest to okres znacznego wzrostu siły mięśniowej i okres ostatecznego formowania się postawy. wiotczenie mięśni. bystrością umysłu itp. czego przejawem są osiągane już w tym wieku rekordy sportowe. w narciarstwie alpejskim. Wiek metrykalny jest jednak sygnałem do wnikliwej oceny organizmu. W tym okresie organizm przeszedł już podstawowe etapy rozwojowe. Zmniejsza się koordynacja ruchowa.75-80% sprawności maksymalnej. Ćwiczenia fizyczne dla osób w podeszłym wieku Ruch fizyczny jest czynnikiem profilaktycznym i leczniczym likwidującym różne choroby związane ze starością. występowania choroby wieńcowej. Dobry stan ustroju przejawia się sprawnym poruszaniem się. a dają możliwości wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu gibkości ciała. 3. Należy zwiększać samodzielność. sporty wodne. Należy prowadzić taki tryb życia. zależnie od możliwości ćwiczących. Następuje niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. Uczestniczący w zajęciach 251 . Można stosować już trening wytrzymałościowy o dużym natężeniu. Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się w sposób zaplanowany.nie wszyscy młodzi są sprawni. rż. który jest oceną faktycznego stanu organizmu pod względem biologicznym.zmniejszenia się sprawności umysłowej. w postaci lekcji wychowania fizycznego. Z prac różnych autor&w wynika. w których wcześniej kończy się u dziewcząt okres juniorów niż u chłopców. Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje zmniejszenie wytrzymałości kości (stąd typowe złamania starcze . następuje poprawa koordynacji ruchowej. że ogólna sprawność fizyczna stanowi: w wieku 50 lat . bez względu na wiek metrykalny.Starszy wiek szkolny (14-J8 lat). np. które mogą być stosowane w każdych warunkach. Zwalnia się tempo wzrostu. to okres największych możliwości fizycznych organizmu (rekordy sportowe). Gdy człowiek zbliża się do 60. 7) zaburzeniom psychicznym. rozwijać cechy zespołowości oraz poczucie odpowiedzialności. żeby być ruchowo aktywnym i opóźnić procesy starzenia się ustroju (miażdżyca. osłabienie układu krążenia.. krytycyzm w stosunku do własnych postaw i ćwiczeń. może ulec pogorszeniu. zanika harmonia ruchów. sporty zimowe. pogarsza się ogólna wydolność organizmu. choć dopiero w wieku 21 lat następuje ostateczne kostnienie kości. stanu równowagi psychicznej. nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. gry i zabawy rekreacyjne. słabnie refleks. rż.. w wieku 60 lat . Stopień nasilenia i zakres ruchu zależą od wielu warunków określonych w kinezyterapii. nazywany okresem młodości. które pod koniec okresu dojrzałości. W zasadzie słowo „starość" oznacza stan zniedołężnienia człowieka: obniżenia jego zdolności poruszania się. Wiek dojrzałości (od 18 do 60 lat) Początek wieku dojrzałości jest pełnią rozwoju ruchowego i psychicznego. 2. warunków zewnętrznych. ruchliwością. Ś r o d ki : wszystkie środki wychowania fizycznego stosowane według uwarunkowań i metodyczny dobór ćwiczeń. rozedma płuc). Następuje zrównoważenie psychiczne. 5) chorobom układu oddechowego (nieżyt oskrzeli. Sportowe formy ruchu . ale systematycznie prowadzone ćwiczenia są bardzo korzystne dla zdrowia. Trening może dotyczyć wszystkich cech motorycznych. 4) nerwicy gastrycznej (nerwica żołądka). Cechy motoryczne ulegają pogorszeniu. 6) otyłości i cukrzycy. choć narastający stopniowo.gry sportowe. gdyż w miejscu szyjki kości udowej następują szczególnie odwapnienia). Wysiłek fizyczny stosować tylko do granic możliwości ustroju. lecz ostateczne kostnienie następuje około 21. Wszechstronność możliwości ruchowych pojawia się już około 18. Organizm podatny jest na trening fizyczny. Zwiększają się możliwości wysiłkowe. Reasumując. 250 Okres starości Starość jest pojęciem względnym. rozrasta się serce. może być ogólny (lekcje wychowania fizycznego) lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny sportu. pojawia się zdolność abstrakcyjnego myślenia. 3) chorobie nadciśnieniowej (I i II stopnia). Największe natężenie treningu można stosować około 18.

. skoncentrowanie uwagi. łatwych wysiłkowo i koordynacyjnie (elementy zabaw ruchowych). Zespołowe ćwiczenia są bardzo dobrym środkiem nie tylko wpływającym na wydolność fizyczną.w czasie ćwiczeń zbiorowych nale/. nagłe skłony tułowia do tyłu. punkt kulminacyjny wysiłku fizycznego może być nieco bardziej przesunięty w przód lub w tył (w zależności od fizycznych możliwości ćwiczących). lecz przeprowadzać w rytmie oddechowym ćwiczących. intensywne podtrzymywanie własnego ciała.piłki lekarskie. łagodne). dynamiczny. .kompleksowa. gwałtowne zmiany po/ycji wyjściowej . gdyż można wywołać niecierpliwość i zniechęcenie ćwiczących.stosować zabawy i gry ruchowe o małym zaangażowaniu fizycznym. . mała liczba powtórzeń w serii. ostre współzawodnictwo. . jako warunek uczestniczenia w lekcji. wysiłkowo . kameialna atmosfera. ćwic/enia w be/declui.komendy i objaśnienia wypowiadać krótko i dobitnie..formy prowadzenia powinny być różne. z przytupywaniem.od n iskiej do wysokiej. w tył. piłeczki.obowiązuje kontrola tętna i ciśnienia: ciśnienie skurczowe normalne = 120 mm Hg (nadciśnienie ponad 140 mm Hg). relaksacyjne.nauczyciel wychowania fizycznego powinien być bard/o taktowny w ocenie osiągnięć ćwiczących. w przód.siłowo-gibkościowy.przybory . .n zalegającego w płucach powoduje lepszą wentylację pluć i w konsekwencji lepsze dotlenienie. ćwiczenia towarzyskie.ogólny wysiłek w lekcji nie powinien przeciążać układu krążeniowo-oddechowego. podnoszenie ciężarów. podpory'. umiejętne uwagi robione we właściwym momencie ćwiczenia są zachętą do ćwiczeń. Ogólne wskazania i przeciwwskazania do ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku są następujące: W s k a z a n i a : kontrola lekarska.ruchy . Ćwiczenia fizyczne dla osób starszych powinny być tak dobrane.mało obciążające. . ćwiczenia na świeżym powietrzu.muzyka. .yżne. skoki i podskoki. ćwic/enia s/ybkościowe. szarfy. Rodzaje marszów. Ć w i c z e n i a o d d e c h o w e : usunięcie powieli /. .charakter ćwiczeń . parami. przyrządy gimnastyczne. ćwiczenia z muzyką. w miejscu. lic/eniem. . .dużo ćwiczeń rozluźniających między seriami ćwiczeń.zwisy.koordynacyjne proste. . . Powinny być prowadzone raczej w pozycji siedzącej i w wolnym tempie.inne środki metodyczne .lekcja powinna być krótka .ćwiczenia oddechowe . laski Ud.obowiązkowe zlecenie lekarskie. . na przyrządach gimnastycznych specjalistycznych. podnoszenie ciężarów.obciążenie wysiłkowe nie powinno przekraczać 30-50% obciążeń maksymalnych. .amplituda ruchu . o małym stopniu wysiłku.zwracać uwagę na prawidłowość ustawienia głowy. niebezpieczne i trudne z dużymi obciążeniami.'!. szybkościowe (intensywne). podpoiów. . w bok. .precyzja wykonania .ćwiczenia oddechowe mogą wywołać zawroty głowy (hiperwentylacja) i czasami lepiej jest intensywniejsze ćwiczenia oddechowe przeprowadzać pod koniec lekcji. ćwiczenia bez zatrzymywania oddechu ciekawe dla ćwiczących. Zadania wybranych grup ćwiczeń (przedstawionych opisowo): M a r s z e : ożywienie grupy. . dla których ogólnie zaplanowany wysiłek fizyczny jest zbyt duży.ławeczki gimnastyczne.obszerna. . żeby ich wpływ był dla organizmu wszechstronnie korzystny. w pozycji leżenia tyłem. które powodują przepływ krwi do naczyń mózgu (długotrwałe skłony głowy w dół). z prostymi ruchami rąk lub w połączeniu /.y oceniać indywidualne teakcje ćwiczących na „zaaplikowany" im wysiłek. bez gwałtownych zmian rytmu.nie stosować nadmiernych i długotrwałych skłonów w przód. piłki lekkie. eliminować ćwiczenia bezdechu oraz następujące ćwiczenia: skoki i podskoki. marsze skr/. . długotrwałe ruchy cykliczne.mianach tułowia przy przejściu z jednego położenia w drugie. ćwic/enia zwisów. prostymi ruchami tanecznymi z muzyk.ćwiczenia intensywne powinny być prowadzone na przemian z ćwiczeniami normującymi oddychanie (lekkimi dynamicznymi lub oddechowymi). rozkurczowe powinno być w granicach 80-90 mm Hg. . drabinki. .nie należy stosować ćwiczeń powodujących wzrost ciśnienia w klatce piersiowej (statycznych i dynamicznych z zatrzymaniem oddychania). oporowe ze współćwiczącym. liczba serii dobrana indywidualnie. siłowe z oporem własnym. z akcentami ruchu (z klaskaniem). dużo ćwiczeń oddechowych i rozluźniających.tempo umiarkowane. ćwiczenia oddechowe. 252 . . krótkie serie.koniecznie przeprowadzać w wolnym tempie (dla osób o zaburzonej równowadze na końcu lekcji ruchu i we wszystkich płaszczyznach). w siatl/ie.stosować dużo ćwiczeń ożywiających. . .przyrządy . . P r z e c i w w s k a z a n i a : szybkie ruchy płową.nie liczyć. np. Ogólny zasób ćwiczeń .ćwiczenia gibkościowe (wolne. . . np. ćwiczenia szyi . nagle skłony głową w dół. by móc w czasie ich przeprowadzania indywidualnie dawkować wysiłek tym ćwiczącym. . ćwic/enia statyczne .powinni systematycznie na nie uczęszczać i stale podlegać kontroli lekarskiej. tułowia i rozluźnienie mięśni brzucha i grzbietu. pobudzenie pracy oiganizmu.krzywa natężenia wysiłku dla osób starszych może mieć nieco inny układ.nie wymagać nadmiernej precyzji. unikać nagłych skłonów głowy w przód przy wydechu.30 minut.metoda prowadzenia .aktywny wypoczynek . Ćwiczenia zespołowe. ćwiczenia równoważne. klaskaniem. współruchy RR w poszczególnych fa/ach oddechowych.unikać ćwiczeń i pozycji wyjściowych. najlepiej ścisła i zabawowa oraz bezpośredniej celowości ruchu.nawet niewielkie wysiłki mogą okazać się bardzo obciążające dla ustroju. ale równie dobrze oddziałującym na psychikę ćwiczących. . ogólnokondycyjne powinny być tak dobrane.: 253 . ćwiczenia z łatwymi przyborami. U w a g i m e t o d y c z n e do ćwiczeń gimnastycznych dla osób w podeszłym wieku: .eliminować ćwiczenia o gwałtownych /.

potem na pięty i na całe stopy. w stawach łokciowych nieco usztywnione).siad na krześle: podnoszenie palcami nóg linki. podudzia. 255 . Ć w i c z e n i a n a d g a r s t k ó w i p a l c ó w : mają na celu zwiększenie zakresu ruchów stawów nadgarstków i palców.spleść dłonie jak do modlitwy. . potem to samo złączonymi stopami.w siadzie na krześle z założoną jedną nogą na drugiej. cofając łokcie lekko w tył. odwrócić do klatki piersiowej. wydech . wyprost we wspięciu na palce. . rajstop. . na sali gimnastycznej) jest następujące ćwiczenie. . kolana. oparcie pięt o podłoże i krążenia stóp na zewnątrz i do środka. wznos prawej nogi ugiętej w kolanie. Ćwiczyć wolno (w pozycji stojącej z przytrzymaniem lub siedząc): . często chodząc na lekko ugiętych nogach. staniu: . następnie to samo nogą przeciwną. Ć w i c z e n i a s t a w ó w b a r k o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie ruchomości w stawach barkowych. to samo strona przeciwna. leżeniu. podawanie piłeczki od tyłu do przodu między nogami. naciskając na palce.w siadzie na krześle z kolanami ugiętymi: naprzemianstronne wyprosty nóg z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp. energicznym ruchem wyprost kolana przez wymach podudzia i potem postawienie nogi. nie mają fizjologicznego zakresu ruchu wyprostu w stawach kolanowych. . skutecznym i łatwym do wykonania w każdych warunkach (w domu. które warunkuje ruch izolowany barku. ręka przeciwna niż ćwiczona noga.klaskanie przed sobą.krążenia głowy w prawo i w lewo.siad na brzegu krzesła: nogi wyprostowane w rozkroku w oparciu na piętach. .siadzie.dotknąć prawym uchem prawego barku i odwrotnie.silne zaciskanie pięści i maksymalne prostowanie palców. skłon tułowia do nogi prawej. druga łukiem nad głową. . wyprostować ręce i ruchem „sprężynowym" pogłębiać wyprost w łokciach. w których zakres ruchu u osób starszych bywa najczęściej ograniczony. potem coraz wyżej. sięgając dłonią z boku. Osoby starsze. . . po kilku ruchach wyprost.w siadzie na brzegu krzesła w małym rozkroku: naprzemienny wznos nóg z jednoczesnym uciskaniem dłoni poniżej kolana.w siadzie rozkrocznym na podłodze: spleść ręce na karku.siad na brzegu krzesła: ręce z boku przytrzymują krzesło.siad na brzegu krzesła: wyprost nóg w przód. Ć w i c z e n i a s t ó p i s t a w ó w s k o k o w y c h ( b e z o b u w i a ) : zwiększenie zakresu ruchu.stojąc w małym rozkroku (może być w oparciu o krzesło) wspięcie na palce.w staniu rozkrocznym: jedna ręka na biodrach. . Tempo wolne. skarpet.w staniu rozkrocznym przy ścianie lub drabinkach (plecy przylegają): naprzemianstronne dotykanie uda. zakładanie butów.wznos rąk w bok i krążenia przedramion w przód. Często występuje u pacjentów duża otyłość brzuszna. energicznie opuszczać przedramię w dół i uderzać przy powrocie kolejno palcami lewy bark i prawy bark. . można je wykonywać w staniu. stopy na podłożu: naprzemianstronne przenosy prostych w stawach łokciowych ramion do położenia na podłodze za głową (ręce proste. po rozciągnięciu: . .to samo z przysiadu. Druga ręka przytrzymuje bok krzesła w celu utrzymania równowagi. wydech. Ć w i c z e n i a r ą k i s t a w ó w ł o k c i o w y c h : zadaniem jest polepszenie ogólnej sprawności przedramion i pogłębienie ruchomości stawów łokciowych (w siadzie lub w staniu): . potem w odwrotnym kierunku. Ć w i c z e n i a s z y i : zadaniem jest wzmocnienie i kształtowanie mięśni szyi oraz pogłębienie ruchomości górnej części kręgosłupa..złączyć opuszki rozstawionych palców przeciwstawnych rąk i silnie naciskać na opuszki palców. np. to samo w odwrotnym układzie rąk. . klaskać w górze i opuszczając ręce. .„szufladkowe" wysuwanie podbródka do przodu i cofanie go. . wyprostować tułów (patrzeć na sufit). Należy unikać gwałtownych ruchów i dużej liczby powtórzeń.w siadzie na krześle: spokojny wdech z jednoczesnym oparciem rąk o krzesło. . marszu i siadzie: . W rękach osób starszych na ogół zakres ruchu jest ograniczony i często wykonywaniu różnych czynności towarzyszy ból. W różnych pozycjach . Ć w i c z e n i a nó g w s t a w a c h k o l a n o w y c h : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie prawidłowego zgięcia i wyprostu stawów kolanowych. bez włączania do ruchu łopatki: . skłon tułowia w bok z pogłębieniem. ręce bokiem oparte o podłoże: skłony boczne tułowia po podłożu z dotknięciem ręką jak najniżej boku uda. dotknąć łokciami ud.skłon tułowia w przód i pochylenie głowy. tułów przylega do podłoża. należy jednak te ćwiczenia prowadzić ostrożnie.pochylić ciało w przód. 254 Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej . wykonać głęboki wdech . Ć w i c z e n i a t u ł o w i a w p ł a s z c z y ź n i e c z o ł o w e j ( s k ł o n y b o c z ne o r a z s k r ę t o s k ł o n y ) : zadaniem tych ćwiczeń jest zwiększenie elastyczności kręgosłupa oraz wzmocnienie mięśni tułowia. głęboki przysiad i wyprost. oprzeć łokcie. .w leżeniu tyłem w rozkroku.skłon głowy w tył i w przód z dotknięciem podbródkiem do klatki piersiowej. potem w tył. w połączeniu z klaskaniem i z dwuchwytami przyboru lub chwytem jednorącz. woreczka. bez pełnego wyprostu kolan.ręce ugięte w łokciach . Ć w i c z e n i a na s z y b k o ś ć r e a k c j i : zadaniem jest wyrobienie sprawności reakcji: . podrzucanie lub przerzucanie piłeczki.w pozycji stojącej z oparciem o blat stołu czy drabinkę. . co jest bardzo ważne dla statyki ciała. a ponadto nadciśnienie może być wręcz przeciwwskazaniem do skłonu głowy w przód. wyprost i do nogi lewej (jeśli to możliwe -chwyt za kostkę).w leżeniu tyłem z nogami ugiętymi.krążenia dłoni na zewnątrz i do środka. Najbardziej praktycznym.ćwiczenia z przyborami. raczej obniżanie pozycji przez półprzysiad i przysiad: . .w przód ( s k ł o n y ) : zadaniem jest zwiększenie możliwości ruchów czynności dnia codziennego. chusteczki i innych małych przedmiotów. potem zmiana układu ciała na przeciwny. elastyczności ruchów.kozłowanie piłeczki prawą lub lewą ręką. . stale klaskać (ćwiczenie pobudzające krążenie w dłoniach).w pozycji stojącej w rozkroku: piłeczka w prawej dłoni.

uczestnictwo nie zawsze musi być poprzedzone zezwoleniem lekarskim na piśmie. Wzmacniające RR 15. Rozluźniające. oddechowe uspokajające 20. należy dobrze znać stopień tolerancji wysiłku przez pacjentów oraz indywidualne wskazania i przeciwwskazania. wolno z przytrzymaniem zakres i tempo indywidualne indywidualny dobór oporu i wolne tempo • indywidualny dobór oporu i wolne tempo indywidualne tempo.niewydolność krążenia. wolno przyspieszać w pozycjach odmiennych. w biegach. wybierać należy miejsce ocienione i osłonięte od wiatru. można zaplanować przeprowadzenie w czasie lekcji ćwiczeń na tych leczniczych urządzeniach ukierunkowanych na konkretne zadanie ruchowe zgodnie z możliwościami i potrzebami ćwiczących. nie zawsze jest ściśle związana z wiekiem.rozstrzenie oskrzeli.zmiany zarostowe tętnic. .gruźlica płuc. . stanowiących przeciwwskazania do ćwiczeń profilaktycznych.nadciśnienie tętnicze (określonego stopnia). 2. wolno w tempie indywidualnym w bardzo wolnym tempie. Opracowując konkretny konspekt lekcyjny dla osób starszych. Ponadto nie należy lekceważyć mogących pojawić się w czasie lekcji oznak złego samopoczucia ćwiczących.w staniu: luźne wymachy skrzyżnie przed sobą i w bok. . Ręce (stawy łokciowe) 8. Wzmacniające NN 16. Nogi . w miejscu .wolno w rytmie indywidualnego rytmu oddechowego ćwiczących w różnym tempie w zależności od trudności ćwiczenia obszernie. w tył. Ćwiczenia mogą odbywać się na sali gimnastycznej.wady serca. wspomagane pracą RR3. Prowadząc ćwiczenia na powietrzu.Ć w i c z e n i a r o z l u ź n i a j ą c e : zadaniem tych ćwiczeń jest rozluźnienie mięśni zmęczonych napinaniem się przy różnych ćwiczeniach: . 5. na krzesłach w sali zastępczej lub na świeżym powietrzu. W różnych imprezach typu rekreacyjnego. choroby nowotworowe. schodki o różnej wysokości. Ćwiczenia oddechowe.niedoczynność tarczycy. Choroby układu dokrewnego: . np.zaburzenia rytmu serca (skurcze napadowe. dość szybko w różnym tempie bardzo wolne tempo i niepełne skłony w wolnym tempie w wolnym tempie w różnym tempie. ramiona w górę wydech . . pochylnie. Szybkość reakcji 7.ropne zapalenie dróg oddechowych. Tułów i stawy barkowe 12. Obszerne ruchy nadgarstków i palców 4. Choroby układu oddechowego: . .zapalenie zakrzepowe żył. 3.choroby przysadki i nadnerczy. Dla wielu z wymienionych wyżej chorób. Osobnym zagadnieniem jest rekreacja osób starszych z różnymi rodzajami i stopniami inwalidztwa. 4. . przed sobą. . . Stopy i stawy skokowe 5.luźno ramiona w dół. . .zespół serca płucnego. Sprawność osób starszych bywa bardzo różna. 2) podtrzymywanie sprawności fizycznej pozwalającej na samodzielne życie. różnorodność rodzaju ruchu indywidualnie dobrany wysiłek indywidualny zakres różne tempo. Mięśnie szyi 6.w staniu lub siadzie: głęboki wdech nosem z rozwarciem luźnym ramion na zewnątrz . Skłony tułowia w przód 9. na dole.w staniu: głęboki wdech nosem. kroki rytmiczne w przód.w sianiu: luźne wstrząsanie ramion na różnych poziomach . 3) osiągnięcie równowagi psychicznej. mała liczba powtórzeń w tempie różnym.ramiona skrzyżnie luźno przed sobą (proste lub lekko zgięte). takich jak barierki.tętniaki. Marsz 2.stawy biodrowe 13. migotanie przedsionków). Stawy kolanowe 10. . Okresy rekonwalescencji itd.zapalenie mięśnia sercowego . Jeżeli istnieje możliwość korzystania z urządzeń typu „ogródka leczniczego". Rozluźniające i normujące oddychanie 17. Inne choroby układu krążenia .w staniu w małym rozkroku: luźne wymachy rąk w przód i w tył. Przeciwwskazania: 1. .wydech . . Choroby układu krążenia: . .niedokrwistość. 258 . Ćwiczenia zręczności i równowagi 19. . Skłony boczne tułowia l ł. często uczestnicy podejmują decyzję sami. Marsze. Mięśnie brzucha 18. sprzyjających poprawie tych stanów chorobowych. Ćwiczenia należy indywidualizować. istnieją specjalistyczne metody ćwiczeń kinezyterapeutycznych. P r z y k ł a d o w y t o k l e k c y j n y d l a osób s t a r s z yc h : 1. Na takich imprezach zawsze jednak organizatorzy muszą zapewnić opiekę lekarską.cukrzyca i nadciśnienie. Możliwości i potrzeby uprawiania ćwiczeń fizycznych określa lekarz. przyjemności i zadowolenia. Tułów (płaszczyzna czołowa) 14. natężenie tempo zwolnione Celem ćwiczeń dla osób w podeszłym wieku jest: 1) poprawa funkcji układu krążenia i oddychania. .wsierdzia.w górze.

.

Jednak nie bez wpływu na ogólną wydolność organizmu pozostaje gimnastyka poranna. na które cierpią ćwiczący. Można też prowadzić ćwiczenia na świeżym powietrzu. a w upalne dni nie nadmiernie nasłoneczniony. żeby teren był osłonięty od wiatru i równy. 90. Łóżka do hospitalizacji . ale jednocześnie chodząc. / 260 261 ?&*&<!!«& O . ćwiczenia w wodzie oraz sport inwalidzki. trenuje ją i pomnaża. uzyskanej uprzednio wydolności ogólnej.czi Ćwiczenia ogólnie usprawniające w kinezyterapii 9 Ćwiczenia ogólnokondycyjne Ćwiczenia ogólnokondycyjne są ćwiczeniami specjalnie ukierunkowanymi na wzmocnienie ogólnej kondycji ćwiczących.e-nia. c o. W czasie nauki chodzenia pacjent „korzysta" ze swojej. 89. . która jest wprowadzeniem ćwiczących w cykl czekającego ich dnia i. przede wszystkim. Zasób ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od rodzaju schorzeń.p (J l . Fizykoterapia Psychoprofilaktyka Terapia zajęć S° oT Ryć. Do ćwiczeń ogólnie usprawniających zalicza się przede wszystkim ćwiczenia ogólno-kondycyjne (które często są też określane mianem ćwiczeń ogólnie usprawniających). 11 Q Ryć. ale należy wybrać takie miejsce do ćwiczeń. Miejscem ćwiczeń ogólnokondycyjnych powinna być przede wszystkim sala gimnastyczna. ich stanu funkcjonalnego i ogólnego oraz od aktualnych wskazań i przeciwwskazań itd. Śo Ćwiczenia ogólnie usprawniające polepszają wydolność organizmu ćwiczących. nauka chod/. tym miejscem może być sala chorych. Jeśli pacjenci nie mogą przyjść na salę gimnastyczną.

częściowe ograniczenie swobodnego poruszania się. np. 263 .nauka jazdy wózkiem.pobudzenie rezerw czynnościowych organizmu. krążeniowego i nerwowego.od góry i od dołu . takich jak: drabinki. Trudno jest prowadzić ćwiczenia zespołowe na sali chorych. osób starszych i osób. . również odcinki ciała bez gipsu nieraz 262 trzeba wykluczyć z ćwiczeń. po amputacji w obrębie kończyn górnych lub dolnych. Przeciwwskazania: . Poręcze o różnej.i zawsze zabezpieczony bolcami. .niewydolność układu krążenia. Tram przymocowany jest z dwóch stron na szynach . 4) wiek i płeć. pacjent w niekrępującym go stroju lub odpowiednio przykryty. Zasady prowadzenia ćwiczeń są podobne jak przy ćwiczeniach zespołowych. Sala gimnastyczna lub sala zastępcza do ćwiczeń zbiorowych.zachowanie pełnego zakresu ruchu w stawach.ciężki ogólny stan chorego. że zestaw ćwiczeń dla pacjentów będzie bardziej celowy i atrakcyjny.siadanie stopniowane (zgodnie ze stanem. Ćwiczenia ogólnokondycyjne na łóżku pacjenta. . Niektóre ćwiczenia zespołowe na sali chorych muszą być jednak wykonywane indywidualnie. Na ogół od 30 do 45 minut. . .według uwarunkowań indywidualnych. Jeśli takie są zalecenia lekarskie. powinien znaleźć się tam taki sprzęt. Do zespołu dobiera się pacjentów z podobnymi schorzeniami i w miarę możliwości z tym samym stopniem utraty sprawności fizycznej. trzeba w tak trudnych warunkach.rozwinięcie mechanizmów kompensacyjnych . ławeczki szwedzkie i materace. 2) rodzaj schorzenia. Można wykorzystać odpowiednie zabawy.ćwiczenia czynne z oporem nóg.gorączka. Nawet jeśli pacjent z bezwładem nóg będzie miał odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne. Drabinki.przymocowane i we właści-• wym stanie technicznym. których stopień niesprawności jest najczęściej bardzo duży.utrzymanie właściwej sprawności układu oddechowego.zmniejszenie ogólnej wydolności organizmu. Wskazania: . . z drugiej strony ścięta. . siad na łóżku. odpowiednio duża. jak równoważnia (do ćwiczeń równoważnych). jakie istnieją na sali chorych. . np. . zapalenie zakrzepowe żył objawy niewydolności krążenia. ale indywidualnie. ćwiczenia najczęściej obejmują wszystkie odcinki ciała wolne.do wykonywania zwisów i podporów.zmiany pozycji w łóżku.zapobieganie zjawiskom ograniczonej sprawności fizycznej. sprawności fizycznej. . wywietrzona i czysta. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powinny być dostatecznie intensywne. niezbędnych przyrządów i przyborów. Czas tnvania ćwiczeń. . . które mają efekt emocjonalny.belka dwufunkcyjna .utrata samodzielności życiowo-bytowej. . u których jest mniejsza tolerancja wysiłkowa. Cel ćwiczeń ogólnokondycyjnych Główny cel to zapewnienie choremu dobrej kondycji fizycznej poprzez: . wynikającej z różnego rodzaju niepełnosprawności narządu ruchu. gdyż tylko wtedy będą spełniały swoje zadanie . Wszystkie rodzaje ćwiczeń ogólnokondycyjnych są na ogół ćwiczeniami zespołowymi. .ćwiczenia oddechowe. Mogą mieć jednak również charakter indywidualny. Aby uzyskać efekt emocjonalny. Okna i lampy zabezpieczone siatką drucianą. kółka. Podłoga .ćwiczenia samodzielnego przechodzenia na wózek i odwrotnie.Wyposażenie typowej sali gimnastycznej lub sali przystosowanej do tego celu powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb grup osób ćwiczących. 5) wskazania do ćwiczeń.ćwiczenia czynne kończyn. gdy prowadzącemu brak inwencji. które nie są unieruchomione opatrunkiem gipsowym. . przyłóżkowych. . który sprawi. Ćwiczenia ogónokondycyjne na sali gimnastycznej. jazda na wózkach. niezbędnych do wytworzenia mechanizmów kompensacyjnych koniecznych do możliwie największego usamodzielnienia się pacjenta. Miejsce i sprzęt. . osoby z paraplegią. Obowiązuje indywidualizacja doboru ćwiczeń według potrzeb ćwiczących. . Skromne warunki do ćwiczeń na łóżku muszą być dobrze wykorzystane. regulowanej wysokości żerdzi . „nadrabiać" innymi elementami: modulacją głosu w czasie wydawania komend i możliwie ciekawym doborem ćwiczeń o akcentach ożywiających tę lekcję. z dyskopatią. trwają 30 minut. Ćwiczenia ogólnokondycyjne indywidualne prowadzone są na łóżku pacjenta lub na zastępczej sali gimnastycznej. czysta (chodzić po niej należy tylko w obuwiu gumowym). liny . dobrze oświetlona. niezbędny dla wszystkich zespołowych lekcji ruchu. . albo w niektórych przypadkach na sali gimnastycznej.równa. Tram . będzie mógł chodzić tylko wtedy.półzwisy na kratkach bałkańskich. W zależności od celu specjalnego i uwarunkowań w skład ćwiczeń przyłóżkowych powinny wchodzić możliwe do wykonania ruchy: . Oprócz podstawowych.długotrwałe przebywanie w łóżku.stany zapalne stawów czy inne stany zapalne. 3) stan ogólny wydolności.utrzymanie i wzmocnienie siły mięśniowej.utrzymanie pełnej długości mięśni. Kryteria podziału pacjentów na grupy: 1) stan funkcjonalny. Gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy. kraty. Łóżko pacjenta powinno być odpowiednio przygotowane.ćwiczenia z oporem mięśni brzucha i grzbietu. siad ze spuszczonymi nogami).z jednej strony owalna (do zwisów).ćwiczenia czynne z oporem mięśni rąk. . Ćwiczenia dla dzieci. gdy wzmocni mięśnie pasa barkowego i ramion do poziomu znacznie wyższego niż przed zachorowaniem (by móc używać kuł). np.

3. od typu lekcji. gdyż upadające mogą spowodować wypadek. ze sprawnie działającym hakiem do zaczepienia.od l do 4 kg. Toki lekcyjne są zaplanowanymi schematami lekcji.piłki lekarskie . ortopedycznego ćwiczących. jakie korzyści wyniosą ćwiczący z lekcji. Cel lekcji jest realizowany na podstawie 3-częściowego toku lekcyjnego. po ćwiczeniach zawsze składać je.materace gimnastyczne . 12) ćwiczenia korekcyjne. nieraz zdarzają się pewne odstępstwa . .fantazyjne formy zbiórki. nieobecnych . np. 5) ćwiczenia NN. 9) ćwiczenia T w płaszczyźnie złożonej. 2) ćwiczenia RR. Sprawdzenie zalecenia lekarskiego u każdego pacjenta.tok lekcyjny gier sportowych.uzależnione od danego toku lekcyjnego.tok lekcyjny mieszany. dwuszeregu. ale komunikatywnej i życzliwej. . Tok lekcyjny mieszany z ćwiczeniami (zabawy z ćwiczeniami gimnastycznymi): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujace.o różnej wadze i wielkości. lub instruktor podchodzi do pacjenta „funkcyjnego". Wstępne czynności należące do prowadzącego lekcje ruchu leczniczego w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych: 1. nie mogą leżeć bezładnie na sali. 6) ćwiczenia NN. . 2) zabawa ze śpiewem .Ławeczka gimnastyczna . nie mogących chodzić). .tok lekcyjny gier i zabaw ruchowych.3 (usprawiedliwionych). jeśli nie jest na stałe wyznaczone. Najlepiej spodnie i bluza. pożegnanie. 3) zabawa orientacyjno-porządkowa.tok lekcyjny treningu stacyjnego. 8) ćwiczenia mięśni brzucha. grupy osób ćwiczących .dla dzieci . jeśli jest sprawny lokomocyjnie. Tok lekcyjny dla dzieci i młodzieży jest nieco inny niż pozostałe. jak np. Ubranie ćwiczącego.sprężyny. .15. nie zostawiać opartych o ściany. siedzi przygotowany do ćwiczeń na materacu. Ogólny tok lekcyjny gimnastyczny (dla młodzieży i dorosłych): 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 5) ćwiczenia gimnastyczne T w płaszczyźnie strzałkowej w przód. 7) ćwiczenia równoważne. .czyste. 8. baloniki. 265 . .o nieuszkodzonej powierzchni. 2. 4) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w przód.woreczki z grochem lub piaskiem. Raport: zgłaszam grupę X do zajęć. 7. . tarcze itd.: kapelusiki.czysta. który np. gdyż łatwo się o nie potknąć.szarfy kolorowe. Przyjęcie raportu od „funkcyjnego" (składający raport podchodzi do prowadzącego. Nie krępujące ruchów przy wykonywaniu ćwiczeń czy ich poprawianiu u ćwiczących. 11) ćwiczenia stosowane (wybrane). omówienie lekcji. Wykonanie zbiórki .piłki lekkie. 13) ćwiczenia rozluźniające i relaksacyjne. .ćwiczący stoją w szeregu. Tok lekcyjny ćwiczeń ogólnokondycyjnych jest uzależniony od środków.w zależności od sprawności i możliwości lokomocyj-nej i miejsca zajęć: . oddechy lub gra czy zabawa uspokajająca.tok lekcyjny ćwiczeń gimnastycznych. strój powinien być czysty i przewiewny. 7) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył.ożywiająca. 264 Przebieg lekcji Od momentu wejścia ćwiczących na salę o wyznaczonej godzinie lekcja już jest rozpoczęta i od sprawnego przeprowadzenia przygotowanych ćwiczeń zależy. . . 4. Wskazanie miejsca do rozbierania.ich schorzeń i wieku. 10) ćwiczenia w płaszczyźnie złożonej. obecnych .. . . sportowym stroju. . . który po raz pierwszy przychodzi na zajęcia. Przyjęcie od początku zajęć postawy „sportowej". 4) ćwiczenia gimnastyczne RR i szyi. Zaznajomienie się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami wszystkich pacjentów. Dobór ćwiczeń i ich następstwo jest zależne od celu lekcji. . 3) ćwiczenia RR i szyi.dla dzieci dodatkowo: kolorowe przybory. zbiórka.mata filcowa . Wskazanie miejsca na sali do pozostawienia sprzętu osobistego.hantle . 6. Powitanie ćwiczących.kocyki do ćwiczeń.laski gimnastyczne. Rodzaje toków lekcyjnych: . ale nie należy zawsze rygorystycznie ich się trzymać. Niezbędne przybory: .na materacach ułożonych jak najwygodniej do ćwiczeń (dla mało sprawnych. Ćwiczący powinni brać udział w zajęciach na sali gimnastycznej w specjalnym. Ubranie prowadzącego.do ćwiczeń . całe. 14) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. 8) ćwiczenia T w płaszczyźnie strzałkowej w tył. Najlepiej spodnie czy dres i koszulka. 5. formy przeprowadzenia zajęć. Nigdy nie powinni być ubrani za ciepło.na wózkach inwalidzkich. obręcze do zabaw czy przybory własnego pomysłu. . 6) ćwiczenia T w płaszczyźnie czołowej. za pomocą których ruch fizyczny będzie realizowany. 9) ćwiczenia mięśni brzucha.

Obowiązuje przeprowadzenie rozgrzewki ćwiczących przez zestaw ćwiczeń kształtujących i stosowanych. gry i zabawy. Włosy u pań.odpowiedni podział na grupy pod względem liczby i możliwości ruchowych. Tok lekcyjny gier i zabaw dla dzieci do 12. Pomimo szczegółowych wskazań dotyczących doboru pacjentów do poszczególnych grup ćwiczebnych zespół ćwiczących pod względem stanu funkcjonalnego 266 i ogólnego nie zawsze jest jednolity. . a nawet zmienić ćwiczenia na lżejsze i łatwiejsze. 9) chód uspokajający. powitanie. rż. rozgrzewające mięśnie według zasad metodycznych. Nie należy używać „wiszących" klipsów i ozdób. ale do wartości średnich. przewiewne. Każde ćwiczenie należy przeanalizować i odpowiednio zsynchronizować z ćwiczeniem poprzednim i następnym. stosować metody nauczania ćwiczeń ogólnie przyjęte w wychowaniu fizycznym.sprawiedliwy werdykt ostateczny. Tok lekcyjny u dzieci starszych wzbogacony jest zabawami z mocowaniem. Ubranie takie powinno być czyste. . nóg i tułowia. Obowiązkiem prowadzącego jest nie tylko metodyczne przeprowadzenie lekcji. posługiwać się odpowiednimi środkami nauczania ćwiczeń. 2) zabawa ze śpiewem.odpowiednie sędziowanie. ale także dopilnowanie porządku przed lekcją (również przed salą) i po lekcji. 3) bieg truchtem i chód uspokajający. powinna być ona odpowiedniej długości. Dodatkowe uwagi dotyczące ćwiczeń ogólnokondycyjnych na sali gimnastycznej. większa liczba powtórzeń ćwiczenia). 14) zabawa uspokajająca. to zasób ćwiczeń powinien być do nich dostosowany. 13) ćwiczenia korektywne i oddechowe. Wielkość obciążenia wysiłkiem fizycznym powinna być dostosowana do średnich możliwości zespołu. Należy również wprowadzać czynnik rywalizacji. uatrakcyjniać ćwiczenia. a słabszym należy ułatwić wysiłek (np. rzutna i skoczna. 267 . powinny być upięte. 2) gra ożywiająca lub wolne ćwiczenia gimnastyczne ramion.albo ćwiczenia stosowane elementy zwisów i podporów.obserwowanie stopnia zmęczenia ćwiczących.wygaszanie nadmiernej emocji graczy. Specjalne uwagi dla prowadzących zajęcia zbiorowe z osobami niepełnosprawnymi Oprócz wiedzy dydaktyczno-metodycznej w zakresie zadań lekcji prowadzonej w formie ćwiczeń ogólnokondycyjnych należy uwzględnić następujące uwagi: Ć w i c z e n i a na s a l i g i m n a s t y c z n e j Prowadzący zajęcia powinien być odpowiednio ubrany . Indywidualizowanie ćwiczeń zespołowych wymaga od prowadzącego dużej wiedzy fachowej. W ćwiczeniach ogólnokondycyjnych należy wykorzystywać wszystkie środki wychowania fizycznego (ale odpowiednio dobrane dla pacjentów z danej grupy). znajomości aktualnego stanu zdrowia pacjentów oraz wyczucia psychologicznego. . Jeżeli większość ćwiczących ma małe możliwości ruchowe. gdy strój składa się ze spodni i luźnej bluzy i jest przeznaczony tylko do prowadzenia ćwiczeń. 15) zabawa organizacyjno-porządkowa. Ćwiczenia rozciągające stawy. 12) zabawa bieżna. 3) zabawy orientacyjno-porządkowe. lżejsza piłka. używane tylko w danej placówce. 7) indywidualne ćwiczenia techniki gry. podział na grupy do określonej gry. tory przeszkód.: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące (z użyciem fantazyjnych określeń). wybierać właściwe formy prowadzenia ćwiczeń. . Zasadą jest. oprócz „obowiązujących". Istnieją w tym względzie większe lub mniejsze różnice.10) zabawa z elementami równowagi lub ćwiczenia gimnastyczne. 8) zabawa lub ćwiczenia o charakterze uspokajającym. ale jednoczesne wywoływanie właściwych emocji. 4) elementy techniki i taktyki gry. 11) zabawa na czworakach lub z mocowaniem . dać dodatkowe obciążenia (np.by mógł swobodnie pokazywać ćwiczenia i pomagać ćwiczącym. Po zakończeniu gry należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia uspokajające ora/ zbiórkę i pożegnanie. 6) gra szkoleniowa lub właściwa. 7) zabawa orientacyjno-porządkowa. 9) zabawa ze śpiewem. cięższa piłka. aby nie utrwalać w ćwiczących przekonania o własnym kalectwie. potem następuje gra właściwa: . 5) gra uproszczona lub fragmenty gry. Uwagi metodyczne. a jeśli jest to sukienka. Tempo ćwiczeń przeznaczonych dla wszystkich ćwiczących powinno być dostosowane do średnio sprawnego pacjenta w zespole. ale zmodyfikowane zgodnie z potrzebami leczniczymi. W zajęciach usprawniania leczniczego powinny uczestniczyć wyłącznie osoby posiadające zlecenia lekarskie. elementy sportu. Tok lekcyjny gier sportowych dla osób zdrowych i niesprawnych fizycznie w małym stopniu: 1) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące. 8) zabawa skoczna. Zbiórka. 5) zabawa rzutna. krótszy dystans do pokonania). 4) zabawy na czworakach. stosując muzykę. Przy dużych różnicach sprawnościowych ćwiczenia ogólnokondycyjne należy indywidualizować. Silniejszym. jeżeli są długie. 10) ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące końcowe. posługiwać się odpowiednim zasobem ćwiczeń zaczerpniętych ze wszystkich czterech grup materiału ćwiczebnego i gimnastycznego. Najlepiej. Ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących trzeba dobrze wyjaśniać i właściwie akcentować ich poszczególne elementy. by lekcje poświęcone grze sportowej poprzedzić ćwiczeniami porządkowo-dyscyplinującymi. ze stopniowym wzrastaniem natężenia. 6) zabawa bieżna. Obuwie miękkie.

.

snym uniesieniem barków. stopa oparta o podłoże. utrzymać 3-5 sekund i opuścić. Zadanie: Ćwiczenia mięśni obręczy biodrowej. wytrzymać kilka sekund i rozluźnić. zgodnie z zaleceniem lekarskim. Zadanie: Napinanie mięśni pośladków. unos/enie bioder do góry. Prowadzący stale powinien mieć „w zasięgu wzroku" wszystkich ćwiczących z danej grupy i zawsze organizować zajęcia w sposób bezpieczny. NN ugięte. Konieczne jest nieśliskie obuwie. podudziem oparta o udo N opartej na podłożu. Przy ostatnim uniesieniu utrzymać tę pozycje przez 10 sekund. Są to ćwiczenia wykonywane bezpośrednio z pozycji leżenia tyłem.leżenie tyłem. głowy i RR (łokcie w bok). ściśnięcie mięśnia pośladkowego przy uniesieniu biodra N podpartej na podłożu.leżenie tyłem. ugięta w kolanie. nauka chodzenia itd. Całość powtórzyć 10 razy. Ćwiczenia kształtując e mięśnie ramion. Ćwiczenie 4 Pw. Powrót do pw. Powtórzyć kilka razy. Ryć. głowa oparta na dłoniach splecionych RR. 12-3-4. Wciągnąć brzuch. . RR wzdłuż T. Powrót do pw. . To samo powtórzyć przeciwną stroną ciała. oparte stopami o podłoże.osób zdrowych. Jedna N ugięta.leżenie tyłem. Skręt T z jednoczesnym wznosem przeciwnego łokcia do kolan N w skręcie (drugi łokieć jak najbliżej podłoża). Prowadzący powinien mieć ubranie stosowne do zajęć i do pory roku (własne. Warunkiem ich wykorzystania w celach leczniczych jest dostosowanie ich treści do indywidua! nych potrzeb każdego pacjenta. Powtórzyć kilka razy. łokcie w bok. dłonie pod głową. . Ćwiczenie 3 Pw. gdy brak służbowego). powrót do pw. Zgięcie N w biodrze i w kolanie (jedna N obok drugiej). Tylko ścisła metoda nauczania ćwiczeń pozwoli wykonać zadanie ruchowe zawarte w każdym z nich. Ćwiczenie 2 Pw. RR wzdłuż T. łokcie w bok lekko rozwarte. oparte stopami o podłoże. Ćwiczenie 5 Pw.przeciwna strona ciała. Wykonać kilka powtórzeń. . unieść podbródek w kierunku sufitu z jednoczesnym oderwaniem głowy i barków od podłoża.służący ich rehabilitacji. . 95. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą.leżenie tyłem. Ćwiczenie l Pw. stopami oparte o podłoże. 26<) . 92. aby zawsze można było udzielić ćwiczącym pomocy lub pokazać technikę gry. przyciąganie kolan do klatki piersiowej z jednocze- Ryć. mięśni l i NN. Ryć. ciekawy dla ćwiczących i -przede wszystkim . druga N w rotacji /ewnętrznej (na zewnątrz). Są to ćwiczenia z grupy ćwiczeń kształtujących bez przyboru. Zadanie: Wzmacnianie mięśni skośnych brzucha. Rozciąganie mięśni nóg.leżenie tyłem. t uło wi a i nóg (w l e ż e n i u ) Przedstawione ćwiczenia mogą stanowić zasób ćwiczeń nie tylko dla. Mogą być przeprowadzane na sali gimnastycznej oraz na łóżku chorego. NN ugięte. Ruchy w poszczególnych ćwiczeniach są różne i określenie istoty każdego ruchu wymaga wielkiej precyzji. RR zgięte. Powrót do pw. Potem zmiana strony ciała. Powtórzyć kilka razy. 94.). To samo . dłonie pod głową. łokcie s/eroko na zewnątrz w jednej płaszczyźnie. Wznos głowy i RR (podbródek skierowany do sufitu). NN ugięte. Cały czas wciągać brzuch.Ć w i c z e n i a na w o l n y m p o w i e t r z u Są różne rodzaje zajęć na wolnym powietrzu (zajęcia sportowo-rekreacyjne. Zadanie: Ćwiczenia mięśni brzucha sterowane górą i dołem. ale także mogą być stosowane w kinezyterapii jako ruch leczniczy w określonych jednostkach chorobowych i na odpowiednim etapie leczenia. Wznos jednej N w rotacji zewnętrznej (skręconej na zewnątrz) i położenie stawu skokowego na kolanie N przeciwnej. ściśnięcie pośladków.

Wytrzymać kilka sekund. 100. Ćwiczenie 6 Pw. powrót do pw. kręgosłup w odcinku lędźwiowym mocno przywiera do podłoża. RR wzdłuż T. zwarte. RR wzdłuż T. Brzuch wciągnięty. Każde przeniesienie w bok utrzymać kilka sekund. . Ryć. Powrót do pw. Zadanie: Ćwiczenie wzmacniające mięśni brzucha sterowane dołem. Ryć.leżenie tyłem. NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych.leżenie tyłem. ściśnięcie pośladków. 103. łokcie szeroko w jednej płaszczyźnie. Wznos bioder do góry. NN ugięte. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz zwiększające zakres ruchu w stawach biodrowych. NN ugięte oparte stopami o podłoże. głowa na podłożu. . Zadanie: Wzmocnienie mięśni pośladków i tułowia. potem zmienić ćwiczoną stronę ciała. Skręt T z jednoczesnym rzutem R w kierunku skrętu (do położenia dłoni obok klatki piersiowej. Wznos NN ugiętych w kolanach w kierunku klatki piersiowej (nie wznosić odcinka lędźwiowego kręgosłupa i głowy). oparte stopami o podłoże. Ryć. stopy na podłożu. NN ugięte obok siebie. . Ćwiczenie 9 — Pw. Ćwiczenie 10 Pw.leżenie tyłem. Zadanie: Rozciąganie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Ryć. Powtórzyć kilka razy. . Naprzemienne przyciąganie NN do klatki piersiowej przez chwyt RR poniżej kolana. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie 12 Pw. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie pasa barkowego i klatki piersiowej.leżenie tyłem. NN ugięte. RR wzdłuż T. Zadanie: Wzmocnienie mięśni skośnych brzucha. Powtórzyć kilka razy. 271 . Przenoszenie kolan z jednej strony na drugą. Broda skierowana do sufitu. mięśnie barków i szyi rozluźnione. Potem zmiana strony ciała.leżenie tyłem. Wznos T ze skrętem przeciwnym do kolana ugiętej N. NN ugięte. RR wzdłuż T. . RR wzdłuż T. . . Ćwiczenie 8 Pw.Ryć. stopy na podłożu. 96. Druga N oparta stopą o podłoże. stopy oparte o podłoże. Ćwiczenie 7 Pw. 102. 97. dłonie wewnętrzną stroną podparte pod pośladkami (lub obok pośladków). RR na kark. Ćwiczenie 11 Pw. stopy postawione na podłożu. Ryć. Wytrzymać tę pozycję kilka sekund. Powtórzyć kilka razy.leżenie tyłem.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. druga R przytrzymuje poduszkę za głową). 98. Ćwiczyć wolno.

Rvc. RR za głową. "Ugięcie N z jednoczesnym przenosem RR do chwytu N pod kolanem. jedna R chwyta za poduszkę za głową (łokieć do sufitu). Ryć.leżenie tyłem. Wytrzymać kilka sekund. Zmiana ćwiczonej strony ciała.Naprzemianstronne rzuty NN w górę. Zadanie: Wzmacnianie mięśni nóg i tułowia przez utrzymanie wyprostnej pozycji na boku. druga R przed klatką piersiową. To samo druga strona ciała.leżenie tyłem. 107. RR wzdłuż T. RR wzdłuż T. Rvc. Zadanie: Ćwiczenie zwiększające zakres ruchu w stawie biodrowym. Wciągnąć brzuch.leżenie tyłem. całą powierzchnią przywiera do podłoża. Unieść przeciwny bark nad łóżko. Wytrzymać kilka sekund. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Powtórzyć kilka razy jedną N. W czasie wykonywania ruchu mięśnie brzucha mocno napięte. Powrót do pw. 104. Ćwiczenie 15 Pw. ćwiczenie przeciwprzykurczowe zginania w stawach biodrowych. Wytrzymać kilka se kund.leżenie tyłem. Rozluźnienie. potem ćwiczyć N przeciwną. na podudziu N przeciwnej. Ćwiczenie 17 Pw. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni nóg. 109. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie uda i podudzia. .leżenie na boku. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśnie stawu biodrowego. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające pas barkowy (w początkowej fazie rzutu).druga strona ciała. . Zadanie: Ćwiczenie izometryczne brzucha. Powrót do pw. potem powtórzyć ćwiczenie po stronie przeciwnej ciała. nie odrywać od podłoża N leżącej. Utrzymać tę pozycje. Druga N wyprostowana. starając się pępkiem „dotknąć podłoża z jednoczesnym ułożeniem dłoni na brzuchu w okolicy pępka. przyciska to podudzie. Napr/. .omianstionnc zginanie NN i przyciąganie ich rękoma położonymi na udzie pod kolanom do klatki piersiowej. Ćwiczenie 13 Pw. Rvc.leżenie tyłem. RR wzdłuż T. Powrót do pw. 273 . R prosta za głową. Próba oderwania N opartej na podłożu. NN ugięte w kolanach. wyprostować R i przenieść do drugiego boku. licząc do 10. stopy na podłożu. 105. wzmocnienie mięśni obręczy barkowej. . Ćwiczenie 14 Pw. pozwalające stwierdzić przykurcz w sławie biodrowym (wchodzi w zakres kinczyterapii). Całość powtórzyć kilka razy. . Wytrzymać nacisk 10 sekund. noga ugięta. N skręcona na zewnątrz położona w okolicy stawu skokowego. Położyć N na N. To samo ćwiczenie . wzmacniające mięśnie pośladkowe wielkie i tylne mięśnie uda i podudzia. Ćwiczenie 16 Pw. Ćwiczenie r amion w pozycji le ż ą c e j t y ł e m Ćwiczenie l Pw. 108. tułowia i mięśni br/ucha. Ryć. Wznos N zewnętrznej prostej i opuszczenie. Powtórzyć 3 razy. Ćwiczenie diagnostyczne. .

Ćwiczyć kilka razy wolno i dokładnie. Krążenia RR złączonych przodem w górę. ugięta w stawie łokciowym.leżenie tyłem. dłonie do sufitu. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające mięśni RR i pasa barkowego. NN ugięte.leżenie tyłem. Wolne naprzemianstronne wyprosty RR. Ryć. w przód. stopy na podłożu. Zadanie: Ćwiczenie zginania i prostowania stawów łokciowych i ręki. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne w ostatniej fazie ruchu. Ryć. dłonie ułożone na przeciwnych stawach łokciowych. rozciąganie pasa barkowego i RR. Ćwiczyć kilka razy.Ćwiczenie 2 Pw. ćwiczyć kilkanaście razy. Przenoś RR w tył z mocnym dociskiem „pępka do krzyża" (odcinek lędźwiowy przez napięcie mięśni brzucha przywiera do podłoża).leżenie tyłem. proste dłonie dotykają do siebie. RR w bok. dłonie zaciśnięte w pięści. Ryć. jedna R wyprostowana w kierunku sufitu.leżenie tyłem. Ćwiczenie 2a Pw. 113. jakbyśmy unosili na każdej dłoni ciężar w kierunku sufitu. Ćwiczenie 3b Pw. 110. druga R wzdłuż T. Ćwiczenie 4 Pw. w najwyższym punkcie wznosu zatrzymać „ciężar". . w tył (za głowę) kilka razy. RR w przód (łokcie w górę). w dół. 274 .leżenie tyłem. . Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne rozciągające mięśnie RR i pasa barkowego. klaśnięcie pobudza naczynia krwionośne dłoni. . dłonie zgięte grzbielowo w kierunku sufitu. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne.leżenie tyłem. Ćwiczenie 5 Pw. Powtórzyć kilka razy. Powrót. Zadanie: Dynamiczne-ćwiczenie rozciągające pasa barkowego. wolno. 111. Ćwiczenie 3a Pw. w początkowej wzmacniające mięśnie RR i pasa barkowego. potem wolno zamiana RR. wzmacniające mięśnie RR. klaśnięcie dłońmi nad klatką piersiową i powrót do pw. Ryć. Ćwiczyć kilka razy. Przenoś RR prostych bokiem w przód. Ćwiczenie 3 Pw. RR w górze. . Powtórzyć kilka razy. Naprzemianstronne zginanie RR w stawach łokciowych z mocnym zaciśnięciem dłoni w pięść. RR w bok. Zadanie: Ćwiczenie dynamiczne ramion. . . liczyć do 5. rytmicznie. wzmocnienie mięśni brzucha przez skurcz izometryczny. Powtórzyć kilka razy wolno i dokładnie. . Zmiana układu RR energicznym ruchem wyprostnym. potem odwrotnie: w tył. Ruchy RR w płaszczyźnie strzałkowej.przenoś RR do przeciwnych boków (ruch obejmowania lub rozgrzewka dorożkarska) energicznym ruchem i powrót do pw. 112.

gdy dłonie są już odwrócone.&S Ryć. splecione palcami. 116. RR w bok zgięte w stawach łokciowych. Ćwiczyć wolno. 115. W końcowej fazie ruchu. Wyprost RR w przód . 275 . dłonie zwarte. zatrzymać tę pozycję. starając się jak najdokładniej wyprostować stawy łokciowe. z jednoczesnym odwróceniem dłoni. Palce cały czas splecione. Ryć. Ćwiczenie 6 Pw. Zadanie: Ćwiczenie rozciągające i wzmacniające mięśnie RR.w kierunku sufitu. .leżenie tyłem.

dłonie splecione w podchwycić. .gięte w stawacli łokciowych. jedna ręka ugięta w stawie łokciowym odwrócona stroną czołową nadgarstka do twarzy. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. . 123. Ryć.leżenie tyłem. Ryć. . liczenie do 10. Następnie mocno zaciskamy dłoń na nadgarstku ręki przeciwnej. . Ćwiczenie 9 Pw. Ć w i c z e n i a z a k r e s u r u c h u w s t a w i e b i o d r o w y m i s i ł y m i ę ś ni obręcz y biodrowej bez p r z e c i ą ż e n i a s t a wu biodro we go 1. pasa barkowego i klatki piersiowej. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni brzucha. druga ręka oparta dłonią o jej nadgarstek. Naciskanie dłonią na nadgarstek przeciwko oporowi ręki wyprostowanej. Ćwiczenie 10 Pw.usic ćwiczeń izometryc/nych nie nsile/y /nlr/ymywnć oddechu. licząc do 10. 119. Mocne dociskanie dłoni do siebie. Zadanie: Ćwiczenie izometiyc/nc mięśni stawu łokciowego. plecy do podłoża.i\a barkowego. To samo ćwiczenie drugą ręką. Próba wzajemnego rozwierania dłoni (10 sekund). R\c.leżenie tyłem. . 122. dłonie dotykają do siebie. Powrót do pw. 120.Ćwiczenie 7 Pw. przedramiona obok siebie (ułożenie indiańskie). wytrzymać licząc do 10.nić 3 sekundy.leżenie tyłem. Ćwiczenie 11 Pw. RK /.leżenie tyłem. Próba wypchnięcia łokcia na zewnątrz (liczyć do 10). Pw. RR nad klatką piersiową (blisko szyi). ugięte w stawie łokciowym. Ryć. . Potem zmiana układu RR. 118. swobodnie oddychać.yinaC 5 sekund . Ćwiczenie l la Ćwiczenie podobne do poprzedniego. Ryciny 92-122 zostały wykonane przez gr a f i ka n. Oddychać głęboko. dłoń drugiej ręki przyłożona do tej ręki w okolicy nadgarstka. tułowia i brzucha. K i l ka razy powtórzyć ćwiczenie. Kolana t yl n ą powierzchnią dotykają podłoża. Wznos głowy nad podłoże. RR w przód. ale w układzie przedramienia skierowanego stroną dłoniową do twarzy.ro/lu/. Ćwiczenie 8 Pw. . Potem zmiana RR. Ćwiczenie 12 Pw. pasa barkowego. 276 PAC. Opór od strony twarzy. dłoni. jedna ręka prosta w stawie łokciowym w przód. Jednoczesne zgięcie grzbietowe stóp. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne mięśni stawu łokciowego oraz ramion i pasa barkowego. NN ugięte. U w a g a . W c/. licząc do 10. Spychanie ręki w kierunku głowy ze stawianiem oporu. ramienia i pasa barkowego. Ryć. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne RR i p.leżenie tyłem. 117.leżenie tyłem. dłoń w kierunku twarzy ćwiczącego. Na pi na ni e mięśni pośladkowych przez ich dociśnięcie do siebie. 121.i podstawie fotografii przygotowanych i opracowanych przez autorkę. pasa barkowego. 277 . RR w/dłu/ T. jedna ręka (nachwytem) spoczywa na stawie łokciowym ręki drugiej. tułowia i brzucha. To samo ze zmianą RR na układ przeciwny.leżenie tyłem. Zadanie: Ćwiczenie izometryczne ramion. Brzuch wciągnięty. Wytr/. lec/. RR pod głową. od strony twarzy.

leżenie przodem. potem do środka . 126. Naprzemianstronne zgięcia NN w stawach kolanowych. Odwiedzenie jednoczesne NN i powrót do pw. To samo strona przeciwna ciała. RR wzdłuż T. Pw. Opuścić nogę. Pw. . a. 279 . b. raz druga.wyprostowanej. 7a. Odwiedzenie jednej N .leżenie przodem. Wyprost NN w stawach kolanowych do pełnego wyprostu z jednoczesnym utrzymaniem książki między stopami. wytrzymać 3 sekundy. Ściskanie intensywne kolan. Ć w i c z e n i a s t a w ó w k o l a n o w y c h b e z i c h p r z e c i ą ż a n i a (ze szczególnym treningiem mięśnia czworogłowego uda) 1. . na udzie oparta ręka po tej samej stronie ciała. Pw. Powtórzyć kilka razy. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. 4.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy. Pw. 2. Wznos N ok. a. Pw. .leżenie przodem. Jedna N wyprostowana. Pw. . Wytrzymać 3 sekundy. Ryć. Druga N zgięta pod kątem 60°. 8. rytmicznie. To samo strona przeciwna. Odpocząć 3 sekundy. . .leżenie tyłem. Całość powtórzyć kilka razy. Starać się przyciskać jednocześnie oba biodra do podłoża. Wytrzymać 5 sekund. starając się dotknąć pośladków. Jedna N maksymalnie ugięta w stawie biodrowym i w stawie kolanowym. RR oparte o krzesło. Odpocząć 3 sekundy.siad na krześle. Ćwiczenie N przeciwnej. Opuścić do pw. 30' od podłoża z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy oraz maksymalnym dociśnięciem rąk do podłoża. swobodnie. . druga N maksymalnie wyprostowana. . stopa oparta o podłoże. noga wyprostowana w stawie kolanowym. Pw. 3 sekundy odpocząć w rozluźnieniu. Jednoczesne przenosy w tym układzie ciała . Wytrzymać 3 sekundy. Ryć. . Powtórzyć kilka razy. RR wzdłuż T. między stopami książka. Utrzymanie napięcia przez 5 sekund. Ryć. RR wzdłuż T. 6. 130. Powtórzyć kilka razy. Powtórzyć kilka razy. N zewnętrzna w górze. biodra i kolana zgięte do 90°. Stopy oparte o podłogę.2. Całość ćwiczenia powtórzyć po przeciwnej stronie ciała. To samo drugą N.leżenie bokiem.jak wyżej. 128. . b. Każde ćwiczenie przenosu NN w bok powtórzyć kilka razy. Ryć. Pw. Między kolanami ręcznik. 7b. Ryć. 129. RR wzdłuż T. 5.leżenie tyłem.podudzi na zewnątrz. 3. . Przyciąganie N leżącej na podłożu do N uniesionej. Utrzymanie NN w wyproście 5 sekund.jak wyżej. Raz jedna N. tylną powierzchnią stawu kolanowego.do pw. Ryć. 124. 125. Pw. Pw. N przeciwnej . Wznos jednej N wyprostowanej w stawie kolanowym z jednoczesnym dociskiem biodra N przeciwnej do podłoża. naprzemianstronne wznosy i opuszczania NN bez zatrzymania. NN ugięte w stawach kolanowych do 90°.siad na krześle. Pw.powrót do pw. dłoń drugiej R na biodrze. Głowa oparta o ugiętą R. . RR na udach. RR ruchem obejmowania dociskają nogę ugiętą do klatki piersiowej przy jednoczesnym dociskaniu do podłoża. ruchem swobodnym. NN zgięte w stawach biodrowych i kolanowych do 90°. Maksymalne dociskanie siłą ręki przeciwko oporowi stworzonemu przez zginanie N. Rytmicznie wolno.

druga N ugięta. . 136. Druga N prosta leży na podłożu. Pw. potem wyprost. Pw. 5. Naciskanie NN na siebie. 133. Powtórzyć kilka razy. potem zmiana ćwiczącej N. 6. Pw. 280 Ryć. 135. 7. utrzymanie oporu przez 5 sekund. NN ugięte w stawach kolanowych 90°. % Ryć. Utrzymanie w wyproście przez 5 sekund.Rvc. Wytrzymać 5 sekund. Ryć. 3.siad na krześle. 132. NN zgięte. *x. Wznos prostej N w górę w skos do wewnątrz z jednoczesnym skręceniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym stopy. Stopy oparte piętami o podłogę.leżenie tyłem. Wznos prostej N .zgiąć w kolanie. Jedna N ugięta i oparta stopą o podłoże.do oparcia z pięty na palce. Wytrzymać 5 sekund i opuścić. . Wytrzymać 5 sekund. Powrót do pw. NN skrzyżowane na wysokości stawów skokowych. To samo ćwiczenie drugą N. 281 .leżenie tyłem. . Powrót do pw. oparte stopami o podłoże. Rozluźnienie.leżenie tyłem. Dłonie na udach. 131. 138. Druga N (w odwiedzeniu) w bok w rotacji wewnętrznej (skręcona do środka). oparta stopą o podłoże. Zmiana ustawienia stóp . RR wzdłuż T. Jedna N prawie prosta . Ćwiczenie powtórzyć kilka razy. Powtórzyć ćwiczenie kilka razy. Potem zmiana NN. 8. 134. . Pw.leżenie tyłem. potem zmiana NN. Wyprosi stawu kolanowego N z podłożonym ręcznikiem z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy. 4. RR oparte o krzesło. Pw. Jedna N zgięta w biodrze i w kolanie.siad na krześle.pod kolano podłożony ręcznik. Ryć. . Zmiana do pr/ejścia na pięty. Wznos bioder do wyprostu linii tułów-uda (ścisnąć pośladki). Ryć. Pw. stopa oparta o podłoże. Ryć. Mocny docisk palców do podłoża przez 5 sekund. .

143. Ryć. Ćwiczenie powtórzyć kiłka razy. 140. 3. NN ugięte. Naciskając mocno piętami o podłoże wznos bioder ponad podłoże. Rozluźniać przez 5 sekund i powtórzyć kilka razy. . Druga N wyprostowana . l. Rozluźniać się przy powrocie do pw. Rozluźniać przez 5 sekund. Wznos T nad podłoże z jednoczesnym przenosem RR w przód. Pw. Wytrzymać 5 sekund. NN ugięte do 90°. Powolny wznos bioder w górę. RR wzdłuż T. Dociskanie stóp do ściany. stopami całą powierzchnią opartymi o podłoże. Potem opuścić. Ćwiczyć wolno i rytmicznie. rozluźniać przez 3 sekundy.leżenie tyłem. Ugięcie jednej N w stawie kolanowym do 90° z jednoczesnym położeniem dłoni przeciwnej R nad stawem kolanowym. . Druga N wyprostowana przyciśnięta do podłogi.leżenie tyłem. NN zgięte w biodrach i kolanach 90° i podudzia oparte o krzesło. RR trzymają krzesło. Przykłady ćwiczeń wz macn iając ych siłę mięśni tułowia bez p rz e c ią ż a n ia sta wó w k rę g o słu p a U w a g a . . NN ugięte w stawach kolanowych i biodrowych do 90°. Wytrzymać 5 sekund . napięcie pośladków przez ich zwarcie. 4. Powtórzyć kilka razy.9. Głowa w przód. Pw. 144. Głowa leży na podłożu. Ryć. Zmiana ćwiczonej N.leżenie tyłem. Powtórzyć kilka razy. tułów uniesiony od podłoża.leżenie tyłem. Całość ćwiczenia powtórzyć kilka razy. Ryć. . Przy wszystkich ćwiczeniach należy swobodnie oddychać. 2. Dłonie skierowane do siebie wraz z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stóp opartych piętą o podłoże. starać się jak najbardziej przesunąć głowę po podłożu do tyłu. 6. Przyciągnięcie N do klatki piersiowej.leżenie tyłem. 141. Ugięcie jednej N w biodrze i w stawie kolanowym.leżenie tyłem z NN rozwartymi. Pw.powrót do pw. Powtórzyć kilka razy. To samo strona przeciwna ciała. 282 7. potem odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa docisnąć do podłoża przez intensywne napięcie mięśni brzucha. Wytrzymać 5 sekund. Odpocząć 3 sekundy. Pw. 5. To samo ćwiczenie dla przeciwnej strony ciała. Wytrzymać przez 5 sekund. Pw. RR wzdłuż T. 283 . Wyciągając szyję osiowo. RR wzdłuż T. Ryć. 139. stopy oparte o podłoże. Pw. RR obejmują N w okolicy stawu kolanowego. oparte całą powierzchnią stóp o podłoże. ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych.leżenie tyłem. Powrót do pw. RR wzdłuż T.leżenie tyłem. Wytrzymać 5 sekund. 145. Pw. Ryć. Pw. Ryć. NN ugięte do 90°. Utrzymanie jednej linii tułowia i ud. . Wytrzymać 5 sekund. nie zatrzymując oddechu przy wysiłku.wytrzymać 5 sekund. Stopy oparte o podłoże. . całe stopy oparte o ścianę. Przyłożenie oporu dłoni przeciwko dalszemu uginaniu się N. Naprzemienne zginanie grzbietowe stóp opartych piętą o podłoże z jednoczesnym napięciem mięśni brzucha i dociskiem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża. . Próba siadu ze skręceniem i jednoczesnym zgięciem stóp grzbietowo oraz przenosem R do przeciwnego kolana. .

284 . Gimnastyka poranna poprzez „ożywiające" treści ćwiczeń ma pr/cstroić ustrój tak. . Wytrzymać 5 sekund. wszechstronne. nie na przyrządach. Wznos T ponad podłogę. Temperatura ciała jest nawet nieco obniżona. Teren . Każde pomieszczenie powinno być przewietrzone. Palce stóp cały czas oparte o podłoże.prowadzone w formie przystępnej (jeżeli ćwiczący są 285 Jl VU Rvc.. jednocześnie wznos głowy tuż ponad podłoże i wyciągnięcie RR jak najbardziej do tyłu. w wolnym ł średnim tempie. Uwypuklenie pleców (koci grzbiet). z przewagą ćwiczeń oddechowych. Gimnastyka poranna Ryć. 10. RR w „V" . palce stóp oparte o podłogę. Dobór ćwiczeń Prowadzący musi znać przeciwwskazania lekarskie dotyczące możliwości fizycznych ćwiczących. Uwagi metodyczne dotyczące ćwiczeń.boisko lub podłoże z niską trawą . Zwolniona jest praca narządów wewnętrznych. jak i psychicznym. wydech.klęk podparty. proste w konstrukcji. mało wysiłkowe. Indywidualnie przyborów nie stosuje się (ewentualnie może być l piłka do zabawy).leżenie tyłem. . Ryć.powinno być bezpieczne. (iimnastyka poranna w kinezyterapii jest odrębnym rodzajem zajęć zbiorowych. do której pacjenci przychodzą w strojach gimnastycznych. ale według innej logicznej kolejności. łokcie lekko ugięte. nie mogą być w strojach nocnych. Powrót do pw. Uniesienie NN do wyprostu kolan z jednoczesnym utrzymaniem pozycji RR. do 30 minut na sali gimnastycznej i na powietrzu. Pw. Wznos prawej R i lewej N do poziomu. Wyciąganie RR maksymalnie w przód (osiowe wyciąganie kręgosłupa). 150. ntcoporowe. Wytrzymać 3 sekundy. Gimnastyka poranna powinna być stosowana w miejscach stałego przebywania pacjentów. w szpitalach i na koloniach zdrowotnych.leżenie przodem. splecione dłonie leżą na pośladkach. Powtórzyć kilka razy. Jest to bardzo istotny „zabieg" leczniczy w sanatoriach. 147. Powrót do pw. przed śniadaniem i ubieraniem się. wdech. Rozluźnić. które czekają ich w ciągu dnia zarówno w aspekcie fizycznym. Pw. Wytrzymać 5 sekund. Stopy oparte palcami o podłoże. wolny rytm oddechowy i praca serca. pośladki zwarte. Pw. Powtórzyć ćwiczenie kilka raRyć. Unieść kolana ponad podłoże. Wytrzymać 5 sekund.leżenie przodem. Czas trwania gimnastyki . Pw. 3-częściowego toku lekcyjnego. . Celem gimnastyki porań no j jest wyprowadzenie mięśni ze stanu zwolnionych procesów ustrojowych w stan przyspieszonej aktywności d/ialani. 8. . 9. Krótka charakterystyka ćwiczeń gimmistyki porannej. uzdrowiskach.15-20 minut w salach chorych i na korytarzach. To poranne usprawnianie pr/eprowadza się rano po śnie. . potem zmiana R i N. W salach chorych pacjenci powinni mieć łóżko zasiane. zakładach rehabilitacji.w bok i ugięte w przód. 148. Oprzeć palce stóp o podłoże (pięty w górze). Innymi pomieszczeniami mogą być korytarze. wyprostowane. Pw. brzuch wciągnięty. sale chorych lub teren otwarty. Ryć. Ćwiczenia powinny być ożywiające.i ustroju człowieka jako całości.12. . RR w przód. palce stóp oparte o podłoże. i uchy średnio zamaszyste . żeby ćwiczący byli przygotowani do wysiłków i czynności. Przejść do pw. Opuszczenie pleców (siodełko). Psychika człowieka jest „leniwa". RR z tyłu. 146. 11. 149. W okresie snu organizm pracuje „w uspokojeniu". Najlepszym miejscem przeprowadzenia gimnastyki jest sala gimnastyczna. Ćwiczeń nie prowadzi się wg typowego.klęk podparty.

Czas rozpoczynania . potem zwrot w tył i to samo w drugą stronę. Oddychanie przeponowe zwiększa perystaltykę jelit i włącza do krwiobiegu rezerwę krwi zalegającą w wątrobie i śledzionie. RR swobodnie w dół: 2 wolne krążenia głową w prawo. Instruktor . szczupak itd. RR zgięte w bok przodem: 1 . wznos RR w górę.2 klaśnięcia przed sobą.pusty korytarz lub sala. ale karp. ziemia . Zabawa z piłką: I rząd: ćwiczący ruchami dowolnymi podają kolejno piłkę wzdłuż rzędu. Powtórzyć. Stosować ćwiczenia z wykorzystaniem oddychania żebrowego i przeponowego. powtórzyć 4 razy.nie ptak. Prowadzący rzuca kolejno piłkę do ćwiczących. z niewielkim ograniczeniem sprawności.stojąca w rozkroku.co żyje w wodzie. ale skowronek. 8 . powietrze . Objaśnia czynności. Ćwiczenie oddechowe w pozycji stojącej w dowolnym tempie. Ruchy RR na zewnątrz i skręty RR na zewnątrz oraz ruchy tułowia i skłony tułowia w tył z rozprężeniem klatki piersiowej sprzyjają fazie wdechu.skłon z pogłębieniem. 4 . woda". wdech. Gimnastyka poranna może zawierać elementy zabawowe i rytmiczno-ruchowe. Liczba osób może być różna. 5. Miejsce ćwiczeń . po chwycie. opust RR w dół. „powietrze.różne dysfunkcje ruchowe. 7. Ze względów organizacyjnych często gimnastyka jest prowadzona przez głośniki.stojąca.zwrot i marsz w kierunku przeciwnym.2 grupy pod ścianami. głęboki wdech . 12. .półprzysiad i zwrot do ustawienia tyłem do ściany. ażeby instruktor mógł obserwować dobrze całą grupę. przy podkładzie muzycznym nadawanym przez głośnik. 4 . woda . .około 12 osób obu płci. 1-2-3 . powtórzyć 3 razy. zmiana szeregów za każdym razem na sygnał prowadzącego.2 lekkie piłki. Pw. wykorzystać każdą pozycję dozwoloną.powrót do pozycji wyjściowej. 6 drugą N.stojąca. . ziemia. potem kilka swobodnych oddechów. motyl itd. . 4. 2. U w a g a . 6 wymachów N w bok. nadal w ustawieniu w rzędach. potem zwrot.zorientowani w terminologii gimnastycznej.co żyje na ziemi. Najlepszym rozwiązaniem jest bezpośrednia instrukcja.rano.wyprosi T. mówiąc. zawsze stoi w miejscu widocznym. Ustawienie tyłem do ściany i pochyleniem T: szybkie ruchy bokserskie w kierunku podłogi z Dowolnym wyprostem tułowia (około '/2 minuty).stojąca. ale krowa. Pw. lekkim biegu i w pozycjach wysokich. a to zależy w dużym stopniu od umiejętności prowadzącego wpływania na psychikę ćwiczących. Pw. Pw. kilka swobodnych wdechów i wydechów. 2 . RR wzdłuż T. 3. łączone z oddechami. Zsynchronizowany oddech z ruchami ramion przyspiesza wymianę gazową i zaopatruje tkanki w tlen. lecz w sposób energiczny. Przy ograniczonej sprawności ćwiczących w ruchach lokomocji. 7.punktualnie rozpoczyna zajęcia. Jeśli istnieje taka możliwość. . Rozpoczynanie ćwiczeń . nie upośledzające chodzenia i stania. w 2 rzędach lub 2 szeregach.sfojąca. ł l. 5. Nie powtarzać nazw już wymienionych.podawać szczegółowo . to należy wydawać polecenia w formie ścisłej. pies itd.bez ćwiczeń porządkowo-organizacyjnych. gdyż głos prowadzącego też jest tu elementem pobudzającym ćwiczących po śnie). Ruchy RR do wewnątrz ze skrętami do wewnątrz oraz ruchy tułowia i szyi w skłonie w przód wspomagają wydech. Gimnastykę trzeba koniecznie zakończyć w optymistycznym. wypchnięciu piłki. z ruchami RR czy NN. czy w innych szczególnych przypadkach. bez przeciwwskazań.. Stopniowe dawkowanie ćwiczeń musi uwzględniać indywidualne możliwości ruchowe i możliwość tolerancji wysiłku ćwiczących. swobodny wydech RR bokiem w dół. Starać się złapać piłkę i szybko odrzucić z odpowiedzią na hasło instruktora. powtórzyć 4 razy. w ten sam sposób piłka wraca z powrotem. potem zmiana czynności w grupach. powtórzyć 6 razy. wiek 18-60 lat. Może być umowne powitanie.ruchem przeciągania lekki skłon w tył. a najlepiej taka. 7-8 . Intensywność ćwiczeń powinna dać odczucie umiarkowanego wysiłku. W szpitalach najczęściej gimnastykę poranną prowadzi się na 286 287 . układ ciała kierunek przeciwny i to samo N przeciwna. izolowaną (uwarunkowaną wskazaniami do wszechstronnego „przestrojenia" ustroju). Pw.zaciskając pięści. RR w dół: 1-2-2 klaśnięcia o uda. potem . 2 wolne krążenia głową w lewo. Pw. 10. 8. 9. powinno się wykonywać ćwiczenia w marszu. 6. Zespół . o wyznaczonej. powtórzyć 2-3 razy. wewnętrzna oparta o ścianę: skłony T z pogłębieniem w kierunku R opartej o ścianę. Liczy się indywidualna liczba błędów. dając sygnał na zbiórkę. zewnętrzna R w łuk nad głową. Ćwiczenia naprzemienne zaczynać od kończyny zdrowej. jedną R przytrzymać się ściany. II rząd: prowadzący rzuca kolejno piłkę do każdego. gimnastyka poranna jest prowadzona w łóżku. Można zastosować inną zabawę. Rodzaj schorzenia . Zastosować uwagi ogólne dotyczące metodyki prowadzenia ćwiczeń oddechowych. co żyje w powietrzu. stałej godzinie. W rzędach marsz w kierunku prowadzącego z wysokim uniesieniem kolan. ziemia . 3 . 2. 5-6 . 3—4 .RR bokiem w górę.zaciskając pięści. Przybory . 6. P rz ykła do w y zestaw ćwiczeń g i mn a s t y k i porannej w war un kach sanator yj n yc h ( z i ma ) Pacjenci ze schorzeniami ortopedycznymi.odrzut PR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. bokiem do ściany..nie ryba. tempo dostosować do ćwiczących. przy dużej liczbie ćwiczących zabawa ta może trwać zbyt długo.powrót.odrzut LR z jednoczesnym wyprostem w stawie łokciowym. Ustawienie . . 4 .stojąca. Ćwiczenia oddechowe: pw. Pw. jeżeli nie -jeżykiem potocznym. że w momencie rzutu piłki w ich kierunku będzie mówił: powietrze . ćwiczący idzie na koniec swego rzędu.stojąca. powtórzyć 6 razy jedną.nie zwierzę. . RR w dół: l.wtedy ćwiczący musi szybko powiedzieć. . powtórzyć 2 razy. Dla osób po operacjach.bokiem do ściany na odległość wyciągniętego ramienia. wesołym nastroju. 3. np. po dojściu do ściany przeciwnej .powrót. wydech. Zestaw ćwiczeń (w rzędach): 1. powtórzyć 3 razy. Warunki zabawy: woda . tyłem do ściany naprzeciw siebie w szeregach szeroko rozstawionych: zmiana szeregów krokami połączonymi z klaskaniem.

naprzeciw siebie. bez udziału pacjentów. stabilizacja stawów kończyn dolnych). przodem w dół . Ćwiczenie 7 Pw.skrzyżne ruchy piostych RR (mała amplituda ruchu.. Na materacu za pomocą rąk układa nogi i przyjmuje pozycję do ćwiczeń Dozowanie 2 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Przed rozpoczęciem ćwiczeń odstawienie wózków na korytarz lub na wyznaczone miejsca na sali gimnastycznej Materace ułożone szeregowo .podanie głównych zadań i nawiązanie kontaktu z grupą. jak wyżej . Data .skręty głowy w prawą i w lewą stronę. Opiera się jedną ręką na zewnętrznej (w stosunku do położenia materaca) poręczy wózka. ustawiając się nieco bokiem do materaca. inni są przenoszeni. Ćwiczenie 8 Ćwiczenie oddechowe. częściowo się opierając. umieszczając je poniżej podpórek dla stóp (przy wózku).. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dla pacjentów z porażeniem kończyn dolnych (paraplegia). Należy bacznie obserwować pacjentów. Ćwicząc z dziećmi. drabinki. i zsuwa się z wózka na materac. wypy chanie w górę hantli.naprzemienm. w miarę możliwości kontrolując ręką położenie nóg w trakcie zsuwania. szybkie tempo). RR wzdłuż tułowia. Pacjenci poruszają się lub są transportowani na wózkach. Ćwiczenie 4 Pw. Pacjenci bardziej sprawni sami się przemieszczają na materac. z porażeniem kończyn dolnych i górnych (tetraplegia i tetrapareza). 6 razy 2 Możliwie duża amplituda ruchu Tempo średnie Ćwiczenia oddechowe 4 razy 10 razy 2 Część II . Dozowanie Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ćwiczenia ramion..to należy ułożyć je po obu stronach... Czynności informacyjne . Uwa ga. Pierwszą czynnością jest zablokowanie wózka i jego unieruchomienie. Ćwiczenie 6 Pw.naprzemienne sięganie dłońmi w kierunku przeciwnego kolana w górę . Jeżeli w grupie znajdują się pacjenci chodzący o kulach. drugą ręką pomaga sobie. przodem do środka sali.wdech. Konspekt nr . 'owitanie. naprzemienne.. hantle. Ćwiczenie 2 Pw. jak wyżej . RR bokiem Ćwiczenie 9 Pw. Ćwiczenie 3 Pw. Zsuwa się na przednią krawędź wózka poprzez wsparcie na rękach. żeby nie zezwolić na wykonanie przez dzieci ruchów dla nich nieodpowiednich. instruktor powinien znać wszystkie przeciwwskazania. wzmocnienie mięśni ramion. jak wyżej .. Wiek ćwiczących: 20-50 lat. Pacjent podjeżdża wózkiem przed materac. pod drabinkami U wa ga . Ćwiczenie 5 Pw.tk wyżej . Pacjent przyjmuje jak najkorzystniejszą pozycję do zsunięcia się z wózka na materac.. 10 razy 2 Hantle 288 289 . Miejsce ćwiczeń: przyszpitalna sala gimnastyczna.. j. Na zajęciach praktycznych z przedmiotu „Metodyka i systematyka ćwiczeń fizycznych" ćwiczenia te należy przeprowadzać tylko ze słuchaczami.krążenia KR przed sobą na zewnątrz. Czas ćwiczeń: 45 min.skłony boczne głowy. Zadanie lekcji: przygotowanie do stania o kulach (do pionizacji w aparatach ortopedycznych. następnie krzy/owanie ich przed sobą (ruchy o małej amilitudzie).główna Ćwiczenie 10 Pw. Tok Czynności wstępne Treść Pacjenci poruszają się na wózkach.salach chorych.wznosy RR przodem w górę w tył do położenia na materacu za głowę. piłki lekarskie. szyi i głowy 4 razy 10 10 ruchów Szybko 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 2 razy 5 Wolne tempo 10 razy 2 Wykonać dokładnie Tempo średnie •r^. jak wyżej . kwiczenie 1 lłw. hantle w dłoniach ugiętych RR.unoszenie głowy w przód i powrót do pw. Dopilnowanie i organizacja przejścia pacjentów z wózka na materac. Jeżeli z dwóch stron sali są drabinki . Zasób ćwiczeń musi być indywidualizowany. a ćwiczący powinni znać przeciwwskazania.wydech. Cel ćwiczeń: ogólne usprawnienie. Liczba ćwiczących: 12(10 osób z paraplegia i parapareza i 2 z tetraplegia). Chorzy stoją przy łóżkach lub leżą na łóżkach.. jak wy/ej . by w razie potrzeby szybko udzielić im pomocy Tok Część I wstępna Treść Pacjenci siedzą lub leżą na materacach. Potem jedna ręka ustawia obie złączone nogi. leżenie tyłem. z częściowym porażeniem kończyn dolnych (parapareza). a potem krążenia do wewnątrz. jak wyżej. jak wyżej ... Przybory i przyrządy: materace. powrót do pw. to również należy dopilnować bezpiecznego ich przejścia na materace.. w prawą i lewą stronę. Szybkie wahadłowe ruchy w przód tył prostych rąk..

Ćwiczenie 20 Pw. w miarę sprawni .powtarzając 4 razy. głośny wydech. potem na zmianę lewą ręką itd. Przenoszenie bioder kolejno .jednoczesne przenosy obydwu rąk z hantlami w bok . która była w górze nad drugą ręką. leżenie tyłem. Ćwiczenie 19 Pw. Jednoczesne skręty T t głowy w kierunku RR. którzy nie mogą siedzieć. oparte o ramiona z hantlami. Ćwiczenie 15 Pw. leżenie tyłem. RR ugięte. próby uniesienia T do wyprostu w stawach łokciowych. żeby mogli ćwiczyć wszyscy. leżenie tyłem.lekkie ściągnięcie skrzydełek nosa palcami (w celu poprawnego wykonania wdechu . leżenie tyłem. Dozowanie Kilka razy Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Ci.głęboki wdech .Tok Ćwiczenia wzmacniające silę kończyn górnych Treść Ćwiczenie 1 ł Pw. Pr/enosy RR bokiem do położenia skrzyżnie przed klatką piersiową. Ćwiczenie to powtarzać wielokrotnie. Próby przeniesienia bioder ku tyłowi do pozycji zbliżonej do klęku podpartego. teraz jest w dole) itd. powrót do położenia RR w bok i znowu skrzyżnie przed sobą w układzie odwrotnym RR (ta ręka. leżenie przodem na brzuchu. Ćwiczenie 25 Pw. Ćwiczenie 21 Pw. leżą na plecach 6 oddechów Kilka razy Jest to ćwiczenie trudne.swobodne oddychanie we własnym tempie. Ćwiczenie 12 Pw. Jednoczesne wypychanie hantli w przód. wypchnięcie powietrza do brzucha „na przeponę" i z powrotem do klatki piersiowej . dłonie przy barkach. z jednoczesnym swobodnym oddychaniem. potem swobodny. RR proste w bok z hantlami w dłoniach. Przetaczanie piłki w szeregach w prawą stronę i powrót w lewą stronę. aż do osiągnięcia jak najlepszych wyników. siad płaski. siad płaski w rozkroku. RR swobodnie w dół.klaśnięcie przed sobą: 1. leżenie tyłem. Rzuty piłkami lekarskimi znad głowy przed siebie tak. Ćwiczenie 16 Pw. zbliżona do podporu w leżeniu przodem. RR w dół w skos . według polecenia nauczyciela Tok Treść Ćwiczenie 18 Pw. siad płaski. na przemian prawą. 3.opuścić T w dół. Ćwiczenie 14 Pw. Próby oderwania bioder od podłoża.przenosy RR prostych w stawach łokciowych z hantlami naprzemiennie przodem górą w tył i powrót do pw. głowa w przedłużeniu linii długiej T .w prawo i w lewo. Ćwiczenie 22 Pw. Skorygować linie przemieszczania się piłki pomiędzy ćwiczącymi 2 razy 5 razy 2 Wolno 4 razy 6 razy (bez hantli) Ćwiczenie oddechowe specjalne Kilka razy Ćwiczenie oddechowe specjalne mające na celu ukrwienie mięśni brzucha i narządów wewnętrznych Przygotowanie do używania kuł Szybko kilka razy Przygotowanie do używania kuł 290 291 . RR w bok . 5 razy 2 Wolno Tak dobrać ćwiczących. ale po wielokrotnym ćwiczeniu udaje się 10 razy 2 2-4 min Ćwiczenia z piłkami lekarskimi 2 kg (1 piłka dla każdego ćwiczącego).trudnego do indywidualnego skontrolowania przez nauczyciela). 4 i delikatne uderzenie palcami dłoni o materac. indywidualne. żeby piłka trafiła uderzeniem na środek między ćwiczącymi dalej sama potoczy się do współćwiczącego. leżenie tyłem. Ćwiczenie 13 Pw. RR z boku podparte.naprzemiennie w prawą i w lewą stronę. także przy drabinkach. siad płaski w rozkroku. siad płaski tyłem do drabinek. leżenie przodem na brzuchu . Ćwiczenie 17 Pw. Dozowanie 10 razy 2 Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Tempo zróżnicowane. Ćwiczenie 24 Pw. np. RR wzdłuż T z hantlami w dłoniach . jak wyżej.w pozycji leżenia na brzuchu Uwaga. Ćwiczenie 23 Pw. Pchnięcie piłki jednorącz do współćwiczącego. RR z boku podparte. Duża odległość pomiędzy szeregami siedzących naprzeciw siebie. 2. RR proste w przód z hantlami w dłoni . jeśli istnieje możliwość utworzenia drugiej grupy współćwiczących siedzących na materacach po przeciwnej stronie sali.wznosy T z oparciem o przedramiona. RR wzdłuż T .

Kto nie zdąży. zaklinuje i przez to noga „leci" w bok i nie można jej przyciągnąć przy pomocy ręki wyprostowanej. lasek i kuł łokciowych. tułowia. Specjalistyczne ćwiczenia są ukierunkowane na nauczenie „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach. które powinien sobie sam ustawić. jedni wyżej. Prowadzący przez odpowiednie polecenia „wykupuje" ćwiczącego od kary.osoby sprawniejsze w parze z mniej sprawnymi. wtedy prowadzący musi wskazać tor rzutu. siedząc jeszcze na materacu. Ćwiczenie 27 Pw. pasa barkowego. zwierzęcia. Część III cońcowa Ćwiczenie 31 Pw. U wa g a . jeśli zachodzi potrzeba . czuwając nad pr/cjściem pacjenta na wózek. Dlatego należy u tych pacjentów wzmacniać mięśnie. Należy dopilnować przejścia pacjentów na swoje środki lokomocyjne . Także im należy pomóc. każdy z ćwiczących ma piłkę. gdyż służą one przy przemieszczaniu się i w czynnościach dnia codziennego. RR tyłem podparte. trójnogów. woda". Generalnie są to mięśnie ramion. Naprzemienne podciąganie i wyprosty nóg do klatki piersiowej przy pomocy rąk. np. Na sygnał jednoczesne rzuty do współćwiczącego prawą i lewą ręką na zmianę. Zróżnicowanie rodzaju i wysokości. Prowadzący r/. ziemia. siad płaski. wydech ustami. próby oderwania bioder od podłoża. Chodzenie o kulach jest możliwe tylko wówczas. Nie wolno powtarzać nazwy już wymienionej Ćwiczenie 26 Pw. podsumowanie lekcji i podanie uwag. Chwyt dłoni przed sobą palcami. O ile z drugiej strony sali 2 rzuty nie ma drabinek. po amputacjach). Ćwiczenie 29 Kilka razy T7- Kilka razy Próbować Piłki lekarskie 2 kg W praktyce piłki mogą się wzajemnie „zbijać". leżenie na prawym Kilka razy boku w oparciu na łokciu i przedramieniu. Kilkanaście razy Kilka razy 292 Uwagi końcowe do konspektu ćwiczeń ogólnokondycyjnych dla osób z paraplegiami. Nie wolno przeprowadzać ćwiczeń u osób. siad płaski przy drabinkach. żeby przy wysiłku odciążyć swój własny kręgosłup) i wciąga na siedzenie. siad tyłem do drabinek z oparciem pleców o drabinkę. Prowadzący ćwiczenia powinien znać podstawowe zasady asekuracji pacjentów chodzących o kulach pachowych oraz pacjentów poruszających się za pomocą balkoników. RR wzdłuż T. Pomoc różnego stopnia w przejściu pacjentów z materaca na wózek i dopilnowanie porządku po zakończeniu ćwiczeń.zapewnić asekurację i odstawić kule z miejsca ćwiczeń. to ćwiczący powinni siedzieć naprzeciw siebie . wdech nosem. układając odpowiednio nogi na podnóżkach wózka. że przy podciąganiu kolana pięta „wbija" się w materac. Dozowanie 6 min Wskazówki metodycz-noorganizacyjne Nie wolno np.w celu uzyskania lepszej stabilizacji) przy drabinkach z piłkami lekarskimi 2 kg. siad płaski. które nic uległy porażeniu. chwyt dosiężny za szczebelek. postawić jak najbliżej materaca i przytrzymać go.ruchem zamachowym. na której nastąpił uraz rdzenia kręgowego. Swobodne.potem leżenie na boku przeciwnym i powtórzyć ćwiczenie kilka razy. wymawiając któreś z tych trzech haseł i liczy do trzech. Ćwiczenie 30 Pw. Trzeba popchnąć kolano. Pacjent sam usadawia się na wózku. W tym czasie ćwiczący odrzuca do prowadzącego piłkę wymawiając nazwę ryby. które poprzez ćwiczenia specjalne można poprawić.Tok Treść Dozowanie Wskazówki metodyczno-organizacyjne Ruch bioder powinien odbywać się jak gdyby energicznym „wyrzutem" bioder Tok Treść Ćwiczenie 32 Zabawa „Powietrze. Powtórzyć kilka razy . (Bywa tak. ale jaka to ryba. Szybkie ruchy zginania i prostowania nadgarstków w tym układzie rąk. wyprostować je. Na salę gimnastyczną przychodzą również pacjenci o kulach (np.uut piłkę do ćwiczącego. głębokie oddychanie. i dopiero ćwiczyć drugą nogą). Pacjenci na ćwiczeniach ogólnokondycyjnych nie powinni ćwiczyć w aparatach ortopedycznych (niektórzy z pacjentów muszą jednak w nich pozostać).wózki: wózek trzeba znów zablokować. gdy pacjent ma ustabilizowane stawy kończyn dolnych za pomocą specjalnych aparatów ortopedycznych: przenoś każdej z kończyn dolnych odbywa się przy wykorzystaniu siły czynnych mięśni tułowia (lędźwi) . Druga. Zakończenie lekcji w pogodnym. otrzymuje punkt karny. „zewnętrzna" ręka chwyta „zewnętrzną" nogę pod kolana i próbuje ją przyciągnąć do klatki piersiowej. Zakończenie ćwiczeń. powiedzieć tylko „ryba". itd. podpórek dwukołowych. drudzy niżej Pw. ptaka. Najczęściej pomaga się ćwiczącemu przy „transporcie nóg" lub bierze go z tyłu pod pachy (nauczyciel sam powinien przy tym ruchu mieć ugięte nogi. 293 . żywym nastroju. Mięśnie te powinny być wzmocnione. wpływa na możliwości ruchowe. klóre nie posiadają indywidualnego zlecenia lekarskiego. siad płaski (może być rozkroczny kilka razy . Ćwiczenie 28 Pw.

Ruch: wznos RR ku górze w tył. . które można przeprowadzić w przypadkach dyskopatii. lub dla osób pełnosprawnych. bez przesuwania RR. RR wzdłuż T. RR wzdłuż T.amortyzatora znajdującego się pomiędzy kręgami kręgosłupa.leżenie przodem. Objawem jest ból promieniujący do kończyn dolnych. wciągnięcie brzucha z jednoczesnym uwypukleniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa ku górze.przyciąganie N ugiętej w kolanie do brzucha. Zasadą jest unikanie u pacjentów bólu. dłonie zwrócone palcami do siebie.wyprost RR. Ruch: przejście do siadu klęcznego. RR proste przed sobą . jak gdyby wypychając się z dłoni z brodą nisko nad podłogą (ukłon japoński). klęk podparty. Ruch: powolne przejście do klęku podpartego bez wyginania się w odcinku lędźwiowym.leżenie tyłem. Ćwiczenie 8 Pw. wytrzymać: 1-2-3 i opuścić. 295 . NN ugięte. Ruch: ugięcie NN i przejście do siadu skulnego. . Wytrzymać: 1-2-3.leżenie przodem.Wybrany zasób ćwiczeń przy dyskopatiach (dotyczy głównie dyskopatii lędźwiowej) Dyskopatia jest to skomplikowane schorzenie. Zasób ćwiczeń. RR przy biodrach. stopy na podłożu. RR wzdłuż T . zwiększający napięcie mięśniowe zamiast ich rozluźnienia. . W czasie ruchu wciągnąć brzuch i jak najbardziej wypchać odcinek lędźwiowy ku górze w kierunku sufitu .podciągnięcie drugiej N do zrównania się kolan. Ruch: napięcie mięśni brzucha.wytrzymać i powrót do pw. polegające na wysunięciu się krążka międzykręgowego . Ruch: wznos NN do pionu i naprzemienne ugięcia NN w kolanach. 3 . RR wzdłuż T. stopy na podłożu. Ćwiczenie 5 Pw.leżenie tyłem. Ćwiczenie 3 Pw. Ruch: wypychanie odcinka lędźwiowego ku górze.wytrzymać: 1-2-3. np. NN zgięte. Ćwiczenie 2 Pw. RR wzdłuż T. Ruch: naprzemienne wyprosty NN w stawach kolanowych. . głowa pochylona w przód. Ćwiczenie l Pw. Ćwiczenie 11 Pw.wydech. Ćwiczenie powtórzyć kilka razy.klęk podparty.ugięcie RR w stawach łokciowych. powrót do pw. którzy mogą już obciążać kończyny. . NN ugięte. siad klęczny.jednoczesne podciągnięcie kolan do brzucha i brody do mostka. który powoduje odruch obronny. Ćwiczenie 9 Pw. Ruch: napięcie mięśni brzucha 1-2-3 i opuszczenie RR. ściągnięcie łopatek. Ruch: naprzemiennie przyciąganie kolan do brzucha. RR w przód. RR wzdłuż T. 3 . Ruch: l . stopa w zgięciu grzbietowym. . . . . Ruch: l . musi być zawsze skonsultowany z lekarzem. . RR przenieść przed siebie.leżenie tyłem. 1-2-3 wytrzymać. stopy postawione na podłodze. stopy oparte o podłoże. NN ugięte. 294 Ćwiczenie 7 Pw. Ćwiczenie 10 Pw. ściągnięcie pośladków z jednoczesnym ruchem elongacyjnym w osi długiej ciała. 4 . . schowanie głowy między barki. RR zgięte. Ćwiczenie 13 Pw. RR wzdłuż T. Trzeba starać się wyrobić u ćwiczących nawyk „wciągania brzucha". 2 . RR obejmują podudzia. 1-2-3 powrót do pw. Wypadniecie dysku może nastąpić w różnych odcinkach kręgosłupa .siad płaski.klęk podparty.najczęściej w odcinku lędźwiowym. NN zgięte w stawach kolanowych i biodrowych. Ruch: maksymalne „wciągnięcie brzucha" z jednoczesnym przywarciem odcinka lędźwiowego kręgosłupa do podłoża i ściągnięciem pośladków w rytmie: napięcie (1-2-3) i rozluźnienie (1-2-3). dłonie oparte na wysokości barków. Ćwiczenia można przeprowadzić tylko po konsultacji lekarskiej i w okresie wyciszenia się u pacjenta bólu. rozluźnienie: 1-2-3. Ćwiczenie 14 Pw. Ruch: l . powrót do pw. wdech. 2-3 wytrzymać. Zestaw wybranych ćwiczeń stawów kolanowych Ćwiczenia te mogą być przeznaczone dla osób z osłabieniem mięśni czworogłowych uda.leżenie tyłem. Ćwiczenie 4 Pw.leżenie tyłem. stopy na podłodze.powrót do p w. 2 . Ćwiczenie 6 Pw. .leżenie tyłem.luźno. Ćwiczenie 12 Pw.leżenie tyłem. po urazach stawów kolanowych lub długotrwałym unieruchomieniu całej kończyny po innych urazach (dla pacjentów. RR wzdłuż T. chcących poprawić estetykę i dynamikę chodu). dotknięcie brodą do podłoża pomiędzy dłońmi.uniesienie głowy i barków.

W ćwiczeniach tych bardzo ważne jest tempo ćwiczenia. Czas skurczu mięśnia powinien trwać 3 sekundy i równać się czasowi wypoczynku, pełnego rozluźnienia mięśnia. Ćwiczenia te mogą być wykonywane kolejno lub wybiórczo w tych zestawach ćwiczeń, których zadaniem jest poprawienie dynamiki chodu. Dla osób po urazach ćwiczenia w staniu mogą być tylko wówczas przeprowadzane, gdy pacjent może obciążać kończyny dolne. Ćwiczenie l " " Pw. - siad płaski, NN proste. Ruch: napinanie rzepki (podciąganie do góry) z jednoczesnym zgięciem grzbietowym stopy i dociśnięciem tyłu stawu kolanowego do podłoża. Ćwiczenie 2 Pw. - siad płaski, RR bokiem podparte. Ruch: przejście do podporu leżąc tyłem, NN intensywnie wyprostowane w stawach kolanowych i biodrowych. Ćwiczenie 3 Pw. - leżenie tyłem, RR podparte na przedramionach (łokciach). Ruch: nożyce pionowe - NN proste. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T. Ruch: napinanie rzepki (jak w ćwiczeniu 1).
U w a ga . Pracuje cały mięsień czworogłowy.

Ćwiczenie 9 Pw. - leżenie tyłem - piłka miedzy stopami. Ruch: unoszenie wyprostowanych NN (kilka razy). Ćwiczenie 10 Pw. - stanie, RR oparte o ścianę lub drabinki. Ruch: wspięcie na palce i przejście na pięty z zatrzymaniem ruchu przez 3 sekundy. Ćwiczenie 11 Pw. - stanie na palcach z maksymalnie wyprostowanymi kolanami. Ruch: chód we wspięciu. Ćwiczenia okołostawowe barku Ćwiczenie l Pw. - stanie w opadzie T, RL oparta w przedłużeniu T (drabinki, stół), RP zwisa luźno w dół. Ruch: wymachy RP w tył i w przód. Ćwiczenie 2 Pw. - siad z oparciem jednej R o ścianę. Ruch: przesuwanie R po ścianie w górę, potem w dół. Zmiana RR. Ćwiczenie 3 Pw. - stanie, w RR laska - chwyt na szerokość barków. Ruch: przenosy laski za głowę, potem do położenia w dół. Ćwiczenie 4 Pw. - leżenie tyłem, R R wzdłuż T. Ruch: naprzemienne przenosy RR pr/.odem do położenia na podłodze. Ćwiczenie 5 Pw. - stanic bokiem do ściany. Ruch: przenosy R po ścianie do położenia w górze. Potem zmiana R. Ćwiczenie 6 Pw. - stanie, RR w dół z laską, bard/o szeroki chwyt laski. Ruch: skręt T z przenosem laski w kierunku skrętu, powrót do pw. To samo w stronę przeciwną. Wybrany /.estaw ćwiczeń stawów nadgarstka i palców ręki Ćwiczenia te mogą być wykonywane po urazach ręki lub po dłuższym unieruchomieniu. Wybrane ćwiczenia mogą być stosowane wraz z innymi ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi na zajęciach prowadzonych z osobami z zaburzonym 297

Ćwiczenie 5 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na stawach łokciowych. Ruch: ugięcie NN, wyprost do góry, opuszczenie z zatrzymaniem przez 3 sekundy nad podłożem i powrót do pw. Ćwiczenie 6 Pw. - leżenie na brzuchu, RR wzdłuż T. Ruch: oparcie palcami stóp o podłoże, wznos NN do wyprostu stawów kolanowych - przytrzymanie wyprostu i opuszczenie do pw. Ćwiczenie 7 Pw. - siad płaski podparty z boków, napinanie rzepki z równoczesnym zgięciem grzbietowym stopy prawej. Ruch: oporowanie - lewa N wytrzymuje 3 sekundy i powrót do pw. Potem to samo N przeciwna. Ćwiczenie 8 Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, na stopie woreczek '/2 kg-Ruch: wznos obciążonej N do kąta 45°. Wytrzymać. Powrót do pw. To samo N przeciwna. 296

pw.

Ćwiczenie 3 Pw. - siad płaski, RR w przód, dłonie splecione. Ruch: odwracanie dłoni splecionych do wyprostu stawów łokciowych i powrót do

ćwicz. 1

ćwicz. 2

Ćwiczenie 4 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: l - lekkie dotknięcie 3 razy podłoża; 2 - klaśnięcie przed sobą (3 razy); 3 klaśniecie nad głową (3 razy); powrót do pw. Ćwiczenie 5 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T. Ruch: uderzanie o podłoże lekko palcami obu RR, kolejno - kciukiem, pierwszym palcem, drugim palcem itd. Ćwiczenie 6 Pw. - siad płaski, RR wzdłuż T, zgięte przodem, łokcie przywierają do T. Ruch: krążenie dłoni kolejno w obie strony, potem odchylanie dłoni ustawionych równolegle do podłoża promieniowo i łokciowo (na zewnątrz i do środka). Ćwiczenie 7 Pw. - stanie lub siad płaski, woreczek w dłoni. Ruch: l - kolejne ugniatanie woreczka RP i RL; 2 - przerzucanie woreczka z jednej ręki do drugiej. Ćwiczenie 8 Pw. - stanie lub siad płaski. Ruchy: przenoszenie RR bokiem w górę i przodem w dół z jednoczesnym ściskaniem i rozluźnianiem palców dłoni.

ćwicz. 6

krążeniem, np. po amputacjach naczyniowych. Mogą też służyć do uczenia precyzji ruchu w czasie lekcji wychowania fizycznego. Ćwiczenie l Pw. - leżenie tyłem, RR wzdłuż T, dłonie odwrócone stroną grzbietową. Ruch: l - zginanie i prostowanie palców; 2 - ruchy przeciwstawne. Ćwiczenie 2 Pw. - leżenie tyłem, RR oparte na łokciach. Ruch: l - rozstawienie palców; 2 - odchylenie dłoni grzbietowe i dłoniowe. 298

Poruszanie się na wózku inwalidzkim i o kulach

10

Zasady użytkowania wózka inwalidzkiego i poruszania się na wózku w różnych warunkach
Wózki inwalidzkie są używane przez osoby niepełnosprawne, które nie mogą chodzić w ogóle lub mogą chodzić w aparatach lub protezach, ale przez krótki czas, ponieważ chodzenie na długich dystansach jest dla nich zbyt meczące. Istnieją różne rodzaje wózków inwalidzkich. Wózki „napędzane" ręcznie, energią elektryczną i mechaniczne. Wózki ręczne generalnie można podzielić na terenowe i pokojowe. Technika budowy wózków inwalidzkich w ostatnich latach posuwała się naprzód. Wózki inwalidzkie są dostosowane do różnych sytuacji, umożliwiając poruszanie się nie tylko osobom dotkniętym niesprawnością czy porażeniem kończyn dolnych, ale i niedowładem kończyn górnych. W zależności od sytuacji czynno-

Rączka . Oparcie Podłokietnik

Boczek Siedzenie Hamulec

Podnóże k Koło napędowe Podpórka Ryć. 153. 300

Koło przednie

ściowej inwalidy wózki mogą być poruszane nie tylko rękoma, ale odpowiednimi przekładniami mechanicznymi ułatwiającymi ich obsługę. Możliwości techniczne pozwalają na coraz większe usamodzielnianie w zakresie lokomocji nawet osobom dotkniętym najcięższym inwalidztwem. W Polsce nie wszyscy jeszcze inwalidzi dysponują najnowszym rodzajem wózków inwalidzkich. Rodzaj wózka musi być dostosowany do potrzeb funkcjonalnych osoby niepełnosprawnej. Osoby mające zdrowe ręce, a porażone kończyny dolne - prowadzą wózek, napędzając koła obiema rękami-(np. paraplegicy, osoby po amputacjach obustronnych, jednostronnych). W przypadku jednostronnego porażenia kończyn górnych wózek jest prowadzony jednorącz z ewentualnymi ułatwieniami ruchowymi. O rodzaju wózka decyduje lekarz, a posługiwanie się wózkiem zwykle uc/.y pacjenta kinezyterapeuta. Wózki ręczne starego typu składają się z 4 kół: 2 dużych kół napędowych i 2 małych kół lokomocyjnych. Koła mogą być ustawione na dwa sposoby: 1. Koła duże (napędowe) z przodu, a małe 7 tylu - daje to możliwość łatwiejszego poruszania się po płaskim terenie, ale nic jest zbyt wygodne przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (wózkiem trudno podjechać do stołu, do stanowiska pracy). 2. Koła duże (napędowe) z tyłu, a małe z przodu - pozwala to inwalidzie lepiej funkcjonować w życiu codziennym, czyni go bardziej aktywnym, samodzielnym. Obecnie ten rodzaj wózka jest bardziej powszechny. Każdy wózek inwalidzki jest wyposażony w instrukcję obsługi. Jednak nie można pozostawić pacjenta własnemu losowi - należy koniecznie nauczyć inwalidę obsługi wózka i wszelkich czynności z t ym związanych w różnych warunkach życiowych: przechodzenia pacjenta z łóżka na wózek, utrzymania równowagi na wózku (skręty, skłony, skrętoskłony) we wszystkich kierunkach (jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich), przechodzenia z wózka do pozycji stojącej za pomocą kuł, lasek (jeśli jest taka możliwość) z wózka do leżenia na materacu na sali gimnastycznej czy do basenu na zajęcia pływania oraz korzystania z sedesu i wanny. Następnie należy nauczyć osobę niepełnosprawną jazdy w terenie po nierównościach, wjazdów i zjazdów, pokonywania krawężników i torów tramwajowych, a nawet schodów (o odpowiedniej szeiokości). Obecnie produkowane są takie wózki inwalidzkie, które można szybko rozmontować, a potem szybko złożyć. Inwalida podjeżdża do samochodu, siada za kierownicą, podnosi wózek, szybko go rozbiera i w częściach kładzie obok na siedzeniu. Pojeździe samochodem czynności te powtarza w odwrotnej kolejności. W każdym wózku bardzo ważnymi elementami są szerokość i długość siedzenia, wysokość i wielkość oparciu. Obecnie opatcia są niskie (ale gwarantują one oparcie w okolicy lędźwiowej i kręgosłupa) i niezbyt verokie, a długość sicd/cnia zawsze musi gwarantować oparcie całych ud na „podłożu" siedzenia. Na dole znajdują się dwa podnóżki, dla każdej stopy osobno (najczęściej składane). Hamulce są bardzo ważnym elementem każdego wózka. Szczegóły adaptacji wózka inwalidzkiego dla każdego użytkownika określa łekarz. Aby móc jeździć na wózku, należy nauc/yć się techniki jazdy na dobrze wyregulowanym wózku inwalidzkim oraz sprawnego posługiwania się wózkiem. Należy wyjaśnić choremu, jak działa wózek, w jaki sposób się go uruchamia i używa różnych jego elementów, w tym hamulców. Obecnie bardzo przydatnym i powszechnie stosowanym wózkiem jest wózek inwalidzki typu „Active", który ma duże koło z tyłu i małe z przodu, oparcie niskie, dobrze przylegające do Icdźwiowe301

go odcinka kręgosłupa, podnóżki wysunięte odpowiednio do długości końc/.yn dolnych użytkownika, tak żeby dobrze przylegały one do siedzenia. Podnóżki powinny być odpowiednio ustawione. Zbyt krótki podnóżek powoduje zwiększony nacisk na guzy kulszowe i większe niebezpieczeństwo powstania odleżyn w tych miejscach. Natomiast zbyt długi podnóżek powoduje zwiększony nacisk na uda, zaburzenia krążenia krwi w nogach i grozi powstaniem odleżyn. Regulacja ustawienia osi kół tylnych (balansu) decyduje o łatwości manewrowania wózkiem. Ustawienie osi powinno być uzależnione od umiejętności użytkownika wózka. Większą stabilność gwarantuje ustawienie osi kół tylnych dalej od środka ciężkości wózka. W miarę nabywania umiejętności balansowania oś należy przesuwać do przodu, dzięki czemu wózek jest jak gdyby odciążony z przodu, co ułatwia pokonywanie nierówności - krawężników, torów tramwajowych (łatwiej wtedy manewrować wózkiem w ciasnych miejscach, w windzie). Nauka jazdy na wózkach przez osoby niepełnosprawne odbywa się już w czasie leczenia szpitalnego. Dalej inwalida doskonali tę umiejętność w życiu codziennym, które zmusza go do większej aktywności, a przez to do samodzielności. Samodzielność inwalidy jest zacieraniem się w pewnym sensie różnic pomiędzy osobami zdrowymi a niepełnosprawnymi. Psychicznym „marzeniem" i potrzebą każdego człowieka, którego los uczynił osobą niepełnosprawną, jest możliwość zapracowania na swoje utrzymanie, egzystencji w życiu, takiej jak mają wszyscy, by jak najmniej potrzebować pomocy otoczenia. „Dobra" jazda na wózku w pewnym sensie zastępuje funkcję nóg w lokomocji. Jest treningiem fizycznym, szansą dla poprawienia stanu psychicznego, egzystencji i funkcjonowania człowieka. W Polsce jest obecnie wiele instytucji o charakterze sportowym dla niepełnosprawnych. Przodujące ośrodki to Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i wiele innych, które czynnie działają, rozwijając sport inwalidzki. Połski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN), który powstał ze Zrzeszenia Sportowego „Start", od pierwszych łat powstania sportu inwalidzkiego zajmuje się rekreacją i sportem inwalidów. Obecnie działa w całej Polsce, przygotowując zawody w różnych dyscyplinach sportowych także tych, w których jazda na wózkach jest sposobem poruszania się, np. koszykówka na wózkach czy taniec na wózkach. PZSN przygotowuje zawodników w różnych konkurencjach do paraolimpiad. Duży wkład w działalność sportową i rekreacyjną ma Grupa Aktywnej Rehabilitacji, zajmująca się inwalidami z porażeniem kończyn dolnych i górnych, dla których jazda na wózku jest sposobem poruszania się, codzienną egzystencją. Nauka jazdy na wózkach jest prowadzona na treningach i obozach organizowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji w wielu ośrodkach w całej Polsce. Inwalidzi poruszają się na wózkach „aktywnych", ułatwiających życie codzienne. Obozy te mają charakter codziennego usprawniania oraz rekreacyjnosportowy. Na obozach tych również oprócz osób zdrowych instruktorami i demonstratorami są instruktorzy-inwalidzi dotknięci tym samym kalectwem, które powstało w tragicznych okolicznościach, takich jak np. skok do wody. Dla osób, które od niedawna zostały dotknięte nieodwracalnym, ciężkim inwalidztwem, widok swobodnego poruszania się na wózku inwalidzkim j i uprawiania sportu jest wzorem możliwości ruchowych i szansą nadziei i pogodzenia się z nieodwracalnym już losem.

Metodyka nauki jazdy na wózkach oparta na sposobach nauczania stosowanych przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji
(REKRYTERINGSGRUPPEN)
Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać na wyregulowanym wózku i początkowo z asekuracją. Rozgrzewka Należy uwzględnić ją w każdym treningu.. Organizm powinien być dobrze rozgrzany. Najpierw spokojna jazda na wózku po obwodzie koła przez l minutę (pod koniec przyspieszenie jazdy). Następnie przeprowadza się ćwiczenia kształtujące ramion - wymachy w przód i w tył, płynnie, bez zatrzymywania oddechu - 10 wymachów w przód i 10 wymachów w tył. Potem sięganie na boki -jak najdalej, naprzemiennie - w prawo i w lewo, po 10 powtórzeń. Następnie ćwiczenia siłowe - unoszenie ciężaru ciała do góry, wspierając się na rękach opartych o koła - też 10 powtórzeń. Na koniec ćwiczenia głowy - krążenia w prawo, potem w lewo, wolno, dokładnie. Całość ćwiczeń nie powinna trwać dłużej niż 10 minut. Ćwiczenia nie mogą wywołać zmęczenia. Balansowanie Balansowanie - jest to łagodne przenoszenie środka ciężkości ciała użytkownika wózka. Umiejętność balansowania jest podstawowym elementem techniki jazdy, ułatwia samą jazdę, samodzielne pokonywanie przeszkód i powoduje większą pewność jazdy na wózku. Balansowania należy uczyć się z asekuracją drugiej osoby. Aby wózek wprowadzić w „balans", trzeba energicznie pchnąć ciągi do przodu, jednocześnie mocniej opierając się o oparcie, co powoduje podniesienie kół przednich do góry. Próbujemy utrzymać wózek w pozycji wychylonej, manewrując ciągami w przód i w tył. Próbę tę należy powtarzać wielokrotnie, aż do osiągnięcia pełnej swobody i płynności ruchów. Zbyt mocne poderwanie wózka może spowodować przewrócenie się do tyłu. W czasie balansowania ręce powinny być na ciągu z przodu, co pozwoli na szybkie reagowanie przy przechyleniu się wózka w tył. P o p r a w n a j a z d a na w ó z k u „ n a p ę d z a n ym " r ę c z n i e W czasie jazdy użytkownik wózka powinien siedzieć głęboko w siedzeniu - pochylony lekko w przód, ale plecy powinny przylegać do oparcia. Ciągi należy chwycić lekko z tyłu, nie kurczowo, tak aby kciuk znajdował się w górze ciągu. Wózek „napędza się" pracą rąk - długimi energicznymi, równomiernymi pociągnięciami, lekko pochylając się do przodu. Ręce wracają dołem, rozluźnione, zataczając elipsę. Ustawienie rąk na ciągu, lekko z tyłu pozwala kontrolować balans i nawet przy szybkiej jeździe w czasie potrzeby asekurować się przed upadkiem. Aby skutecznie i lekko zakręcać, najlepiej lekko przytrzymywać jeden ciąg, a drugi pchać do przodu. Można też popychać oba ciągi równocześnie: jeden do przodu, drugi do tyłu, zakręt można wtedy wykonać szybciej. Ten ostatni sposób wymaga lepszego opanowania balansu.
303

302

B e z p i e c z n e u p a d a n i e do t y ł u Niezbędna jest do tego umiejętność balansowania. Gdy czujemy, że wózek zbyt mocno wychyla się do tyłu, początkowo najlepiej spróbować doprowadzić go do normalnej pozycji - energicznie pociągając ciągami w tył, a jednocześnie pochylając tułów do przodu. Bywa jednak tak, że nie ma czasu na taki manewr. Należy wtedy jedną rękę zostawić na ciągu, blokując koło, tułów przechylić w stronę przeciwną, a drugą rękę wyciągnąć lekko zgiętą do ziemi, by zamortyzować upadek. Trzeba się wychylać jak najmniej, żeby zatrzymać upadek możliwie wcześnie, łatwiej jest wtedy manewrować i mniejsza jest szansa wypadnięcia z wózka. Cały czas blokując jedną ręką koło, rękę podpierającą staramy się ustawić tak, aby drugie koło wjechało pod pachę do chwili ustawienia wózka na czterech kołach. Można też spróbować odepchnąć się ręką podpierającą. Drugim sposobem wyprowadzenia wózka z upadku jest manewrowanie kołem „wewnętrznym" - od strony upadku. Przekładamy wtedy rękę na ciąg od strony podparcia i pociągając go energicznie w tył, staramy się wprowadzić koło pod pachę. Równocześnie można odepchnąć się ręką podpierającą od ziemi, aż do postawienia wózka. W obu przypadkach trzeba starać się nie dopuścić do całkowitego przewrócenia się wózka. W przypadku przewrócenia się na plecy bez wypadnięcia z wózka można przy pomocy drugiej osoby łatwo postawić wózek na cztery koła, naciskając silnie podnóżek i przytrzymując osobę przewróconą za ramię, aby nie wypadła do przodu. W j a z d i z j a z d z p o c h ył o ś c i ( p o c h y l n i ) Pod niedużą pochyłość można podjechać na wprost. Konieczne jest wtedy silne pochylenie do przodu i popychanie ciągów krótkimi, energicznymi ruchami. Dla odpoczynku najbezpieczniej jest ustawić wózek w poprzek pochyłości - zapobiega to zjechaniu z powrotem w dół lub wywróceniu się do tyłu. Jeżeli spadek pochyłości jest duży, najlepiej zjechać skosem - „zygzakiem". D o j e ż d ż a n i e do b r z e g u c h o d n i k a Najbezpieczniej jest zmienić kierunek jazdy, z twarzą w dół możliwie szybko przekraczając linię spadku. Podobnie jest w przypadku zjeżdżania z pochyłości n i e z b yt s t r om e go p o c h yl e n i a - można zjechać na wprost, najlepiej jednak zrobić to w balansie - wymaga to jednak pewnej wprawy. Bezpieczne jest zjeżdżanie zakosami, łatwiej jest wtedy kontrolować prędkość. P rz y d u ż y m s p a d k u najbezpieczniej jest zjeżdżać tyłem, pochylając się mocno na kolana. Bardzo ważne jest pozostawienie rąk cały czas na ciągach i kontrolowanie prędkości. W j a z d i zja z d z p o d e s t u , n p . k r a w ę ż n i k a Aby wjechać na podest (np. krawężnik), trzeba wózek ustawić na wprost, prostopadle do niego. Ważne jest, by oba koła równocześnie przechodziły krawędź, zapobiega to upadkowi na bok. Trzeba lekko się rozpędzić i tuż przed krawężnikiem podbić przednie koła do góry, pociągając mocniej ciągi i napierając plecami na oparcie. Osoba, która potrafi balansować, nie powinna mieć z tym najmniejszych
304

(rodności. Gdy przednie koła znajdą się nad progiem, trzeba je spuścić w dół i energicznie pociągnąć ciągi do przodu, pochylając się równocześnie silnie w przód. Taki manewr pozwala odciążyć tylne koła i rozpędzony wózek sam wjeżdża na
próg.

Z j a z d z p r o g u - również jest na wprost, prostopadle do krawędzi - nie należy spuszczać najpierw kół przednich, ponieważ grozi to „wyjechaniem" z wózka. Z k r a w ę ż n i k a zjeżdża się w balansie, tak aby wylądować na czterech kołach. Można również wylądować na kołach tylnych, jest to jednak bardziej niebezpieczne grozi wywróceniem się do tyłu. Jeżeli u/ytkownik wózka nie czuje się zbyt pewnie w balansie, może zjechać z krawężnika tyłem, pochylając się silnie na kolana. Przej azd przez próg - tory t r a m waj o we Próg (tory tramwajowe) pokonuje się podobnie jak podest, z tą różnicą że cały manewr wykonuje się w balansie, bez spuszczania pr/.cclnich kół na ziemie. W j a z d i z j a z d po s c h o d a c h Są dwa główne sposoby pokonywania schodów: przodem i tyłem. W obu przypadkach należy przytrzymać się poręczy. Z j a z d t y ł e m po schodach jest łatwiejszy niż zjazd przodem. Należy podjechać do schodów prostopadle, możliwie jak najbliżej poręczy. Jedna ręka chwyta się poręczy tak, aby przedramię do niej przylegało. Ręka w łokciu powinna być zgięta pod kątem prostym. Druga ręka chwyta się za zewnętrzne koło (ciąg), przytrzymując je. Teraz należy pochylić się do pr/odu i spuścić wózek z pierws/ego stopnia. Czynność tę powtarzamy na kolejnych stopniach, zaczynając /a każdym razem od zgiętej w łokciu ręki leżącej na poręczy. Sposób ten jest w miarę bezpieczny i możliwy do nauczenia nawet pr/e/ osobę o słabym chwycie. Z j a z d p r z o d e m po schodach może być wykonywany tylko przez osoby bardzo pewnie poruszające się na wózku i wymaga długotrwałych ćwiczeń. Przy tym sposobie nie korzysta się z poręczy, ale konieczne jest bardzo dobre opanowanie balansowania. Na krawędzi schodów ustawia się wózek w balansie i w tej pozycji pokonuje się schody - stopień po stopniu, odchylając się do tyłu i mocno podtrzymując ciągi. Ważne jest, by nie stracić kontroli i móc się zatrzymać na każdym stopniu. Nie wszystkie schody nadają się do zjeżdżania po nich na wózku przodem. Gdy schody mają bardzo krótkie (wąskie) stopnie, duże koła nie będą się na nich mieścić i taki zjazd jest niebezpieczny - gdyż nie ma możliwości zatrzymania się na stopniu. W j a z d t y ł e m po schodach zaczyna się od ustawienia wózka tyłem - prostopadle do schodów, jak najbliżej poręczy. Rękę zewnętrzną przekłada się na wewnętrznym ciągu jak najniżej. Następnie odchyla się wózek na schody do balansu, pochylając się w stronę poręczy, tak aby maksymalnie obciążyć ciągnięte koło i w takiej pozycji ciągnąć równocześnie obiema rękami, podjeżdża się na pierwszy stopień. Teraz ręce należy przełożyć do pozycji wyj.ściowej: jedna ręka jak najniżej ciągu, druga jak najdalej na poręczy - i powtarzamy manewr. Cały wjazd odbywa się w balansie, trzeba pamiętać, aby nie opus/czać kół przednich na schody, bo grozi to „wyjechaniem" z wózka, oraz o tym, aby nie /atrzymy wać się zbyt blisko kra305

jak najbliżej tyłu. który pozwala ocenić kondycję pacjenta. Używanie wózka na sali gimnastycznej P r z e j ś c i e p a c j e n t a z ł ó ż k a na w ó z e k (wózek powinien być zawsze zablokowany) Pierwszy sposób: pacjent siada poprzecznie na łóżku tyłem do wózka. Na sygnał razem przenoszą pacjenta z siadu ze spuszczonymi nogami na łóżku . P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i na w ó z e k (przez dwie osoby) Wózek przygotowany . Drugi pomagający podchodzi z przodu pacjenta. Pacjent siedzi na łóżku ze spuszczonymi nogami. że z góry swoimi dłońmi nachwytem (od góry) przytrzymuje obie ręce pacjenta. popycha się koło na stopniu. Drugi sposób: wózek ustawiony równolegle do łóżka. sadza pacjenta na łóżku (nogi jeszcze są na łóżku). wkłada rękę pod pachy pacjenta (od strony pleców) i chwyta pacjenta tak. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z l e ż e n i a na ł ó ż k u do s i a d u ze s p u s z c z o n y m i n o g a m i (przez dwie osoby) Pacjent leży na łóżku. W j a z d p rz od em po schodach . a osoba pomagająca chwyta biodra pacjenta rękoma ułożonymi od strony pleców pacjenta. Jeden pomagający podchodzi do pacjenta z tyłu.do siadu na wózku. opierając się rękoma o poręcz wózka. Przy przekładaniu rąk należy wózek przytrzymać dociśnięty drugą ręką do stopnia. Teraz unosząc przednie koła do góry. jednocześnie ciągnąc drugą ręką za poręcz. unosi pacjenta i przenosi jego ciało w kierunku łóżka.mało różniących się wzrostem) podchodzi do pacjenta z boków. aż do posadzenia go ze spuszczonymi nogami na łóżku. Działając jednocześnie dwiema rękami. i dla niektórych osób jest to manewr niebezpieczny. Ręką zewnętrzną chwyta się po przekątnej poręcz. Pacjent powinien też mieć chroniony kręgosłup przy dźwiganiu przez odpowiednie przytrzymywanie rąk i nóg. ustawiając wózek pod kątem 45° w stosunku do łóżka. Osoba pomagająca podchodzi przodem do pacjenta i swoimi kolanami blokuje kolana pacjenta. Jeden pomagający podchodzi z boku do pacjenta. Klękają jedną nogą na łóżku z boków pacjenta i chwytają go na sygnał z dwóch stron jednocześnie pod ramiona (przytrzymując przedramiona) i pod kolana.obejmuje go pod kolanami i obydwaj pomagający unoszą pacjenta. Przenosi swą miednicę na wózek. Następnie przenosi najpierw jedną nogę. a drugą ręką za dalszą poręcz wózka. ustawia wózek pod kątem 45° (nogi pozostają jeszcze na łóżku). Pacjent. jedną rękę (dalszą) podkłada pod górną część pleców pacjenta. kładzie ręce pod nogi . (Pomagający powinni mieć prosty kręgosłup). potem drugą na podnóżki wózka (najczęściej chwytając jedną i drugą nogę za nogawki spodni).przedtem stopniowo skręcają ciało pacjenta. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a z w ó z k a i n w a l i d z k i e g o (przez dwie osoby) Pacjent siedzi na wózku inwalidzkim. Na początku i na końcu nauki posługiwania się wózkiem należy przeprowadzić tzw. P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a do ł ó ż k a p r z y p o m o c y j e d n e j osoby Należy podjechać z pacjentem siedzącym na wózku .zaczyna się od podjechania przodem prostopadle do schodów. Drugi pomagający przechodzi z przodu pacjenta. Cały manewr wykonuje się w głębokim balansie. Na sygnał obydwaj pomagający sadzają pacjenta ze spuszczonymi nogami . a ręką wewnętrzną chwyta się za wewnętrzny ciąg. Przedramiona pacjenta ułożone są teraz jedno nad drugim.do łóżka. podkłada ręce pod kolana pacjenta. Dwóch pomagających (jeśli jest to możliwe .wędzi schodów. lecz przodem do schodów. od strony klatki piersiowej. test Coopera. Po zahamowaniu wózka zsuwamy pacjenta do przodu na brzeg wózka (lub pacjent sam się przesuwa) i ustawiamy stopy pacjenta na podłodze. Osoby pomagające powinny mieć prosty kręgosłup i lekko ugięte kolana. będące w siadzie na łóżku. do pozycji siadu ze spuszczonymi nogami. Pacjent pochyla się do przodu.postawiony z boku i zablokowany. Pacjent chwyta jedną ręką uchwyt nad łóżkiem. Dłońmi ułożonymi z dwóch stron bioder pacjenta i wykorzystując siłę przeciwwagi (blok kolanami i podniesienie od tyłu za biodra). Wózek musi być zablokowany. który powinien być ustawiony pod kątem prostym do długiej osi łóżka. U wa ga . następnie rękoma przenosi jedną i drugą nogę na podnóżki wózka. jak najbliżej poręczy schodów. U ż y w a n i e w ó z k a w p o m i e s z c z e n i a c h s a n i t a r n yc h 306 307 . Drugą rękę (bliższą) podkłada pod ramię pacjenta w okolicy pachy. drugą odciążając podudzia. przesuwa się na siedzenie wózka.

jednocześnie unoszą pacjenta do góry i przenoszą go na wózek. stojąc na całych stopach i na zgiętych nogach. Pacjent sicd/i na wózku i również pomaga przez kierowanie kołami i czuwanie nad szybkością „jazdy". odpowiednio ustawiając je w zgięciu. lokując swoje ciało na wózku. Obie pomagają w przetoczeniu wózka w dół. w luźnym układzie rąk. Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. Druga osoba pomagająca podchodzi do pacjenta i wykonuje to samo. Jedna trzyma za uchwyt wózka.wykorzystuj siłę mięśni rąk i nóg. Pacjent zbliża się do wózka biodrami . Asekuracja pacjenta jest to rzeczywista pomoc przy wykonywaniu ruchu: podtrzymywanie. Jeden pomagający staje bokiem do pacjenta i „dalszą" rękę podkłada z tyłu. a dalszą rękę pod kolana pacjenta. wysuwając swoje ręce do przodu spod pach pacjenta. bliżej pod plecy. a na drugiej wpiera się do góry. Do nauki chodu o kulach używa się różnych kuł. a drugie ich ręce są wolne i mogą wykonywać nimi różne dodatkowe czynności. co oszczędzisz kręgosłup. a bark jest dociskany przez układ ciała pacjenta). Ustawia nogi na podnóżkach. Obydwaj pomagający unoszą wózek na schody. siada. Wózek zablokowany. a pacjent pomaga. obracając kołami w kierunku „jazdy" do góry. „Dalszą" rękę wkłada pod pachę pacjenta i nachwytem przytrzymuje przedramię. W j a z d na s c h o d y na w ó z k u Pacjent siedzi na wózku. . Jeden pomagający wykonuje wykrok nogą bliższą do pacjenta.j go /bliżały do chodu naturalnego . Poprawia sobie nogi.P r z e j ś c i e p a c j e n t a z w ó z k a na ł ó ż k o p r z y p o m o c y d w ó c h osób Pacjent siedzi na wózku. drugą przytrzymuje się na wózku. Podstawowe zasady to: . . Samodzielność przejścia pacjenta z wózka na podłoże i odwrotnie jest „furtką" do większej samodzielności pacjenta.eniem jest jedną z najcięższych chorób zawodowych pielęgnowanych i rehabilitantów. i podnosi pacjenta do siadu. P r z e n o s z e n i e p a c j e n t a p r z e z d w i e o s o b y z l e ż e n i a na m a t e r a c u na w ó z e k Pacjent leży na materacu. druga za podnóżek. Dwie osoby pomagające. tyłem do schodów i przytrzymuje wózek za podnóżek. Jeden pomagający staje za wózkiem z tyłu pacjenta. tak by dłońmi uchwycić jego przedramiona. Jedną rękę pozostawia na materacu. Na sygnał dwóch pomagających unosi pacjenta z wózka do góry i przenosi go np. łokcie pacjenta zgięte. asekuracja z chwytem /a rękę i obserwacją. żeby chód o kulach miał takie cechy. drugi (od dołu) pcha. tak by ramię pacjenta opierało się na barku pomagającego (ręka pacjenta zwisa na plecach pomagającego. Jednocześnie do pacjenta podchodzą dwaj pomagający. jeden pomagający wciąga. unosząc ciało pacjenta w ten sposób. prawa noga. Rękę bliższą podkłada pod przedramię. Poniżej wymieniono rodzaje chodu o kulach oraz opisano. Drugą rękę pierwszy pomagający wkłada pod pośladek (ramię pacjenta na plecach pomagającego. 308 S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e z w ó z k a ( z a b l o k o w a n e g o ) na materac Odbywa się w odwrotnej kolejności. Zablokowany wózek stoi przy materacu lekko skośnie. stopniowo ustawiając sobie nogi. 309 . W miarę możliwości dąży się do tego. z j a k k h kroków się one składają. Z j a z d ze s c h o d ó w na w ó z k u Pomagają dwie osoby. Generalnie są to kule pachowe i łokciowe (specjalne dla osób z chorobą reumatyczną).nigdy nie przenoś ciężarów w wysięgu. Potem przesuwa się w siadzie. Materiał pomocniczy: Kaseta wideo pt. Jedna stoi przodem do wózka. podpierając się na rękach. na łóżko. że „dźwignięcie i unoszenie" ciała pacjenta jest wykonywane przez jedną rękę pomagających. Na wózku siedzi pacjent. Obydwaj pomagający wstają. Przenoszą pacjenta w określone miejsce na krzesło. Chodzenie o kulach Istnieje kilka technik poruszania się o kulach. nogi ugięte. raczej w bok). pomagając sobie rękoma w przesunięciu nóg na brzeg materaca. Na sygnał obydwaj pomagający. osoba pomagająca na dole hamuje.stój zawsze na całych nogach. na łóżko itp. U w a g i d o t y c z ą c e h i g i e n y i b e z p i e c z e ń s t w a p r a c y osób zaj muj ąc yc h się ki n e z y t e r a p i ą Dyskopatia spowodowana nieprawidłowym pr/. Osoba w gór/c przetacza wózek w dół. Przenoszenie pacj ent a z kr zesła pr zez dwie osoby Pacjent siedzi na krześle. które hęd. jedną rękę opiera na materacu. Gdy pacjent już siedzi. a także osób z rodzin niepełnosprawnych. .enos/.lewa ręka. przedramiona równolegle do siebie przed klatką piersiową pacjenta. „Techniki przenos/enia". pr/c/. Drugi pomagający podchodzi z przodu do nóg pacjenta. Pacjent zsuwa się na krawędź wózka. a na drugiej nodze stoi na całej stopie i wkłada swój bark pod pachę pacjenta. stając przodem do pacjenta. chwyta pacjenta pod pachy. Potem przekłada ręce. S a m o d z i e l n e p r z e j ś c i e p a c j e n t a z m a t e r a c a na w ó z e k Pacjent samodzielnie. Drugi pomagający wykonuje te same czynności. wykonuje przysiad w małym rozkroku (nogi pacjenta są pomiędzy nogami pomagającego) i obejmuje nogi pacjenta nachwytem za uda nad kolanami. Podnóżki wózka opuszczone. pierwszy pomagający zmienia układ ręki.w skośnym ustawieniu.kręgosłup musi być wyprostowany.

Wysokość k uł łokciowych powinna być taka. Noga lewa w przód b) dostawny: 1. Chodzenie o kulach jx>zpoczyna się na podłożu twardym lub zmiennym (np. możliwie blisko. Lewa noga w przód 4. nasilone procesy miażdżycy i inne choroby towarzyszące obciążające wydolność organizmu (wprowadza się stopniowo poręcze. Chód czterotaktowy: a) naprzemienny: 1. balkoniki i wreszcie kule). piasek). Kula do przodu 2. Prawa noga w przód Chód trójtaktowy: a) z symetryczną pracą kończyn dolnych: 1. Obie nogi do przodu b) z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. W czasie chodzenia po terenie płaskim instruktor idzie z boku. ściągnąć do tyłu na siebie i po ugiętych kończynach dolnych sprowadzić do pozycji siedzącej. ręce luźno zwisają wzdłuż tułowia. Kula lewa w przód 4. Obie kule do przodu 2. Polega ona na pomaganiu ćwiczącemu w utrzymaniu pozycji stojącej. Druga noga w przód d) kangurowy: 1. Obie nogi w przód Wysokość k u ł pachowych określa się w następujący sposób: pacjent staje przy ścianie wyprostowany. że kończyny górne oparte o kule będą lekko ugięte w łokciach. tuż za pacjentem. Uchwyt powinien znajdować się na wysokości pięści przy stawie łokciowym zgiętym do kąta 30°.w obydwu przypadkach jest to niekorzystne dla statyki ciała. Zbyt wysokie kule powodują unoszenie się barków. 155. Obie kule i jedna noga w przód 2. Ćwiczącemu chód o kulach należy początkowo zapewnić bardzo dobrą asekurację. barki utrzymywane swobodnie. W metodyce nauczania chodu i asekuracji chodzącego o kulach . śnieg. Na sali gimnastycznej przygotowuje się pacjentów do nauki chodzenia na zmiennym podłożu poprzez chodzenie po gąbkowych materacach ułożonych na podłodze. Kula prawa w przód 2. Wysokość kuł równa jest odległości między fałdą pachową a podłogą. Druga noga w przód Chód dwutaktowy: a) naprzemienny: 1. potem na naturalnym podłożu w terenie. takimi jak podeszły wiek. W przypadku utraty równowagi przez pacjenta należy chwycić go pod pachy. Noga lewa w przód 3. Prawa kula w przód 3. Lewa kula i prawa noga w przód b) jednoimienny: 1. Ryć. Lewa kula ł noga w przód 310 Ryć. Lewa kula w przód 2. a w momencie kiedy traci on równowagę . Prawa kula i lewa noga w przód 2. Obie kule i jedna noga w przód 2. Utrzymanie pacjenta w pozycji stojącej jest możliwe tylko w przypadku drobnych zachwiań lub dużej siły asekurującego. Asekuracja czynna 311 . zbyt niskie zaś zmuszają do pochylenia się ciała w przód .c) naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych: 1. 156.na bezpiecznym sprowadzeniu go na podłoże. Druga kula do przodu 3. pięty dotykają ściany. ale nie krępując jego ruchów. Jedna noga w przód 3. Prawa kula i noga w przód 2.oprócz wskazań leczniczych wynikających ze stanu pacjenta po urazie należy kierować się względami obiektywnymi.

W przypadku częściowych uszkodzeń rdzenia kręgowego. przestawianie nóg wprawo i lewo. Należy zwrócić uwagę. ponieważ uciskają doły pachowe). Potem „balansowanie" (miednicą . Po opanowaniu chodzenia w balkoniku pacjent uc/y się chodzić o kulach pachowych (kule pachowe służą do chodzenia i w innych przypadkach . lewa ręka oparta jest wtedy o poręcz schodów. ABC pomocy osobie idącej po schodach o kulach Ryć. Potem rezygnujemy ze stałego podparcia na poręczy i przechodzimy na dwie kule. Naukę chodzenia po schodach rozpoczyna się od nauki chodzenia po schodach niskich z poręczą. potem nauczanie wykroków.wychylanie się miednicy do przodu. takiej. że chora noga pierwsza wykonuje krok. a trzeba tylko nauczyć się odpowiednio odciążać i obciążać kończyny. poleca się trzymać kule łokciowe w prawej ręce i opierać się na niej. pogarszanie się kontaktu słownego. Zdrowa noga lub noga sprawniejsza jest dostawiana. jaką spotykamy w domach (osiedlach mieszkaniowych). ku tyłowi. na boki. B a l k o n i k jest mniej stabilną pomocą w chodzeniu (są różne typy balkoników). mając absolutną pewność co do sprawności lokomocyjno-funkcjonalnej pacjenta. np. Na stole pionizacyjnym nie wolno nigdy pozostawiać pacjenta bez kontroli. że ręce instruktora lekko dotykają pacjenta. w którym kończyny dolne spełniają tylko funkcję podporową. 312 U w a g a . Jeżeli poręcz wypada z lewej strony pacjenta. Przedtem pacjenci długo przebywający w łóżku są przystosowywani do pozycji pionowej ciała na s t o l e p i o n i z a c y j n y m (ze stabilizacją kolan. a także siadania i stawania.stanie w barierkach jest początkowym etapem nauki chodzenia czynnego. Specjalnej metodyki nauczania chodu wymagają pacjenci z uszkodzeniem rdzenia kręgowego (paraplegia). kiedy funkcja mięśni kończyn dolnych jest wystarczająca do czynnej stabilizacji. 158. zastosowanie aparatów jest zbędne. np. kroplisty pot. niosąc w ręku drugą kulę (z lewej ręki) równolegle do podłoża. uczucie fali gorąca. Jest to przede wszystkim przystosowanie się funkcji wszystkich układów organizmu do siadu i pionu (trening układu naczyniowego. Przy schodzeniu ze schodów wykonuje się te same czynności z tą różnicą. 313 . B a r i e r k i . krążenia biodrami) umożliwia przeniesienie obciążenia ciała z kończyn górnych na kończyny dolne. Ręce lekko wysunięte do przodu. Przy chodzeniu po schodach asekurujący zawsze powinien być niżej niż pacjent. zakroków. Warunkiem rozpoczęcia nauki chodzenia u tych pacjentów jest zaakceptowanie pionizacji w aparatach ortopedycznych. kroku dostawnego w prawo i w lewo. 157. u osób w podeszłym wieku. na których w pierwszym etapie pacjent przede wszystkim się opiera. Zacząć należy od padania na miękkie podłoże z niskich pozycji (siadu. żeby chory wypychał przed upadkiem kule w bok. Ważną sprawą jest umiejętność „bezpiecznego padania" pacjentów chodzących o kulach (samoasekuracja przed urazem). Natomiast sterowanie nimi odbywa się dzięki pracy mięśni obręczy kończyn górnych i tułowia.yn dolnych i przy braku równowagi. Następnym etapem są ćwiczenia równowagi i powrotu do równowagi. ze stopniowym powiększaniem stopnia pionu całego pacjenta). Barierki dają mocne oparcie dla kończyn górnych. Konieczne jest zwracanie uwagi na właściwą postawę w czasie chodu oraz zachowanie jednakowej długości kroków. odstawień i przystawień nóg w prawo i lewo.gdy tr/. jeśli nie występują mdłości. lepszej wentylacji płuc. Mają jednak niekorzystny wpływ na krążenie. kroku dwutaktowego w przód i w tył. klęku). Inaczej jest. wyrobienie odruchu prawidłowej postawy i obciążenia osiowego powierzchni stawowych). Pionizacja na stole pionizacyjnym w pozycji stojącej trwa do l godziny. przygotowane do amortyzacji upadku. polega na tym. Chorą nogę dostawiamy. Następnie pacjent uczy się w barierkach kroku naprzemiennego w przód i w tył. Towarzyszenie pacjentowi to asekuracja bierna i można ją stosować. głowa w skłonie bocznym z dotknięciem brodą do mostka. W początkowym okresie nauki ostrzega się o możliwości tracenia równowagi.cba dać większą stabilność pr/y odciążaniu klóicjś / końc/. Są to pierwsze stereotypy chodu. Pierwszy krok wykonuje się zdrową nogą lub nogą sprawniejszą. bioder i poniżej pasa barkowego przez pasy przytrzymujące. W dalszej nauce chodzenia zwiększa się wysokość przeszkód (schodów) zwykłej wysokości. gdy pacjent chodzi w barierkach z innych powodów.Ryć. W trakcie padania chory powinien być rozluźniony. po wszczepieniu endoprotezy albo urazu kończyn dolnych gdy zachowana jest czynność mięśni kończyn dolnych. bladość twarzy.

to: . i zaproponujesz jej pomoc.stań do niej twarzą . okrągłe i płaskie. . mięśni pośladkowych.Gdy znajdziesz się w pobliżu osoby niepełnosprawnej. Od ustawienia miednicy zależy ustawienie kręgosłupa.jeden lub dwa schodki niżej (najczęściej niepełnosprawni schodzą ze schodów przodem. Postępowanie w wadach postawy opiera się na: 1) reedukcji czucia postawy ciała. . że łatwiej im jest zejść tyłem do spadku schodów).gdy osoba ta idzie do góry .stań za jej plecami (niżej). kiedy zmiany mają jeszcze charakter czynnościowy. nie ustalony. Szczegółowy zasób ćwiczeń dla poszczególnych wad postawy i szczegółowa metodyka prowadzenia tych ćwiczeń zawarte są w podręcznikach kinezy terapii. chociaż może się zdarzyć. czworogłowego uda i mięśni piszczelowych. ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy. która z obawą porusza się po schodach o kulach. przede wszystkim od prawidłowej budowy anatomicznej i prawidłowego działania narządu ruchu. Ogólne zasady postępowania przy korekcji wad postawy Podstawą działania korektywnego we wszystkich wadach jest selektywna praca właściwych mięśni z maksymalną korekcją. Ćwiczący jest zawsze bardziej skłonny do wykonywania ruchu w odcinku pogarszającym postawę niż ją korygującym. Rodzaje ćwiczeń pod względem anatomicznym to: ćwiczenia elongacyjne mięśni grzbietu i pośladków. by działanie korektywne na jeden odcinek nie pogłębiało kompensacyjnie wady w drugim odcinku. Miednica bardziej pochylona do przodu powoduje zwiększenie lordozy lędźwiowej. od sprawności mięśni grzbietu i brzucha. Rodzaje złej postawy to: plecy wklęsło-wypukłe. Dlatego należy zwrócić maksymalną uwagę na właściwą pozycję wyjściową oraz racjonalny dobór ćwiczeń tak. Zasadniczym warunkiem właściwego postępowania jest podjęcie ćwiczeń w możliwie wczesnym okresie. mięśni brzucha. antygrawitacyjne i ćwiczenia samodzielnej korekcji postawy oraz ćwiczenia stóp likwidujące płaskostopie.jeżeli schodzi . 11 Gimnastyka korekcyjna Zasób ćwiczeń i uwagi do ćwiczeń zbiorowych w lekcji gimnastyki wyrównawczej przy złej postawie Prawidłowa postawa zależy od wielu czynników.

315 .

W przypadku pogłębienia lordozy lędźwiowej nie stosować ćwiczeń zwiększających tę wadę. np. 19. z ćwiczeniami antygrawitacyjnymi (w klasach niższych łącznie z ćwiczeniami chwytnymi stóp). RR w górę (wyciągnięte przed siebie).zwrócić uwagę na wykonanie ćwiczeń w rytm oddechu. Chód i bieg . potem głęboki wydech z maksymalnym osiowym wyciągnięciem kręgosłupa podczas wydłużonego wydechu. Rzuty . np. 15. 20. 2) ławeczki szwedzkie. marsz z workiem na głowie (worki V2 kg) i stopniowe zwiększanie obciążenia w zależności od wieku. Zwisy . dających w szybszym czasie przyrost siły mięśniowej potrzebnej do wytworzenia gorsetu mięśniowego.ćwiczyć lewą i prawą ręką oraz oburącz. Wytworzenie gorsetu mięśniowego uzyskuje się przez wzmocnienie odcinkowe. W trakcie ćwiczeń intensywnych . Można wprowadzić mu/ykę do ćwiczeń dla dziewcząt.eń należy wprowadzać odpowiedni czynnik rozluźniający. 9.eliminowanie skoków z wyższych wysokości oraz na twardym podłożu. 5) ćwiczeniach poprawiających oddychanie. 18.ynn. d) mięśni brzucha . Dzieci starsze -zwis czynny z utrzymaniem prawidłowego ustawienia barków (szyja wydłużona). NN i T około 15 minut). 4) skrzynie. f. 12.2) przywróceniu równowagi mięśniowej. 5) równoważnie. d. przerzuty. 3) korekcie postawy w pozycjach izolowanych. należy zwrócić baczną uwagę na maksymalne wykorzystanie czasu przez właściwą organizację zajęć oraz optymalny dobór natężenia ćwiczeń. Zasadą jest konsekwentna poprawa pozycji wyjściowych każdego ćwiczenia i dokładne wykonanie ruchu. Lekcję zakończyć korekcją c/. ale również w czasie kilku. stosować raczej pozycje zwieszone.mniejszenie wady postawy. 6. 7) laski o długości l m. Wyjątkowo skuteczne w korekcji wad postawy jest następujące ćwiczenie oddechowe: pw. c. dlatego są bardzo potrzebne dla czynnej korekcji postawy. 5. -— 7. by nie dopuścić do utrwalenia wady. W postępowaniu korektywnym należy bazować na formach przyjętych w programach wychowania fizycznego (w zależności od wieku metoda zabawowa. a nawet kilkunastu jednostek lekcyjnych. Równowagę . głęboki wdech. Bazując głównie na ćwiczeniach dynamicznych.zwrócenie specjalnej uwagi na prawidłowe ustawienie stóp oraz utrzymanie poprawnej postawy w ruchu. W zajęciach powinna być zastosowana indywidualizacja. Ćwiczenia oddziałujące na układ wegetatywny z elementami biegu i marszu oraz czołgania powinny trwać nie dłużej niż 5 minut w czasie jednej serii. 3.glcdcm ich natężenia nie tylko w czasie jednej lekcji. 6) kocyki o wymiarach 100 x 80 cni. 2. krążenie oraz ogólną kondycje. 4. rż.j postawy w lustrze i ćwiczeniami w mars/u korygującymi wady stopy. dla chłopców zaś większą lic/. Stopniowanie natężenia ćwiczeń powinno być indywidualizowane. eliminowanie ćwiczeń lordo-zujących odcinek lędźwiowy. zadaniowa i ścisła). 10. 16. płynność i estetykę ruchu (ćwiczenia głowy. e) mięśni kończyn dolnych . 13. 8. b) mięśni klatki piersiowej (stosując różne ułożenia i ruchy rąk. sprawność mięśni. rozprężającymi klatkę piersiową. 3) lustro. Zwinność . Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe. leżenie przodem. Ćwiczenia w zwisach ściśle regulować ze wzmacnianiem odcinkowym. b.przewaga ćwiczeń przeciw płaskiej stopie. 14. zwrócić uwagę na rozszerzenie klatki piersiowej oraz pogłębienie oddechów). co ułatwia nam metoda ćwiczeń stacyjnych oraz wprowadzenie w toku jednostki ćwiczebnej stałego momentu dla ćwiczeń indywidualnych.szybkie zmiany pozycji. Normowanie oddychania po ćwiczeniach ciężkich wysiłkowe może odbywać się poprzez ćwiczenia łatwe ruchowo i proste konstrukcyjnie. mostek. by nie doprowadzić do biernego rozciągnięcia kręgosłupa. c) mięśni pośladków (ćwiczenia bez przeprostu odcinka lędźwiowego). Przy ćwiczeniach użytkowych zwrócić uwagę na: a. leczącymi poszczególne wady. e.do 10. ćwiczenia w marszu łączyć z 316 ćwiczeniami antygrawitacyjnymi. Wyposażenie sali gimnastycznej pr/ystosowani-j do prowadzenia zajęć gimnastyki wyrównawczej: 1) drabinki przyścienne. 317 . Jedynie systematyczne prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych pozwala na zahamowanie albo /. z tym że granicę wieku dla metody ścisłej można przesuwać na wcześniejszy okres rozwojowy. Ćwiczenia oddechowe stosowane w wadach postawy są ćwiczeniami specjalnymi. co może wywołać bezdech). Ogólne uwagi dotyczące ćwiczeń zbiorowych w wadach postawy: 1.zwrócić uwagę przede wszystkim na ich dynamiczną pracę. W celu uzyskania jak najlepszego wyniku w jak najkrótszym czasie. W czasie przerw między różnymi rodzajami ćwic/. 11. Ćwiczenia oddechowe należy stopniować pod w/. a stopy jak najdalej za siebie. nie należy pomijać ćwiczeń izometrycznych. RR. Bezwzględnie egzekwować dokładność wykonywania i poprawność ruchu. które dotyczy: a) odcinka szyjnego (zwrócić uwagę na wydłużenie szyi z obniżeniem barków). Ćwiczenia z grupy ćwiczeń stosowanych przeprowadzać w środkowej czeki lekcji. wzmacniających siłę. Czas trwania całości ćwiczeń oddziałujących na układ wegetatywny: 7-8 minut. 17. ze stopniowym przejściem do pozycji wysokich.bę ćwiczeń siłowych. Skoki . Przez cały czas trwania wydechu należy wyciągać ramiona jak najdalej przed siebie. 4) wzmacnianiu odcinkowym i całościowym tułowia. Ćwiczenia kształtujące stosować w pozycjach izolowanych. ale nie należy dopuszczać do ich przedawkowania (długi wydech może spowodować usunięcie zbyt dużej ilości dwutlenku węgla z organizmu.akcent na utrzymanie poprawnej postawy łącznie z ćwiczeniami elongacyjnymi.

. Ćwiczenia równowagi wolne. Ćwiczenia indywidualne. 10 cm szer. z oporowaniem. 13) piłki lekarskie. 9) worki o wymiarach 20 x 16 cm. 10) szarfy 80 cm x 2 m dług. powitanie. 11) worki o wymiarach 12 x 10 cm. 14) sprężyny. 6. Ćwiczenia oddechowe. RR ułożone w „skrzydełka". Siady W każdym z siadów tułów powinien być wyprostowany. II część: 1. na czworakach. 2. Ćwiczenia oddechowe. 3.. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w przód.leżenie tyłem z NN ugiętymi.ze zwróceniem uwagi na stopy. ławeczki). masa J/2~2 kg.. 160.8) piłeczki o obwodzie ok. Ćwiczenia mięśni pośladkowych i miednicy. Ćwiczenia mięśni grzbietu w płaszczyźnie strzałkowej w tył (z elongacją). . Ryć. Siad skulny podparty (siad z nogami skulonymi). 40 cm w 2-3 kolorach. ćwiczenia z obciążeniem. Ćwiczenia porządkowo-ożywiające lub zabawa orientacyjno-bieżna. 4. podanie zadań lekcji. Ryć.specjalistyczne w grupach (drabinki. Ćwiczenia na przyrządach . 3. 162. 10. Marsz z poprawną postawą lub elementami ćwiczeń anlygrawitacyjnych. Wybrane pozycje wyjściowe i końcowe w gimnastyce korekcyjnej Leżenia Pw. krata. 9. 161.leżenie tyłem. 159. 15) poduszki do ćwiczeń. Ćwiczenia oddechowe. Ćwiczenia kończyn górnych. w 2-4 kolorach. 11. w 2-4 kolorach. 7. RR w „skrzydełka". Ćwiczenia oddechowe. wyciągnięta w górę. Pw. P r z ykł a d o w y t o k zespołowej l e k c j i g i m n a s t y k i k o r e k c yj n e j Temat: Zadania lekcji: I część: 1. NN proste. 12) chorągiewki. 318 319 . . mięśni klatki piersiowej. Pw. głowa w przedłużeniu tułowia. Marsze . Kontrola postawy przed lustrem lub przez współćwiczącego. klatka piersiowa uwypuklona. Ryć. 4. Ćwiczenia obręczy kończyn górnych. 5. Siad ugięty. 3. skrzynia. Ćwiczenia kończyn dolnych. szyi. 4.biegi . 2. 12. Ryć. Ćwiczenia mięśni brzucha o dużej intensywności. Ryć. wzrok skierowany przed siebie. Zbiórka. 8. III część: 1.leżenie przodem (pod brzuchem zrolowany kocyk). Ćwiczenia przeciw płaskostopiu lub elementy taneczne. 164. 2. RR ułożone w „skrzydełka".

.

170. RR w „skrzydełka Ryć. 169. 175. Siad rozkroczny podparty tyłem. 165. RR w „skrzydełka". 321 . Ryć. Ryć. Ryć. 168. Klęk podparty z RR ugiętymi w łokciach (pozycja średnia Klappa). Siad kleczny. Ryć. RR w „skrzydełka' Ryć. 166. 320 Ryć. Siad równoważny z oparciem na dłoniach. 172. Siad równoważny. 167. Ryć. Ryć. Klęk podparty (pozycja wysoka Klappa). 171.Siad prosty podparty. 173. Siad skrzyżny z dłońmi obok bioder. Siad równoważny z oparciem na przedramionach. 174. Klęki Klęk prosty. Ryć. m Ryć. Siad skrzyżny (turecki) z nogami w „kokardkę".

.

. Ryc. Ryć. 177. Podpór tyłem ugięty (NN ugięte. Zwis tyłem z RR ugiętymi. Ryć. NN proste . Podpór tyłem. 178. barki. Ryć. Podpory i zwisy Podpór przodem.tułów. Szeroki chwyt RR szczebelka. Ryć. 176. 179. RR wyciągnięte do ukłonu . Ryć.w linii prostej. Zwis (zawsze kciuk obejmuje drabinkę z przeciwnej strony niż pozostałe cztery palce). plecami do drabinki. 182. Ryć. 180. Zwis tyłem. kolana -wjednej linii). 181.japońskiego" (pozycja niska Klappa). nogi.Klęk podparty. biodra. głowa . stopy na podłożu.

322

323

Zwis czynny, tzn. taki, w którym ćwiczący jak gdyby utrzymuje postawę „na baczność", a nie zwisa biernie. Głowa wyciągnięta do góry („długa" szyja, łopatki ściągnięte, obojczyki poziomo). Zwis przodem (twarzą do drabinki). Test ścienny Stanie przy ścianie w pozycji skorygowanej. Ćwiczący stoi tyłem do ściany, pięty przy ścianie, NN wyprostowane, głowa i plecy przywarte do ściany, brzuch wciągnięty, łopatki ściągnięte, barki cofnięte, na jednej linii, ale opuszczone w stosunku do głowy, wzrok skierowany przed siebie.

Czworakowanie z NN prostymi (kolejność ruchów jw.).

Ryć. 185.

Czworakowanie w podporze tyłem. Marsz odbywa się w ten sposób, że „nogi idą do przodu" i ćwiczący wzajemnie się widzą. Marsz do tyłu (w kierunku głowy) grozi zderzeniem się. Biodra powinny być uniesione do góry. Kolana i biodra powinny być w jednej linii z barkami, łopatki ściągnięto.

Ryć. 186.

Ryć. 183.

Ślizgi na kocykach Ślizg w siadzie klęcznym na kocyku z następującym cyklem ruchów: siad na piętach na kocyku, tułów w pionie, RR w „skrzydełka", pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt, oparcie rąk o podłogę z boku kocyka na wysokości barków (jak w średniej póz. Klappa). Faza l

Wybrane sposoby przemieszczania się w czasie ćwiczeń korekcyjnych
W pozycji stojącej Bieg we wspięciu na palcach, miękko, cichutko. Jeżeli ćwiczący ma płaskostopie, to przeciwwskazane jest długotrwałe wykonywanie takiego biegu. Czworakowanie z NN ugiętymi. Kolejność ruchów - prawa ręka - lewa noga, lewa ręka - prawa noga. Nie należy zezwalać na „raczkowanie", tzn. czworakowa-nie na kolanach. Kolana są wrażliwe na urazy „od podłogi".

Ryć. 187.

Faza 2 i faza 3 Pochylenie tułowia w przód, oderwanie bioder od pięt. Odepchnięcie się RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wyprostu RR.

Ryć. 184.

Rvc. 188.

324

325

Faza 4 Siad na piętach, uniesienie tułowia do pionu, wyciągniecie głowy w górę, przeniesienie RR „w skrzydełka" z zaznaczeniem odrzutu RR w tył.

Faza 4 Przeniesienie RR do pozycji „skrzydełek" z zaznaczeniem odrzutu RR w górę ponad podłogę (jak w fazis-1). Ślizg w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży tyłem na kocyku, RR w pozycji „skrzydełek" leżą na kocyku, dłonie trzymają brzeg kocyka, aby nie wysunął się spod ciała ćwiczącego. NN ugięte, stopy oparte o podłogę. Ruch. Odepchnięciami NN ćwiczący przesuwa się na podłodze głową do tyłu.

Ryć. 189. Ślizg w leżeniu przodem na kocyku. Cykl ruchów wg następujących faz: Faza l Leżenie przodem na brzuchu, RR w „skrzydełka'

U wa ga. Nauczyciel musi z drogi ślizgu usunąć wszystkie przeszkody, ponieważ ćwiczący posuwa się do tyłu i nie widzi przed sobą drogi.

Ryć. 193.

Ślizg w leżeniu przodem na ławeczce na kocyku. Kilka ławeczek jest ze sobą złączonych, dzięki czemu uzyskuje się większą powierzchnię ślizgu. Ślizg odbywa się tak jak ślizg w leżeniu przodem na kocyku na podłodze, ale dłonie chwytają brzeg ławeczki.
Ryć. 190.

Faza 2 Oparcie dłoni o podłogę na wysokości barków, łokcie w górę, dłonie palcami skierowane do środka.

Ślizg na ławeczkach (złączonych) w leżeniu tyłem na kocyku. Ćwiczący leży na kocyku na plecach z nogami ugiętymi w biodrach i kolanach, tak że kolana znajdują się przy klatce piersiowej, a uda dotykają brzucha. Przenosi RR za głowę i chwyta dosiężnie za brzeg ławeczki, tak aby kciuk był pod blatem ławeczki, a pozostałe palce na blacie ławeczki. Zginając jednocześnie obie RR w łokciach, wykonuje się ślizg w kierunku głowy, po czym znów przenosi RR w przód do położenia za głowę. NN cały czas przywarte do T.

Ryć. 191.

RR.

Faza 3 Odepchnięcie RR od podłogi, wykonanie ślizgu na kocyku w przód do wypro-stu

327

Skoki
Skoki w pozycji stojącej w gimnastyce korektywnej nie są wskazane. Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje skoków stosowanych w gimnastyce korektywnej. S k o k i „ ż a b y" Ćwiczący jest w pozycji przysiadu podpartego (RR między kolanami). Równoczesnym odbiciem od podłogi RR i NN wykonuje wyskok w górę w przód i ląduje na obie NN, równocześnie opierając się dłońmi o podłoże.

Badanie postawy
mięśnie szyi prostownik grzbietu f_ mięsień prosty brzucha •mięsień biodrowe-lędźwiowy mięśnie pośladkowe

Ryć. 196.

Skoki „zajęcze" Ćwiczący jest w przysiadzie podpartym. Faza l Oderwanie rąk od podłoża i sięgnięcie nimi w przód.

Ryć. 200.
Plecy kołyskowe Plecy płaskie Plecy okrągłe

Ryć. 197.

Wyprostowanie nóg, co umożliwia jeszcze dalsze sięgnięcie rękoma w przód potem oparcie rąk o podłogę.
Plecy wklęsło-wypukłe Rvc. 201.

Ryć. 198.

Faza 3 Oparcie rąk o podłogę. Odbicie nogami od podłogi i przeniesienie ich nad podłogę do przysiadu podpartego.

Jak nauczyciel wychowania fizycznego powinien obserwować postawę ucznia i wykrywać wady postawy Chociaż kwalifikacja ucznia do zajęć kompensacyjno-korekcyjnych należy do lekarza, nauczyciel wychowania fizycznego powinien znać podstawowe zasady badania postawy dziecka, by móc je ewentualnie skierować do lekarza. Pomocą dla nauczyciela są następujące rodzaje badań: podstawowa obserwacja ortopedyczna, ocena punktowa oraz test przesiewowy zabur/eń ruchu. Obserwacja ortopedyczna polega na wnikliwym obserwowaniu sylwetki dziecka, które jest rozebrane do majteczek, jest boso, stoi swobodnie, ręce luźno opuszczone, kolana wypi osiowane.
329

Ryć. 199.

328

Faza 2

czy stopa jest spłaszczona (jakie jest rozstawienie palców). 330 . kolanowe i skokowe w obu nogach są na jednakowym poziomie.obserwacja klatki piersiowej: czy nie jest zbyt wypukła lub wklęsła. czy stawy biodrowe.obserwacja pleców: czy nie są zbyt wypukłe lub płaskie.ustawienie głowy: czy głowa nie jest zbyt wysunięta do przodu. mniej szkodliwy niż badanie rtg i bardzo ułatwiający diagnozę lekarską.przebieg linii kręgosłupa: czy linia jego jest prosta.porównanie kątów talii. z tyłu i z boku.ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. .od O do 30 punktów.ustawienie głowy: czy jest ustawiona symetrycznie.obserwacja kończyn dolnych: czy tworzą jednakowe linie proste w pionie. Obserwacja dziecka z przodu: . (Kwalifikację opracowała dr med. . . .ustawienie miednicy: czy nie ma przodopochylenia.ustawienie bioder: czy jest równe.W ocenie punktowej nauczyciel określa sylwetkę dziecka w punktach .). . .ustawienie barków: czy nie są wysunięte do przodu. B. Współcześnie stosuje się komputerowy system pomiaru stopnia skoliozy. MOiW 1982 r. .ustawienie łopatek: czy są w zarysie jednakowe i czy ich kąty dolne znajdują się na jednakowym poziomie. kwalifikuje dziecko do gimnastyki korekcyjnej i daje nauczycielowi wskazówki do indywidualnego traktowania dziecka na zajęciach wychowania fizycznego. .zarys łuku szyi: czy nie jest zbyt pogłębiona lub zniesiona lordoza szyjna. Woynarowska z Zakładu Medycyny Szkolnej Instytutu Matki i Dziecka Warszawa. . . dodatkowa obserwacja przebiegu linii wzdłuż wyrostków kolczystych przy skłonie dziecka do przodu z opuszczonymi ramionami.ustawienie miednicy: czy kolce biodrowe przednie górne są na jednym poziomie.obserwacja lordozy lędźwiowej: czy nie jest nadmiernie powiększona. .ustawienie głowy. Test przesiewowy.obserwacja brzucha: czy nie jest zbyt wypukły.czy kończyny dolne są ustawione równolegle. . Uproszczone oględziny ortopedyczne dziecka to: obserwacja jego sylwetki z przodu. .ustawienie barków: czy są na jednakowym poziomie. Obserwacja dziecka z tylu: . .porównanie kątów talii i linii opuszczonego ramienia dziecka: czy kąty talii są jednakowe. . opracowany na podstawie oględzin. . Obserwacja dziecka z boku: . . . czy występują krzywizny.

pleców płaskich. złego wysklepienia stopy. oraz ćwiczenia pasa biodrowego. mięśni grzbietu. Ta obserwacja postawy dziecka daje nauczycielowi możliwość wykrycia ewentualnie istniejącej skoliozy . ćwiczenia anty grawitacyjne i elongacyjne. Bardzo ważne są ćwiczenia oddechowe oraz rozluźniające. nadmiernego wyprostu w jednym stawie kolanowym (co doprowadza do skoliozy lub jest skutkiem skoliozy). jest leczony ćwiczeniami korekcyjnymi w przedszkolu i w szkole (skolioza funkcjonalna). Jeżeli wraz z napięciem mięśni pośladkowych (warunkujących prawidłową postawę . a wy331 . I stopień zaawansowania. III i IV stopień zaawansowania skoliozy podlegają leczeniu przez lekarza specjalistę. mięśnie grzbietu.są to głównie mięśnie brzucha. Istnieją cztery stopnie zaawansowania skoliozy. a 14. rokiem życia. . oznacza to. Oprócz sko-lioz idiopatycznych wyróżnia się skoliozy strukturalne (utrwalone zmiany w budowie kręgosłupa) oraz skoliozy porażenne (przy porażeniach lub niedowładach w obrębie tułowia i kończyn). Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy skrzywieniach kręgosłupa Ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne Celem ćwiczeń elongacyjnych jest wydłużenie kręgosłupa w celu doprowadzenia do wielkości fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne powinny odbywać się w pozycjach izolowanych. II. działają rozciągająco: ćwiczący sięga stopami w tył.bocznego skrzywienia i innych wad postawy. Najczęściej są to ćwiczenia w pozycji leżenia tyłem lub leżenia przodem z maksymalnym wyciągnięciem kręgosłupa w osi długiej. jak np. Nauczyciel podczas badania poleca dziecku: stań prosto. jaki ten rodzaj ruchu ma spełniać. Ważnym rodzajem ćwiczeń są ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia rozluźniające. że wada postawy (skolioza) jest zaawansowana. Skoliozy występują u dzieci i młodzieży najczęściej w okresie intensywnego wzrostu.czy są nadmiernie zgięte w stawach biodrowych i czy nie ma nadmiernego wypro-stu w stawach kolanowych i łokciowych. Nauczyciel wychowania fizycznego w czasie każdej lekcji powinien profilaktycznie stosować ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha („sterowane" dołem lub górą). Są to głównie ćwiczenia mięśni brzucha. gdy następuje korekcja postawy w pozycji „na baczność". grzbietu. stabilnych. Skrzywienie kręgosłupa pojawia się między 10. szpotawości lub koślawości nóg.czy stopy są płasko ustawione. przebieg ruchu i jego tempo powinny być odpowiednie dla zadania. Często są to skoliozy idiopatyczne (o nie znanych przyczynach powstawania). szczególnie w pozycjach niskich. które mają na celu niedopuszczenie do przykurczów lub wyeliminowanie przykurczów powstałych pod wpływem skrzywienia kręgosłupa. jak w pozycji „na baczność". czy nie. mięśnie pośladkowe) sylwetka dziecka nie skoryguje się prawidłowo.

0. siadzie lub w klęku .leżenie przodem.podciąganie się przez ugięcie RR i wydłużenie szyi. chwyt RR szczebla . / .leżenie przodem.przejście do podporu ugiętego tyłem z przyciąganiem brody.w przód.siad płaski między ławkami lub siad okroczny (stopy na ławeczkach). w postawie stojącej.„wydłużanie się" z lekkim uniesieniem głowy i przyciąganiem brody. Głowa i tułów powinny być ustalone.wspięcie z „wyciągnięciem" kręgosłupa w górę. Jednocześnie występuje rozciągnięcie mięśni piersiowych.wyciąganie głowy z równoczesnym „wypychaniem" pięt (stopy w zgięciu grzbietowym). Ćwiczenia anty grawitacyjne mają za zadanie wydłużenie mięśni i eliminowanie ich przykurczów powstałych z powodu skrzywienia.przeciwko sile ciężkości (grawitacji).„wydłużenie" T przez „marsz" RR w przód. Ćwiczenia anty grawitacyjne polegają na wyciągnięciu ciała w górę.leżenie przodem na skośnej ławce (głową w dół). j . Można obciążyć głowę ćwiczącego niewielkim ciężarem w postaci woreczka lub książki.siad płaski. d . e .„wyciąganie się w górę". najlepiej w połączeniu z wydłużonym syczącym wydechem. b . Ćwiczenia stawów i mięśni obręczy barkowej (bez ilustracji) Celem ćwiczeń obręczy barkowej jest wzmocnienie mięśni ustalających łopatki.siad klęczny tyłem do drabinki. Dzięki wykonywanym w trakcie ćwiczeń ruchom łopatki zbliżają się do linii kręgosłupa.stanie przodem przy drabince. i .siad ugięty tyłem przy drabince. RR oparte na ławkach przy biodrach . chwyt RR za pierwszy szczebel . RR w przód na podłodze .5 kg).ciągniętymi przed siebie dłońmi . g . podchwyt RR za pierwszy szczebel (szeroko) . RR oparte na podłodze lub na biodrach . Ć w i c z e n i a e l o n ga c yj n e Mają na celu czynne wydłużenie kręgosłupa. a barki cofają ku tyłowi. Rycina 202: a . co zapobiega ich przykurczowi i powoduje wysunięcie barków do przodu. RR oparte na biodrach . NN ustalone.przejście do opadu z przesunięciem RR do bioder z wyciągnięciem szyi.lekki skłon w tył z wyraźnym „wypychaniem" się z bioder (to samo z użyciem ławeczki lub skrzyni). ciężar nie może zsuwać się z głowy i musi być odpowiedni do wieku dziecka (ok. h .leżenie tyłem przy drabince. RR na wysokości bioder . a sięganie wysoko w górę powinno odbywać się bez zadzierania głowy i bez wspinania się na palce. RR nachwyt na wysokości drugiego szczebla unoszenie bioder przez wyprosi RR. RR chwyt na wysokości barków . c .wytworzenie mocnego „gorsetu" mięśniowego jest szczególnie ważne dla dzieci / wa332 333 . Ćwiczenia obręczy barkowej prawidłowo kształtują klatkę piersiową . wyciągnięcie głowy i sięganie jak najdalej stopami.leżenie przodem na skośnej ławce. NN ustalone.

NN ugięte.klęk obunóż przodem do drabinki. Ćwiczenie 4 Pw.marsz na czworakach z przejściem do kociego grzbietu co kilka kroków.wznos NN). piłką. w której następuje samostabilizacja łopatek. aż do dotknięcia podłogi . Ruch: przesuwanie się powoli wzdłuż ławeczki. w dłoniach ciężarek. RR wzdłuż tułowia . e . h . 3 przenoś laski ponad głową za głowę. te same zadania spełniają w wychowaniu fizycznym dla dzieci zdrowych. w jednej ręce woreczek. Z użyciem przyrządu: /. 335 . Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie prostych oraz skośnych mięśni brzucha. RR w bok.leżenie tyłem.klęk obunóż. NN . z pw. pogłębianie opadu T ruchem „sprężynowania" przez 15-20 sekund. leżenie tyłem . Mogą być one wzmacniane w leżeniu tyłem przez unoszenie głowy. przejście do siadu i skłonu z dotknięciem dłońmi szczebli drabinki. podudzia oparte na ławce.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż). Ruch: naciskanie RR drabinki (bez zmiany chwytu) przez 15-20 sekund.leżenie przodem na ławeczce (wzdłuż). . .wznos RR ponad podłogę. kolana ugięte. to samo na nogach wyprostowanych. w rękach woreczki. . RR wzdłuż T w rotacji zewnętrznej.leżenie tyłem.leżenie tyłem na ławce skośnej z chwytem za szczebel drabinki. RR swobodnie wzdłuż T.RR wzdłuż T (łopatki przywarte do podłoża).ławka gimnastyczna . drabinkach. g . laska pod brodę. skręty nóg z unoszeniem przedramion w górę. Ćwiczenie 3 Pw. . Ćwiczenie 6 Pw. Ruch: RR bokiem w górę. 334 pw.leżenie tyłem. T w opadzie. a także w rehabilitacji pourazowej. kolana ugięte.leżenie tyłem na ławce skośnej. RR w dół na skos. ruchy pionowe („siekanka").próba położenia woreczków na podłodze. Ćwiczenia obręczy barkowej należą do ćwiczeń ogólnie kształtujących. Ruch: przenoszenie wyprostowanych RR bokiem w górę i wolne opuszczanie do Ćwiczenie 8 Pw. Ćwiczenie 2 Pw. . chwyt krawędzi ławeczki koło uszu. tułowia oraz nóg. do pozycji opadu T w przód z chwytem za drabinkę. oparte na stopach. rozluźnienie. przełożenie woreczka do drugiej ręki i opuszczenie RR bokiem w dół. W wadach postawy w tej pozycji ruchy należy wykonywać jednocześnie prawą i lewą ręką. leżenie tyłem. RR w górę. RR ustalone. kolana ugięte. gdyż silne mięśnie brzucha warunkują prawidłową postawę. 2 . Ruch: l . przedramiona ugięte w dół . / . albo też na przyrządach. Ćwiczenia mięśni brzucha Ćwiczenia mięśni brzucha są bardzo ważne dla statyki postawy.leżenie tyłem. . jako profilaktyka zmian zwyrodnieniowych.leżenie tyłem. przenoś nóg nad głową do leżenia przewrotnego. . Ćwiczenie l Pw.leżenie tyłem. laska gimnastyczna utrzymywana szerokim chwytem.powrót do pw. podciągając się na dłoniach. raz w drugą stronę.leżenie tyłem. 4 . .leżenie przodem. łokcie lekko. 5 .przejście do siadu) lub dołem (pw.przenoś laski nad barki. ręce dotykają kolan. c . następnie powrót podudzi na ławkę. np. chwyt RR za drabinkę. Natomiast w ćwiczeniach leczniczych pourazowych i wykonywanych w przypadkach zwyrodnień bardzo dobre wyniki osiąga się przez naprzemienne unoszenie RR w górę (ruch asymetryczny) z pozycji leżenia tyłem .wznos NN ugiętych. po czym szybkie przejście do przysiadu lub stania. wznos NN nad głową i zataczanie kół NN. wzniesienie głowy i klatki piersiowej.skurczenie RR. Ćwiczenie 9 Pw. uniesienie głowy.leżenie tyłem na ławeczce (wzdłuż).ugięte . Ć w i c z e n i a wo l n e Rycina 203: a . b . RR w rotacji zewnętrznej. wznos prostych NN w przód na skos z równoczesnym skłonem T w przód i dotknięciem dłońmi stóp. chwyt dłońmi krawędzi ławeczki. wznos NN ugiętych lub prostych do dotknięcia stopami drabinki. uchwyt dłońmi za szczebelek na wysokości wyciągniętych rąk w górę. Ruch: przenoszenie ciała w przód po ławeczce.siad okroczny na ławeczce. łokcie w bok.darni postawy. Ruch: wznos RR bokiem w górę i powrót do pw. . RR za głową na podłodze. mogą też stanowić zasób ćwiczeń w kinezyterapii. np. leżenie tyłem . a ruch ramion odbywa się w sposób izolowany w stawach barkowych. stopy postawione. głową w dół z ustaleniem stóp.siad okroczny na ławeczce z chwytem ławki oburącz przy biodrach. Ćwiczenie 7 Pw.przenoś NN za głowę. Ćwiczenie 5 Pw. d . Ruch: opuszczenie wyprostowanych RR w kierunku podłogi. Mogą to być ćwiczenia wolne lub z przyborami. Ruch: opuszczenie RR po kolejnych szczebelkach w dół. Na uwagę zasługuje pw. RR w bok. naturalnie ugięte i przywiedzione do ławeczki. Mogą to być ćwiczenia „sterowane" górą (np.przenoś NN w bok raz w jedną.

Ćwiczenie to jest trudne wysiłkowe. RR wzdłuż T.rowerek w przód. RR wzdłuż T. Ćwiczenie 4 Pw. stopy zaczepione pod pierwszym szczebelkiem.leżenie tyłem. Starać się utr/ymać łokcie w bok i głowę w linii tułowia. Ruch: wznos głowy i barków. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. „zaczepienie" nóg stopami pod szczebelkiem. chwyt podchwytem. kolana zgięte do kąta prostego.siad prosty tyłem do drabinki. RR wzdłuż T. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Ćwiczenie 6 Pw. R R na karku. głowa w przedłużeniu tułowia. NN zaczepione pod szczebelkiem. Ćwiczenie 9 Pw. łokcie rozstawione szeroko. RR wysoko na szerokość barków. stopy oparte na podłożu. Ruch: powolne przejście w tył do wyprostu tułowia. . RR wzdłuż T.Ćwiczenie 2 Pw. Ruch: unoszenie T do siadu ugiętego. Uwaga. Ruch: zbliżenie kolan do klatki piersiowej. RR wzdłuż T. . w końcowej fazie ugięcie NN i postawienie stóp na podłożu. Powrót do pw. . Obydwaj ćwiczący wzajemnie stawiają sobie umiarkowany opór. Wa/ne w tym ćwiczeniu jest zachowanie pionowej linii kręgosłupa i głowy. . .leżenie tyłem. podud/ia i stopy skierowane do sufitu. U w a g a : Po każdej serii „obrotów rowerka'' .leżenie tyłem przy drabince. Potem to samo w odwrotnym układzie ćwiczących. Ruch: zgięcie nad brzuch . aż do uniesienia bioder nad podłoże.?U|C7enie nóg i postawienie stóp na podhxlze. Inne ćwiczenia mięśni brzucha (bez ilustracji) Ćwiczenie l Pw.leżenie tyłem. Ruch: przejście do siadu ugiętego t powolny powrót do pw. wznos NN poza pion . drugi ćwiczący jednocześnie wykonuje opad T w tył.siad na ławeczce ustawionej wzdłuż drabinek. U w a g a . chwyt za łokcie. . powrót do pw.leżenie tyłem. . Ruch: opad T w przód. przywierając plecami do współćwiczącego.leżenie tyłem. broda przyciągnięta do klatki piersiowej i powrót do pw.współćwiczący oporuje przez rytmiczne odpychanie NN w kierunku podłogi (to samo w zwisie tyłem na drabince). j . 336 Ćwiczenie 7 Pw. Ćwiczenie 8 Pw.leżenie tyłem z ugiętymi NN przed drabinką.siad kleczny dwójkami. Ruch: przejście do siadu płaskiego. Odmiana . .rowerek w tył. Ćwiczenie 5 Pw. 337 . tyłem do siebie. . Ćwiczenie 3 Pw. powrót do pw. chwyt RR pod pierwszy szczebel drabinki. RR na karku.

stopy pod drugi szczebelek. i . powrót do pw. wyprosty rąk. wytrzymanie na czas (można to uważać za test wytrzymałości. d . Rycina 204: a .zwis podchwytem tyłem na drabince. .Ruch: wznos NN do siadu równoważnego. ważna regulacja oddechu). RR na karku. czoło oparte na podłodze . Ćwiczenia mięśni grzbietu O d c i n e k gó r n y. . Skłon tułowia w tył w leżeniu przodem na podłodze (w przypadku pogłębionej lordozy lędźwiowej należy zwracać uwagę. barki również pracują. by skłon nadmiernie nie przechodził na odcinek lędźwiowy. łokcie w bok.uniesienie T nieco niżej poziomu. c . NN ustalone (drabinki. wzniesione do kąta prostego w górę.leżenie przodem na ławeczce. RR wzdłuż T z chwytem woreczków (stopniowe zwiększanie masy woreczków). mięśni grzbietu. Ćwiczenie 18 Pw. Ćwiczenie 13 Pw. Ćwiczenie 14 Pw. RR ugięte. drugi w siadzie klęcznym twarzą zwrócony do współćwiczącego . szeroko. stosowanie pomocy współćwiczących lub prowadzącego.siad piaski przodem do drabinki. powrót do pw. powrót do p w.lekki skłon T w tył („łódka na falach"). RR na karku. wytrzymać od 3 do 10 sekund.ćwiczenia w parach. Ruch: opad T do 45° ze skrętem w prawo.ze stania zwieszonego między linami podciągnięcie się na RR do zwisu czynnego przez ugięcie RR. Ćwiczenie 11 Pw. T od pasa zwieszony poza ławką. NN ustalone. wyprosty RR. dłonie pod czołem . Ćwiczenie 16 Pw. przodem do drabinki. NN ustalone. powrót do pw. 338 339 . prawy łokieć skierowany do lewego kolana. RR na kark. powrót do pw. nie pozwalając na zatrzymywanie oddechu przy trudnych wysiłkowo ćwiczeniach. Piłka lekarska ułożona na wysokości kolan. . NN ugięte do kąta prostego. NN lekko ugięte. Ćwiczenie 10 Pw. łokcie w bok.zwieszenie przodem na skrzyni. RR „dosiężnie" podchwytem chwytają szczebel. stopniowo wydłużając dźwignię rąk przez obciążenie przyborami. W czasie ruchu głowa. Zwracamy uwagę na wydłużenie kręgosłupa oraz symetryczne ustawienie łopatki. RR i pas barkowy przylegają mocno do podłoża. Ćwiczenie bardzo trudne wysiłkowo. ruchy pływackie („żabka"). Ruch: opad T i naprzemianstronne skręty T (od 2 do 6).leżenie przodem. W osnowie lekcyjnej ćwiczenia te powinny być stosowane naprzemiennie z innymi ćwiczeniami kształtującymi. Ruch: przenoś NN ze skrętem naprzemiennie w prawą i lewą stronę. NN ustalone.leżenie przodem. Należy szczególnie pamiętać o normowaniu oddychania. kolejno w prawą i lewą stronę. skłon w tył z przenoszeniem RR przodem wzwyż. Ćwiczenie 12 Pw. starać się nie zginać RR. e . g .skłon w tył do poziomu ławki (RR ustalone. obciążenie jak wyżej). współćwiczący) . Ćwiczenie utrudniamy. h . . j . .. U w a g a. RR opuszczone. /. to samo ze stopniowo wzrastającym obciążeniem. w rozkroku.siad prosty. powrót do pw. podparty tyłem. . liczbę ich powtórzeń i tempo. przekładanie worka nad głową. Ruch: wznos NN do siadu równoważnego i wytrzymanie od 3 do 10 sekund. Ruch: naprzemianstronne przejście do siadu ze skrętem T. co uzyskać można przez odpowiednie ułożenie lub stosowanie podkładki pod biodra). zaczepione pod szczebel drabinki. zginanie.siad prosty. nieco z boku. Ruch: niepełny opad T ze skrętem w prawo. . U w a ga .skurcze.zwis podchwytem tyłem na drabince.leżenie tyłem.siad prosty tyłem do drabinek. Stopy pod drugi szczebel.leżenie na skrzyni.leżenie przodem.przenoś RR w górę. potem w lewą stronę.siad prosty. . Ruch: ugięcie NN do kąta prostego i wytrzymać. jeden ćwiczący leży przodem. barków. w jednej płaszczyźnie.leżenie przodem. NN pod szczebelek. np. W czasie ćwiczeń mięśni brzucha należy tak dobierać kolejność ćwiczeń. Ruch: naprzemienne przenosy NN w bok w prawą i lewą stronę.leżenie tyłem. głowa kieruje się do góry. Ruch: przenoszenie NN prostych nad piłką. żeby wysiłek z nimi związany był dostosowany do możliwości ćwiczącego.leżący wykonuje skłon w tył. RR na kark. NN wyprostowane. Ćwiczenie 15 Pw. Ćwiczenie 17 Pw. nie pozwalać na „bierny" zwis..leżenie przodem na skośnej ławce. oraz z ćwiczeniami rozluźniającymi. RR wzdłuż T . potem w lewo powrót do pw. . T od pasa zwieszony . głową do drabinki. potem odwrotnie. lekki skłon w tył . RR w bok. czoło na dłoniach.lekki skłon w tył z przeniesieniem RR w bok („samolot"). współćwiczący oporuje na wysokości przedramion (mocowania). b .

klęk podparty .pozycja jw. Z użyciem przyrządów: /. Ryć. RR w bok. dłonie pod czołem .leżenie w poprzek na ławce. g •. wznos NN do poziomu i wytrzymanie (licząc do pięciu). 340 341 . . d .napinanie i rozluźnianie pośladków. c . e . uniesienie bioder do wyprostu w stawach biodrowych. stopy oparte na piłce (ławce lub s/czcblu drabinki). wolne przejście do stania. b .wznos N w tył z wyptostem.przysiad z trzymaniem oburącz piłki lekarskiej nad głową.Ćwiczenia mięśni pośladkowych (w przypadku dużej lordozy lędźwiowej unikać jej pogłębiania) Wolne Rycina 205: a . .leżenie tyłem.wznos NN i ruchy pionowe lub poziome. potem zmiana N. wytrzymanie.leżenie jw. 204.leżenie przodem.napięcie pośladków i lekkie uniesienie wyprostowanych nóg ruchy pionowe i poziome („siekanka". stopy i dłonie oparte na podłodze. „nożyce").

z równoczesnym przenosem RR bokiem w przód.raz prawą.stanie przy drabince z chwytem za szczebel (poprawa postawy) . b . e . to samo z obciążeniem.rytmiczne wznosy NN poniżej poziomu skrzyni. i .zgięcia. unik bokiem z RR w bok. /. g . h .siad okroczny na ławce z chwytem palcami stóp worków .wznos NN i wytrzymanie.pozycja jw. krążenia stopy. z wyraźnym przyciąganiem brody.to samo w leżeniu tyłem.stanie zwieszone tyłem (lub zwis). to samo z wykonaniem nacisku przez współćwiczącego na piłkę. rozluźnienie stóp z wypuszczeniem worków na podłogę.na pierwszym szczeblu . Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach płaskich (na lekcję wychowania fizycznego) W przypadku spłaszczenia kręgosłupa w odcinku piersiowym (częstym przy skoliozach) stosuje się ćwiczenia o charakterze „kifotyzującym". ze skłonem T w przód. j .zwis przewrotny na linach. j . Rycina 207: a . raz lewą (dobra asekuracja).naprzemienne unoszenie nogi ugiętej w kolanie.podciąganie się w siadzie klęcznym na ławeczce skośnej.opad zwieszony ze stania . g .marsz w pozycji „koci grzbiet" (chyłkiem). Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy stopach płasko-koślawych (na lekcję wychowania fizycznego) Rycina 206: a . przeplata sieje intensywnymi ćwiczeniami oddechowymi.„skoki zajęcze" na materacu w pozycji klęcznej. j .marsz w podporze tyłem po podłodze i po ławeczce skośnej.stopniowe przejście przez przechwyt na coraz niższy szczebel do siadu zwieszonego.podciąganie się na kocu w siadzie płaskim w tył. / . w staniu . d .h .leżenie tyłem. T od bioder zwisa poza skrzynię .chwytanie palcami stóp różnych przedmiotów.przejście po listwie ławki z przekładaniem woreczka stopą z jednej strony ławki na drugą. wyprosty. skręty. /. chwyt obustronny . z zaznaczeniem kilkakrotnym N zakroczną .współćwiczący stara się wyciągnąć piłkę. 342 e . na skos.w siadzie na ławce. d .marsz z wysokim unoszeniem kolan. NN ugięte (kolano NP założone na NL) .w siadzie. z trzymaniem pitki w stopach .wspięcie i opusty oraz skurcze i wyprosty palców stóp.na równoważni lub ławeczce.zwijanie palcami stóp kocyka (zaczynając od siadu i zwiększając obciążenie kocyka). Ponieważ ćwiczenia te pośrednio wpływają negatywnie na rozwój klatki piersiowej.„chód gąsienicy". h . 343 . rozprężającymi klatkę piersiową. c .siad na ławce . chwyt stopami piłki .marsz na równoważni z toczeniem piłki. b .uniesienie NN do ułożenia skrzyżnego NN na ławce. c . i .leżenie przodem na skrzyni z chwytem RR za skrzynie lub drabinki.chwyty i przekładanie palcami stóp worka. z wyraźnym przyciąganiem brody.

w których kładzie się nacisk na rozciągnięcie mięśni obręczy kończyny górnej i wzmocnienie mięśni grzbietu.Zasób ćwiczeń korektywnych stosowanych przy plecach okrągłych (na lekcję wychowania fizycznego) Są to ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej. W przypadku usztywnienia kręgosłupa w odcinku piersiowym (np. Rycina 208: a .siad klęczny przy drabince. 345 . usztywniona kifoza) zaczynamy od ćwiczeń biernych. przejście do klęku z chwytem RR za szczeble i rytmiczne pogłębianie opadu w przód. 208. w przypadku usztywnienia w odcinku bar344 Ryć. Bardzo ważny jest odpowiedni dobór pozycji wyjściowych (ustalenie dolnego odcinka) w celu właściwej lokalizacji ruchu.

pogłębianie wydechu . wydech ze skłonem T w przód. powrót do pw.leżenie przodem na skrzyni. powodując uwypuklenie klatki piersiowej przez nacisk dłońmi na wysokości łopatek.podciągnięcie się tyłem na ławeczce z krążeniem RR po każdym podciągnięciu. e . ręce luźno opuszczone do podłogi . d . grzbietu. uniesienie głowy. stopy ustalone . wznos RR w górę na skos. podskoki. zwiększenie wydolności i sprawności narządu oddechowego.wymachy RR przodem w tył. rozciągnięcie skróconych mm. stopy ustalone . NN ugięte. ćwiczenie poszczególnych faz oddechowych w zależności od wskazań. poza ławką. biegi. c . Xa 4—. wzmocnienie mm.leżenie przodem na skrzyni z przewieszeniem T od bioder poza skrzynię.stanie przodem do ławki. głowa oparta na drugiej skrzyni lub ustalona przez współćwiczącego. wydech ustami przy ugięciu NN do brzucha. stopy oparte na podłodze. b . bez obciążenia i z obciążeniem.kolejne przechwytywanie coraz wyższych szczebli na uwypukleniu klatki piersiowej do poziomu skrzyni. chwyt oburącz laski. Rycina 209: a .siad ugięty z lekkim półopadem w tył.wymachy RR przodem w górę. dłonie oparte na dolnym szczeblu drabinki .kowym.wdech. stopy oparte na drabince. RR oparte na kolanach lub drabinkach .po wdechu nosem. NP wyprostowana. krążenie rąk na zewnątrz ławki. W trakcie ćwiczeń zwraca się uwagę na rytmiczność oddechów oraz na niewstrzymywanie oddechów w czasie ćwiczeń o dużym natężeniu. h . i . bez obciążenia i z obciążeniem. plecy oparte do wysokości dolnych kątów łopatek. oddechowych).leżenie tyłem.wznos RR w górę na skos z wdechem. ^E=^ Ćwiczenia oddechowe stosowane przy wadach postawy (na lekcję wychowania fizycznego) Celem ćwiczeń oddechowych jest nauczenie prawidłowej czynności oddychania. RR przodem w górę. pod szczebel. e . stopy ustalone na drabince.leżenie tyłem na ławce skośnej.wymachy RR na bok. uniesienie głowy.leżenie tyłem. piersiowych i wzmocnienie mm.stanie. d .leżenie tyłem na ławce. „przepchnięcie powietrza" z uwypukleniem brzucha i głośny wydech. wciągnięcie brzucha. b . Ćwiczenia oddechowe pod względem działania można podzielić na ogólne (marsze. NN ustalone przez współćwiczącego. RR wzdłuż T . wydech. opuszczenie ugiętych RR. głowa oparta na piłce lekarskiej. skłon T w przód.ćwiczenie toru brzusznego: w pozycji leżenie tyłem . 346 . zniesienie przykurczów.siad ugięty. RR na kolana. zabawy ze śpiewem) i specjalne (uruchomienie odcinka piersiowego. pogłębianie fazy wdechowej .przez wyprost lub skłon T w tył. g . c . oparta na ławce: ugięcie NP ze wznosem RR przodem w górę na skos i ruchem krążenia RR wdech. w odcinku piersiowym ćwiczyć ze współpartnerem.siad okroczny na ławeczce. /.rozciąganie sprężyn bokiem w tył.

RR wzdłuż T.wydech. Dzieci na ogół oddychają.wydech. bibułek. NN ugięte. nie wykorzystując toru brzusznego (przeponowego). RP ugięta pod głową.oddechy. Przy ćwiczeniach oddechowych należy zwrócić uwagę na fazę wydechu.wdech. Wydech powinien być pełny i wydłużony (w celu jak najpełniejszego usunięcia powietrza zalegającego w płucach). wymagają umiejętnego przeprowadzenia. h . piórek. Ćwiczenia oddechowe. . dłonie oparte i stopy na podłodze .dla małych dzieci . NN ugięte. powrót do pw. g .leżenie na prawym boku. szczególnie u dzieci.leżenie w poprzek ławki (z oparciem na biodrach).wdech. powrót do pw. woreczek na klatce piersiowej lub brzuchu (w zależności od toru oddechowego) . wspomagającymi. które stwarzają odmienne warunki pracy dla układu oddechowego i w zależności od sposobu wykonania mogą być ćwiczeniami wolnymi. 347 .forma zabawy: „przedmuchiwanie" piłeczek. sterowanymi i oporowymi. to samo strona przeciwna.wznos RR i NN do poziomu .f.leżenie tyłem. i . . Ćwiczenia oddechowe mogą być wykonywane w różnych pozycjach wyjściowych. wznos prostej RL w łuk nad głową .

leżenie tyłem. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Ć w i c z e n i a oddechowe w s p o m a g a n e .rozszerzenie klatki piersiowej. Ć w i c z e n i a oddechow e oporowe . 3-4 razy. Ćwiczenia rozluźniające Zadaniem ćwiczeń rozluźniających jest rozluźnienie mięśni. oparte stopami na podłodze.leżenie tyłem. siad. wydech głęboki. Ćwiczenia oddechowe najlepiej stosować pomiędzy innymi ćwiczeniami korekcyjnymi. dłonie na barkach. Ćwiczenie 4 Pw.polegają na koncentrowaniu uwagi przy oddychaniu na rozprężeniu różnych części płuc z uwypukleniem okre ślonych części klatki piersiowej. druga na brzuchu. 2 . Ruch: oczy zamknięte . Pw. Wydech: l . Ruch: pw. 2 . . Ćwiczenie 3 Pw. RR na kolanach.wydech.rozluźnienie. RR wzdłuż T. stopy oparte na podłożu.ruchy kończyn i tułowia powodują poszerzenie klatki piersiowej przy wdechu i zwężenie przy wydechu (następuje zwiększenie ruchomości klatki piersiowej). .szczególnie po wysiłkach statycznych należy stosować ćwiczenia rozluźniające oraz relaksacyjne w połączeniu z odprężeniem psychicznym.siad skrzyżny. Ruch: RR bokiem w górę.swobodne oddychanie.rozluźnienie mięśni brzucha. Ruch: zmiana wyjściowej pozycji ciała na umowny sygnał (wolno.wydech. Zasób ćwiczeń rozluźniających Ćwiczenie l Pw. RR wzdłuż T. Ćwiczenia oddechowe należy przeprowadzić tak. . NN ugięte. Ruch: oczy zamknięte . RR w górę w skos. dłonie pod brodą. .ruchem rozluźnionym . . Ruch: oddychanie z zachowaniem następujących faz: Wdech: l . pochylenie T .siad skrzyżny. unormowanie pracy układu nerwowego . Ruch: powolne ugięcia naprzemienne NN ruchem posuwistym po podłodze i luźne ich opuszczenie. Liczba powtórzeń powinna być mała.Ć w i c z e n i a w o l n e .leżenie tyłem. stanie. . Ruch: maksymalne rozszerzenie tej części klatki piersiowej. Rozluźnienie mięśni może mieć charakter ogólny lub miejscowy. połączyć z rozluźnieniem.napięcie mięśni brzucha. . RR zgięte. RR wzdłuż T. powrót do pw. Ćwiczenie 2 Pw. Uwa ga. . opuszczenie RR bokiem w dół .wydech. 348 349 .leżenie przodem. Ć w i c z e n i a oddechowe s t e ro w an e . wydłużony.leżenie tyłem.obniżenie klatki piersiowej.rozluźnienie mięśni. U wa g a . Pw. ustami lub nosem.przyczyniają się do zwiększenia rozprężalności tkanki płucnej oraz do mobilizacji dodatkowych mięśni oddechowych. zapewniające lepszy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zasilających mięśnie „pracujące" w czasie ćwiczeń fizycznych. . RR wzdłuż T. Ćwiczenie 5 Pw. jedna R na klatce piersiowej. na której spoczywają ręce . RR skrzyżnie. Ruch: oczy zamknięte . wdech. ^ Pw. RR wzdłuż T. wdech i wydech nosem lub ustami z wykorzystaniem oddychania żebrowo-przeponowego (najbardziej fizjologicznego). Pw. . żeby nie dopuścić do hiperwentylacji (przetlenienia organizmu). Pięty cały czas mają kontakt z podłożem. RR w bok. Ćwiczenie 6 Pw. stopy oparte na podłodze. Rozluźnienie mięśni powoduje też płynność ruchów. NN ugięte w stawach biodrowych i kolanowych.leżenie tyłem.leżenie tyłem. Ruch: głęboki wdech.siad na ławeczce lub siad klęczny. .rozluźnienie. ale zachowując korekcję postawy) na leżenie przodem. RR złożone kolejno na poszczególnych częściach wybranych odcinków klatki piersiowej.wdech. (bez zmian układu RR) wdech.

.

kombinowanej ćwicz. 4x 5' Przyłożenie okolicy lędźwiowej do podłoża. woreczek na głowie: 1 . Pw. woreczek na głowie: 1-4 .skręt złączonych NN do położenia w lewą stronę 4 . jw. Nazwisko prowadzącego Rodzaj zajęć: ćwiczenia ogólnokondycyjne Wiek ćwiczących: 10-14 lat Płeć: dziewczęta i chłopcy Liczba ćwiczących: l O osób Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna. siad skrzyżny. RR w dół w skos: 1 .wydech .wytrzymać 6 . Pw. jw. Ćwicz. NN i RR Ćwicz. staje przy ścianie. Powitanie grupy Pw.wdech . oddechowe 8. 4x Samokorekcja T i£ NU U Ćwicz. Na sygnał: na czworakach powrót do pw.powrót do pw. samokorekcja Ćwicz.zmiana pozycji do siadu ugiętego 7-8 . porządkowo-dyscyplinujące nc o. kształtujące szyi pł.krążenia RR w tył Pw. Opis ruchu. Dwuszereg na sygnał: zmiana miejsc. T i NN w pł. strzałkowa 4. Sprawdzenie obecności. 6x 8' Na kocykach. 5x Luźne ruchy głową. siad ugięty. twarzą do środka sali.Przykładowy konspekt ćwiczeń (specjalistycznych) korekcji postawy Data. 2 x p o4 - T prosty a o. 0> N o Zbiórka w szeregu w siadzie klęcznym.skręt RR do wewnątrz Lekkie odepchnięcie dłońmi od podłoża wspomagają wdech .„wyciągnięcie" głowy do góry 2x 2' 2? ź v Forma zabawowo-zadaniowa ćwiczeń 2.powrót do pw. 6 .skłon głowy w tył 5 -pw. siad ugięty tyłem do siebie. (siad ugięty. Odliczanie (kolejno i do 2).powrót do pw.skręt złączonych NN do położenia w prawą stronę 2 powrót do pw. Pw. Czas: 45 minut Przyrządy: drabinki szwedzkie Przybory: piłki lekarskie 2-kilogramowe (10).krążenia RR w przód 5-8 . Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń Ćwicz. 4x Liczyć w czasie wytrzymania 9. podpór w leżeniu tyłem: 1-5 . w pł. kształtujące RR 6. Zbiórka. pięty blisko ściany U Ćwicz. kształtujące RR 5.zatrzymanie wdechu 6 . RR na barki. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. leżenie tyłem. RR w dół w skos. RR z tyłu splecione Korekcja postawy poprzez przyciągnięcie lędźwi do ściany. woreczek na głowie: 1-2 odrzuty RR 3 .. ••v. kształtujące RR. głowa prosto Po dynamicznym ćwicz.wznos RR bokiem w górę do klaśnięcia 2 . RR w bok przodem zgięte. dyn. tyłem do siebie) Dwuszereg twarzą do siebie. Każdy szereg na czworakach biegnie do przodu.opust RR bokiem w dół z akcentem o podłogę Pw. Pw. 3 .-statyczne T. RR w dół w skos: 1 . NN ugięte postawione na podłożu.RR na zewnątrz 2-5 3x .wyprosi RR 4 . w odległości 3 m. kocyki (10) Cel ćwiczeń: wzmocnienie mięśni posturalnych i korekcja postawy Temat: wyrobienie nawyku samokontroli postawy Tok lekcyjny Lp.skłon głowy w przód 3-4 . Uwagi metodyczne czas 1. jw. woreczki z grochem (10). Pw. szarfy (2). kombinowanej 7. barki 3. wolne tempo Ćwicz. bez woreczka: 1-2 .

elongacyjne i oddechowe. leżenie przodem. Dwuszereg Pw. 2 szarfy j ułożone za ławeczkami. broda „ściągnięta" do mostka. kształtujące 11. 3x Konieczna asekuracja 4' NN złączone. mięśni brzucha Broda przy mostku Półzwis (korekcja) 20. przejście przez szarfy od góry. pośladki napięte. Podział na 2 grupy. Powrót „chyłkiem" na miejsce. Pw. Pw. Ławeczka ustawiona skośnie.powrót do pw.przejście do półzwisu 4-6 . w górę zgięte („skrzydełka") 3-4 . „chód" z piłką w kierunku ściany. 19.wytrzymać 6 . leżenie przodem. RR w dół. leżenie przodem na ławeczce: podciąganie się na ławeczce i zjazd na dół 18. Tor przeszkód. Treść lekcji Pozycja wyjściowa. RR w górze: l . RR w górze: l_4-opad T w tył 5-6 .nożyce pionowe RR Pw.powrót do pw. r Rzuty 14. pł. ugięty: piłka na brzuchu. mięśni grzbietu i o charakterze statycznym 16.nieznaczny wznos T z jednoczesnym oderwaniem RR 2-5 . RR nachwy-tem na szerokość barków ułożone na szczeblu przed klatką piersiową: 1-3 . siad ugięty przodem do drabinki.powrót do pw. Zejście z ławeczki. kształtujące mięśnie 10. grzbietu. leżenie przodem. w górę zgiętych 2-5 -wytrzymać 6 . Na czworakach podejście do woreczków.wytrzymać 3' Po wypchnięciu piłki ruch RR za piłką. pozostawienie piłki pod ścianą 2' Rzut z zamachem znad głowy. pośladki napięte Instruktor może wskazać inny kierunek marszu z piłką Chody w podporze 15. zgięte. silowo-elongacyjne Ćwicz. liczyć ilość rzutów w każdej serii Pw. który wrzucił więcej woreczków do kosza i szybciej wykonał zadanie 17.wdech 15 x Głowa i RR 5 cm wzniesione nad podłogą Przy wydechu liczy ćwiczący C3 C Ćwicz. Ławeczki ustawione wzdłuż drabmek. głowa nad podłożem. leżenie przodem. Opis ruchu.wydech z jednoczesnym wyciąganiem osiowym T i długim liczeniem Dwuszereg w pozycji leżącej przodem. RR w dół.wypchnięcie piłki. stosowane pchnięcia 12. RR wracają po wypchnięciu piłki do układu „skrzydełka". kosz.Tok lekcyjny Lp. RR w górę: korekcja osiowa kręgosłupa w połączeniu z oddychaniem: 1 . Tempo ruchu Dozowanie liczba powtórzeń czas 2' 3' Uwagi metodyczne Ćwicz. pośladki napięte Ćwicz. 7-8 . piłki przed sobą: rzuty piłki do współpartnera 2 x po 2 minuty. ćwiczący leża przodem w poprzek ławeczek. Pw. stopy pod szczebel. RR w górę: nożyce pionowe NN z jednoczesną pracą RR . następnie przejście przez szarfy od dołu. Każdy zespół wykonuje przeciąganie po ławeczce w pozycji leżenia tyłem z NN ugiętymi. 2 tory przeszkód.korekcja T przez wyciągnięcie RR i głowy w górę Wejście przodem NN na trzeci szc/ebel drabinki. strzałkowa w tył Ćwicz. palce stóp obciągnięte.ściągnięcie łopatek do położenia RR w dół. Stopy pod szczeblem drabinki. 4x Biodra nisko .powrót do pw. woreczki (po 5). Wygrywa zespół. 2 . dłonie oparte o podłoże: 1 . twarzą do siebie w od20 x ległości 3 m Piłki trzymane w dłoniach przed sobą. kształtujące mięśnie grzbietu 13.wytrzymać 7-8 . Każda para liczy liczbę powtórzeń j M U Intensywne ćwicz. rzut woreczkiem do kosza. podpór w leżeniu tyłem. 2' Ćwicz. toczenie piłki do współpartnera: 1-2 . 2 ławeczki ustawione jedna za drugą. Pw. W czasie rzutu NN złączone.

biodra w przód. łopatki ściągnięte. szyja „długa". stanie tyłem do drabinki: 1 . korekcyjne stóp Ćwicz. wraz z korekcją odcinkową . barki opuszczone Koniec ćwiczeń CS ou lir U Uwagi organizacyjne: Właściwe przygotowanie sprzętu i uprzątnięcie go po zajęciach Dopilnowanie właściwego ułożenia rzeczy osobistych ćwiczących (przy braku specjalnej sali) Przewietrzenie sali przed ćwiczeniami Dopilnowanie zmiany ubioru na strój sportowy Dopilnowanie zdjęcia przeszkadzających w czasie ćwiczeń ozdób Zwrócenie uwagi na to. złączenie łopatek. 26.wydech . Na sygnał instruktora przejście do podporu tyłem (utworzenie tuneli). syczący oraz prostowanie palców rąk Zabawa: Zespoły ustawione w zwartych szeregach w siadzie podpartym naprzeciwko siebie. r Liczy instruktor U Zabawa zręcznościowo-siłowa w 0 24. zdobywa punkt. Pw. kiedy poprzednik przedłuży „tunel". Pw. Zespół. gdyż grozi to udławieniem Dodatkowe uwagi dotyczące każdej lekcji wychowania fizycznego . po czym ustawiają się w podporze tyłem na końcu „tunelu". 3' .Dozowanie Tok lekcyjny Lp. oddechowe z korekcją postawy 23.wydłużenie kręgosłupa w kierunku ku górze (czubek głowy jak najwyżej). porządkowo-dyscyplinujące końcowe Marsz w rzędzie po obwodzie koła: 6 kroków we wspięciu na palcach 6 kroków na piętach 6 kroków na zewnętrznych krawędziach stóp 6 kroków z przetaczaniem z pięty na palce Podczas chodu zwracać uwagę na samokorekcję postawy Zbiórka w dwuszeregu w postawie stojącej: Samokorekcja postawy 25.powrót do pw. NN złączone Ćwicz. Opis ruchu. Następny zawodnik może startować wtedy. by ćwiczący nie żuli gumy i nie ssali cukierków w czasie zajęć. cofnięcie karku.wznos RR bokiem w górę 2 . oddechowe 21. uwypuklenie klatki piersiowej.wdech nosem połączony z korekcją osiową .wytrzymać Zbiórka w dwuszeregu. pośladki ściągnięte.Jazda" na kocykach '§ ^ li U 1U Ćwicz. Treść lekcji Pozycja wyjściowa.napięcie pośladków. powtórzeń 3x 3x Głowa do góry. jednocześnie pierwsi zawodnicy „przejeżdżają" na brzuchu przodem pod „tunelem". wciągnięcie brzucha. Tempo ruchu liczba czas Uwagi metodyczne Ćwicz. ściągnięcie brody do mostka. zwis czynny tyłem na drabince: 1-6 . który szybciej wykona zadanie.wydech ustami głośny. twarzami do siebie „Faraon": 1-7 .wytrzymanie na bezdechu 1-7 . Omówienie lekcji Pożegnanie grupy 2' 5' Szyja „długa". ŁkN 22. zaciśnięcie palców rąk w pięść (dłonie skierowane w przód) 1-3 .wdech . Zwis es c 1 "ob "U s/. kocyki położone z tyłu za RR.

l m (w małych). w których jest basen. a w pomieszczeniach. 210. Temperatura wody powinna wynosić 26~30°C w dużych basenach i 30-36°C w małych. Ćwiczeniami zespołowymi są m. maksymalna l m 60 cm (w dużych). że duża liczba osób może leczyć swoje indywidualne niedobory ruchowe. zabawki plastikowe. Prowadzący ćwiczenia powinien umieć pływać. Basen powinien być oświetlony. Ćwiczenia w wodzie Ćwiczenia w wodzie mają charakter ćwiczeń ogólnie usprawniających i prowadzone są najczęściej w grupach.in.większe .na brzegu basenu. że ruchy są mniej bolesne. co grozi wypadkiem. przy wyższej temperaturze otoczenia i jego dużej wilgotności . Ryć. drugi . żeby ćwiczący nie ślizgali się. Temperaturę wody w basenie należy uzależnić od temperatury i wilgotności otoczenia. Odciążenie (działa prawo Archimedesa). Tempo ćwiczeń powinno gwarantować poprawne. deski pływackie. a basen często myty. Uczestniczą w nich pacjenci o podobnej dysfunkcji narządu ruchu i podobnej sprawności fizycznej.Ćwiczenia zespołowe specjalne Ćwiczenia zespołowe specjalne są ćwiczeniami ukierunkowanymi przede wszystkim na leczenie miejscowe u tych chorych. ochłodzenia wody . Wysiłek mięśni konieczny do wykonania ruchu poza wodą w wodzie zmniejsza się do '/. Do wejścia do basenu powinien prowadzić chodnik gumowy. . Zaletą ćwiczeń zespołowych specjalnych jest to. 357 . Ćwiczący przed i po zajęciach w basenie powinien się myć pod bieżącą wodą. takimi jak długi kij i koła gumowe. W basenach większych w czasie ćwiczeń jeden instruktor powinien przebywać z ćwiczącymi w wodzie. że utrudniony jest wdech. Powoduje płynność i sprawia. 2. W zależności od różnych uwarunkowań stopnia zmęczenia pacjenta. Ponadto mobilizująco na ćwiczących działa czynnik współzawodnictwa. a wspomagany wydech.niższa. Zmniejszenie tarcia. Najważniejsze właściwości środowiska wodnego: 1.może być krótszy. Zajęcia w wodzie dzielą się na 2 główne giupy: 1) ćwiczenia w wodzie. Czas trwania ćwiczenia do 30 minut. Ćwiczenia prowadzi się w pozycjach izolowanych. piłeczki gumowe. Baseny do ćwiczeń mają różną wielkość: . których można leczyć za pomocą ruchów czynnych wolnych.25 x 8 m lub 25 x 12. np. Pacjenci o słabych mięśniach mogą w wodzie poruszać się swobodnie (muszą być przynajmniej do połowy zanurzeni). Daje je przede wszystkim woda ciepła. Należy zmieniać obuwie na specjalne.4 x 10 m (łatwo prowadzić naukę pływania i kontrolować ćwiczenia). Ćwiczenia te organizowane są głównie w lecznictwie ambulatoryjnym i sanatoryjnym. powinna być barierka (do samoasekuracji i do ćwiczeń). 3. Pomoce: długi kij do asekuracji ćwiczących. piłki większe. powinien być zainstalowany wentylator. 356 Basen jako miejsce do ćwiczeń. do chodzenia po basenie.małe . po jego obwodzie wewnętrznym. gdy głębokość basenu jest zróżnicowana: minimum . pacjenci z dysfunkcją stawów biodrowych. Przy większym zanurzeniu ciśnienie hydrostatyczne sprawia. Rozluźnienie. dokładne wykonanie ruchu. ćwiczenia w wodzie. po urazach stawów barkowych lub kolan itp. 2) nauka pływania. Najlepiej jest.5 m. żeby móc wyegzekwować lepszy zakres ruchu i lepszą siłę mięśniową. Woda powinna być kontrolowana pod względem czystości. Ćwiczenia w tych basenach mogą być prowadzone przez instruktora stojącego poza basenem. Rozluźnienie mięśni jest bardzo ważne dla likwidacji przykurczów. Pr/y niskiej temperaturze i małej wilgotności otoczenia wskazana jest wyższa temperatura wody. Na ścianach basenu. dysponującego przyborami. koła gumowe i „rękawki" dla dzieci.0.

w basenach krytych również temperaturę otoczenia. Tok lekcji pływania (przykładowy): 1) zbiórka.relaksacja i uzupełnienie psychoterapii. pod wodą wypuścić.zaburzenia w stereotypie chodu. ciało luźno. niedowłady mięśniowe). trzymając się barierki. koła). 8) brak zlecenia lekarskiego. Objawy złego samopoczucia. . Po opanowaniu ułożenia z chwytem za barierkę chwyt za kij.dostatecznie wcześnie przed rozpoczęciem lekcji sprawdzić stan obiektu. aby jeden z nich był w wodzie. porażenia wiotkie i porażenia spastyczne. Pływanie właściwe. Ogólne uwagi do zajęć zespołowych w wodzie: . wydobywanie rzuconych do wody kamyków. Nauka oddychania. .bezpieczeństwo ćwiczącym zapewnia wiedza fachowa prowadzącego. . z którym każdy uczestnik zajęć w wodzie powinien się zapoznać. 2) ostre stany zapalne. . odliczanie.schorzenia naczyń obwodowych. . Wybrane uwagi do lekcji pływania i ćwiczeń w wodzie Na basenach obowiązuje przestrzeganie regulaminu. a ćwiczący traci samoorientację. jego spostrzegawczość i pomoce do ratowania (długi kij.boczne skrzywienia kręgosłupa. . Ćwiczenia oswajające z wodą: a) chlapanie wodą rękoma i nogami. pożegnanie. ćwiczymy oddychanie przez zabawy. 7) niezagojone rany. czystość. udzielanie indywidualnych instrukcji.Przy ćwiczeniach w wodzie nie ma możliwości dobrej stabilizacji. np. e) ułożenia: 358 . że pod wodą wydycha się powietrze. . 2) ćwiczenia oswajające z wodą.zdjęcie opatrunku gipsowego (występuje odruchowe napięcie mięśni).ograniczenia ruchomości stawów (przykurczę. ruch NN w górę i w dół ułatwia utrzymanie tej pozycji). 6) padaczka. . W pływaniu właściwym wyróżnia się różne style. 7) zbiórka.instruktor cały czas. Hartuje organizm. . . 6) ćwiczenia użytkowe. c) ułożenie na kole gumowym. d) zabawy z kołem gumowym i deskami pływackimi.osłabienie mięśni (niedowłady.na brzuchu z chwytem za barierkę (starać się trzymać ręce proste. Sam fakt przebywania w wodzie zwiększa wydolność ogólną ćwiczących. 3) owrzodzenia. ale nie więcej niż 15. aż do chwili wyjścia ostatniego ćwiczącego. W miarę możliwości uczy się poprawnego pływania poszczególnymi stylami. zgodnej z zaleceniami lekarskimi (czynne. Do nauki pływania potrzebne są ćwiczenia oswajające z wodą. Sposób pływania dobiera się do możliwości i potrzeb pacjentów i w konieczny dla pacjenta sposób modyfikuje się go. Najczęstsze wskazania do ćwiczeń: . 5) znaczne odwapnienia kości i stawów. w którym będą prowadzone zajęcia: powinien sprawdzić głębokość i dno wody w akwenach naturalnych. 4) ćwiczenia przygotowawcze do nauki pływania i pływanie właściwe. gdyż może zaistnieć konieczność bezpośredniego ratowania pacjenta w wodzie. b) zanurzenie w wodzie. ponieważ bolą one bardziej. Dlatego nieraz bardzo długo ćwiczący oswajają się z wodą. . . .liczba ćwiczących na jednego instruktora .zlecenie lekarskie jest warunkiem uczestniczenia w ćwiczeniach zespołowych w wodzie. 359 . udzielanie indywidualnych instrukcji. gdyż środowisko wodne jest dla człowieka obce.najlepiej 8. 4) krwawienia. które mogą wystąpić u pacjentów ćwiczących w wodzie: zbielenie twarzy z sinicą warg. Jest to bardzo atrakcyjna zabawa dla dzieci i najczęściej przeprowadza się ją pod koniec lekcji. odliczanie. Pływanie jest najlepszym z ćwiczeń doskonalących oddychanie. po wynurzeniu z wody nie zezwalać na pocieranie oczu. Po opanowaniu odruchu.na plecach z chwytem za barierkę (starać się nie napinać mięśni obręczy kończyny górnej oraz rozluźnić ciało. temperaturę wody. dołączyć swobodne ruchy NN). w miarę możliwości oczy i usta półotwarte. działanie wentylacji i natrysków. bjerne lub samoredresyjne). .na dużych basenach musi być dwóch instruktorów. a ponadto ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. 3) ćwiczenia prowadzone w formie ścisłej. Samemu nie wychodzić z terenu basenu. zaburzenia koordynacji ruchu i inne. głowa leży na wodzie zanurzona do połowy.choroby zwyrodnieniowe. zaniki z nieczynności). Przeciwwskazania: l) niewydolność układu krążenia. Dla dzieci należy wymyślać różne zabawy oswajające z wodą. plecy okrągłe i płaskie). __. wskazane. .osłabione mięśnie nóg. 2. a nie odwrot nie. 5) gry i zabawy. Na płytkiej wodzie lub z chwytem za barierkę: nad wodą nabrać powietrza. Instruktor prowadzący lekcje pływania i ćwiczeń w wodzie powinien: .nauka chodu (nawet przy słabym zroście kostnym po zabiegach operacyjnych). broda ściągnięta lekko w kierunku mostka. czuwa nad bezpieczeństwem ćwiczących i nie może opuścić basenu nawet na chwilę. szczególnie stawów biodrowych. .zaburzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej. Zasób ćwiczeń l.schorzenia i wady postawy w celu odciążenia osiowego kręgosłupa oraz zwiększenia ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej (stopy płaskie. Należy wtedy udzielić ćwiczącemu pomocy przy wyjściu z wody i przekazać go personelowi służby zdrowia. Ćwiczenia te wymagają od ćwiczącego i nauczającego dużej cierpliwości. instruktor powinien mieć odpowiedni ubiór do zajęć na basenie. który instruktor zanurza w wodzie i za pomocą którego ciągnie ćwiczącego.

W zajęciach na wodach otwartych instruktor ma obowiązek przedstawić ćwiczącym zalecenia. Ogólny plan ćwiczeń leczniczych w wodzie w 45-minutowej jednostce lekcyjnej: 5-10 minut . Ryć. W tych samych proporcjach czasowych odbywają się ćwiczenia lecznicze w jednostce lekcyjnej 30-minutowej. możliwości fizycznych.pływanie i zabawy. . zabronić udawania topienia się.dostatecznie wcześnie przedstawić zagrożenia wynikające z lekceważenia zasad bezpieczeństwa. noszenia odpowiedniego stroju (czepek i najlepiej biały kostium).skrupulatnie sprawdzić liczebność grupy ćwiczącej przed i po zajęciach. wieku.każdy instruktor powinien uczyć użytkowników wód otwartych „kultury turystycznej" (nie zanieczyszczać wody puszkami. 212.Ryć. 10-15 minut . Zarówno d/ieci. Metodyczny dobór ćwiczeń leczniczych w wodzie jest bardzo różny. . 20-25 minut . . dno z przeszkodami podwodnymi. Jednostkę lekcyjną 30-minutową prowadzi się dla dzieci i dla osób starszych oraz grup ćwiczebnych osób niepełnosprawnych. Zupełnie inaczej prowadzi się ćwiczenia z dziećmi i osobami dorosłymi. gdyż grozi to kalectwem. a opuścić obiekt wodny jako ostatni. które obowiązują w czasie zajęć w wodzie. Głównie zależy od potrzeb leczniczych ćwiczących.pływanie i ćwiczenia oswajające z wodą.dopilnować przestrzegania wymogów higienicznych (mycia się ćwiczących przed i po kąpieli). 213.nie zezwalać na kąpiel bezpośrednio po posiłku i po długotrwałym nagrzaniu słonecznym. wodnym. kąpieli i pływania po spożyciu alkoholu).dopilnować. butelkami. Instruktor powinien na zajęcia przyjść wcześniej i czekać na ćwiczących. . nakazy i zakazy co do zachowania się w wodzie i nad wodą: . gdy woda jest zbyt płytka. a nawet śmiercią. które nie miały do czynienia z wodą. 211. od stopnia oswojenia ze środowiskiem 360 Ryć. . . od ich umiejętności pływania.intensywne ćwiczenia specjalne dla określonych schorzeń.nie zezwalać na skoki do wody w miejscu nie zbadanym. jak i osoby dorosłe na ogół nie tworzą jednolitych zespołów. w których wszyscy maja łnkie samo możliwości i reagują w podoh- . by przybory i sprzęt ratowniczy znajdowały się na obiekcie wodnym.

jaką uzyskuje się po odbiciu (od dna czy ściany basenu). Prawo Archimedesa ma ogromne praktyczne znaczenie dla przebywania w wodzie. Siła ta jest równa masie wody wypchniętej przez zanurzone ciało. W zależności od poziomu zanurzenia ciało nasze „pozornie" waży mniej. głowa zanurzona do linii uszu. które są niezmiernie ważnym środkiem leczniczym w wielu schorzeniach. Pomocą w nauczaniu poślizgów może być kij trzymany przez instruktora. potem znów zanurzyć głowę. dłonie ułożone płasko. O skuteczności poślizgu decyduje rozluźnienie odpowiednio ułożonego ciała i prędkość. W leżeniu na piersiach. Poślizg na grzbiecie. Nauczenie poślizgów jest pierwszym etapem nauki pływania i oswajania się z wodą. Ciało wyprostowane w stawach biodrowych. prosto. Poślizgi.ny sposób. Nie załamywać ciała w stawach biodrowych. jak i osób o zaburzonej sprawności fizycznej. Ciało należy rozluźnić. Podbródek opuszczony przy rozluźnionej szyi. Nurkowanie. gdy twarz jest zanurzona w wodzie. Poślizg na piersiach. zachowując się jak pływający po wodzie „koreczek". Najważniejsza z nich jest zasada umiejętnego wyczucia „pływalności" ciała poprzez wyczuwanie wyporności wody. np. oddech wstrzymany. rozluźniające ruchy ramion i nóg. głowa zanurzona do linii uszu spoczywa jak na poduszce z brodą przyciągniętą do klatki piersiowej. W poziomie. leniwe ruchy ramionami i nogami. Dlatego należy do każdego ćwiczącego mieć indywidualne podejście. ramiona za głową. żeby go nie zrazić do dalszej nauki pływania i ćwiczeń w wodzie. unieść zdecydowanie głowę w celu nabrania powietrza. ramiona wyciągnięte w przedłużeniu tułowia. Po odbiciu się od ściany luźno ułożyć ciało. Po odbiciu ułożenie ciała w wyciągnięciu. szamocących ruchów. Dzieje się tak. wydech pod wodą. Zwiększa pojemność oddechową płuc. broda lekko przyciągnięta do mostka. jak i do osób chorych. Należy nauczyć się wydychać powietrze do wody w tej pozycji. poruszania się. Wyrabiają umiejętność wyczuwania „dynamicznego wyporu" wody . Wykonać wdech. Ciśnienie to rośnie razem z głębokością zanurzenia ciała ćwiczącego. zarówno osób sprawnych. W czasie nauki poślizgu przy pomocy kija bezwzględnie należy eliminować kur362 . nogami wykonując jednocześnie nożyce. Rozgarniając wodę ramionami. Oddychać co 3-4 sekundy. głowa zanurzona do linii uszu. lecz łagodne. co odkrył jeszcze w czasach starożytnej Grecji wielki myśliciel Archimedes. atmosferyczne i ciśnienie wywołane ciężarem słupa wody znajdującego się nad określonym poziomem. nie wykonywać gwałtownych ruchów. Określone zasady poruszania się w wodzie i nauki pływania odnoszą się zarówno do zdrowych.siły unoszącej ciało i przesuwającej je. Poślizg z głową wynurzoną z wody jest wolniejszy. Dzieje się tak dzięki specjalnym właściwościom środowiska wodnego. lekki ból w uszach odczuwa się. W leżeniu na plecach. gdy nurkuje się na głębokość 2-3 m. Oczy powinny być otwarte. W momencie zanurzenia się w wodzie na ciało ćwiczącego ze wszystkich stron działa ciśnienie hydrostatyczne. Jest przeciwstawieniem się nawykowi przybierania pozycji poziomej i służy wyrabianiu orientacji pod wodą. gdy ciało jest zanurzone. nie wolno pomylić kolejności oddychania: wdech nad wodą. ponieważ wypadkowa ciśnień działających na powierzchnię dolną i górną ciała jest zawsze skierowana do góry.

czowe trzymanie się kija i zginanie ramion przez ćwiczącego. Ramiona powinny być proste, luźno ułożone w wodzie, tylko same dłonie napięte na uchwycie kija, barki zanurzone. Skok startowy, sportowy. Skok odbywa się ze słupka startowego (znajduje się 75 cm ponad powierzchnią wody) na sygnał startera. Przeważnie jest to pozycja w luźnym skłonie w przód, głowa w przód, nogi lekko ugięte, ramiona zwisają luźno w dół. Po silnym odbiciu i równoczesnym wymachu ramion w przód następuje skok do wody na głowę i wejście do niej pod kątem 20-30°. Nawroty. Przy przepływaniu dystansu dłuższego niż długość pływalni trzeba zrobić nawrót. Wszystkie nawroty - bez względu na to, czy odbywają się z wdechem podczas obrotu (odkryte), czy z wydechem podczas obrotu (zakryte) - mają wspólną cechę. W końcowym nawrocie występują fazy: - dopłynięcie do ściany pływalni (4-5 m), - obrót, - ustawienie stóp na ścianie pływalni, - odbicie, - poślizg z przejściem do pływania (4-5 m). Pełny nawrót trwa 0,6-0,8 sekundy. Oswajanie z wodą przez zabawy „Poławiacze pereł" - zabawa polega na nurkowaniu i wyławianiu z wody kamyczków. Kto wyłowi najwięcej „pereł", zostaje zwycięzcą. „Hipopotamy" - ćwiczący ustawiają się w kółko, trzymają się za ręce. Po nabraniu powietrza zanurzają twarz po linię uszu i otwartymi ustami i nosem wydmuchują powietrze. W tym czasie instruktor liczy od l do 10. Kto rozłoży wydech na cały czas liczenia, nie uniesie głowy i nie puści rąk, zostaje „hipopotamem". Można podzielić zespół na dwie drużyny i w każdej liczyć zwycięzców. „Koreczki" - ćwiczący starają się przyciągnąć kolana do klatki piersiowej, obejmując je rękami. Zanurzyć głowę z jednoczesnym wydmuchiwaniem powietrza i płynąć w pozycji kucznej, jak „koreczki". Zabawa ta uczy wyporności wody. Modyfikacją tej zabawy może być przytrzymywanie między kolanami deski pływackiej ustawionej pionowo z jednoczesnym rozgarnianiem wody rękami. W tej pozycji można przeprowadzić wyścig ćwiczących. Pozycja kuczna z przytrzymywaniem deski kolanami jest dobrym ćwiczeniem w wodzie w przypadkach dyskopatii. Tor przeszkód. Tory przeszkód mogą być różne - łatwiejsze i trudniejsze, w zależności od utworzonych pod wodą przeszkód. Trudniejszym torem przeszkód może być przejście pomiędzy nogami ćwiczących, podniesienie z dna kamyczka czy wyminięcie ćwiczącego, który ustawił się nie w linii prostej itd. Ćwiczący po winni być ustawieni jeden za drugim. Startuje ostatni z rzędu, który ustawia się po pokonaniu „toru przeszkód" jako pierwszy. \ Trudności zabaw w wodzie polegają na tym, że czas przebywania poszczególnych ćwiczących pod wodą jest różny, oraz na tym, że wykonują oni inne ruchy i przybierają różne pozycje, co związane jest z: 1) wyczuciem wyporności wody, 2) nauczeniem się oddychania w wodzie, a w konsekwencji przystosowaniem się do środowiska wodnego. 363

Najłatwiej i najszybciej można nauczyć się pływania na grzbiecie, gdyż nie wymaga koordynacji oddechowej między nabraniem powietrza nad wodą a wypuszczeniem go pod wodą.

Pływanie kraulem
Na grzbiecie (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) ułożenie w pozycji nieruchomej z ramionami wzdłuż tułowia, 2) w położeniu na grzbiecie, trzymając się brzegu łub opierając dłonie o dno, naprzeciwstronne kraulowe ruchy nóg, 3) kraulowe ruchy nóg przy pomocy współćwiężącego - ćwiczący wolno chodząc po dnie, podtrzymuje górną część tułowia ćwiczącego, 4) pływanie samymi nogami z deską, którą ćwiczący trzyma prostymi ramionami, 5) nauka ruchu ramion „na sucho" - np. leżąc na ławeczce gimnastycznej, ruchy jednym ramieniem, drugie ramię przy tułowiu, a następnie ruchy obu ramion, 6) ćwiczenie ramion przy pomocy współćwiczącego, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, 7) pływanie samymi nogami z ramionami wzdłuż tułowia, 8) pływanie samymi nogami z deską przytrzymywaną rękami, potem bez deski, 9) pływanie samymi ramionami, nogi przytrzymują deskę, 10) pływanie samymi ramionami z lekką pracą nóg, 11) dalsza koordynacja pracy ramion i nóg ze zwróceniem uwagi na wdech i wydech; wdech - w czasie przenoszenia ramienia nad wodą, wydech podczas tej samej czynności drugiego ramienia. Praca ramion w kraulu na grzbiecie. Ramiona wzdłuż tułowia, jedno proste ramię, skręcając się do wewnątrz, wynurza się z wody kierując się piątym palcem w górę. W tym układzie zatacza łuk i „wpada" do wody. W wodzie dłoń i ręka jakby się usztywnia w ruchu przyciągnięcia do linii tułowia. Gdy jedna ręka zbliży się do tułowia, przyjmując położenie wyjściowe, ruch podobny rozpoczyna ręka druga. Ta naprzemienna praca ramion powoduje przesuwanie się ciała w przód. Praca nóg w kraulu na grzbiecie. Ruchy nóg powinny rozpoczynać się od bioder naprzemiennie, jak ruch nożycowy: jedna noga w dół, druga w górę. Ruch nóg powinien być zakończony jakby „machnięciem" stóp, które wypryskują w górę wodę ruchem w kierunku grzbietowym. Nogi powinny pracować intensywnie, gdyż ich sprawne ruchy przyczyniają się do zwiększenia szybkości w kraulu na grzbiecie. Próba synchronizacji pracy ramion w kraulu polega na tym, że gdy jedno ramię kończy pracę, drugie rozpoczyna swój cykl ruchowy. Na jeden cykl pracy ramion przypada około 6 uderzeń nóg. Taka koordynacja zapewnia równomierność pływania i ciągłość napędu. Oddychanie w zasadzie może odbywać się dowolnie. W pływaniu sportowym, w celu zachowania rytmu pracy, wdech powinien nastąpić pod koniec przenoszenia jednego ramienia, a wydech przy przeniesieniu ramienia drugiego. Na piersiach (ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania): 1) „nożycowe" ruchy nóg przenosi się od bioder przez stawy kolanowe i skokowe na stopy, które powinny być zwrócone do wewnątrz; ćwiczenie wykonywać, 364

trzymając się rękoma brzegu pływalni lub opierając się o dno pływalni - najpierw z głową nad powierzchnią wody, a następnie z twarzą zanurzoną, 2) wykonywanie wdechów nad wodą i wydechów do wody po zanurzeniu twarzy (przytrzymując się brzegu basenu lub przechodząc ze stania do skłonu) -woda musi potem sama spłynąć po twarzy, oczy otwarte; nie trzeć oczu rękoma, gdyż to bardziej je drażni i wywołuje „odruch obronny", 3) pływanie za pomocą samych ruchów nóg - najpierw z twarzą zanurzoną w wodzie, a potem ze współćwiczącym, który holuje, przytrzymując za ręce, 4) imitacja ruchów kraulowych ramion: najpierw jednego ramienia; stać w skłonie w przód blisko ściany, przenosić ramię od strony ściany ruchem okrężnym w tył, w górę i w przód unosząc łokcie jak najwyżej, potem w tył zwrot i to samo ramieniem przeciwnym, 5) to samo ćwiczyć w wodzie sięgającej do pasa ćwiczącemu - najpierw jednym ramieniem, drugie oparte o kolano, potem drugim, a następnie naprzemiennie obydwoma ramionami (głowa nad powierzchnią wody), 6) w skłonie ręce oparte o kolano (głębokość wody do pasa), twarz zanurzona w wodzie, skręt głowy w lewo lub w prawo, zawsze na jedną stronę, wdech, powrót głowy do pozycji wyjściowej i długi wydech, 7) pływanie samymi nogami z deską, która jest przytrzymywana prostymi ramionami: najpierw z głową nad wodą, potem z twarzą zanurzoną w wodzie (jak najdłużej nie nabierać powietrza nad wodą), 8) w wodzie do pasa - ruchy kraulowe ramion naprzemiennie, najpierw w miejscu, potem chodząc po dnie basenu, starać się o takie wyczuwanie przy ruchu ramion oporu wody, aby przenoszenie ciała następowało również w wyniku ruchu wiosłujących rąk, 9) kraulowe ruchy ramion z przytrzymywaniem przez współćwiczącego za nogi (twarz zanurzona w wodzie), 10) pływanie w bezdechu, pracując samymi ramionami (nogi np. przytrzymują deskę ustawioną pionowo), 11) pływanie samymi nogami, ramiona w przód, twarz zanurzona (co kilka metrów uniesienie głowy i wdech), 12) pływanie samymi nogami z deską - z wydechem do wody, 13) pływanie samymi ramionami bez podtrzymywania nóg, 14) w pozycji stojącej, w skłonie w pr/ód imitacja ruchów ramion z oddychaniem, wdech wykonać, kończąc pociągnięcie ramieniem, 15) w wodzie sięgającej do pasa - stojąc w pochyleniu z twarzą zanurzoną w wodzie - ruch wiosłujący lewego ramienia (prawa ręka oparta o kolano), skręt głowy w lewo i w końcu ruch wiosłującego ramienia (gdy ręka znajdzie się najbardziej w tyle wdech), przeniesienie ramienia nad wodą, powrót głowy do pozycji wyjściowej, wydech; ruch głowy odbywa się tylko przez skręt, bez skłonu głowy w tył (to samo prawym ramieniem), 16) napr/eciwstronne ruchy kraulowe ramion z oddychaniem, stojąc w pochyleniu w miejscu, potem chodzić po dnie pływalni na głębokości wody do pasa; głowa skręca się do wdechu zawsze przy pracy jednego ramienia uginającego się (prawego lub lewego), gdy drugie ramię „nie wdechowe" wykonuje swój układ wy-prostu, głowa skręca się 5 twarz pozostaje w wodzie w celu wykonania wydechu, 17) kraulowe ruchy ramion i oddychanie z pomocą współćwiczącego, który podtrzymuje ćwiczącego za nogi, 365

18) pływanie krótkich odcinków kraulem z pełną koordynacją ramion, oddechu i nóg, 19) zwiększanie dystansów. W kraulu szybkość pływania załeży od dobrej koordynacji pracy ramion i nóg oraz oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje pociągnięcie, drugie jest przenoszone nad wodą, nogi pracują „nożycowo". Na pełny cykl pracy obu ramion w celu uzyskania dobrej płynności posuwania się w przód powinno wypadać 6 ruchów nóg. Ma to duży wpływ na ekonomikę wysiłku. Pierwszą Polką, która przepłynęła kraulem 37-kilometrową trasę przez kanał La Manche, była Teresa Zarzeczańska.

Pływanie stylem klasycznym („żabką")
Pływanie „żabką" różni się zasadniczo od pływania kraulem. Ruchy ramion i nóg wykonywane są równocześnie i cyklicznie. Jest to styl pływania symetryczny, zalecany przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa. Ramiona równocześnie wykonują pociągnięcie ruchem „odbicia się od wody"; dłonie ze zwartymi palcami ułożonymi „łódeczkowato" wysuwają się pod powierzchnią wody do przodu. W tym samym momencie nogi z ugiętymi i rozwartymi kolanami wykonują odepchnięcia po torze półkolistym na zewnątrz i do tyłu, aż do złączenia stóp. Wdech następuje w momencie zakończenia pracy ramion. Istnieje pogląd, że „żabka" jest najłatwiejszym stylem pływania. W rzeczywistości ruchy są trudne, a w szczególności ruchy nóg, od których zależy skuteczność pływania. Ćwiczenia pomocnicze do nauki pływania „żabką": ł) ruchy imitujące ruchy nóg (leżąc na ławeczce gimnastycznej, siedząc na brzegu pływalni lub stojąc twarzą lub bokiem do ściany), „żabkowe" ruchy jedną nogą, . . .. 2) „żabkowe" ruchy nóg z przytrzymywaniem się brzegu pływalni, najpierw z głową zanurzoną, następnie z głową nad wodą, 3) ruchy nóg w poślizgu na piersiach (twarz zanurzona w wodzie), 4) imitacja ruchów ramion poza wodą, 5) stojąc w skłonie w przód (głębokość wody do pasa) - „żabkowe" ruchy ramion, głowa nad powierzchnią wody, podbródek „oparty" o powierzchnię wody, 6) pozycja leżąca na plecach, ramiona wzdłuż tułowia, pływanie za pomocą nóg wykonujących ruchy „żabkowe", 7) pływanie w położeniu na piersiach z deską przytrzymywaną wyprostowanymi ramionami, 8) „żabkowe" ruchy ramion ze współćwiczącym, który podtrzymuje nogi ćwiczącego, chodząc po dnie pływalni, 9) stojąc na dnie basenu, podbródek na powierzchni wody - wdech, zanurzyć twarz i wykonać powolny wydech, 10) pływanie samymi ramionami, nogi utrzymywane za pomocą deski, 11) pływanie z przytrzymywaniem deski, nogi wykonują ruchy „żabkowe", wydechy do wody, 12) poza wodą imitacja ruchu ramion i oddychania, wdech w końcowej fazie ruchu „wiosłującego" ramion, 13) ruchy ramion i oddychania w wodzie w pochyleniu ciała, stojąc w wodzie do pasa, 366

14) „żabkowe" ruchy ramion z wdechem w końcowej fazie ruchu wiosłującego w pływaniu ze współćwiczącym, a następnie przy podtrzymaniu nóg przez deskę, 15) poza wodą, stojąc na jednej nodze, imitacyjne ruchy ramion i jednej nogi, potem to samo stojąc na drugiej nodze, koordynując ruchy ramion i nóg, 16) ruchy ramion i nóg w bezdechu z długim poślizgiem, 17) pływanie „żabką", głowa nad wodą (tzw. żabka szkolna), 18) pływanie krótkich odcinków w bezdechu, stopniowo zwiększając ich licz-b?, 19) pływanie „żabką" z wdechem co 2-3 cykle ruchowe, 20) pływanie „żabką" z pełną koordynacją ruchów ramion, nóg i oddychania (stopniowe zwiększanie dystansów). Pływanie wyczynowe „żabką" polega na oddychaniu z „opóźnionym wdechem". Wdech jest wykonywany przez pływaków sportowców w końcowej fazie zagarniania wody ramionami, a nie, jak w pływaniu „użytkowym", w początkowej, co powoduje wolniejsze pływanie, ale jest wygodniejsze. Tok lekcji pływania opiera się na podziale lekcji 3-częściowym. Określone ćwiczenia przygotowujące do pływania i elementy pływania stanowią treść lekcji zajęć w wodzie. Treść lekcji zależy od zamierzeń metodycznych, a te z kolei są uzależnione od wielu czynników. Wybrane czynniki, jednakowe dla osób zdrowych i niepełnosprawnych, to: 1) miejsce ćwiczeń i warunki, w jakich mogą odbywać się zajęcia w wodzie, 2) znajdujące się do dyspozycji ćwiczących przybory (płetwy, deski, piłki, koła gumowe, narękawniki, okulary ochronne), 3) dobór zespołu ćwiczebnego pod względem płci, wieku, zaawansowania i liczebności, 4) potrzeby terapeutyczne i emocjonalne ćwiczących, 5) czas trwania lekcji, 6) zezwolenie lekarskie na udział w zajęciach w wodzie. Różnice w zaplanowaniu lekcji ćwiczeń w wodzie dla osób zdrowych i osób niepełnosprawnych: Dla osób zdrowych - zasadniczym celem jest stopniowa nauka pływania. Umiejętność pływania daje szansę na lepszy rozwój organizmu i utrzymanie dobrej jego sprawności. W doborze ćwiczeń obowiązuje znajomość wskazań lekarskich oraz metodyki nauczania ćwiczeń. Dla osób niepełnosprawnych - zasadniczym celem ćwiczeń w wodzie jest zlikwidowanie w jak największym stopniu skutków choroby - usprawnienie funkcjonalne. Nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne lekcji leczniczej w wodzie obowiązuje zarówno znajomość metodyki prowadzenia zajęć w wodzie dla osób zdrowych, jak i dla osób niepełnosprawnych. Lepsze usprawnienie funkcjonalne osób chorych osiąga się poprzez ćwiczenia specjalnie dobrane dla danego schorzenia i etapu procesu chorobowego oraz poprzez dążenie - w miarę możliwości - do nauczenia ich pływania lub wykorzystywania umiejętności pływania zdobytej przed zachorowaniem. Na pewno „na siłę" nie można zmuszać osoby starszej do nauki wydychania powietrza do wody, gdy ona się tego bardzo boi. Ćwiczący niepełnosprawni muszą się koncentrować na prawidłowym, dokładnym wykonywaniu ćwiczeń - różnych dla różnych jednostek chorobowych. 367

układ dłoni w pływaniu żabką

pierwszy etap nauki pracy nóg do żabki

widok z boku koordynacja pracy rąk i nóg z oddychaniem

Ryć. 214.

Psychika dziecka chorego najczęściej pozwala na stosowanie wielu wesołych zabaw i ćwiczeń w wodzie, przystosowujących organizm dziecka do środowiska wodnego, co wcale nie zmniejsza zaangażowania dzieci w planowanych zajęciach o charakterze leczniczym. Pewne rodzaje ćwiczeń leczniczych można ogólnie sprecyzować: np. w przypadku bólów krzyża stosować ćwiczenia rozciągające mięśnie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, a wzmacniające mięśnie brzucha. Przy niepełnym zroście po złamaniu kostnym w obrębie nóg unikać chodzenia w wodzie, gdy ciało ćwiczącego jest mało zanurzone, gdyż wtedy woda stanowić może zbyt małe odciążenie. 368

mają ogromne znaczenie psychiczne. Ćwiczenia i zajęcia pływania o charakterze leczniczym. poza walorami zdrowotnymi.ieci.Indywidualne traktowanie ćwiczących niepełnosprawnych jest obowiązkiem prowad/ącego. Metodyka kłnezyterapii zawiera zestawy ćwiczeń specjalistycznych o charakterze leczniczym. Dają możli369 . szczególnie dla d/. w grupie 12-osobowej dwie osoby mogą mieć inny program ćwiczeń. podczas gdy pozostałe osoby wykonują jednakowe ćwiczenia. np.

ograniczeniem zakresu ruchów w stawach kolanowych. 6. Wskazany przy zesztywniającym zapaleniu stawów. 2. 2. Do szatni wchodzimy 10 minut przed zajęciami. są następujące: 1. . chyba że któryś ze sposobów pływania jest dla nich przeciwwskazany. 6. 3. 370 . Kraul. 3. obserwujący ćwiczących. Odpowiednia temperatura wody. z zapaleniami okołobarkowymi. 7. 4.zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Osoby w starszym wieku. 13. Liczba dzieci około 10-12. bez dołów. ręcznik. 6. Uwagi dotyczące zajęć w wodzie z osobami niepełnosprawnymi (szczególnie dotkniętymi paraplegią i tetraplegią) Zajęcia w wodzie z osobami niepełnosprawnymi mają taką samą formę i takie samo zadanie jak zajęcia z osobami pełnosprawnymi. Warunki. Zbiórka.paraplegii. temperatura powietrza powyżej 18°. Obserwować. Woda czysta . Osobom towarzyszącym nie wolno przebywać w hali basenowej. jak i po wyjściu z basenu (ślisko). Na udział w pływaniu konieczne jest zlecenie lekarskie. 2. Przeciwwskazany w bólach krzyża. 8. wodorostów. Styl motylkowy i „delfin". Ćwiczący nie mogą przebywać zbyt długo w wodzie. . żeby osoby uczestniczące w zajęciach nie przebywały przed wejściem do wody na słońcu. Nie należy pluć w basenie ani zanieczyszczać basenu. 7. Wskazany w przypadkach: . 5.zapalenia stawów okołobarkowych. mogą pływać wszystkimi znanymi sobie stylami. najczęściej stojące. 3. „Żabka na plecach". które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia współkąpiących się. 10. Przed wejściem na basen należy dokładnie umyć się pod natryskiem. 5. Wskazany dla osób ze zwyrodnieniami stawów biodrowych. Teren wody pozbawiony mułów. 15. układu wydalania i innymi poważnymi chorobami. a kostium zdejmujemy i wykręcamy pod natryskiem. odliczanie.dyskopatii. 5. Głębokość wody gwarantująca bezpieczeństwo. Teren do pływania widocznie wyznaczony (sznury na bojach lub inne trwalsze ogrodzenie terenu). poprawę miejscową stanu chorobowego.wość poprawy ogólnej kondycji organizmu. przykurczów stawów biodrowych. jeśli skierowane są na zajęcia zespołowe w wodzie. Dobór stylów pływania w zależności od warunków chorobowych (wykaz przykładowy . . głowa musi wystawać nad wodę. Po wyjściu z wody zbiórka i omówienie uwag. Pewne różnice występują tylko w przygotowaniu się ćwiczących do treningu. Styl grzbietowy. ponieważ woda szczególnie przyciąga promienie słoneczne. 2. Apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w łatwo dostępnym miejscu. Wskazana w przypadkach dyskopatii. Wskazany w przypadkach osłabienia mięśni pośladkowych.osłabienia mięśnia czworogłowego uda. Po wyjściu z basenu myjemy się mydłem. Regulamin basenu (krytego) 1. Na basen grupa wchodzi tylko pod opieką instruktora. klapki. Kąpiel połączona z pływaniem nie powinna odbywać się na czczo ani bezpośrednio po posiłku. Korzystający z basenu muszą mieć mydło. 12. czy któryś z uczestników zajęć nie wychodzi z wody bez odmeldowania się. Korzystanie z otwartego akwenu wodnego: 1. zesztywniające-go zapalenia stawów kręgosłupa. Nie wolno biegać po posadzce wokół basenu zarówno przed wejściem. Prowadzenie zajęć przez nauczyciela (uwagi zasadnicze): 1. zbliżona do temperatury ciała. co pozwala obserwować je wszystkie podczas kąpieli. Nie wolno samowolnie skakać do wody z brzegów basenu i ze słupków. Dopilnować. możliwie na całej przestrzeni terenu wyznaczonego do pływania. które powinny być spełnione. Skoki do wody na głowę są zabronione (na basenach płytkich). . 4. Nie należy żuć gumy i jeść cukierków podczas kąpieli w basenie.możliwie przejrzysta. Stale przebywający nad wodą ratownik. gdyż wyrabia nadmiernie ruchomość kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. a ponadto dają możliwość wyżycia się ruchowego. to akweny wodne. podanie konkretnych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i samych zajęć.niepełny): 1. przejrzysty. 14. Nie wolno korzystać z basenu osobom z chorobami skóry. gdy jest intensywne słońce. W całym obiekcie obowiązuje spokój i cisza. 9. 4. które powinny być komisyjnie sprawdzone i uznane jako odpowiednie miejsca do zajęć w wodzie. 4. W czasie zajęć należy pilnie obserwować ćwiczących. Dno twarde. często ich liczyć. 2. 11. asekuracji (osoby z dużym deficy- Zasady bezpieczeństwa w czasie prowadzenia zajęć na wodach otwartych Wody otwarte. 3. Do szatni wchodzimy po zmianie obuwia. 5. U w a g i ogólne. kostium i czepęk. Styl klasyczny.

371 .

ułożenie „meduzy" . zauważając indywidualne postępy oraz dopilnować obowiązku umycia się mydłem po zajęciach na basenie. także mijbard/. Osoba 372 asekurująca stoi tuż za plecami wychodzącego i opiera ręce na jego bokach. dmuchanie na piłeczkę. W przypadku paraplegii. omówić przebieg lekcji. a w efekcie . • Lewą rękę należy zgiąć w łokciu. Ruch lewej ręki pod wodą powinien jak gdyby odepchnąć wodę. który jest jednak utrudniony na skutek działania ciśnienia hydrostatycznego na klatkę piersiową i jamę brzuszną.tem ruchowym i słabo oswojone z wodą muszą mieć indywidualną asekurację) przy wejściu i wyjściu z wody. Gdy niepełnosprawne są nie tylko nogi. Zadaniem jej jest wyrobienie określonych nawyków ruchowych z zakresu pływania. podniesienie ogólnej wydolności organizmu. Na ogół w zajęciach wyodrębnia się cztery części: 1. a drugą rękę trzymać na barkach pomocnika. Nauka oddychania jest w zasadzie taka sama dla wszystkich . zakresy ruchomości w stawach. Mata powinna też znajdować się przed krawędzią basenu. pomoce wypornościowe przy pływaniu . W końcowej fazie wychodzący wspiera się jak najmocniej na rękach i przekręca do siadu na brzegu basenu. a po odwróceniu się . pr/epływać określony odcinek w sposób zbliżony do technik pływackich. Dlatego u człowieka niepełnosprawnego (szczególnie wtedy.koła.pr/y każdym zanurzeniu i obrocie ciała wzdłuż linii długiej . deski. Obrót w wodzie w prawo o 180° z brzucha na grzbiet (pozycja do pływania stylowego i pozycja wypoczynkowa).na plecy. bez dotykania dna basenu. Część główna (20-25 minut).iej poszkodowane osoby. niezbędna jest pomoc dwóch osób przy opuszczaniu ćwiczącego do wody. przydzielenie osób asekurujących dla poszczególnych osób niepełnosprawnych. na brzuch. W tej pozycji ćwiczący może wykonywać ćwiczenia zalecone przez instruktora (zanurzenie głowy. Ćwiczenia wstępne mają za zadanie przyzwyczajenie organizmu do zmiennych warunków oddychania. zmienić pozycję na plecy.wydłużony wydech. Potem odpychając się drugą ręką od wody. Pomoc w samym basenie zaś powinna być niewielka i udzielana tylko wtedy. np. Jeżeli ten 373 . potrzebna jest pomoc asekurujących osób na brzegu. które powinny do końca asekurować wszystkich ćwiczących. Przy wyborze stylu pływania i nauce tego stylu przez osobę niepełnosprawną należy uwzględnić: zlecenie lekarskie (pozwolenie i inne uwagi). Jest to najbardziej intensywna część lekcji pływania. Pływak. pływak sam. wydech do wody. żeby ćwiczący po zejściu z wózka usiadł na macie. Prowadzący powinien pamiętać. Potem jest wejście do wody. Pływak staje przodem do rogu basenu i dłońmi opiera się o brzeg basenu. dotychczasowe doświadczenia czy umie pływać (oddychać w wodzie. • Leżenie na brzuchu. Część wstępna (10-15 minut) jest zaprogramowana na podstawie zadań zaplanowanych w części głównej. Wymaga to od nauczyciela wielkiego wyczucia i umiejętności dozowania wysiłku. unormowanie oddychania oraz relaks psychiczny (ulubione zabawy i gry).na brzuchu lub na plecach. następnie odwrócić się do ściany basenu. stopniowo zanurzając się w wodzie.dla zdrowych i niepełnosprawnych. piłki. Narządy jamy brzusznej przesunięte są w kierunku przepony. osobistą motywację pacjenta. rodzaj niepełnosprawności. na brzuch.sprawdzenie obecności. którzy z basenu wyszli sami. pisanie nosem na powierzchni wody. na boki). najlepszym miejscem na wejście do wody jest róg pływalni. płasko na tułowiu. wydmuchiwanie „dziury" w wodzie. Każdy pływający musi odruchowo umieć wdychać powietrze nad wodą i wydychać pod wodą . a także imitację ruchów pływania ("suche pływanie"). później na całych przedramionach. Jeżeli nie ma specjalnych urządzeń umożliwiających wejście do wody niepełnosprawnym. Wstępna kwalifikacja do zajęć pływania na basenie Przede wszystkim należy przeprowadzić wywiad o osobie niepełnosprawnej w trosce o jej bezpieczeństwo oraz o najpełniejsze wykorzystanie możliwości. Wyjście z wody następuje w tym samym miejscu. obniżenie tętna. Najpierw następuje rozgrzewka nad wodą. leżenie przodem. ramieniem przywrzeć do klatki piersiowej i w tym samym czasie odwrócić głowę maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu).leżenie tyłem). na własnych rękach wyciąga się do góry. „śpiewanie" pod wodą. który powinien być zabezpieczony matą. powinien opierać ręce na barkach asekurującego. 2. która obejmuje ćwiczenia ramion we wszystkich płaszczyznach. że osoby niepełnosprawne mają mniejszą tolerancję wysiłku na obciążenia treningowe.oburącz. ale wymaga to przeznaczenia większej ilości czasu na ćwiczenia pomocnicze (oddechowe i wypornościowe . Zanurzenie całego ciała aż po szyję pobudza szczególnie wdech. bok. przypomnienie regulaminu i przedstawienie zadań lekcji. co powoduje jej wysokie ustawienie. gdy jest to bezwzględnie konieczne. gdy oddychanie oparte jest wyłącznie na przeponie) nagłe zanurzenie w wodzie po szyję może spowodować wystąpienie zaburzeń oddechowych.ycja skulona) z długim wydechem. Wszyscy mogą nauczyć się pływać. gdy obie kończyny górne są sprawne. gdzie ćwiczący wchodził do wody. a asekurujący nieznacznie mu w tym pomaga (pomoc powinna być jak najmniejsza). wspierając się początkowo na dłoniach. Zróżnicowanie możliwości tolerancji wysiłku w zasadzie powinno być indywidualne dla każdego ćwiczącego. powodując odwrócenie ciała (w prawą stronę). ale i ręce (tetraplcgia).utrzymania się na wodzie). Nauka unoszenia się na wodzie: koreczek (po/. Z tego względu należy ćwiczącego zanurzać w wodzie stopniowo (dotyczy to także osób starszych i osób z niewielkimi niedomaganiami krążenia). Nawet jeśli niektórzy z ćwiczących mogą samodzielnie wyjść na brzeg pływalni. Część organizacyjna (5-10 minut) . rozłożenie ramion w bok. Jeśli jest to możliwe. Nie można ich jednak nadużywać. stan umiejętności i oswojenia z wodą (utrzymanie się na wodzie). samopoczucia i stanu skóry pacjentów przed zezwoleniem na udział w zajęciach. Można zastosować następujące ćwiczenia oddechowe: wypowiadanie imion lub innych wyrazów pod wodą. zwiększenie amplitudy ruchów przepony. chwycić się krawędzi przelewu . poruszającym się na wózkach. U niepełnosprawnych należy kontrolować rytm oddechowy. Część końcowa (5-10 minut) ma na celu uspokojenie organizmu. sam opuszcza się do wody. także tych. ćwiczący (przodem do wody). • Unieść prawą rękę jak najwyżej nad wodę z równoczesnym energicznym ruchem lewej ręki w kierunku przeciwnym. gdy/ nad mierna wyporność zaburza naturalne wyczucie wyporności i schematy ruchu. jedną ręką chwycić się za krawędź przelewu. Po wyjściu z basenu wszystkich osób należy sprawdzić stan ćwiczących.

Asekurujący staje z przodu ćwiczącego. jedną rękę układa pod karkiem i podtrzymuje ćwiczącego. drugą ręką podtrzymuje go pod tułowiem (nie wypychając go jednak do góry).w wodzie. 2. • Leżenie na grzbiecie z ramionami rozłożonymi w bok.w miarę możliwości powinna się ona ograniczać do lekkiego dotyku (aby utrzymać pozycję ćwiczącego.jak wiosło". co następuje przy silnym wydechu jednocześnie nosem ł ustami). zmieniając na odwrotny układ rąk i głowy. „Wiosłując" w stronę ud.takim stylem. Dłonie o zwartych palcach. ustawiając prawidłowo jego głowę. Jedną dłonią podtrzymuje go pod karkiem.można przystąpić do nauczania pływania stylowego .umie w każdej sytuacji oddychać. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i podtrzymuje go swymi dłońmi ułożonymi pod łopatkami. Gdy oddech pływaka jest unormowany.wiosłujący .w połączeniu z ruchem wiosłującym (przyciąganiem rąk do ud). Asekuracja rzadko polega na mocnym trzymaniu i wypychaniu ćwiczącego . lewą rękę z zamachem przenosiny w stronę prawego ramienia. Ręce rozpoczynają ruch odpychania się od wody (wiosłujący). Styl grzbietowy Styl grzbietowy . W momencie przyciągania należy „lekko" usztywnić ramiona. A s e k u r a c j a -na początku asekurujący stoi za głową ćwiczącego. W d e c h .wyjmuje się je w rozluźnieniu z wody. W razie jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący. W pozycji wyjściowej ręce ułożone są przy udach. Gdy ręce dotkną powierzchni bocznej ud (zakończenie ruchu odpychającego) . 3. nie przeszkadzając mu w wykonywaniu ruchów. że asekurujący stoi przed ćwiczącym w odległości zasięgu ramion. który zapewnia komfort psychiczny i fizyczny. Asekuracja polega na tym. Ćwiczenia leżenia w wodzie na plecach: 1. utrzymywać się na wodzie.jest stylem dla osób. Ćwiczenia należy wykonać po głębokim wdechu i opanowaniu odwracania się z brzucha na plecy. 4. że jeśli dobrze się opanuje jedno zadanie ruchowe. a oddychanie jest ułatwione. Potem rozpoczyna się następny ruch cykliczny odpychania ciała w przód. • Prawą rękę wkładamy jak najgłębiej pod wodę. Drugą ręką asekurujący pomaga sobie w poruszaniu -nie przeszkadzając pływającemu. dłonie stroną dłoniową zwrócone do góry. pomaga mu przyjąć pozycję umożliwiającą zaczerpnięcie powietrza. żeby mógł on przyjąć pozycje umożliwiającą zaczerpniecie powietrza. Kraul na grzbiecie (styl grzbietowy . nie czuje lęku. podejmuje się następne próby obrotu. ma poczucie bezpieczeństwa. Ćwiczący leży na plecach. Asekurujący za głową ćwiczącego.przy ruchu „odpychającym" . natomiast ruch przygotowawczy odbywa się nad wodą. starając się nie przeszkadzać mu w samodzielnych ruchach. zmieniać pozycję. Gdy ćwiczący nabierze pewności ruchów w wodzie . chwyta za barki ćwiczącego. w którym ruchy rąk odbywają się pod wodą. by wykorzystać uzyskany z poprzedniego ruchu moment przesuwania się ciała do przodu. prowadzi pionowo i ukośnie przodem w tył za głowę. Pływanie na grzbiecie z pracą rąk pod wodą Dla osób z obniżoną sprawnością fizyczną (słaba siła mięśniowa.asekurujący staje bokiem za głową ćwiczącego i podtrzymuje go jedną ręką pod karkiem. skręcając dłonie na zewnątrz i uginając je jednocześnie w nadgarstkach w kierunku ruchu. Drugą ręką asekurujący wspomaga posuwanie się pływaka w przód. Osoba asekurująca znajduje się przed ćwiczącym w zasięgu ramion. Potem prostuje się ręce w bok i przyciąga do ud. potem eliminuje niepra375 374 . przemieszczają ciało do przodu. U w a g a . w taki sposób żeby nie krępować jego ruchów. ograniczona ruchomość w stawach) i słabą umiejętnością oddychania pod wodą najlepszym stylem jest styl na grzbiecie. A s e k u r a c j a . chwytając pływaka za barki. następnie ugina się je w stawach łokciowych i przenosi na wysokość barków. Pokonywanie trudności w wykonywaniu ćwiczenia polega na tym.kraul) Jest to najtrudniejszy styl pływacki. Wdech następuje w czasie ruchu przygotowawczego. trzyma go za dłonie i prowadzi jego ruch. Na początku dąży się do uzyskania koordynacji ruchowej. znacznie łatwiej będzie opanować zadanie następne. Odwracanie w drugą stronę (lewą) wykonać należy w ten sam sposób. wydech . Obrót w wodzie w prawo o 180° z grzbietu na brzuch (pozycja do pływania na brzuchu). Ćwiczący kładzie się na plecach na wodzie.posuwający ciało do przodu odbywa się w wodzie. który stoi z boku i bacznie obserwuje pływaka. Swobodne leżenie na wodzie bez pomocy asekurującego. zaufanie do prowadzącego zajęcia .ruch jest słaby. Pływający leży na grzbiecie z ramionami wyprostowanymi za głową. Z chwilą zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości asekurujący pomaga w odwracaniu. Te c h n i k a p ł y w a n i a . by powierzchnia odpychająca była jak największa. Wyd e c h . Potem następuje krótka przerwa (układ ciała z ramionami wzdłuż tułowia). które mają problemy z oddychaniem i należy tego stylu uczyć w pierwszej kolejności. zapobiegać dostawaniu się wody do dróg oddechowych. można czynność te wykonać wielokrotnie (bez zmiany pozycji prawej ręki i głowy). i znów układa się na szerokość barków. Wymienione ruchy powtarza się cyklicznie. Ćwiczący leży na plecach. Przez chwilę utrzymuje się je luźno za głowę. ucząc całościowo ruchów kraula. odwracając dłonie stroną dłoniową do ud . ramiona przesuwają się prostopadle do powierzchni wody (jak wiosło). jednocześnie głowę odwracamy maksymalnie w prawo (w kierunku ruchu). Pływanie na grzbiecie z pracą rąk symetryczną (nad wodą) Technika: ruch właściwy . Następnie staje bokiem za głową pływaka i jedną ręką podtrzymuje go pod karkiem. w czasie której rozluźnione ciało siłą rozpędu przesuwa się w przód.przy ruchu przygotowawczym (przeniesienie ramion nad wodą). wykonywać ruchy obrotowe ciała.

Następnie wykonać energiczny ruch (przeciwko oporowi wody) w bok. kierując „mały palec dłoni" do sufitu. ale jego wyprostowane dłonie opierają się na dłoniach asekurującego.i tetraplegików podczas pływania „żabką" następuje zaburzenie rytmu pływania z powodu braku sprawności nóg. Uczący się wykonuje długi wydech do wody. aby „reakcja wody" wyniosła ich ciało do góry. l Małego /inniejs/a się lir/ba oddechów.ułatwiając przenoszenie drugiego ramienia. Pływacy / tymi schorzeniami. następnie ramiona przenosimy w bok. który stoi przodem. twarz zanurzona w wodzie. w tył w głąb wody. Pozycją wyjściową do pływania „żabką" jest pozycja swobodnego leżenia na wodzie z ramionami wyciągniętymi w przód i utrzymywanie barków na jednej linii . potem skręcają się ruchem nawracania (do środka). zagarniający wodę.w wodzie zanurzona jest tylko twarz.ochi w układzie ramion kierujących się w przód. a potem swobodnie zanurzyć się w wodzie.w stronę pracującego w wodzie ramienia . maksymalnie do l na 2 ruchy ramion. Pływanie „żabką" jest bardzo trudne wysiłkowi) i koonlynacyjnie dla osób z tymi schorzeniami. 2. Kiedy uzyska się niezbędną koordynację ruchów. Osoby dorosłe można uczyć fazami. a drugą ręką pomaga sobie w poruszaniu się. potem unosi głowę do następnego oddechu. Gdy jedno ramię wykonuje ruch wiosłujący w wodzie. Tylko taka pozycja przy rozluźnionych mięśniach stwarza możliwość włączenia ruchów „napędowych" ramion w stylu klasycznym. gdy unosi głowę do oddechu (osłabione są mięśnie prostujące głowę i górną część tułowia). Każde uniesienie głowy w celu nabrania powietrza sprawia bardzo dużo trudności. należy zgiąć ręce w stawach łokciowych (łokcie w bok. Powinien tylko lekko przytrzymywać pływającego lub tylko czuwać nad nim. Pływający ma tendencję do skręcania tułowia. że w pierwszej fazie ruchu ramienia pod wodą ręka ugina się lekko w łokciu. szczególnie para.l oddech na 3 ruchy ramion. naciśnięcie ramionami na wodę. dlatego rytm nie jest zachowany. „Żabka" zmusza pływaka do częstego unoszenia głowy w tył.na nadbrzuszu. Opracowano według instrukcji stowarzyszenia Grup Aktywnej Rehabilitacji (Kekrytcnringsgruppen) illu prowadzących zajęcia w basenie 7 owbarni / us/kod/. tak żeby nie przeszkadzać płynącemu. a stosowanie oddechu co drugi lub trzeci ruch ramion wzmacnia wydolność układu oddechowego.eniumi rdzenia kręgowego. Pozycja ćwiczącego jak wyżej. (Ruch kolisty bez zatrzymywania ręki nad wodą). na końcu którego naciska na dłonie asekurującego. Przykładowe ćwiczenia pomocnicze: 1. przez co są wzmacniane mięśnie grzbietu i szyi. a w czasie pływania następują nieznaczne obroty ciała wokół osi długiej . Ćwiczący stoi w wodzie.ic „żabki". Wiosłujące pociąganie ramion kończy się na wysokości linii barków. odepchnięcia stopami od wody w uUad/.ciało pływaka ma wtedy bardzo „opływowe" ks/lałty (zmnicjs/. Chwyta rękoma za łokcie i nadgarstki uczącego się i prowadzi ruchy jego rąk. . gdyż jest to moment posuwania się pływaka do przodu. Mniej powinni pracować rękoma w pr/ód. Gdy jedna ręka skończy ruch. na końcu którego jednocześnie naciska ramionami na przelew. Asekurujący stoi za głową ćwiczącego i na swoim ramieniu opiera kark ćwiczącego. co przy rozluźnionych mięśniach u osób zdrowych powoduje pośli/jz do pr/. u jego boku. drugie jest przenoszone nad wodą i wkładane do wody w przedłużeniu osi barku.enie oporu czołowego pływaka). np. lekko usztywnić dłoń i ramie.równolegle do powierzchni wody. aby ułatwić sobie uniesienie głowy ponad powierzchnię wody w celu zaczerpnięcia powietrza. Ten drugi moment musi zakończyć się energicznym ruchem przywiedzenia do ud.widłowości. należy zwrócić ćwiczącym uwagę na to. Jc/eli pływak wymaga asekuracji. dłonie palcami wskazującymi stykają się ze sobą i miękko spoczywają na wodzie. druga może rozpocząć ruch ponad wodą. Wykonuje długi wydech do wody. potem odchyla głowę w tył i znów nabiera powietrza itd. w okolicy środka ciężkości . dłonie w tył). a w drugiej prostuje. Posuwanie się naprzód rozpoczynamy ruchem ramion. i poprowadzić ją energicznie do ud. dlatego nie mogą wykorzystać ich siły napędowej. powinni mocno „naciskać" ramionami w dół (jak gdyby opierać się o wodę) pod takim kątem. które są wyciągnięte w przód. Ta przyspieszona metoda daje dobre efekty. Styl klasyczny . a dłonie o palcach zwartych „łyżkowo" układają się na zewnątrz. Płaszczyzny wiosłujące ramion. dlatego praca rąk musi być nieprzerwana. Ramiona są przenoszone w przód jak najkrótszą drogą do układu ramion jak w pvv. Zanim nastąpi ruch na zewnątrz. Głowa powinna być nieco uniesiona nad wodą . Następnie ramiona zbliżają się do tulowia . przedramion i dłoni układają się prostopadle w kierunku ruchu. u u tetraplegików .mają oni niesprawne nogi. Ramiona lekko zgięte w łokciach. Z pomocą asekurującego.„żabka" (pozycja na piersiach) U para.i tetra-płegikom . Gdy ręce wykonują ten kolisty ruch i zbliżają się do linii barków. Ramiona pracują naprzemianstronnie i każde z nich musi wykonać ruch przodem w górę. wdech. pływak może brać oddech co trzeci ruch ramion. 376 3. W momencie. by ręka mogła wykonać ruch wiosłowania. Asekurujący powinien udzielać jedynie niewielkiej pomocy w tym ćwiczeniu. i jedną dłoń układa po brzusznej stronie ciała. Ramiona spoczywają na wodzie. należy zbliżyć palce do siebie. szczególnie u dzieci. ramionami trzyma się przelewu basenu. w dół. gdy ręka jest w wodzie. są ugięte pod kątem 140 160°. Ćwiczyć w pozycji jak wyżej. Można nieco zmodyfikować ten styl. asekurujący staje przodem do ćwiczącego.

. w zakładzie leczniczo-wychowawczym dla dzieci kalekich w Świebodzinie powstają pierwsze zalążki sportu inwalidzkiego. w 1949 r.. Prof. Guttmana Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Paraplegików w Stoke Mandeville.-w Rzymie I Paraolimpiada Paraplegików z inicjatywy dr.-w Świebodzinie zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla dzieci. gdzie w publicznych zawodach . 1964 r. w 1952 r. w której duża rola przypada sportowi inwalidzkiemu. w 1961 r. Weiss stworzył rehabilitację kompleksową. Weiss. .-w Atlancie (USA). rządzą nim specjalne przepisy. Sport inwalidzki powinien być powszechny. Spencer (XVII w. Według Degi. f w 1950 r. 379 Sport inwalidzki Geneza sportu inwalidzkiego Rehabilitacja ruchowa ściśle wiąże się ze sportem inwalidzkim. Sport inwalidzki jest oddzielony od sportu osób zdrowych. Sport inwalidzki powinien być zgodny z indywidualnym programem rehabilitacji (oprócz aspektu sportowego powinny w nim występować elementy rozrywki).-powstał pierwszy Klub Inwalidów w Anglii . w 1968 r. aczkolwiek w wielu dyscyplinach zbliżone są one do przepisów ogólnie obowiązujących. w 1984 r.powstał Związek Klubu Sportowego Głuchoniemych.-w Polsce. 3. w 1927 r. Sontorius (XII w. w tym 33 Polaków.w Seulu (Korea). Sport ten jest czynnikiem pozwalającym choć w części przywrócić inwalidzie zdrowie. Do rozwoju rehabilitacji i sportu inwalidzkiego w Polsce przy378 . L.-w Innsbrucku (Austria).. Guttmana użyto nazwy „olimpiada paraplegików". M. w 1992 r. L.-pierwsze międzynarodowe igrzyska dla paraplegików w Stoke Mandeville.) ozdrowieńcom po gruźlicy płuc zaleca grę w tenisa i piłkę nożną.-w Polsce zorganizowali się inwalidzi głuchoniemi .-w Arnhem (Holandia). regeneracji i kompensacji upośledzonych funkcji. Hulek i M. Pierwsza informacja dotycząca udziału inwalidów w zawodach sportowych pochodzi z 1880 r. Tak uwarunkowany sport inwalidów wspomaga proces odnowy. w 1980 r. w 1984 r. Prof. startowało łącznie 4000 zawodników.-dr Ludwig Guttman wprowadził zajęcia sportowe do programu usprawniania paraplegików w Stoke Mandeville.-w Barcelonie (Hiszpania). był on Krajowym Specjalistą do Spraw Rehabilitacji. Oprócz letnich igrzysk olimpijskich dla inwalidów odbywają się zimowe igrzyska olimpijskie. Guttmana (na obiektach olimpijskich).CZJ 13 czynili się ponadto A. które były wynikiem ich wielkiej pracy nad sobą.biegach . a różnice wynikają z odmiennych celów i zadań stawianych przed sportem inwalidów. w 1960 r. Jako jedna z leczniczych form kultury fizycznej powinien mieć za podstawę wskazania rehabilitacyjne stosowane przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych. w 1944 r. . Dega wyróżnia trzy zasadnicze cechy sportu inwalidzkiego: 1. Paraolimpiady.-założenie przez dr.w Heidelbergu (Niemcy) po raz pierwszy z inicjatywy L.-w Toronto (Kanada). Konkurencje sportu inwalidzkiego nigdy nie powinny być rozbieżne z zaleceniami lekarskimi. Polacy zdobyli 106 medali. w 1996 r. Dotychczas odbyły się następujące igrzyska zimowe: w 1980 r. Późniejsza historia olimpiad notuje wiele wspaniałych zwycięstw inwalidów.Ogólnopolski Festyn Spółdzielni Inwalidzkich.brali udział dwaj mężczyźni po amputacji kończyn dolnych. Pąchalskiego i Weissa sport jest najlepszym środkiem do podtrzymywania sprawności psychofizycznej i pomnażania jej. biegnąc na drewnianych protezach.w Tel-Awiwie (Izrael).-w Tokio (Japonia). Sport inwalidzki powinien być bezpieczny. Dega: od 1950 r. Polska koncepcja rehabilitacji kompleksowej została uznana i jest zalecana przez Światową Organizację Zdrowia. w 1976 r. w 1948 r.Klub Motorowy dla Inwalidów Głuchoniemych.rozpoczyna działalność Spółdzielcze Zrzeszenie Sportowe „Start" (1963 r. W. dostosowany do wielu rodzajów schorzeń i powinien obejmować możliwości funkcjonalne młodzieży.I Festyn Sportowy w Sierakowie. Pomimo wyraźnych analogii nie można utożsamiać sportu inwalidzkiego ze sportem ludzi zdrowych. Pionierem ł twórcą polskiej szkoły rehabilitacji był prof. Genezy sportu inwalidzkiego można doszukać się już w XVIII w. 2.-w Chorwacji.-igrzyska olimpijskie w stanie New York (USA) i częściowo w Stoke Mandeville (W. w 1972 r. z Anglii. . Brytania). Niektóre wydarzenia z historii sportu inwalidów: w 1922 r. które odbyły się bezpośrednio po igrzyskach olimpijskich: w 1964 r.) zaleca grę w piłkę ręczną oraz szermierkę dla rekonwalescentów. w 1988 r.

CP-ISRA . W Polsce istnieje wiele organizacji terenowych sportu inwalidzkiego. Jak największa kompensacja utraty wzroku przez inne zmysły.). Dokładny opis słowny. Osoby mało wid/ące lub częściowo (szczątkowo) widzące. w 1994 r. Niewidomi.Międzynarodowy Komitet Sportu dla Niesłyszących (1924 r. W nauce ruchu należy wykorzystać bodźce słuchowe i kinestetyczne.. druga teoria. Ćwiczący stara się zapamiętać ruch i. Metodyka nauczania ruchu to stosowanie metody analitycznej . ISBA . Osoby ociemniałe. Jednostkom upośledzonym ł słabym należy zapewnić szerokie prawa do opieki i pomocy. 3. 3. Warszawa (1980 r. Podział inwalidów na grupy Pojęcie niepełnosprawności zależy od przyjętych norm określania niepełnosprawności. ale także teorię i praktykę rewalidyzacji i resocjalizacji. Chorzy psychicznie. najlepiej przy zastosowaniu muzyki. W igrzyskach wzięło udział około 30 reprezentantów narodowych (1000 zawodników i 500 osób towarzyszących). (Bardzo trudna grupa do pracy w zakresie wychowania fizycznego i sportu). niewidzące od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa. xc nauc/. czyli zewnętrzna.-w Lillehammer (Norwegia).).w 1988 r. Odczuwanie przeszkód na drodze. 3. Należy podejmować wszelkie działania. 4.od podstawowych do przedolimpijskich we wszystkich grupach inwalidzkich. czynności „użytkowych" oraz rekreacji czy sportu powinno uwzględniać następujące działania metodyczne: 2.Europejski Komitet ISOD. Węch (powonienie) i smak.03.).1998 r. z akcentowaniem słownym łaź ruchu rękami instruktora. Obejmuje swoją działalnością wszystkie dziedziny sportu inwalidzkiego. Nauczyciel powinien pamiętać. lub wykonanie ruchu przez instruktora i umożliwienie obserwacji dotykowej. Wykonanie ruchu przez ćwiczącego i natychmiastowa korekta ruchu pr/cz instruktora. 5. Bezpośrednim organizatorem igrzysk był Komitet Organizacyjny Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich (NAPOĆ). PSNS „Start" powstał w 1961 r.anie ruchu niewidomego trwa znacznie dłużej niż nauczanie ociemniałego i niedowidzącego. Polska należy do organizacji międzynarodowych inwalidzkich światowych i jest reprezentowana przez PZSN „Start" (Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych). Słuch (dominująca możliwość kompensacyjna).Międzynarodowe Zrzeszenie Sportowe Niewidomych. Zmysł kinestetyczny. Dotyk (wrażenia całego ciuła). Inwalidzi niewidzący i słabo widzący Tę grupę osób niepełnosprawnych generalnie można pod/ielić na: 1. Organizacja sportu inwalidzkiego Niektóre organizacje międzynarodowe: ISMF (teraz ISMWSF) . rż. Najczęściej stosowana jest norma biologiczno-fizyczna. „Start" jest najstarszą organizacją i ma wielkie zasługi w dziedzinie sportu i rekreacji dla inwalidów. Jedna teoria głosi. VII zimowe igrzyska paraolimpijskie odbyły się w Japonii. w miejscowości Nagano. powtarzając wielokrotnie „/automatyzować" go. 5. brakiem zaradności życiowej i przystosowania społecznego. że dźwięki się odbijają od przeszkody i ociemniały je wyczuwa. w dniach 5-14. Możliwości kompensacyjne osób niewidomych to: 1. 381 1. uprawianego przez osoby z różnymi schorzeniami. 2. 4. które mogą się przyczynić do ich optymalnego rozwoju i najlepszego przystosowania do życia.ze schorzeniami narządu ruchu. dążenie do indywidualnego traktowania każdego chorego . dotykowa . Pokierowanie ruchem poleconym przez instruktora przez poprowadzenie go na osobie niewidomej. układu nerwowego. Główne cele rehabilitacji niewidomych: 1. Ostatnie tendencje w pedagogice specjalnej to dążenie do dokonywania klasyfikacji od strony potrzeb pacjenta.Międzynarodowe Zrzeszenie Sportu i Rekreacji Osób / Porażeniem Mózgowym (1979 r. 2. pod patronatem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego. Inne schorzenia. Klasyfikacja osób niepełnosprawnych według tej normy jest następująca: 1.). na skutek choroby lub wypadku. przygotować do pracy i zadań społecznych.Międzynarodowa Federacja Igrzysk Olimpijskich w Stoke Mandeville w Anglii (1952 r.-6. które utraciły wzrok powyżej 5.że przez ociemniałego odczuwane jest ciśnienie powietrza odbijającego się w różny sposób od przeszkód. Z naukowo-metodycznego punktu widzenia wszystkimi grupami niepełnosprawności zajmuje się pedagogika specjalna. dokładnie. które prowadzą ciekawą działalność rekreacyjno-sportową dla inwalidów. 2. CISS . dostrzegają zarysy z odległości l m od przedmiotu. które mają poczucie dnia i nocy. ECISOD . Jest to bardzo obszerna gałąź wiedzy.systematyczny i dokładny opis słowny oraz ciągła korekta i kontrola wykonywanych ćwiczeń. Osoby niewidome. Organizuje obozy różnych szczebli . 3. ponieważ obejmuje nie tylko zaburzenia fizyczne i psychiczne. Głusi. Upośledzeni umysłowo.). 380 . tzw. gdy w Bukowinie Tatrzańskiej zostało podpisane porozumienie Związku Spółdzielni Inwalidów z Zrzeszeniem Sportowym „Start". Nauczanie ruchu fizycznego na lekcji wf.-w Innsbrucku. następnie Związek Klubów Sportowych Głuchoniemych (1927 r.

W zakresie zdrowia i czynności życia codziennego: wyrabianie prawidłowej postawy ciała. który powinien uwzględniać także indywidualne potrzeby ucznia. żeby „zautomatyzować" ruchy. „Sprawni inaczej" uprawiają dyscypliny sportowe letnie . narciarstwo biegowe. Inwalidzi głusi i słabo słyszący Są trzy podstawowe rodzaje głuchoty: p r z e w o d z e n i o w a (uszkodzenie dróg nerwów przekazujących impulsy. jak: chód. 3. mimiki. Nauka wykonywania pomocniczych czynności. Przy realizacji zadań w czasie lekcji ćwiczeń fizycznych osób niewidomych obowiązują następujące zasady: 1. Ogólne cele wychowania fizycznego dla osób głuchych są takie same jak dla osób pełnosprawnych. 383 . stawiania jej na piętę. zaufanie we własne siły. . Ocena powinna uwzględniać wysiłek ucznia. łyżwiarstwo szybkie. jako wyrabianie bezpiecznych dla niewidomego i prawidłowych funkcjonalnie cech chodu. Wskazania metodyczne. Zawodnicy tej grupy uprawiają takie same dyscypliny sportu jak pełnosprawni. Stosowanie zachęt i słów uznania nawet w przypadku niewielkich osiągnięć. od 12 do 14. przenoszenie ciężaru ciała na nogę obciążoną. Ćwiczenia należy często powtarzać. Zachowanie równowagi w chodzie i zamierzonego kierunku. zaburzenia wyobraźni związane z niesłysze-nłem słów. 9. 382 Inwalidzi upośledzeni umysłowo i chorzy psychicznie Tę grupę określa się wspólnym mianem „sprawni inaczej". hokej halowy. poprawienie koncentracji.wyrabianie orientacji w przestrzeni. mowy palcowej. wyrównanie niedorozwoju klatki piersiowej. Jedyna różnica w przepisach polega na tym. 2. biegu. zapalenie ucha. Dla nich właśnie organizowane są olimpiady specjalne. 6. Liczba dzieci mała. takich jak posługiwanie się laską. 11. podzielności uwagi.od lekkiego upośledzenia (20 decybeli) do całkowitej głuchoty. W kraju również odbywa się wiele imprez i zawodów sportowych tej grupy. wrodzone i nabyte. 7. należy stosować zastępcze środki porozumienia się (tupanie. radzenia sobie w „niebezpieczeństwie" i rozwijania zamiłowania do sportu i wysiłku fizycznego. Nauka chodu .wyrabianie takich cech. 5. jak: samodzielność. Nauczanie wykorzystania do czynności dnia powszedniego takich form użytkowych ruchu. człowiek nie słyszy wtedy niskich tonów. bieg. Dokładne i precyzyjne przygotowanie lekcji. Istnieje specjalna kwalifikacja wad słuchu . m i e s z an a (zaburzony odbiór wszystkich tonów). rozwój narządu rówriowagi. 3. jakie wynikają ze stanu głuchoty.kształtowanie „zmysłu przeszkód". 3. Dużo ćwiczeń w parach. najlepiej gdy na 3-4 osoby widzące jest jedna osoba niewidząca. . zaburzenia mowy lub brak mowy. dlatego należy ćwiczyć mięśnie klatki piersiowej). pisma.nauka wysuwania nogi do przodu. nauczenie prawidłowych reakcji na bodźce dotykowe i wibracyjne. Duża pomysłowość w doborze ćwiczeń. Dokładne zapoznanie ćwiczących z miejscem zajęć. Nauka rozpoznawania przedmiotów i orientacja przestrzenna. zegarkiem itp. Konkurencje sportowe dla mężczyzn i kobiet Z uszkodzeniami narządu słuchu (grupa II) Grupa ta została celowo pominięta w opracowaniu specyfiki poszczególnych dyscyplin i konkurencji sportowych (patrz dalej). 4. choroby zakaźne. Indywidualizowanie zadań. Są to następujące cele: 1. W jednej klasie powinny uczyć się dzieci o podobnym stopniu utraty wzroku. wrażeń dotykowych i wibracyjnych. o d b i o r c z a (uszkodzenie bębenków. Osoby głuche porozumiewają się między sobą za pomocą czytania z ust. koleżeńskość. przywrócenie prawidłowego działania dróg oddechowych (u osób głuchych występuje niesprawne wydychanie powietrza. 4.wyrównanie złej postawy ciała (głusi bardzo często pracują w nieprawidłowej pozycji. 2. światło) oraz różnicować grupy pod względem stopnia utraty słuchu. brak pamięci dźwięków. Sprzęt powinien być zawsze układany w tym samym miejscu. kolorowe szarfy. 10. Można stosować szeroki zakres ćwiczeń z wyjątkiem elementów tanecznych przy muzyce. ale też relaksu i wypoczynku czynnego. 2.głównie lekkoatletyczne oraz zimowe: narciarstwo alpejskie. rozwój mowy na ogół nie zaburzony). wypadki. Przyczyny mogą być różne: dziedziczne. z uwzględnieniem celów specjalnych. natomiast wysokie tony słyszy. wytężając wzrok). Zaburzenia spowodowane brakiem słuchu to brak równowagi (podczas chodzenia). kołach i szeregach.Główne zadania rehabilitacji niewidomych to: 1. U osób głuchych na pierwszy plan wysuwa się kompensacyjna rola wzroku. że sędziowie zamiast sygnałów dźwiękowych stosują sygnały wizualne. Grupy powinny liczyć 12-14 osób. Dobór ćwiczeń powinien pozwalać na realizowanie następujących zadań: . 2. rzut. 8. skok. 3. usprawnienie zdolności manipulacyjnych ręki w związku z koniecznością używania gestów („migów") oraz nauczenie innych form ruchu do tego przydatnych. upośledzone słyszenie wysokich tonów. W zakresie pracy i przygotowania do samodzielności . trudności w mowie). mowy migowej. umiejętność bezpiecznego padania. sprzętem i sposobem jego użytkowania. Umiejętność poruszania się po różnych terenach.

.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po różnego rodzaju schorzeniach rdzenia kręgowego: b) spina bifida . Klasa 5 uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka lędźwiowego kręgosłupa (L4L5). schorzenie oraz brak przeciwwskazań do uprawiania sportu. Klasa IB .całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła.obustronna amputacja podudzia A4 .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego odcinka piersiowego (Th5-ThłO). działającej przy Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start".obustronna amputacja przedramienia A8 .Paraplcgia W grupie tej mogą startować: .od 21 pkt. do 20 pkt.od l pkt. maks. maks.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka piersiowo-lędźwiowego (Thl 1-L3).stwardnienie ro/sinne d) syringomyelia e) paraplegia spondylicti f) paraplegia scoliotica g) paraplegia neoplasmatica a) poliomyelitis untcrior acuta . Przy kwalifikowaniu do odpowiednich klas obowiązuje podział anatomiczny.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego C6 odcinka szyjnego.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. . PZSN „Start" przywiązuje bardzo dużą wagę do tego. maks. byli pod stałą opieką lekarską i byli poddawani badaniom wydolnościowyrn.jednostronna amputacja przedramienia A9 .obustronna amputacja ramienia A6 -jednostronna amputacja ramienia A7 . Klasa 2 . którzy chcą uprawiać określone dyscypliny sportu. A6 • Całkowite porażenie obu kończyn górnych zaliczamy do grupy III kl.do komisji działających przy światowych organizacjach sportu inwalidów.amputacja jednego ramienia (przedramienia) i jednej kończyny dolnej (podudzia lub uda) A10 .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie dolnego C8 odcinka szyjnego.Klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych Za prawidłowe zakwalifikowanie niepełnosprawnych sportowców do uprawiania sportu odpowiedzialny jest zespół lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny oraz specjaliści rehabilitacji ruchowej. ale bez rozpoznania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. Ostateczna decyzja o przydzieleniu do danej grupy i klasy startowej należy do Centralnej Komisji Weryfikacyjnej. natomiast brak funkcji mięśni glistowatych i międzykostnych.uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie górnego odcinka piersiowego (Thl-Th5).uszkodzenie rdzenie kręgowego na poziomie dolnego C7 odcinka szyjnego. możność utrzymania równowagi w pozycji siedzącej.rozszczep kręgosłupa c) sclerosis multiplex . Klasa B3 . a w przypadku imprez międzynarodowych . świata i igrzysk paraolimpijskich. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Klasa 1C .obustronna amputacja uda A2 -jednostronna amputacja uda A3 . do 3 stopnia wg skali Lowetta. Wpis ważny jest przez okres 6 miesięcy. zmniejszona lub prawidłowa siła mięśni trójgłowych ramion oraz zgina-czy dłoniowych i grzbietowych ręki od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta. maks. maks. 385 . a w przypadku podnoszenia ciężarów . Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: . • Całkowite porażenie jednej kończyny górnej zaliczamy do grupy III kl.jednostronna amputacja podudzia A5 . zginaczy dłoniowych i grzbietowych ręki oraz zginaczy i prostowników palców (od 4 do 5 stopni wg skali Lowetta). do 15 pkt.Inwalidzi narządu wzroku Klasa B l .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów.3 miesiące wraz z dodatkowym opisem EKG.amputacja uda i podudzia. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .Inwalidzi z amputacjami kończyn Klasy: A l . do 3 sfopni wg skali Lowetta. Wszyscy zawodnicy muszą posiadać aktualne książeczki zdrowia stwierdzające grupę i klasę startową. Grupa III . Częściowe uszkodzenie na wysokości T1-T7. do 40 pkt. aby wszyscy niepełnosprawni.choroba Heinego-Medina Aktualny podział poszczególnych schorzeń na grupy i klasy Grupa I . w następstwie urazu rdzenia kręgowego. A5 Grupa IV . ostrość wzroku 2/60 i(lub) ograniczenie pola widzenia w zakresie 5 stopni. 384 Klasa l A . Częściowe uszkodzenie na wysokości L2-L5. Klasa 3 . Uwa ga . natomiast znaczne zmniejszenie siły mięśni zginaczy i prostowników palców.inwalidzi z porażeniami i niedowładami kończyn po urazowym uszkodzeniu rdzenia kręgowego (paraplegia posttraumaticac). w następstwie urazu rdzenia kręgowego. zmniejszona lub prawidłowa siła mfęśni trójgłowych ramion.od l pkt. Badania weryfikacyjne ważne są przez 4 lata i przeprowadza się je podczas mistrzostw Europy. Klasa B2 . zmniejszenie siły mięśni łrójgłowych ramion. Klasa 4 . Częściowe uszkodzenie na wysokości T8-L l. brak możności utrzymania równowagi w pozycji siedzącej.

c) konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego.zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. 50 pkt. b) poważne Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i lułowia. Za każdy ruch w kończynie dolnej i górnej przyznaje się od O do 5 pkt. ale bardzo wolno.mózgowe porażenie dziecięce. c) slaw nadgarstkowy . wyprosi. a) średnie zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych lub dolnych. . Klasa C3 . a) poważne zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. Bilans siły mięśni w kończynie górnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw barkowy .zgięcie. . c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych.ąuadriplegia (porażenie czlerech kończyn) 386 a) paralysis cerebralls infantilis . wyprosi. Suma wszystkich punklów w kończynie dolnej daje bilans siły mięśniowej kończyny dolnej. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą jednej kończyny górnej lub dwiema kończynami górnymi. c) minimalna niewydolność kończyn dolnych. c) staw skokowy . przywodzenie. Klasa C4 . utykanie wskutek niedowładu spastycznego w kończynie dolnej. do maks.triplegia (porażenie trzech kończyn) a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego trzech kończyn (dwie kończyny dolne i jedna górna). b) umiarkowane Irudności w konlroli jednej kończyny górnej i lułowia. • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn po różnego rodzaju schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego: b) udary mózgowe. c) zawodnicy mogą chodzić z lub bez urządzeń pomocniczych. d) możliwość poruszania się wózkiem za pomocą kończyn górnych i dolnych. b) staw kolanowy . przywodzenie. c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. b) dobra siła funkcjonalna kończyn górnych. c) zdolność do pokonywania małych odległości przy użyciu zaopalrzenia ortopedycznego.. b) dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych. dobra siła funkcjonalna w kończynach górnych.zgięcie grzbielowe. b) umiarkowane Irudności w kontroli ruchów w czterech kończynach i tułowia. 387 Klasa C2 . lecz w wykonywaniu czynności życia codziennego korzyslają na ogół z wózka inwalidzkiego. c) choroba Parkinsona. b) staw łokciowy .dlplegla a) niedowład spaslyczny w kończynach dolnych ulrudniający chodzenie. d) slaw śródręczno-paliczkowy . c) konieczność korzyslania z wózka inwalidzkiego przy wykonywaniu czynności życia codziennego. natomiasl w-^svykonywaniu czynności życia codziennego korzyslanie na ogół z wózka inwalidzkiego. . .dotyczy to zawodników startujących w lekkiej atletyce w pozycji stojącej. e) slaw śródręczno-paliczkowy kciuka . c) możliwość poruszania się bez urządzeń pomocniczych.hemiplegia (niedowład jednej połowy ciała) a) niedowład spastyczny jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej.spaslyczność czterech kończyn z możliwością samodzielnego poruszania się a) umiarkowane zaburzenia napięcia mięśniowego w czterech kończynach. zgięcie dłoniowe.suma oceny mięśniowej obu kończyn dolnych nie powinna być większa od 70 pkt. Bilans siły mięśni w kkd jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawach: a) staw biodrowy . b) minimalny niedowład w kończynach górnych.od 36 pkt. Przy ocenie siły mięśni kkd posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . do 35 pkt.od 41 pkt. d) pląsawica. f) hemibalizm. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. w następstwie choroby rdzenia kręgowego. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny dolnej wynosi 40 pkl. Klasa 6 .zgięcie.paraplegia (porażenie kończyn dolnych) a) porażenie spastyczne kończyn dolnych. Suma oceny siły mięśniowej obu kończyn dolnych powinna wynosić: .uszkodzenie rdzenia kręgowego na poziomie odcinka krzyżowego kręgosłupa (S1-S3). wg skali Lowella. maks.ąuadriplegia Grupa VI . U w a g a . 60 pkt. Klasa Cl .od 16 pkt. e) atetoza.testuje się całą grupę mięśni wykonujących określony ruch w stawie. wyprosi. Częściowe uszkodzenie na wysokości S1-S2. b) średnie Irudności w konlroli ruchów kończyn górnych i tułowia.minimalny niedowład spaslyczny w kończynach dolnych a) minimalny niedowład spaslyczny w jednej lub dwóch kończynach dolnych.zgięcie. wyprosi. odwodzenie. Klasa C5 . Klasa C6 . b) dobra siła funkcjonalna drugiej kończyny górnej i dolnej. do maks. Siła mięśniowa pełnosprawnej kończyny górnej wynosi 60 pkt.ruch opozycji. Klasa C7 . Suma wszyslkich punktów w kończynie górnej daje bilans siły mięśniowej w kończynie górnej. w następstwie urazu rdzenia kręgowego.zgięcie i wyprosi palców.Porażenia mózgowe „CP" W grupie lej mogą slarlować: • inwalidzi z porażeniami i niedowładami spastycznymi kończyn w naslępslwie urazów mózgowo-czaszkowych.zgięcie. Klasa C8 . wyprosi. odwodzenie.

uszkodzenie jednej kończyny dolnej.zgięcie. Skupniewskiego: Grupy i klasy sportowe w sporcie niepełnosprawnych. ale też i zimowe należy organizować z odpowiednim wyprzedzeniem. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. 388 . przywodzenie. telewizja tylko w sali świetlicowej telewizor w pokojach jest przeszkód. doskonalenie orientacyjno-przestr/enne. ustalenie terminu jego trwania. W przypadku osób niepełnosprawnych niezbędne jest ustalenie wielu innych informacji dotyczących uczestników obozu. schludne pokoje mieszkalne. z których mogą korzystać przyszli uczestnicy obozu.} w prowadzeniu obozu sportowego). zgięcie podeszwowe stopy (wg M. umiejący dostrzegać wszystkie sprawy dziejące się na obozie. deformacja klatki piersiowej. Mogą to być obozy: 1. kadra instruktorsko-wychowawcza oraz uczestnicy.uszkodzenie jednej kończyny dolnej. szkoleniowo-turystyczny. dobre wyposażenie. „Start". koordynacji ruchowej. którzy będą związani z obozem . • Obiekt musi być odpowiedni pod względem socjalnym i higienicznym (właściwe. 389 U wa ga: W związku z trwającym dostosowywaniem przepisów dotyczących sportu inwalidzkiego do wymogów ogólnoeuropejskich w przepisach tych mogą nastąpić pewne zmiany. 3. Bilans siły mięśniowej obniżony: . Klasa L5 . rozpoczęcia i zakończenia według następujących kryteriów: • Obiekt i teren muszą być odpowiednie do realizacji założeń programowych. wyprost. klub. Wychowawcze (egzekwowanie poprawnego wykonania ćwiczeń. funkcjonalne. PZN. Rewalidacyjne (nabywanie poprzez ćwiczenia jakiejś konkretnej umiejętności. wieczory obozowe. instytucja zajmująca się turystyką i sportem. . Staranne dobranie kadry: a) kierownik obozu . podnoszący umiejętności. • Okolica powinna być bezpieczna. Przeprowadzenie obozu.doświadczony w pracy z ludźmi. nr 7/8). 2. niezależnie od uprawianej dyscypliny sportowej. pomoc. Podział spraw organizacyjno-mefodycznych: I. II.ze względów wychowawczych . Z tego powinni zdawać sobie sprawę wszyscy. U w a g a .testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji. a w przypadku obozów dla niepełnosprawnych . Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za następujące ruchy w stawie: a) staw biodrowy . Klasa L2 . wyrabianie zmysłu równowagi).Grupa V . kierownicy. Cross 1997.w kończynie dolnej o minimum 20 pkt.doświadczony w obcowaniu z ludźmi niepełnosprawnymi z określonymi rodzajami niepełnosprawności.Inwalidzi narządu słuchu . Szkoleniowe (nauka nowych dyscyplin sportowych lub ich elementów). 4. Ułożenie programu obozu .w kończynie górnej o minimum 30 pkt. 5. I. przede wszystkim letnie. Do jego obowiązków powinno należeć: 1.ramowego i szczegółowego. U w a g a . żeby znaleźć czas na załatwienie i zweryfikowanie miejsca obozu i ewentualnie innych okolicznych miejscowości.10-14 lat i 15-20 lat). a przede wszystkim ich rodzice. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. III.Inne uszkodzenia narządu ruchu Klasa LI . u niewidomych. Ustalenie wieku uczestników obozu (najlepiej . Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 20 pkt. 3.3-4 stopnia. wyprost.sam powinien uprawiać lub znać się na dyscyplinie sportu nauczanej na obozie. 2. świetlica na wspólne spotkania. Klasa L4 uszkodzenie kończyny górnej i dolnej. zgrupowanie przed zawodami.skoliozy . kondycyjny. Przed podpisaniem umowy wynajmu organizator powinien osobiście sprawdzić obiekt i okolice. Bilans siły mięśniowej obniżony o minimum 10 pkt.uszkodzenie jednej kończyny górnej. znający problemy d/icci i młodzieży.organizatorzy. Dokładne określenie charakteru obozu (szkoleniowy. Przygotowanie obozu Za większość spraw odpowiada organizator obozu: np. np. Klasa L3 . Jak organizować obozy dla osób niepełnosprawnych Wszystkie obozy sportowe. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej posługujemy się zmodernizowanym testem Lowetta . szkoła. usprawnianie przez sport osób niepełnosprawnych). atrakcyjna turystycznie ł krajoznawcze. np. c) staw skokowy .nie została uwzględniona w powyższym podziale schorzeń. b) staw kolanowy . długość względna mierzona od kolca biodrowego przedniego górnego do kostki zewnętrznej lub wewnętrznej. Grupa II . Wyszukanie miejsca obozu.skrócenie kończyny dolnej powyżej 5 cm.zgięcie. Obiekt powinien uzyskać oficjalną akceptację sanepidu dotyczącą warunków zakwaterowania i wyżywienia. 4. . konserwowanie sprzętu). Doskonalące (kształcenie jakiejś zdolności motorycznej). odwodzenie. Klasa L6 .zgięcie grzbietowe stopy. Podsumowanie przebiegu obozu i uzyskanych efektów. Młodzieżowe obozy o charakterze sportowym spełniają bardzo ważną rolę.

zwycięstwa w konkursach.doświadczona w wybranej dyscyplinie sportowej (np.b) kadra instruktorsko-wychowawcza . . na którym należy ustalić: . Podsumowanie końcowe obozu 1. ale także z bezpieczeństwem uczestników poza zajęciami (również w nocy). .to instruktorzy oraz opiekunowie muszą sami umieć jeździć na nartach i posiadać sprzęt). c) opiekun medyczny (lekarz. Na dobrze zorganizowanym obozie.dobiera sobie kierownik obozu. .rozgrywki w szachy i inne gry. .gdy obóz jest dla osób niepełnosprawnych . jak i ich niesubordynację. Na tablicy informacyjnej umieścić: .). 2. II. a w przypadku osób niepełnosprawnych należy dokonać podziału uczestników na podstawie potrzeb rehabilitacyjnych). Można też zorganizować bal przebierańców. regulaminu. dając właściwy wyraz tym spostrzeżeniom. ocenę obiektu i terenu. rozliczenie finansowe. krótki opis przebiegu obozu. kadry i przedstawicieli młodzieży wybranych z każdej grupy. Dobrą metodą jest punktacja Rady Obozu za: porządek w pokojach. życzliwi. programu obozu.„Chrzest Neptuna" z odpowiednim. . zezwolenia lekarskie w przypadkach różnych dysfunkcji ruchowych).program dnia. . . na których powinien czekać kierownik wraz z całą kadrą. określając precyzyjnie: cel obozu. tolerancja. Wysłuchanie próśb. pielęgniarka). 391 . przedobozowego spotkania kadry z kierownictwem.ramowy plan dnia.tabelę z punktami. Wytypowanie najlepszych uczestników szkolenia sportowego. atrakcyjnym programem. . Przeprowadzenie zebrania kadry. w którym bierze udział liczna grupa młodzieży. izolacja). na którym zorganizowano obóz.rodzaje niepełnosprawności i problemy z tym związane. wyjazdowe i ich terminy) i zabawy (konkursy. wspólna zabawa. 2. W przypadku turnusów rehabilitacyjnych i obozów sportowych dla osób niepełnosprawnych oprócz wymienionych uprzednio sugestii i prawideł należy wykonać wiele innych czynności wynikających ze specyfiki zadań związanych ze stanem zdrowia i potrzebami leczniczymi uczestnika obozu. Każdy pracownik obozu powinien być dyspozycyjny i nie obarczony zobowiązaniami rodzinnymi podczas trwania obozu. . Kierownik obozu jest wybierany przez organizatora obozu. ale blisko ich pokoi). Dodatkowo wskazane jest przekazanie rodzicom uwag o zachowaniu się dziecka na obozie i jego postępach sportowych. Ewentualne indywidualne życzenia uczestników należy wstępnie ustalić (kadra wraz z kierownikiem) na podstawie listy uczestników. wieku i umiejętności sportowych (uczestnicy tej samej grupy powinni mieszkać w tych samych lub w sąsiednich pokojach. powinna pracować Rada Obozu składająca się z kierownika. Powinni dostrzegać zarówno starania dzieci. 6. wzroku lub inne potrzebne dane. Odpowiednio wczesne rozesłanie do zainteresowanych osób i placówek informacji o organizowanym obozie. 7. 3. Przeprowadzenie obozu W ciągu pierwszych dwóch dni turnusu organizatorzy obozu powinni zrealizować następujące zadania: 1. Na ostatnim wieczorze: ogłoszenie wyników punktacji obozu. Karta zgłoszenia uczestnika powinna zawierać szczegółowe informacje podane przez lekarza specjalistę. rodzaj sprzętu. Ta rywalizacja powinna trwać przez cały obóz. który powinni posiadać uczestnicy. Dorośli członkowie Rady Obozu powinni być cierpliwi. uwag i wątpliwości uczestników i ustosunkowanie się do nich. Przekazanie organizatorowi dzienników zajęć poszczególnych grup. wieczory z piosenką. określonego terminem. . Kadrę instruktorską można wybrać w różny sposób: .regulamin życia obozowego. ale konsekwentni w realizowaniu wszystkich zadań. 390 . które powinno zawierać: ocenę realizacji zadarrsportowych.bieżące informacje. już na początku obozu. wymagania dotyczące badań lekarskich (sprawność układu krążenia. Jak najodpowiedniejsze i w miarę możliwości bezstresowe rozlokowanie uczestników w pokojach.znająca problemy pracy z młodzieżą w sprawach wychowawczych. planu dnia. nazwisk zwycięzców obozu. wyróżnień w szkoleniu sportowym. dyskoteki. 5. w których znajdują się mieszkańcy pokoju. 3.program na najbliższe 3 dni. Rada Obozu powinna wywiesić na drzwiach pokoju nazwiska i grupy. Wyznaczenie spotkania kierownika kadry z uczestnikami obozu i przekazanie młodzieży wszystkich ustaleń. np. sporty uzupełniające .wybierają wspólnie organizator i kierownik obozu.szczegółowy program obozu.regulamin obozu. a ponadto . III.wybiera organizator. mecze piłki siatkowej. Podział „obozowiczów" na grupy pod względem płci. Przydział do grup kadry instruktorskiej i wychowawczej (instruktorzy nie powinni mieszkać z uczestnikami obozu. nożnej itp.narciarsko-turystyczny . bojaźń. Zorganizowanie. Złożenie organizatorowi sprawozdania kierownika. 4. . Sprawne i terminowe przyjęcie uczestników obozu. zgodnie z zainteresowaniami młodzieży powinno się ustalić. wręczenie nagród.szczegółowe rozważenie zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestników obozu w czasie zajęć sportowych. jakie odbędą się wycieczki (piesze. Wszystkie te zagadnienia muszą być przedyskutowane i przyjęte jako obowiązujące od początku obozu. jeżeli jest to obóz zimowy . układu ruchu. a na obozie żeglarskim . Dobrze jest poinformować szkołę o dobrych wynikach sportowych dziecka.przydział do grup i dokładne zapoznanie się z kartami informacyjnymi dotyczącymi stanu zdrowia i innych ważnych spraw osobistych (wrażliwość. dyplomów. 6. Wspólnie.

gdy trwają długo lub gdy uczniowie nic mają na głowie nakryć . nie dopuszczając do ich przemęczenia. Obozy organizowane są w stałym ośrodku z odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi. rozwijanie aktywności społecznej.nieodzowną dla ich funkcjonowania w życiu codziennym.dy na wózkach. rehabilitacyjnej oraz metodycznej. rekreacyjnej.osoby z innymi schorzeniami. np.osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Obozy specjalistyczne dla osób niepełnosprawnych mają różne programy. robią wszystko. V grupa . jeżdżą na wózkach.osoby z uszkodzeniem aparatu słuchu. czy Grupa Aktywnej Rehabilitacji (Rekryteringsgruppen). by uczestnicy obozu byli bezpieczni i . że nie jest to takie straszne. Dzieci /dobywają 392 . Podsumowanie obozu i uzyskanych elektów. uczą ja/. przyjemnie spędzając czas na obozie. w zależności od stopnia zaawansowania. umiejętność pokonywania przeszkód czy barier architektonicznych. zajmująca się od 10 lat inwalidami z paraplegią i tetraplegią oraz osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. które powodują inwalidztwo. należy natychmiast wezwać lekarza. Bez względu na powierzoną mu funkcję w określonej dziedzinie usprawniania leczniczego ma obowiązek czuwać nad bezpieczeństwem swoich wychowanków wraz z całym zespołem kadry nauczycielsko-instruktorskiej przez całą dobę. Jest to ważne dla dzieci i dla rodziców. pływania. Należy urnieć przewidzieć zagrożenia płynące z obozowego trybu życia. sedes. salami gimnastycznymi. Mogą to być obozy sportowe ogólne lub poświęcone wybranej dyscyplinie sportowej. koszykówce na wózkach. jak słabość. w tym wychowawczych. czy obozy rekreacyjno-sportowe. ale konsekwentny w egzekwowaniu stawianych wymagań. Podejmuje dobrowolnie pracę na koloniach zdrowotnych lub na obozach dla osób niepełnosprawnych. wymaga szczegółowej teoretycznej i praktycznej wiedzy medycznej. Wykłady prowadzone są przez osoby jeżdżące od wielu lat na wózkach. wieku itp. Informacja dla rodziców. Turnusy rehabilitacyjno-sportowe mają na celu doskonalenie zaradności życiowej. Podejmuje się obowiązków zawodowych. U w a g a . W razie wystąpienia u któregoś z dzieci takich objawów. aby w miarę możliwości normalnie funkcjonować. Na zakończenie obozu organizowane są wspólne wyścigi na wózkach dla dzieci i ich zdrowych rodziców czy opiekunów. zgodnie z rozkładem dnia i obowiązków. zajęcia na wolnym powietrzu i w wodzie (woda „zbiera" promienie słoneczne) grożą porażeniem słonecznym. przyjacielski. wesoły. ale przedtem trzeba to dziecko uło/yć w chłodnym miejscu i położyć mu na głowo. trenują asekurowane upadki. dreszc/e. Schorzenia. Medyczna. Bardzo uatrakcyjniają pobyt na obozie zawody sportowe. Wyróżnia się następujące podstawowe grupy inwalidów: I grupa . co pomaga im w wychowywaniu swoich dzieci. zajmujący się od blisko 40 lat wszystkimi rodzajami niepełnosprawności. wycieczki krajoznawcze z programem oświatowym i sportowym.osoby po amputacjach.czapek. Kadra wraz z kierownictwem powinni dążyć nie tylko do realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych o charakterze medycznym. konkursy. sportowej. po 393 Organizacja i przebieg obozu organizowanego przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji I. jak dorośli inwalidzi dają sobie radę. IV grupa . Prowadzący zajęcia powinien być życzliwy. podłogę.dobrze się bawili.gdy zajęcia odbywają się w wodzie. co pozwoli dzieciom utrwalić zdobytą na obozie samodzielność . Rola fizjoterapeuty na koloniach zdrowotnych i obozach dla osób niepełnosprawnych Fizjoterapeuta jest osobą merytorycznie przygotowaną do pracy zawodowej. Bezwzględnie należy dopilnować zakładania nakryć głowy i czuwać naci ćwiczącymi. „Start". na którym uczą się. Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych (PZSN). Uczą przemieszczania się z wózka na łóżko. Dzieci muszą się przygotować do życia na wózku i trzeba im uświadomić. ćwiczą.Przedstawiony wyżej program obozu sportowego lub rekreacyjno-sportowego ma charakter ogólny. np. którzy w miarę możliwości powinni zrezygnować z „nadopiekuńczości" w stosunku do swoich dzieci. obozy doskonalące zaradność życiową inwalidy . systematycznie przeprowadzana akcja porządkowa (konkursy czystości w pokojach czy utrzymywanie porządku w obiektach sportowych).dla osób dorosłych i dla dzieci.niewidomi (100% utraty wzroku lub częściowa utrata wzroku). Najczęściej obozom dla dzieci jeżdżących na wózkach towarzyszą obozy dla dorosłych osób poruszających się na wózkach . Jednocześnie rodzice mają „swój" kurs. trenują łucznictwo i ćwiczenia na siłowni. 1. ale także do tego.w ramach regulaminu obozowego . basenem pływackim i sprzętem rehabilitacyjnym i pomocniczym. co pozwala na integrację obu grup. chusteczek. Ankieta dla rodziców dziecka. Przeprowadzenie obozu. np.niektóre zajęcia są wspólne. i powinien być świadomy swej odpowiedzialności. Przygotowanie obozu i sprawy wstępne. gorączka. III grupa . 2. Każde zadanie musi być ukierunkowane na poprawę zdrowia i lepsze funkcjonowanie inwalidy w życiu. są bardzo różnorodne. Zapewnić płyn do picia i nie lekceważyć objawów zmęczenia i skarg uczestników. zawroty głowy. III grupa . Obozy sportowe i turnusy rehabilitacyjne organizowane są przez liczne upoważnione do tego organizacje. które przekazują młodszym swe doświadczenia z różnych dziedzin życia. instytucje. rehabilitacyjna i pedagogiczna specyfika tych schorzeń. II. „Chrzest Neptuna" . a nawet sprawiedliwa. III. jak obchodzić się z paraplegikiem. Klatkę piersiową oraz nogi i tece ręczniki /moczone \v zimnej wodzie. stowarzyszenia i kluby. Dzieci obserwują. omdlenia. gry w ping-ponga.

czy uczestnicy obozu nie palą papierosów i czy nie pojawiła się na obozie osoba. Wszyscy instruktorzy i wychowawcy (w tym także fizjoterapeuci) powinni służyć młodzieży dobrym przykładem. Fizjoterapeuta powinien ponadto czuwać nad sprawami medyczno-rehabilitacyjnymi i obserwować pod tym kątem wszystkich uczestników obozu. Każda osoba z „kadry" powinna przypomnieć sobie lub nauczyć się udzielania pierwszej pomocy. Po amputacji kończyn górnych i dolnych z wyłączeniem: a) obustronnej amputacji kończyn dolnych powyżej stawu kolanowego. 215. Z niedowładami wiotkimi (ale pełna stabilizacja aparatem ortopedycznym): a) jednostronnymi kończyny górnej. których można zaliczyć do jednej z poniższych grup: 1. Gdy obóz położony jest nad wodą i zajęcia odbywają się w wodzie. Wyczyn sportowy w narciarstwie nie może doprowadzić do pogłębienia istniejących wad. jak mają się zachowywać. 394 395 łuki płuźne Ryć. Z niedowładami spastycznymi z wyjątkiem niedowładów: a) typu uciskowego (złamanie kręgosłupa). Podstawowe wskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów Narciarstwo powinni uprawiać inwalidzi. Trudno całkowicie wyeliminować problem ryzyka w czasie jazdy zawodniczej. zaopatrzeni w specjalne kijki z nartką na końcu lub inny specjalny sprzęt. Należy zwrócić uwagę na to. Narciarstwo Inwalidzi jeżdżą na nartach rekreacyjnie (na obozach lub indywidualnie. które powinny mieć na celu wzmocnienie siły mięśniowej i podniesienie sprawności ogólnej i specjalnej . 2. b) jednostronnymi kończyny dolnej. c) z zaburzeniami równowagi. Najpierw ćwiczenia na sali gimnastycznej. trzeba mu także podawać płyny do picia. 3. posługując się zmodyfikowaną techniką jazdy. Są to często dziś występujące zagrożenia.to. Fizjoterapeuta i cała kadra obozowa powinni sobie wzajemnie pomagać w razie trudności i kłopotów. Pacjenci po amputacji. lecz zmniejsza sieje do minimum. mogą pokonywać trudne trasy zjazdowe. . po przyuczeniu) oraz sportowo.ukierunkowanej na narciarstwo. b) obustronnej amputacji kończyn górnych z jednoczesną amputacją kończyny dolnej. Przygotowanie inwalidy do jazdy na nartach wymaga specjalnego treningu i powinno przebiegać bardzo stopniowo. b) z nietrzymaniem moczu i kału. należy w sposób szczegółowy rozpatrzyć wszystkie możliwe zagrożenia bezpieczeństwa obozowiczów i pouczyć ich. która ma powiązania z narkotykami. żeby ochłodzić ciało.

7. że jest to dyscyplina trudna w nauczaniu. Pw. z czym wiąże się nowa umiejętność (odruch) szybkie przemieszczanie środka ciężkości ciała. wszystkich zdrowych i inwalidów. Umiejętne posługiwanie się nartami. Zwiększyć odstępy w celu maksymalnego wychylenia do przodu i do tyłu (płaszczyzna strzałkowa). 4. 3. 4. Przy wykonaniu ćwiczeń oporowych kikutów zwrócić uwagę na ruchy szc/. Tracenie i odzyskiwanie równowagi ma szczególne znaczenie podczas chodu w protezie. 5.tnstronne stanie na jednej nodze (najpierw N zdrowa. Musimy więc w okresie przygotowawczym. Pw. Ćwiczący podają sobie piłkę nad głową do przodu i do tyłu. Ćwiczenia na pochylni: a) chodzenie w górę. P rz yk ła d y ćwiczeń1 równoważ nyc h: 1. np. przewlekłe procesy zapalne stawów. Uzyskujemy to poprzez zwiększenie ruchomości obręczy biodrowej i kręgosłupa. Narciarstwo jest zatem jedną z form przeciwdziałania tym następstwom. Postawa narciarska . l. co w konsekwencji jest przyczyną przodopochylenia miednicy. 3. Wspomniane przesunięcia środka ciężkości powodują funkcjonalne zaburzenia równowagi.N zdrowa zawsze ustawiona doskokowo. cukrzycy. Takie ćwiczenia są charakterystyczne i nieodzowne dla osób po amputacji. 5. Napr/.zmniejszenie ruchomości ponad 50% zakresu normalnego. potem proteza). w parach.4. dna.: 5 ruchów zginania. w dół. 5. ze skrętem w lewo i odwrotnie. 3. d) zapalenia kości i stawów. Zachwianie stosunków wagowych poszczególnych części ciała powoduje przesunięcie środka ciężkości. w poprzek (przyjmowanie pozycji odskokowej). Schorzenia kończyny nie amputowanej: a) niedowłady. funkcjonalnych lordoz. gdyż powoduje to szybkie zmęczenie. Inwalidzi po amputacji kończyn dolnych narażeni są w okresie intensywnej re habilitacji na powstanie nowych schorzeń w obrębie narządu ruchu. a przede wszystkim wad postawy. _ Trzeba jednak zaznaczyć.ególnie przydatne dla inwalidy. Amputacje: 1. można zastosować również sprężyny. 2. 2. Z usztywnieniem i zmniejszeniem ruchomości stawów oprócz: a) usztywnienia dwóch stawów w obrębie jednej kończyny. b) stanie na pochylni. Nauka padania i wstawania (najpierw na podłożu miękkim. 4). Przeciwwskazania do uprawiania narciarstwa przez inwalidów: I. b) usztywnień jednoimiennych stawów obu kończyn górnych i dolnych. Niewidomi i ociemniali. Stawy położone wyżej zwolnione są niejako z obowiązku wykonywania określonych ruchów. na skos. Wyrobienie nowych mechanizmów kompensacyjnych podczas chodu u inwalidy po amputacji jest tutaj sprawą nadrzędną. Chód po ławeczce z asekuracją. T w lewo. wyczucia nart. b) stawy rzekome. na boki. . .w której obowiązuje równoległe i wąskie rozstawienie stóp . Ruch musi być wykonany w pełnym zakresie i powinien uwzględniać wszystkie dostępne płaszczyzny w danym stawie. potem 5 ruchów prostowania. II. należy wyrobić odpowiednie nawyki ruchowe. złożonej (krążenia z różnym wychyleniem). 11.ołowej). oprócz ćwiczeń ogólnie usprawniających.wychylenie bioder w prawo. c) usztywnień kręgosłupa . Choroba Burgera.postawa zasadnicza. 8. Słabe i wiotkie kikuty. do tyłu. Wstawanie (uwaga . ciężarki (ćwiczenia bloczkowe). 2. Należy więc w ćwiczeniach skoncentrować się na egzekwowaniu chodu ze stopami ustawionymi równolegle i blisko siebie (podobnie jak narty). wprowadzamy ćwiczenia oporowe o charakterze siłowym. 2. owrzodzenia i nerwiaki. gumy. Przykurczę zgięciowe kończyn dolnych powyżej 15°. 9.ctni. P r a k t y c z n a n a u k a j a z d y na n a r t a c h . po rozruchu. kompensujemy zmniejszenie płaszczyzny podparcia zwiększeniem ruchomości 396 wyżej położonych odcinków ciała. Przyzwyczaić do poślizgu nart.odskokowo. zniechęca do ćwiczeń oraz może powodować zmniejszenie zakresu ruchu. Bolesne blizny kikuta. Ćwiczenia oporowe kikutów. zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia specjalne: 1) równoważne. tył). Po/ycja narciarska . Stawiany opór nie powinien przekraczać możliwości siły mięśni poruszających kikutem. Kończyna pozbawiona odcinka dystalnego traci wiele ze swej funkcji przy zachowanych szczątkach mięśni długich i stereotypowych wzorcach ich działania. proteza . stopy równolegle w gore. c) usztywnienia stawów. T w prawo z rotacją w te samą stronę. Obniżenie pozycji narciarskiej (ćwicz. kifoz czy skolioz. jak gdyby były one jedną 397 . a więc przywodzenie i zginanie uda. 2) oporowe kikutów. Ćwiczenia równoważne. na-uczyć wyczucia nierówności terenowych i odpowiedniego ustawienia ciała do stoku. 5 ruchów odwodzenia itp. 3. Aby zachować równowagę. 10. To samo w szeregu (ćwiczenia w płaszc/y/nie c/. Ustawienie w rzędzie. Pourazowe. potem na podłwl/e i pochylni). zakażenia. Te ćwiczenia polegają na opanowaniu wybranych ruchów kikuta. w dół. Nie należy oporować ruchu w obydwie strony. Usztywnienia stawów: 1. czołowej (na boki). Zwyrodnienia stawów na tle gośćcowym. Aby zapobiec niekorzystnemu zjawisku destnikcji układu kostnostawowo-mięśniowego. na skos.postawa zasadnicza. bez protez. Te schor/enia komplikują i tak już niełatwą sytuację inwalidy.u w a g i o g ó l n e Aby nauczyć jazdy na nartach w ogóle. Aby to osiągnąć. Padanie przez ugięcie NN do przodu. wzmacniając siłę działających mięśni i zapewniając pełny zakres ruchów wyżej położonych stawów (ważne dla statyki ciała). cukrzyca. inwalida zwiększa płaszczyznę podparcia przez szerokie rozstawianie stóp. biodro w lewo. Ćwiczenia najwygodniej prowad/ić w pozycji leżącej. 6.jest zatem dla niego połączona z dużym wysiłkiem fizycznym i stwarza trudności w utrzymaniu równowagi. Najlepszy jest opór stawiany ręką partnera. Stany po gruźlicy kostno-stawowej. Opanowanie jazdy na nartach w głównej mierze jest zależne od umiejętności nabytych podczas ćwiczeń równoważnych. Wychylenie całego ciała w płaszczyźnie strzałkowej (w przód.

Dodatkowym argumentem. a w konsekwencji upadek. nie tylko górzystym. cierpliwy. do której przymocowana jest proteza. a to ze względu na brak mięśni zginających stopę grzbietowe. Istnieją jednak podstawy do twierdzenia. utrudniają nauczanie. Walkowicza.na trasach przeznaczonych dla wyczynu narciarskiego. Wiązania narciarskie oraz buty powinny być wysokiej jakości. w których znajduje się rozdział pt. aby gwarantowały pełne bezpieczeństwo jazdy. oraz na trasach zagranicznych. przemawiającym za popularyzacją nart krótkich jest fakt. uzyskując znaczące wyniki.z części ciała. w Innsbrucku . że inwalidzi po amputacji kończyn dolnych muszą jeździć na nartach w protezach. to dla protezy stosuje się inne zasady. narażając jednocześnie na wtórne urazy. że mininarty są najlepszym sprzętem dla inwalidów. Kryteria doboru sprzętu narciarskiego dla inwalidów po amputacji.w Austrii. podobnie jak dawniej. Natomiast jako dyscyplina zawodnicza wymaga wielkiego wysiłku i treningu wytrzymałościowego. I tak: proteza ma stopę ustawioną w odwiedzeniu na zewnątrz. Ogólnie przyjmuje się. zahaczanie o śnieg. Narciarstwo biegowe wymaga sprzętu (wąskie narty. Obecnie sprzęt dla inwalidów jest podobny do sprzętu używanego przez osoby zdrowe. nie tylko w celach rekreacyjnych. Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie wydała w 1983 r. gdyż z jednej strony warunkuje optymalne warunki procesu dydaktycznego. np. z drugiej zaś zabezpiecza przed wtórnymi urazami. 398 399 . Ten fakt stwarza dodatkowe obawy o ich bezpieczeństwo. narty krótkie . P. Długie narty są ciężkie i trudne w prowadzeniu dla osób po amputacji. daje radość obcowania z przyrodą i możliwość pokonywania trasy w dowolnym tempie. zdolność odbierania oporu śniegu pr/ez zwiększanie lub zmniejszanie nacisku na krawędzie nart. Wiąże się to między innymi z trudnościami. kontrola i wyrównanie zaburzonej równowagi. specjalistyczny podręcznik „Narciarstwo powszechne" autorstwa K. Zawody inwalidzkie w konkurencjach zjazdowych odbywają się na trasach zjazdowych: w Polsce w Szczyrku . Dobór prawidłowego sprzętu jest niezwykle istotny. Ryć. Oś stawu kolanowego protezy musi być ustawiona prostopadle do osi długiej narty. Za długie narty zamiast pomagać. do tyłu i do środka ciężkości. pomagać w pokonywaniu strachu i stopniowo pomagać inwalidzie w pokonywaniu trudności techniczno-psychicznych. Instruktor powinien być serdeczny. 216. Nie uwzględniały one umiejętności narciarza. stwarzać na zajęciach miłą atmosferę i znać specyfikę narciarstwa inwalidzkiego. Klimczaka i T. Jednym z podstawowych elementów powodzenia w nauce jazdy na nartach u tych inwalidów jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania do sprzętu. Narciarstwo biegowe to wyjątkowo rekreacyjna dyscyplina. ruchoma pięta w wiązaniach. jak i osoby z różnymi dysfunkcjami. Musimy zadbać o odpowiedni montaż wiązań. szczególnie na narcie. jego sprawności fizycznej ani wieku. Jeśli do nogi zdrowej montuje się wiązania metodą tradycyjną. Długość nart ma w tym przypadku ogromne znaczenie zarówno w stosunku do protezy (uszkodzenia). Zawodnicy polscy biorą udział w paraolimpiadach. Sprawa doboru długości nart jest jak dotąd kontrowersyjna. Zawsze wiązanie na protezę montujemy do przodu od środka ciężkości. ale i treningowych. iż praktycznie eliminuje się urazowość w jeździe na takim sprzęcie. Każdy z tych rodzajów narciarstwa uprawiany jest rekreacyjnie i zawodowo zarówno przez osoby zdrowe. Chojnackiego. ABC narciarstwa Współczesne narciarstwo. jak i wysiłku włożonego w wykonanie ewolucji narciarskiej. Światową tendencją w ostatnim okresie jest skracanie długości nart dla osób zdrowych i pełnosprawnych. długie kijki). Instruktor narciarstwa inwalidzkiego musi wczuwać się w wyobraźnię inwalidy. Organizowane są specjalne obozy narciarskie dla inwalidów. tzn. lekkie buty. Brak tych mięśni powoduje przy tradycyjnym montażu opadanie dziobu niesionej narty. trzeba ją zatem umocować w takim samym położeniu na narcie. że długość nart dla inwalidów po amputacji kończyn dolnych powinna być mniejsza o 15-20 cm od długości nart dla osób zdrowych. „Narciarstwo w rehabilitacji leczniczej". Przyjmuje się. dzieli się na dwa zasadnicze rodzaje: narciarstwo biegowe i narciarstwo zjazdowe. Do niedawna kryteria doboru długości nart opierały się zazwyczaj na wskaźnikach wzrostowo-wagowych lub na panującej modzie.łatwiejsze. „Bieganie" po lasach w każdym terenie. co stwier- dzono na kongresie lekarzy w Davos. Pięta nie może wystawać po stronie przyśrodkowej narty. znalezienie dla siebie bezpiecznej szybkości w różnych warunkach wyrabiają odpowiednie nawyki ruchowe przy wykonywaniu poprawnych ewolucji narciarskich. jakie napotykają adepci narciarstwa w pierwszej fazie nauczania.

.

należy prowadzić narty s/.obniżanie i podwyżs/a-nie środka ciężkości ciała oraz przez balansowanie . 4. 5. Trasa szybka. Na nartach jeżdżą nie tylko osoby pełnosprawne. Naukę zmian kierunku rozpocząć od skrętów doskokowych. stopniowo zwiększając dynamikę i szybkość wykonywania ruchu. 2. Garb . Teren pofałdowany . jest niezbędne do rozwinięcia siły napędzającej oraz kontroli przejazdu. Utrzymanie równowagi w zależności od pochylenia stoku. specjalnie przygotowanych. w zależności od potrzeb i możliwości zawodników.już od momentu nauczania najprostszych ewolucji narciarskich. polega na rotacji nóg. uprawianą zarówno rekreacyjnie.dla wszystkich i zawody zamknięte o określonych wymaganiach Polskiego Związku Narciarskiego). Próg . termoregulacja.erzej i na krawędziach wewnętrznych. Ćwiczenia w miejscu. zarówno osób pełnosprawnych. pięknymi krajobrazami. Początkowo ćwiczenia na stokach płaskich i dość równych. 3.światło bramki jak w slalomie gigancie. przechodząc do ćwiczeń w zjeździe ze wzrastającą szybkością. Konkurencja ta wymaga wielkiej płynności przejazdu. Został wtedy obliczony wydatek energetyczny podczas slalomu i zjazdu. zawody przygotowujące stopniowo do eliminacji w mistrzostwach Polski zawody otwarte . Narciarstwo jest godne polecenia także ze względu na stały kontakt narciarza z przyrodą . zwiększyć nachylenie krawcd/i nart. Pokonanie bariery obawy i strachu oraz zaufanie do nauczyciela narciarstwa i jego kompetencji zawodowych (właściwe przestrzeganie bezpieczeństwa i znajomość metodyki nauczania) jest warunkiem postępów w nauce narciarstwa. wyjeżdżając 7 wklęsłości .rozpoczynać należy równocześnie z rozpoczęciem ruchu. gęsto ustawione na stoku w sposób wertykalny (kilka bramek ustawionych jedna za drugą. jak i zawodnicze na trasach o różnych skalach trudności. jak i osób z ubytkami funkcjonalnymi aparatu ruchowego lub z utratą wzroku. Częściowe odciążenie przez przeniesienie środka ciężkości z narty na nartę lub odchylenie. wzdłuż lub w poprzek spadku stoku. Naukę rozpocząć od skrętów długich i w miarę nabywania umiejętności skracać promień skrętu. zmiennością pogody. 9. 6. Jadąc w skos oblodzonego stoku.w momencie wjazdu na garb terenowy należy ugiąć nogi i pochylić tułów do przodu. różne rodzaje nacisku na podłoże). koordynacja nerwowo-mięśnłowa (siła. Slalom gigant . Super gigant . (Zawody krasnoludków . jazda po łuku. np. Ucząc odciążania.Koziołka Matołka dla małych dzieci. Klasycznymi konkurencjami zjazdowymi są: 1. stopniowo zmniejszając kąt najazdu i przejść do skrętów odstokowych. bramki wąskie. Bramki ustawione bardzo rzadko. D o c i ą ż e n i e . w łukach płużnych następuje zmiana krawędzi obciążenia nart i podtrzymanie obrotu nart. Fizjologiczne podstawy narciarstwa zjazdowego zostały przebadane dopiero w 1962 r.Narciarstwo zjazdowe składa się z wielu konkurencji. 7. tak że prawie dotykają siebie. Rozpocząć ćwiczenia w umiarkowanym tempie. 400 O d c i ą ż a n i e . 401 . odciążając w ten sposób przody nart. Wklęsłość .prostować nogi tak. Bieg zjazdowy. Przejazdy po różnych formach terenowych Stok oblodzony . Tylko bramki kierunkowe.technika jazdy polega na łącznym stosowaniu wyżej wymienionych sposobów pokonywania nierówności. 4. Bardzo specyficzną konkurencją są tańce na śniegu. poziom przemian energetycznych. dążyć do ograniczenia amplitudy środka ciężkości ciała do niezbędnego minimum. aby uniknąć przeciążenia. ustawione szeroko w różnych punktach trasy przejazdu. Nauka narciarstwa zjazdowego rozpoczyna się od zaznajomienia ze sprzętem. szybkość. żeby pokonać trasę slalomu giganta jak najszybciej. inwalidzi po amputacjach kończyn.rozstawianie stóp i przesuwanie bioder na boki. Konkurencja wybitnie techniczna. stan psychiczny ma istotny wpływ na postępy w nauce jazdy na nartach .bramki o szerszym świetle. odciążeniu kątowo ustawionej narty. Skalę trudności ćwiczeń zwiększa się. Fizjologia sportu określa czynniki warunkujące wydolność fizyczną w dyscyplinach narciarstwa zjazdowego. rotacji ciała.z ośnieżonymi stokami gór. czynniki psychiczne). W opracowaniu toku lekcyjnego powinno się uwzględniać metody zabawowe i elementy współzawodnictwa. właściwości budowy. koordynacja.czyli wywieranie nacisku nart. 2. Mechanizm obrotu nart. z których najnowszą jest snowboard. zaznajomienia się z „Międzynarodowym dekalogiem narciarza alpejczyka" FIS. 3. zabezpieczona.wjeżdżając do wklęsłości nałoży nieco obniżyć pozycję. ale także osoby niepełnosprawne.narty nieco krótsze. Slalom . Dokładna analiza ruchów narciarza w różnych sytuacjach jest bardzo skomplikowana (jazda na wprost. zmieniając stopień nachylenia i ukształtowania stoku. zawody klubowe.przesuwanie środka ciężkości ciała na boki . W zawodniczym biegu zjazdowym wydatek energetyczny klasyfikuje się jako superciężki. najczęściej w Zakopanem. żeby nie stracie kontaktu ze śniegiem. omówienia zasad bezpieczeństwa młodzieży i osób dorosłych. najczęściej w spadku stoku) lub ustawione rzadziej. Tymi czynnikami są: proporcje ciała. dążąc stopniowo do nauczania jazdy na nartach we wszystkich warunkach śniegowych.w momencie wjazdu na zwiększony spadek należy całe ciało pochylić do przodu i nieznacznie obniżyć pozycję. pochylając się mocniej w stronę stoku. nierówności terenowych i zmiany kierunku jazdy odbywa się poprzez amortyzację . np. Przechodzić od nauki pojedynczych skrętów do jazdy ze skrętami łączonymi. a także osoby ociemniałe. Początkowo ćwiczyć na stokach ubitych.jadąc w linii spadku po stoku oblod/onym. Trasę przejazdu pokonuje się szybko. 8. Narciarstwo jest pasjonującą dyscypliną sportową. Systematyka ćwiczeń służących do nauki narciarstwa zjazdowego stopnia podstawowego Oprócz oswojenia ze sprzętem i środowiskiem należy rozpoczynać od następujących ćwiczeń pomagających w utrzymaniu równowagi: 1. Pierwszymi ćwiczeniami powinny być ćwiczenia utrzymania równowagi. ale pod różnymi kątami. czyli skrętu. zawody dla młodzieży na obozach narciarskich.

W drugiej części fazy sterowania. • wzrok jest skierowany przed siebie. grotami nad śniegiem zwróconymi do tyłu. Kolejno należy: 403 Na płaskim terenie złożyć nogi i podciągnąć je do siebie. należy kolejno odstawić najpierw nartę górną. 30 do 40 cm od narty dolnej. 402 . Bezkrok Stojąc na obu nogach jednakowo obciążonych wykonuje się poślizgiem ruch do przodu przez energiczne odepchnięcie się dwoma kijkami równocześnie. Pozycja podstawowa narciarza Jest to zrównoważona pozycja.przed wjazdem na przeciwstok z małą prędkością należy się nieco odchylić. czyli od linii spadku stoku. z rozluźnionymi mięśniami. Podejście rozkrokiem Narty są rozstawione nożycowe i bardzo mocno „zakrawędziowane". Podnoszenie się Gdy narty są ustawione równolegle. żeby narta górna była wysunięta nieco w przód. starając się upaść ku tyłowi na bok. lekko rozszerzone. • skierowanie kolan do przodu i do środka skrętu. Lekko przytupywać nogą wykroczną. Pozycja narciarza w skręcie umożliwiająca jazdę po łuku • pochylenie sylwetki do środka skrętu. kolanowych i biodrowych. • większe obciążenie narty zewnętrznej. sterować świadomie ciałem. • układ rąk jak w pozycji podstawowej. • ręce są nieznacznie wysunięte przed siebie. Kroki Krok zwykły Wykonuje się w terenie płaskim lub lekko opadającym. aby skutecznie przeciwdziałać występowaniu przeciążeń. należy przyjąć możliwie niską i zwartą pozycję. odsuwa się nartę wielokrotnie kątowo.przed przejazdem ze śniegu twardego w głęboki. co umożliwia wbicie kijka ruchem z góry w dół mniej więcej w połowie odległości między dziobem narty i wiązaniami. Wjazd na przeciwstok . Przy lądowaniu ugiąć nogi w celu amortyzacji. Zwrot przez przełożenie dziobów nart Jest to trudny zwrot.podnieść się do góry. Kijki wbija się naprzemiennie z silnym oparciem się na nich. Zwrot podskokiem Przewidując nieuchronny upadek. Upadanie i podnoszenie się Upadanie Na stoku . Podejście schodkówaniem Stojąc na nartach. trzymając górną rękę na talerzyku.Warunki śniegowe Zmienne warunki śniegowe . podciągnąć je do siebie i „zakrawędziować". Gdy stok jest bardziej stromy. Zawsze należy pamiętać. • tułów jest lekko pochylony. Przed wyjazdem ze śniegu głębokiego lub miękkiego na twardy należy przyjąć pozycje nieco wychyloną.ułożyć narty równolegle poniżej tułowia. Osią obrotu mogą być dzioby lub piętki nart. należy narty mocniej „zakrawędziować". aby je ułożyć do upadku jak najbezpieczniej. wesprzeć się na obu kijkach i podnieść się. dłonie na wysokości bioder. Zwroty Zwrot przystępowaniem Gdy teren jest płaski i stok mało pochylony. rozluźnione nadgarstki tworzą przedłużenie przedramion. ręka zewnętrzna jest przenoszona płynnym ruchem do przodu. • prowadzenie nieznacznie w przedzie wewnętrznego barku. przesuwając ślizgowo narty. a nogi nieznacznie ugięte w stawach skokowych. w której: • stopy są rozstawione na szerokość bioder. Tułów jest lekko pochylony do przodu. Przy większej prędkości należy dodatkowo napiąć mięśnie (prostowniki) nóg. a druga na uchwycie kijka . • kijki trzymane są równolegle względem siebie. a przy każdym kroku następuje naprzemianstronne odepchnięcie się kijkami. odstawiając jedną i dostawiając drugą. wykonać energiczny podskok z dynamicznym obrotem nart wspomaganym rotacją ciała. biodra i nogi. ciężki śnieg należy przyjąć pozycję nieco odchyloną i obniżoną. a potem dostawić nartę dolną z jednoczesnym wsparciem się na kijkach. dolny kijek wbić powyżej górnej narty. poprzecznie do linii spadku stoku. które są ustawione równolegle w poprzek stoku.

odbywa się ukośnie do linii spadku stoku. Należy pamiętać. należy kolejno: odsunąć nartę górną do pozycji poszerzonej . na łagodnym . żeby na stoku zwrot ten rozpoczynać nartą dolną. z małą prędkością). 404 Ześlizgi Ześlizg polega na przenoszeniu nart prostopadle lub ukośnie do ich długiej osi. ograniczyć natomiast wielkość odciążenia i rotacji nóg. Jadąc w skos stoku. oprzeć piętkę narty na śniegu. Wielkość hamowania (rozsunięcia tyłów nart) w pozycji płużnej jest zależna od stopniu zaawansowania narciarza (im więcej narciarz umie.na stromym pogłębić. Pług Wykonuje się go w łatwym terenie i śniegu. który wprowadza narty w skręt. Za pomocą ześlizgu można wytracać szybkość i wysokość w jeździe w skos stoku lub do zatrzymania się. rozpocząć skręt. wtedy ewolucja nazywa się lukiem pólpluznym. z małą prędkością i tylko wtedy. utrzymując obciążenie narty zewnętrznej . Prędkość jazdy należy regulować szerokością rozstawienia i zsuwania tyłów nart i stopniowym „zakrawędziowaniem" przez intensywniejsze uginanie kolan. a po jej przekroczeniu pług równolegle poszerzony. Kontynuować skręt. które są wbite dość szeroko za tułowiem (w celu utrzymania równowagi). przenieść ciężar ciała na odstawioną nartę i starać się szybko dostawić nartę odciążoną do pozycji równoległej. Ześlizgi wykonuje się na stokach o różnym terenie. żeby przed obciążeniem narty zwiększyć jej „zakrawędziowanie" przez mocniejsze nachylenie kolan do stoku. Przed obrotem narty górnej unieść jej piętkę i to tym wyżej.mniejsze rozsunięcie nart. Gdy jedzie się w skos stoku. bardziej obciążyć nartę dolną. W pozycji podstawowej należy przyjąć układ dostokowy. kijki ustawione równolegle. im stok jest bardziej stromy. Unikać pozycji ciała w odchyleniu. Istotnym elementem tej ewolucji jest doprowadzenie do po/ycji równoległej. gdy śnieg jest be/pieczny. Przy zmianie kierunku przez przestępowanie od stoku należy pamiętać o wyprzedzającym ruchu tułowia i rąk. i pług hamujący . Gdy stok jest płaski. Ześlizg boczny . Patrzeć przed siebie. Wyróżnia się plug ślizgowy . należy wykonać odciążenie narty wewnętrznej z jednoczesnym ruchem rotacyjnym nóg. który do- . Tę ewolucję należy wykonywać tylko na mało stromych stokach. a prędkość ześlizgu hamować lub zwiększać przywodzenie i odwodzenie kolan. kierując kolana do środka skrętu (w początkowej fazie nauczania dążyć do prowadzenia nart śladem hamującym. a drugą utrzymując dotychczasowy kierunek jazdy. kolejno należy obniżyć pozycję. Należy pamiętać. W linii spadku stoku pierwsza część skrętu jest łukiem płużnym. aż do zatrzymania włącznie. • przenieść ciężar ciała na nartę zewnętrzną zamierzonego zwrotu.stosuje się na stoku o małym pochyleniu i w każdych warunkach śniegowych. ręce z kijkami trzymać odpowiednio do ustawienia linii barków. z małą prędkością. Potem należy ześlizg prowadzić na obu nartach. Skręt dostokowy . Ześlizg z pó Jadąc w skos stoku w półpługu. nie pozwalać na obsuwanie się narty. Służy do zatrzymywania się. Płynny ruch obrotowy nogi wewnętrznej. Łatwiej uzyskać równoległe ustawienie nart po przekroczeniu spadku stoku. uginając mocniej nogę i mocniej przenosząc ciężar ciała na nartę. Do linii spadku stoku jest wykonywany jako łuk płużny.większe rozsunięcie nart. Tułów i ręce ustawione w linii spadku stoku. Większe „zakrawędziowanie" nart wykonać przy rozpoczęciu skrętu. kolejno należy rozsunąć tył nart. obniżając pozycję i mniej „krawędziując" nartami przez odsunięcie kolan od sloku i rozpoczynając w ten sposób ześlizg. Łuki plużne Są to zmiany kierunku jazdy na nartach w pozycji płużnej. dalej skręcać na nartach poszerzonych. stopniowo zwiększać ich „zakrawędziowanic" przez kierowanie kolan do środka skrętu i obciążanie narty zewnętrznej. • zrobić energiczny wymach nogi wewnętrznej w przód. Skręt z pługu (wykonuje się go na stokach o małym nachyleniu. a po jej przekroczeniu dosunąć nartę wewnętrzną do linii poszerzonej.zmniejszać. odsuwając jedną nartę. Układ dostokowy pogłębić należy w zależności od nachylenia stoku . Bardzo stromy stok wymaga większego obciążenia narty dolnej. należy przed tym zwrotem uklepać „platformę". W ten sposób możemy wykonywać zmianę kierunku jazdy na każdym stoku. starać się skręcić tylko przez odpowiednie „zakrawędziowanie" nart. lekko zbliżone grotami. i równomiernie obciążając narty. unieść dziób drugiej narty i odstawić go nożycowo. Jadąc pługiem zwiększyć należy obciążenie i „zakrawędziowanie" narty zewnętrznej w stosunku do zamierzonego kierunku skrętu. Zmiana kierunku jazdy przestępowaniem .wykonuje się w układzie dostokowym. jednocześnie kierując kolana do siebie. Jadąc w spadku stoku. Nie należy skręcać tułowia w stronę skrętu. Nie odchylać pozycji ciała. Powtarzać odstawianie i dostawianie nart aż do uzyskania zamierzonego kierunku jazdy lub zatrzymania. trzymając kijki równolegle. Jadąc w skos stoku. Podstawowe ewolucje narciarskie Jazda na wprost w linii spadku stoku. a nawet zbliżone grotami. położyć ją równolegle na śniegu do drugiej narty i obciążyć przełożoną nartę. które powinny być ugięte. • obrócić i dostawić do niej nartę zewnętrzną wbijając przy niej przeniesiony równocześnie kijek. przenieść ciężar ciała na jedną nartę. stosując układ ciała wysoko-nisko. nie wysuwać narty zewnętrznej. Gdy śnieg jest głęboki. nie pochylać tułowia na zewnątrz skrętu.• skręcić tułów w kierunku zamierzonego zwrotu i wesprzeć się na kijkach. Kolejno: obciążając nartę górną. Na stokach o małym nachyleniu dla ułatwienia można odciążać narty.dojechać do linii spadku stoku. obrócić ją w kierunku przeciwnym. Szybkość tego ześlizgu reguluje się przysuwaniem i odsuwaniem kolan w stosunku do stoku. a dopiero po opanowaniu tej ewolucji dążyć do prowadzenia nart śladem ślizgowym).druga narta (dolna) jest cały czas w ześlizgu. tym mniej hamuje).wysoka i niska pozycja. należy przyjąć pozycję podstawową. Jazda w skos stoku . Linia barków powinna być prostopadła do kierunku jazdy.

405 .

czwórkami. kierowana przez instruktora. Zabawy z doskonaleniem zmiany kierunku jazdy • na mało stromym stoku „berek. Ugięcie kolan i skierowanie ich do środka skrętu jest przeciwdziałaniem sile odśrodkowej. bardziej obciążyć nartę zewnętrzną. ciągnąc za kijki partnera. Nauka zmiany kierunku ślizgu w miejscach oznaczonych chorągiewkami. zjeżdżanie po pochyłej gładkiej desce w bamboszach. • . 406 Ryć. Stopniowo mocniej „krawędziować" narty przez kierowanie kolan do środka skrętu. może hyc ułatwiony przez odciążenie narty wewnętrznej wykonane w stopniu dostosowanym do umiejętności narciarza i sytuacji. same proszą o kijki. starając się w miarę doskonalenia dążyć do pozycji wąskiej. ćwicząc długie i krótkie skręty. Na stoku o dużym nachyleniu nartę należy odstawić. Nie ma znaczenia. potem z podaniem rąk . obniżając pozycję. hamuje drugim końcem po śniegu). zamierzony upadek na poduszkę ułożoną z boku. Nauka pługu • jazda pługiem wzdłuż trasy wytyczonej tyczkami. ze zwróceniem uwagi na zasadnicze elementy ruchu. np. • dzieci na „skibobach" -jazda z trzymaniem się za biodra. 217.jazda" na tyczce z dziećmi starszymi (tyczka między nogami. Teren powinien być odpowiednio ukształtowany. trójkami. Momentem skrętu jest obciążenie kątowe odstawionej narty. jazda" na wprost z partnerem na tyczkach. Kontynuować skręt na nartach prowadzonych równolegle. potem zmiana kierunku w zjeździe stopniowo zwiększając prędkość jazdy (pomoce: tyczki. Narty w skręcie prowadzić w pozycji poszerzonej (bardziej równolegle). Skrę t z pólpługu Jest wykonywany do łinii stoku w półpługu (narta górna) na stokach o małym i średnim pochyleniu. Narty Bobo. 407 . pierwsze kroki na małym pochyleniu. Podstawową metodą nauczania jest poprawnie wykonywany pokaz.należy starać się jak najszybciej wykonywać skręt na nartach równoległych. do skrętu wykorzystać wypukłości terenowe. instruktor trzyma dwie tyczki rękami po bokach. Jedno dziecko bez nart biegnie przodem. ciągnięcie za dzioby nart. Konsultacje „domowe" z narciarstwa Podskoki. potem na drugiej narcie. Przykłady zabaw z dziećmi starszymi: • balansowanie tyczką trzymaną pionowo w miejscu. który jest wykonywany w pozycji półpłużnej . Sposoby podejścia: dzieci znaczą na śniegu ślady jodełek (podejście rozkrokowe). gdy oswoją się z jazdą na nartach. • . Pierwsze kroki na śniegu Gdy jest ładna pogoda. przytupywanie. • jazda pługiem szerokim i wąskim. wywołując zainteresowanie nartami oraz wyzwalając odruchy psychomotoryczne potrzebne do jazdy na nartach. pozwalający na zwiększenie dynamiki ruchów i szybkości jazdy. ślizganie się na filcu po gładkiej podłodze. potem w zjeździe. odciążając nartę górną do półpługu i wykonując odsuniętą nartą skręt. trzymana obiema rękami w połowie długości. najpierw zmiana w chodzie. „Zabawa w sanki". gdyż w miarę oswajania się same będą prowadzić narty wąsko i równolegle. która pomimo odciążenia powinna mieć stały kontakt ze śniegiem. pierwsze kroki ślizgowe z asekuracją z tyłu.tyczka trzymana jak wiosło. potem węziej). już dla 3-latka. skoki obunóż. potem instruktor. podpatrując dobrych narciarzy. Najpierw z przodu dziecko.prowadza nartę do pozycji poszerzonej równoległej. czy dzieci jadą szeroko czy wąsko. • wiosłowanie . baloniki. • na mało pochylonym stoku ustawić kilka tyczek i zorganizować przejazd wzdłuż tyczek (tyczki początkowo ustawione szeroko. Specyfika nauczania narciarstwa dzieci Nauka narciarstwa dla małych dzieci powinna dzieci bawić. • jazda na jednej. Dzieci na początku nauki jazdy nie lubią używać kijków. a za nim dziecko trzyma drugie końce tyczek. Wykonuje się go. linki). Błędem jest unoszenie narty wewnętrznej. Przed przekroczeniem linii spadku stoku wbić kijek i skrętnym ruchem nogi wewnętrznej doprowadzić nartę do pozycji równoległej. np. a nie odsunąć. dwójkami. dogoń mnie". wykonywanie ruchów wiosłowania. przysiadanie. dzieci znaczą ślad dywanika (podejście schodkowane).z przodu. Zabawy doskonalące jazdę na stoku • kto w trakcie zjazdu podniesie rękawiczkę. W miarę doskonalenia techniki skracamy odcinek skrętu.

stanu psychicznego tych osób. Gdy poinstruuje się dziecko. wykonania ćwiczenia z zasłoniętymi oczami. Nauczyciel powinien zrobić wszystko. z powodu szybkiej jazdy podświadomie zacznie unosić nartę wewnętrzną. Zmusza ucznia do wyeliminowania skrajnego położenia ciała lub jego części w trakcie wykonywania ćwiczeń technicznych (np. • jazda pługiem hamującym (narty krawędziowane) i pługiem ślizgowym (narty płasko). Dobranie odpowiedniego terenu (garby terenowe) i nierówności pomagają w precyzyjnym opanowaniu skrętów. przeprowadzenie rozgrzewki. Nauczyciel powinien znać swoich uczniów . Na szczycie garbów terenowych pochylić się szybko do przodu i szybko ugiąć kolana. Krystiania plużna jest dla dzieci skutecznym elementem skrętu i służy do wyrobienia równowagi i zatrzymywania się. pozycji płużnej.polega na zapobieganiu wypadkom już podczas pierwszych prób ewolucji. Potem dziecko. W trakcie nauczania (skręt z odbicia z oporu nartą dolną i skręt z odbicia krokiem łyźwowym) tego skrętu kątowe ustawienie nart stopniowo zmniejsza się na rzecz równoległego.od śmiechu do płaczu. np. Uczniowie muszą mieć świadomość konieczności dostosowania się do wskazówek i ustaleń. byłego nauczyciela Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Pozwala to odczuć silniej ruchy i rejestrować je za pomocą analizatorów. co nauczyciel może bez trudu przewidzieć. Ruchowi zatrzymywania towarzyszy ześlizg boczny nart i na tym właśnie polega nauka odruchowo wykonywanego przez dzieci ześlizgu. Efektem ruchu oporowego narty dolnej jest nagłe przyhamowanie.ich możliwości fizyc/. Uwaga dzieci jest rozproszona . Zachętą dla dzieci jest pochwała. Potem. 409 . Pierwsze próby powinny być wykonywane bez kijków z zachowaniem pozycji płużnej jako wyjściowej: ciągły przejazd trasy skrętami łączonymi. zakończone „zabiciem" wewnętrznego kijka. Nauczenie inwalidów jazdy na nartach wymaga od prowadzącego własnych umiejętności praktyczno-teoretycznych ora/ specjalistycznej wiedzy kinezyterapeutycznej. Narciarstwo jest jedną z najbardziej lubianych dyscyplin sportowych .• jazda półpługiem z rytmicznym wypychaniem piętami nart.nie umieją one długo jej skupiać. nawet jeśli tylko częściowo dobrze wykonują ćwiczenia. Bardzo naturalnym sposobem zatrzymywania się i ulubionym przez dzieci jest szybkie poprzeczne skręcenie nart (w stosunku do kierunku jazdy). W Polsce Tomaszewska i Kabsch opracowali problem wyeliminowania wad chodu w protezie poprze/ja/dc na nartach.jest metodą bard/o wybiórczą i trudną w instruktażu. Wojciecha Fica. Do nauczyciela należy wybór miejsca i trasy zjazdu. 4.zarówno przez ludzi zdrowych. i z tej pozycji wykonanie energicznego skrętu oraz energicznego końcowego przeniesienia ciężaru ciała na nartę przeciwną do zamierzonego skrętu.no-wychowawcze zostały omówione w rozdziale o metodyce nauczania wychowania fizycznego. Dzieci uczą się najlepiej przez naśladowanie.„krystianii" . 6. Ogólne uwagi dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych jazdy na nartach Nauka jazdy na nartach osób niepełnosprawnych wymaga nie tylko wiedzy ogólnej dotyczącej nauki narciarstwa. Ważne tu jest skoordynowanie ruchu wbicia kijka z wykonywaniem oporu nartami. • dzieci bawią się w „pociąg". Jest to ewolucja dynamiczna. Przebywanie na świeżym powietrzu w atrakcyjnym krajobrazie górskim. w którym wyeksponowane są fazy równoległej jazdy w skos stoku. mając z natury rozwinięte poczucie rytmu. wyłącznie za pomocą ugiętych kolan. że należy dynamicznie obciążyć nartę przeciwną do skrętu . rozeznanie warunków pogodowych (szczególnie na niebezpiecznych stokach górskich). wskazań i przeciwwskazań lekarskich w różnych przypadkach chorobowych.z oporu dolną nartą (energiczne przenoszenie ciężaru ciała z jednej narty na drugą). gdy dziecko jedzie przez tyczki. gdyż na trasie sami muszą ponosić ryzyko i odpowiedzialność za siebie. bezpośrednie obcowanie z przyrodą w czasie jazdy na nartach stwarza doskonałe warunki cło kompleksowej rehabilitacji. pokazanie i omówienie miejsc trasy zjazdu szczególnie niebezpiecznych oraz sytuacji. 3. obniżając pozycję ciała w dośrodkowym układzie tułowia. Gdy najazd jest szybki . polegająca na kątowym odbiciu ustawionej narty dolnej i szybkim przeniesieniu ciężaru ciała na nartę górną. jak i inwalidów. wykonując skręt na narcie zewnętrznej i szybko dostawiając drugą nartę (element krystianii z odbicia). Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo należy do bardzo ważnych problemów metodyki nauczania narciarstwa. Dzieci mają dużą zmienność nastrojów .ne i psychiczne. 408 5. Dzieci w tym samym wieku metrykalnym mają bardzo często inny wiek biologiczny i różnią się między sobą możliwościami psychofizycznymi. łączy szybko pojedyncze skręty. żeby do zagrożenia bezpieczeństwa d/ieci nie doszło. Rozdział został opracowany przy konsultacji trenera narciarstwa mgr. położenia kolan w czasie „krawędziowania" przy ześlizgu) lub wyłączenia jednego z analizatorów. wykonywane w szerokiej pozycji. Przy szkoleniu dzieci należy wziąć pod uwagę następujące warunki: 1. ma dobrą pozycję wyjściową do następnego skrętu.wyjazd na stok przeciwny powinien być zrównoważony nieznacznym wysunięciem jednej narty do przodu i odchyleniem tułowia do tyłu. w których może wystąpić niebezpieczeństwo. Dzieci są mało odporne na zimno i długotrwały wysiłek. jedno dziecko za drugim trzymając się za biodra partnera z przodu. Dziecko w sposób niejako „odruchowy" uczy się nowej techniki jazdy . ale szybko regenerują siły. Pozostałe metody nauczania oraz zasady dydaktyi /. jadąc ze średnią prędkością. Metoda kontrastów . ale także znajomości poszczególnych schorzeń. Znoszenie leku u ćwiczących powinno odbywać się przez nauczanie prewencyjne. Metoda prewencji . 2.dojdzie ono do jazdy „krystianią" z oporu nartą dolną. bawiąc się „kto szybciej" w łuku płużnym. W połączeniu z dotychczasową prędkością po dosunięciu narty oporującej do układu równoległego pozwala to na wyprowadzenie skrętu poza linię spadku stoku. Gdy dziecko wykona dobry skręt nóg z coraz silniejszym „zakrawedziowaniem" nart.

w Cieplicach Śląskich-Zdroju w Ośrodku Naukowo-Rehabilitacyjnym. uczestniczą inwalidzi z różnymi dysfunkcjami: niewidomi. jak i zawodniczych . Należy pamiętać o dobrym wytłumaczeniu trasy i ruchów narciarskich oraz o asekuracji. ciężarem nart. Ukierunkowanie nauki narciarstwa u pacjentów ociemniałych i niewidzących Ze względu na różne stopnie sprawności fizycznej konieczne jest wstępne rozróżnienie niewidzących od ociemniałych. Cross 1996. Kabscha. Według teoretyków i praktyków narciarstwa wiele elementów narciarstwa dla osób zdrowych można zaadaptować do potrzeb osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia. Wykonywanie ruchów rotacyjnych nóg wspomagających rotację bioder. Osoby ociemniałe. można dowiedzieć się z artykułu A. Kontrolowanie nacisku na podłoże i obciążenie na przemian to jednej. Jak powinno przebiegać uczenie narciarstwa osób ociemniałych. Pierwszy w kraju kurs narciarski dla osób po amputacjach został zorganizowany w 1956 r. bardzo dobrze tłumaczyć.jeden na jednego". mogą mieć tylko psychiczne bariery.stosownie do sytuacji. nauczyć się ich zakładania do wiązań. są podobne jak w zawodach osób pełnosprawnych. specjalistycznej wiedzy. Musi dotknąć wiązań i poznać techniczne ich właściwości. żeby miał stałe poczucie bezpieczeństwa wynikające z obecności nauczyciela. którym należy sprostać.zajmująca w Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej w Poznaniu stanowisko adiunkta. także osoby z dysfunkcją narządu ruchu. która propagowała narciarstwo jako formę rehabilitacji. kiedy utraciły wzrok (im późniejsza utrata wzroku . W naturalnych warunkach . Reakcje zawodników. jak i osoby zdrowe. Od 1961 r. W zawodach narciarskich biegowych i zjazdowych osób ociemniałych zawodnik biegnie w kierunku sygnału dźwiękowego lub głosu trenera. w corocznych turnusach narciarskich. kulonarty). Chojnacki.na śniegu . 2. Utrzymanie prawidłowej sylwetki.w dobrych warunkach terenowych. można zaadaptować do potrzeb niepełnosprawnych w zależności od stopnia i charakteru upośledzenia (K. Osoby ociemniałe. Wbrew pozorom. ale także osoby ociemniałe. i od tego czasu corocznie organizowane są mistrzostwa polski niepełnosprawnych w narciarstwie zjazdowym i biegowym. „ABC narciarstwa.zarówno w celach rekreacyjnych. Lichtensteina pt. Pierwsze ogólnopolskie zawody narciarskie inwalidów narządu ruchu odbyły się w 1970 r. Obecnie. Amerykański system nauczania.wymaga profesjonalnej. być przewidujący i przezorny. żeby skutecznie jeździć na nartach. Regulowanie właściwego „zakrawędziowania" nart . Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". właśnie z inicjatywy dr Janiny Tomaszewskiej. Specyfika narciarstwa dla osób z utratą wzroku polega na skrupulatnym zaznajomieniu się ze sprzętem za pomocą dotyku.Narciarstwo dla inwalidów Obecnie zawodnika narciarskiego kwalifikuje się według międzynarodowych przepisów paraolimpłjskich dotyczących sportów zimowych. Instruktor musi znać ogólną metodykę nauczania dotyczącą narciarstwa. w zależności od tego.kategorycznie trzeba przestrzegać (jeżeli nie jest nauka inaczej zorganizowana) zasady asekuracji: . ale trasa w narciarstwie biegowym miewa dwa tory przebiegające obok siebie. muszą pozbyć się lęku czy nawet strachu. można przeprowadzić „suchą zaprawę" w warunkach sali gimnastycznej. AWF Kraków. które nie widzą od urodzenia. demonstrować i opiekować się każdym zawodnikiem. nie prostując kolan. różnią się między sobą rozwojem i sprawnością. w których będzie umieszczony jego but narciarski. „rzucają" współzawodnikom na szyję. Ociemniały narciarz musi dotknąć sprzętu narciarskiego. które u nowicjuszy należy szybko przełamać. ułatwiające zachowanie równowagi. co umożliwia rozpowszechnianie tej dyscypliny wśród osób z różnymi rodzajami niesprawności. chodzą „chodem kogucim". obawy. 3. Musi zorientować się. Podczas nauki z uczniem niewidomym należy do niego dużo mówić. Pierwszą osobą w Polsce. istnieją duże możliwości doboru odpowiedniego sprzętu specjalistycznego narciarskiego (mono-ski. a nawet korytarza. Osoby. W zasadzie nauka narciarstwa ociemniałych jest zbliżona do nauki narciarstwa osób zdrowych . charakteryzuje osłabienie układu mięśniowego. Cieszą się oni.to pierwsze zadania. „Zbadać" kształt butów. długością nart. była dr Janina Tomaszewska . czy w warunkach domowych (podobnie jak w przypadku „konsultacji domowych" z narciarstwa dla dzieci zdrowych). dziękują swoim trenerom. w którym miejscu na narcie są przymocowane wiązania. Zanim rozpocznie się z ociemniałym narciarzem naukę pierwszych kroków narciarskich. protez i aparatów ortopedycznych. nie mając ograniczeń wypływających z wad narządu ruchu. jeśli nie ma przeciwwskazań lekarskich. wówczas rywalizacja jest „ostrzejsza" i bardziej porywająca. Dobre porozumienie się z instruktorem oraz utrzymanie równowagi . głusi oraz osoby z porażeniami i uszkodzeniami narządu ruchu. Oto niektóre z elementów tego systemu: ł. 4.tym wyższa sprawność i rozwój). W latach 1957 i 1958 odbył się pierwszy kurs leczniczo-rehabilitacyjny w Bukowinie Tatrzańskiej pod kierownictwem dr A. Musi poznać kształt kijków i zasady ich używania. którzy osiągnęli „metę". sam musi dobrze jeździć na nartach. Instruktor otacza taką osobę specjalistyczną opieką. Narciarstwo zjazdowe dla osób niepełnosprawnych Zastosowanie narciarstwa w rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma już wieloletnią tradycję. który ma zastosowanie dla zdrowych narciarzy. że informacja jest zrozumiała i dociera 411 410 . Nauczenie narciarstwa biegowego i zjazdowego osób niepełnosprawnych . Na nartach jeżdżą nie tylko osoby z dysfunkcją narządu ruchu. które organizuje zrzeszenie „Start". nr 2. wykładowca narciarstwa). bez czyhających niebezpieczeństw i przy profesjonalnej opiece instruktora narciarskiego. Tam też przeprowadzano dalsze kursy narciarskie. Narty należy obłożyć filcem i przesuwać krokiem narciarskim po podłodze. to drugiej narty lub obu jednocześnie. Ale trzeba też być pewnym. inwalidzi wzroku i słuchu szybko uczą się jazdy na nartach. zapoznać się z jego kształtem. gdzie jest tył i przód narty. często mają one wady postawy. Na ogół zawodnik biegnie sam.

Ćwiczenia pomocnicze: • z dłońmi splecionymi w tyle. nie uciekają na boki. o nie rozjeżdżonym i nie ubitym śniegu. jak i zsiadaniu z wyciągu instruktor powinien dotykać (barku lub ręki) ucznia i w razie potrzeby pomagać mu. Instruktor jedzie przodem do ucznia lub jedzie obok niego. Po opanowaniu jazdy na „wprost" w pozycji płuźnej i równoległej uczy się ćwiczącego jazdy wyciągiem. podaje mu rękę i wspólnie stopniowo próbuje się wykonać krystianię równoległą do stoku. Instruktor zjeżdża przed uczniem . a same narty. Można też ustawić ucznia (bez kijków) tuż przed sobą i pozwolić mu na objęcie tułowia. Należy sprawdzić. obciążając nartę z nogą wykroczną. Uczeń ćwiczy skręty. Następnie łączymy aktywniejszy już krok z pracą rąk. Nauka jazdy na nartach oparta jest na pokazie i naśladownictwie (metoda ścisła) i nie odbiega od metodyki i techniki przyjętej dla narciarzy pełnosprawnych. Umożliwić chodzenie w butach narciarskich. Pozwalamy niewidomemu swobodnie „człapać" przed siebie. omawiając jego kształt.do ucznia. lekko zapadające się w śnieg. W związku z tym stosuje się podział na niesłyszących i niedosłyszących. trzymając tyczkę slalomową. Wskazówki do nauki jazdy na nartach osób niestyszących Dobre porozumienie się z instruktorem jest podstawą nauki. Narciarstwo biegowe dla osób niewidomych Nauka stania na nartach Ćwiczący przyjmuje swobodną pozycje. Pierwsze kroki (nauka chodzenia) Do tego zadania wybieramy teren idealnie płaski. Funkcję wzroku w nauczaniu zastępuje mowa i dotyk. Stopniowo zwiększa się kąt najazdu aż do linii spadku stoku. Należy umożliwić dotknięcie każdej części sprzętu i ekwipunku. wspomaga odciążanie. Zarówno przy wsiadaniu. pogłębia ich promień nabierając pewności jazdy. ale wymaga też konieczności stałego kontaktu wzrokowego z uczniem. które na ubitym śniegu rozjeżdżają się na boki. której uczeń dotyka. Pierwsze ślizgi (w dalszym ciągu pracujemy bez kijków narciarskich) Po opanowaniu i nabraniu swobody kroku staramy się wytłumaczyć i przenieść do treningu czucie ślizgania się na butach po lodzie. 413 . Potem przechodzi się do ewolucji odstokowej . która powinna być ro/powszechniana w nauce narciarstwa osób niepełnosprawnych. instruktor staje poniżej ucznia. Wyrabiamy w ten sposób czucie „równoległości" nart. równoległe zmiany położenia stóp względem siebie). Posługiwanie się przez instruktora językiem migowym także ułatwia naukę (instruktor powinien mieć pięciopalcowe rękawiczki). Należy oprowadzić ucznia po miejscu ćwiczeń. staramy się wyeliminować. śnieg i lód.najlepiej z instruktorem. dopiero przed następnym skrętem. Gdy uczniowie choć trochę 412 słyszą.dośrodkowe ułożenie bioder i obniżenie pozycji przy zapoczątkowywaniu skrętu . że ćwiczący sam potrafi jednakowo skręcić w obu kierunkach. 1.powinno odbywać się pod dachem ze względu na bardziej komfortowe warunki i mniejszą możliwość rozproszenia uwagi. Po stwierdzeniu. poprawiając ułożenie jego ciała i nart na śniegu. W miarę wyczucia potrzeby odciążenia nart i właściwego sterowania nimi w ślizgu zaleca się samodzielne wykonanie skrętu w obie strony.on sam musi podjąć decyzję. czy istnieją kłopoty z równowagą i na jakim tle. obaj trzymają poprzecznie z przodu ułożoną tyczkę slalomową. Zapoznanie ze sprzętem . Po odpowiedniej instrukcji niewidomi stoją bliżej obsługi wyciągu i w momencie „wczepienia się" otrzymują krótką komendę. Nauka jazdy techniką równoległą. Robimy dość energiczny \vy-krok jednonóż. 4. z przenoszeniem ciężaru ciała na nartę zewnętrzną.uczy się łuków płużnych. Nie należy brać ucznia pod rękę . 2. takich jak schody. obejmując jego tułów. pozwalającą na samodzielne utrwalanie wyobrażenia ruchowego (częsta demonstracja z opisem mechaniki ruchów narciar/a ora/. budowę. zwłaszcza jeśli jest to poparte umiejętnością „czytania" z ruchu warg. Niesłyszący mają często problemy z równowagą (co wiąże się z uszkodzeniem aparatu słuchu). wprowadza się kijki i zwęża kąt najazdu. Pośli/g wtedy mamy mniejs/\. aby u/yskać pozycję wyjściową. Potem uczy się pracy z kijkami w terenie. zmiany nachylenia terenu. gdyż osoby niewidome mają problemy z utrzymaniem symetrii skrętów. Ro/poc/ynamy swobodne śli/gi w miejscu (naprzemienne. Należy od początku korygować promień skrętu. nauka jest bardzo ułatwiona.sJaw mul około 30 cm. życia codziennego . 3. Stopniowo eliminuje się pomoc zewnętrzną i informację słowną. zapoznając go z terenem i krajobrazem. pr/ygolowanc grafic/nc symbole. potem samodzielnie łącząc kilka skrętów. Następnie zwiększamy stopień trudności przez zmianę miejsca chodzenia: ze śniegu kopnego na ubity. lub jechać z tyłu. To samo ćwiczenie staramy się robić w odwrotnej kolejności. odwzorowujące wykonane elementy) . jak podczas chodzenia. 5.skręty powinny być zainicjowane obiema stopami. nie należy wbijać kijka przedwcześnie.tyłem. garby. Następnie pi zachodzi my do coraz dłuższego poślizgu. Ćwiczenie ma na celu „czuciowe" zapoznanie się ze sprzętem i oswojenie z nową rzeczywistością. Właściwie układa się narty. kije narciarskie wbite na wysokości ramion.jest to oryginalna polska metoda nauczania. które najczęściej w pierwszym okresie służą do podpierania. Zwraca się uwagę na technikę . Praca z kijkami uczy właściwego rytmu. po czym wracamy do pozycji swobodnego stania.rodzaj „człapania". po uzyskaniu poślizgu i wytraceniu szybkości dosuwarny drugą nartę tak. Można jechać obok ucznia. tuż za uczniem. Pozwala to na wyrobienie u ćwiczącego czucia równowagi. czy chce nas wziąć pod rękę (zależy to od jego poczucia równowagi). pamiętać o istnieniu przeszkód. Wyciąg. Pierwsze kroki to normalny chód przeniesiony i. Przez cały czas nauki obowiązuje kontakt instruktora z uczniem. Ko/. Wskazane jest posługiwanie się metodą niewerbalną. Po tej wstępnej nauce . łatwo zrozumiałą dla uczniów. szorstkość powierzchni. Kijki. Dokładnie powtarza się zdobyte umiejętności rozsuwania piętek nart i „krawędziowania". Ćwiczenia w pozycji płuźnej rozpoczynać na płaskim terenie. Najpierw uczy się pracy z kijkami w miejscu.

ciężar ciała obciąża wtedy 415 Naukę zjazdu rozpoczynamy na stokach nie zalesionych. • Podejście rozkrokiem w przód. stopy równomiernie oddalone od siebie (około 30 cm). Ciężar całego ciała obciąża narty równolegle oddalone od siebie. • Schodkowanie Stosuje się na stokach o dość mocnym nachyleniu. który najczęściej stosuje się na trasie biegowej. przez co uzyskujemy prawie pełną formę kroku z odbicia. a więc o 360°. ręce ugięte w stawach łokciowych. Nogi ugięte w stawach kolanowych i biodrowych. charakteryzuje się mocnym uderzeniem ślizgu narty nogi wykrocznej o tor. jeżeli chcemy uzyskać zmianę kierunku jazdy. Powyższe ćwiczenia wprowadzamy w późniejszym okresie. • z rękami w kieszeni. zwane inaczej „choinką" Polega na rozstawieniu nart dziobami na zewnątrz . Równomierny nacisk obciążającego ciała na narty i równoległość ich prowadzenia decydują o pomyślności zjazdu. Równoległe ustawienie nart do stoku pozwala narciarzowi na swobodne przyjęcie pozycji na zboczu góry. a następnie wstajemy do pozycji wyjściowej. 414 . szerokiego wbicia kijków narciarskich w kierunku jazdy. W końcowej fazie jazdy. Uginamy wolno ręce w stawach łokciowych i stopniowo zmniejszając nacisk na rękojeść kijków. po wypadnięciu z rozjeżdżonych torów. Kijki narciarskie w czasie zjazdu trzymamy pod pachami bądź skierowane końcami w tyle ku dołowi. Ćwiczenie polega na odstawieniu narty dostokowej w górę i przeniesieniu ciężaru ciała na zewnętrzną krawędź tej narty. • z kijkami trzymanymi w pozycji poziomej. by wraz z wyprostem ramion wrócić do pozycji prawie wyprostnej. które to upadki są dla narciarza bardzo niebezpieczne. Jest to niezbędne. stosujemy trzy rodzaje kroków. następnie każemy się lekko odpychać: prawa ręka . o łagodnym spadku. Po opanowaniu kroku z odbicia na śniegu ubitym i nie przetartym wprowadzamy przyszłego zawodnika w uprzednio przygotowane tory biegowe. Zmiana kierunku jazdy Zwrot w miejscu ma także zastosowanie w czasie zjazdu po łagodnym stoku. Ręce z kijkami biegowymi pracują nie tak obszernie. gdy narciarz powoli zaczyna wytracać szybkość. Następnie ustawiamy równolegle narty w kierunku jazdy. samoczynnie wolno rozpoczynamy zjazd w dół. tzn. Pozwoli to na włączenie ćwiczenia bezkroku w końcowym odcinku zjazdu. a następnie dostawienie równoległe narty drugiej. Zmianę kierunku uzyskuje się przez odstawienie dzioba narty kierunkowej i przeniesienie ciężaru ciała na tę nartę. lecz zdecydowanie krótszy. Po wywrotce staramy się ustawić narty równolegle do stoku. Jest to ewolucja charakteryzująca się dużą dynamiką ruchu. Przez wprowadzenie bezkroku uzyskujemy zwiększenie szybkości poślizgu lub jej utrzymanie na pewnym odcinku jazdy. włączamy bezkrok. Tułów pochylony do przodu. podpierając się kijkami. swobodnie złapać równowagę i. Uzyskujemy w ten sposób lepszą przyczepność ślizgu do podłoża. W momencie wbicia kijków tułów zdecydowanie opada w przód. gdyż nabyta umiejętność czucia równoważnego i czucia równoległego ustawienia nart względem siebie pozwoli niewidomemu biegaczowi. • Krok na wprost Zbliżony do kroku z odbicia. Zwroty w miejscu Najczęściej stosowanym i najprostszym zwrotem w miejscu jest zwrot z tzw. przestępowaniem. Krok z odbicia. przy ugiętych rękach w stawach łokciowych. Końce nart stanowią oś obrotu. obciążające narty z lekkim naciskiem na pięty. dzięki pomocy głosu trenera prowadzącego. mniej lub bardziej stromego. Nauka podchodzenia Podczas nauki pokonywania wzniesienia. Nauka zjazdu Pozycja wyjściowa biegacza do zjazdu powinna być swobodna i rozluźniona. Kolana spełniają rolę teleskopów w czasie przejazdu przez nierówności terenu lub też przez różne rodzaje śniegu.lewa narta i odwrotnie. powrócić do opuszczonego toru. Ćwiczymy pełny obrót. Kontynuację jazdy rozpoczynamy od zdecydowanego.• z dłońmi splecionymi na karku. Nauka padania w czasie zjazdu Prawidłowy i bezpieczny jest upadek niewidomego na bok od kierunku jazdy: za wszelką cenę nie dopuszczamy do upadków w przód ani też w tył. W czasie schodkowania mocniej pracuje ręka z kijkiem odstokowym. do pełnego ich wy prostu. ale zgodnie z krótszym krokiem w czasie podbiegu. kończących się dość długim odcinkiem płaskim. wprowadzanie w tory biegowe Do poprzedniego ćwiczenia dołączamy odbicie nogi z nartą zakroczną. Schodkowanie może odbywać się w skos stoku lub w jego osi podłużnej. Kije „zabijamy" pod kątem ostrym do przodu. po opanowaniu podstawowych kroków narciarskich. bardziej z tyłu. przenosząc ciężar ciała na wyprostowane ręce. Nauka pracy kijkami Wkładamy dłonie niewidomego w pętle i nachwytem trzymamy „rączkę" kijka. a następnie równoległym dostawieniu narty drugiej. Bezkrok Bezkrok charakteryzuje się jednoczesnym odepchnięciem dwoma kijkami ustawionymi pod kątem ostrym.

gdy zaczyna wykonywać dokładne i precyzyjne ruchy podstawowych kroków biegowych.wewnętrzne krawędzie nart. zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. 416 . Jeżeli uda nam się utrwalić prawidłowy nawyk ruchowy w trakcie początkowego nauczania niewidomego narciarza. Panowanie nad szybkością i sposobem ja/dy Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności. bezpieczne. jaki jest najbardziej efektywny krok biegowy w danym momencie. Mocniejsze podparcie kijka towarzyszy narcie. która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody ruchu. Krótki kurs dla trenerów osób niepełnosprawnych". aby nie zagrażać narciarzowi jadącemu przed nim. patrząc w górę i w dół. jak i odstokowej. 3. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym. dysponujący większą możliwością wyboru trasy zjazdu. po stronie lewej lub prawej. Wyprzedzania Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej. Wybór kierunku jazdy Narciarz zjeżdżający z góry. Prowadzenie niewidomego w biegu Im tory są wyraźniejsze i głębiej zarysowane. Nabranie pewności o stuprocentowym bezpieczeństwie i wyeliminowanie strachu przed zbliżającą się niewidzialną przeszkodą pozwolą na większą swobodę ruchu i komfort psychiczny. Trener ma w tej pozycji większą możliwość korekty i lepszą widoczność trasy. Podczas biegu trener cały czas słownie podaje informacje dotyczące konfiguracji trasy na najbliższych kilkunastu metrach oraz podpowiada. musi ustalić taki tor jazdy. bez słownej korekty. 5. nr 2). Dlatego też tak ważne jest w pracy treningowej z tą grupą wyrobienie od razu prawidłowych nawyków ruchowych. kto znajduje się w pobliżu. Międzynarodowy dekalog narciarza alpejczyka (FIS 1998) 1. Przestrzeganie znaków narciarskich Każdy narciarz powinien stosować się do y. aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby ani nie wyrządzać jej szkody. Wzgląd na inne osoby Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób.naków narciarskich ustawionych na trasach. po sąsiednim torze. c) biegnąc z boku. rodzaju i stanu trasy oraz warunków atmosferycznych. powinien poszkodowanemu służyć pomocą. 9. nie tracąc jednocześnie z oczu biegnącego obok zawodnika. Powyższy układ terenowy pozwoli nam równocześnie ćwiczyć poznane kroki biegowe. 7. 417 Miejsce pod pętlę treningową dla początkującego niewidomego narciarza musi być nie zalesione. 8. nawet chwilowym. Cross 1996. którzy pieszo schodzą w dół. Po odciążeniu druga narta zostaje przeniesiona w górę w przód. Zatrzymywanie się Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu. Po opanowaniu ABC narciarstwa klasycznego możemy przystąpić do treningu biegowego. 2. Nie wystarczy jednak mechaniczne powtarzanie ćwiczeń. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy. odcinek podbiegu (V5 trasy) i odcinek zjazdu (V5 trasy). Przewodnik niewidomego narciarza ma trzy możliwości prowadzenia go na trasie biegowej: a) biegnąc przed niewidomym. 4. Umożliwi nam to wykonanie przez podopiecznego zadania przy mniejszym nakładzie energii. a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. a zarazem pozwoli na osiąganie coraz lepszych wyników. Nieprawidłową i nieracjonalną technikę raz „zaszczepioną" trudno jest później skorygować . Niewidomi adepci narciarstwa charakteryzują się na ogół bardzo słabą pamięcią ruchową. Wytyczenie pętli treningowej (Opracowano na podstawie artykułu A. Najczęściej stosowaną i najbardziej odpowiednią jest metoda prowadzenia niewidomego z boku. zatrzymaniu się na stoku. Pętla powinna obejmować odcinek płaski (około 3/5 trasy). na której spoczywa ciężar ciała. Lichtensteina „ABC narciarstwa. lecz w takiej odległości. czy nie spowoduje tym niebezpieczeństwa dla siebie i innych. b) biegnąc za niewidomym.nieprawidłowy nawyk ruchowy może utrwalić się na stałe. tym stopień trudności prowadzenia niewidomego jest mniejszy. Podejście Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy. Wypadki W razie wypadku każdy. konieczny jest świadomy stosunek ćwiczącego do wykonywanej operacji. wtedy dopiero możemy wprowadzać go w arkana techniki bardziej skomplikowanych i trudnych kroków narciarskich. po sąsiednim torze. 6. o łagodnej konfiguracji terenu. Przejazd przez skrzyżowanie tras narciarskich Narciarz zaczynający zjazd na trasie lub pólku narciarskim powinien sprawdzić. „Choinkę" rozpoczynamy przez przeniesienie ciężaru ciała na nartę nogi wykrocznej. a bieg bardziej bezpieczny. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej. Ćwiczenie nawyku ruchowego Podczas treningu zwracamy szczególną uwagę na właściwą technikę danego ćwiczenia.

Klasa LW 6/8 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny górnej. 418 . • jw. Kijki mogą być używane zamiast stabilizatorów. czy też świadek. lub równoważne uszkodzenie). LW 11 (2-klasowy system) lub klasy LW X. Uw aga. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie i zjedna podpórką dla uszkodzonej kończyny dolnej. LW XI. Klasa LW 5/7 Zawodnicy z uszkodzeniem obu kończyn górnych. wg testu funkcjonalnego • zawodnicy. Klasyfikacja funkcjonalna w narciarstwie zjazdowym Klasa LW l Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych: U w a g a . jeżdżący na dwóch nartach bez kijków: • obustronna amputacja kończyn górnych.10. Klasa LW 2 Zawodnicy z uszkodzeniem jednej kończyny dolnej: • amputacja kończyny górnej. Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny dolnej. musi w razie wypadku podać swoje dane osobowe. w jednej kończynie. LW XII (3klasowy system) W powyższych klasach startują zawodnicy z uszkodzeniem kończyn dolnych. 3-klasowy system: LW X: 0-8 pkt. LW XI. a z obniżoną siłą mięśniową przynajmniej 45 pkt. XI lub XII i dodatkowo mają dużą niesprawność kończyny górnej. 4 ISMWSF. Klasa LW 3 Zawodnicy z niesprawnością obu kończyn dolnych. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 3. Nie ma klasy dla inwalidów z uszkodzeniem więcej niż dwóch kończyn. porażenie lub dysmelia jednej kończyny górnej. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami na jednej normalnej narcie oraz zjedna małą nartą dołączoną do niesprawnej kończyny dolnej. jeżdżący na dwóch nartach z jednym kijkiem: • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami (kulonartami) lub z dwoma kijkami oraz na dwóch normalnych nartach spiętych razem (dwie protezy udowe). jeżdżący na sprzęcie według własnego wyboru: • zawodnik jeżdżący z dworna stabilizatorami na jednej normalnej narcie (jednostronna amputacja kończyny dolnej powyżej lub poniżej stawu kolanowego lub obniżona silą mięśniowa przynajmniej 30 pkt. Nie zalicza się do klasy LW 4 artrodeza biodra. LW XII stosuje się jedynie wtedy. Klasy LW X. 419 • obustronna amputacja podudzi. artrodeza kolana i biodra. lub równoważne uszkodzenie. • całkowicie usztywnione kolano. jeżdżący z wyboru na „sitski" (inaczej mono-ski: siedzonko z jedną nartą plus dwa krótkie stabilizatory). Klasy LW 10. • niedowład. Stwierdzenie tożsamości Każdy. W innym wypadku stosuje się system 2-klasowy. ale lżejszą niż LW l. • niesprawność obu kończyn dolnych z siłą mięśniową ocenianą od 20 do 44 punktów lub równoważna niesprawność. • niedowład. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 2. Klasa LW 9 Zawodnicy z niesprawnością jednej kończyny górnej i jednej kończyny dolnej. obejmujący klasy LW 10 i LW 11. jeżdżący na dwóch normalnych nartach z dwoma kijkami: • uszkodzenie górnej i dolnej kończyny po tej samej stronie. którzy wg funkcjonalnej klasyfikacji należą do LW X. • niedowład lub porażenie kończyny dolnej z ubytkiem siły mięśniowej przynajmniej 20 pkt. LW XI: 9-15 pkt.. poszkodowany. Przestrzeganie powyższego „dekalogu" pozwala na zapobieganie urazom w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego. jeżdżący na dwóch nartach z dwoma kijkami: Klasa LW 4 • jednostronna amputacja poniżej lub powyżej stawu kolanowego z protezą.z lekką niekorzyścią dla siebie .zawodnicy z obustronną amputacją kończyn górnych oraz zawodnicy z amputacją kończyny dolnej poniżej stawu kolanowego. gdy jest wystarczająca liczba startujących zawodników we wszystkich trzech klasach. Uwagi: Nie można zmieniać klasy lub sprzętu podczas zawodów. obojętnie czy sprawca wypadku. Mogą startować w klasie LW 4 lub LW 5/7 lub LW 9 . U w a ga : Zawodnicy mogą używać protez lub ortoz. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na jednej normalnej narcie (z protezą podudzia i amputacją udową). zawodnicy. • zawodnicy. ale diagonalnie (skośnie). 3 ISMWSF. Zawodnicy mogą używać protez oraz ortoz. wg testu funkcjonalnego. • zawodnik jeżdżący z dwoma stabilizatorami lub z dwoma kijkami na dwóch normalnych nartach lub różnych nartach (niesprawność obu kończyn dolnych inna niż amputacja. w obu kończynach dolnych lub równoważna niesprawność). U w a g a . porażenie lub dysmelia (wrodzony niedorozwój) obu kończyn górnych.

a potem ruch zbliżony do padu . S k r ę t . Klasa B3 .2. Klasa B l .starając się jak największą powierzchnią ciała dotknąć śniegu. Należy uważać na nadgarstki. gdyż pro/. 6 ISMWSF. slalomu giganta i slalomu równoległego. która noga ma być nogą wykroczną. zawodnicy.całkowicie niewidomi oraz z poczuciem światła. Wyodrębnia się dwa rodzaje upadków kontrolowanych: upadek w przód i upadek w tył (na plecy). 8 CP-ISRA). ale bez rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów bez względu na kierunek i odległość. Dane techniczne Różnica poziomów Ilość bramek Szerokość bramek Slalom 120-150 m (M + K)* 50 M 40 K 5-7 m Slalom gigant Super G Zjazd 250-350 m M 200. Od 1998 r. rotacja w lewo . B u t y z wyglądu podobne do butów narciarskich. Głowa koniecznie powinna być zadarta do góry. U p a d k i na p l e c y -po obniżeniu środka ciężkości ciała przez odpowiednie ugięcie nóg w stawach biodrowych.wykonać ruch ugięcia nóg. Długość narty zależy od wagi zawodnika i wieku dziecka oraz rodzaju konkurencji i wynosi od 90 cm do 190 cm. nr 2 i 3) Snowboard . Opanowuje się technikę.kobiety (wg opracowania M.w małym rozkroku. Narciarstwo zjazdowe jest jednak dyscypliną bardziej wszechstronną. ostrość wzroku do 2/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia w zakresie 5 stopni.350-500 m M 350. Cross 1998. Maniak: „Co dla kogo". o małym kącie pochylenia. K . 35 M Min. Upadek na plecy jest zbliżony do padu w tył w dżudo. żeby w obydwu rodzajach grożącego upadku obniżyć środek ciężkości . zjazd dla mężczyzn i kobiet w klasach LW 1-11. ale i sportową. Nie wolno upadać na pośladki. Przed ustaleniem. Jeżeli chodzi o adaptację snowboardu do możliwości rekreacyj-nosportowych inwalidów. 8 m * M . drugiej w tyle .do skoków . 4 ISOD. druga noga zakroczną. B1-B3. wg testu funkcjonalnego. stawy łokciowe w górę. LW 11: 12-18 pkt. i 4. Generalnie deski snowboardowe można podzielić na 2 rodzaje: 1) deski twarde . 6 ISMWSF i LW 1. 4 ISOD oraz klasom 4.w prawo lub w lewo. sij już pewne doniesienia z prób jazdy snowboardowej 421 2-klasowy system: LW 10: 0-11 pkt. które odpowiednio zgina się i prostuje. 2. Urazy kolan są wynikiem wadliwej techniki upadku.przy skręcie w prawo. żeby ciężar ciała był przeniesiony na nogę wykroczną. którzy odpowiadają funkcjonalnie klasom 5. przedramiona lekko opuszczone w dół.uzyskuje się za pomocą rotacji tułowia . Ważna także jest grubość i elastyczność deski. Jedna noga jest więc nogą wykroczną. kolanowych i skokowych. U p a d k i k o n t r o l o w a n e -tzn. kolanowych i skokowych ramiona ułożyć w bok. bez muld. a osią obrotu na etapie nauczania początkowego jest noga wykroczną. ale i niezbyt miękkiej. K 35 K 8-12 m Min. 3. 40 M Maks. Wi ą z a n i a . nie za twardej.mężczyźni. a nawet do tyłu. przy dużym wzroście nieco poszerzonym (regulacja wiązań). super gigant.jazda na jednej desce na śniegu W ostatnich latach na świecie i w Polsce coraz bardziej popularną dyscypliną sportów zimowych staje się snowboard. 7. Zasadą jest. należy sprawdzić predyspozycje zawodnika . dużej płaszczyźnie. 30 Maks. 5. W snowboardzie szybciej nabywa się umiejętność jazdy niż w narciarstwie zjazdowym.400-550 m M 350350 m K 450 m K 500 m K 12-55% różnicy wzniesień 6-8 m Min.przy skręcie w lewo. Należy też eliminować upadki na kolana. W nauce techniki jazdy na desce snowboardowej należy zwrócić uwagę na to. klasom LW l. Bardzo rzadko zdarzają się urazy stawów skokowych.LW XII: 16-18 pkt. Głowa powinna być w pozycji skłonu do mostka.czy ma „lepszą" nogę prawą czy lewą.i to nawet kontuzją kręgosłupa. wg testu funkcjonalnego (klasy 4. Uwaga: Klasyfikowane jest lepsze oko z najlepszą korekcją. 2) deski miękkie . 5. 7. 5. Układ ramion uniesione w sposób naturalny w przód i lekko na zewnątrz.do slalomu. W narciarstwie zjazdowym rozgrywane są następujące konkurencje: slalom. Na urazy narażone są także kończyny górne i obręcz barkowa.ze wzrokiem o ostrości od ponad 2/60 do 6/60 i(lub) ograniczeniem pola widzenia od 5 do 20 stopni. jednak technicznie inaczej są rozwiązane. W u p a d k u w p r z ó d . nic tylko turystyczno-rekreacyjną. także snowboard jest dyscypliną olimpijską. Do slalomu i slalomu giganta używa się butów twardych. twarde do slalomu i slalomu giganta i miękkie do skoków i jazdy w rynnie. wykonane świadomie według pewnych reguł.najczęściej w granicach od 1819 cm do 20-22 cm. 8 CP-ISRA.specjalne. o lekko do góry podwiniętym przodzie. Charakterystyka tras narciarskich w konkurencjach zjazdowych (w tabeli). Tak ułożone ramiona w chwili dotknięcia śniegu wyhamowują siłę upadku na plecy.mają podwinięty tył i przód. Ugięte powierzchnie stawów kolanowych są „rozwarte" ł łatwo o urazy kolan. Teren do nauki jazdy powinien być odpowiedni. W miarę opanowywania techniki jazdy można wybierać teren bardziej urozmaicony i trudniejszy. W celu uzyskania skrętu wykonuje się odciążenie tyłu deski połączone z odpowiednią rotacją ciała w kierunku zamierzonego skrętu: rotacja w prawo . Klasa B2 . 420 . slalom gigant. butów miękkich zaś do skoków. Technika jazdy Obciążenie deski następuje przez postawienie jednej nogi w przodzie. wg testu funkcjonalnego. szerokość . dostosowując szybkość jazdy do umiejętności. Technika jazdy ogólnie polega na obciążaniu palców stóp lub pięty .ze zdolnością rozpoznawania przedmiotów lub ich zarysów.przy różnych układach stawów biodrowych. które zmniejszają ryzyko kontuzji.najbardziej jak to możliwe ugiąć nogi i dopiero potem wykonać ruch zbliżony do padu. nieco ugięte. 3. Narta snowboardowa jest szeroka.

skok wzwyż (K + M). Weissa . dotkniętymi tym samym „człowieczym losem". 5000 m (M). Sport. jako dziedzina ludzkiej aktywności. ale chęć uczestniczenia w szlachetnej rywalizacji sportowej". W każdej grupie istnieją odpowiednie klasy. Specjaliści rehabilitacji uważają. którzy nie tylko walczą z samym sobą o uzyskanie większej sprawności fizycznej potrzebnej do egzystencji w życiu codziennym. W. kolanowym i skokowym. W Polsce na razie brak piśmiennictwa na temat uprawiania snowboardu przez inwalidów. dyscyplina ta została zaliczona do dyscyplin paraolimpijskich. skok w dal (K + M). także po upadku ćwiczącego. „Nie chęć osiągnięcia rekordu.prof. Ta specyficzna dyscyplina sportu daje inwalidom tyle samo radości co osobom pełnosprawnym. 3000 m (K). rzut dyskiem (K + M).jest czynnikiem psychoterapeutycznym.nie szkodą mu. 800 m. M. 400 m. a przede wszystkim . kształtowały te cechy. które uprawiają osoby niepełnosprawne. ale także chcą walczyć w rywalizacji sportowej z innymi zawodnikami. Przy ocenie siły mięśni kończyny dolnej i górnej stosuje się zmodernizowany test Lowetta . rzuty są uprawiane rekreacyjnie i zawodnicze od dawna. angażuje wiele osób niepełnosprawnych. wyścigi na wózkach inwalidzkich na różnych dystansach. które niepełnosprawnemu są bardzo potrzebne. Wymaga to wielkiego zaangażowania trenera. kosztem utraty zdrowia. żeby dyscypliny sportowe. Degi i prof. Dyscypliny lekkoatletyczne. Zawodnicy startują w zależności od schorzeń w poszczególnych grupach. 422 . Polegają one na tańcu osoby niepełnosprawnej na wózku inwalidzkim w parze ze zdrowym rówieśnikiem. 1500 m.inwalidów po niewielkich urazach kończyn dolnych i górnych. Od 1996 r.szczególnie w przypadku osób niepełnosprawnych . Trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportową daje inwalidzie dużą satysfakcję i radość wewnętrzną. który . W działalności rekreacyjnej i sportowej najważniejszy jest ruch.testuje się całą grupę mięśni wykonującą określony ruch w stawie. obcowanie z przyrodą i innymi ludźmi . trójskok z rozbiegiem (M). Najczęściej motywacją do podejmowania aktywności sportowej jest chęć doznania radości związanej z ruchem. Ciężar sprzętu: Inne dyscypliny sportu inwalidzkiego Do uprawiania sportu inwalidzkiego powinny być stworzone odpowiednie warunki.„w utrzymaniu sprawności osiągniętej w czasie leczenia rehabilitacyjnego zamkniętego sport jest najlepszym środkiem". pchnięcie kulą (K + M). Lekka atletyka (przepisy Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki) Biegi: 100 m. rzut oszczepem (K + M). Zdaniem dwóch wielkich autorytetów rehabilitacji ruchowej . Bilans siły mięśni w kończynie dolnej jest sumą punktów uzyskanych za ruchy w stawach: biodrowym. Stowarzyszenie Rehabilitacji i Tańca Integracyjnego na Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego prowadzi piękne zajęcia pod nazwą „swing duet". W sporcie inwalidzkim rekord nie jest celem i wysiłki sportowe nie mogą być podejmowane za wszelką cenę. Idea olimpijska ma swój szczególny wydźwięk w sporcie inwalidzkim. że powinno dążyć się do tego. zespoły i funkcje ruchowe. Przy kwalifikowaniu do poszczególnych grup obowiązuje między innymi badanie siły mięśniowej.także pełnosprawnymi.

Przed rozpoczęciem konkurencji instruktor zaprowadza zawodnika na rozbieg. sygnalizację rozpoczyna drugi znajdujący się na linii mety. wyciągając rękę w tym właśnie kierunku. sygnał dźwiękowy . i stanowią „jedność". Dystans 100 m zawodnicy pokonują dwukrotnie.zawodnicy potwierdzają. Taki bieg może być powtórzony po wypoczynku (odpowiedni czas). ustawia go w kierunku strefy odbicia. W chwili. Pomiędzy pierwszym a drugim biegiem przerwa musi wynosić co najmniej l godzinę. W czasie rozbiegu instruktor informuje zawodnika o kierunku biegu i miejscu odbicia. 423 . Biegnący musi cały czas słyszeć sygnał dochodzący z jednego kierunku. Na tym dystansie dopuszcza się prowadzenie zawodników przez dwóch instruktorów. Dopiero potem sędzia daje sygnał startu. na dwóch torach. daje wcześniej znak. to dokonuje się korekty poprzez ponowny sygnał dźwiękowy. która prowadzi bieg i znajduje się na przedzie grupy.26 kg Bieg 100 m Od startu do mety instruktor orientuje biegnącego w prawidłowym kierunku biegu gwizdkiem lub innym umówionym sygnałem.22 x l m. Jeżeli znak. W biegach na dłuższych dystansach zawodnicy biegną wraz z przewodnikiem. a zawodnik wskazuje ręką kierunek biegu.Dysk Kobiety Mężczyźni Ikg 2 kg Oszczep 600 g 800 g Kula 4. Pierwszy stoi między 45 a 60 m za linią startową i prowadzi biegacza przez pierwszą część dystansu. który jest oddalony l m od skoczni. gdy zawodnik dobiega do niego. okazuje się błędny.0 kg 7. o kolejności miejsca decyduje najlepszy wynik. Gdy kierunek jest prawidłowy. Zawodnikowi wolno odbijać się z każdego miejsca w tej strefie. sędzia zawodów musi zatrzymać bieg. jaki pokazał biegacz. sędzia zezwala na skok. Opiekunowie biegaczy muszą zebrać zawodników według klas w odległości co najmniej 5 m za linią startu i zapewnić całkowitą ciszę podczas startu. a odległość jest mierzona od pierwszego śladu odbicia. Biegacze udają się na miejsce startowe tuż przed startem. Osoba przywołująca. Tor rozbiegu wyznaczają dwie linie orientacyjne. że rozpoznali kierunek biegu. Jeżeli zawodnik w zbyt dużym stopniu zmienia kierunek biegu. pomiaru dokonuje się od tej linii. Jeżeli zawodnik odbije się przed linią „wstępną" strefy. Skok w dal Strefę stanowi zaznaczony kredą biały prostokąt o wymiarach 1. co grozi niebezpieczeństwem.

Osoby po amputacjach uprawiają narciarstwo alpejskie korzystając ze specjalnych protez albo „mono-ski". Drugim „sportem mocnych ramion. a wyznaczającą bok krótszy -lini ą końcową. Styl dowolny . Z gier zespołowych przez inwalidów uprawiane są także: rollball. 100.5 punktów miejsce III . którzy mają rakietki przywiązane do rąk. Start: zawodnicy mają prawo wyboru: startować ze słupka lub z krawędzi basenu (z wyjątkiem stylu grzbietowego). klasycznym. 425 . by mogli odpocząć. w którym wykorzystuje się strzelanie „na słuch": zawodnik w czasie składania się do strzału słyszy w słuchawce sygnały dźwiękowe.3 punkty miejsce V . 400 m. Konkurencje dla mężczyzn i kobiet z I grupy inwalidów z uszkodzeniem wzroku: styl dowolny 50. w których odbywają się zawody. Po zakończonym rzucie zawodnik jest kierowany głosem i w sposób prawidłowy (którego przedtem należy go nauczyć) musi opuścić miejsce rzutu. Wszyscy zawodnicy mogą brać udział tylko w dwóch konkurencjach w jednej serii (np.Pchnięcie kulą. siatkówka na siedząco. rzut dyskiem i oszczepem Trener doprowadza zawodników do miejsca rozgrywanych konkurencji. W tenisie stołowym drużyna składa się z 10 osób (5 osób na stojąco. Dystans: . szerokości 29-32 cm i wysokości 42-45 cm (potr/chnc są stojaki i pomost). W skład drużyny wchodzą tetraplegicy. Do wyników dochodzi się często po długoletnim treningu. W klasyfikacji zespołowej liczone są punkty 5 zawodników (2 kobiety i 3 mężczyzn) w następujący sposób: miejsce I . 424 B o i s k o . styl klasyczny 50. 400 m stylem dowolnym. Stanowi prostokątną.z uszkodzeniami kończyn dolnych (paraplegia i amputacje). czyli siedzenia zjedna nartą i dwoma stabilizatorami. Pitka toczona (rollball) dla osób z utratą wzroku Zawodników obowiązują przepisy Międzynarodowego Zrzeszenia Niewidomych (IBSA).sygnalizując w ten sposób koniec basenu (nie wolno zawodnika pchać).4 punkty miejsce IV . sitzball (gra w piłkę na siedząco). W razie nieprawidłowości instruktor koryguje błąd.2 punkty miejsce VI . Podnoszenie ciężarów jest dyscypliną wymagającą głównie siły mięśni pasa barkowego i rąk. Punktacj a W klasyfikacji indywidualnej punktacja jest prowadzona oddzielnie dla kobiet i mężczyzn na poszczególnych dystansach. siedząc na sledge'u. Nawroty: przed nawrotami instruktor może dotknąć zawodnika w plecy lub w głowę . 100.odbijają się od lodu kijami. koszykówka na wózkach. Linia wyznaczająca dłuższy bok boiska nazywa się linią boczną. grzbietowy 100 m. Dlatego są one oznakowane przez naklejenie na podłożu taśmy z przylepca o szerokości 5 cm. wieczorem) i powinni mieć zagwarantowaną odpowiednią przerwę. 8 i 12 km. Kl as yfikacja W zawodach mogą uczestniczyć niepełnosprawni . Zawody odbywają się w dźwiganiu i wyciskaniu. przy podejściu do słupków mogą korzystać z pomocy osób towarzyszących. W odległości co najmniej l m od linii zewnętrznych boiska nie mogą znajdować się żadne przeszkody. motylkowy 100 m.7 punktów miejsce II . mierzoną od wewnętrznych linii ograniczających boisko. Wszystkie linie i punkty boiska muszą zawodnicy wyczuć dotykiem. Sztafety ^ 400 m stylem zmiennym.mężczyźni i kobiety .dopuszcza każdy rodzaj pływania. przed południem. po południu. L i n i e o g r a n i c z a j ą c e b o i s k o . zawodnik pokazuje ręką ten kierunek. 400 m. Osoby niewidome uprawiają biatlon. Uprawiają także łyżwiarstwo . zmienny 200 m. twardą powierzchnię 25 x 13 m.l punkt. poza pływaniem stylem grzbietowym. Maratony na wózkach inwalidzkich Są to bardzo popularne wyścigi w Polsce i na świecie. Dźwiganie ciężarów odbywa się na stabilnej ławce o długości nie mniejszej niż 122 cm. 5 osób na wózkach).kobiety: 6 i 8 km. Pływanie Przebieg trasy na tych dystansach wytyczony jest po ulicach miast. W sportach zimowych dla osób z porażeniem stosowane są specjalne narty biegówki (coś w rodzaju sanko-nart). W czasie samego rzutu już w konkurencji instruktor jeszcze raz informuje zawodnika o prawidłowym kierunku rzutu. które zmieniają się w zależności od dokładności celowania. bystrego oka i stalowych nerwów" jest łucznictwo.mężczyźni: 6. motylkowym. Instruktor przed właściwym rzutem informuje zawodnika o kierunku rzutu. siatkówka na stojąco. . W czasie całych zawodów mogą startować w 5 konkurencjach pływackich. Punkty styku linii bocznych z liniami końcowymi oznacza się chorągiewkami. Inwalidzi grają też w tenisa stalowego i ziemnego.

po 7 minut każdy. .B r a m k i .napastnik wykona więcej niż trzy rzuty bezpośrednio po sobie. Po gwizdku sędziego głównego zawodnicy obrony rozpoczynają grę przez przekazanie piłki zawodnikom ataku. szerokość maty l m. równolegle do linii końcowych. drużynie przeciwnej przyznaje się rzut rożny. oddalony o 11 m od środka linii bramkowej. Dłuższe boki mat obrońców tworzą jedną linię równoległą do linii końcowej i oddalone są od niej o 2. przechodzą w pobliże linii bocznej i nie mogą przeszkadzać w jego wykonywaniu. drugi przechodzi w kierunku linii bocznej.zawodnik ataku przekroczy linię środkową przed.5 m. w momencie gdy piłka nie znajduje się w akcji. Linia środkowa wyznaczona jest miedzy środkowymi punktami obu linii bocznych. znajdujący się we własnej strefie rzutów. Podczas przekazywania piłki zawodnicy obrony mogą kontaktować się słownie z zawodnikami ataku w celu nadania piłce odpowiedniego kierunku. Podczas gdy jeden zawodnik ataku wykonuje rzut.zawodnik świadomie zwalnia grę. że stopień upośledzenia ich wzroku jest taki sam jak u zawodnika obrony lub ataku. Bramkarz oraz obrońcy (bez względu na stopień upośledzenia wzroku) powinni mieć na oczach specjalną opaskę z nieprzepuszczającego światła materiału. Boki krótsze maty są równoległe do linii bocznych boiska.piłka odbija się kilkakrotnie od podłoża (piłka „skacząca"). l i n i a środkowa. to wówczas przechodzi w posiadanie drużyny przeciwnej. jeżeli drużyna popełni jeden z następujących błędów: . M i ej s ce z a w o d n i k ó w na b oi s ku . Z tego punktu egzekwowane są rzuty karne.3 m znajdują się na przeciwległych końcach boiska. Jeżeli podczas obrony piłka zostanie skierowana ponad bramkę lub poza linię końcową boiska. Mecz składa się z dwóch okresów gry. Po trzech przyznanych. Linia końcowa zawarta miedzy słupkami bramki nazywa się linią bramkową. na której bramkę wykonywany jest rzut. drużyna przeciwna wykonuje rzut karny. O każdej zmianie należy powiadomić sędziego głównego. P i ł k a . jeden bramkarz oraz dwóch zawodników obrony. Zawiera ona trzy znaki orientacyjne. Przekazanie piłki odbywa się przez jej przetoczenie. Rzuty rożne przed i po przerwie w grze liczone są łącznie. W trakcie wykonywania rzutu na bramkę nie są dozwolone jakiekolwiek sygnały zmierzające do zmylenia obrony drużyny przeciwnej. Zewnętrzne boki krótsze tych mat są równoległe do linii bocznych. Gra prowadzona jest piłką o masie 2 kg. Jest to punkt znajdujący się na każdej połowie boiska. wybicie lub wykopnięcie jej. przez które dźwięk przenika na zewnątrz. 9 m). Obrońcy ani bramkarz nie mogą wykonywać rzutów na bramkę przeciwnika. s t r e f y rz ut ó w. a na jej powierzchni znajduje się 8-10 małych otworów. Jeżeli rzut wykonuje zawodnik ataku w 100% niewidomy. O wyborze pola gry oraz wyznaczeniu drużyny rozpoczynającej grę decyduje losowanie. Nie wolno ich sygnalizować. Bramki o szerokości 5 m i wysokości 1. mierząc w kierunku bramki. łańcucha. chroniącą oczy przed uderzeniem piłką. Zawodnicy ataku znajdują się zawsze w strefie rzutu . Umożliwia to obrońcom orientowanie się w ruchu piłki po boisku. podczas lub natychmiast po rzucie.20 m. W czasie gry może przebywać na boisku pięciu zawodników każdej drużyny: dwóch zawodników ataku. Jeżeli piłka w momencie przekazywania jej zawodnikom ataku przetoczy się poza linię środkową. Boki krótsze leżą w przedłużeniu boków krótszych maty bramkarza. Przerwa między nimi wynosi 4 minuty. Mata bramkarza oddalona jest od linii bramkowej o 20 cm. B r a m k a r z oraz obrońcy. to bramkarz lub obrońcy mogą za pomocą głosu zorientować go w położeniu bramki. Zawodnicy powinni zawsze znajdować się w strefie rzutów i nie wykraczać poza nią. Nie wolno im jednak tworzyć tzw. lecz nie wykonanych rzutach rożnych. Bramka (gol) uznana jest wówczas. P r z e b i e g g r y. C z as t r w a n i a gr y.mogą być to osoby w 100% niewidome (klasa sportowa A) lub ze wzrokiem szczątkowym (klasa sportowa B). Wysokość maty nie może przekraczać 5 cm. 6. Zawodnicy rezerwowi mogą zmieniać zawodników swojej drużyny pod warunkiem. R z u t y. Czas przygotowania się do oddania rzutu nie powinien przekraczać 10 sekund. 427 . Środek maty bramkarza znajduje się na wprost środka linii brzegowej. A t a k . Wewnątrz piłki umieszczone są dzwoneczki.piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów przeciwnika. O b r o n a . a długość 2. oddalonych od nich o 3 m. znajdującą się w odległości 4 m od linii środkowej. tak aby silnie wyrzucona piłka potoczyła się w kierunku bramki. P u n k t k a r n y. Każda drużyna składa się z siedmiu zawodników (w tym dwóch rezerwowych). wykonaną z twardego tworzywa sztucznego. Są one oddalone od każdej linii bocznej o 4 m. gdy piłka całym swoim obwodem znajdzie się poza linią bramkową. Każdy z zawodników ataku może wykonać tylko trzy następujące po sobie rzuty. którzy wykonują rzut na bramkę przeciwnika. Zmiana może nastąpić po gwizdku sędziego głównego. Rzut może być wykonany z miejsca lub z biegu i powinien być oddany z niewielkiej wysokości od podłoża. rozmieszczone na wprost słupków bramki oraz środka bramki (4 m. a także nie wolno im wkraczać do strefy przeznaczonej dla zawodników ataku. Strefę rzutów stanowi część boiska między linią środkową a linią strefy rzutów. to znaczy w leżeniu trzymać się wzajemnie za stopy. Ryć. 426 Z a w o d n i c y a t a k u . . Liczba zmian jest dowolna. D r u ż yn y. Po skutecznej obronie bramkarz lub zawodnicy obrony przekazują piłkę do swoich zawodników z ataku. . . Podczas gry tylko zawodnicy obrony oraz bramkarz znajdują się na specjalnych matach. Rzut wolny przyznaje sędzia główny. 218. Rzut można oddawać z jakiegokolwiek miejsca strefy rzutów. Zawodnicy powinni znajdować się zawsze na swoich matach i oczekiwać na przyjęcie piłki w swobodnej pozycji stojącej. Obrońcy mogą przyjąć piłkę przez rzut całym ciałem. Rzuty na bramkę przeciwnika wykonują wyłącznie zawodnicy ataku. W momencie rzutu zawodnicy ataku tej drużyny.33 m.

Przepisy gry zostały skonsultowane z panem Romanem Roczeniem. zmian czasu. a różnice wynikają z konieczności gry na wózkach inwalidzkich. a drużyna gra w osłabionym składzie. numeracji zawodnika i wózka.. Sędziowie prowadzą grę zgodnie z przepisami i mają prawo do wydawania decyzji o przekroczeniu przepisów zarówno na boisku.zejścia i wejścia zawodnika podczas wykonywania rzutu karnego.66 cm. a bramki broni tylko jeden zawodnik obrony. która uzyskała trzy rzuty rożne. żeby suma uzyskanych punktów przy kwalifikacji na stopień uszkodzenia nie przekraczała 13-14 punktów. Drużyna lic/y 5 zawodników. a podnóżków 11 cm. jeżeli czas usunięcia tych usterek wymaga więcej czasu niż 10 sekund. Najistotniejszą różnicą między piłką koszykową dla osób pełnosprawnych a osób niepełnosprawnych na wózkach jest punktowanie zawodników w zależności od miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz po amputacji kończyn dolnych. Najmniej sprawni otrzymują l punkt. Rzut karny może wykonać każdy zawodnik drużyny.ania sic. 219. U p o m n i e n i e i w yk l u c z e n i e z gry.. po gwizdku sędziego głównego. W przypadkach zakłócenia ciszy sędzia główny przerywa grę. Polska wzięła udział w turnieju koszykówki w międzynarodowych igrzyskach w Stoke Mandeville. najsprawniejsi . objaśniając dlaczego to uczynił. od chwili rozpoczęcia gry do czasu jej zakończenia (włącznie ze wszystkimi przerwami).kontuzji zawodnika. Sędziowie kierunkowi (kontrolujący „trafienia") pomagają także zawodnikom obrony wówczas. w Konslancinie. Wszystkie wskazówki udzielane zawodnikom przez widzów powodują unieważnienie rzutu. Do Europy dotarła w latach 50. Wszystkie przewinienia i błędy sygnalizuje sędzia główny za pomocą gwizdka.4. dzięki pomocy profesora 428 Wózki inwalidzkie 1. Wszyscy zawodnicy są klasyfikowani w zależności od stopnia upośledzenia narządu ruchu. . której skład na skutek kontuzji lub wykluczeń zawodników podczas gry zmniejszył się do trzech zawodników. nie przyznaje się jednak rzutu wolnego. Główne zmiany przepisów koszykówki na wózkach w porównaniu z koszykówką dla osób pełnosprawnych wynikają 7. żeby na boisko wprowadzić 5 zawodników. Po trzecim upomnieniu zawodnik opuszcza boisko. Każde przesunięcie maty powinni sędziowie poprawić. S ę d z i o w i e . bramek.Rzut wolny wykonuje się bez rozbiegu z dowolnego miejsca strefy rzutów. Zmiany te dotyczą porus/.5 punktu.poruszenia mat. Znajdują się w opracowaniach regulaminu koszykówki. Bramkarz schodzi wówczas z boiska. Klasyfikacja służy temu. Bramkarz oraz drugi obrońca opuszczają boisko. 429 . gdy opuszczą oni swoje miejsce i nie mogą zorientować się w położeniu mat.5 punktu. najsprawniejsi .5 pkt. przegrywa mecz stosunkiem 5 : O. Rzut karny przyznaje się tej drużynie. W tej dyscyplinie zawodnik i wózek traktuje się jako całość. Drużyna na boisku powinna być tak dobrana. Gra zostaje wstrzymana (czas martwy) w przypadku: . Gra musi być prowadzona w zupełnej ciszy. punktowania zawodników w /ułeżności od stopnia uszkodzenia narządu ruchu. kontaktu fizycznego. rzut jest nieważny. średnica koła . Drużyna. Istnieją specjalne przepisy dotyczące kwalifikacji. Jeżeli podczas wykonywania rzutu karnego piłka dotknie podłoża poza strefą rzutów. w którym miejscu boiska znajduje się piłka. Ryć.5 punktu. Gra zostaje wówczas przerwana. lub w przypadku poważnego naruszenia przepisów przez zawodnika drużyny przeciwnej (np. w Polsce zaczęto ją uprawiać w 1967 r. również rezerwowy. Każdego zawodnika ocenia się w skali od l do 4. Grę sędziuje trzech sędziów: sędzia główny oraz dwóch sędziów liniowych kontrolujących przekroczenie przez piłkę linii wyznaczających boisko.4-4. W przypadku poważnego naruszenia przepisów lub dyscypliny sędzia może wykluczyć zawodnika z gry bez ostrzeżenia lub przyznać rzut karny drużynie przeciwnej. „ —r . redaktorem technicznym książek i czasopism wydawanych pismem Braille'a. aby zawodnicy mogli zorientować się. wieloletnim zawodnikiem drużyn „Start" Warszawa i „Start" Olsztyn. kozłowania. który zajmuje miejsce bramkarza. Weissa. bez względu na faktyczny wynik gry.zmiany zawodnika. Kwalifikacje przeprowadzają tylko odpowiednio przeszkoleni fizykoterapeuci oraz lekarze. W tej dyscyplinie zawodnika i wózek traktuje się jako całość. Najciężej poszkodowani otrzymują 1-1. konieczności gry na wózkach inwalidzkich (sportowych). Zawodnik jest klasyfikowany przez zespół lekarzy specjalistów i rehabilitantów (komisja). Odległość siedzenia od podłoża nie może być większa niż 53 cm. faulu z powodu przewagi fizycznej. W trakcie wykonywania rzutu wolnego bramki przeciwnika bronią tylko dwaj obrońcy znajdujący się na swoich matach. Za niesportowe zachowanie się podczas gry zawodnik otrzymuje od sędziego głównego upomnienie. . W grze w piłkę koszykową na wózkach obowiązują przepisy zatwierdzone przez Międzynarodową Federację Piłki Koszykowej. aż do momentu prawidłowego ułożenia mat. Koszykówka na wózkach Powstała w Stanach Zjednoczonych w 1946 r.5 pkt. Główne kryteria oceny stanowią możliwości funkcjonalne zawodnika. wymiany piłek. Uwagi uzupełniające. niesportowe zachowanie się. jak i poza nim. których suma punktów nie przekracza 14. Rzut karny wykonywany jest z punktu karnego. podważanie decyzji sędziego).

a zawodnicy znajdują się w takich pozycjach. a drugą jednocześnie kozłować piłkę. gdy jest to tylko zetknięcie ze spoczywającą na piłce ręką przeciwnika lub dotknięcie przypadkowe w czasie walki o piłkę. K oz ł ow an i e p i ł k i .zawodnik. w razie zetknięcia osobistego ponosi za nie większą odpowiedzialność: . poruszając tylko jednym kołem.zawodnik. a nie między kolanami. 2. trener ma prawo wejść na boisko. . który obraca się na wózku w jakimkolwiek kierunku. że po skończeniu kozłowania lub zatrzymaniu wózka zawodnik powinien oddać rzut w kierunku kosza lub podać piłkę innemu zawodnikowi. Zawodnik. Jedną ręką obracać koła wózka. Gdy zawodnik spadnie z wózka. F a u l z p o w o d u p r z e w a g i f i z y c z n e j . Jest to przewinienie osobiste popełnione przez zawodnika celowo. Zezwala się na wyłożenie siedzenia gąbką (pr/. Zawodnik ma prawo poruszać się na wózku w dowolnym kierunku i dowolnie długo. obracając koła jedną albo obiema rękami.jako jazda. W przypadku 430 „krycia tyłu" zawodnik znajdujący się za przeciwnikiem jest odpowiedzialny za zetknięcie się. powinien być zdyskwalifikowany. a nie na kolanach. przestrzegając następujących przepisów: .takie zetknięcie może być uznane za przypadkowe i nie powinno być karane.zderzenie po oddaniu piłki traktowane jest jako niesportowe zachowanie się. który powtórnie popełnił przewinienie umyślne. zawodnik kozłujący musi uniknąć zetknięcia. . jeśli zawodnik posiada piłkę. Jeżeli broniący zawodnik. Nie wolno również przeciwnika trzymać. Dotknięcie kół wózka jedną albo obiema rękami w czasie jazdy wózka traktowane jest . Obrót. kozłować ją. P r z e w i n i e n i e u m y ś l n e .odbija piłkę oburącz. że uniknięcie popchnięcia lub wypadnięcia z wózka jest niemożliwe. że mogą spodziewać się zdobycia piłki bez zetknięcia osobistego oraz zachowują się odpowiednio ostrożnie w celu uniknięcia go . Zawodnikowi jadącemu nie wolno zajeżdżać drogi. Zawodnik. jadąc wózkiem do tyłu. a następnie położyć ją na kolanach i maks. biodra lub kolana oraz nadmierne pochylanie ciała. Zawodnik kozłujący piłkę po prostej drodze nie może być z niej spychany. . Koszulki zawodników muszą mieć ten sam kolor z przodu i z tyłu. Zawodnik. Zawodnik posiadający piłkę musi. zawodnik musi wtedy piłkę podać. kiedy poszkodowany zawodnik zdobywa kosz). gdy zawodnik: . najeżdżać na niego.z wyjątkiem zatrzymania . Winnemu należy zapisać przewinienia osobiste. Nie wolno używać siły fizycznej ani powodować zetknięcia się z rękami przeciwnika. wykorzystując ruch wózka (bez dalszego obracania kół wózka rękami). Kozłować piłkę dwukrotnie. podawać.traktowany jest jako ostrzeżenie. ale tylko przed wykonaniem rzutu. Walka o piłkę nie usprawiedliwia zetknięcia osobistego z przeciwnikiem posiadającym piłkę. Nie wolno jednak dotykać rąk przeciwnika. Jazda na wózku. który chwycił piłkę podczas jazdy. utrudniać mu poruszania się przez wysunięcie ręki.jeżeli tak szybko zajął pozycję na drodze będącego w ruchu przeciwnika.zawodnik.z piłką leżąca na kolanach więcej niż dwukrotnie obraca rękami koła wózka. a nie wkłada odpowiedniego wysiłku w walkę o piłkę. który w sposób widoczny nie miał możliwości zatrzymać go . innym graczem wynika z dobrze prowadzonej walki o piłkę (nie jest zamierzone).rozpocznie nowy cykl kozłowania (chodzi tu o dwukrotne poruszenie kół wózka) przed ukończeniem poprzedniego. Kozłowanie uważa się za błędne. K a r y. powinien być ukarany. . Numery powinny być wyraźne i w jednym kolorze dla całej drużyny. może jeszcze przesunąć się w przód. Zazwyczaj odnosi się to także do przewinień wobec zawodnika nie posiadającego piłki. Zawodnicy mogą poruszać się z piłką w dowolnym kierunku. z wyjątkiem takiej sytuacji. W tym czasie może on piłkę chwytać. . gdy piłka leży na udach zawodnika. gdy zawodnik wykonuje rzut do kosza. Zawodnik musi mieć ten sam numer na koszulce z przodu i z tyłu oraz na tylnym oparciu wózka.w czasie hamowania wózka ściska piłkę nogami lub trzyma piłkę w inny niedozwolony sposób. Tę czynność należy wykonywać naprzemiennie. Zawodnicy każdej drużyny powinni mieć 4 do 15 ko431 .jeżeli zajął pozycję tak bliską przeciwnika. Zawodnikowi kozłującemu piłkę po prostej drodze nie wolno nacierać na przeciwnika znajdującego się na jego drodze ani powodować zetknięcia się z nim. a w czasie wykonywania obrotu wózek nie powinien przesuwać się do przodu. Jeżeli zetknięcie fizyczne /. żeby przeciwległe rogi położone po przekątnej przy zgięciu stykały się. walcząc o piłkę z niedogodnej pozycji.2. której wysokość nie może przekraczać 5 cm i która musi być tak elastyczna. Ciężar winy jest tu pośredni pomiędzy normalnym przewinieniem osobistym a przewinieniem powodującym dyskwalifikację. popychać. Jazda z piłką.kozłując piłkę zostanie zatrzymany przez przeciwnika. . poruszając się po boisku. który zasłania.eciwodleżynową). poszkodowanemu zaś przyznać dwa rzuty wolne (z wyjątkiem sytuacji. barku. . Zasadą jest. który otrzymał piłkę w czasie jazdy wózkiem.w czasie przerwy w kozłowaniu trzyma piłkę w rękach. Wózkiem można jeździć do przodu lub do tyłu.kontakt spowodowany przez wózek zawodnika. K o n t a k t f i z y c z n y. . . Piłka powinna być położona na udach zawodnika. Kozłować można dwoma sposobami: 1. może wykonać obrót poprzez ruch jednym lub dwoma kołami albo używając hamulca. jeżeli celowo powoduje zetknięcie się z przeciwnikiem.umyślny najazd na przeciwnika . . Podczas jazdy w kierunku kosza można dotknąć rękami kół wózka w celu wyprostowania się. nie wolno też trzymać i używać hamulców jego wózka. ale nie wolno mu dodatkowo kozłować i napędzać wózka. rzucić w kierunku kosza lub musi jej dotknąć zawodnik drużyny przeciwnej. wykorzystując szybkość wózka. który celowo nie zwraca uwagi na piłkę i powoduje przewinienie osobiste z przeciwnikiem posiadającym piłkę. N u m e r a c j a z a w o d n i k ó w. . że normalne ruchy tego ostatniego doprowadzają do popychania lub najeżdżania. rzucać do kosza. spowoduje zetknięcie osobiste. zmieniając kierunek lub kończąc kozłowanie. może jeszcze wykonać obrót wózkiem w dowolny sposób.karany jest dwoma rzutami wolnymi. Jeżeli przeciwnik zdoła zająć na tej drodze prawidłową pozycję obronną. Przekroczenie tego przepisu jest karane. Zawodnik posiadający piłkę może też popełnić przewinienie umyślne. Przewinieniem jest najechanie wózkiem na przeciwnika w czasie przechwytywania piłki. popełnia przewinienie umyślne. Może nastąpić wtedy. który chwycił piłkę nie będąc w ruchu. Zawodnikowi nie wolno podnosić się na wózku w celu uzyskania kontroli nad piłką ani w celu trzymania piłki wyżej. dwukrotnie obrócić koła wózka.

została ona zaakceptowana przez ISOD. które są wzmocnione filcem amortyzującym ruchy i zapobiegającym ślizganiu się na parkiecie. Siatka rozpięta jest nad boiskiem na wysokości l metra i piłka może l raz odbić się od boiska. W siatkówce na stojąco aktualnie jesteśmy mistrzami świata. atetoza. odbijają piłkę podobnie jak w czasie gry w siatkówkę. Ody zawodnik nie rozgrywa piłki. może unieść pośladki. Piłka siatkowa na siedząco została oficjalnie wprowadzona w 1956 r. z dodatkowymi uzupełnieniami zatwierdzonymi przez Światową Organizację Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych (WOVD). przez Holenderski Komitet Sportowy jako kombinacja niemieckiej gry sitzball i siatkówki. Zawodnicy są wstępnie klasyfikowani. zakres ruchu. który wypadł z wózka. po amputacjach. Sitzball (gra w pitkę na siedząco) W skład drużyny wchodzi 5 niepełnosprawnych ruchowo zawodników. Akcję należy uznać za zakończoną. niedowład. Piłka siatkowa na siedząco jest rozgrywana według przepisów Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej (FIVA). to zalicza się go do grupy „A". spastyczność 1-2 stopnie . ale czynione są starania o przyznanie jej tego statusu. 433 . Wysokość rozpiętej siatki 1. towarzyskich. a w 1980 r. w 2000 r. Międzynarodowe zawody w tej dyscyplinie rozgrywane są od 1967 r. które mają zwiększoną wrażliwość pośladków. stawy rzekome. Otl 1993 r. którymi określa się różne rodzaje niepełnosprawności w drużynie.. Sędziowie mogą zarządzić przerwę w razie kontuzji lub wypadnięcia zawodnika z wózka czy też innego poważnego powodu.ycji stojącej i siedzącej są podobne jak w siatkówce dla osób pełnosprawnych. w Holandii. Stała się najbardziej popularną dyscypliną s|K>r(ową dla niepełnosprawnych w Holandii.15 m dla mężczyzn i 1. jak i kobiet. weszła do programu paraolimpijskiego. który w wyniku odniesionej kontuzji nie może podjąć dalszej gry w ciągu l minuty. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1983 r. Zdobyła popularność na całym świecie. Prz erw y w grze spowodowane wypadkiem. dopuszcza się do gry osobę pełnosprawną. a pozostałych pięciu powinno mieć widoczne kalectwo. W czasie rozgrywania piłki zawodnicy siedzą albo leżą na parkiecie w taki sposób. niestabilność stawu kolanowego przód/tył 1. Europy. Chodzi tu o skrócenie czasu rozgrywki.ycji stojącej. straci piłkę lub przetrzyma piłkę w grze. żeby suma punktów. aby gracz miał czas na przesunięcie się do niej. z podłożem. Zasady sędziowania w piłce siatkowej rozgrywanej w po/. Bada się: siłę mięśniową. Jeżeli w chwili zaistnienia wypadku toczy się gra. dynamiczną. wszystkie najwyższej rangi imprezy organizowane są zarówno dla mę/czyzn.5 cm itd. Opracowane są specjalne tabele: jeśli zawodnik uzyska wynik w granicach 1-2 punkty. niedowłady . Piłka nie może odbić się od podłogi.tzw. Zawodnicy ubrani są w specjalne spodenki. W drużynie gra 5 zawodników z kwalifikacjami „B" i „C" i tylko jeden z kwalifikacją „A". Przepisy piłki siatkowej na stojąco są podobne jak w siatkówce dla pełnosprawnych. z tym że trzeci set gra się systemem „tie break" (na turniejach krajowych). Siatkówka na siedząco wkrótce stanie się dyscypliną paraolimpijską. W drużynie gra 6 zawodników. Drużyna liczy 6 osób. w Delden. który ma prawo wykonywać rzuty osobiste przyznane kontuzjowanemu zawodnikowi. Zawodnicy jednej drużyny nie mogą mieć tych samych numerów. Jeżeli jest to konieczne ze względu na kontuzję zawodnika. regionów. Siatkówka na siedząco Gra dla mężczyzn i kobiet. he-miplegia. Piłka siatkowa na siedząco nie jest polecana jedynie osobom. ale dopiero w 1978 r. monoplegia. różnice w długości kończyn. Piłka siatkowa na siedząco stale się rozwija. 220. Ważne jest. Boisko do gry 5 x 8 m. żeby pośladki pozostawały w kontakcie 432 Ryć. nic przekraczała 19. Piłka na siedząco nie jest dyscypliną paraolimpijską. minimalną niepełnosprawnością (np. powinien być zastąpiony zawodnikiem rezerwowym.lejnych numerów. Piłka siatkowa na siedząco kobiet ma ogromną szansę stać się dyscypliną paraolimpijską w Sydney. z krótszą kończyną. w której osoby pełnosprawne i niepełnosprawne motią uczcstnic/yć razem. Do współzawodnictwa dopuszczeni są zawodnicy z amputacjami (szczególnie polecane przy amputacji kończyn dolnych). pasjonującą. sędziowie powinni wstrzymać się z jej przerwaniem aż do zakończenia trwającej akcji. którzy siedząc na parkiecie. Inne przypadki specjalne: dysplazja lub luksacju stawu biodrowego. Większość tych przypadków uniemożliwia uprawianie piłki siatkowej w po/. Siatkówka na stojąco W grze biorą udział zawodnicy inwalidzi z lekkimi niedowładami. Zawodnik. Zaistniała już na poziomie mistrzostw świata. gdy drużyna wykona rzut do kosza. całkowite endopro-tezy kolana lub biodra (bioder). W grze mogą brać udział zawodnicy bez względu na wiek i rodzaj schorzenia. Boisko do gry ma wymiary 10 x 6. dolnej(-ych). W drużynie na boisku dopuszcza się jednego zawodnika z tzw. Trener ma prawo pomóc usiąść ponownie na wózek zawodnikowi. zawodnik z niestabilnością stawu kolanowego). Pozostali zawodnicy muszą mieć wyraźne kalectwo. sędziowie mogą bezzwłocznie przerwać grę. Grupa Les Autres (minimalna diplegia.05 m dla kobiet. z różnymi uszkodzeniami narządu ruchu (jedna z nóg krótsza. Podczas turniejów nieoficjalnych. za amputację podudzia dostaje się 4 punkty i kwalifikuje się do grupy „B". W tej drużynie ma prawo grać jeden zawodnik z minimalnymi uszkodzeniami (grupa „A").grupa CP-1SRA). bardzo cię/kie zaburzenia krążenia w kończy-nie(-ach). Jest urą szybką.

2. Linie strefowe . stopą (stopami). Pośladki zawodnika zagrywającego muszą być poza linią końcową boiska w momencie. Po zycj a z a w o d n i k a w czasie gr y Każdy zawodnik przedniej linii musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej linii środkowej niż maje odpowiadający zawodnik linii tylnej. typ itd. w pionie nad osią linii środkowej. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące. ciężar: 260-280 g.boisko do gry jest prostokątem o wymiarach 10x6 m. o długości 1.82mbarlubhPa). Antenki Antenki to dwa elastyczne pręty wykonane z włókna szklanego lub z podobnego materiału. Jeżeli zastosowane są słupki wspierające. 6 m). Kont a kt z polem gry pr zeciwnika Dotknięcie pola gry przeciwnika ręką. jeżeli w momencie uderzenia nie dotyka lub nie przekracza pośladkami linii ataku. gdy uderza piłkę.15 m dla mężczyzn i 1. Słupki Wysokość słupków musi wynosić co najmniej 1.80 m i średnicy 10 mm. Zbyt grube szorty muszą być klasyfikowane przez sędziego jako niedozwolone. pod warunkiem że nie są niebezpieczne dla innych graczy na boisku. po każdej stronie na wysokości linii bocznych. że zawodnik. muszą być zamocowane w odległości minimum l m od każdej linii bocznej. Zawodnik tylnej linii może wykonać każdego typu uderzenie atakujące z jakiejkolwiek wysokości. który to robi. aby zawodnicy byli ubrani w długie szorty. 435 . nogą (nogami) natychmiast na własne pole gry. kiedy wykonuje jakiegokolwiek typu uderzenie atakujące.05 dla kobiet. Każdy zawodnik prawo (lewo)-stronny musi mieć przynajmniej część swojego siedzenia bliżej prawej (lewej) linii bocznej niż ma je środkowy zawodnik jego linii. Każda antenka jest oznaczona paskami (szer. Obie taśmy są uważane za część siatki. Piłka Jednolitość piłek .B o i s k o do g r y Wymiary .0--318. zawiera oczka kwadratowe o boku 10 cm. z zastrzeżeniem.materiałem podłogowym powinno być drewno lub nawierzchnia syntetyczna. Linia środkowa . nr 2).dzieli boisko na dwa pola gry o wymiarach 5 x 6 m każde. Mecze międzynarodowe muszą być rozgrywane piłkami posiadającymi homologację FIVB. Zawodnikowi przedniej linii wolno zakończyć uderzeniem atakującym podanie przeciwnika.wszystkie piłki używane podczas jednego meczu muszą mieć te same właściwości: obwód. Blok Zawodnikom przedniej linii wolno blokować podanie (zagrywkę) przeciwnika. ciśnienie: 0. (Wg opracowania Moniki Maniak „Siatkówka na siedząco".30-0.25 m.8 m szerokości. nie zakłóca gry zawodnika drużyny przeciwnej. Si at ka Siatka ma 6. Gr a o b r o n n a W czasie gry obronnej dopuszczalne jest uniesienie pośladków w celu obrony piłki.325 kg/cm2 (294. Cross 1998. Podłoga . Zawodnik taki musi powrócić z ręką. stopą (stopami). Atak 1. Taś m y b o c z n e Dwie taśmy z białego materiału o szerokości 5 cm i długości 80 cm są przymocowane do siatki.linie ataku wykreślone są równolegle.minimum 3 m z każdej strony. Linie graniczne .linie (szer. wagę. ciśnienie. Zawodnikom nie wolno siedzieć na „grubym" materiale lub nosić specjalnie 434 wykonanych szortów. w odległości 2 m od linii środkowej. Zawodnicy Dozwolone jest. Uderzenie atakującego zawodnika przedniej linii Zawodnikowi nie wolno unieść pośladków z pola gry. Uderzenie atakującego zawodnika tylnej linii Zawodnikowi tylnej linii nie wolno unieść pośladków z pola gry. Wolna strefa wokół boiska . Obwód piłki: 65-67 cm. kiedy piłka jest w strefie przedniej i całkowicie powyżej szczytu siatki. Zagrywka Zagrywający musi znajdować się w strefie zagrywki (szer. 10 cm) o kontrastujących kolorach i wystaje l m powyżej szczytu siatki.5 m długości i 0. nogą (nogami) jest dozwolone w czasie gry. 5 cm) są zawarte w wymiarach boiska 10x6 m. Można używać bandaży i opasek. Wysokość siatki wynosi 1.

natomiast nie wolno używać celowników optycznych (soczewek. w przeciwnym razie rzut zostaje unieważniony. kiedy jeden zespół usiłuje strzelić gola. P rz ebi eg gr y: osoba prowadząca pomiar czasu gry podaje słyszalny sygnał przed rozpoczęciem każdej połowy meczu.a sobą karę zespołową. czterech bramkowych. po obu jego końcach ustawiona bramka (9 m szerokości i l m 30 cm wysokości). Mecz trwa w sumie 14 minut . Piłka musi co najmniej raz dotknąć podłogi w polu neutralnym. za trzeci sędzia ogłasza rzut karny. że piłka zbliża się do bramki. Przepisy dotyczące międzynarodowych zawodów w goalballu zostały przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych (IBSA). Drużyna ta ma 8 sekund na oddanie strzału. jedna prowadząca pomiar ośmiu sekund i jedna zapisująca gole.od pierwszego gwizdka aż do końca każdej połowy meczu. Na zawodach dozwolone jest używanie luków. która przejmuje piłkę.5 cm. mogą posługiwać się urządzeniem umożliwiającym łuczni- . staje się zespołem atakującym.u są dozwolone. obwodzie 76 cm. Podczas gry zespoły starają się przetoczyć „udźwiękowioną" piłkę poza linię bramkową przeciwnika. licząc od strony lewej do prawej. wychwytując każdy odgłos. W obu przypadkach na boisku pozostaje jeden zawodnik . P i ł k a : gumowa o wadze 1250 g. Gracze: wszyscy z opaskami na oczach . Międzynarodowa Federacja Lucznictwa planuje integrację obu grup. oczywiście przy zachowaniu odpowiedniej klasyfikacji. pryzmatów). wyczuwalnymi dla stóp i dłoni. gdy piłka przekroczy linię bramkową w obrębie bramki. Strzały używane na zawodach muszą być oznaczone inicjałami lub znakiem ich właściciela. Łucznictwo Program oraz sposób rozgrywania zawodów są identyczne dla osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych. Wózek nie może być podpierany ani podnoszony w jakikolwiek sposób i musi stać na kołach. osłanianą zwykle przez 3 zawodników. i nadsłuchuje. Tarcza łucznicza Żółty Ryć. którzy w inny sposób nie są zdolni do strzelania. 221.podzielony jest na dwie połowy. B2 iB3. To ry ł u c z n i c z e . Zespołowe opóźnianie gry. Jeżeli zostanie on przekroczony . 436 Po raz pierwszy niewidomi piłkarze pojawili się na boiskach Belgii i Holandii. trzeci rzut.80 m. jedna osoba prowadząca punktację. dotknięcie opaski na oczach. nieprzepisowa obrona. rzuca się do obrony w jej stronę. Obrońca staje przed bramką.Goalball dla osób niewidomych Przepisy przyjęte przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Sportu Niewidomych.crw między strzelania-mi.pociągają za sobą karę osobistą. Jest to pas szerokość i co najmniej 0. Stanowiska oznaczone są kolejnymi numerami.ej średnicy niż 7. W Polsce grę tę zaczęto popularyzować po 1975 r.30 m. widowiskowa i c/ęsto dramatyczna. Dozwolone jest użycie celowników stałych lub przesuwanych. Gdy słyszy. Inwalidzi 7 trwałym kalectwem. pi ostopadły do linii stojaków. drugi stara się temu zapobiec. W przypadku przewinienia piłka przechodzi w posiadanie zespołu broniącego. zespołowe niesportowe zachowanie podczas meczu oraz nieprzepisowe udzielanie wskazówek trenerskich pociągają /. Lornety i przyrządy optyc/nc mogą być u/. Przewinienia osobiste . Punkty celownicze na podło/. Li ni e: widoczne i wyczuwalne oznakowania boiska w celu ułatwienia orientacji zawodnikom .obrońca rzutu karnego. W wybranej pozycji strzeleckiej musi on pozostać do końca zawodów. S ę dz i o wi e: w każdej grze bierze udział dwóch sędziów meczowych. W czasie strzelania z wózka stopy łucznika muszą pozostawać na podnóżkach. także wyniki osiągane przez obie grupy są porównywalne. strzał i cięciw dowolnego typu. jedna mierząca czas gry. z ośmioma otworami o średnicy l cm. ale nie mogą wystawać więcej niż 15 cm ponad podłoże i nic rnog. wyposażona w dzwonki.sędzia prowadzący dyktuje rzut karny dla drużyny przeciwnej.ywane tylko w c/asie pt/. Linię prostą równoległą do linii stojaków i łączącą wszystkie stanowiska nazywamy linią stanowisk. Dozwolone jest użycie stałego lub ruchomego hączka na cięciwie o średnicy nie przekraczającej l cm. Odległość środka tarc/y od podłoża wynosi 1. a boisko o wiele mniejsze niż tov na którym rozgrywane są mecze piłki nożnej. Linia oczekiwania na start powinna znajdować się w odległości 5 m za linią stanowisk.wysokie podania. Sp r z ę t . Drużyna może uzyskać trzy 45-sekundowe przerwy w grze (podczas przepisowego czasu trwania gry) w celu wysłuchania wskazówek trenera. Drużyna. Bo i s ko : prostokąt o wymiarach 9 x 18 m podzielony na dwie równe części linią środkową. opóźnienie gry i niesportowe zachowanie się . jeden po drugim. Kary za przewinienia: osobiste i zespołowe. Czerwony Niebieski Czerwony Biały Postawa łucznicza Zawodnik może strzelać w pozycji stojącej lub siedząc na krześle lub wózku Wypuszczume strzały inwalidzkim. D r u ż yn a : dwie trzyosobowe grupy zawodników. Drużyna zdobywa gola za każdym razem. Gra jest dynamiczna. której zawodnik przekroczył linię pola strzału. Jest ono wyznaczone wypukłymi taśmami.| mieć więks/. Bramki są o wiele większe. wykonanych z dowolnych materiałów (oprócz łuków krzyżowych). przerwa trwa 3 minuty. do gry dopuszcza się osoby z klas sportowych B l. Stanowiska kobiet powinny znajdować się minimum 5 m l>!i/ej tarczy niż slanowiska mężczyzn.mają grubość 5 cm. Karny zostaje nakazany tej drużynie. Szczególne emocje wywołuje strzelanie „karnego". Każdy zawodnik może oddać tylko dwa strzały.

437 .

Nie wolno wyjąć żadnej strzały. trafionych: 9. licząc od s'rodka tarczy . Jeżeli tarcza zawodnika ma więcej niż 3 (lub 6) strzał. Skład komisji sędziowskiej: sędzia główny. Zawodnikom nie wolno dotykać tarcz ani strzał tkwiących w tarczach do chwili. Powinien on regulować tok strzelania za pomocą sygnałów dźwiękowych. zezwoli na wyjęcie strzał z tarczy.największa liczba „złotych strzał" (10 pkt.złoty. a wynik O. że w tarczach nie zostały żadne strzały. w którego składzie jest zawodnik osiągający drugi wynik itd. Metryczka łucznika musi być podpisana przez sędziego tarczowego i zawodnika. podpisy członków komisji kwalifikacyjnej. sekretarz zawodów . strzał nie jest uznany. W konkurencjach FITA obowiązują tarc/e: o średnicach 122 cm. sędziowie łucznicy i sędziowie informatorzy. . b) kobiet . 70. Ocena t r a f i e ń i k l a s y f i k a c j a wy ni kó w. zespoły uważa się za równorzędne (remis). jasnoniebieski. Rekordy w grupie kobiet i mężczyzn notowane są oddzielnie. kiedy sędzia tarczowy. drugie miejsce zajmuje zespół.. do strzelania na odległości długie (90. Po złożeniu podpisu łucznik nie może składać protestów dotyczących wyników. czarny i biały. Każdy zawodnik strzela w seriach po 3 strzały. czerwony. przyznaje się zawsze liczbę punktów odpowiadającą większej wartości. b) w konkurencjach drużynowych . P rz epi s y be z pi e cz eń s t wa zawodów. Gdy promień strzały dotyka dwóch kolorów lub linii dzielącej dwa pierścienie. zastępca lub zastępcy sędziego głównego. 60 m) i 80 cm do strzelania na odległości krótkie (50. potwierdzenie zgodności zapisów przez sędziego tarczowego i zawodnika. Nowy rekord może być ustanowiony wtedy. że tor łuczniczy i miejsce poza tarczą są wolne. W metryczce łuczniczej wpisuje się wartości punktów zdo438 bytych przez zawodnika uzyskane tylko jego strzałami. godzinę. Wnioski o zatwierdzenie nowych rekordów powinny zawierać następujące dane: nazwisko i imię oraz wiek rekordzisty. po ocenieniu i zapisaniu wartości trafień do metryczek. jeżeli wszystkie poprzednie strzały były zaznaczone. Nowe rekordy mogą być ustanowione jedynie na zawodach łuczniczych. Konkurencja rozgrywana jest w ciągu dwóch kolejnych dni.liczy się jako trafiona. W zawodach dwudniowych strzelanie na większe odległości powinno być przeprowadzone pierwszego dnia.liczy się jako chybiona. sędziowie klasyfikacyjni. to przy ocenie po strzelaniu serii zalicza się 3 lub 6. Wartość zdobytych punktów liczy się w zależności od położenia promienia strzały tkwiącej w tarczy. który podczas uderzenia piłki musi na nim siedzieć. dlatego te439 . . 30 m). w którego składzie znajduje się zdobywca największej liczby punktów. Strzała. Zawodnicy powinni kontrolować zapisaną wartość punktów każdej strzały wyciągniętej z tarczy. miejsce zawodów. Oddaje się łącznie 36 strzałów (12 serii po 3 strzały na każdą odległość).seria gwizdków jest sygnałem przerwy dla wszystkich łuczników. Napinanie łuku strzałą i celowanie jest dozwolone jedynie na stanowisku podczas strzelania. P r z e p i s y s t r z e l a n i a . że przy równej liczbie punktów zdobytych przez zespoły pierwszeństwo przyznaje się zespołowi. Łucznik może rozpocząć strzelanie po upewnieniu się. I tak: . ale w żadnym wypadku urządzenie to nie może podpierać ramienia.o ostatecznym wyniku rozstrzyga: . iż spóźnienie to nie wynikło z winy zawodnika.90.większa liczba zdobytych punktów. Łucznik. 50 i 30 m.jeżeli podane wyżej zasady nie będą wystarczające do ustalenia pierwszych miejsc. Tenis ziemny na wózkach Uprawiany jest w Polsce od 1994 r. Do zahamowania wózka nie wolno używać ani nogi. zawodników uczestniczących w strzelaniu uważa się za równorzędnych. nazwę konkurencji. poszczególne wartości trafień i serie.o ostatecznym wyniku rozstrzyga się w ten sposób. Każda z nich podzielona jest na pięć koncentrycznych. K o m i s j a s ę d z i o w s k a . 7 itd. datę i miejsce strzelania. na długie po dwie serie. Tarcze. która trafiła: a) w tarczę i odbiła się od niej zostawiając ślad . nie należy przerywać strzelania. cięciw. Prowadzący strzelanie daje sygnał do rozpoczęcia następnej kolejki strzelań po upewnieniu się. Zawodnicy mogą strzelać jednocześnie tylko na jednym dystansie. traci trwającą kolejkę strzelań. do gry zawodniczej obowiązują wózki sportowe. nazwisko i imię zawodnika. Wózek traktowany jest jak „część ciała" zawodnika. ani protezy. 60. 50 i 30 m.). W razie powtórzenia się takiej sytuacji zawodnik może być zdyskwalifikowany. Na krótkie odległości zawodnicy strzelają po jednej serii. nazwę zawodów. c) w tarczę po odbiciu się od ziemi .kowi strzelanie. Prowadzący jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo w czasie strzelania. dopóki nie zostanie zapisana jej wartość punktowa. Jeśli nieumyślnie pozostawiono w tarczach strzały. Podczas zawodów można chodzić po strzały jedynie na znak dany przez prowadzącego strzelanie. Konkurencja FITA obejmuje strzelanie: a) mężczyzn . osiągnięty wynik oraz opis warunków atmosferycznych w czasie zawodów.dźwięk jednego gwizdka oznacza rozpoczęcie strzelania.sędziowie tarczowi (jeden na jedno stanowisko łucznicze). . który spóźnił się na start.liczy się jako 0. kolorowych kręgów.. nazwę konkurencji. a kończy na najmniejszej. Do nauki gry dozwolone są wszystkie rodzaje wózków. Niedozwolone jest próbowanie łuków. na których odbywa się strzelanie. jeżeli i to nie daje rozstrzygnięcia. . R ekord y. Strzelanie rozpoczyna się od największej odległości od tarczy.70. 70. o najniższej wartości trafienia. Po zajęciu pozycji na stanowisku zawodnik nie może być informowany lub pouczany przez kogokolwiek słownie lub w inny sposób. gdy wynik zawodnika lub zespołu w danej konkurencji jest większy chociaż o l pkt od poprzedniego rekordu w tej samej konkurencji. strzał na torach. Kolejność miejsc w zawodach ustala się następująco: a) w konkurencjach indywidualnych . d) w tarczę sąsiedniego zawodnika . Gdy zawodnik podczas strzelania przekroczy linię stanowisk. Zawodnicy strzelają pojedynczo na wylosowanych stanowiskach. datę. Chyba że sędzia główny zawodów uzna.dwa gwizdki są sygnałem zakończenia strzelania. b) w inną strzałę i odbiła się od niej zostawiając ślad lub pozostanie w niej -liczy się tak samo jak strzała trafiona tkwiąca w tarczy. 8. Zawodnik może strzelać tę kolejkę innymi strzałami lub ją dokończyć po zakończeniu strzelań na tym dystansie. i pozwoli mu na odbycie wszystkich strzałów obowiązujących na tym dystansie. Metryczka łucznicza zawiera następujące dane: nazwę zawodów.

bo trudno nauczyć się jej z opisu. Mogą oni trzymać piłkę na kolanach nie dlużej niż 10 sekund. Nurkują rekreacyjnie w wodoszczelnych kombinezonach w masce na twarzy i z butlą na plecach. Zwycięstwo osiąga się poprze/ przewagę w golach. Zabronione jest dotykanie zawodnika. na 440 Gra ta jest w Kanad/. ałe możliwy jest kontakt wózek-wózek. w którym może znajdować się trzecli zawodników drużyny broniącej. Wyścigi kolarskie i wyścigi tandemów Uprawiane są przez niepełnosprawnych rekreacyjnie i zawodnicze według obowiązującej klasyfikacji. 12 osób wyjechało do Szwecji na przeszkolenie i w kwietniu 1997 r. Celem gry jest wrzucenie lub wtoczenie na wyznaczone pole bil jednego koloru.in. równowagi. Od 1984 r.5 ni). Sporty wodne Inwalidzi uprawiają również żeglarstwo regatowe. jeżeli zajmuje on pozycję za końcową linią.rozgrywający. lewoskrzydłowy drużyny rugby. Wymagany sprzęt: bile różnego koloru. gdzie na terenie AWF działa Integracyjny Klub Sportowy). w Płocku. Gra się piłką do siatkówki (obecnie Amerykanie wymyślili już specjalną. Katowice). Zawodnicy klasyfikowani są do nd/iału w j!r/e w zależności od stopnia dysfunkcji narządu ruchu. dłoni. że drużyna atakująca stara się pr/ckroczyć dwoma dowolnymi kołami wózka końcową linię boiska pomiędzy dwoma słupkami rozstawionymi w odległości 8 metrów. W 1999 r. m. Rugby na wózkach dla tctruplegików w Sydney w 2(KK) r. w Europie od kilku lat. jeżdżącym na wózkach i z różnymi urazami mózgowo-czaszkowymi oraz ze schorzeniami układu nerwowego. w obronie . Specjalnie chroniona jest strefa ciała od kolan do pleców. w szczególności kończyn górnych. z następującym wyjątkiem: zawodnikowi zezwala się na odbicie piłki po drugim koźle. Zawodnicy korzystają z tych samych kortów i sprzętu tenisowego. Prezes Fundacji Aktywnej Rehabilitacji Sławomir Besowski.w sali gimnastycznej używa się twardych skórzanych kuł. Można ją uprawiać w każdym wieku. 441 . Dlatego gra jest prowadzona z głębi kortu. swoim entuzjazmem przyciąga „wó/. W 1996 r.5 do 4 pkt. Drużyna składa się z dwóch zespołów po cztery osoby w każdym (dwóch „skrzydłowych". bardziej „przyczepną" piłkę do rugby). posługując się głębokościomierzem zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dyscyplinie sportowej. Wrocław. Kolo bili białej należy umieścić jak najwięcej bil jednego koloru. Ci .. Szermierka podłożu trawiastym . indywidualnie i zespołowo.).to trzeba tę grę zobaczyć. Podczas walki wózki są przymocowane do podłogi. w Warszawie odbyły się mistrzostwa Europy w Szermierce na wózkach. W takim też czasie można przebywać w strefie drużyny. a inicjatorem Ludwig Guttman. Ta linia jest najdłuższym bokiem prostokąta (8 x 1. w skali od 0. którą mogą uprawiać osoby z dysfunkcjami kończyn górnych (0. Czwarty zawodnik gra na zewnątrz strefy . stosują ten sam chwyt rakiety co w zwykłym tenisie. Boccia Gra ta ma walory sportowe i rehabilitacyjne. 2. z niedowładem nadgarstków. Gra jest niezwykle szybka i dynamiczna nie tylko dzięki ciągłym zmianom sytuacji na boisku. „myśliwy". Na obozie Stowarzyszenia Ak-ly wacji Rehabilitacji w Spalę zawodnik czołowej szwedzkiej drużyny i trener rugby zademonstrowali zasady gry i przetestowali umiejętności Polaków. Sprzęt pomocniczy: kątomierz. ich zdolności ruchowe i poruszanie się na wózkach inwalidzkich. Pozwala na współzawodnictwo także osobom z najcięższymi uszkodzeniami funkcji ruchowych. koordynacji. W Polsce szermierka na wózkach uprawiana jest w różnych integracyjnych klubach sportowych działających w różnych rejonach i ośrodkach Polski (Poznań. W Polsce gra ta jest mało popularna i aktualnie rozgrywki organizowane są tylko w Poznaniu w „Starcie". a ostatnio nurkowanie (obozy Grup Aktywnej Rehabilitacji). koła mają duży kąt pochylenia.półpunktowcy" są równie przydatni na boisku.kowiczów" do tej dyscypliny sportu.bil drewnianych. Jeżeli chodzi o przepisy gry . ale również dzięki błyskawicznemu przenoszeniu się najbardziej sprawnych zawodników: ich przejazd od jednego końca boiska do drugiego trwa zaledwie 3 sekundy.nisista na wózku musi mieć doskonale opanowaną technikę jazdy na wózku. Obecnie ćwiczy około 40 osób (Poznań. taśma miernicza.5 pkt. Jest to dyscyplina sportu. Grają mężczyźni i kobiety.mogą poruszać się po boisku i skutecznie blokować akcje przeciwnika. by były zwrotne i bezpieczne. Warszawa. Ogólne zasady są następujące: 1. Sport ten jest też świetną rekreacją dla dzieci na wózkach. zmienia się w zależności od podłoża . Wó/ki są specjalnie skonstruowane. Gra ta wymaga koncentracji.ie i Stanach Zjednoczonych uprawiana od lat dwudziestych. zawiązało się Polskie Stowarzyszenie Rugby na Wózkach. Główna bila jest biała. Warszawa. a w Polsce od 1997 r. w różnych miejscach w Polsce. Przepisy gry są również takie same jak w tenisie dla osób zdrowych.starając się utrudniać atak przeciwników. Gra nie jest brutalna uprawiają ją również kobiety. Boisko ma te same wymiary co boisko do siatkówki. porażeniem mięśni prostujących łokcie). 3. Materiał. jak koledzy z bardziej sprawnymi rękoma . Gra w szachy Uprawiana jest rekreacyjnie i zawodniczo przez osoby niedowidzące i słabo widzące. z którego wykonane są kule. w Atlancie tenis na wózkach po raz pierwszy został włączony do konkurencji paraolimpijskich. Punkly zdobywa się w ten sposób. którą się atakuje. będzie oficjalną dyscypliną paraolimpijską. Kraków. boccia jest dyscypliną paraolimpij-ską. Wózki są wyposażone w elementy osłonowe (duraluminiowe zderzaki). Piłkę należy wprowadzić z własnej połowy boiska w ciągu 15 sekund. Tenis na wózkach uprawiany jest w integracyjnych klubach tenisowych. 4. Rugby na wózkach Kolebką szermierki na wózkach była Anglia.

Osoby niepełnosprawne uprawiają różne rodzaje turystyki zorganizowanej z myślą o polepszeniu lub podtrzymaniu sprawności fizycznej, psychicznej - dla relaksu i przyjemności. Turystyka motorowa To dziedzina sportu, w której mogą i chętnie uczestniczą niepełnosprawni z różnym stopniem dysfunkcji narządu ruchu. Muszą się wykazać sprawnością fizyczną i intelektualną. Turystyka piesza Jest bardzo popularnym rodzajem rekreacji ruchowej, nie wymaga bowiem specjalistycznego sprzętu. Bardzo rozpowszechniona w środowisku osób słabo widzących. Łowienie ryb Jest wspaniałą formą relaksu i wypoczynku dla osób niepełnosprawnych. Jeżdżący na wózkach mogą nawet, jeżeli brzeg jest bezpieczny, wjechać wózkiem nad wodę i łowić z wygodniejszej pozycji.

Głównymi dyscyplinami sportowymi, które trenuje się na obozach, są: jazda na wózku z elementami sportowymi, lekkoatletyka, pływanie, tenis stołowy, łucznictwo oraz ćwiczenia na siłowni. Dzień obozowiczów zaczyna się wcześnie - o godz. 7. Po zabiegach higienicznych i samodzielnym ubraniu się następuje śniadanie, po którym dzieci uczą się właściwej techniki jazdy na wózku, obsługi i rozkręcania wózka. Na samym początku obozu przeprowadza się test Coopera (12-minutowa jazda wytrzymałościowa - powtarzana pod koniec obozu). W dalszych godzinach dnia realizowany jest program sportowo-rekreacyjny. Gdy jakaś dyscyplina sportu staje się pasją dla zawodnika niepełnosprawnego i osiąga on ponadprzeciętne wyniki sportowe - Grupa Aktywnej Rehabilitacji kieruje go do „Wyczynu Inwalidzkiego" PZN „Start" - jako potencjalnego kandydata do paraolimpiad. Trening kondycyjno-siłowy ukierunkowany jest na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne do sprawnego funkcjonowania na wózku. Trening siłowy stosowany przez Grupę Aktywnej Rehabilitacji (opracował Tomasz Tasiem-ski, Zakład Kinezyterapii Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu) można przeprowadzić zarówno przy izometrycznej pracy mięśni, jak i przy pracy izotonicznej. Nie można wyodrębnić w sposób izolowany tych cech pracy mięśni w czynnościach człowieka (można wyodrębnić tylko pracę auksotoniczną, tj. taką, podczas której zmianie długości mięśnia towarzyszy zmiana jego napięcia). Przykładowa jednostka treningowa w jednym dniu (wybrane ćwiczenia) Rozgrzewka 1. Część ogólna: - jazda wózkiem ze zmiennym tempem w przód i w tył, - slalom przodem i tyłem, - pokonywanie toru przeszkód, - krążenia T w prawo i w lewo, - skłony T w przód, w bok, - skrętoskłony T. 2. Część specjalistyczna: - krążenia głowy w prawo i w lewo, - skłony głowy w przód, w tył, w bok (wolno), - krążenia barków w górę, w przód, w tył, opust, - krążenia RR w przód, w tył, - krążenia LR w przód, prawą w tył, zmiana, - wymach RR w przód, w tył, - krążenia przedramion od wewnątrz na zewnątrz, - krążenia nadgarstków od wewnątrz i na zewnątrz, - zginanie nadgarstków grzbietowe, dłoniowo. Dozowanie: liczba serii - 3, liczba powtórzeń - 15.

Grupa Aktywnej Rehabilitacji
Jest to organizacja zajmująca się wyłącznie osobami z paraplegią i tetraplegią. Celem wszelkich działań tej organizacji jest nauczenie niepełnosprawnych życia z inwalidztwem: poruszania się na wózku w sposób jak najbardziej efektywny, ćwiczenia układu ruchowego, żeby wzmocnić nie objęte niedowładem grupy mięśniowe układu ruchu i wyrobić jak najkorzystniejsze kompensacje ruchowe i czynnościowe niezbędne w życiu codziennym. Chodzi o to, aby inwalida mógł w miarę możliwości normalnie funkcjonować w życiu - pod względem fizycznym i psychicznym. Środki działania to: organizacja kursów, obozów i treningów z szerokim programem rehabilitacyjnym, rekreacyjnym, sportowym, a także szkoleniowym (pogadanki dotyczące problemów urologicznych, a u osób dorosłych również pogadanki o seksie i prokreacji). Na obozach dla dzieci rodzice i opiekunowie mają kilkudniowy kurs, na którym uczą się wychowywać swoje niepełnosprawne dzieci i wyzbyć się częstej u nich nadopiekuńczości dla dobra dzieci. Dzieci i dorośli uczą się samodzielnego przejścia z wózka na łóżko, podłogę, sedes. Instruktorami są osoby także poruszające się na wózkach inwalidzkich, które doskonale radzą sobie w życiu. Są oni jednocześnie wzorcem „psychicznym" - jak można pokonać bariery psychiczne i fizyczne i w miarę normalnie żyć. Osoby, które przeszły cykl szkoleniowy i zdobyły doświadczenie w poruszaniu się na wózkach, zostają instruktorami i dają przykład następnym, jak należy radzić sobie w życiu - wbrew nieodwracalnemu losowi. 442

443

N i e k t ó r e e l e m e n t y t r e n i n g u sił y: Ćwiczenia mięśni klatki piersiowej: 1. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce ze sztangą. Wyciskanie w przód oburącz sztangi. 2. Pw. - leżenie tyłem na ławeczce z hantlami w dłoniach, przenoś hantli do zupełnego położenia RR w bok (lekko ugięte stawy łokciowe). 3. Pw. - siad na krześle, tyłem do bloczków. RR w bok przytrzymują uchwyty przeciąganie bloczków do pozycji RR w przód i powrót do pw. Ćwiczenia mięśnia dwugłowego (biceps) 4. Pw. - siad na krześle, RR w dół z hantlami trzymanymi w dłoniach podchwytem, naprzemianstronne zginanie RR w łokciach w przód do momentu przeniesienia hantli na wysokość barku. Potem zmiana R. 5. Pw. -jak wyżej, hantle trzymane nachwytem. To samo co w ćwiczeniu 4. 6. Pw. - przodem do bloczków, chwyt dłońmi za bloczki, przyciąganie bloczków do klatki piersiowej - na przemian. Łokcie na wysokości stawów. Ćwiczenia mięśnia trójgłowego (triceps) 7. Pw. - siad na stołku. T lekko pochylony w przód, jedna R ugięta w stawie łokciowym trzyma hantle. Druga R oparta dłonią na kolanie, wyprosi R w tył i powrót do pw. To samo druga R. 8. Pw. - siad na krześle, R w górę, ugięta w stawie łokciowym, w dłoni hantle. Wyprost R w górę i powrót do pw. To samo druga R. Dozowanie ćwiczeń: różne w zależności od przygotowania fizycznego. Instruktorzy Grupy Aktywnej Rehabilitacji rekrutują się z personelu medycznego - fizjoterapeutów, pielęgniarek, lekarzy. Są to również osoby jeżdżące na wózkach. W 1998 r. obchodziliśmy dziesięciolecie idei aktywnej rehabilitacji. Zaczęło się w Szwecji, gdzie po Igrzyskach Paraolimpijskich w Nagano w 1976 r. szwedzcy niepełnosprawni sportowcy z para- i tetraplegią przekonali się, że trening sportowy uczynił ich sprawniejszymi od nie trenujących kolegów z tymi samymi dysfunkcjami. Potem Polacy pojechali do Szwecji. Sławek Besowski z Warszawy z grupą niepełnosprawnych (wykorzystując prywatne kontakty) wyjechał do Bornholmu na obóz szwedzkiej Aktive Rehabilitsring. W 1988 r. w Lublinie na terenie Akademickiego Ośrodka Sportu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej odbył się pierwszy obóz aktywnej rehabilitacji z udziałem 12 instruktorów szwedzkich. W Polsce w wielu ośrodkach powstały stowarzyszenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji - Rekryteringsgruppen. Obecnie Grupa Aktywnej Rehabilitacji organizuje różne imprezy i obozy specjalistyczne II i III stopnia dla dorosłych (w Spalę) i dziecięce (np. w Miętnem). W Polsce co roku ulega ciężkim wypadkom około 1200 osób. Tomasz Tasiemski, pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, który pracował w Zakładzie Teorii i Metodyki Sportu w AWF w Poznaniu, w lipcu 1990 r. skoczył w sposób nieprzemyślany do wody i złamał kręgosłup. Jeździ obecnie na wózku,
444

gdyż pozostało mu porażenie kończyn dolnych i górnych. Cytuję Jego słowa: „Pogodzenie się z inwalidztwem i wszystkimi jego konsekwencjami jest bardzo trudnym procesem psychicznym, ale jest konieczne na nowo poukładać sobie życie". W powrocie do „codzienności" znakomicie pomaga sport i aktywna rehabilitacja. Sport jest wspaniałym sposobem i drogą powrotu do pełniejszego życia dla kogoś, kto jeździ na wózku inwalidzkim. Leczenie w szpitalach i sanatoriach zapewnia kompleksową rehabilitację, ale w końcu pacjent idzie do domu i nie powinien mieć zamkniętej „furtki" do normalnego życia. Oczywiście powinny być zniesione bariery architektoniczne, które utrudniają życie inwalidy (brak podjazdów, odpowiednich wind) oraz zapewniona właściwa integracja ze społeczeństwem. W tych kwestiach wiele zmienia się na lepsze (przedszkola integracyjne kształcą u dzieci właściwe nastawienie do inwalidów). Powstał program „Integracja" w środkach przekazu (radio, telewizja), przez co zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca spraw związanych z inwalidztwem. Inwalidztwo to nie wina, lecz przypadek, który może spotkać każdego. Ukazuje się „Cross", przepiękne czasopismo, pełne konkretnych treści, zajmujące się problemami różnego rodzaju inwalidztwa, oraz „Miesięcznik Szkoleniowo-Informacyjny Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystki Niewidomych i Słabo widzących", a od niedawna wydawane jest pismo „Integracja", którego treść wyraża sama nazwa pisma.

Program turnusu Grupy Aktywnej Rehabilitacji
Turnus Grupy Aktywnej Rehabilitacji przeznaczony jest dla osób na wózkach inwalidzkich z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Celem turnusu jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w racl/eniu sobie w wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak: ubieranie się, przesiadanie się na wózek, pokonywanie na wózku barier architektonicznych i naturalnych w terenie (strome podjazdy, krawężniki, schody łtp.). Przed rozpoczęciem turnusu odbywa się trzydniowe szkolenie dla tych osób spośród kadry i serwisu, które mają po raz pierwszy uczestniczyć w turnusie Grupy Aktywnej Rehabilitacji (nauka techniki jazdy na wózku, pokonywanie przeszkód na wózku, zasady bezpiecznego przenoszenia i asekurowania, nauka posługiwania się sprzętem urologicznym i dobierania tego sprzętu do indywidualnych potrzeb). W pierwszym dniu obozu wszystkim uczestnikom zostają dopasowane wózki inwalidzkie typu aktywnego (ich własne lub jeśli nie posiadają własnych - wózki Fundacji). Na początku i pod koniec obozu przeprowadzane są testy, pozwalające ocenić nabyte w czasie turnusu umiejętności w sprawnym poruszaniu się na wózku oraz samoobsłudze w czynnościach dnia codziennego. Codziennie odbywają się trzy półtoragodzinne cykle rehabilitacyjne oparte na pięciu specjalnie dobranych dyscyplinach sportu: • technika jazdy na wózku - poza nauką prawidłowego technicznie poruszania się przy pomocy wózka, pokonywania na nim barier architektonicznych i terenowych - na zajęciach uczestnicy uczą się przesiadać do samochodu, wchodzić na wózek po upadku, chronić się przed upadkiem itp.; 445

• pływanie - ogólnie poprawia sprawność, na zajęciach również prowadzona jest nauka samodzielnego wchodzenia do basenu, ubierania się, rozbierania, korzystania z pryszniców, toalety; • trening kondycyjno-siłowy z ukierunkowaniem na wzmocnienie tych partii mięśni, które są niezbędne w sprawnym funkcjonowaniu na wózku; • tenis stołowy i łucznictwo - bardzo korzystnie wpływają na poprawę koordynacji ruchowej i równowagi. Poza treningami odbywają się zajęcia wieczorne, których tematami są: • wózek i jego właściwe dopasowanie w zależności od indywidualnych potrzeb użytkownika, • profilaktyka odleżyn, higiena ciała, zabezpieczenia urologiczne, • problemy związane z seksem i prokreacją osób na wózkach, • przepisy prawne dotyczące osób niepełnosprawnych, możliwość kształcenia, zatrudnienia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt ortopedyczny i pomocniczy. Wszystkie zajęcia prowadzone są przez osoby na wózkach o takim samym stopniu upośledzenia ruchowego jak uczestnicy. Pomoc w sprawnym przeprowadzaniu zajęć stanowią chodzący instruktorzy. Są to przeszkolone wcześniej osoby, które pomagają i asekurują najmniej sprawnych uczestników zajęć. Instruktorzy są do dyspozycji uczestników dzień i noc, śpią we wspólnych salach z podopiecznymi, mogą się nawzajem obserwować i uczyć. W czasie każdego turnusu organizowane są zawody sportowe z nagrodami, dyskoteki i konkursy, mające na celu integrację grupy.
Przykładowy program kursu dla rodziców na turnusach rchabilitacyjno-sportowych dla dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową 8.00 Śniadanie Wykład: historia RG, cele i formy pracy w ramach metody Grupy Aktywnej Rehabilitacji 11.30 Spacer po Ośrodku - prezentacja dyscyplin 13.30 Obiad 14.00 Wykład: ASPEKTY REHABILITACYJNE ORAZ PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNE W ODNIESIENIU DO SCHORZEŃ, KTÓRE PREZENTUJĄ DZIECI NA OBOZIE 15.30 Minimaraton 18.30 Kolacja 19.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry, dotyczące życia na wózku Wykład: DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE W RODZINIE 21.30 Spotkanie z przedstawicielami kadry 8.00 Śniadanie 9.00 WÓZEK INWALIDZKI a) teoria b) praktyka 13.30 Obiad 14.30 Wykład: ORGANIZACJE ORAZ STOWARZYSZENIA. AKTYWNE ŻYCIE W SPOŁECZEŃSTWIE 17.00 Spotkanie z przedstawicielami firm prezentujących urządzenia, meble oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze 18.30 Kolacja 19.00 Prezentacja sprzętu ortopedycznego 446

8.00Śniadanie 9.30 REGULACJA WÓZKA 11.30 Sztafeta rodzinna 13.30 Obiad 14.30 Wykład: PROBLEMY UROLOGICZNE ZWIĄZANE Z PRZEPUKLINĄ OPONOWO-RDZE NIOWĄ 18.30 Kolacja 19.00 Spotkanie z kadrą obozu - rozmowy indywidualne 21.30 Dyskoteka

14
Zasób ćwiczeń fizycznych
Ćwiczenia z przyborami - gry i zabawy
Duży wpływ na sferę psychiczną dziecka mają gry i zabawy ruchowe, które budują w dziecku poczucie własnych możliwości i wartości. W większości zabawy angażują całość ustroju dziecka, a w szczególności narząd ruchu. W trakcie zabawy dziecko pokonuje wewnętrzne opory i zahamowania i w ślad za wszechstronną aktywizacją ruchową aktywizują się wszystkie niemal funkcje ustrojowe. Aby zabawy ruchowe w pełni spełniały swoje zadania w gimnastyce korektywnej, muszą być wzbogacone o elementy korektywy. P r z yk ł a d y z abaw: 1. „Polowanie na zajączki" - na oznaczonej linii dzieci układają z szarf „kotlinki". Dzieci z przysiadu podpartego wykonują skoki zajączków w dowolnym kierunku. Co pewien czas zatrzymują się, robiąc „słupek" (przysiad - RR skurcz pionowy - łopatki ściągnięte). Na strzał - uderzenie dużą piłką o podłogę - zajączki uciekają skokami do kotlinek, „kryją się" w pozycji „ukłonu japońskiego". 2. „Marsz z workiem na głowie" - dwiema liniami oznacza się wąską dróżkę dla każdej grupy ćwiczącej. Dzieci stoją rzędami naprzeciw dróżki. Ułożywszy na głowie worki (waga do V2 kg) idą prosto, z maksymalną elongacją. Po przejściu zdejmują worek i biegiem wracają na swoje miejsce. Współzawodnictwo polega na jak najpoprawniejszym przejściu zespołu przez wąską dróśkę i ustawieniu się w dowolnej pozycji korektywnej. 3. „Marmurki" - czaty - dzieci ustawiają się w szeregu na jednym końcu sali, czatujący zaś na drugim. Dzieci starają się bardzo szybkim krokiem (biegiem lub na czworakach) dostać do czatującego, który stoi odwrócony do nich tyłem. Gdy czatujący odwraca głowę, wszystkie dzieci powinny zatrzymać się w bezruchu w umówionej postawie korektywnej. Jeśli czatujący dostrzeże, że któreś z dzieci stanęło wadliwie, poleca mu się cofnąć do tyłu, na miejsce wyjściowe. 4. „Który zespół mocniejszy" - dwa zespoły na brzuchu twarzami do siebie (wskazane ustalenie stóp), przed sobą mają w jednakowych odstępach poprowadzone dwie linie (w sumie 4). Na sygnał wypychają przed siebie woreczki l-kilogramowe. Który zespół przepchnie więcej woreczków za dalszą linię - wygrywa (zwrócić uwagę na symetryczny rzut oburącz). 5. „Chiński mur" - w środku boiska lub sali wyznaczony mur (pas o szerokości 2-3 kroków). Na obu krótszych bokach sali wyznacza się metę. Na jednym 448

z krótszych boków sali znajdują się wszyscy uczestnicy zabawy, na murze stoi strażnik. Wszyscy czekają na sygnał, zachowując postawę skorygowaną. Na sygnał wszyscy wybiegają, starając się dostać na drugą stronę muru. Strażnik usiłuje schwycić jak największą liczbę przebiegających. Każdy schwytany staje się „cegłą" służącą do zbudowania „muru". Schwytany przybiera na linii pozycję korektywną, np. siad skrzyżny, ukłon japoński, siad prosty itd. twarzą do biegnących, zmienianą przed każdym następnym biegiem. Zwycięzcą zostaje ten, kto przedostał się przez mur ostatni i temu powierzamy w następnej rozgrywce rolę strażnika. 6. „Sadzenie ziemniaków" - lic/.ba uczestników parzysta. Sala z wyznaczonymi dwiema liniami równoległymi, między nimi miejsca na sadzenie ziemniaków. Przybory: woreczki, chorągiewki. Przebieg gry: pierwszy z każdego rzędu wybiera i niesie w ręku 3-4 worecz-ki„ziemniaki", które sadzi w wyznaczonym miejscu, a gdy dobiegnie do mety, odbiera chorągiewkę i wraca do swego rzędu. Następny startujący zbiera woreczki stopą, przekłada do rąk i wraca dając sygnał następnemu. W ten sposób sadzenie odbywa się rękami, a zbieranie stopami. Wygrywa rząd, który lepiej sadził i zbierał „ziemniaki" oraz prędzej ukończył wyścig. Zbieranie worków stopą wykonywać tak prawą, jak i lewą nogą. W biegu /wracać uwagę na prawidłowe ustawienie stóp. 7. „Rzuty woreczków do celu stopami" - sala: wyznaczona linia rzutu i cel. Przybory: woreczki. Ustawienie - w szeregu. Dzieci wykonują kolejno rzuty stopą, starając się trafić do określonego celu (kosz), kolejno raz prawą, raz lewą stopą.

Ćwiczenia różne
Zasób ćwiczeń z przyborami
Ćwiczenia ze skakanktf

1. Skakanka złożona na dwie części, trzymana przed sobą, RR wyprostowane: 1 - przenieść skakankę w tył, nie zginając RR w łokciach, 2 - przenieść skakankę prostymi RR w przód, 3 - to samo skośnie w prawo, 4 - to samo skośnie w lewo. 2. Wypad w przód, skakanka złożona na dwie części, trzymana oburącz przed sobą za końce - wykonać wahadłowy ruch ósemki w lewo i w prawo (wolno i szybko). 3. Opad T w przód, skakanka złożona na dwie części trzymana oburącz -skręty T w prawo i w lewo w tempie l, 2. 4. Skakanka złożona na dwie części - przeskok przez skakankę PN i LN w przód i w tył. 5. Pw. - stojąca, końce skakanki trzymane w obu R R, jej środek pod prawą stopą: 1,2- uniesienie skakanka prawej stopy w górę,

449

przeciąganie linki przejście z siadu prostego do siadu skulnego z przeniesieniem nóg nad linką

zygzakiem wzdłuż linki

przekraczanie linki z piłkązbieranie w dłoni unoszenie linki w leżeniu stopą linki przodem

przechodzenie przez linkę

przekładanie nóg siadzie stanie z rękami wzwyż z użyciem „linki-koła* podnoszenie linki palcami stóp

wyskoki z koła w

chód w przód po lince skłon tułowia z położeniem linki przed stopami siad prosty z rękami wzwyż

Ryć. 222b

Ryć. 222a

3, 4 - przełożyć skakankę pod stopą lewą, 5, 6 uniesienie skakanką lewej stopy, 7, 8 - pw. 6. Pw. stojąca, skakanką złożona na d