P. 1
Wpływ kryzysu finansowego pierwszej dekady XXI wieku na gospodarkę światową

Wpływ kryzysu finansowego pierwszej dekady XXI wieku na gospodarkę światową

|Views: 1,466|Likes:

More info:

Published by: Jakub Dziemidzik on Jun 09, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/15/2013

pdf

text

original

AKADEMIA EKO OMICZ A IM.

KAROLA ADAMIECKIEGO W KATOWICACH WYDZIAŁ FI A SÓW I UBEZPIECZEŃ FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ

JAKUB DZIEMIDZIK

WPŁYW KRYZYSU FINANSOWEGO PIERWSZEJ DEKADY XXI WIEKU NA GOSPODARKĘ ŚWIATOWĄ

Praca zaliczeniowa na przedmiot Współczesna gospodarka światowa prowadzony przez dr L. Gabryś

KATOWICE (Semestr zimowy 2008/2009)

Spis treści
1. 2. Wstęp.................................................................................................................................. 3 Przyczyny kryzysu ............................................................................................................. 4 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 3. 4. Cykl koniunkturalny i produkt krajowy brutto .......................................................... 4 Model kryzysu finansowego Minsky’ego i skutki kryzysu ....................................... 6 Bańka spekulacyjna na amerykańskim rynku nieruchomości ................................... 7 Rozwój rynków finansowych i rola agencji ratingowych........................................ 11

Przebieg kryzysu w sektorze finansowym ....................................................................... 14 Wpływ kryzysu na gospodarkę światową ........................................................................ 17 4.1. 4.2. Analiza wybranych krajów i USA ........................................................................... 17 Stany Zjednoczone ................................................................................................... 25

5. 6. 7. 8. 9.

Podsumowanie ................................................................................................................. 30 Bibliografia ...................................................................................................................... 31 Spis schematów................................................................................................................ 31 Spis tabel .......................................................................................................................... 31 Spis wykresów ................................................................................................................. 32

2

1. Wstęp
Kryzys finansowy pierwszej dekady XXI wieku spowodował, że słowo „kryzys” jest obecnie na ustach niemal wszystkich ludzi na całym świecie. Serwisy finansowe w każdym kraju podają aktualne informacje o jego przebiegu i poświęciły mu oddzielne działy, których nagłówek zatytułowany jest najczęściej „Globalny kryzys finansowy” (ang. global financial crisis). Bez wątpienia jest on wydarzeniem gospodarczym, które zasługuje na uwagę i dokładną analizę w celu zapobieżenia podobnej sytuacji w przyszłości.

Celem niniejszej pracy jest kompleksowa analiza przyczyn wybuchu globalnego kryzysu finansowego pierwszej dekady XXI wieku oraz wskazanie skutków, jakie pociągnął on za sobą. Autor stara się udowodnić, iż obecna dekoniunktura gospodarcza nie jest efektem wyłącznie rozprzestrzenienia się kryzysu finansowego, który ją niejako tylko wzmacnia, lecz również wpływ na niego miał wcześniejszy standing gospodarki światowej, powiązany z cyklem koniunkturalnym. Analiza została przeprowadzona w oparciu o szereg wskaźników

makroekonomicznych, wspólnych dla gospodarek narodowych, a także indeksów i wskaźników charakterystycznych dla gospodarki Stanów Zjednoczonych – kraju, w którym obecny kryzys miał swój początek i będącego zarazem głównym przedmiotem badań autora. W pracy ujęte zostały rozważania również na temat innych krajów, będących największymi potęgami gospodarczymi na świecie – charakteryzujących się największym udziałem w globalnym PKB i handlu.

3

wszechstronny sposób obrazuje kondycję całej gospodarki narodowej. natomiast ujęcie realne wyrażone jest w cenach bazowych – obowiązujących w ustalonym roku bazowym. Wskaźniki …. różnica pomiędzy wartością nominalną i realną wynika z inflacji. Przyczyny kryzysu 2.1. Dane w raportach o PKB reprezentowane są w dwóch kategoriach – nominalnej i realnej. wytworzonych w danym kraju w określonym czasie przy wykorzystaniu wszystkich jego zasobów. s. PKB jest wskaźnikiem. s 27 4 Zestawienie własne na podstawie R. core inflation). Wskaźniki ekonomiczne. Przewodnik dla inwestora. s. Współcześnie cykl koniunkturalny jest bardzo często utożsamiany z produktem krajowym brutto. 19 tamże. Yamarone. 50-61 4 . który w szeroki. a wskaźnik obejmuje wszystkie dobra i usługi. Helion. toteż często nazywany jest on barometrem ogólnej sytuacji gospodarczej danego kraju. Ekonomiści korzystają zazwyczaj z szeregu wskaźników. są to jego elementy składowe i4: delatory – przede wszystkim inflacja bazowa (ang. Ujęcie nominalne wyrażone jest w cenach bieżących – z okresu. oraz faza ożywienia. następujące po niej fazy spadkowe (regresywne) – recesja i depresja. w celu uzyskania wyraźniejszego obrazu gospodarki. w którym sporządza się raport. która prowadzi do fazy rozkwitu następnego cyklu”1. W rzeczywistości cykl koniunkturalny jest wypadkową wielu wskaźników.2. Zgodnie z definicją „PKB to suma wartości rynkowej dóbr i usług finalnych. Cykl koniunkturalny i produkt krajowy brutto Pojęcie cyklu koniunkturalnego zostało zdefiniowane przez Arthura Burnsa i Wesleya Mitchella w roku 1946 jako „pewien typ fluktuacji. 22 3 tamze. z pominięciem cen żywności i energii. Upraszczając. s. odzwierciedlających różne aspekty gospodarki2. w którym występujące naprzemiennie fazy wzrostu i spadku PKB odzwierciedlają odpowiednio ekspansję lub depresję. większość konsumpcji przypada na gospodarstwa domowe. 1 2 R. Oprócz PKB. Gliwice 2006. Yamarone. obserwowanej w zagregowanej aktywności gospodarczej narodów. które organizują pracę głównie w przedsiębiorstwach: na cykl składa się obserwowana mniej więcej równocześnie w wielu sferach działalności gospodarczej faza rozkwitu (ekspansji). służącym porównaniom gospodarek światowych pomiędzy sobą. nawet jeśli ich właścicielami są podmioty zagraniczne”3.

wydatki inwestycyjne – wszystkie artykułu przemysłowe i technologiczne. sprzedaż ostateczna – miara wartości dóbr wyprodukowanych i sprzedanych (czyli bez zapasów) na terenie danego kraju w określonym czasie. Wykres 1. nadwyżka eksportu nad importem nazywana jest nadwyżką bilansu handlowego i zwiększa PKB. wydatki rządowe – wartość raczej stabilna w czasie jako procent PKB. Obecna dekoniunktura na rynkach światowych jest etapem następującym po wzroście. Percent Change from Preceding Period in Real Gross Domestic Product of the U. (q/q) 8 6 4 2 [%] 0 mar-00 mar-01 mar-02 mar-03 mar-04 mar-05 mar-06 mar-07 mar-08 lis-00 lis-01 lis-02 lis-03 lis-04 lis-05 lis-06 lis-07 lis-08 lip-00 lip-01 lip-02 lip-03 lip-04 lip-05 lip-06 lip-07 lip-08 -2 -4 -6 GDP Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Bureau of Economic Analysis. czy konsumpcja zapasów. który jednak został wzmocniony przez pewne wydarzenia w sektorze finansowym. o czym mowa w dalszej części pracy. 5 . taka kondycja gospodarki”. zyski przedsiębiorstw – cykl wzrostu gospodarczego rozpoczyna się od wzrostu zysków przedsiębiorstw.S. sytuacja odwrotna to deficyt bilansu handlowego. czy miarą wzrostu gospodarczego jest produkcja. wykorzystywane do wytwarzania dóbr i usług przeznaczonych do sprzedaży. eksport netto – to różnica pomiędzy wielkością eksportu i importu. porównywanie z PKB pozwala uzyskać częściową odpowiedź na pytanie. rośnie w okresach zapaści gospodarczej (ożywienie gospodarki poprzez wydatki rządowe) lub konfliktu zbrojnego.wydatki konsumpcyjne – „jaki poziom życia obywateli.

które miałyby przynieść stopę zwrotu wyższą od kosztu kredytu. przez co nadmiernie rośnie zadłużenie. s. a w efekcie do zachwiania płynnością na rynku finansowym. 1. wyczerpania faktycznych mocy produkcyjnych. prognozy. przebieg. wykorzystywanych w celach spekulacyjnych do sfinansowania inwestycji. Model kryzysu finansowego Minsky’ego i skutki kryzysu Minsky jest autorem tradycyjnego modelu kryzysu finansowego.baniek (mania ma oznaczać irracjonalność inwestorów. Nawrot. w której banki liberalizują standardy kredytowe. a w efekcie dalej rosnącego popytu – do wzrostu cen. a w rezultacie również w gospodarce. Konsekwencją kryzysu finansowego są zakłócenia w funkcjonowaniu rynków finansowych. Jest to etap fazy ekspansji. Badania Haymana P.2. 5 W. bańka zapowiadać możliwość jej pęknięcia). s. w wyniku czego mówić można o efekcie6: konsumpcyjnym – zmiany cen papierów wartościowych wpływają na zmianę wartości aktywów gospodarstw domowych. które doprowadzić mogą do bankructwa. który obejmuję fazę szybkiego wzrostu cen określonych aktywów i następującą po tym znaczącą korektę ich wyceny oraz koncentruje się na epizodycznej naturze manii i pojawiających się w ich następstwie kryzysów5 . Wyd. co po pewnym czasie doprowadziłoby do zrównania popytu z podażą. 18-19 6 . w wyniku którego rósłby efektywny popyt na dobra i usługi. Przyczyny. iż pierwszym etapem mogącym dać początek kryzysowi finansowemu jest wystąpienie w systemie ekonomicznym pewnego rodzaju zewnętrznego „szoku”. CeDeWu. w której dłużnicy będą mieli problem z wywiązywaniem się z zaciągniętych zobowiązań. skłonne zainwestować w nowe moce produkcyjne. skutki. Warszawa 2009. że część oszczędności gospodarstw domowych kierowana jest na rynek papierów wartościowych. Rosnące ceny przyciągają nowe firmy. Minsky’ego dowodzą również. W efekcie kryzysu finansowego dojść może do sytuacji.2. czego skutkiem jest z kolei ponadprzeciętny wzrost gospodarczy. 15 6 tamże. Globalny kryzys finansowy XXI wieku. inwestycyjnym – koniunktura na rynku papierów wartościowych powiązana jest z poziomem inwestycji dokonywanych przez przedsiębiorstwa. Ogólna sytuacja w gospodarce znajduje odzwierciedlenie w indeksach giełdowych przy założeniu. a tym samym na poziom konsumpcji. Autor podkreślał rolę kredytów.

16 5. s. W roku 2001 Federal Reserve (Fed) zaczęła obniżać stopy procentowe. Wyd. 2. które wynosiły wówczas 6.69 Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych U.3. Tabela 1. Bańka spekulacyjna na amerykańskim rynku nieruchomości Rynek nieruchomości Stanów Zjednoczonych i bańka spekulacyjna. prognozy. co przedstawia Tabela 1. Tempo obniżek stóp procentowych było wówczas relatywnie 7 . 18-19.S. która na nim powstała podawane są jako przyczyna kryzysu finansowego pierwszej dekady XXI wieku niemal w każdym opracowaniu. które wpływają na koszt kredytu hipotecznego.40 62. Schemat 1. W latach 1970-2007 cena sprzedanych nowych domów jednorodzinnych wzrosła niemal dziesięciokrotnie (959. Average Sales Prices of New One-Family Houses Sold Średniorocznie [%] 1970-2007 10-lat 2000-2007 6. Efekty hossy i bessy giełdowej Źródło: Opracowanie własne na podstawie W.kredytowym – wycena przedsiębiorstw dokonywana przez rynek papierów wartościowych znajduje odzwierciedlenie w poziomie udzielanych kredytów.16%. Zależność ta utrzymywała się również w okresie ostatnich dziesięciu lat i od roku 2000.50%. 1. Przyczyny. będącego głównym źródłem finansowania zakupu obiektów mieszkalnych (nie trzeba przy tym dodawać. Globalny kryzys finansowy XXI wieku. iż Amerykanie i bez tego postrzegani są jako naród „żyjący na kredyt”).40%). Census Bureau. CeDeWu.44 5. Nawrot. przebieg.54 Zmiana w okresie [%] 959.56 46. Warszawa 2009. skutki. Koniunktura na rynku nieruchomości jest bardzo silnie powiązana ze stopami procentowymi ustalanymi przez bank centralny. dając tym samym średnioroczną stopę zwrotu na poziomie 6.

często posiadały więcej niż jedną nieruchomość.duże. Interest rate. GDP) spadło. OECD i Bureau of Labor Statistics. a liberalne wymagania kredytowe umożliwiły kupno domu niemalże każdemu – kredyty były przyznawane nawet osobom bez stałych dochodów. ang. Już w grudniu tego samego roku stopy procentowe były na poziomie 1. tzw. No Assets 8 . subprime loan.75 punktu procentowego. pracy i odpowiedniego majątku. 7 NINJA – No Income. CPI) System Rezerwy Federalnej zaczął podwyższać stopy procentowe – do poziomu 5. a przy tym nie był to poziom najniższy. co oznaczało obniżkę o 4. gdyż tempo wzrostu produktu krajowego brutto (PKB. tzw.75%. a zostało ono dodatkowo przyspieszone w wyniku zamachów terrorystycznych. Oczywiście obniżka stóp procentowych w tamtym czasie była uzasadniona.25% w czerwcu 2006 roku. Niskie stopy procentowe stanowiły wówczas istotny bodziec w kierunku zaciągania nowych kredytów hipotecznych. a także osobom o słabszej historii kredytowej. I JA7. Core inflation and CPI (m/m) 7 6 5 4 3 [%] 2 1 0 wrz-00 wrz-01 wrz-02 wrz-03 wrz-04 wrz-05 wrz-06 wrz-07 maj-00 maj-01 maj-02 maj-03 maj-04 maj-05 maj-06 maj-07 -1 -2 -3 GFC Core inf lation M/M Core inf lation Y /Y CPI M/M CPI Y /Y Interest rate maj-08 sty-00 sty-01 sty-02 sty-03 sty-04 sty-05 sty-06 sty-07 sty-08 wrz-08 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Federal Reserve. gdyż kolejne obniżki „zbiły” stopę do poziomu 1% w czerwcu 2003 roku. Opisaną sytuację przedstawia Wykres 2. No Job. a inflacja bazowa utrzymywała się na niskim poziomie. Wykres 2. mających miejsce 11 września 2001 roku. Część kredytobiorców to osoby. Dodatkowo w Stanach Zjednoczonych bardzo aktywnie działały kasy pożyczkowe i brokerzy kredytowi. które kupowały domy w celach spekulacyjnych. Wraz ze wzrostem gospodarczym i rosnącym poziomem wskaźnika cen koszyka dóbr konsumpcyjnych (ang.

11 148. przede wszystkim w fazie budowy (ang. Wykres 3.51 120. w którym to miesiącu skończyły się podwyżki stóp procentowych. Dynamika zmian ilości domów sprzedawanych i wystawianych na sprzedaż w okresie od stycznia 2001 do czerwca 2006 [%] Ogółem Na sprzedaż Sprzedane 182.S. przez co stać na nie było coraz więcej osób.S. których cena rosła. 8 LtV – Loan to Value For Sale (FS) [ 1000 Units ] 50 Sold (S) [ 1000 Units ] 300 9 . Cenzus Bureau. Efektem opisywanej sytuacji był wzrost ilości domów wystawianych na sprzedaż i sprzedawanych.48 Nie rozpoczęte Wg etapów budowy W fazie budowy 173.Completed S .33 Zakończone 168.75 176. a koszty kredytu były niskie. co obrazowo przedstawia wykres Wykres 3. under constrution). Dodatkowym aspektem przemawiającym za udzielaniem kredytów była również malejąca wartość wskaźnika LtV8.Początkowo stopy procentowe utrzymywały się na niskim poziomie. która wyraża stosunek zadłużenia do zabezpieczenia kredytu – czyli do wartości domów (aktywów). Census Bureau.00 Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych U.16 158.47 246.Not Started S .Under Construction S . Houses Sold during period and Houses For Sale at the end of period (m/m) 60 360 40 240 30 180 20 120 10 60 0 wrz-00 wrz-01 wrz-02 wrz-03 wrz-04 wrz-05 wrz-06 wrz-07 maj-00 maj-01 maj-02 maj-03 maj-04 maj-05 maj-06 maj-07 maj-08 sty-00 sty-01 sty-02 sty-03 sty-04 sty-05 sty-06 sty-07 sty-08 wrz-08 0 GFC FS .Under Construction FS .Completed FS . Tabela 2.Not Started Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych U. Tabela 2 zawiera zestawienie zmian w ilości domów wystawianych na sprzedaż i sprzedawanych w okresie od stycznia 2001 roku do czerwca 2006.

gdy w roku 2006 stopy procentowe osiągnęły swoje maksimum w badanym okresie. a tym samym sytuację. New Housing Units Authorized But Not Started. But Not Started Źródło: Opracowanie i obliczenia własne na podstawie danych U. ew Housing Units Authorized by ew Housing Units Started). W tym samym okresie wzrosły również wskaźniki ilości nowych zezwoleń wydawanych na budowę obiektów mieszkalnych (ang. rosła natomiast liczba domów wystawianych na sprzedaż. Średnia cena sprzedawanych domów w okresie od stycznia 2001 do października 2007 roku wzrosła o 43. New Housing Units Started and New Houses’ Sales Price (m/m) 300 360 250 300 Sales Price [ 1000 USD ] [ 1000 Units ] 200 240 150 180 100 120 50 60 0 wrz-00 wrz-01 wrz-02 wrz-03 wrz-04 wrz-05 wrz-06 wrz-07 maj-00 maj-01 maj-02 maj-03 maj-04 maj-05 maj-06 maj-07 maj-08 sty-00 sty-01 sty-02 sty-03 sty-04 sty-05 sty-06 sty-07 sty-08 wrz-08 0 GFC New HU Started New HU Permits New Houses' Sales Price New HU Permits.S.S. Wykres 4.81%9. New Housing Units Authorized by Building Permits. co znalazło swoje odzwierciedlenie w omawianej już ilości domów wystawionych na sprzedaż w fazie przed rozpoczęciem i w trakcie budowy. wartości niemal wszystkich omawianych dotąd wskaźników zaczęły maleć – relatywnie wysokie stopy procentowe (5. Cenzus Bureau 10 . w której wielu kredytobiorców nie było stać na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań. Building Permits) oraz ilości rozpoczętych budów (ang. Census Bureau.25% w porównaniu z 1%) spowodowały podwyższenie kosztów kredytu. 9 Obliczenia własne na podstawie danych U. Podwyżka stóp procentowych znalazła również przełożenie na rynku wtórnym – drastycznie spadła liczba sprzedawanych domów w fazie budowy i przed jej rozpoczęciem.Tak duża dynamika wzrostu ilości domów wystawianych na sprzedaż i sprzedawanych na amerykańskim rynku nieruchomości wpłynęła również na wzrost ich ceny. Dopiero. a także zmniejszenie liczby zaciąganych nowych kredytów hipotecznych.

2. indeks DJIA10 wzrósł o 37.94%.nyse.4. również wydatki związane z ich wyposażeniem. nawet tych bardziej ryzykownych – subprime loans? 10 DJIA – Dow Jones Industrial Average 11 . a wraz z ilością sprzedawanych domów. Jednoczesny wzrost podaży domów (będący wynikiem wcześniej podjętych decyzji inwestycyjnych) i malejący popyt (będący wynikiem podwyższenia stóp procentowych). Rosły dochody. Ogólna poprawa sytuacji gospodarczej znalazła odzwierciedlenie w wycenie spółek giełdowych. Obniżka stóp procentowych dokonywana ustawicznie do roku 2002 wpłynęła na poprawę koniunktury gospodarczej. Rozwój rynków finansowych i rola agencji ratingowych Jak w ogóle doszło do tak dynamicznego rozwoju rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych? Skąd banki posiadały środki na udzielanie kredytów na tak dużą skalę. kiedy indeksy giełdowe osiągnęły swoje maksima. poruszając się w trendzie horyzontalnym. które od tego czasu. a tym samym na sytuację gospodarstw domowych. mające swój początek w roku 2005 spowodowały ustabilizowanie się cen na rynku nieruchomości. W okresie od pierwszego notowania giełdowego w roku 2002 (2. aż do października 2007 roku zmieniały się w niewielkim stopniu. Wykres 5. NYSE Composite and NYSE Financial Indices 15000 YSE Composite 12000 [ Points ] 9000 6000 3000 0 wrz 00 wrz 01 wrz 02 wrz 03 wrz 04 wrz 05 wrz 06 wrz 07 maj 00 maj 01 maj 02 maj 03 maj 04 maj 05 maj 06 maj 07 maj 08 sty 00 sty 01 sty 02 sty 03 sty 04 sty 05 sty 06 sty 07 sty 08 wrz 08 GFC DJIA NY SE Composite NY SE Financial Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych http://stooq. konsumpcja i zadłużenie.będących w fazie budowy. stycznia) do 18 października 2007 roku.88%. podczas gdy 62. DJIA.com/. co przedstawia wykres Wykres 5.pl/ i http://www.

banki inwestycyjne. będące najczęściej spółkami córkami banków. Udział wybranych instrumentów finansowych w globalnych rynku kredytowych instrumentów pochodnych 2006 Credit Default Swaps (CDS) Colateralized Debt Obligations (CDOs) * Wartość szacowana 2008* 32. które umożliwiały mu dalszą działalność kredytową bez konieczności podnoszenia kapitału własnego.9% 16. rozwinął się rynek derywatów. stąd problemy nie tylko amerykańskiego systemu bankowego. Bank natomiast dostawał od ich nabywców środki finansowe. Wśród ich nabywców wyróżnić można fundusze hedgingowe. J. Obok podstawowych operacji bankowych. Tak to wyglądało w Stanach Zjednoczonych. s. które ryzyka kredytowe wielu klientów łączyły w jedną pulę. Kreatorami kredytowych instrumentów pochodnych były banki inwestycyjne. Credit Derivatives Report 2006.0% Źródło: Zestawienie własne na podstawie British Bankers’ Association. WSB Toruń. Tom 2. Toruń 2008. banki uniwersalne. s. poszukującym wysokich stóp zwrotu – wyższych od tradycyjnych produktów finansowych13 (Schemat 2). Miały one za zadanie pozyskiwanie środków poprzez emisje nisko oprocentowanych papierów komercyjnych i ich sprzedaż. polegających między innymi na udzielaniu kredytów. Tabela 3. Instrumenty przedstawione w Tabela 3. oraz inne derywaty kredytowe sprzedawane były na całym świecie.0% 16. gdzie w samym tylko 2007 roku sprzedaż papierów wartościowych zabezpieczonych kredytami hipotecznymi wyniosła prawie 600 mld USD11. dzięki czemu osiągały one wysokie dochody. W Europie natomiast banki tworzyły spółki celowe (ang.Postępująca globalizacja bardzo silnie dotknęła rynki kredytowe. a następnie transferowane wraz z ryzykiem jako produkty strukturyzowane. 312 12 SPV – Special Purpose Vehicle 13 tamże. zakłady ubezpieczeń i bogatych inwestorów indywidualnych. Globalizacja a dynamika zmian na rynkach finansowych na przykładzie kryzysu subprime.3% 51. SPV12). 308 11 12 . fundusze private equity. a uzyskane w ten sposób pieniądze przeznaczały na zakup wysokooprocentowanych kredytowych instrumentów pochodnych. dzięki któremu kredyty były pakowane w wiązki. W: Gospodarka i finanse w warunkach globalizacji. Żabińska. a następnie dzieliły na mniejsze części (pakiety) i sprzedawały inwestorom. To skłoniło je do udzielania kredytów nawet podmiotom o niskiej wiarygodności kredytowej. włączając w to nawet Chiny.

Sposoby transferu ryzyka kredytowego przez banki ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ UBEZPIECZENIE (Transfer ryzyka kredytowego) Wypłata odszkodowań Polisa SEKURYTYZACJA Kredyt Płatności Płatności KREDYTOBIORCY Nabywca CDS Pakiet należności (Transfer ryzyka kredytowego) Raty + Odsetki Koszty polisy BANK POŚREDNIK (BANK INWEST. skutki. Globalny kryzys finansowy XXI wieku.Schemat 2. 186-191. Nawrot. Przyczyny.) Sprzedaż papierów wartościowych NABYWCY (Transfer ryzyka kredytowego) (Transfer ryzyka kredytowego) Wypłata odszkodowań Płatności okresowe (Zabezpieczenie kredytowe) Przepływy pieniężne: „UBEZPIECZYCIEL” Wystawca CDS SWAP Rzeczywiste Warunkowe Źródło: Opracowanie własne na podstawie W. 13 . Wyd. s. Warszawa 2009. 1. CeDeWu. przebieg. prognozy.

podwyższając im koszt kredytu na rynku międzybankowym.. Globalny … op. a przez to spółki te zaczęły mieć problemy z płynnością i wywiązywaniem się z zobowiązań. ogłosił niższe od oczekiwanych wyniki finansowe. drugiemu natomiast pozwolił upaść. iż jego kraj zmierza w kierunku najpoważniejszego od przeszło 70 lat kryzysu bankowego. Informacja o coraz większej liczbie nieobsługiwanych kredytów hipotecznych typu subprime obiegła świat. lecz również postanowił karać banki z nadmierną ekspozycją na segment subprime. Wówczas nie można było jeszcze mówić o nadchodzącym kryzysie. będący macierzystym bankiem funduszy hedgingowych inwestujących w segmencie zagrożonych kredytów hipotecznych. nawet niemieckie. a zaraz za nim zrobił to również główny kredytodawca w segmencie kredytów zagrożonych w Stanach Zjednoczonych – ew Centaury Financil. Nawrot. Efektem decyzji 14 15 W. Stopy procentowe na rynku międzybankowym zaczęły rosnąc. Inaczej. w porównaniu z Fed. a niemiecki regulator stwierdził. W kolejnych miesiącach w USA Bear Stearns. które do tej pory postrzegane były jako konserwatywne14. Niejako podsumowaniem tych wydarzeń okazał się raport opracowany przez Mortgage Bankers Association w marcu 2007 roku. Bank of Englaand). których zabezpieczeniem miały być derywaty kredytowe. polegający na „wpompowaniu” wielomiliardowych kwot w celu usprawnienia funkcjonowania systemu bankowego. gdyż nieznana była skala zaangażowania banków w rynek instrumentów pochodnych związanych z subprime loans. cit. że również banki europejskie. gdyż nie były w stanie ocenić ich wartości i związanego z nimi ryzyka. utrudniając tym samym sprzedaż papierów komercyjnych przez SPV. czy EBC15 zachował się Bank Anglii (ang. zdecydował o udzieleniu jednemu z nich linii kredytowej. ze względu na wzrost udziału kredytów zagrożonych. Okazało się. zmalała płynność i pojawiły się pierwsze interwencje banków centralnych. Banki posiadające nadwyżki płynności nie chciały udzielać im kredytów na rynku międzybankowym. 28 EBC – Europejski Bank Centralny 14 . s.3. w wyniku czego musiały one tworzyć wielomiliardowe rezerwy. zaangażowały duże kwoty w rynek subprime. wskazujący na gwałtowny wzrost zagrożenia kryzysowego amerykańskiego rynku subprime mortgages. jako pierwszy. Dopiero w lutym 2007 roku bank HSBC. który prowadząc konsekwentną politykę nie tylko nie przyłączył się do akcji pozostałych banków centralnych. Przebieg kryzysu w sektorze finansowym Jednym z pierwszych sygnałów nadchodzącej dekoniunktury było wyhamowanie amerykańskiego rynku nieruchomości pod koniec 2005 roku.

s. Wyniki banków za trzeci kwartał 2007 roku okazały się znacznie gorsze od przewidywanych – instytucje finansowe musiały dokonać odpisów na łączną kwotę 150 mld dolarów amerykańskich i było to początkiem spadków na giełdach na całym świecie. Tabela 4. co oznaczało koniec ery banków inwestycyjnych. Fed przejął w tym czasie amerykańskie instytucje kredytowe utworzone jeszcze w pierwszej połowie XX wieku – Fannie Mae i Freddie Mac oraz giganta ubezpieczeniowego – AIG. ujawniając wzrost stopy kredytów zagrożonych w amerykańskim segmencie subprime mortgages Marzec 07 Raport Mortgage Bankers Association. 30 15 . Global Financial Crisis). które stały się właścicielami Fortis Bank. Fala nacjonalizacji banków dotarła również do Europy – Islandii i krajów Beneluksu. wskazujący na gwałtowny wzrost zagrożenia płynącego z amerykańskiego rynku subprime mortgages Sierpień 07 Złożenie przez Bear Stearns wniosku o ochronę przed wierzycielami dla dwóch swoich funduszy z nadmierną ekspozycją na rynek subprime mortgages Zawieszenie notowań trzech funduszy inwestycyjnych należących do BNP Paribas – brak możliwości ich wyceny Wrzesień 07 Październik 07 Nacjonalizacja Northern Rock Początek tworzenia rezerw w instytucjach finansowych na zagrożone papiery wartościowe. przejęcia dwóch innych banków inwestycyjnych i zmiana statutów dwóch pozostałych – przyjęcie statutów banków uniwersalnych. który uzależniony był od krótkoterminowego finansowania płynącego z rynku międzybankowego16. Kalendarium kryzysu finansowego Data Luty 07 Wydarzenie HSBC ogłasza niższe od oczekiwanych wyniki finansowe.Banku Anglii była późniejsza nacjonalizacja orthern Rock. wystawione w oparciu o subprime mortgages 16 tamże. podpisując GFC (ang. Ostatnie miesiące 2007 i rok 2008 to ciąg złych informacji płynących z rynków finansowych na całym świecie – upadek banku inwestycyjnego Bear Stearns. dających początek obecnej bessie. Moment ten zaznaczyłem na wykresach pionową pomarańczową linią.

Wyd. 1. częściowa nacjonalizacja sektora finansowego MFW ogłasza plan wsparcia finansowego krajów dotkniętych kryzysem finansowym G7 ustala plan ratunkowy dla globalnego systemu finansowego Początek brytyjskiego bail-out w sektorze finansowym Początek amerykańskiego bail-out w sektorze finansowym Początek niemieckiego bail-out w sektorze finansowym Nadzwyczajny szczyt UE poświecony kryzysowi finansowemu Szczyt G20 poświęcony kryzysowi finansowemu Źródło: W. przekazanie instytucji pod administrację rządową Przejęcie Merrill Lynch przez Bank of America Upadek Lehman Brothers jako początek globalnego kryzysu finansowego Fed przejmuje kontrolę nad AIG poprzez rządowy bail-out Goldman Sachs i Morgan Stanley przyjmują status banków uniwersalnych Upadek Washington Mutual – największego banku uniwersalnego w USA Nacjonalizacja banków w Islandii Początek zwiększania gwarancji dla depozytów bankowych na świecie Październik 08 Przyjęcie przez Kongres planu ratunkowego w USA Szczyt UE w sprawie kryzysu finansowego Zagrożona bankructwem Islandia zwraca się o pomoc międzynarodową Ogłoszenie planu ratunkowego w Wielkiej Brytanii. 39-40. prognozy. s. CeDeWu. Przyczyny. skutki. Warszawa 2009.Tabela 4 Cd. 16 . Globalny kryzys finansowy XXI wieku. Data Marzec 07 Wydarzenie Bear Stearns na progu upadłości Przejęcie Bear Stearns przez JP Morgan Chale Wrzesień 08 Dokapitalizowanie Fannie Mae i Freddie Mac w kwocie 200 mld USD z funduszy rządowych. przebieg. Nawrot.

gdyż PKB za czwarty kwartał było drugi raz z rzędu ujemne. zmniejszeniem PKB i chęcią uniknięcia recesji. jednak banki nie były już tak skłonne do udzielania kredytów. iż kryzys rozpoczął się właśnie w Stanach Zjednoczonych. a EBC w lipcu 2008 roku dokonał nawet ich podwyżki o 25 punktów bazowych – Wykres 6. Zaczął on „zbijać” stopy procentowe już we wrześniu 2007 roku. a nie celem inflacyjnym. co było efektem bardzo słabych danych makroekonomicznych w trzecim półroczu 2008 roku. co było bardzo często krytykowane. ostatecznie sprowadzając je do przedziału 0-0. Analiza wybranych krajów i USA Wydarzenia na światowym rynku finansowym nie ominęły sfery realnej gospodarki. co jednak wynika z faktu. Ostatecznie jednak okazało się. na którym przeważała podaż nad popytem. Wraz z coraz gorszymi danymi z rynku finansowego w większości krajów zaczęły pojawiać się pierwsze oznaki spowolnienia gospodarczego – negatywne oddziaływanie na PKB poprzez jego komponenty oraz inne wskaźniki służące analizie standingu gospodarki. Kryzys finansowy dotarł do Europy z pewnym opóźnieniem.1. iż Strefa Euro po raz pierwszy znalazła się w recesji – trzeci kwartał 2008 roku okazał się drugim z rzędu o ujemnej dynamice PKB. 17 . że również Wielka Brytania znajduje się w fazie recesji. Najszybciej na niekorzystne wydarzania gospodarcze zareagował amerykański Fed. Dopiero od października 2008 roku zaczęły one obniżać stopy procentowe i to bardzo dynamicznie – nawet EBC. kierując się przy tym chęcią zapobieżenia recesji. banki nie podejmowały żadnych działań w oczekiwaniu na dane makroekonomiczne. W tym samym czasie stopy procentowe zaczął obniżać także bank centralny w Japonii. Obniżając stopy procentowe do tego poziomu wydawać by się mogło. choćby ze względu na to. Z kolei Bank Anglii w przeciągu zaledwie trzech miesięcy obniżył stopy procentowe o 3 punkty procentowe. a nie wzrost gospodarczy. Wpływ kryzysu na gospodarkę światową 4. iż Fed ponownie daje impuls do tworzenia się nowej bańki spekulacyjnej.25%. Europejskie banki centralne obniżki stóp rozpoczęły dopiero w czwartym kwartale 2008 roku. który jako priorytet traktuje cel inflacyjny. a rynek nieruchomości był rynkiem konsumenta.4.

Wykres 6. w tym przede wszystkim – inflacji.0 2. CPI all item non-food.0 0. 18 .com/.fxstreet.5 GFC FR DE JP UK Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD.5 1. non-energy (y/y) 3. Szczególnie trudne zadanie ma do wykonania EBC. Wykres 7.0 wrz-07 mar-07 mar-08 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 wrz-08 lis-07 lip-07 lip-08 US -0. lecz dla szesnastu krajów.5 0. Interest rates (m/m) 7 6 5 4 [%] 3 2 1 0 wrz-07 kwi-07 cze-07 cze-08 wrz-08 kwi-08 paź-07 mar-07 mar-08 paź-08 lis-07 lis-08 lis-08 gru-07 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 gru-08 lip-07 lip-08 sie-07 sie-08 lut-07 lut-08 GFC EU JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych http://www.5 2.0 1. Oceniając politykę banków centralnych należy wziąć pod uwagę kształtowanie się innych danych makroekonomicznych. gdyż ustala on stopy procentowe nie dla jednego.

co oczywiście nie jest dobre. natomiast w innych jest ona zdecydowanie wyższa. Europejski Bank Centralny bardzo dobrze wywiązuje się ze swojej roli.Mimo utrudnionego zadania. iż wśród wybranych krajów inflacja bazowa kształtuje się na niskim poziomie. gdyż w części z nich inflacja kształtuje się poniżej stopy procentowej ustalanej przez EBC. wówczas bardzo ciężko byłoby pogodzić politykę inflacyjną wszystkich krajów. Wybrane kraje mają duży udział w światowym eksporcie. co należy uznać za korzystne. W części krajów produkcja w ujęciu rocznym spada już od połowy 2008 roku. Analizując Wykres 7 zauważyć można. co jest wynikiem zmniejszenia się konsumpcji. Wraz ze spadkiem produkcji i konsumpcji. lecz rozbieżności pomiędzy stopą procentową ustaloną przez EBC. a inflacją nie są tak duże. Wykres 8. Taka sytuacja ma miejsce również teraz. Tylko Finlandia i Grecja miały w grudniu 2008 roku inflację powyżej stopy procentowej dla Strefy Euro. jednakże gdyby do strefy euro mieli dołączyć nowi członkowie. będą one odczuwały zmniejszenie konsumpcji ze wzmożoną siłą. jak wśród krajów ubiegających się o wejście do Strefy Euro. już od trzeciego kwartału 2007 roku tempo wzrostu gospodarczego na świecie uległo obniżeniu i tendencja ta utrzymywała się do końca 19 sty-07 sty-08 lis-08 lip-08 . w której znajdują się gospodarki narodowe i Unia Europejska. Dane o produkcji przemysłowej wyraźnie wskazują na sytuację. a w efekcie prowadzi do wzrostu bezrobocia. toteż ze względu na zmniejszenie się importu w skali światowej. Industrial Production (y/y) 10 5 0 wrz-07 maj-07 mar-07 mar-08 maj-08 wrz-08 lis-07 lip-07 Y/Y [ % ] -5 -10 -15 -20 GFC DE EU27 FR JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat.

Część analizowanych krajów znajduje się już w recesji. na którym bazował eksport wielu krajów. Analizując Wykres 10 zauważyć można.5 gru-08 -1. o czym w dalszej części pracy. gdyż zmniejszenie się gospodarki narodowej powiązane jest z mniejszą skalą produkcji. 115 20 .0 0.5 1.5 [%] 0. Dlatego też zmniejszający się poziom produkcji w analizowanych krajach skutkuje wzrostem stóp bezrobocia. W Strefie Euro osiągnęła ona najwyższy poziom (7. Najbardziej dynamiczne zmiany w poziomie bezrobocia widać jednak w gospodarce amerykańskiej.2008 roku.0 wrz-07 cze-07 mar-07 mar-08 cze-08 wrz-08 gru-07 -0. Wykres 9. unemployment rate) jest niejako wypadkową produkcji. podczas gdy w Wielkiej Brytanii wyniósł on 6. zmniejszyć dystans różniący te regiony obecnie.1 punktu procentowego w porównaniu z początkiem roku 2008. Być może zmniejszenie PKB w UE i Stanach Zjednoczonych pozwoli Chinom. iż bezrobocie rośnie we wszystkich krajach europejskich. GDP (q/q) 2. iż jest ona ujemnie skorelowana z jej poziomem. Oczywiście recesja nie jest zjawiskiem korzystnym.3%.1% w październiku i tym samym wzrósł o 1. osiągając najwyższy poziom we Francji – 8. inne dopiero to czeka. Stopa bezrobocia (ang. poprzez porównanie wykresów dojść można do wniosku.5 -2. s.0 DE FR JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. a dodatkowym czynnikiem wpływającym na potwierdzenie tej tezy jest fakt. iż zmniejsza się chiński import.7%) od 15 lat17. a tym samym ze zmniejszeniem bezrobocia i konsumpcji. która jest oddzielnie omawiana w dalszej części pracy. 17 tamże.0 -1. krajowi pretendującemu do pozycji lidera gospodarki światowej.0 1.

3%. na przykład w Stanach Zjednoczonych konsumpcja stanowiła w 2007 roku 70. Pogarszająca się sytuacja na rynku pracy i brak perspektyw jej poprawy w najbliższym czasie są przyczyną zmniejszających się wydatków gospodarstw domowych – pracownicy obawiają się utraty pracy. Dodać należy. Wartości poniżej poziomu zera oznaczają zmniejszenie sprzedaży w odniesieniu do tego samego okresu roku poprzedniego.investorwords.html Obliczenia własne na podstawie danych Bureau of Economic Analysis 21 . gdyby nie jej zmniejszenie w czwartym kwartale 2008 roku (-8.03% w listopadzie 2008).4%19 i poziom ten byłby z pewnością większy.Wykres 10.com/5768/retail_sales_index. retail trade). toteż jej ujemna dynamika istotnie wpływa na wartość PKB. Wykres 11 przedstawia dynamikę handlu detalicznego (ang. w związku z czym zmniejszają swoje wydatki. często utożsamianego ze wskaźnikiem zaufania konsumentów18. 18 19 http://www. a w 2008 roku było to 70. Malejąca sprzedaż detaliczna będzie skutkować rosnącymi stanami zapasów. a tym samym zmniejszającym się poziomem produkcji. iż konsumpcja stanowi dużą część produktu krajowego brutto. Unemployment rate (m/m) 10 8 6 [%] 4 2 0 wrz-07 cze-07 cze-08 paź-07 wrz-08 maj-07 mar-07 mar-08 maj-08 paź-08 kwi-07 kwi-08 sie-07 sie-08 lut-07 lut-08 lis-07 gru-07 sty-07 sty-08 lis-08 lip-07 lip-08 GFC DE EU27 FR JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat.

7%. będącą największym eksporterem na świecie – jej udział w światowym eksporcie w roku 2007 wynosił 38. sty-07 sty-08 22 . Wykres 12 udowadnia wcześniej postawioną tezę spadku importu w krajach będących przedmiotem analizy. Gdyby jednak kraje Unii Europejskiej rozliczać oddzielnie. Gospodarstwa domowe nie tylko zmniejszają poziom konsumpcji dóbr krajowych. z wyłączeniem Japonii. przez co import dóbr z zagranicy jest obecnie dla Japończyków bardzo korzystny. których różnica wyrażona jest jako eksport netto – Wykres 13.1%. W ten właśnie sposób Japonia w sierpniu 2008 roku miała ujemne saldo eksportu netto. co oznacza przewagę importu nad eksportem i zmniejsza produkt krajowy brutto. iż tamtejsza waluta w tym okresie bardzo się umocniła. iż kryzys światowy okazał się najbardziej szkodliwy dla krajów uzależnionych w znacznym stopniu od eksportu. co wartościowo najbardziej przełoży się na Unię Europejską. Omówione dotąd wskaźniki i ich „zachowanie” wpływają na poziom eksportu i importu. a więc poziom importu krajowego.Wykres 11. Retail trade (m/m) 10 8 6 4 2 0 wrz-07 mar-07 mar-08 wrz-08 lis-07 lip-07 maj-07 maj-08 lis-08 lip-08 -2 -4 -6 -8 -10 GFC DE FR JP UK US Y/Y [ % ] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. plasując się na drugim miejscu i wyprzedzając tym samym Stany Zjednoczone. co wynika jednak z faktu. Można więc wysunąć wnioski. podczas gdy chiński eksport osiągnął poziom 8. Wpływa to ujemnie na poziom eksportu zagranicy. lecz także zagranicznych. a kolejne miejsce już wewnątrz samej Unii zajęłyby ex aequo Francja i Holandia z czteroprocentowym udziałem. to drugie miejsce przypadłoby Niemcom z dziewięcioprocentowym udziałem w eksporcie światowym.

Net Exports in goods (m/m) 45 0 15 -40 0 wrz-07 mar-07 mar-08 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 wrz-08 lis-07 lip-07 lip-08 -60 -15 GFC CH Net JP Net EU27 Net US Net -80 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD.Wykres 12. CH [ Billions of USD ] 30 -20 EU27 [ Billions of USD ] 160 560 23 . a jej udział w handlu światowym z roku na rok rośnie bardzo dynamicznie. gdy średnioroczna dynamika eksportu Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej. Nie należy zapominać o Chinach. Podczas. EU27 [ Billions of USD ] JP. CH [ Billions of USD ] 120 420 80 280 40 140 0 wrz-07 cze-07 paź-07 cze-08 kwi-07 maj-07 maj-08 mar-07 mar-08 gru-07 sty-07 sty-08 wrz-08 kwi-08 lis-07 sie-07 sie-08 lip-07 lut-07 lut-08 lip-08 0 GFC CH Exp US Exp CH Imp US Imp JP Exp EU27 Exp JP Imp EU27 Imp Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. będącej największym eksporterem świata. Wykres 13. US. Exports and Imports in goods (m/m) 200 700 JP. w okresie od 2002 do 2007 roku wyniosła US. których gospodarka w znacznej mierze oparta jest na eksporcie.

najpierw poprzez wzrost cen ropy.20378. Exports in Automotive Products (y/y) 250 200 [ Billions of USD ] 150 100 50 0 2005 CH DE 2006 FR JP UK US 2007 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych WTO. która osiągnęła rekordowy poziom 150 USD za baryłkę. i wyniosła 28. gdyż to właśnie w Niemczech. Najbardziej widoczne zmiany dotyczyć będą gospodarki amerykańskiej. 20 21 Obliczenia własne na podstawie danych WTO http://ft. a następnie przez spadek eksportu i importu. a następnie (styczeń 2009) z podobną prośbą do rządu USA zwróciły się przedsiębiorstwa powiązane z tą branżą – dostawcy części samochodowych21. a następnie spadła do nieco ponad 40 USD.pl/11. o tyle dynamika chińskiego eksportu była ponad dwukrotnie wyższa od średniej unijnej.dostawcy_czesci_samochodowych_chca_10_miliardow_dolarow. w której trzy wielkie kompanie motoryzacyjne najpierw domagały się subsydiów od rządu.onet. automotive products). Z prośbą do Unii Europejskiej zwróciły się wcześniej również europejskie koncerny motoryzacyjne. produkowanych jest najwięcej aut przeznaczonych na eksport spośród krajów UE. iż kryzys uderzy w kraje oparte na eksporcie.html 24 .odpowiednio 8.85%20. W związku z wcześniej postawioną tezą.artykul. w celu ratowania branży motoryzacyjnej.09% i 13. zgodnie z danymi reprezentowanymi przez Wykres 14. przede wszystkim niemieckie. należy spodziewać się zmian w eksporcie produktów motoryzacyjnych (ang.64%. co miało również zapobiec fali zwolnień. Wykres 14. Kryzys silnie uderzył w branżę motoryzacyjną.

9 24.9 18. 25 .3 28.3 13.8 28.3 8.7 45.0 18.1 1.0 16.3 29.7 25.9 37.1 18.8 23.4 100.2. Exp – Exports.2 12.2 -9.Tabela 5.8 8.3 7. I&S .8 39.9 34. wcześniej nie podejmowanymi danymi.9 8.3 1.2 100.3 10. Stany Zjednoczone Część wskaźników ekonomicznych dla Stanów Zjednoczonych została już zaprezentowana w pracy.9 4.1 58.3 12.5 18.4 10.2 13.6 10.6 100.3 27.6 1.0 13.1 -1.2 8.1 5.7 8.4 22.5 1.7 12113000 CH – China.2 9.3 5.7 3.0 4. 4.1 5.2 14.5 45.7 6.8 5.7 13.3 13.6 9.2 24.5 18.0 37.4 21.3 1.3 45.9 18.8 8.9 5. Volume.7 100.5 15.6 41. Chosen countries.2 9.8 45.1 1.8 30.9 7.1 15.2 34.8 53.3 6.5 100.9 34. JP – Japan.0 -6.2 100.2 -17.7 18.3 12.4 37.1 3. F – Fuels.2 2.1 8.1 2.8 20.1 100.8 43. w tej części natomiast zostaną one zinterpretowane według stanu obecnego wraz z innymi.5 1. US – United States. flows and indicators of global trade. structure and yearly changes Reporter CH EU27 FR DE JP UK US CH EU27 JP US World CH EU27 JP US World CH EU27 JP US World CH EU27 JP US World Flow Exp Exp Exp Exp Exp Exp Exp Imp Imp Imp Imp Exp Imp Imp Imp Imp Exp Imp Imp Imp Imp Exp Exp Exp Exp Exp Exp Indicator AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP F F F F F I&S I&S I&S I&S I&S Total Total Total Total Total mln USD 9957 493393 63368 171683 122903 37982 85993 13545 418041 13169 205445 919566 63947 499767 133069 298037 1461010 26341 130335 7229 30480 316046 761953 4065910 594905 904289 10485000 2005 [%] Y/Y mln USD 14411 538352 62630 185957 139161 38912 95344 18580 458969 13897 220221 1018619 89001 621858 161691 345059 1799441 21618 161841 6519 39611 374030 968935 4590870 647006 1036635 2006 [%] 1.8 53.4 14.7 38.0 19.9 17.9 4.2 8.0 26.8 6.0 Y/Y 44. w rozdziale drugim i trzecim.0 15.3 100.3 -3.1 -3.6 2.2 11.5 7.0 13.9 32.6 8.0 7.1 33.0 100.6 15.9 5.4 38.1 2.6 100.2 2.6 9.8 14.1 17.5 8.4 6.6 100.4 1.1 10. AmP – Automotive products.1 5.8 5.4 21.2 9.2 8.7 19.7 9.4 12.7 18.8 9.8 8.2 10.0 42.1 3.4 4.9 6.1 11.2 7.0 8.3 1.2 47.4 100.7 0.8 9. EU27 – European Union (27).4 52.5 mln USD 23029 635537 68091 221577 158762 45744 108805 24029 543100 15358 220770 1182867 104930 661780 172785 372251 2038447 24144 217906 8352 38247 474228 1217776 5319660 712769 1162479 13950000 2007 [%] Y/Y 1.0 5.4 33.Iron and steel.0 29. FR – France.9 59. Źródło: Zestawienie własne na podstawie danych WTO.7 10. UK – United Kingdom. Imp – Imports. DE – Germany.0 17.

Maleje również liczba pozwoleń wydawanych na budowę nowych domów. zważając na fakt. poruszając się w trendzie horyzontalnym. job losers).na_recesji_traca_przede_wszystkim_ludzie.20408. warto poświęcić chwilę jego analizie. zresztą jak na całym świecie. a tamtejsze instytucje finansowe poniosły największe straty. kiedy to polskie przedsiębiorstwa stać na przejęcie amerykańskich gigantów motoryzacyjnych. iż to właśnie w USA kryzys finansowy ma swój początek.onet.64 USD w szczycie hossy do 3. Cena rynkowa akcji General Motors spadła z poziomu 42.html 26 . maleje sprzedaż domów we wszystkich stadiach budowy. firmy starają się ciąć w ten sposób koszty.75-2. Fed zdecydował się na obniżkę stóp procentowych do tego poziomu w celu ratowania gospodarki – jak najszybszego odbicia PKB. Wraz za spadającymi przychodami.00 punktów procentowych. że liczba osób tracących pracę (ang.Analizując pierwsze wykresy zauważyć można.pl/11. iż inflacja bazowa w USA jest na niskim poziomie.com/ http://ft.kryzys_sie_poglebia_redukcja_70_tysiecy_miejsc_pracy. a na przykład w czwartym tygodniu stycznia kolejne przedsiębiorstwa zapowiedziały redukcję 70 tysięcy miejsc pracy24 i nie były to jedyne styczniowe redukcje. Fala zwolnień jest efektem między innymi malejącej konsumpcji i eksportu oraz przejęć przedsiębiorstw. o czym wcześniej nikt nawet nie myślał. lecz również miejsc pracy. Ogólny standing gospodarki Stanów Zjednoczonych ilustrują wykresy z indeksami giełdowymi. Amerykanie cechują się dużą mobilnością. Należy jednak pamiętać. są dużo mniej elastyczne. W przeciągu ostatnich dwóch miesięcy praktycznie co tydzień podawane są nowe.pl/11. iż stopy procentowe są dużo mniejsze – różnica pomiędzy nimi wynosi 1. co być może niejako wpływa na elastyczność rynku pracy. ale ceny pozostają mniej więcej na tym samym poziomie.artykul. co jest efektem braku popytu i rosnącego bezrobocia. rośnie tak szybko. nie tylko w odniesieniu do miejsc zamieszkania.20 USD w ostatnim dniu grudnia 2008. podobnie jak uczyniła to Wielka Brytania. Tylko w grudniu w USA w sektorze pozarolniczym pracę straciło 533 tysiące Amerykanów23. nie wykazując tendencji rosnącej. coraz to gorsze dane o zapowiedziach zwolnień.html 24 http://ft. które za wyjątkiem brytyjskiego.19441. że amerykański rynek pracy charakteryzuje się dużą elastycznością.onet. na których widoczne są potężne spadki. co oznacza spadek o 92.artykul.50%22! W związku. Spadające ceny akcji przedsiębiorstw amerykańskich skutkują wieloma przejęciami i prowadzą do pewnych absurdów. przede wszystkim w branży finansowej i motoryzacyjnej. Nie dziwi więc fakt. którą przedstawia Wykres 15. co jest bardzo korzystne. Wszystkie wskaźniki rynku nieruchomości wykazują tendencją malejącą. 22 23 Obliczenia własne na podstawie danych http://stooq. bez wgłębiania się w rynki pracy krajów europejskich.

natomiast przeciwne zdanie wyraziło zaledwie 7. iż tempo wzrostu 25 http://www.5% uważało w grudniu. consumer confidence) osiągnął w grudniu swoje historyczne dno na poziomie 38. że ciężko jest znaleźć pracę. iż warunki do prowadzenia biznesu są złe. Publikowany w USA indeks zaufania konsumentów (ang.conference-board.6%25.cfm Job Losers [ 1000 ] 27 . w grudniowym badaniu 45. gdyż wśród ankietowanych aż 41. które w grudniu 2008 roku wyniosło 6. Wzrastające bezrobocie. Malejąca liczba zamówień oznacza mniejszą produkcję w przyszłości. Ma on niesłychanie duże znaczenie.org/economics/ConsumerConfidence. która w ujęciu rocznym maleje. będącą efektem zmniejszenia konsumpcji. sprzedaży. Ponadto. przez co jest on wykorzystywany przez analityków w celu tworzenia prognoz. gdyż składa się on z subindeksów określających ocenę obecnej kondycji gospodarstw domowych oraz ich oczekiwania względem przyszłości.Wykres 15. Równie pesymistyczne są oczekiwania względem rynku pracy. new order sof manufacturing) jest wskaźnikiem wyprzedzającym. Job Losers (m/m) 1200 7200 1000 Job Leavers [ 1000 ] 6000 800 4800 600 3600 400 2400 200 1200 0 wrz-07 cze-07 cze-08 paź-07 wrz-08 maj-07 mar-07 mar-08 maj-08 paź-08 kwi-07 kwi-08 sie-07 sie-08 lut-07 lut-08 lis-07 gru-07 lis-08 sty-07 sty-08 gru-08 lip-07 lip-08 0 GFC Job Leav ers Job Losers Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Bureau of Labor Statistics. co bezpośrednio można przełożyć na poziom konsumpcji.7% uczestników ankiety. Unemployment Level – Job Leavers. Liczba nowych zamówień w przemyśle (ang. toteż na tej podstawie (włączając do analizy omówione wcześniej wskaźniki) można pokusić się o prognozę. nie wpływa korzystnie na poziom konsumpcji.5%. a tym samym na ilość nowych zamówień w przemyśle.8% spośród pięciu tysięcy gospodarstw domowych stwierdziło. na podstawie którego przewidywać można sytuację w gospodarce w przyszłości.

Personal Consumption Expenditures and Total New Orders of Manufacturing (m/m) 4 2 0 wrz-07 cze-07 paź-07 cze-08 wrz-08 mar-07 mar-08 paź-08 kwi-07 kwi-08 lut-07 lut-08 lis-07 gru-07 lis-08 485 460 435 410 385 360 wrz-06 wrz-07 cze-06 cze-07 mar-06 mar-07 mar-08 cze-08 wrz-08 gru-06 gru-07 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 gru-08 Social benefits [ Billions of USD ] lip-07 sie-07 lip-08 [%] -2 -4 -6 -8 GFC Personal Consumption Expenditures Total New Orders of Manuf acturing Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych U.htm sie-08 28 .imf. będąc tym samym trzecim kwartałem z rzędu. Census Bureau i Bureau of Economic Analysis. Wykres 17.S.org/external/pubs/ft/weo/2009/update/01/index. Międzynarodowy Fundusz Walutowy przewiduje skurczenie się gospodarki amerykańskiej w 2009 roku o 1. 26 http://www. Co więcej.gospodarczego Stanów Zjednoczonych w pierwszym kwartale 2009 roku osiągnie ponownie ujemną wartość.6%26. Government social benefit payments to persons and Subsidies (q/q) 25 Subsidies [ Billions of USD ] 20 15 10 5 0 GFC Subsidies Gov ernment social benef it pay ments to persons Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Bureau of Economic Analysis. Wykres 16.

Czasami jest to korzystne rozwiązanie. jeżeli mamy do czynienia z firmą „to big to fall”. gdyż konsekwencje bankructwa mogłyby okazać się kosztowniejsze niż sama pomoc. to główne przyczyny wzrostu subsydiów (ang. subsidies) i wydatków rządu na rzecz obywateli. o czym mowa we wcześniejszej części pracy. Wydatki te będą w dalszym ciągu rosły. jeszcze w 2008 roku Kongres zaakceptował plan wpompowania w gospodarkę 700 miliardów dolarów amerykańskich – na walkę z kryzysem. 29 . jak to miało miejsce na przykład z AIG. czyli zbyt dużą by upaść. gdyż nieustannie zwiększa się liczba bezrobotnych. a kolejną przyczyną są „prośby” amerykańskich przedsiębiorstw o wsparcie finansowe ze strony rządu. Ponadto.Rosnące bezrobocie i pogarszająca się sytuacja przedsiębiorstw amerykańskich.

iż tak nie jest. Załamanie amerykańskiego rynku nieruchomości i problemy tamtejszych instytucji finansowych były początkowo traktowane jako kryzys lokalny. których aktualizacja nastąpiła bardzo późno – organizacje je tworzące nie zareagowały na dane o rosnącej liczbie nieobsługiwanych kredytów na rynkach nieruchomości. przez co swoje oceny opierali na ratingach. cit. Dopóki ceny domów w Stanach Zjednoczonych rosły. Ponadto zarzuca się im. Kryzys finansowy i wydarzenia z nim związane okazały się natomiast bodźcem. Chęć osiągnięcia wyższej stopy zwrotu od tej. 315 30 . efekt domina. Żabińska. przez tzw. s. który pchnął gospodarkę amerykańską w recesję. iż lokalny kryzys bankowy przerodził się w światowy kryzys finansowy. w których stwierdzają. które w rzeczywistości były ich zleceniodawcami i płaciły im wynagrodzenie – konflikt interesów. Wychodzenie z kryzysu będzie trwało dłużej niż się tego początkowo spodziewano. że wystawiały wysokie oceny ratingowe firmom.5. nikt nie był w stanie oszacować rzeczywistej wartości tych papierów. omawianymi gospodarkami krajów rozwiniętych. iż wielu spośród inwestorów nie dysponowało wiedzą niezbędną do prawidłowej oceny ryzyka związanego z derywatami kredytowymi.. że przywiązują dużą wagę do jakości dokonywanych ratingów. Sieć połączeń kapitałowych na całym świecie spowodowała. Globalizacja … op. jednak z chwilą załamania się rynku nieruchomości. rosła wartość derywatów znajdujących się w obrocie i powstawały coraz to nowsze rozwiązania. Zastój na amerykańskim rynku nieruchomości przełożyłby się w wyniku efektu mnożnikowego na pozostałe gałęzie gospodarki i byłoby to powodem zmniejszenia dynamiki wzrostu gospodarczego. szybko jednak okazało się. czyniąc to samo z innymi. gdyż wiarygodność jest ich największym kapitałem27. W odpowiedzi na te zarzuty agencje wydały oświadczenia. Podsumowanie W przeciągu ostatnich lat instrumenty pochodne rozwijały się bardzo dynamicznie. Należy zaznaczyć. który przełożył się na sferę realną gospodarki. 27 J. W krótkim okresie doprowadziło to do załamania się rynku finansowego i upadłości wielu instytucji działających na nim. można było na nich bardzo dobrze zarobić. które dawały tradycyjne instrumenty finansowe przysłoniła aspekty związane z ryzykiem w inwestowanie w nie.

....00.....3305...cfm 11.....pl/11.... Przewodnik dla inwestora..........onet......org/external/pubs/ft/weo/2009/update/01/index........ Helion...artykul...na_recesji_traca_przede_wszystkim_ludzie..com/ 16......... Globalizacja a dynamika zmian na rynkach finansowych na przykładzie kryzysu subprime... 12 Tabela 4........... Warszawa 2009 2.pl/ http://www..............gov/ 12...............30070682..... Toruń 2008 Źródła internetowe 1........ 8.......20378. Spis tabel Tabela 1......... Wyd.. Efekty hossy i bessy giełdowej....conference-board..eu/portal/page?_pageid=1090................. Tom 2........ 1....htm http://www.............................en_2649_201185_1_1_1_1_1..20408..pl/11.nyse...................html http://ft.......html 15.... 5........... http://epp.... 15 Tabela 5.. W: Gospodarka i finanse w warunkach globalizacji.org. skutki..... flows and indicators of global trade..bba......imf.....gov/ 10....... Nawrot W.. Yamarone R........... http://www........................... 9..... 7 Tabela 2.......... http://www.bea.............investorwords. Chosen countries....fxstreet... 9 Tabela 3......census. Sposoby transferu ryzyka kredytowego przez banki ........html http://ft..............artykul.bls. Wskaźniki ekonomiczne... Udział wybranych instrumentów finansowych w globalnych rynku kredytowych instrumentów pochodnych......org/economics/ConsumerConfidence....com/5768/retail_sales_index.. 7 Schemat 2.....wto................ 4.... 25 31 ...19441........1090_33076576&_dad=portal&_ schema=PORTAL 2...html 17.... http://www...htm 7.......... prognozy...... Average Sales Prices of New One-Family Houses Sold ...... http://ft...ec...gov/ http://www............ WSB Toruń... 3... przebieg.. http://www...uk/content/1/c4/76/71/Credit_derivative_report_2006_exec_summary.... Volume.... Gliwice 2006 Żabińska J.kryzys_sie_poglebia_redukcja_70_tysiecy_miejsc_pracy.oecd... Przyczyny.....pdf http://www....................pl/11..onet... 6...........com/ 13....europa....org/index..html http://stooq....... CeDeWu.......................eurostat...... Kalendarium kryzysu finansowego ..dostawcy_czesci_samochodowych_chca_10_miliardow_dolarow........... http://www..................artykul............ http://www. http://www. 13 8. 7........... structure and yearly changes ......... Bibliografia Pozycje zwarte 1.............. 3.6.....org/home/0.........htm 14. Globalny kryzys finansowy XXI wieku............federalreserve........ Dynamika zmian ilości domów sprzedawanych i wystawianych na sprzedaż w okresie od stycznia 2001 do czerwca 2006 ................................ Spis schematów Schemat 1..gov/index...... http://www....onet.

............... Retail trade (m/m) ......... Core inflation and CPI (m/m) ... 18 Wykres 8.......................................................................S.......... 22 Wykres 12................................. 24 Wykres 15....................... 18 Wykres 7.................................... New Housing Units Authorized by Building Permits.................... (q/q) .................................................................................................................9............................................................................ Government social benefit payments to persons and Subsidies (q/q) .................... Unemployment rate (m/m).. Exports and Imports in goods (m/m) ............................. Exports in Automotive Products (y/y) ....................... GDP (q/q)............................................ 5 Wykres 2........................................................... 28 Wykres 17.............................................................................................. New Housing Units Started and New Houses’ Sales Price (m/m)...................... 20 Wykres 10...................................... 19 Wykres 9.... 10 Wykres 5.................... Interest rates (m/m) ...... Percent Change from Preceding Period in Real Gross Domestic Product of the U..................................................................................................... Personal Consumption Expenditures and Total New Orders of Manufacturing (m/m) ........ non-energy (y/y)................................................... 21 Wykres 11............. 11 Wykres 6.............................................................................. New Housing Units Authorized But Not Started..... Job Losers (m/m)...................... 8 Wykres 3.......... 9 Wykres 4............................................................... 23 Wykres 13......................... DJIA.......................................... Unemployment Level – Job Leavers............................. Interest rate................... 28 32 ..................... Spis wykresów Wykres 1................. 27 Wykres 16.......... NYSE Composite and NYSE Financial Indices............ Industrial Production (y/y) .............. Houses Sold during period and Houses For Sale at the end of period (m/m) ............. Net Exports in goods (m/m)....................................... CPI all item non-food................... 23 Wykres 14.....................................................................................

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->