P. 1
StainlessSteelProperties_PL

StainlessSteelProperties_PL

|Views: 316|Likes:
Wydawca: greg

More info:

Published by: greg on Jun 28, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/12/2012

pdf

text

original

Własności stali odpornych na korozję

WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ

Euro Inox
Euro Inox jest europejską organizacją promocji rynku stali odpornych na korozję. Do grona członków Euro Inox należą: europejscy producenci stali odpornych na korozję narodowe organizacje promocji rynku stali odpornych na korozję organizacje promocji rynku przemysłu dodatków stopowych. Celem Euro Inox jest popieranie istniejących zastosowań dla stali odpornych na korozję i zachęcenie do nowych kierunków zużycia. Planistom i użytkownikom mają być udostępniane, przydatne do praktycznego wykorzystania, informacje o własnościach stali odpornych na korozję i ich prawidłowym przerobie. W tym celu Euro Inox wydaje publikacje w postaci drukowanej i elektronicznej, organizuje konferencje i seminaria oraz inicjuje i wspiera przedsięwzięcia z zakresu badań techniki zastosowań jak również analizy rynku.

Metryczka wydawnictwa
Własności stali odpornych na korozję Wydanie 2002 © Euro Inox 2002 ISBN 2-87997-083-0 Wydawca: Euro Inox 241, route d'Arlon 1150 Luksemburg Księstwo Luksemburg Tel. +352 26 10 30 50 Fax +352 26 10 30 51 Diamant Building, Bd.A.Reyers 80, 1030 Bruksela Belgia Tel. +32 2 706 82 67 Fax + 32 2 706 82 69 E-mail: info@euro-inox.org www.euro-inox.org Niniejsza dokumentacja opiera się na informatorze 821 ”Edelstahl Rostfrei - Eigenschaften” - Ośrodka Informacji o Stalach Odpornych na Korozję w Düsseldorf, Niemcy.

Adresy poradnictwa
Pełnoprawni członkowie

Acerinox Internet: www. acerinox.es

ThyssenKrupp pec Acciai Specia li Terni Internet: www.acciaiterni.it

Ugine & ALZ Belgium Ugine & ALZ France Groupe Arcelor Internet: www.ugine-alz.com

Outokumpu Stainless Internet: www.outokumpu.com/stainless

ThyssenKrupp Nirosta Internet: www.nirosta.de

3 3.it International Chromium Development Association (ICDA) Internet: www.imoa.com.puds.3 5 6 7 8 9 10 Wstęp Podział stali odpornych na korozję Charakterystyczne własności grup stali Stale ferrytyczne Stale martenzytyczne Stale austenityczne Stale austenityczno-ferrytyczne Odporność na korozję Uwagi ogólne Rodzaje korozji Wskazówki odnośnie zastosowań Przydatność do spawania Podatność do przeróbki plastycznej Skrawalność Wykończenia powierzchni Własności fizyczne Normalizacja Strona 2 3 5 5 8 11 12 13 13 13 15 15 17 19 20 22 23 Członkowie stowarzyszenia British Stainless Steel Association (BSSA) Internet: www.de International Molybdenum Association (IMOA) Internet: www.bssa.com Nickel Institute Internet: www.pl Institut du Développement de l’Inox (I.chromium-asoc.D.-Inox) Internet: www.info Polska Unia Dystrybutorów Stali (PUDS) Internet: www.swissinox. Przedruki w postaci wypisów czy streszczeń są dozwolone tylko za zgodą wydawcy.1 4.1 3. Nie można z tego tytułu zgłaszać żadnych roszczeń o gwarancje i odszkodowanie.centroinox.nickelinstitute.edelstahl-rostfrei.idinox.org Cedinox Internet: www.org.uk Centro Inox Internet: www.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Treść Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu służą tylko jako pomoc.2 4.4 4 4.ch 1 .2 3. 1 2 3 3.cedinox.es Informationsstelle Edelstahl Rostfrei Internet: www.com SWISS INOX Informationsstelle für nichtrostende Stähle Internet: www.

Od chwili wynalezienia stali odpornych na korozję w roku 1912 producenci i przetwórcy stosowali różne nazwy handlowe. pierwiastków do stopu może mieć pozytywny wpływ na dalsze własności. stal narzędziowa. odporność na korozję) oraz siarka (skrawalność). W Polsce powszechnie przyięło się określać stale chromowe mianem stali nierdzewnych. stal na łożyska toczne.jest to pojęcie zbiorcze dla stali zawierających co najmniej 10. to produkcja stali odpornych na korozję w tym samym okresie czasu wzrosła o współczynnik 8. na przykład: niob. Słowo “stal jakościowa” nie wystarcza jako określenie. Ponadto dodanie określonych innych. Tym samym konstruktorzy. stal szybkotnąca. Stale odporne na korozję produkuje się w postaci stali walcowanej i stali kutej oraz staliwa. . W swojej wieloletniej historii stal odporna na korozję osiągała rosnące znaczenie w coraz większej liczbie zakresów zastosowań dzięki właściwej dla niej odporności na korozję i jej dobrym własnościom mechanicznym. azot (wytrzymałość. przetwórcy i użytkownicy dysponują dużą ilością gatunków stali dla różnorodnych obszarów zastosowań. Sprawy przerobu są poruszane tylko wtedy. Również na najbliższe lata oczekiwany jest nieprzerwany wzrost rzędu od 5 do 7 % rocznie. wszystkie o bardzo odmiennych własnościach użytkowych. Podczas.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 1 Wstęp Stale odporne na korozję . Wyższe zawartości Cr i dalszych składników stopowych jak na przykład nikiel (Ni) oraz molibden (Mo) jeszcze bardziej podwyższają odporność na korozję. Niniejsze opracowanie omawia stale walcowane i kute. Ma ono objaśnić różnice pomiędzy różnymi gatunkami stali odpornych na korozję i ułatwić ich dobór do odpowiednich zastosowań. tytan (odporność na korozję międzykrystaliczną). gdy cała produkcja przemysłowa krajów OECD (Organizacji Współpracy i Rozwoju Gospodarczego) w minionych 40 latach zwiększyła się czterokrotnie.5 % chromu (Cr) i wykazujących w przeciwieństwie do stali niestopowych wyraźnie polepszoną odporność na korozję. jak jakościowa stal budowlana. ponieważ do stali jakościowych należą grupy takie. gdy jest to niezbędne dla zrozumienia omawianego tematu. 2 Zna jduje to swoje odzwierciedlenie w znacznej stopie wzrostu jej produkcji. a stale chromowo-niklowe stalami kwasoodpornymi.

2: Przykłady typowego ukształtowania struktury w różnych gatunkach stali: stal -materiał Nr 1.41.4301 o strukturze austenitycznej stal -materiał Nr 1.5 % Ni bez Mo.. Ni.: 1.44. które objęte są normą EN 10088 Stale odporne na korozję są podzielone następnie według ich składów chemicznych. Mo Cr.. C lub Ni Cr.: 1.46. na cztery grupy wymienione w tablicy 2.: } } } stale z Cr o zawartości < 2.. Nb. lub Ti z Mo. Nb.. Ti.4462 o strukturze austenityczno-ferrytycznej Struktura ferrytyczna martenzytyczna austenityczna austenityczno-ferrytyczna Tablica 2: Grupy stali odpornych na korozję Głowne składniki stopu Cr Cr...5 % Ni stale z Cr o zawartości > 2. 2) Ponadto zyskały na znaczeniu stale odporne na korozję umacniane wydzieleniowo. Al i V wraz ze specjalną obróbką cieplną.) 3 . Ponadto dla specjalnych zastosowań istnieją dalsze stale odporne na korozję.. bez Nb lub Ti Tablica 3: Znaczenie oznaczeń (cyfrowych) numerów dla stali odpornych na korozję stale z Cr. bez Nb lub Ti bez Mo. a) b) c) d) Rys.45.. odnoszące się do stanu struktury (rys.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 2 Podział stali odpornych na korozję Tablica 1 zawiera składy chemiczne najważniejszych znormalizowanych stali walcowanych i kutych.4313 o strukturze martenzytycznej stal -materiał Nr 1. lub Ti z Mo. . W przypadku tych stali osiąga się poważny wzrost wytrzymałości oraz granicy plastyczności poprzez dodatek Mo względnie Cu.4511 o strukturze ferrytycznej stal -materiał Nr 1.: 1. Znaczenie oznaczeń cyfrowych (numerów) dla stali odpornych na korozję wynika z tablicy 3. Ni.40. Poszczególne gatunki stali oznacza się przy pomocy dwóch systemów: systemu znaków stali i systemu cyfrowego.: 1. Mo (wyższe zawartości chromu i niższe zawartości Ni niź w stalach austenitycznych) 1.: 1.43. Z uwagi na jego zwięzłość system cyfrowy okazał się być szczególnie przydatny. CrNi lub CrNiMo z dodatkami specjalnymi (Cu. Nb. Nb.

0 Cu1.5 12.05/0.05 <0.0/12.4016 1.0 N0.25 0.5 24.0/14.35 V0.5 2.00 N<0.0 N0.4034 1.4021 1.80 Nb 12xC do 1.16/0.3 <1.0 N<0.5 16.0 N0.10/0.03 <0.5/1.0/10.4541 1.15 <0.5 17.15/0.0 N0.4512 1.0/15.4589 1.4550 1.17/0.5 N>0.5 Ti5xC do 0.0/19.5 N<0.5/18.4510 1.0/10.20 <0.5 <1.20 V<0.15 12.5 16.0 17.4028 1.5 6.03 Ti6x (C+N) do 0.015Ti0.02 <0.0/17.12/0.15-0.0/7.5 2.025 0.0 2.5/15.5/3.4429 1.0/14.0/20.4511 1.03 <0.05 0.0 6.5 Ti0.60 <0.22 0.0/12.4465 1.0 x x x x Stale austenityczne X5CrNi18-10 X4CrNi18-12 X8CrNiS18-9 X2CrNi19-11 X2CrNi18-9 X2CrNiN18-10 X6CrNiTi18-10 X6CrNiNb18-10 X10CrNi18-8 X2CrNiN18-7 X5CrNiMo17-12-2 X2CrNiMo17-12-2 X6CrNiMoTi17-12-2 X1CrNiMoTi18-13-2 X1CrNiMoN25-25-2 X2CrNiMoN17-13-3 X2CrNiMo18-14-3 X3CrNiMo17-13-3 X2CrNiMnMoNbN25-18-5-4 X2CrNiMoN17-13-5 X1NiCrMoCuN25-20-5 X1NiCrMoCuN25-20-7 1.22 N0.0 18.5/18.0/19.0/18.0/19.8/2.0/14.5/13.0 Tablica 1: Znormalizowane stale odporne na korozję (wybór) 4 .0/13.7 3.0/19.5 12.4003 1.0/18.02 <0.0/23.0/18.11 8.9/1.5/14.0/4.0/2.11 8.0 N<0.5 0.26/0.5 24.0 12.80 2.30/1.70 9.08 0.0 17.4561 1.4/0.03 x x Stale austenityczno-ferrytyczne X2CrNiMoN22-5-3 X2CrNiMoCuWN25-7-4 1.0 N<0.5 16.0 N<0.30 Cu0.5/14.4436 1.0/2.0 16.03 <0.5/14.48/0.4501 <0.30/0.4404 1.0/14.0 2.08 <0.025 10.5 23.0/17.11 16.5 19.4539 1.0/2.0/26.0/8.0/26.8 1.11 11.15/0.11 10.03 <0.0/5.0 2.4565 1.5 17.5/13.25 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x <0.20/0.0 19.0 V0.5 16.5 1.03 <0.045 S0.4462 <0.10/0.15 Cu0.5/6.0 8.5/17.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Oznaczenie stali Znak Numer C Cr Mo Skład chemiczny w % Ni Inne Znormalizowane w En 10088 Część 2 Część 3 Stale ferrytyczne i martenzytyczne X2CrNi12 X2CrTi12 X2CrTi17 X12Cr13 X20Cr13 X20CrMo13 X30Cr13 X39Cr13 X46Cr13 X50CrMoV15 X55CrMo14 X5CrNiMoTi15-2 X3CrNiMo13-4 X4CrNiMo16-5-1 X6Cr17 X6CrMo17-1 X3CrTi17 X3CrNb17 X14CrMoS17 X6CrMoS17 X17CrNi16-2 X39CrMo17-1 X90CrMoV18 X105CrMo17 X2CrMoTi18-2 1.55 0.4306 1.0/6.10/0.20/0.0 3.0/8.0 4.4310 1.20/1.5/18.0 11.8/1.22 9.33/0.5/1.4006 1.0/5.5 2.0 Ti5xC do 0.0 12.0/19.0 16.85/0.0/26.4105 1.80 N<0.50 4.30/0.4307 1.0 17.0 13.02 N>0.5 17.0 16.0/26.08 <0.00 10.4529 <0.0 12.03 1.5 N0.0/25.5 17.40/0.0/2.12/0.5 10.5 N0.4125 1.10 1.03 <0.0/21.0/20.11 Cu<1.0/13.07/0.50 0.0 Nb10xC do 1.0 6.5/1.5 2.08/0.5/18.3/0.5 Mn3.0 N<0.35 N<0.5 17.0 N<0.5/12.20 1.040S0.5/19.2 <0.5/3.43/0.0 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x 0.0/19.4571 1.0/19.4057 1.15 0.08 <0.0/26.45/0.4401 1.03 <0.50 Nb<0.4303 <0.5/15.35 0.3 0.11 6.60 0.5/18.4122 1.00 P<0.0/18.0/5.0 16.0 17.0 16.5 14.5/12.5/18.15/0.0/19.03 21.16 11.15-0.0 16.4520 1.0 N0.36/0.08 <0.12 Ti4x (C+N) +0.65 N<0.3/0.0 15.0/19.4301 <0.07 <0.0/18.0/21.06 1.45 0.05 <0.0/18.5 17.0 16.03 <0.0 0.0 W0.5/2.4318 1.0 4.0/2.4116 1.0/18.0 15.4439 1.03 <0.5 24.4418 1.75 0.9/1.0 N0.60 0.0 0.05 <0.70 11.0 15.15/0.0 4.07 1.0 16.4311 1.02 Ti4x (C+N) +0.9/1.4435 1.0 3.22 24.80 0.15 Ti0.0/2.50/0.22 0.4112 1.3 0.0 N<0.0/19.5 2.4120 1.95/1.2/2.5/6.60 22.4 0.5/17.80/1.08 <0.11 8.10/0.5 0.4313 1.5 N<0.02 17.20 10.5 12.4031 1.5/18.0/15.95 0.5/13.4104 1.0/14.5/13.0 16.4113 1.12/0.0/13.5/4.0/9.11 10.06 <0.4110 1.4305 <0.0/10.0 P<0.0 15.11 10.0/18.08 0.5/11.22 12.50/0.20/0.08/0.4521 <0.040S0.42 0.0/12.5/3.0 16.0 13.5/3.80 0.12/0.03 <0.03 <0.35 P<0.17 <0.60 <0.0 N<0.5 16.

1 % molibdenu jako dodatku stopowego można jeszcze bardziej poprawić odporność na korozję. że zalicza się je jedynie do stali o podwyższonej odporności na korozję.WŁASNOŚCI STALI OPORNYCH NA KOROZJĘ 3 Charakterystyczne cechy grup stali 3. z zawartością około 17 % Cr. Przy 17.obszar zastosowań ferrytycznych stali odpornych na korozję w budowie samochodów 5 . Z uwagi na względnie niską zawartość chromu chromowy hromowyc pro nto wyc st 11-12 pro c e nto wych st a l i chromowy ch (1. które wiążą węgiel. a więc stabilne wobec korozji międzykrystalicznej. że w przeciwieństwie do austenitycznych stali CrNi wykazują one wysoką odporność na śródkrystaliczną korozję naprężeniową wywoływaną chlorkami.procentowych sta lach chromowych pro ntowyc st chromowy hromowyc osiąga się lepszą odporność na korozję dzięki wyższej zawartości chromu. już w niekorzystnych warunkach atmosferycznych lub w mediach wodnych. Stale takie po spawaniu są odporne także przy większych grubościach bez dodatkowej obróbki cieplnej.1 Stale ferrytyczne Z grubsza rozróżnia się dwie podgrupy ferrytycznych stali odpornych na korozję: z zawartością około 11 do 13 % Cr.4003. Szczególną zaletą ferrytycznych stali odpornych na korozję jest to. jest ograniczona tak. pierwiastki tworzące węgliki. Własności mechaniczne stali ferrytycznych ( tablica 4) zakładają strukturę drobnokrystaliczną. Przez wprowadzenie ok.4512) ich odporność na korozję. Niektóre stale zawierają tytan lub niob jako Układy wydechowe . którą osiąga się poprzez odpowiednią obróbkę wyżarzającą tychże stali. 1.

N/mm 2 Wydłuż. 320 320 280 220 220 280 260 260 240 240 240 280 280 450 450 450 450 / / / / 650 650 650 600 20 20 18 20 25 25 20 18 20 20 23 23 23 18 18 18 dostawy nie spawanym nie X2CrTi12 1. poza tym A5 Tablica 4: Własności mechaniczne niektórych nierdzewnych ferrytycznych stali odpornych na korozję w stanie wyżarzonym w temperaturze pokojowej (według EN 10088.gw. bl. t.zw. = taśma zimnolwalcowana.gw. t. pr.zw. bl. t.zw. < 3 mm A80 mm. t. = blacha. pr.4016 tak nie X3CrTi17 1. = pręty dla drutów walcowanych obowiązują tylko wartości wytrzymałości na rozciąganie dla taśmy o grub.4512 380 / 560 380 / 560 450 450 430 400 / / / / 600 600 630 630 nie nie X6Cr17 1. = taśma gorącowalcowana. 6 12 25 100 6 12 6 12 25 100 6 12 6 6 12 100 280 280 250 260 210 210 260 240 240 240 230 230 230 260 260 280 N/mm2 min. część 2 i 3) 6 . t. t. przy zerwaniu3) % min Odporność na korozję międzykrystal. d. pr.gw. t. Na. t. Rozciąg. d. 1. pr. d.zw.zw t.gw. mm Umowna granica plastyczn 2) wzdłuż poprzeczn Wytrz.gw bl.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Oznaczenie stali Postać wyrobu 1) Grubość lub średnia maks. t.4113 t.4003 t.gw.zw. = drut. d.4510 420 / 600 420 / 600 420 / 600 450 / 630 450 / 630 440 / 660 tak tak X3CrNb17 X6CrMo17-1 tak tak tak nie 1) 2) 3) t.zw. w stanie Znak X2CrNi12 Numer 1.

7 .

Twardość tych stali jest tym większa.3: Krzywe temperatury pracy udarnościowej różnych stali odpornych na korozję (wg R. Na wykresie ulepszania dla stali 1. 13% Cr austenitycznego. zahartowanych i odprężonych (Schierhold). W stanie ulepszonym uzyskuje się wysokie wartości wytrzymałościowe.40 0.70 1.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 3. Jeśli zostaną one nagle schłodzone z zakresu okolicy 950 . 4). 3. Obróbka ulepszająca obejmuje hartowanie i następnie odpuszczanie do temperatur 650 . Zawartość C w % wagowo 0. sztancowanie. W zależności od kształtu wyrobu stale martenzytyczne są dostarczane w stanie wyżarzonym lub ulepszonym. Temperatury austenizacji mieszczą się w zależności od gatunku stali. chodzi o stale. że ulegną zahartowaniu. bez występowania szkodliwych skutków z tytułu podwyższonej zawartości węgla (wytrącanie się węglików.20 0. Wyroby.15 0. Ponadto ulepszalny na wskroś obszar wymiarów zostaje poszerzony na średnice ponad 400 mm. można rozpoznać szeroki zakres rodzajów własności wytrzymałościoŻyletki do golenia z martenzytycznej stali nierdzewnej Praca udarnościowa (próbki DVM) w J Rys. Schłodzenie może być przeprowadzone dużo wolniej aniżeli przy porównywalnych stalach niestopowych (np schłodzenie na powietrzu). Wartości odporności na obciążenia dynamiczne martenzytycznych stali chromowych w zależności od temperatury wynikają z wykresu .25 0. W wyniku obróbki odpuszczającej spada wytrzymałość a wzrasta odporność na obciążenia dynamiczne.4021 (rys. wyciąganie wgłębne) przed podjęciem obróbki ulepszającej.1%. im wyższa jest zawartość C (tablica 5). wytłaczanie. w Tablica 5: Wpływ zawartości wegla na twardość martenzytycznych stali odpornych na korozję.1050 0C.10 0.750 0C. uzyskują one wówczas strukturę martenzytyczną.Rys.4418). Odporność na korozję zostaje jeszcze podwyższona przez dodatek molibdenu (1. mogą być przerabiane plastycznie na zimno i na gorąco (np. czny st nik wyc W mar tenzytycznych sta lach ni klowych rolę zytyczn węgla przejmuje nikiel (na przykład 1. Zdolność do ulepszania zostaje przy tym utrzymana. które w wysokich temperaturach są całkowicie austenityczne. Oppenheima) temperatura badania w 0C stale austenityzne martenzytyczne stale nikowe ferrytyczne stale z zaw. gięcie. to znaczy. 17% Cr martenzytyczne stale z zaw. wysokie utwardzenie). który przedstawia się jako przykład dla tej grupy stali.2 Stale martenzytyczne W przypadku stali z 12-18 % Cr i zawartościach C od 0.00 Twardość w HRC 40 46 50 53 56 58 60 8 . które dostarcza się w stanie zmiękczająco wyżarzonym ( jak taśmy zimno i gorąco walcowane i z nich przycięte na długość blachy).4313).

pr. w stanie Znak X5CrNi18-10 Numer 1.pr. t. t.gw. bl. które osiąga się przez następujące zaraz potem trawienie lub dokładne szlifowanie i polerowanie. przy zerwaniu3) % min Odporność na korozję międzykrystal. t. 6 12 75 160 6 160 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 6 40 230 210 210 190 220 190 190 190 220 200 200 180 290 270 270 270 220 200 200 190 220 200 200 205 250 195 N/mm2 min. t. t.zw.zw. bl. N/mm 2 Wydłuż.gw.zw.pr t.4311 40 tak tak X6CrNiTi18-10 1.4021. d. d.materiał Nr 1.4307 45 35 45 tak nie tak Przewężenie w % nie nie tak X2CrNiN18-10 1. t.4550 40 tak tak X10CrNi18-8 1. t.zw.pr. na rozciąg.4306 1.pr. bl.gw. t.gw.pr.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Wytrzymałość na rozciąganie Wytrzymałość na rozciąganie oraz umowna granica plastyczności wych.pr. d. bl.zw.4303 1.4310 40 nie nie 9 .4541 40 tak tak X6CrNiNb 18-10 1. d. Rys 4: Wykres ulepszania stali. odpuszczanie: temperatura odpuszczania 2 h/na powietrzu (wg Schierholda) Umowna granica plastyczności Wydłużenie w % (Lo = 5 do) Przewężenie Wydłużenie Temperatura odpuszczania w 0C Oznaczenie stali Postać wyrobu 1) Grubość lub średnia maks. bl. d. 260 250 250 250 230 250 240 240 320 310 310 250 240 240 250 240 240 280 540/750 520/720 520/720 500/700 500/650 500/750 500/700 500/750 520/670 520/670 500/650 460/680 550/750 550/750 550/750 550/760 520/720 520/720 500/700 500/700 520/720 520/720 500/700 510/740 600/950 500/750 45 dostawy tak spawanym nie X4CrNi18-12 X8CrNiS18-9 X2CrNi19-11 X2CrNi18-9 1. t. d. t.pr. mm Umowna granica plastyczn 2) wzdłuż poprzeczn Wytrz. hartowanie: 1000 0C/olej. d. Ze względu na najlepszą odporność na korozję należy przede wszystkim dotrzymywać zadane temperatury obróbki cieplnej.zw. d. Warunkiem dostatecznej odporności na korozję jest jednak również odpowiednie wykonanie powierzchni.4305 1. bl.gw.4301 t.zw. Ta grupa stali z uwagi na jej wysoką odporność na ścieranie i wytrzymałość na przecinanie znajduje szerokie zastosowanie. jakie można osiągnąć poprzez obróbkę cieplną.

d. d. w stanie Znak X2CrNiN18-7 Numer 1. d.4465 40 35 tak tak tak tak 1.gw. = drut. t.zw.gw. d. w.pr. = taśma zimnolwalcowana.4571 tak tak X1CrNiMoTi 18-13-2 X1CrNiMoN 25-25-2 X2CrNiMo 17-13-3 1. t. d. bl.gw. t. t.pr. t.pr.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Oznaczenie stali Postać wyrobu 1) Grubość lub średnia maks.zw.zw.pr. pr.4318 t.pr. d. d.gw.pr. w temperaturze pokojowej (według EN 10088 część 2 i 3) 10 .p.4565 NbN25-18-5-4 X2CrNiMoN 17-13-5 1.4401 tak nie X2CrNiMo 17-12-2 1. bl. = blacha. t.4404 tak tak X6CrNiMoTi 17-12-2 1. 6 12 75 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 20 30 160 20 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 30 160 20 6 12 75 160 6 12 75 160 75 160 6 12 75 160 290 270 270 280 240 220 220 230 300 300 300 280 280 280 240 220 220 200 240 220 220 200 350 330 330 240 220 220 200 240 220 220 200 240 220 220 200 N/mm2 min.4561 1. d. bl. t.zw. pr. bl. mm Umowna granica plastyczn 2) wzdłuż poprzeczn Wytrz. bl.zw.4429 330 320 320 270 260 260 270 260 260 420 580/780 580/780 580/780 580/800 550/700 550/700 520/670 500/700 550/700 550/700 530/730 500/700 800/950 35 35 40 40 40 40 45 40 40 tak tak X2CrNiMo 18-14-3 1. bl.gw.gw. t.pr. d.4539 tak tak X1NiCrMoCu N25-20-7 X2CrNiMo N22-5-3 1.zw. d. t. N/mm 2 Wydłuż. bl.zw. bl. t.gw.pr. d.gw. t. t. t. t. przy zerwaniu3) % min Odporność na korozję międzykrystal. pr.gw. t. poza tym A5 Tablica 6: Własności mechaniczne znormalizowanych stali odpornych na korozję austenitycznych jak również stali austenitycznoferrytycznych 1. bl. t. d. = pręty dla walcówki obowiązują tylko wartości wytrzymałości na rozciąganie taśmy < 3 mm grubości A80 mm. bl.gw. bl. w.zw.4436 tak nie X2CrNiMnMo 1.p. na rozciąg. t.gw. t. d.zw.pr.4462 w stanie jak dostarczono. t. 380 370 370 270 260 260 270 260 260 270 260 260 190 260 650/850 650/850 630/830 530/680 530/680 520/670 500/700 530/680 530/680 520/670 500/700 540/690 540/690 520/670 500/700 490/690 540/740 35 35 45 40 45 40 40 40 45 40 40 dostawy tak spawanym tak X5CrNiMo 17-12-2 1.zw.4439 35 tak tak 320 310 310 270 260 260 340 480 480 480 580/780 580/780 580/780 580/800 530/730 530/730 520/720 530/730 650/850 650/850 660/950 660/950 640/840 650/880 35 35 40 35 35 tak tak X1NiCrMoCu N25-20-5 1.4435 tak tak X3CrNiMo 17-13-3 1.zw. w. = taśma gorącowalcowana.pr.4529 1.p. bl. t.4462 40 20 25 25 25 tak tak tak tak 450 1) 2) 3) t.

4311. Najważniejszą własnością tej grupy stali jest wysoka odporność na korozję. Tak więc w zależności od stopnia takiej obróbki można uzyskać różne stopnie umocnienia.4318. 1. 1. Wyższą skłonność do umocnienia na zimno stali austenitycznych w porównaniu ze stalami ferrytycznymi przedstawia rys. aby uniknąć tworzenia się wytrąceń. Dla określonych obszarów zastosowań wymagane są stale austenityczne o wyższej wytrzymałości. Jako końcowy etap obróbki cieplnej stosuje się wyżarzanie odpuszczające w temperaturach 1000 i 1150 0C z następującym potem schłodzeniem w wodzie lub na powietrzu. Tak samo jak przy stalach ferrytycznych. zwiększa się jeszcze bardziej (patrz tablica 1 oraz rozdział 4. 5. 5: Umacniające zachowanie się niektórych stali odpornych na korozję stopowej. Wpływ ważnych dla stali odpornych na korozję pierwiastków stopowych na umowną granicę plastyczności jest przedstawiony na rys. własności mechanicznych i odporności na korozję. 400 N/mm2 (1. W porównaniu z węglem dodatek azotu do stopu przynosi tę korzyść. Zaleca się ich stosowanie w wielu dziedzinach i stanowią one najważniejszą grupę stali odpornych na korozję. że obok poprawy wytrzymałości podwyższona zostaje również odporność na korozję. również przy stalach austenitycznych dla uzyskania dobrych własności technologicznych (tablica 6) konieczna jest struktura drobnoziarnista. Jednakże rezygnuje się z dodawania węgla z przyczyn chemiczno-korozyjnych.4565).2). Przy obróbce plastycznej na zimno może dodatkowo dojść do utworzenia się martenzytu odkształceniowego. która w miarę wzrostu dodatków stopowych.3 Stale austenityczne Austenityczne stale CrNi o zawartości 8 % Ni oferują szczególnie korzystną kombinację podatności do obróbki. Stalami austenitycznymi z zawartością azotu są na przykład stale 1.4439. 6: pierwiastki węgiel (C) oraz azot (N) wykazują największą skuteczność. Wysoka zdolność do wydłużenia wartości wydłużenia przy zerwaniu stali 11 .WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 3. w szczególności chromu i molibdenu. Wzrost granicy plastyczności można na przykład osiągnąć poprzez obróbkę plastyczną na zimno. Stale austenityczne w przeciwieństwie do stali martenzytycznych nie są hartowalne.4406 lub 1. Poprzez ukierunkowany dobór zawartości składników stopowych możliwe jest podniesienie umownej granicy plastyczności nawet do wartości pow. Inną możliwością jest utwardzanie roztworowe poprzez przedsięwzięcia z zakresu techniki wytrzymałość na rozciąganie i umowna granica plastyczności w N/ mm2 wytrzymałość na rozciąganie umowna granica plastyczności zgniot wzdłużny w % Rys.

Zawierają one ok. które aż do bardzo niskich temperatur leżą na wysokim poziomie (rys.5 % Mo jak również azot i częściowo dalsze dodatki. Llevellyn) 3. Spawalność stali austenityczno-ferrytycznych nie stwarza żadnych problemów. Z uwagi na ich ogólnie dobry profil własności. z uwagi na ich dwa składniki struktury. Szczególne znaczenie mają również wyższe wartości robocze udarności. w ochronie środowiska i w technice morskiej. że umowna granica plastyczności leży wyraźnie powyżej tej granicy dla stali austenitycznych. 22 % Cr. 7 % Ni. istnieje szerokie spektrum zastosowań dla tych stali głównie w dziedzinie budowy aparatury chemicznej. 25 % Cr. Stal 1. pracujących w temperaturach do minus 269 0C .lepszą odporność na wywoływaną przez chlorki korozję naprężeniową. Stąd stale odporne na korozję.4462 zawiera ok. . zawartość składników stopowych w % ( w przypadku C oraz N w 0. Z tablicy 6 wynika. 5 % Ni oraz 3 % Mo jak również azot (patrz tablica 1).1 %) Rys.w stosunku do stali austenitycznych . ciągliwe w niskich temperaturach.4462). Z tego wynikają korzystne zdolności do głębokiego tłoczenia i do obciągania jak również do dobrego podwijania krawędzi. Dalej trzeba podkreślić korzystne parametry wytrzymałości zmęczeniowej tej stali również w mediach korozyjnych. Osiągane są mimo to dobre wskaźniki odporności na obciążenia dynamiczne. określane często jako stale podwójne (Duplex) zyskują coraz 12 Ostatnio uzyskano tak zwane stale “Superduplex” o jeszcze bardziej ulepszonej odporności na korozję. 3). 6: Wpływ niektórych pierwiastków stopowych na umowną granicę plastyczności stali austenitycznej (według V. Rozważa jąc zachowanie się korozyjne austenityczno-ferrytycznych stali odpornych na korozję należy podkreślić ich . 3. zmiana umownej granicy plastyczności w N/ mm2 bardziej na znaczeniu. J. Prowadzi to do wyważonej struktury austenityczno-ferrytycznej (z reguły 50 : 50). ok.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ austenitycznych (patrz tablica 6) są prawie dwukrotnie wyższe niż dla stali ferrytycznychprowadzi to do bardzo dobrej zdolności do przeróbki plastycznej na zimno. Dotyczy to w szczególności stali X2CrNiMoN 22-5-3 (materiał Nr 1. mogą być zastosowane w urządzeniach. T. 4 Stale austenityczno-ferrytyczne Stale austenityczno-ferrytyczne. jeśli przestrzegane są reguły spawania. Mc Neely i D.

Z tego względu dla odporności na korozję istotnym jest dobór właściwego gatunku stali w odpowiednim stanie obróbki cieplnej i z prawidłowo obrobioną powierzchnią. Dla określenia stopnia ubytku masy na jednostkę powierzchni obowiązuje w stalach odpornych na korozję stosunek 1 g/h x m2 1. obcej rdzy. Jest ona określana w dużym stopniu przez skład stopu.jak to już wskazuje sama nazwa . Są one odporne na liczne media agresywne i nie wymagają żadnego dalszego zabezpieczenia powierzchni. stale odporne na korozję. Odporność korozyjna stali odpornych na korozję jest przede wszystkim uzależniona od składu stopowego stali. “ sumą działania”. ponadto od jej powierzchni i stanu jej struktury.1 Uwagi ogólne Jak wiadomo. Jako że korozja szczelinowa podlega w zasadzie tym samym mechanizmom co korozja wżerowa. Równomierna korozja powierzchniowa na stalach odpornych na korozję może występować tylko w kwasach i silnych ługach.często tylko jakby ukłucia igłą.3 x % Mo Przy bardzo wysoko stopowych stalach austenitycznych i ferrytyczno-austenitycznych do sumy działania włącza się także pierwiastek stopowy azot z zastosowaniem różnych współczynników. w szczególności przez dodanie molibdenu i częściowo azotu.5 % Cr do żelaza. mogą w tych miejscach powstawać otworki . Z reguły stopień ubytku poniżej 0. osady). obowiązują tu informacje podane już wyżej łącznie z wpływem dodatków stopowych oraz tzw. które w stalach odpornych na korozję przebiegają na ogół śródkrystalicznie. Przez dalsze zwiększenie zawartości chromu. Korozja naprężeniowa jest możliwa tylko.związana jest z występowaniem szczelin czy rys. szczególnie w podwyższonych temperaturach. 17 % Cr są dużo bardziej odporne aniżeli stale z 13% Cr. w porównaniu ze stalami niestopowymi i niskostopowymi wykazują wyraźnie podwyższoną odporność korozyjna. Korozja naprężeniowa Przy tym rodzaju korozji powstają pęknięcia. warstwa ta ulega samoczynnemu odtworzeniu. resztek żużla i barwnych nalotów. W przypadku mechanicznego uszkodzenia powłoki pasywnej. Korozja szczelinowa Korozja szczelinowa . Dodatkowo w wielu przypadkach można podwyższyć dalej odporność przez wprowadzenie molibdenu do stopu.1 mm/a. Tak więc na przykład stale chromowe z zaw. Jeśli występują jony chlorku. Niebezpieczeństwo korozji wżerowej zwiększa się w wyniku kumulowania się na powierzchni osadów. Tą pasywność powoduje dodatek minimum 10. gdy warstwa pasywna zostanie przełamana lokalnie. Korozja wżerowa (pitting) Korozja wżerowa może wystąpić. Te mogą być uzależnione od konstrukcji lub eksploatacji (np. Jeszcze wyższą odporność na korozję powierzchniową wykazują austenityczne stale chromowo-niklowe. 2 Rodzaje korozji Ubytkowa korozja powierzchniowa Ubytkowa korozja powierzchniowa charakteryzuje się równomiernym lub w przybliżeniu równomiernym ubytkiem. Sumą Działania: W = % Cr + 3.1 mm/ rocznie uważa się za dostateczną odporność na korozję powierzchniową.W Ł A S N O Ś C I S T A L I O D P O R N Y C H N A K O R O Z JĘ 4 Odporność na korozję 4. . odporność na korozję wżerową zostaje podwyższona. gdy występują równocześnie trzy następujące warunki: a) powierzchnia elementu konstrukcyjne13 4. Wyraża się to tak zw.

Dostatecznej odporności na korozję międzykrystaliczną w stalach ferrytycznych nie można osiągnąć przez samo obniżenie zawartości węgla. na skutek spawania. Materiały dostarczane z tego rodzaju obróbką cieplną są odporne na korozję międzykrystaliczną. W odróżnieniu od korozji naprężeniowej. spawania) dojdzie do dodatkowego wytrącania się węglików chromu. Takie działanie ciepła występuje na przykład przy spawaniu. czyli wytrzymałość zmęczeniowa. chyba że w wyniku dalszej obróbki cieplnej (np. W praktyce. Przy stalach austenitycznych można poprawić w dużym stopniu odporność na korozję naprężeniową przez podwyższenie zawartości niklu. w budownictwie i w obszarze dóbr konsumpcyjnych. Standardowe stale austenityczne CrNi oraz CrNiMo są w roztworach chlorków bardziej podatne na korozję naprężeniową aniżeli stale ferrytyczne i austenityczno-ferrytyczne. korozja zmęczeniowa może wystąpić w zasadzie we wszystkich korozyjnie działających mediach w połączeniu z przemiennymi obciążeniami. Tego rodzaju korozja praktycznie nie występuje w wielu dziedzinach jak np. gdy w wyniku działania ciepła ( pomiędzy 450 a 850 0C przy stalach austenitycznych i powyżej 900 0C przy stalach ferrytycznych) wytrącają się na granicach ziaren węgliki chromu. korozji międzykrystalicznej w stalach austenitycznych zapobiega się przez mocne zredukowanie zawartości węgla lub związanie węgla przez dodanie tytanu lub niobu. Odporność na korozję zmęczeniową wzrasta: w miarę rosnącej odporności na korozję materiału w danym medium.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ b) c) go jest pod naprężeniem rozciągającym. Powoduje ono lokalne zubożenie zawartości chromu w okolicy wytrąconych węglików chromu. Jednak można również temu zapobiec przez dodanie niobu lub tytanu. w miarę rosnącej wytrzymałości stali. w bliskości spoiny (strefa wpływu ciepła). która występuje tylko w specyficznie oddziałujących mediach (patrz wyżej). W przeciwieństwie do tego w przypadku korozji zmęczeniowej brak jest przeważnie wytrzymałości zmęczeniowej i stal może pęknąć także poniżej tej granicy. Naprężenia rozciągające można rozładować przez śrutowanie. W przypadku naprężeń rozciągających obojętnym jest. Korozja międzykrystaliczna może wystąpić w kwaśnych mediach. działanie jednego specyficznie działającego medium (przeważnie jony chlorków). Rozpuszczalność węgla w stalach ferrytycznych jest o wiele mniejsza. Można jednak cofnąć zubożenie zawartości chromu na granicach ziaren i skłonność do korozji międzykrystalicznej przez wyżarzenie stabilizujące w temperaturze 750 do 800 0C. oro międzykr iczna Korozja międzykr ysta liczna Korozja międzykrystaliczna nie stanowi już dzisiaj problemu przy właściwym doborze materiału. Z tego względu przy schłodzeniu z temperatury wyżarzania rozpuszczającego nie da się stłumić w tych stalach wytrącania się węglików chromu. albo są to naprężenia własne (np. 14 . czy wywierane one są od zewnątrz przez rozciąganie lub naprężenia gnące. skłonność materiału do korozji naprężeniowej. walcowania na zimno lub głębokiego tłoczenia). Korozja zmęczeniowa Przy czystym obciążeniu zmęczeniowym (bez obciążenia korozją) występuje dolne naprężenie przemienne. poniżej którego nie obserwuje się żadnego pęknięcia.

O odporności na korozję w różnych mediach/ chemikaliach informują: tabele i wykresy odporności wydane przez producentów stali. takich jak stale niestopowe i niskostopowe jak również aluminium są materiałami szlachetniejszymi. gdy przy spawaniu wprowadzi się możliwie mało ciepła w obszar spoiny. Odporność na korozję stali 1. Stale 1. Dla spełnienia tych wymogów trzeba zastosować obok odpowiednich dodatków spawalniczych również najlepsze techniki spawalnicze w połączeniu ze staranną obróbką wykańczającą spoiny. Korozja kontaktowa może wystąpić szczególnie wtedy. Materiał mniej szlachetny (anoda) zostaje zaatakowany w miejscu styku i przechodzi do roztworu. W praktyce stale odporne na korozję wobec wielu innych materiałów metalicznych.4401 oraz 1.4301 oraz 1. Przy cieńszych zimnowalcowanych blachach i taśmach ta niedogodność jest mniejsza aniżeli przy większych przekrojach. Z uwagi na zmniejszoną ciągliwość w okolicach spoiny. Bezpieczeństwo i trwałość użytkowania całej konstrukcji spawanej zależy bezpośrednio od dobrej jakości spoiny.4003 zapobiega się w dużym stopniu tworzeniu grubych ziaren przez zastosowanie 15 4. odporność na korozję samej spoiny jak również strefy oddziaływania ciepła musi odpowiadać odporności materiału podstawowego. Obok lność.4016 jest mniejsza niż wyżej wymienionych stali CrNi (Mo).4541 są odporne korozyjnie w normalnej atmosferze zewnętrznej i z tego względu nadają się w równym stopniu do zastosowań wewnętrznych i zewnętrznych. Materiał bardziej szlachetny (katoda) nie jest atakowany. stale ferrytyczne nie nadają się na konstrukcje poddawane naprężeniom zmiennym. także stal 1. Wszystkie stale ferrytyczne wykazują w strefie wpływu ciepła skłonność do mocnego wzrostu ziaren i z tego powodu należy je spawać przy możliwie małym doprowadzaniu ciepła.3 Wskazówki odnośnie zastosowania Stale 1. w przypadku grubościennych elementów budowlanych. W przypadku stali 1. Sta ferryty ytyczne Sta le ferrytyczne nadają się do spawania. jeśli powierzchnia szlachetniejszego materiału w stosunku do powierzchni materiału mniej szlachetnego jest duża. Przeważnie niemal wszystkie stale odporne na korozję można łączyć wszystkimi w praktyce typowymi metodami spawania i zgrzewania oporowego. udarowym lub wywoływanym przez drgania. gdy zróżnicowane materiały metaliczne znajdują się we wzajemnym styku i są zwilżone elektrolitem. szczególnie wtedy.4571 są do pewnego stopnia również dość odporne w atmosferze zawierającej chlorki względnie dwutlenek siarki i z tego względu przydatne do zastosowania w atmosferze przemysłowej jak i na terenach nadmorskich.4016 jest stosowana przede wszystkim wewnątrz pomieszczeń. 5 Przydatność do spawania W wielu obszarach zastosowań stali odpornych na korozję jedną z najważniejszych włas- . ności przerobowych jest spawa lność. wymaganych własności wytrzymałościowych i odporności na obciążenia dynamiczne połączeń spawanych. przy czym jednak trzeba liczyć się ze zmniejszeniem ciągliwości. Przy wysokich wymaganiach w zakresie odporności na korozję w pierwszym rzędzie stosuje się stale stabilizowane. Odradza się stosowanie metody spawania autogenicznego.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 5 Przydatność do spawania oro konta kto (styk tyko Korozja konta ktowa (stykowa) Korozja kontaktowa może powstać.

1. Podczas gdy sta le mar tenzytyczne z niema zytyczne wielkimi zawartościami węgla nadają się warunkowo do spawania. Z tego względu należy zastosować odpowiednią technikę spawania. 1. Stale austenityczne. to takich stali z wyższymi zawartościami węgla nie spawa się. przewodność cieplna jest niższa o ok. 16 .4589. z uwagi na wymaganie równie dobrej odporności na korozję materiału podstawowego i stopiwa. są spajane dodatkami spawalniczymi tej samej jakości lub wysokostopowymi. W strefie wpływu ciepła stal wykazuje także dobrą charakterystykę zmęczeniową. 1. nity tyczne Austeni tyczne stale odporne na korozję dają się spawać łatwiej aniżeli stale ferrytyczne.4521 oraz 1. Do spawania zaleca się materiał dodatkowy z podwyższoną zawartością niklu. to należy ograniczyć węgiel do wartości poniżej 0.4509. Spawalność stali austenityczno-ferrytycznych (Duplex) z materiałem dodatkowym jest wyznaczana głównie przez własności strefy oddziaływania ciepła. Zabezpieczenie przed korozją międzykrystaliczną w stanie spawanym zapewniają stabilizowane stale ferrytyczne 1. Dzięki korzystnym własnościom mechanicznym również większe przekroje są spawalne bez obróbki cieplnej. lecz trzeba tu również uwzględnić niektóre osobliwości: współczynnik rozszerzalności cieplnej jest o ok. 60 % i w wyniku tego ciepło koncentruje się w strefie spawania. 1. co sprzyja powstawaniu odkształceń i naprężeń szczątkowych. Gatunki stabilizowane tytanem lub niobem oraz stale z obniżoną zawartością węgla w stanie spawanym bez następczej obróbki cieplnej. są odporne na korozję międzykrystaliczną (patrz rozdział 4.4511. wytrzymałościową i zginania.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ innych rozwiązań techniki stopowej.2). aby zapewnić odporność spoiny na korozję.4512. 1. Można je skutecznie odprowadzać przy pomocy podkładek miedzianych. Zabarwień nalotowych należy albo unikać (formowanie) albo też usuwać je starannie po spawaniu mechanicznie lub chemicznie. 50 % wyższy. Ich skład chemiczny jest tak dobrany.4510. Jeśli grubość blachy wynosi ponad 5 mm.03 %.4520. że są one także zabezpieczone przed tworzeniem się pęknięć na gorąco podczas spawania. Zarówno dla stali ferrytycznych jak i dla stali martenzytycznych zalecane są austenityczne dodatki spawalnicze (DIN 85 56) przy spawaniu połączeniowym. Z uwagi na odporność na korozję może być celowym pospawanie warstwy wierzchniej tym samym materiałem.

listwy ozdobne samochodów. jak stale niestopowe.0 ). Typowymi przykładami są przeciąganie drutu sprężynowego jak również przeciąganie rur przy produkcji rur precyzyjnych. Wiele wykonanych plastycznie elementów. Przy “prawdziwym” głębokim tłoczeniu możliwe jest spływanie wykroju poprzez pierścień ciągadła.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 6 Podatność na przeróbkę plastyczną 6 Podatność na przeróbkę plastyczną objętościową obróbkę plastyczną na zimno. które uzyskują swoją wartość użytkową w wielu przypadkach dopiero w wyniku następnego procesu przekształcenia plastycznego. wysoki graniczny stosunek średnicy wykroju do średnicy stempla ( âmax > 2. dzięki ich dobrym właściwościom płynięcia. głębokie tłoczenie miseczkowe) i obciąganie. Może ono być przeprowadzane albo na prasie krawędziowej w tłoczniku albo też za pomocą profilowania rolkowego w klatkach walcowniczych. Mimo tego ograniczenia stale ferrytyczne stosuje się w wielu dziedzinach. W wielu przypadkach jest jednak wymagane związane z odkształceniem umocnienie przez zgniot. Szczególne znaczenie mają wyroby płaskie ze stali odpornych na korozję. nity tyczne Austeni tyczne stale odporne na korozję w porównaniu ze stalami niestopowymi i ferrytycznymi stalami odpornymi na korozję 17 Stale odporne na korozję charakteryzują się z reguły dobrą plastycznością. rryty ytyczne Ferrytyczne stale odporne na korozję zachowują się względem wymaganych sił odkształcających w przybliżeniu tak. wyroby płaskie. W zależności od występującego stanu naprężenia rozróżnia się “prawdziwe” głębokie tłoczenie (np. Ponadto często stosowaną metodą przekształcania plastycznego wyrobów płaskich jest wyginanie. Ma ono na celu doprowadzenie wyrobu do pożądanego wymiaru (np. wytłoczki zlewozmywaków. połówki obudów katalizatorów jak również rury wzdłużnie spawane. W przypadku wyrobów długich ze stali odpornych na korozję stosuje się w pierwszym rzędzie . podczas gdy przy obciąganiu wykrój jest trzymany sztywno przez dociskacz i spływanie nie jest możliwe. szczególnie tych o skomplikowanej geometrii stanowi kombinację “prawdziwego” głębokiego tłoczenia i obciągania. Przykładem tego ostatniego jest profilowanie na zimno i wytwarzanie rur wzdłużnie spawanych. Odkształcenie w tym przypadku następuje wyłącznie kosztem grubości blachy. Jako dalszą metodę obróbki plastycznej stosuje się przeciąganie. W porównaniu jednak z niestopowymi stalami głęboko tłocznymi są one ograniczone w swojej odkształcalności. dzięki czemu znajdują różnorodne zastosowanie. Do najważniejszych metod przekształcania wyrobów płaskich zalicza się głębokie tłogłębo tłoczenie. Popularnymi elementami tłoczonymi są na przykład pokrycia i okładziny w architekturze. Należy do tego wyciskanie na zimno oraz spęczanie na zimno. ponieważ w ramach pożądanych własności najwyższy priorytet ma odporność na korozję. a nie podatność na przeróbkę plastyczną. Przy obciążeniu w procesie obciągania stale te są za to podat-ne na odkształcenia plastyczne tylko w ograniczonym stopniu. Przy głębokim tłoczeniu miseczkowym ferrytyczne stale odporne na korozję osiągają. średnica drutu).

Typowe materiały austenityczne zmieniają się podczas przeróbki plastycznej częściowo w martenzyt. Skutkiem tego jest wyraźnie wyższe zapotrzebowanie siły przy odkształcaniu plastycznym. Z tego względu skomplikowane części tłoczone wytwarzane są przede wszystkim z austenitycznych stali odpornych na korozję. Przykładem tego są wewnętrzne drzwiczki i dna zmywarek do naczyń. 18 .WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ wykazują dużo większe umocnienie przez zgniot. rury itp. Ta przemiana martenzytyczna ma niekorzystny skutek jednakże tylko przy wielostopniowym odkształcaniu plastycznym. to może być ona znów usunięta przez wyżarzanie międzyoperacyjne. Jeśli to konieczne. Przy głębokim tłoczeniu miseczkowym auste- nityczne stale odporne na korozję osiągają w przybliżeniu taki sam graniczny stosunek średnicy wykroju do średnicy stempla jak ferrytyczne stale odporne na korozję. Wyraźnie korzystniejszą podatność plastyczną wykazują za to austenity przy naprężeniu w procesie obciągania. zlewozmywaki.

4301 1.4307 1.4571 0. Zawartość siarki w % 0.35 % S.4305 Stale z ulepszoną skrawalnością1) X5CrNi18-10 X2CrNi19-11 X2CrNi18-9 X6CrNiTi18-10 X5CrNiMo17-12-2 X2CrNiMo17-12-2 X6CrNiMoTi17-12-2 1) w krótkich. Sta utom oma Sta le automa towe zawierają z reguły 0. Stale odporne na korozję przewidziane do obróbki skrawaniem można podzielić tak.030 % i znajdują się tym samym jeszcze poniżej wartości granicznych określonych normami.4105 1. Ponadto istnieją specjalne stale automatowe do specyficznych zastosowań.4541 1. łamliwych wiórach. Przy stalach automatowych należy zwrócić uwagę na pewne pogorszenie się odporności na korozję. Na skrawalność tych stali mają niekorzystny wpływ wysoka skłonność do umacniania się przez zgniot. ilości i rozmieszczenia siarczków na przekroju materiału. 7: Przykłady ukształtowania wiórów przy różnych zawartościach siarki 19 . Stale drugiej grupy zawierają dodatek siarki od 0. którego pozytywne oddziaływanie na skrawalność znajduje potwierdzenie Rys. na dwie grupy. jak Oznaczenie stali Znak Numer Stale automatowe X14CrNoS17 X6CrMoS17 X8CrNiS18-9 1.7). gładszych powierzchniach obrabianych przedmiotów i w mniejszym zużyciu narzędzi (rys.4104 1.4404 1.4401 1.15 do 0.15 do 0.015 do 0. niska przewodność cieplna i dobra ciągliwość. Siarka tworzy w połączeniu z manganem siarczek manganu.4306 1.030 wybór typowych stali Tablica 7: podział stali odpornych na korozję na grupy skrawalności to przedstawia tablica 7.35 1. Przez ustawienie określonej wielkości.015 do 0.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 7 Skrawalność Przy skrawaniu stali odpornych na korozję szczególnie stale austenityczne uważane są za trudne w obróbce. Najważniejszym pierwiastkiem przyczyniającym się do poprawienia skrawalności jest siarka.

Stan polerowany P wykonywany jest przeważnie poza hutą. Szlif mokry daje ogólnie powierzchnię błyszczącą 20 . warstwa ta ulega miejscowemu zniszczeniu. Błyszcząco gładką powierzchnię stanu 2R (IIId) wykonuje się przeważnie dla blach i taśm do grubości maksymalnej 3.5 mm oraz dla wyrobów ciągarni. Bardziej celową jest dostawa po uprzednim uzgodnieniu wzoru. Takie wykonanie jest z reguły mniej przydatne dla wyrobów o wielkiej powierzchni (zniekształcenia refleksu). jakie powstają przy lutowaniu lub spawaniu. Barwy te są nieczułe na promieniowanie ultrafioletowe. całkowicie odporne na działanie światła i bardzo wytrzymałe na działanie czynników atmosferycznych. złote. W ten sposób uzyskane bardzo błyszczące powierzchnie mogą . odzie obróbki elektrochemicznej tworzą się na powierzchni przeźroczyste warstewki o grubości do 0. w których powstają dzięki interferencji światła efekty barwne . Przy tych blachach można osiągnąć ciekawe efekty.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 8 Wykończenia powierzchni osiągane są . Przy metodzie po lis pektra lnej w wyniku metodz po pektra lnej. stan 2B o rozproszonym połysku który z uwagi na subtelną postać powierzchni jest bardziej przydatny do głębokiego tłoczenia aniżeli 2R. szczotkowanie lub/ i wytrawianie. Powierzchnie odbijają światło w mniejszym stopniu i są odporne na zadrapania.przy zwykle różnorodnych sprawdzonych zastosowaniach . “ziarno 180” jest czasem nie wystarczające. Obok polerowania mechanicznego stosuje się polerowanie elektrolityczne (elektropolerowanie). Zestawienie i porównanie z poprzednimi określeniami DIN podano w Tablicy 8. w następnym etapie u wtórnego przetwórcy.3 cm. np. i przy tym mniej podatną na zabrudzenia niż szlif suchy. Plamy i odciski palców nie są widoczne optycznie. Szczególnie interesującym ukształtowaniem powierzchni stali odpornych na korozję jest wzorków: orków nio walco deseniowanie i wa lcowanie wzorków Taśmy zimno walcowane uzyskują dzięki dodatkowemu przewalcowaniu jedno. szlifowanie.lub obustronnie wytłoczone wzory.w porównaniu ze standardowymi stalami o wyraźnie niższych zawartościach siarki . czerwone do zielonego. Przy wyższych temperaturach. 8 Wykończenia powierzchni Metalicznie czysta powierzchnia jest podstawowym warunkiem dobrej odporności na korozję omawianych stali.powodować przy wielkich powierzchniach nieznaczne zniekształcenia refleksu (odbicia).w zależności od grubości warstewki .niebieskie. W EN 10088 część 2 oraz 3 są podane w odnośnych tablicach rodzaje wykonania i stany powierzchni wyrobów ze stali odpornych na korozję. W przypadku stanu szlifowanego G samo określenie szlifu. Tu należy preferować j e dwa b iście ma t o wy dwa iście ma połysku.dużo wyższe szybkości skrawania i ponad 100 % dłuższe okresy trwałości narzędzi. Powierzchnie pokryte zgorzeliną należy doprowadzić do takiego stanu najpierw przez śrutowanie. W porównaniu do klasycznych stali automatowych wartości te są jednak niższe.

gorąco formowane. wolne od zgorzeliny Szlifowane Szczotkowane lub polerowane na matowo Polerowane na jedwabisty mat Polerowane. z obróbką cieplną. usuwania zgorzeliny bez Gorąco formowane. usunięta zgorzelina Dalej przerobione na zimno. usuwania zgorzeliny bez Gorąco formowane. bez obróbki cieplnej. W = walcówka. trawione. wygładzone Zimno walcowane. polerowane na jasno Zimno walcowane. trawione Obrobione cieplnie. wtórnie zimno walcowane szorstkimi walcami Pokryte wzorem Pofalowane Zabarwione Z powłoką na powierzchni Zgorzelina walcownicza Zgorzelina walcownicza Wolna od zgorzeliny Wolna od zgorzeliny Metalicznie czyste X X X X X X X X X X X Zimno walcowane względnie dalej przerobione na zimno 2H 2C 2E 2D 2B 2B 2R 2Q Gładka. z obróbką cieplną. błyszcząca Wolna od zgorzeliny X X X X X X X X X X X X X X X X X Wykonania specjalne względnie szczególne obróbki końcowe 1G lub 2G 1J lub 2J 1K lub 2K 1P lub 2P 2F Matowa X 1M lub 2M 2W 2L 1S lub 2S 1) 2) 3) X X X X pierwsze miejsce 1 = gorąco walcowane wzgl. zahartowane. St = pręty. H = pólwyroby Tablica 8: Porównanie rodzajów wykonań i jakości stali odpornych na korozję według normy EN 10088 część 2 i 3 oraz DIN 17440/41 21 . mechan. P = profile.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ EN 10088 Oznacz. z obróbką cieplną trawione Gorąco formowane. odpuszczone. tępa Gładka Bardziej gładka niz 2D Bardziej gładka niz 2D Odbijająca światło. z obróbką cieplną. wyżarzone beznalotowo Zimno walcowane. z obróbką cieplną. skrótowe. mechan. z obróbki cieplnej Szorstka. z obróbką cieplną. bez usuwania zgorzeliny Zimno walcowane. obrobione (złuszczone). z obróbką cieplną. z obróbką cieplną. zgorzelina usunięta mechanicznie Gorąco formowane. wstępnie obrobione (złuszczone lub wstępnie obtozone) Umocnione przez zgniot Zimno walcowane. dalej przerabiane na zimno dokładna definicja i warunki brzegowe patrz EN 10088 część 2 oraz 3 F = wyroby płaskie. dodatkowo zimno walcowane Zimno walcowane. z obróbką cieplną. jasna Gładka ze zgorzel.1) Rodzaj wykonania2) Wygląd powierzchni2) F Postać wyrobu3) W St P X X X X X H Gorąco walcowane względnie gorąco formowane 1U 1C 1E 1D 1X Gorąco formowane. 2 = zimno walcowane wzgl.

5 17.0 16.75 0.6 17.4571 1.5 13. 1. Nie magnesowalne stale o wartościach przenikalności maksym.60 0. stale austenityczne wykazują w dużej mierze niemagnetyczne zachowanie się w stanie po wyżarzeniu rozpuszczającym. Zwraca się uwagę na wyższą rozszerzalność cieplną i niższą przewodność cieplną stali austenitycznych.7 7.5 - Przewod. Przeróbka plastyczna na zimno może prowadzić w przypadku stali austenitycznych do zmian struktury (wytworzenie się martenzytu odkształceniowego) tak.4301 1.0 8.5 11.Pojemność Opór ność cieplna Elektrycieplna właściwa czny przy 20°C przy 20°C przy 20°C W/(m x K) 25 25 15 15 15 15 15 J/(kg x K) Ω x mm2/m 460 430 500 500 500 500 500 0. W przeciwieństwie do magnesowalnych stali chromowych. że przy wyższych zawartościach niklu można w dużym stopniu zapobiec skłonności do magnetyzacji również w stanie po obróbce plastycznej na zimno. Ich oporność elektryczna jest wyższa niż w stalach niestopowych z uwagi na zawartość składników stopowych.4 16.4003 1.8 Rozszerzalność cieplna pomiędzy 20°C a: 100° 400° 10-6 x K-1 10.4462 kg/dm3 7. Zawartość nik- Oznaczenie stali Gęstość Moduł sprężyst.73 0.0 10.001 są również do dyspozycji.75 0. podłużnej przy 20°C kN/mm2 220 220 200 200 200 200 200 Znak X6Cr17 X2CrNi12 X5CrNi18-10 X6CrNiTi18-10 X5CrNiMo17-12-2 X6CrNiMoTi17-12-2 X2CrNiMoN22-5-3 Numer 1.4541 1.0 7.60 0.4016 1.7 7. Własności fizyczne niektórych wybranych gatunków stali zestawiono w Tablicy 9.0 10. że potem występuje ograniczona magnesowalność.9 7.5 18. Wyróżniającą cechą charakterystyczną pomiędzy chromowymi stalami ferrytycznymi/ martenzytycznymi a chromo-niklowymi stalami austenitycznymi jest magnesowalność.9 8.73 0.0 16.5 17.0 16.4401 1.80 Tablica 9: Orientacyjne dane o własnościach fizycznych niektórych stali według EN 10088 część 1 22 .WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 9 Własności fizyczne 9 Własności fizyczne lu ma jednak istotny wpływ na magnesowalność austenitycznych stali odpornych na korozję tak.

Dla lepszego wykorzystania wytrzymałości związanej z danym wyrobem w tej ilościowo najważniejszej grupie wyrobów. polerowane na jedwabisty mat (K). Ustalone w EN 10088 składy chemiczne stali obowiązują także dla wszystkich innych norm EN oraz CEN dla stali odpornych na korozję lub je obejmujących. szczotkowane (J). aby zapobiec niepotrzebnej różnorodności gatunków.z punktu widzenia rozporządzalności . Część 1 zawiera ponadto orientacyjne dane o fizycznych własnościach stali jak również . System alfanumeryczny obowiązuje w równej mierze dla wyrobów płaskich oraz długich. Dla niektórych rodzajów wy23 Norma EN 10088 “Stale odporne na korozję” zastąpiła w dużej mierze normy dotychczasowe. Jest to ważne. Nowy system oznakowania wyglądu powierzchni (patrz Tablica 8) obowiązuje również dla wyrobów długich. prętów. Norma EN 10088 dzieli się na: Część 1: Część 2: stale odporne na korozję gatunki. Całkowicie nowy jest system oznakowania odza wyko nia względnie wyglądu r odza ju wyko nania. rozpoczynając od stali o podwyższonej odporności na korozję o zaw. Tym samym została ujęta cała paleta stali odpornych na korozję. Cześć 3: W części 1 podany jest skład chemiczny obecnych 83 europejskich gatunków stali odpornych na korozję. aż do najwyżej stopowych gatunków. 37 stali austenitycznych. 20 stali martenzytycznych i umacnianych wydzieleniowo. w części 2 części przy mechaniczno-technologicznych własnościach wyrobów płaskich. Wszystkie wyroby wykonane na gorąco są oznakowane 1 (jedynką). W części 3 zostały opisane własności mechaniczno. a wszystkie wyroby wykonane na zimno: 2 (dwójką). techniczne warunki dostawy dla blachy i taśmy ogólnego przeznaczenia. Celem uniknięcia podawania mylnych danych każdy sprzedający i kupujący winien się zaznajomić z tym nowym systemem. Należą do nich: 20 stali ferrytycznych. graniczących już ze stopami niklu. 10.na gatunki standardowe i specjalne. min. W normach wyrobów (części 2 i 3 ) wprowadzono zróżnicowanie . Do tego dochodzą litery rozpoznawcze dla każdego rodzaju wykonania względnie wyglądu powierzchni. techniczne warunki dostawy dla półwyrobów. 6 stali austenityczno-ferrytycznych. taśmy gorąco walcowanej (< 12 mm) oraz blachy gorąco walcowanej (< 75 mm). polerowane na jasno (P). Odchylenia są dopuszczalne tylko w uzasadnionych przypadkach. po raz pierwszy zróżnicowano najważniejszą własność: umowną granicę plastyczności osobno dla taśmy zimno walcowanej (< 6 mm).WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 10 Normalizacja 10 Norma Norma l i z ac j a wskazówki dla podziału gatunków i ustalenia pojęć.5 % Cr.technologiczne wyrobów długich. walcówki i kształtowników ogólnego przeznaczenia. Ujęte są również wykonania specjalne jak: szlifowane (G). względnie wyglądu er p o w i e r z c hni (patrz Tablica 8) .

pręty.i gorąco walcowana. profile Taśma zimno.03 Pr EN 10392 EN 10216-5 EN 10217-7 EN 10250-4 EN 10222-5 EN 10269 EN 10263-5 Pr EN 10270-3 EN 10264-4 EN 10095 pr en 1999 . pręty.07 Drut Zimno.10 1999 .11 Pr EN Pr EN 1996 .i gorąco walcowana taśma.1 Rury bez szwu Rury spawane Odkuwki Odkuwiki Walcówka.02 2000 . Wymagania co do wyglądu powierzchni dla gorąco walcowanej stali prętowej i walcówki należy w danym przypadku uzgadniać według EN 10221 . walcówka. gorąco walcowana blacha półwyroby.01 Pr EN 1995 .08 Taśma zimno.08 Zbiorniki ciśnieniowe EN 10088-7 2000 -03 Zbiorniki ciśnieniowe Transport wodnistych cieczy.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ konania podane są wskazówki informujące co do mającej być przypisanej klasy tolerancji IT (częściowo zakresy IT). łączn. pręty 2000 . z wodą pitną Zbiorniki ciśnieniowe Zbiorniki ciśnieniowe Ogólne zastosowania Zbiorniki ciśnieniowe Złączki do spęczanina na zimno i wyciskania na zimno Pprężyny Drut na liny Żaroodporne stale i stopy EN 10272 2000 .) zakres obowiązywania 1995 . blacha gorąco walcowana Pręty Rury i złączki rurowe Ogólne zastosowanie EN 10088-2 Ogólne zastosowanie EN 10088-3 1995 .02 1999 . gdy zostaną uzgodnione przy zamawianiu. profile Staliwo nierdzewne Staliwo nierdzewne Ogólne zastosowanie Zbiorniki ciśnieniowe EN 10283 EN 10213-4 1998 . Wyrób Zakres obowiązywania EN (Przewidyw.12 1996 .Klasy Jakości Powierzchni. walcówka.01 Tablica 10: Przegląd nowych norm EN na wyroby ze stali odpornych na korozję 24 . które jednakże stają się wiążące dopiero wtedy. blacha gorąco walcowana Półwyroby.i gorąco walcowana.

LeereSeite .

Bd A.1030 Bruksela .org .Fax: -69 .org .e-mail info@euro-inox.Tel.www.euro-inox.ISBN 2-87997-083-0 Diamant Building .: +32 2 706 82 67 .Belgia . Reyers 80 .

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->