P. 1
Budujemy_wiatrakowiec

Budujemy_wiatrakowiec

|Views: 589|Likes:
Wydawca: awiator02

More info:

Published by: awiator02 on Jun 18, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/24/2015

pdf

text

original

.

VADEMECUM KONSTRUKTORA

Leonid Koziarczuk

Budujemg
Dobrze skonstruowany wiatrakowiec powinien spetniac pewne wymagania. Wszystkie jego parametry i zalezne od nich charakterystyki lotno-techniczne powinny bye starannie dobrane, zeby w wyniku naszej pracy powstala dobrze latajqca maszyna. Dwoma najwazniejszymi, podstawowymi parametrami wplywajqcymi na charakterystyki sa: obciazenie tarczy wirnika i obciazenie mocy silnika. Ze wzqledu na nie wyroznia sie dwie klasy wiatrakowcow Pierwsza obejmuje tylko jednomiejscowe aparaty I~taja_ce 0 masie wlasnej nie wiekszej niz 120 kg, masie startowej nie wiekszej niz 240 kg, maksymalnym obciazeniu wirnika 7 kG/m2 i obciazeniu mocy nie wiekszyrn niz 6 kG/KM. Druga klasa obejmuje dwumiejscowe aparaty 0 masie wlasnej do 180 kg, maksymalnej masie startowej 400 k~, maksymalnym obciazeniu wirnika 9kG/m i obciazenlu mocy silnika nie wiekszyrn niz 5 kG/KM Maie obciazenia tarczy wirnika (wirniki o duzych srednicach) zwykle 5-6 kG/m2 zwiekszaja zakres predkosci lotu, a takze zrnniejszaja pionowa_ predkosc opadania z wylqczonym silnikiem co jest bardzo wazne dla bezpiecznego Iqdowania. W rniare zmniejszania obciazenia mocy (duza moc silnika) zwieksza sie takze zakres predkosci lotu i wzrasta predkosc wznoszenia, niezbedna przy wykonywaniu manewrow. Na wiekszosci wspolczesnych wiatrakowcow zainstalowane Sq_ wirniki 0 duzych srednicach: 7 m na jednomiejscowych i 8 m na dwumiejscowych. Cieciwa profilu lopaty slabo wplywa na charakterystyki, ale uzyskuje sie pewna_ korzysc przez jej zwiekszanie. Na aparatach jednomiejscowych stanowi ona 180 -200 mm, na dwumiejscowych 200-220 mm.

WIATRAKDWIEC
cz.2. Dobur parametruw lotno-techniczngch

iii startowej wirnik 0 srednicy 7300 mm, smig!o 3-!opatowe 0 srednicy '1600 mm. Silnik Rotax 582 (64 KM) zapewnia predkcsc maksymalna 136 km/h, predkosc minimalna 32 km/h, pu!ap praklyczny 3500 m

Lopata wirnika ma w rzucie ksztalt prostoka_tny i staia cleclwe, Skrecenia lopaty praktycznie nie stosuje sie, z wyjq_tkiem niektorych wiatrakowcow Jezeli chodzi 0 profil lopaty to w wiekszosci przypadkow wykorzystuje sie profile NACA 8-H-12. Dopuszczalne jest zastosowanie tez profili NACA 23012 albo 23112. Dla wiekszosci lekkich wiatrakowcow z recznyrn rozruchem bez prerotacji kat zaklinowania lopat jest ograniczony wartoscta gra-

2-miejscowy wiatrakowiec wloski VPM-16 z silnikiem Rotax 618 75KM. 0 masie wtasnej 225 kg, masie startowej 450 kg, srednicy wirnika 8230mm, srednicy smigla 1700 mm. Predkosc maksymalna 160 km/h, preokosc minimalna 32 krn/h, pulap praktyczny 3500m.

nlczna, pozwalajaca recznie rozkrecic wirnik i stanowi +2,50 dla profilu NACA 8-H-12. Zwiekszenie kata zaklinowania topat do +40 zwieksza rnaksyrnalna predkosc lotu poziomego i prowadzi do zwiekszenia zapasu mocy niezbednej dla nabrania wysokosci. Jednakze zaklinowanie topat pod duzym katern ustawienia iopat jest rnozliwe tylko przy zastosowaniu wstepneqo rozkrecania wirnika przed startem (prerotacji). Wyznacznikiem oqolnych lotno-technicznych danych wiatrakowca jest moc silnika. Dla normalnie latajq_cych jednomiejscowych maszyn potrzebny jest silnik 0 mocy 40-50 KM, dwumiejscowe powinny rniec silnik o mocy nie mniejszej niz 70-80 KM. Smiglo powinno dawac rnozliwie najwiekSZq silE;lciqgu i bye dopasowane do stosowanego w danym przypadku silnika. Istnieje empiryczna zaleznosc: maksymalna sita claqu statycznego przy pefnym gazie powinna stanowlc przynajmniej potowe masy startowej! Mozna to osiaqnac przez zastosowanie trzech lub wiecej topat smigla 0 duzych srednicach, zwykle 1,6-1,7 m. Taka tendencja jest wyraznie widoczna w licznych zachodnich wiatrakowcach, szczeqolnie dwumiejscowych 0 znacznej masie startowej (cdn). W nastepnyrn wirnika odcinku: Budowa piasty

Uwaga: Czytelnikow zainteresowanych budowa iIataniern malymi wiatrakowcami odsytarrty. tez do nurnerow archiwalnych PLAR 2;3/94; 4,5,6,7,8,9/95; 1,2,3/96.

Piasta kardanowa (offse! gimble head) F Rys 1. Konstruujqc piaste nalezy przyjac 8-krotny wspotczynnik bezpieczeristwa wzqledern maksymalnej sily nosnej. Jezeli projektujemy piaste z mechanizmem prerotacji. Lozysko pozwalalo na pochylenie osi wirnika 0 9° w dowolnym kierunku. byly piasty trzpieniowe (spindle head) . ktore najpierw pojawilo sie na rotachute'ach czyli spa dochronach wirujqcych czasu wojny a potem na wiatrakowcach Igora Bensena. Liczni konstruktorzy zaczeli rnodyfikowac to rozwiqzanie na swoja rnodie. Zasada wszystkich tych opracowari jest wykorzystanie pomyslu Cardana. 3.patrz Rys. Przez neutrum przyjeto rozumiec prostopadle potozenie osi wirnika w stosunku do osi poprzecznej kardana (w przypadku wiatrakowca Bensena os obrotu wirnika w neulrum jest rownoleqla do rnasztu). Piasta kardanowa pozwala na przechylanie osi obrotu wirnika 0 ± 6° na boki oraz pochylanie osi 0 -10° od neutrum w przod i +8° w tyl. Sworzeri jest wbudowany w korpus zawieszony kardanowo na maszcie kt6ry rnoze wychylac sie wzdtuznie i poprzecznie. Trzeba dodac. tj. 1.4 mm). Pierwszy jq opisal Raul Hafner jeszcze w 1939 r. ze piasta kardanowa opisanego typu ma duzy zakres dowolnosci wymiarow w stosunku do innych rozwiazan. nie ma tez zadnych oqraniczen w wyborze tozysk slizqowych w przegubach. Ten uklad byl bardzo prosty. Korpus ten moze bye napedzany systemem popychaczy lub cieqien doprowadzonych do drazka sterowniczego. 2. W ten sposob za Piasta wiatrakowca LK-1 konstr ukcji aurora. powinnismy tez wyposazyc nasz wiatrakowiec w dobre hamulce na wszystkie trzy kola podwozia. Niedoqodnoscia sa tu odwrotne efekty wychyleri drazka w porownaniu z typowym samolotowym ukladem sterowania. przy obracajacyrn sie wirniku. Do zagadnieri zwiazanych z piasta nalezy tez rozwiqzanie ewentualnego hamulca wirnika oraz umieszczenie czujnika obroiomierza wirnika. Najprostszym rozwiqzaniem. We francuskich wiatrakowcach ta odleqiosc wynosi 15-20 mm. (cdn. Wszystkie elementy teqo podzespolu powinny bye przeznaczone do swojej roli i miec jak najwiekszy zapas bezpieczenstwa i niezawodnosc. Prostszym i tariszym rozwiqzaniem jest oczywiscie osadzenie drazka bezposrednio w tym korpusie (patrz zdjecie). sciaqniecie sterownicy powoduje wzrost predkosci i analogicznie pozostale ruchy. Dolny koniec trzpienia byl osadzony obrotowo za postednictwem iozyska tocznego w nieduzyrn korpusie drazka sterowniczego. Z powodzeniem byla stosowana we wczesnych wiatrakowcach Bensena a pozniej w angielskich prototypach Mac Candless M4 i Moskito Mk. Rozpatrzmy konstrukcje piasty kardanowej typu Bensena (Rys. Dalszy rozwoj konstrukcji piast przyniosl typowa piaste kardanowq. Nie beda jednak mieli z Iym klopotow lolniarze i motoloiniarze. Rezultatem tego przemieszczenia jest moment jaki wypadkowa sil aerodynamicznych na wirniku wytwarza wzqledem poprzecznej osi obrotu. Na glowne lozysko rnozna zastosowac proste podwojne lozysko promieniowo-oporowe. mocnym sworzniu za posredructwem lozyska glownego tak. ktora obecnie jest stosowana w prawie wszystkich typach wsp61czesnych wiatrakowc6w. Kompensuje sie go zwykle przy pomocy sprezyny stalej lub regulowanej. Ograniczniki swobodnego wahania lopat ogranicza sie do ± 8°. Piasta wirnika c n v E ~ s Rys. ze sworzeri stanowiacy os wirnika pozostaje nieruchomy. 2. zas praktycznie zastosowal Bensen w wiatrakowcach 88M z 1963 r. Wirnik byl zawieszony na koncu specjalnego trzpienia obracajqcego sie w wahliwym iozysku kulkowym. W tyrn ukladzie wirnik zawieszony jest na nieduzyrn. co pozwala na stateczny lot bez ciaglego wywierania nacisku na drazek przez pi- CI. Piasta trzpieruowa (spindle head) Piasta wirnika to najwazruejszy podzespot kazdeqo aparatu latajaceqo z wirnikiem nosnyrn i pierwszy wezet do szczeqotoweqo opracowania. Iota na danej predkosci przelotowej (dla 88M predkosc rownowaqi wynosi 72 km/h). kulkowe. Niewymagajqce przeguby mogq miec rozne wymiary (w zaleznosci od przenoszonego obciazenia). Os obrotu wirnika jest oddalona od osi obrotu drazka 0 1 cal (25. Przykladem sa piasty wiatrakowc6w VPM konstrukcji MagniTervamaki lub perfekcyjnie dopracowane i opatentowane piasty Wallisa. osadzonym sztywno w konslrukcji rnasztu.) .VADEMECUM KONSTRUKTORA Leonid KoziarCluk Budujemg WIATRAKOWIEC pornoca drazka rnozna byfo sterowac pochyleniem osi obrotu wirnika. 2). Detale sa zwykle wykonywane z duralu 6061-T6 (wg normy arnerykansklej) i Iqczone wysokogatunkowymi srubarni lotniczymi AN ("aircraft-navy"). Piasta byla lekka i miala nieduze rozmiary.

Ksztalt profilu w czesci splywowej zapewnialy sosnowe zebra umieszczone co 15 cm.4 powierzchni zapewnial dobra statecznosc lopat we wszystkich stanach lotu.:W fI ~ O \ I __" --::. rura. klejonej konstrukcji. Tylna czesc jest pusta w srodku i tylko sprezystosc wielowarstwowej powierzchni zapewnia utrzymanie ksztaltu profilu. Wiatrakowce Bensen B-8M i angielski Wallis WA-116 mialy lopaty 0 podobnej. Zasadniczy element przsnoszacy obclazenia to integralna. frezowana z duralu na ksztalt profilu.Vancraft Copters". Przyklad calkowicie metalowej lopaty klejonej Rys. jak rowniez i smiglowce mialy lopaty calkowicie drewniane. Ola wywazenia przeciwflatterowego stosuje siE/ masy olowiane umieszczone w czesci noskowej. W wirniki tej firmy wyposazone sa wiatrakowce Air Command. Alain Fournier.2. Do wywazania stosowano demontowalne masy olowiane umieszczone w 75% promienia lopaty. lecz wzmocnione stalowa tasrna 3 mm bieqnaca przez cata cluqosc ~. Wykonanie takiego dzwiqara .. to pierwsze prototypowe lopaty Wallisa znajdowaly sie w doskonalym stanie po 5 tatach lot6w pr6bnych. drewnianej. Obecne wiatrakowce VPM maj't podobne. Utworzona w ten spos6b czesc splywowa jest na g6rnej i dolnej powierzchni kryta blacha duralowq.1. Jego lopata sklada sie ze stalowego dzwiqara w formie nakladki 0 qrubosci 2 mm wygi~tej na ksztalt profilu i stanowiqcego przednia jego czesc.0_-_:--~ o ~.VADEMECUM KONSTRUKTORA Leonid Koziarczuk Budujemg WIATRAKDWIEC CZ. Mi~dzy nia a Iistwe splywu wstawione sa duralowe zebra. kt6re znajdujq tez zastosowanie dla wiatrakowc6w. Na poczatku lat 70 firma Bensen Aircraft zaczela stosowac w swoich wiatrakowcach gotowe. Andre Idrac i Roger Daniel.3 e?Z?LLlLlJOP' Rys.. Zaleta drewnianej lopaty jest niski koszt i prostota wykonania.1:/ __ ~" -6 .. Inny wariant metalowo-kompozytowej lopaty zostal skonstruowany przez Francuza Andre Idraca.. Pierwszy raz zastosowal ten schemat lopaty Fin Jukka Tervamaki. Lopata Andre Idraca Rys. Drewniane lopaty Bensena byly przeznaczone dla amator6w do samodzielnego montazu.. Wspomniana technoloqia stosowana jest juz od 10 lat.5 . Celem wywazenia jest wprowadzenie srodka ciezkosci lopaty w obszar 22-24% cieciwy. Nie zaobserwowano przypadk6w rozwarstwienia mi~dzy stala a wypetniaczern. Tylna czesc lopaty zrobiona jest z twardej pianki.-- Rys. Przyklad lopaty calkowicie kompozy towej Rys. lopaty metalowe.. Konstruktor ma tu do wyboru rozne materialy: drewno. Rys. Juz w 1968 r jego prototyp ATE-3 latal z powodzeniem z takimi lopatami. stal. Liczne firmy smiglowcowe wykonujq lopaty w catosci z kompozyt6w. Uzytkownicy nie stwierdzili przypadku ich polamania.5. nawet przy uderzeniu 0 ziernie. topaty charakteryzuja si~ duza wytrzyrnaloscia. Dzwigar rurowy jest otrzymywany w wyniku nawiniecia tkaniny szklanej na foremnik. stopy lekkie. lopaty. Ich dzwiqar jest frezowany na ksztalt profilu z duralu 6061-T6 i stanowi cata przednia czesc lopaty.4. dla profilu NACA 23012.<P:. Profillopaty NACA 8-N-12. tworzywa sztuczne i kompozyty. 5.1 \St). Drewniana lopata Bensena Rys. 10000 wirnik6w Bensena i jak dotad nie odnotowano wypadku ich zlamania. Nastepnie wklada sie go do foremnika wyiozoneqo szklanokompozytowym pokryciem i wypelnia pianka poliuretanowq. .nakladki wymaga zastosowania prasy 0 nacisku 100 ton. zapewniajqc odwzorowanie ksztaltu profilu. Co sifi tyczy resursu. Obciazenia przyjmowal warstwowy brzozowy dzwiqar. Pierwsze latajace wiroszybowce czas6w powojennych. Calosc byla nitowana. 50% rynku opanowala amerykanska firma Mc Cutchen Sky Wheels. Pokrycie stanowila sklejka brzozowa 0 qrubosci 3 mm. Wywaienie w postaci mosleznych nakladek urnieszczano na krawedzi natarcia w polowie dtuqosci lopaty.~ . . Jeden ze schemat6w takiej lopaty przedstawia rys. fabrycznie wykonane. topata Mc Cutchen Sky Wheels Rys. Wszystko jest mozliwe pod warunkiem zastosowania odpowiedniej technologii. W ten typ lopat wyposazono ok. kt6ra produkuje lopaty metalowo-kompozytowe.)s Rys. cdn. Bensen wykorzystywal profil wlasnego opracowania . tapa'g wirnika Kolejnym zespolem konstrukcji wiatrakowca. Zastosowany profil G-3 0 plaskiej dolnej 4.. szklano-kompozytowe lopaty konstrukcji Magni-Tervamaki..2 Rys. Metalowe lopaty wykonujq tez firmy: amerykanskle "Ken Brock Manufacturing" i . W ostatnim dziesiecioleciu liczni konstruktorzy zaczeli stosowac inne schematy lopat wykorzystujac wsp61czesne technologie smiglowcowe.3.". topaty tego typu produkuja we Francji: Xavier Averso. australijskie "Aerodyne" i "Challenger" a takze wiele innych na calym swiecie. Zastosowano profil NACA 23112. Lopate obciqgano pl6tnem i malowano. podczas gdy na Wallisie zastosowano zmodyfikowany profil NACA 8-N-12.. Wierzchnia czesc lopaty oklejona jest dwoma warstwami tkaniny szklanej. kt6rym sie zajmiemy sa lopaty wirnika.Bensen G-2.

~ 0:. Kabina podnosi znaczaco komfort pilota. Do tego ruchy drazka pozostaja w pelnej zqodnosci z wychyleniami wirnika. cdn. Elementem nosnyrn wiatrakowca jest kolumna. rnoze bye to nawet sznur gumowy (tak jak w motolotni Kosmos). W przypadku drazka wiszqcego mozna nawet taki uklad stosowac do nauki pilotazu podobnie jak w motolotniach dwumiejscowych. Czasem bywa stosowany ruch przeciwny . Jego konstrukcja to zazwyczaj otwarta rama utworzona z duralowych rur. Oto opinia doswiadczonego amerykaliskiego pilota wiatrakowc6w. latwo daje sie wywazyc. Jest to rozwiazanie proste i tanie. taczonych za pornoca srub i blach wezlowych. Jest on jednak bardziej Przyktad rozwiazania uktadu tandem Za najlepsze rozlokowanie pilot6w w amatorskim wiatrakowcu dwumiejscowym rnozna uwazac tandem. podobnie jak w motocyklu wydaje siE. metalowy zbiornik lub specjalnie skonstruowany zbiornik 0 pojernnosci 30-40 Iitr6w.-~j i. Francuzi sa bardziej praktyczni i najczescie] wykorzystujq w swoich wiatrakowcach do budowy usterzenia 10 milirnetrowa sklejke wycieta na wtasciwy ksztalt. Stosuje sie takze usterzenie plytowe jak w KB-3 czy Commanderze. jednak uzyte w konstrukcji rury 0 prostokatnym przekroju pracowaly jak resory. K61ko ogonowe powinno miec srednice 80 mm.. chcacy latac tak jak na samolocie. Typ amortyzacji nie rna znaczenia. chociazspecjalisci twierdza. tablica przyrzqd6w. kt6remu siE. wiatrakowiec rnoze obrocic sie wok61 jednego z k61 gl6wnych. kt6re rnoqa bye umocowane na ramie. We wloskich wiatrakowcach VPM konstrukcja ramy jest spawana z rur stalowych..in. i wymaga innych ruch6w w kierowaniu.Ludzie. Do budowy kolumny jak i belki poziomej jednomiejscowego wiatrakowca nadadza sie rury z duralu D16T 0 srednicy 50-60 mm i grubosci scianek 2-3 mm. we wczesnym etapie konstruowania. kryte pl6tnem lub sklejka. metalowe lub kompozytowe. Umieszczenie na rekojesci drazka dzwiqni sterowania gazem. niech latajq samolotami. Bensen. Nie spos6b przecenic jeszcze jednej roli usterzenia poziomego: utrudnia wejscie przez nieuwaqe w tarcze srniqia Spotyka sie rozmaite konstrukcje usterzen: drewniane. VADEMECUM KONSTRUKTORA a KODstrukcja kadluba Kadlub to nastepny zesp61. Wielu konstruktor6w wiatrakowc6w. analogicznie jak w motolotni. Ma on prosta konstrukcje.. najbardziej naturalne. Steruje sie nim za pornoca pedal6w typu samolotowego. Duze sily i momenty wystepujace podczas zwiekszania obrot6w wirnika rnoqa doprowadzic do poslizqu wszystkich trzech k61. zbiornik paliwa i usterzenie ogonowe. do kt6rej umocowane jest loze silnika i piasta wirnika na szczycie. a wiatrakowiec nabiera estetycznego wyglqdu. W przypadku zastosowania prerotacji wirnika na wszystkich kolach nalezy przewidziec skuteczne hamulce.zgodnie z widelcem przednim. ciezszy. ze sterowanie wiatrakowcem jest podobne do samolotowego. Obowiqzkowo trzeba tez przewidziec niewielkie k61ko ogonowe umocowane pod usterzeniem.'. to prosta droga do niebezpieczenstwa!". zapewnia lepsze potozenie rak pilota. r . co stanowilo wystarczaiaca arnortyzacje przy twardych ladowaniach czy nier6wnosciach terenu w czasie kolowania. Francuzi z powodzeniem stosuja zbiorniki z tworzyw sztucznych. :5>. kt6ryma uklad z k61kiem tylnym p. Dla maszyn dwumiejscowych wymiary powinny wynosic odpowiednio 60-70 mm i 2. W wiatrakowcach stosuje sie powszechnie podwoiie trzypunktowe ze sterowanym przednim kolem (wyjqtkiem jest wiatrakowiec Little Wing. Usterzenie ogonowe sklada sie ze statecznika pionowego ze sterem kierunku i nieruchomego statecznika poziomego. bieqnacych r6wnolegle wzdtuz kolumny od piasty w d61 i poprzez dzwiqnie dochodzqcycmi do drazka typu joystick jest takze szeroko rozpowszechniony w wiatrakowcach. Do dwumiejscowych lepiej uzywac k6t 0 srednicach odpowiednio 400 i 300 mm. W przypadku konstrukcji ze sztywnych rur 0 przekroju kolowym zachodzi koniecznosc amortyzowania podwozia.gWIATRAKDWIEC cz.) bye skomplikowany.)wiatrakowca stanowi podluzna rura. Czasami statecznik ten mozna nastawiac na ziemi lub w locie dla zapewnienia wywazenia aerodynamicznego na wiekszych predkosciach lotu.5-3 mm.B:d~i. wykorzystuje rury duralowe 0 przekroju prostokatnyrn. W wiatrakowcu Wallisa uzyto sznura gumowego do amortyzacji przedniego kola. Dla prostego amatorskiego wiatrakowca najlepiej nadaje sle wiszacy drazek sterowniczy.) przyjrzymy poznajac budowe wiatrakowca. m. Poglqd.dodatk6w" .. Mozliwy jest takze wariant z uzyclern amortyzator6w motocyklowych. §. i rna mniejsze opory szkodliwe. PLAR 6/96). Jej obecnosc nalezy przewidziec jednak juz Wiatrakowce Bensena nie posiadaly amortyzacji jako takiej. Podstawowq belkE. za posrednictwem dw6ch cieqien. Do wiatrakowca jednomiejscowego znakomicie nadadza sie kola gl6wne 0 srednicy 300 mm uzywane w gokartach. Zbiornik paliwa powinien bye umieszczony w srodku ciezkosci wiatrakowca. gdyz wiatrakowiec prawie zawsze Iqduje na ogon. Oplywowa kabina pilota jest jednym z . Paula Abbota: . Zazwyczaj jest to wziety z motor6wki 20-litrowy. Samolotowy system kierowania. do kt6rej mocowane sa poszczeg61ne podzespoly: podwozie przednie (widelec z k6Ikiem). a [esli przednie kolo nie posiada hamulca.._:tb . ze grozi to niebezpieczelistwem wybuchu. fotel pilota. Katy wychylenia steru kierunku to +-250. kolo przednie 200-250 mm. W miejscach zwiekszonych naprezen w rury powinny zostac wstawione wewnetrzne wypelnienia z tego samego materialu.

Wiatrakowiec 0 masie startowej 220 kg ma predkosc wznoszenia 5 m/s i pozwala latac na polowie zakresu mocy. Podstawowym wariantem stal sie model qaznikowy EA-82 0 pojemnosci 1800 ern" i mocy 90 KM. Istnieje wiele wariantow tego modelu. Frydrychewicza) na rynek kanadyjski szukala partnera do zagospodarowania 10 istniejacych struktur platowca. Ich ciqg statyczny wynosi 120 kG. Dobin silnika popularny. ktory wystepuje na wiatrakowcu Amax o trojiopatowyrn srnlqle srednicy 2 m wynosi 220 kG. gdy temperatury w letni dzien wynosza 55°C. ktore podnosza jego moc do 60 KM. Nowe wiatrakowce 0 duzej mocy Air Command rnajq silniki Rotax 912. Wiatrakowiec 0 masie startowej 180 kg mial szybkosc wznoszenia 2 m/s co w pelni wystarczalo dla normalnych lotow Pozniej Bensen zaczai stosowac dwusuwowe silniki Mc Culloch od celow latajqcych 0 mocy 72 i 90 KM zwiekszajac tym samym nadmiar mocy. ale czesto sa zbyt drogie dla kieszeni przecietneqo amatora. ze pierwszy wiatrakowiec Bensena 87M miallekki silnik dwusuwowy Nelson 0 rnocy 40 KM z bezposrednirn napedern srniqla. Trzy pozostale egzemplarze samolotu po zmontowaniu pozo- Odnosnie silnikow Rotax to dla normalnego jednomiejscowego wiatrakowca wystarczy model 447 lub 503.B~d~j. Obroty silnika wynoSZq 6000 obr/min i dlatego niezbedna jest przekladnia. ktory daje rnoznosc pracy w ekonomicznym zakresie. Cieczowe chlodzenie pozwala na eksploatacje silnika nawet w warunkach australijskich. oketo 2000 godzin lotu wiatrakowca. Amatorzy wiatrakowcow zaczeli stosowac powszechnie dostepny silnik od sarnochodow Volkswagen 1600 cm3 bez reduktora (smiqto zatozone bezposrednio na wale). Resurs silnika jest bardzo duzy.O Przeglq_d silnik6w stosowanych w ultralekkich konstrukcjach latajq_cych zamlescllismy w PLAR 1/95 i 2/95. Jest to silnik niskoobrotowy 0 duzyrn momencie na wale pozwala na bezposrednie zamocowanie srniqta 0 srednicy do 1. Silnik ten abstrahujac od jego duzeqo ciezaru ok. Na zakonczenie chcialbym zauwazyc . Wykazywal on ciqg statyczny 86 kG przy srednicy srniqta 1. certyfikowane do zastosowan lotniczych. Jaki silnik jest najlepszy? Oczywiscie specjalnie przeznaczone do konstrukcji ultralekkich silniki Rotax rnaja wystarczajaca niezawodnose i resurs. co swego czasu zrobil Anglik VADEMECUM KONSTRUKTORA cz.3 m i duzyrn skoku. Samoloty b~da montowane w Wojskowych Lotniczych Zakladach Remontowych w Deblinie i maja bye gotowe do lotow wiosna przyszlego roku. :. Firma ta po zaprzestaniu produkcji samolotu (konstrukcji A. z Warszawy. Ciqg statyczny zespolu napedoweqo na bazie silnika Subaru. Lekkie dwumiejscowe francuskie wiatrakowce 0 masie startowej do 320 kg wymagajq modeli 582 lub 618. uwaqe zaproszonych qosci zwrocil stojacy na scenie samolot ultralekki. ale nieekonomiczny: silniki te mial y bardzo krotki resurs. 7. Powstalo mylne przekonanie ze wiatrakowiec potrzebuje nadzwyczaj duzej mocy silnika. Pan Marcin Dzieciuchowicz z Airtechu zwrocit sie do Liceum Lotniczego. Przede wszystkim potrzebny jest reduktor i smiglo o wiekszej srednicy Wiatrakowce Air Command i Bumble-Bee rnaia silniki Rotax 447 o mocy 40 KM.:.ig WIATRAKOWIEC Kwestii doboru silnika nie nalezy zostawiac na koniec procesu konstruowania. co znacznie wydiuza resurs silnika. W ramach podpisanej umowy firma Airtech przekazala Liceum siedem kompletnych struktur platowca oraz uzyczyta urzadzenia niezbedne do ich rnontazu. ze rnozna zbudowac latajqcy wiatrakowiec na silniku Trabanta jednak tak dobrae srniqio aby ciaq statyczny wyniosl 80 kG i zrniescic sie w masie startowej 160 kg. Uzywat go do szkolenia pilotow Wielkq popularnosc w zastosowaniu do wiatrakowcow zdobyl sobie silnik 0 ukladzie bokser z cieczowym chlodzeniem pochodzacy z samochodu Subaru.7 m.. 96.O Andrzej Przychodzien Mikroloty dla szkoty Podczas uroczystosci slubowania uczniow pierwszego roku deblinskieqo Liceum Lotniczego w dniu 9. widzac rnozltwosc szybkiego uzdolnienia sarnolotow do latania i wykorzystania ich do szkolenia lotniczego. Vvspotczesne wiatrakowce dowodzqjednak czego innego. Przede wszystkim niezbedne jest zapewnienie duzeqo nadmiaru mocy. Ze strony szkoly zaanqazowat sie w to przedsien J1n_n_O _ <i . Uzupetnlajac dane liczbowe podane w 2 odcinku naszego wykladu warto nadmienic. ciaqle najbardziej rozpowszechnione sa silniki Volkswagen . zalozoneqo na wal. Osiqgany na nich ciqg statyczny dochodzi do 120 kG . dobrze dopracowanym w Ameryce jeszcze w latach 60. Jak sie okazalo nie byl to tylko element scenografii ale jeden z siedmiu ptatowcow przekazanych Liceum przez firrne Airtech Engeneering Ltd. Taki naped rnozna zastosowac na wiatrakowcu dwumiejscowym. Szymkowski. Jezeli naped na smiqlo przekazac za posrednictwern przekladni z paskiem zebatyrn to mozna zastosowac i srniqta 0 srednicy 1.5 m. ~ ~ <i :2 Rex Mc Candless na swoim wiatrakowcu M-4. zwlaszcza przy czestych manipulacjach przepustnica podczas manewr6w przy ziemi. Zainteresowanych odsyfamy tez do artykufu "Oshkosh '95 wiropfaty" w PLAR 1/96 stana wtasnoscia firmy Airtech. 11. 100 kG z powodzeniem znajduje zastosowanie w jednomiejscowych wiatrakowcach Ranger zapewniajqc im predkosc wznoszenia 10 m/s a takze w dwumiejscowych wiatrakowcach RAF2000 0 masie startowej 500 kg. Podstawowym modelem. We Francji np. qdyz ma ona podstawowe znaczenie dla osiapow calego wiatrakowca. odpowiedni reduktor i srniqlo o srednicy 1. jest model 1600.duzo tansze. Pomysl byl bardzo prosty.06 m. z tego powodu jest on w Australii bardzo wziecie z-ca dyrektora pplk. Osiqgany wowczas ciqg statyczny dochodzi do 180 kG.

icencje Sportowq FAI Modelarza Lotniczego. ze os wirnika powinna przechodzic za srodkiern ciezkosci w odleqtosci 150-200 mm dla maszyn jednomiejscowych. Krajowych Zawodach Latawcowych i Krajowych Zawodach Modeli Balon6w na Ogrzane Powietrze. 8. zawiesic wiatrakowiec ponownie i jeszcze raz sprawdzic katy pochylenia az do znalezienia wiasciweqo polozenia osi wirnika. data urodzenia. Plaszczyzna styku k61 z ziemia utworzy wtedy odpowiednip kat 11-130.. ubiegajqcy sie 0 wydanie licencji na podstawie zapotrzebowania zbiorczego . Co zas sie tyczy wywazenia poprzecznego. kt6re w zostana wydane w 1997 r. Problem wywazenia sprowadza sie do podwieszenia wiatrakowca na lozysku kardanowym piasty wirnika i okreslenia katow t Informacje Biura Aeroklubu Polskiego prez Aeroklub6w Regionalnych zobowlazani sa do sprawdzania waznosci licencji. dotychczasowy nr lic.wykupienia licencji staja sie czlonkami wspierajqcymi Aeroklubu Polskiego na dany rok 40 zl . Oplaty za Licencje Sportowe FAI Modelarza Lotniczego na rok 1997 nalezy przekazywae wylqcznie na konto Komisji Modelarskiej. (cdn. Licencje na rok 1997 beda juz z nowym znakiem identyfikacyjnym panstwa. Moze to rniec grozne skutki.) Aby m6c latac na wiatrakowcu trzeba go wpierw wtasclwie wywazye.lto Latawca".seniorzy bedacy czlonkami aeroklubu regionalnego.(mk) . ze w locie zabraknie katow wychylenia sterownicy do sterowania podluzneqo. co ogloszone zostalo w Kodeksie Sportowym FAI w czesci 4 (aneks nr 2). Uwaga: Posiadanie licencjinie jest wymagane od zawodnik6w startujqcych w otwartych zawodach dla mlodzik6w pn. 2. Pilot zajmuje miejsce i doprowadza drazek w potozenie neutralne ustalajqc t~ pozycje. przynalezncsc klubowa. Dla wiroszybowc6w kat ten powinien zawierae sie w przedziale 2-30. Modelarz zainteresowany otrzymaniem licencji na dany rok zobowiqzany jest do uiszczenia oplaty na konto Komisji Modelarskiej AP w wysokosci i terminie jak wyzej oraz przekazania swoich danych osobowych czytelnie na przekazie bankowym: lrnie i nazwisko.ldzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. W przypadku zapotrzebowania zblorczego na licencje (dla czlonk6w klubu modelarskiego zarejestrowanego w aeroklubie regionalnym. jak to si~ juz wielu amatorom przydarzylo. Po tym terminie koszt wykupienia licencji wynosi odpowiednio 35. Wszystkie te pr6by nalezy prowadzic na kompletnym (ale bez wirnika) wiatrakowcu z wyposazeniern i zatankowanym zbiornikiem. tj. Niezapewnienie wtasciwych katow lub wywazenie wiatrakowca po motolotniowemu rnoze oznaczac. Modelarz nie posiadajqcy licencji nie moze bye dopuszczony do startu w zawodach. to nasladujac Bensena nalezy zapewnic aby obroty wirnika i smigla mialy ten sam kierunek jesli patrzec na srniqlo z tylu a na wirnik z g6ry. Jednoczesnie wprowadza sie obowiqzek podawania numeru licencji zawodnika obok irnienia i nazwiska w sprawozdaniach z zawod6w i we wszelkiej korespondencji. adres zarnieszkania z kodem poczt.posiadacze llcencji na rok 1997 otrzyrnaja nieodplatnie na adres domowy Biuletyny "Sport modelarski". kt6rzy z chwi1"1.: POL-. 45 i 15 zl. (czyli 90 odchylenia w d61) . odchylenia pylonu od pionu.VADEMECUM KONSTRUKTORA Leonid Koziarczuk Budujemg WIATRAKDWIEC Cz. czesc z nich zasiada za sterami lotowskich samolot6w. 5.zawierajqcego potwierdzenie czlonkostwa w swoim aeroklubie 30z1 . trzeba przesunac os wirnika wzqledern konstrukcji w prz6d albo w tyl.juniorzy i mlodzicy bez wzqledu na czlonkostwo 10 zl Nieprzekraczalny termin wykupienia Licencji Sportowych FAI na rok 1997 ustala sie na dzien . Kurs ma sie odbyc na przelomie stycznia i lutego '97 w jednym z osrodkow AP Poprzedni kurs ukonczyto ponad 30 pilot6w. Organizatorzy zawod6w urnieszczonych w Kalendarzu Imprez Centralnych Aeroklubu Polskiego oraz Kalendarzach lrn- 6. 4. kt6rego numer ulegl zmianie i jest nastepuiacy PBK XIII O/M w Warszawie . Os obrotu wirnika przy sterownicy w neutrum powinna bye r6wnolegla do pylonu. Urzedu Kultury Fizycznej i Turystyki i regulaminem przyznawania licencji oraz zdobywania klas i odznak sportowych w modelarstwie lotniczym i kosmicznym Biuro Aeroklubu Polskiego informuje: 1. Jezeli pomierzone kqty nie odpowiadajq powyzszym. Wgvvaianie vvialrakovvca Aby przeprowadzlc wywazanie wiatrakowca wieszamy go za piaste wirnika tak aby zawieszenie symulowalo zawieszenie na wektorze ciqgu wirnika (pokrywajqcym sie z osia obrotu wirnika). ze: 1. Modelarze seniorzy . Konstruujqc wiatrakowiec nalezy sie starac aby linia sily ciqgu srniqla przechodzila przez srodek ciezkosci maszyny w locie. Wszyscy modelarze startujqcy w zawodach modelarskich rnusza posiadac wazna l. 7. na tyle aby kqt pomiedzy pylonem a pionem wyni6s1 2-40. Zgodnie z przepisami Kodeksu Sportowego Mi~dzynarodowej Federacji Lotniczej FAI. Z praktyki wiadomo. sekcji modelarstwa lub stowarzyszenia modelarskiego bedaceqo czlonkiem Aeroklubu Polskiego) nalezy wplacic na konto Komisji Modelarskiej AP odpowiedniq kwote zaznaczajac na przekazie bankowym fakt wyslania do Biura AP . "SwiE.Zapotrzebowania zbiorczego" . . 3. Nr 370044-3232-2720-3-72 Komisja Mode/arska Aeroklubu Polskiego Aeroklub Polski zapowiada orqanizacje kursu teoretycznego lot6w wg wskazan przyrzqd6w IFR.seniorzy indywidualni nie bedacy czlonkami aeroklubu regionalnego. W przeciwnym razie pierwszy lot rnoze sie przernienic w niefortunny upadek z wysokosci 2 metr6w. zgodnie z wymogami MiE. Z dniem 1 stycznia 1997 roku wprowadza sie nowy znak identyfikacyjny panstwa dla Polski sa to litery POL zamiast dotychczasowych Sp. nr telefonu. Koszt wydania licencji na rok 1997 wynosi jak nizej: . Kat porniedzy pylonem a plaszczyzna styku k61 z ziernia powinien wynosic 990. Wiatrakowiec powinien sie pochylic nosem w d61. 2.j1 marca. dla kt6rego przyjmiemy.Mtodzi Modelarze-Lotnicy na Star!". B. Rozpatrzmy to zagadnienie na przykladzie wiatrakowca Bensena.

Dodatkowym warunkiem dla rozstawu plywakow jest przypadek przechylu az do calkowitego zanurzenia jednego z ptywakow i wynurzenia drugiego.o = wypornosc (rowna polowie ciezaru samolotu) w kG y = ciezar wtasciwy wody [1000 kG/m3] B = szerokoscptywaka [m].. Koncoweqo wywazenia statycznego dokonujemy w stanie zmontowanym. Do tej proby musimy wykorzystae energi~ obracajqcego sie wirnika.:. dodajqc segment na dtuqosc.. Na rysunku 5 pokazano rozstaw ptywakow (rowniez dla wspotczesnych wodnosarnolotow) w zaleznosci od masy samolotu.L .10.. .nadwyzka" wypornosci.31 ~rL1-r-2cm . Dopuszczalne roznice w wadze lopat mogq wyniesc 1-2 gramow na metr rczpietosci. . 9..._ L . Regulacja lopat vvirnika topaty wiatrakowca mogq bye wykonane samodzielnie lub tez mogq bye wykonane przez profesjonalnq firrne. Wytworca ptywakow z reguly tworzy kolejne modele w oparciu 0 juz istniejace..9. Czynnosc ta wymaga specjalnych przygotowan polegajqcych na tym. Przedtuzenie osi podluzne] glowicy wirnika nosneqo musi przechodzic w jednakowej odleqtosci od krawedzi natarcia kazde] lopaty (p.9. 5/97 AVIATION REVUE ~~J3 .6. Poprzez ich wychylanie likwidujemy niepozadane odchylenia lopat od plaszczyzny wirnika. Ten warunek moze okazac sie wymiarujqcy dla dolnoplata czy dwuplata. cdn..8. .5.. ale pasmo rozrzutu jest rowniez dose szerokie../. nalezy wywazye je masowo.. Widae tu prawie liniowq zateznosc..L .k • I I I ____ L I L L I I L L I Szerokosc plywaka .6 kim odpowiedniq wypornosc.11 ( I.11/96 i 1197. Byloby idealnie gdyby os ta przebiegala przez srodek ciezkosci lopaty..7. W warunkach normalnej pracy wirnik powinien bye wyrownowazony statycznie i dynamicznie (patrz czesc 4-ta). Uwaga: poprzednie odcinki cyklu ukazaly sie w PLAR 5. I RyO> sie w przedziale wielkosci obrotow wtasciwych dla warunkow lotu.. W kazdyrn przypadku powinna bye sprawdzona regulacja kata nastawienia lopat.. np. a scislej obciazenie szerokosci. Ponizsza "recepte" na wiasciwa szerokosc plywaka.2. ewentualnie rownoczesnie z .L . ze jeden czlowiek trzyma tyczke z przymocowaLnym do niej arkuszem tektury na wysokosci wirnika. :-.9.7. Na zakonczenie uwag 0 geometrii podlodzia trzeba wspomniec 0 szerokosci plywaka.rodzin" plywakow staraja sie zachowac takie same rozporki i wykrzyzowania dla plywakow roznej wielkosci. cdn. W tym celu blokujemy wirnik tak aby odebrac mu mozliwosc przechylen wzqledern osi podtuz- .o 1 y * B3 powinien wypasc w granicach 1. Uderzenia koncowek lopat pozostawia na tekturze slady odpowiadajqce ich zabarwieniu. Oznaczono tu: t.).3/94.1..6. z zachowaniem maksimum elernentow niezmienionych. Dzieki temu rnozna sprawdzic i skorygowac ustawienie lopat (ich odchylenie wzgl~dem plaszczyzny wirnika).. plywaki umieszczone zbyt blisko obok siebie mogq powooowac wzrost oporow hydrodynamicznych.J I I I L I I I I - 1 I .. Pomocnik opiera tyczke dolnym koncern 0 ziernie w odleqlosci okafo pol metra od konca lopat i zbliza arkusz tektury do wirujqcego wirnika. Jszef bedzie wiekszy nalezy go skorygowae przy pomocy tryrnerow. (rnm ) 1200 I I I 1000 800 600 400 ____ I ----L-7r~.M!~CD __ ...9/95 i 1.: I I I I I - "II .1 I- I I I L I I I I._ '::::.-t. 2.9 c o 1000 ~ 5 ({) "iii a. Jezeli dysponujemy stosunkowo slabym silnikiem.7 do 1. Tym niemniej.••. Moze to wynikac z faktu. Rys.. Dalsza regulacja wirnika odbywa sie po zamontowaniu go na konstrukcji wiatrakowca.. trzeba wiec traktowac jako orientacyjnq." I.-I~. Na tym konczy sie regulacjawirnika wiatrakowca.j-L NI_ I I I _. Skrzydlo przy tym powinno pozostac nad woda.. 4.... Nastepnie zmontowany wirnik podwieszamy za sworzen wahania w polowie jego dtuqosci. Kolejnq czynnoscia jest wywazenie wirnika w ptaszczyznie jego wirowania. ktore umieszcza sie na krawedzl splywu lopaty w okafo 2/3 jej dlugosci.. Dopuszczalny rozstaw sladow uderzen to 1-2 cm. L L __ I I .----L----L 1.. Tymczasem konstruktor samolotu dobierajac plywak musi uwzqledniac przede wszyst- MASA 2000 SAMOLOTU 3000 4000 kg 5000 6000 Rys. zachowujqc t~ sarna szerokosc."L . W zwiqzku z tym rozkrecarny wirnik do srednich obrotow i kontrolujemy odchylenie koncowek lopat od jego plaszczyzny wirowania. maksymalna wartosc spotykana w literaturze to ok.:·1 d I ~ ~i~~~. W~zszy plywak (przy danej wypornosci) zanurza sie gl~biej i wytwarza silniejszy rozbryzg. tak aby srodek ciezkosci obydwu lopat potozony byl w tej samej odleqlosci od osi wirnika.8. Przed zalozeniem lopat na qlowice. Przedwojenna statystyka oonoszaca sie do zbudowanych i latajqcych wodnosarnolotow wykazuje znaczne odstepstwa od zalecanej wielkosci hm. Przy samodzielnej budowie nalezy zwrocic uwaqe aby uniknac bicia promieniowego srodka wirnika nosneqo. ze wytworcy . Konce lopat barwimy na rozne kolory otowkiern lub kredq. Bezwymiarowy wspotczynnik CM = t..3/96. Artykuly 0 wiatrakowcach znajdzie Czytelnik tez w PLAR 2. Leonid Koziarczuk Budujemg WIATRAKDWIEC nej i poprzecznej wiatrakowca. Przy wlelkosci obrotow wirnika stosowanych podczas prob drgania te moqa nie wystaplc... czasem rowniez zmieniajqc wysokosc.. Zbyt duza roznica odchylen rnoze bye powodem drqan wiatrakowca lub drazka sterowego. rnozna sie ratowac stosujac rnozliwie szerokie plywaki. natomiast napewno pojawiq R cz..st~tecznose poprzec~n~· powoduje szybkie kolysanie samolotu po kazdyrn zakloceniu. _. rys.~ \+ I \ y s. to znaczy po przymocowaniu lopat do glowicy. . I .

obustronne drzwi pomagajq w zeglowaniu. Gwaftowne Kotowanie na start ze podczas szybkiego zwrotu 0 180 stopni na rnalej wysokosci pojawi Sill niebezpieczenstwo zwalenia sie lub przepadniecia. Oprocz uchwytow dla poruszania sill pilota czy "zafoganta" przydajq sill uchwyty manewrowe. Przypadkowi pomocnicy na przystani mogq sill nie orientowac. co ile wytrzymuje. Jezeli wioslo (pagaj) nie ma swoich uchwyl6w na burcie plywaka (jak to si~ czesto robi).nie zawsze rnozna liczyc na schodki czy drabinki na pornoscie ezy kei.. Rurka Pitota i lotki rnoqa bye narazone bardziej niz na qornopiacie . Trzeba czasem wyrnienic przepalonq zarowke swiatla pozycyjnego. jak i pasazerowie.terenowi" (bushpilots) stosuja cos w rodzaju smyczy .. Gornoplaty takze mogq sprawiac klopoty. poreczne uchwyty (rnoze jaskrawo pomalowane?) .. obslugi.konieczne jest otwierane okienko po stronie bez drzwi. wciaz popularne stare Pipery (Cub lub Supercruiser) czy nowy Aviat Husky. Odpowiednie elementy stosuje sie czasem rowniez jako standard na sarnolotaeh Iqdowych (chocby dla zaglqdania do silnika i tankowania oleju). a takze od sprawnosci fizyeznej pilota czy jego pomocnika. czasem tez trzeba samolot stojacy na plycie przechylic do tylu na . Specyficznym wrogiem adeptow latania na wi atrakowcach jest pospiech.zdrowia" samolotu przydajq sill wygodne. gdy sa wyznaczone i oznakowane miejsca. beczek. 11:"'-. Uchwyt ten rnoze rzecz jasna sluzyc rowniez. Nalszy takze parnietac. Ola operacji przybijania do pomostu z reguly trzeba stanac z curna na plywaku. 1. Wspofczesne profesjonalne wiatrakowce rnaja ograniczenie predkosci na przykfad do 300km/h.I c i Poza bardzo malymi wodnosamolotami. Minimalna predkosc rnoze bye zblizona do wieikosci okofo 0 km/h wzgl~dem ziemi jesli wiatrakowiec porusza sie pod wiatr i dysponuje wystarczajaca moca silnika. 30 8/97 AVIATION REVUfi ~_JJ . jezeli jest uzyty w porel Rowniez inny sprzet wodny (kotwica. rozmieszczenia uchwytow i stopni. Wielkosc minimalnej predkosci postepowej limitowana jest dysponowanym ciqgiem zespolu napedowego..-~_.. z odpowiednimi napisami ostrzegawczymi.krolkich linek zakonczonych petlarni. zeby wejsc do kabiny z pokladu plywaka. ale dla wodnosamolotu sa niezbedne .DOPOKI SMIGtO SI~ KR~CI. (cdn). Leonid Koziarczuk Budujemg WIATRAKDWIEC cz. pilolowania i bezpieczenstwo czynia go bezkonkurencyjnym aparatem latajqcym. zeby podstawic pod" plywaki wozek transportowy. zeby nie chwycil za splyw lotki czy steru lub. Amervkanscy i kanadyjscy piloci . Jednostronny dostep maja np. moze tez wypadnie dotankowywae samolot z kanistra. Prostota konstrukcji. gdzie mozna stanac bez obawy przebicia pokrycia! Na zastrzale skrzydla czesto przewiduje sill miejsce. ze wiatrakowiec opusci nos.. Dlatego przestrzegamy przed szybkim i pospiesznym opanowywaniem techniki latania na tego Iypu statku powietrznym.na nieostrozns chwycenie przez pomocnika. "Budowa wiatrakowca amatorskiego" pcprzednie odcinki byly drukowane w PLAR 5·11/96. Innym ograniczeniem. Dlatego dla .pietkacn" za redanami. Istotna jest tez rnozliwosc sif. Lepiej. zdiecie obok).. powinna speiniac tez role uchwytu. ten rezer- wowy . potrzeba dodatkowych stopni. .~---- ---. gdy pomocnik na brzegu rnoze ztapac i przytrzyrnac za koniec skrzydla czy ogon... jako jedno z okuc kotwiczenia na ladzie. liny) musi bye szybko dostepny . Typowy g6rnoptat wymaga dodatkowych stopni i ucnwytow ieby sif. Dobrze. Cos moznaby podpatrzec u sadownikowl 13k czy inaczej wypadnie nieraz obrocic samolot na przystani lub wyciqgnqc na Iqd.Dla zrecznych rak nie ma lepszego statku powietrznego niz wiatrakowiec". Male dolnoplaty na pfywakach oprocz pewnych ulatwien. Tak czy inaczej brak drugich drzwi zmusza do kornprornisow w manewrowaniu. Trzeba jakos zaklada6 i zdejrnowac blokady postojowe lotek czy pokrowiec na rurke Pitota.l wspiac do wlewow paliwa przy tankowaniu (Rys. stojac na kotwicy lub dryfujqc na srodku jeziora! Gdy samolot ma drzwi tylko z jednej strony. Nawet na samolotach nie majqcych zbiornik6w w skrzydlach. ale to rnoze bye malo. za rurke Pitota albo inny delikatny element. czasem w tym celu trzeba wrecz wlezc na kadtub czy skrzydto. pomaga rowniez przy ruszeniu go z miejsca na (mokrym !) drewnianym slipie. nie stwarzajac nadmiernego oporu. Jezeli samolot ma dodatkowa pletwe pod kadlubem. Magdalena Dziedzic Niniejszy odcinek zamyka cykl artykulow pt.-- . gdy silny wiatr utrudnia normalne kolowanie. Ale tak jak i inne statki powietrzne ma swoje ograniczenia. Takie smycze w locie poprostu powiewajq. oraz innych gwattownych rnanewrow poniewaz strugi powietrza napedzajace wirnik musza naptywac na niego zawsze od dotu. 14 Przyk1ad rozmieszczerua stopni. Korzystajq z nich zarowno pilot. NIE WOLNO WYSUWAC SI~ PRZED PRZEONIA. Spowoduje to. co gorsza. l. zeby wykonac przeglqd lub naprawe. Wiatrakowce wyrhagajq zawsze plynnego pilotowania w tym takze operowania gazem. Uuvagi dla przgszlgch zwiekszenie mocy zwlaszcza przy jej nadmiarze moze doprowadzic do niebezpiecznych sytuacji. Nowicjuszom zdarzaja sre przypadki energicznego i gwattownego sterowania przed czym przesterzegamy bo wiatrakowce. --. a drazek sterowy ustawic w poiozeniu neutralnym. Oobrze. nasuwajq rowniez problemy. Nie zawsze kierunek wiatru czy pradu pozwoli na podejscie do nabrzeza burta lezaca po stronie drzwi. najbardziej nie lubia gwaltownych rnanewrow Przy pojawieniu sie trudniosci z utrzymaniem kursu i rownowaq: nalezy niezwfocznie zredukowac gaz..-. KONIEC tfum. gdzie rnozna oprzec noqe. STOJKE. Oprocz unikniecia czesci wspomnianych problernow z uchwytami. .acowanie wiatrakowcem powinno odbywac si~ zawsze pod wiatr. NORMALNIE.5/97. -- .kopnac" przy przypadkowym ruszeniu smiglem!). mUSZq jednak otwierac sill wzqledern osi pionowej nie powinny bye podnoszone ani odsuwane. Oobrze. 14). Problem em rnoze bye spuszczanie odstoju paliwa ze zbiornikow skrzydlowych 0 ile zawory odwadniajqce znajdujq si~ zdala od kadluba. 10. zwiekszy predkosc i ustali lot. Patrz tez wykaz na str. Pomocny bywa zastrzat skrzydta qomoplata. Bye rnoze ktos wynajdzie narzedzia specjalne umieszczane na lekkim drazku..silnik manewrowy" ma sens. Nisko lezace skrzydlo rnoze sie nie zmiescic nad wysokim pornostem czy tez nad sprzetern zgromadzonym na pornoscie. podobnie jak czasem linki cumownicze zaczepione na state do plywako (p. Na dziobie zaznaczono ostrzegawczy pasek w piaszczyznie srniqta.. trzeba przernyslec sprawe przechodzenia z jednego piywaka na drugi.--' Rys. wyrazne.. Typowym rozwiqzaniem sa solidne kqtowniki zamocowane do stojek. musi one bye w kazdyrn razie tatwo i szybko dostepne .. gdy jest sie rowniez za co ziapac.! Niebezpiecznq piaszczyzne smigta czesto zaznacza si~ na dziobach plywakow.oczywiscie wytrzymujqce brutalna obsiuqe przynajmniej 50 kiloqrarnow sily dopuszczalnej. zaczepionych do skrzydtowych okuc kotwiczenia lub tez do koncowek skrzydet... dobrze jest moe obejrzec i np.lgania z kazdeqo plywaka przynajmniej do dzwigni gazu ._____.czasem sa odpowiednie baqazniki w plywakach. Mala odleqlosc rniedzy ptaszczyzna smiqia i skrzydlem nie pozwoli bezpiecznie stanac na przedniej czesci poktadu plywaka podczas przybijania do nabrzeza bez zatrzymania i ostudzenia silnika (zatizymany gorqcy silnik moze . Nie nalezy podejrnowac proby wznoszenia podczas startu z nierozkreconyrn wirnikiem do wtasciwych obrotow Moze to doprowadzic do potamania Iopat wirnika. Wiatrakowiec nie rnoze wykonywac: Plltli. pilottJuv 010 wypowiedz jednego z francuskich wspotczesnych pilotow wiatrakowcow: .raczej na zewnatrz samolotu ntz w kabinie. zaleiy od rozrniarow samolotu. podobnie jak u innych wiroplatow jest ograniczenie szybkosci. Przydatny bywa solidny uchwyt pod ogonem. Poza utatwieniem obrocenia samolotu na wodzie przy odbijaniu od przystani. . Jak przelezc na przeciwny plywak nie pakujac sil1 w plaszczyzne smigla i nie wpadaiac do wody. Jedna z logicznych droq wydaje sill wspinaczka przez maske silnika. oczyscic skrzydta od gory.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->