P. 1
technik_budownictwa_311[04]_Z1

technik_budownictwa_311[04]_Z1

|Views: 429|Likes:

More info:

Published by: sardonically86 on Aug 01, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/15/2013

pdf

text

original

MINISTERSTWO EDUKACJI i NAUKI

Mirosław Żurek

Projektowanie instalacji budowlanych 311[04].Z1.05

Poradnik dla ucznia

Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2005

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci: mgr inż. Wojciech Kiejda mgr inż. Krzysztof Kazimierz Wojewoda

Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Katarzyna Maćkowska

Konsultacja: dr inż. Janusz Figurski

Korekta: mgr inż. Mirosław Żurek

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 311[04].Z1.05 „Projektowanie instalacji budowlanych” zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu technik budownictwa.

Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy,Radom 2005

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1

SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie 4 2. Wymagania wstępne 5 3. Cele kształcenia 6 4. Materiał nauczania 7 4.1. Rodzaje instalacji, materiały i połączenia stosowane w instalacjach budowlanych 7 4.1.1. Materiał nauczania 7 4.1.2. Pytania sprawdzające 11 4.1.3. Ćwiczenia 12 4.1.4. Sprawdzian postępów 14 4.2. Oznaczenia graficzne stosowane w dokumentacji instalacji budowlanych 15 4.2.1. Materiał nauczania 15 4.2.2. Pytania sprawdzające 17 4.2.3. Ćwiczenia 18 4.2.4. Sprawdzian postępów 18 4.3. Sieci i instalacje wodociągowe – zadania, budowa, wyposażenie, projektowanie 19 4.3.1. Materiał nauczania 19 4.3.2. Pytania sprawdzające 22 4.3.3. Ćwiczenia 22 4.3.4. Sprawdzian postępów 25 4.4. Sieci i instalacje kanalizacyjne oraz oczyszczalnie ścieków – zadania, rodzaje, uzbrojenie, zasady montażu, warunki techniczne odbioru 26 4.4.1. Materiał nauczania 26 4.4.2. Pytania sprawdzające 29 4.4.3. Ćwiczenia 30 4.4.4. Sprawdzian postępów 32 4.5. Sieci i instalacje gazowe – zadania, budowa, wyposażenie, projektowanie, odbiór techniczny 33 4.5.1. Materiał nauczania 33 4.5.2. Pytania sprawdzające 36 4.5.3. Ćwiczenia 36 4.5.4. Sprawdzian postępów 38 4.6. Instalacje centralnego ogrzewania – systemy i rodzaje ogrzewania, projektowanie, zasady prowadzenia przewodów pionowych i poziomych, rodzaje i połączenia grzejników, odbiór techniczny 39 4.6.1. Materiał nauczania 39 4.6.2. Pytania sprawdzające 42 4.6.3. Ćwiczenia 42 4.6.4. Sprawdzian postępów 43 4.7. Instalacje ciepłej wody użytkowej 44 4.7.1. Materiał nauczania 44 4.7.2. Pytania sprawdzające 46 4.7.3. Ćwiczenia 46 4.7.4. Sprawdzian postępów 47 4.8. Instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne – zadania, budowa, osprzęt, projektowanie 48 4.8.1. Materiał nauczania 48 4.8.2. Pytania sprawdzające 49

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2

Materiał nauczania 4.1. Instalacje elektryczne – zasady wykonywania w budynkach 4.10.3.4.10. Ćwiczenia 4.3.9.2.4. Literatura 49 50 51 51 54 54 55 56 56 59 59 59 60 65 „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 3 . Komputerowe projektowanie prostych instalacji budowlanych 4.9.8.10.9.10.10. Sprawdzian osiągnięć 6.9.9.3. Pytania sprawdzające 4. Ćwiczenia 4.2. Sprawdzian postępów 4. Sprawdzian postępów 4.1. Materiał nauczania 4. Ćwiczenia 4.8.4.4. Sprawdzian postępów 5. Pytania sprawdzające 4.

abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika. − materiał nauczania. jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem. W poradniku zamieszczono: − wymagania wstępne. sposobach łączenia przewodów oraz projektowaniu prostych instalacji. wykaz umiejętności. − ćwiczenia. − sprawdzian osiągnięć. wykorzystywanych do ich budowy materiałach. − sprawdzian postępów. przykładowy zestaw pytań testowych. Pozytywny wynik sprawdzianu potwierdzi Twoją wiedzę i umiejętności z tej jednostki modułowej. czy opanowałeś materiał w stopniu umożliwiającym zaliczenie całej jednostki modułowej. wykaz umiejętności. który pozwoli Ci określić zakres poznanej wiedzy. − zestaw pytań przydatnych do sprawdzenia. jakie powinieneś mieć już ukształtowane. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 4 . które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne. że powinieneś powtórzyć wiadomości i poprawić umiejętności z pomocą nauczyciela. „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania treści jednostki modułowej. − wykaz literatury uzupełniającej. − cele kształcenia. Wynik negatywny będzie wskazaniem.1. który pozwoli Ci sprawdzić. WPROWADZENIE Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o instalacjach budowlanych. czy już opanowałeś podane treści.

− posługiwać się dokumentacją techniczną. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 5 . − stosować różne metody i środki porozumiewania się na temat zagadnień technicznych. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej „Projektowanie instalacji budowlanych” powinieneś umieć: − posługiwać się podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu budownictwa. − uczestniczyć w dyskusji i prezentacji.2. − przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. − rozróżniać materiały budowlane. − posługiwać się przyborami pomiarowymi i popularnymi narzędziami. − korzystać z różnych źródeł informacji. − rozróżniać elementy konstrukcyjne i niekonstrukcyjne budynku. − obsługiwać podstawowe aplikacje komputerowe. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. − współpracować w grupie.

− określić zasady wykonywania instalacji elektrycznych w budynkach. − posłużyć się dokumentacją techniczną sieci oraz instalacji sanitarnych i elektrycznych. grzewczych i gazowych. − zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji w budynku. przybory. − posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji budowlanych. − wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji w budynku. uzbrojenie. przybory i urządzenia do wykonania instalacji sanitarnych. − zaprojektować miejsca montażu przyborów i urządzeń sanitarnych. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej „Projektowanie instalacji budowlanych” powinieneś umieć: − określić rodzaje instalacji wykonywanych w budynkach. − zastosować oznaczenia graficzne instalacji na rysunkach budowlanych. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 6 . − scharakteryzować urządzenia. − scharakteryzować rodzaje i właściwości materiałów stosowanych w instalacjach budowlanych. − zaplanować wykonanie prac budowlano-instalacyjnych zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy.3. − zaprojektować proste instalacje budowlane i sieci wykorzystując programy komputerowe. − zaprojektować pomieszczenia przeznaczone na urządzenia i instalacje budowlane. odbiorniki oraz uzbrojenie instalacji budowlanych. − dobrać materiały. − rozróżnić rodzaje sieci sanitarnych. − scharakteryzować sposoby połączeń przewodów instalacji budowlanych w różnych technologiach. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.

2. s. MATERIAŁ NAUCZANIA 4. s. s. Przykłady rozszyfrowania oznaczeń materiałów [10.1. 9] Rys. 4. 6] Rys. możliwość łączenia z dowolnymi materiałami. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 7 . topliwość w stosunkowo niskich temperaturach (będąca wadą). odprowadzania zużytego powietrza i spalin gazowych. Materiał. s.i chemoutwardzalne. 17]. 1. lekkość. Cechy wspólne tworzyw termoplastycznych: trwałość (przez wielu producentów określana na 50 lat).9] Tworzywa sztuczne dzielimy na termoplastyczne oraz termo. świeżego powietrza. łatwość i bezpieczeństwo montażu. bezpiecznego odprowadzania ścieków (wód zużytych). 3. doprowadzania ciepła. materiały i połączenia stosowane w instalacjach budowlanych 4. izolacyjność elektryczna (brak korozji galwanicznej i elektrochemicznej). musi spełniać wymogi bezpieczeństwa i jakości [10. Istotne kryteria wyboru materiału [10. odporność na osadzanie się kamienia i zanieczyszczeń. s. odporność na korozję. Rozpoznawanie rodzaju materiałów na podstawie ich numerów [10. niepalność. Rodzaje instalacji. gazu i elektryczności. Materiał nauczania Zadaniem instalacji budowlanych jest zapewnienie użytkownikom dopływu wody odpowiedniej ilości i jakości.1.4. 6] Rys. większa niż w tradycyjnych materiałach izolacyjność termiczna. mała szorstkość wewnętrzna. rozszerzalność liniowa (będąca wadą) [7. Rys.1. z którego wykonane są rury.

s. c.1 mm. 9. zastosowanie. Tak sprawdza się konsystencję kleju [10.1 mm. ołówek. s. beton – 1. TWS – tworzywo sztuczne wzmocnione włóknem szklanym. polietylen sieciowy (PE-X). Rys. 7. polietylen małej gęstości (PE-LD).Najczęściej stosowanymi materiałami są: polipropylen (PP). Właściwe uchwycenie elementów zapobiega wypchnięciu kleju do wnętrza złączki [10. przycinak skośny. 16] Klejenie tworzyw sztucznych (sklejamy tylko tworzywa. PP – 15 mm. terpolimer i żywica epoksydowa). 18] . polichlorek winylu (PVC. skrobak. Do uchwycenia rur o większych rozmiarach służy przycinak ukośny [10. środek czyszczący i klej [10. PB – 15 mm.o. włóknina. s. s. żywice poliestrowe i epoksydowe [7. nazwy [10. elastomery – właściwości. CPVC). Zmiany długości pod wpływem zmian temperatury o 10°K dla rury długości 10 m: stal – 1. duroplasty. i gazu. 18] Rys. polichlorek winylu chlorowany (PVCC. 18] Rys. 6. s. 17]. W produkcji znajdują się trzy typy przewodów: miękkie (małe średnice pozwalają na transport w zwojach). pilnik zdzierak. Rys. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 8 . PE – 20 mm. Rys. polibutylen (PB). 19] Z miedzi wykonuje się instalacje wody zimnej. Termoplasty. PCW – 10 mm. Niezbędne narzędzia oraz materiały do klejenia tworzyw sztucznych: obcinak do rur. na które działa rozpuszczalnik: PCW. PA – 10 mm. pędzel. poliuretan. polietylen wysokiej gęstości (PE-HD). Jeśli nie zostaną one uwzględnione podczas instalowania przewodów. ciepłej. inny skrót PCW). 5. s. 8. to przewody te mogą łamać się lub ścinać.

szlachetnych cech – staje się materiałem kwasoodporny lub odporny na korozję wodną. s. Rury czarne są mało odporne na działanie wody. 21] Zalety miedzi: odporność na korozję. 13. mosiężnych połączeń zaciskowych. możliwość stosowania małych średnic.półtwarde (dostarczane są w odcinkach prostych). trwałość ok. złącza elastyczne. czarne i białe (ocynkowane) oraz stal kwasoodporną. ciśnieniowych z odtlenioną wodą [7. Nie jest wskazane łączenie miedzi ze stalą i aluminium.5% [10. s. Kielichowe złącze kapilarne rur miedzianych / Rys. Ze stali niestopowej z powłoką antykorozyjną wykonuje się np. 8] Ze stali wykonuje się przewody sieci i instalacji. 40 lat [7. możliwość powtórnego wykorzystania materiału. 22]. s. 21] połączenia zaciskowego [7. gdyż natlenianie wody negatywnie wpływa na trwałość wyrobów. kołnierzowe. wszechstronność zastosowania. Stal jest to stop żelaza z węglem (w ilości nie przekraczającej 2% C). 22] szczelina kapilarna [7. 22]. Używane są w instalacjach wody [7. Najczęściej wykorzystuje się rury stalowe. Możliwe sposoby łączenia stali to: gwintowanie. Ogólnie podzielimy stal na: stale niestopowe (węglowe) różnią się ilością węgla i stopowe zawartością różnych domieszek [7. Stal: zawartość węgla pierwiastkowego 0. s. Urządzanie zaciskające [7. s. mosiężnych i brązowych elementów gwintowanych z końcówką do lutowania kapilarnego. s. łatwość montażu.o. zaworów i zasuw [7. odporność na zmiany temperatury. s. 12. tworzywami sztucznymi. 22]. brązem. Rys. kielichowe. koszt porównywalny z tworzywami sztucznymi. możliwość gięcia. tzw. 24]. Wady miedzi: mała odporność na działanie wody o odczynie kwaśnym i silnie zasadowym. 10.o.0–2%. spawania [7. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 9 .0–3. konstruuje urządzenia. żeliwo zawartość węgla pierwiastkowego 2. Zaleca się natomiast projektowanie instalacji c. mosiądzem. s. niszczenie warstwy tlenku (korozja wżerowa) [7. wrażliwość na tarcie cieczy o ścianki naczynia (korozja erozyjna). twarde (dostarczane są w odcinkach prostych). 21]. s. kadłuby kurków. Kształtka przystosowana do Rys. Rury białe pokryte są warstwą cynku zabezpieczającą przed niszczeniem materiału i gwarantującą stosunkowo dobrą jakość wody. 24]. s. Miedź łączymy ze: stalą kwasoodporną. 11. spawanie (z wyjątkiem rur białych ocynkowanych). Rys. s. gdyż występuje wtedy gwałtowne niszczenie materiałów [7. Stal dzięki różnym domieszkom nabiera nowych. 22]. Rury miedziane łączy się za pomocą: lutowania kapilarnego. odporność na działanie promieni ultrafioletowych. s. Z miedzi nie wolno wykonywać instalacji c. systemu otwartego. 23].

Żeliwo – stop żelaza z węglem (o zawartości 2-3. s. 4 – śruby Do niewątpliwych zalet żeliwa należy jego trwałość (szacowana na 100–150 lat). 20] Rury kamionkowe produkuje się z gliny krzemionkowej zawierającej domieszki tlenku glinu. kruchość i trudność w montażu [7. 25]. uzbrojenie. wytrzymałość na obciążenia i ścieranie. Produkowane są o przekroju kołowym i jajowym. s. zwiększa zapotrzebowanie na powierzchnię wysypisk śmieci. Odpady pozostałe po pracach instalacyjnych są cennymi surowcami [10. Rys. Usuwanie materiałów. 3 – otwory na śruby. asfaltowanie. wyroby maluje się specjalnymi masami uszczelniającymi. 17. 16. Rys. stopowe – stosowane do wyrobu odlewów odpornych na czynniki chemiczne. s. Schemat połączenia kołnierzowego rur żeliwnych ciśnieniowych [7. 20] Rys. które nie znajdują ponownego zastosowania. s. wyrabia się z niego rury. 4 – uszczelnienie trwale elastyczne. Wymiary rur żeliwnych są znormalizowane (od 3 do 5 m).6% C) i innymi domieszkami. Schemat połączenia kielichowego rur żeliwnych ciśnieniowych [7. 25]: 1 – kołnierz. 25]: 1 – kielich. kotły. Uformowaną masę wypala się w piecach w temperaturze 1300°C. Odpady to surowce. Rozróżniamy żeliwo: szare – dobre na odlewy. 2 – uszczelka gumowa. 3 – sznur konopny. 25]. Zabezpiecza się je powłokami ochronnymi poprzez: ocynkowanie. Dodatkami mogą być: siarka. owijanie taśmą jutową nasączoną asfaltem. Najczęściej stosuje się je przy budowie sieci kanalizacyjnych o dużej średnicy i łączy kielichowych. do wad: duży ciężar. odporność na korozję. fosfor. a następnie powleka specjalną szklistą polewą. Obecnie produkowane są rury preizolowane. 15. miniowanie. ciągliwe – najbardziej elastyczne i stosowane do wyrobu łączników [7. Zabieg ten daje kamionce odporność na działanie silnych związków chemicznych. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 10 . s. 2 – bosy koniec. 25]. Niszczy to środowisko naturalne [10. s. 5 – izolacja bitumiczna Rys. s. Materiały szkodliwe dla zdrowia wyrzucać należy do specjalnych pojemników. choć źle zmontowane i złej jakości. Mogą być kielichowe i kołnierzowe (kanalizacyjne – tylko kielichowe). Średni czas użytkowania rur stalowych wynosi do 30 lat. Wykonuje się z niej rury kanalizacyjne kielichowe. 14.Wadą rur stalowych jest uleganie korozji. Z uwagi na możliwość przesiąkania. to znaczy fabrycznie zabezpieczane antykorozyjnie i termicznie. ulegają zniszczeniu już po pięciu latach [7. krzem. mangan. Rury betonowe mogą być zagęszczane lub zbrojone.

ułożone w odpowiednim porządku. Wymień zalety i wady tworzyw sztucznych? 5. − odpadów powstałych w czasie obróbki (opiłków. Wymień zalety i wady rur stalowych? 10. Zasady bhp w zakresie obróbki mechanicznej [1. spiętą przy dłoniach i stopach. − na stanowisku pracy powinien panować ład i porządek. Jakie materiały mogą być stosowane w instalacji zimnej i ciepłej wody. Musi mieć nakrycie głowy. Wymień zalety i wady miedzi? 8. − obrabiany przedmiot musi być dobrze zamocowany. Podaj kryteria wyboru materiału dla instalacji wodociągowej. 4. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. W jakie instalacje budowlane jest wyposażony budynek mieszkalny? 2.2. co chroni przed skaleczeniem ręki o krawędzie obrabianego przedmiotu. chroniące jego włosy (szczególnie długie) przed ich wkręceniem w obracający się przedmiot lub element urządzenia. − do wykonywania poszczególnych operacji wolno używać tylko narzędzi nieuszkodzonych. centralnego ogrzewania oraz gazu? 4.1. Jakie rodzaje połączeń zastosujesz w przypadku łączenia rur żeliwnych ciśnieniowych? 12. − przed uruchomieniem urządzenia o napędzie elektrycznym należy zawsze sprawdzić uziemienie. kanalizacyjnej. 55]: − obsługujący urządzenie powinien być ubrany w odzież ochronną. kanalizacyjnej i gazowej? 3.Ogólne zasady z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy przy obróbce ręcznej [1. aby palce lewej ręki (u leworęcznego – rzecz jasna – prawej) nie zachodziły poza dolne krawędzie pilnika. s. Czy różni się żeliwo od stali? 7. − podczas trasowania należy zachować dużą ostrożność ze względu na ostre końce rysików. − podczas piłowania należy zwracać uwagę. Wymień zalety i wady rur żeliwnych? 11. − obrabiane przedmioty i narzędzia powinny być właściwie zamocowane. − odpadów powstałych w czasie obróbki (opiłków. − podczas przecinania rur żeliwnych przecinakiem powinno się korzystać z okularów ochronnych (zabezpieczenie oczu przed odpryskami) i przecinaka z nałożonym ochraniaczem. s. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. co zabezpiecza go przed pęknięciem w czasie cięcia. − mechanizmy napędowe powinny mieć osłony. − podczas cięcia piłką ręczną brzeszczot powinien być dobrze naciągnięty. co chroni przytrzymującą dłoń przed stłuczeniem. Podaj nazwy substancji szkodliwych dla zdrowia? „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 11 . Po co wykonuje się stopy metali? 6. wiórów) nie wolno usuwać gołą dłonią ani przez wydmuchiwanie ustami lub sprężonym powietrzem. Jakie rodzaje połączeń miedzi mogą być wykorzystane przy budowie instalacji gazu? 9. sprawdzisz. 54]: − na stanowisku roboczym powinny się znajdować tylko narzędzia niezbędne do zaplanowanej pracy. wiórów) nie wolno usuwać z powierzchni obrabianej urządzenia służącego do mocowania (imadła) i blatu stołu gołą dłonią lub palcami bądź przez wydmuchiwanie.

podać przykłady zastosowania rozpoznanego materiału. 1. w którym mieszkasz oraz z jakich materiałów są one wykonane. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: modele – eksponaty instalacji sanitarnych wykonane z różnych materiałów: z tworzyw sztucznych. powinieneś: 1) zidentyfikować kryteria wyboru materiałów.0035. miedzi. betonu. kamionki. kanalizacyjna i gazowa. stali. 4) wyniki zapisać w zeszycie. Sposób wykonania ćwiczenia. 3) rozróżniać rodzaje materiałów stosowanych do budowy instalacji budowlanych. Ćwiczenie 2 Określ wymogi materiałowe. centralnego ogrzewania.3. w którym mieszkasz instalacje budowlane. Sposób wykonania ćwiczenia. Aby wykonać ćwiczenie. betonu. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Określ. jakiego rodzaju instalacje budowlane znajdują się w budynku Twojej szkoły i w budynku. 3) wyniki swoich prac zapisać w zeszycie. kanalizacyjna lub gazowa. Sposób wykonania ćwiczenia.4401. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 12 . 0. z których będzie wykonana instalacja: wodociągowa. Aby wykonać ćwiczenie. 2) obejrzeć i zidentyfikować dostępne na terenie szkoły oraz domu. 2) określić. zapisać wynik pracy w zeszycie. katalogi materiałów.6015. żeliwa. jakie kryteria wyboru zastosuje w przypadku rur. miedzi. kamionki. polskie normy. powinieneś: odszukać niezbędny do wykonania ćwiczenia katalog materiałowy. żeliwa. powinieneś: 1) zapoznać się z rodzajami instalacji budowlanych. centralnego ogrzewania.4301.4. jakie muszą spełniać rury. katalogi materiałów. rozpoznać rodzaj materiału na podstawie danego numeru. − − Wyposażenie stanowiska pracy: modele – eksponaty instalacji sanitarnych wykonane z różnych materiałów: tworzyw sztucznych. stali.1. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie. Ćwiczenie 3 Na postawie katalogu materiałowego rozszyfruj rodzaj materiału. 1. 1. z których wykonywane są instalacje: wodociągowa.8045 oraz podaj przykłady ich zastosowania w instalacjach budowlanych. jaki się kryje pod numerami: 0.

− miedzi. Ćwiczenie 4 Wymień zalety i wady następujących materiałów wykorzystywanych w instalacjach budowlanych: − tworzyw sztucznych. katalogi materiałowe. wskazać na co musi zwrócić uwagę podczas łączenia. Wyposażenie stanowiska pracy: modele – eksponaty instalacji budowlanych wykonane z różnych materiałów. dobrać narzędzia potrzebne do łączenia. scharakteryzować zalety i wady poszczególnych materiałów stosowanych w produkcji rur różnych instalacji budowlanych. 1) 2) 3) 4) 5) − − − Aby wykonać ćwiczenie. Sposób wykonania ćwiczenia. instrukcje wykonania połączeń. betonu.− − Wyposażenie stanowiska pracy: polskie normy. − stali. rozpoznać rodzaj materiałów. żeliwa. zapisać wynik pracy w zeszycie. zapisać wynik pracy w zeszycie. stali. katalogi materiałowe. − żeliwa. Wyposażenie stanowiska pracy: narzędzia stosowane do łączenia instalacji budowlanych. 1) 2) 3) 4) − − Aby wykonać ćwiczenie. powinieneś: uzasadnić wybór sposobu wykonania połączenia tworzyw sztucznych. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 13 . miedzi. w tym z: tworzyw sztucznych. opisać czynności wstępne przed wykonaniem połączenia. polskie normy. Sposób wykonania ćwiczenia. kamionki. Ćwiczenie 5 Opisz procedury łączenia tworzyw sztucznych wykorzystywanych do wykonania sieci wodociągowych. powinieneś: obejrzeć przygotowane próbki materiałów.

1. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) określić rodzaje instalacji budowlanych wykonywanych w budynkach? 2) określić wymogi materiałowe jakie muszą spełniać rury. skład? 5) scharakteryzować sposoby połączeń przewodów instalacji budowlanych w różnych technologiach? 6) stosować w praktyce zasady ochrony środowiska? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 14 .4. z których wykonywane są instalacje? 3) scharakteryzować rodzaje i właściwości materiałów stosowanych w instalacjach budowlanych? 4) rozszyfrowywać numery katalogowe materiałów i na tej podstawie określić ich rodzaj.4.

s. Oznaczenia graficzne stosowane w dokumentacji instalacji budowlanych 4. przypominamy podstawowe oznaczenia stosowane w rysunku technicznym. Tabela 1. cd. 26-27].2. [ „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 15 .4.1. Graficzne oznaczenia wybranych urządzeń wewnętrznych do ciepłej wody [7. Tabela 1. Materiał nauczania W celu łatwiejszego zrozumienia schematów i rysunków umieszczonych w przewodniku.2.

Tabela 1. Rysunek techniczny. s. Tabela 2. Graficzne oznaczenia uzbrojenia przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych [7. Nazwy. Oznaczenia graficzne PN-84/B-01706 – Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne. symbole i jednostki miary PN-85/B-01700 – Urządzenia i sieci zewnętrzne. Oznaczenia na rysunkach PN-84/B-01400 – Centralne ogrzewanie. cd. Zasady wykonania i oznaczenia „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 16 . Oznaczenia na rysunkach PN-89/B-0141 – Wentylacja i klimatyzacja. 30] Polskie Normy PN-84/B-01440 – Instalacje sanitarne.

s. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 17 . Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania.2. 4. 31] Tabela 4. s. 5.Tabela 3. 32] 4. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych dla wybranych urządzeń wewnętrznych do ciepłej i zimnej wody. Jakie normy wykorzystasz dla rozszyfrowania oznaczeń graficznych na rysunkach z instalacjami budowlanymi? 2. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych uzbrojenia przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych. 3. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych kotłów. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. Graficzne oznaczenia kotłów [7. sprawdzisz. Graficzne oznaczenia urządzeń do podgrzewania wody [7. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych urządzeń do podgrzewaczy wody.2.

Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) rozszyfrować z wykorzystaniem katalogów podstawowe oznaczenia stosowane w rysunku technicznym dla instalacji budowlanej? 2) zastosować oznaczenia graficzne instalacji na rysunkach budowlanych? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 18 .4. polskie normy. 2) narysować szkic instalacji. polskie normy. katalogi urządzeń wewnętrznych do ciepłej i zimnej wody.4. tabele z symbolami graficznymi urządzeń wewnętrznych do ciepłej i zimnej wody. przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych.2. 4. urządzeń służących do podgrzewania wody. kotłów. przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: przybory do rysowania. Aby wykonać ćwiczenie. Ćwiczenie 2 Wykorzystując poznane graficzne oznaczenia narysuj uproszczony szkic instalacji ciepłej i zimnej wody znajdujących się w Twoim domu.3. 2) odszyfrować oznaczenia stosowane na schematach instalacji sanitarnych. 3) zapisać wynik pracy w zeszycie. wiarygodne źródła informacji dla rozszyfrowania podanych oznaczeń. powinieneś: 1) zidentyfikować poszczególne urządzenia wewnętrzne do ciepłej i zimnej wody. Sposób wykonania ćwiczenia. − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: modele – osprzęt wykorzystywany w wewnętrznych instalacjach zimnej i ciepłej wody. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Rozszyfruj dostarczone przez nauczyciela oznaczenia znaków graficznych stosowane na schematach instalacji sanitarnych. powinieneś: 1) odszukać niezbędne. poradniki budowlane.2. urządzeń służących do podgrzewania wody. kotłów.

zasady montażu.5-1.3. 5 – ujęcie wody.3. 33]. 6 – pompownia. warunki techniczne odbioru 4. 20. s. s. Materiał nauczania Sieć wodociągowa to zespół przewodów i urządzeń.1. 3 – przewody rozdzielcze. 18. s. Duże litery na tabliczce informacyjnej oznaczają rodzaj uzbrojenia [10. rodzaje. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 19 . zamknięta). Rys. 9 – obszar zasilany w wodę Rys. Schematy układów sieci wodociągowych [7. 19. s. których zadaniem jest rozprowadzenie wody po obszarze miasta.4. osiedla lub zakładu przemysłowego [7. obwódką oraz poprzez dane umieszczone wzdłuż ramion litery T dokładne położenie uzbrojenia rur [10. Podłączenie wodociągowe powinno być ułożone ze spadkiem 3% w kierunku przewodu wodociągowego i zagłębione poniżej głębokości przemarzania gruntu (1.59] Rys. Podłączenie wodociągowe jest to odcinek przewodu łączący sieć wodociągową lub lokalne źródło wody z instalacją w budynku. b) sieć promienista (rozgałęziona) 1 – przewody tranzytowe. uzbrojenie.7 m). Przyłącze domowe do nowego budynku wykonuje przedsiębiorstwo wodociągowe lub upoważniona przez nie firma. 36]. 8 – zbiornik końcowy. Tabliczki informacyjne wskazują kolorem. 2 – przewody magistralne. 33]: a) sieć pierścieniowa (obwodowa. s. Sieci i instalacje wodociągowe – zadania. 7 – zbiornik wyrównawczy początkowy. Przewody przechodzące przez ściany zewnętrzne budynku należy układać w rurze ochronnej [7. 4 – zbiornik wody czystej. 59] Wodomierz jest przyrządem do samoczynnego pomiaru i rejestracji objętości przepływającej przez niego wody.

Dzienne zapotrzebowanie na wodę jednej osoby w gospodarstwie domowym [10. 7 – obejście przeciwporażeniowe z płaskownika. 3 – kurek nawiertny. Schemat instalacji wodociągowej [7. 9 – przewody pionowe (piony). − z jak najmniejszą ilością załamań. 24. − równolegle lub prostopadle do ścian budynku. 42]: − zgodnie z projektem instalacji. 36] 1 – podłączenie do przewodu.Rys. − tak. − po wewnętrznych ścianach budynku. 23. Zasady prowadzenie przewodów wodociągowych [7. aby nie naruszyć statyki budynku. 36] l – przewód uliczny. 6 – wodomierz. Rys. 21. 48] „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 20 . 2 – opaska z siodełkiem. 11 – punkty czerpania Rys. Schemat połączenia wodociągowego z instalacją domową [7. Tarcza wodomierza [7. 2 – wskaźnik zużycia wody Instalacją wodociągową nazywamy zespół urządzeń wodociągowych oraz przewodów z uzbrojeniem dostarczający użytkownikom nieruchomości wodę zgodnie z jej przeznaczeniem i wymaganiami sanitarnymi. 8 – przewód rozdzielczy (poziom). 39] Rys. − po najkrótszych trasach. s. 4 – zasuwa domowa. s. 22. s. 10 – odgałęzienie. s. 5 – podejście wodomierzowe. s.

Schematy instalacji jednostrefowej [7. Przy odbiorze technicznym częściowym konieczne są dokumenty: dziennik budowy. 11 – zbiornik. 2 – uchwyt.2 MPa wyższe od ciśnienia w sieci wodociągowej wynik pozytywny – w ciągu 20 minut ciśnienie nie opadnie więcej niż 5% ciśnienia próbnego. 14 – pion wznośny Przewody układa się na powierzchni ścian lub w bruzdach. protokoły robót zanikających. s. Rys. s. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 21 . 7 – piony. Bruzdy pokrywa się siatką i tynkuje dopiero po przeprowadzeniu próby szczelności [7. Ze względu na odkształcenia niedopuszczalne jest zamurowywanie przewodów w bruzdach. b) z rozdziałem dolnym 1 – dopływ wody z sieci wodociągowej. s. 3 – wodomierz. 4 – główny zawór spustowy. 5 – mankiet z materiału tłumiącego dźwięki Odbiór techniczny może być: częściowy (odbiór odcinków przewodu) i końcowy (odbiór instalacji po całkowitym zakończeniu montażu). a instalacja i armatura nie wykazują przecieków). 13 – zawory zwrotne. 9 – odgałęzienie. b) w bruździe wykutej. Podczas odbioru końcowego należy przedstawić: projekt techniczny. protokoły prób szczelności przewodów i armatury [7. 44]. Po próbie ciśnieniowej można przykryć bruzdy. 8 – przelotowe zawory spustowe.Rys. Podczas odbioru instalacji wodociągowej sprawdza się zgodność jej wykonania z dokumentacją techniczną oraz szczelność przewodów (woda o ciśnieniu o 0. 3 – przewód zimnej wody. c) w bruździe muru. 42]. pozostawiając izolację powietrzną wokół rur. 39]: a) z rozdziałem górnym. 6 – przewody rozdzielcze. 2 – zawory przelotowe. Prowadzenie przewodów wody zimnej [7. protokoły prób szczelności odcinków przewodu. 26. s. 42]: a) na tynku. atesty prób armatury i prefabrykatów instalacyjnobudowlanych [7. 12 – pływakowy zawór przelotowy. 5 – obejście przeciwporażeniowe z płaskownika. d) uchwyty do umocowania przewodów na ścianach (przekrój i widok) 1 – tynk. protokoły odbiorów częściowych. s. 10 – punkty czerpalne. 25. 4 – siatka. 44].

7. a same wykopy pokryte balami lub zabezpieczone ogrodzeniem.3. powinny być prawidłowo wykonane i dostosowane do prowadzonych robót. sprawdzisz.2. W jakich miejscach i dlaczego stosuje się tuleje ochronne? 9. powinieneś: 1) określić zadania jakie spełnia sieć wodociągowa. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. 145]: − na stanowiskach pracy należy zachować ład i porządek. Jakie dokumenty budowy konieczne są przy odbiorze częściowym? 11. Aby wykonać ćwiczenie.Podczas robót związanych z montażem sieci wodociągowej należy przestrzegać następujących przepisów bhp [1. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 22 . − po skończonej pracy stanowiska powinny być uprzątnięte. Pomosty drewniane. nie wolno wrzucać do wykopu żadnych przedmiotów ani narzędzi.3.3. Co nazywamy instalacją wodociągową? 2. − usuwanie bali z wykopów może się odbywać jedynie z równoczesnym zasypywaniem i ubijaniem ziemi. 2) odczytać informacje przedstawione na mapach geodezyjnych. Jakie znasz schematy rozprowadzania wody w budynku? 4. W jaki sposób marnowana jest woda pitna? 6. Po zakończeniu pracy narzędzia powinno się przechowywać w specjalnych torbach lub skrzynkach monterskich. narzędzia i materiały schowane w odpowiednich pomieszczeniach. − codziennie przed wejściem do wykopu należy sprawdzić stan jego obudowy. 4. o zmierzchu zaś i w nocy oświetlone światłami ostrzegawczymi. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Jakie zadania spełnia sieć wodociągowa oraz jaki system sieci wodociągowej znajduje się w miejscowości. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. Wymień elementy uzbrojenia instalacji wodociągowej. posługiwania się narzędziami technicznie sprawnymi oraz transportu materiałów i urządzeń. Pod żadnym pozorem nie wolno używać narzędzi zużytych ani uszkodzonych. Z jakich przewodów składa się instalacja wodociągowa? 3. w której mieszkasz? Sposób wykonania ćwiczenia. W czasie transportu urządzeń wodociągowych nie wolno pod nimi przechodzić ani przebywać. Czy przed wykonaniem próby ciśnieniowej możesz „przykryć” przewody? 10. Do jakiego celu zużywa się w gospodarstwie domowym najwięcej wody pitnej? 5. drabiny itp. W jaki sposób będziesz prowadzić przewody instalacji wodociągowej? 8. Przepisy bhp w zakresie montażu instalacji wodociągowych dotyczą właściwej organizacji stanowisk roboczych. − opuszczanie lub podnoszenie rur o masie ponad 250 kg może się odbywać wyłącznie za pomocą odpowiednich urządzeń mechanicznych (nie ręcznie) i tylko pod nadzorem brygadzisty lub majstra. Jakie dokumenty budowy konieczne są przy odbiorze końcowym? 4. − schodzenie i wychodzenie z wykopu może odbywać się jedynie po odpowiedniej drabince. należy je natomiast opuszczać w odpowiednich pojemnikach. s.

3) scharakteryzować systemy sieci wodociągowej: magistrale i systemy obwodowe, 4) zidentyfikować system sieci zastosowany w jego miejscowości, 5) zapisać wnioski.
− − − −

Wyposażenie stanowiska pracy: mapy geodezyjne z naniesioną siecią wodociągową, schematy systemów sieci wodociągowej, poradniki budowlane, polskie normy.

Ćwiczenie 2 Rozszyfruj informacje zawarte na tabliczkach informacyjnych dostarczonych przez nauczyciela a oznaczających położenie uzbrojenia rur. Efekty swojej pracy przedstaw w formie rysunku. Sposób wykonania ćwiczenia 1) 2) 3) 4)
− − − −

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: zapoznać się z przedstawionymi tabliczkami informacyjnymi, odszukać w „Poradniku majstra budowanego” lub „Poradniku kierownika budowy” niezbędne informacje, narysować schemat wskazując położenie uzbrojenia sieci, zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Wyposażenie stanowiska pracy: szablony tabliczek informacyjnych, tabela z kluczem do interpretacji oznaczeń rodzaju uzbrojenia, poradniki budowlane, polskie normy.

Ćwiczenie 3 Rozszyfruj schemat połączenia sieci wodociągowej z instalacją domową. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podaj podstawowe informacje dotyczące wykonania podłączenia wodociągowego. Sposób wykonania ćwiczenia. Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z przedstawionym schematem, 2) zidentyfikować i opisać poszczególne elementy sieci, 3) opisać w punktach podstawowe zasady podłączenia wodociągowego oraz umiejscowienia wodomierza, 4) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

23

− − −

Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane, polskie normy, schemat połączenia wodociągowego.

Ćwiczenie 4 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego zaproponuj przebieg instalacji wodociągowej. Sposób wykonania ćwiczenia. Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z zasadami oznaczania przewodów, uzbrojenia oraz zasadami montażu przewodów instalacji wodociągowych, 2) odczytać przekazany przez nauczyciela projekt budowlany, 3) zaznaczyć na projekcie przebieg instalacji wodociągowej, 4) dorysować uzbrojenie instalacji wodociągowej; 5) uzasadnić wybór przebiegu instalacji, 6) zapoznać się z warunkami technicznymi odbioru instalacji wodociągowej, 7) zapoznać się z obowiązującymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania instalacji wodociągowych, 8) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.
− −

Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane, projekty budowlane bez schematów instalacji wodociągowych.

Ćwiczenie 5 Uzasadnij, dlaczego zabiegi oszczędnościowe wody pitnej są niezbędne we wszystkich punktach poboru? Następnie podaj, dla jakich celów zużywa się w gospodarstwie domowym najwięcej wody pitnej oraz wymień stosowane przez Ciebie sposoby oszczędności wody. Sposób wykonania ćwiczenia. 1) 2) 3) 4) 5)
− − −

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: wskazać korzyści dla ludzi i środowiska wynikające z oszczędności wody pitnej, sporządzić dzienny grafik ilości zużywanej przez Twoją rodzinę wody, wskazać stosowane przez siebie sposoby oszczędności wody, wyszukać informacji na stronach www producentów armatury nt. stosowanych przez nich rozwiązań technicznych ograniczających zużycie wody w gospodarstwach domowych, zapisać wnioski. Wyposażenie stanowiska pracy: grafik dziennego zużycia wody, katalogi urządzeń sanitarnych, Internet.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

24

4.3.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić rodzaje sieci i instalacji wodociągowych? 2) scharakteryzować urządzenia, przybory, odbiorniki oraz uzbrojenie sieci i instalacji wodociągowej? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla sieci i instalacji wodociągowych na rysunku budowlanym? 4) dobrać uzbrojenie, przybory i urządzenia do wykonania sieci i instalacji wodociągowych? 5) posłużyć się dokumentacją techniczną sieci wodociągowej? 6) wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji w budynku? 7) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji wodociągowej w budynku? 8) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji budowlanych? 9) zaplanować wykonanie prac budowlano-instalacyjnych zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? 10) dokonać odbioru technicznego instalacji wodociągowych? Nie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

25

nierdzewnej blachy stalowej. 46]: 1 – przewód odpływowy. warunki techniczne odbioru 4. 4 – czyszczak. s. silikonu). Urządzenia służące do odbierania i odprowadzania zanieczyszczeń płynnych. 132] Ze względu na przeznaczenie przybory sanitarne dzielimy na: zlewy.4. miski ustępowe. s. Zwyczajowe rozmiary umywalki i WC [10. 132] i prysznicowej [10. 2 – główny czyszczak domowy. Sieci i instalacje kanalizacyjne oraz oczyszczalnie ścieków – zadania. Zwyczajowe rozmiary wanny kąpielowej Rys. s. 3 – wpust podwórzowy. powstałych w wyniku czynności higieniczno-sanitarnych i gospodarczych człowieka. uzbrojenie. Są one początkowymi elementami instalacji kanalizacyjnej. 5 – podejście pod wannę. kamienia sztucznego (silnie zagęszczonego betonu powlekanego tworzywem sztucznym) [7. 7 – podejście pod umywalkę.4. nazywamy przyborami sanitarnymi. umywalki. Rys. pisuary. 47].1. Przybory sanitarne mogą być wykonane z: tworzyw sztucznych (akrylu. porcelany sanitarnej. 28. zasady montażu. bidety. zlewozmywaki. Materiał nauczania Instalacją kanalizacyjną nazywamy zespół powiązanych ze sobą elementów służących do odprowadzania ścieków z obiektu budowlanego i jego otoczenia do sieci. 29. 8 – pion. wanny kąpielowe. 6 – podejście pod zlewozmywak. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 26 . rodzaje. Schemat domowej instalacji kanalizacyjnej [7. 27. s. 9 – rura wywiewna. brodziki. 10 – rura deszczowa Rys.4.

do których odprowadzane są oczyszczone ścieki i woda deszczowa. W zakładach przemysłowych i gospodarstwach rolnych woda używana jest do płukania i czyszczenia. Każdy pion należy zakończyć rurą wentylacyjną. Minimalne odległości umożliwiające swobodne poruszanie się [mm] [10. 133] Zasady montażu przewodów instalacji kanalizacyjnej [7. 32. Przewód ten jest zakończony wychodzącą na dach rurą wywiewną (wywiewką) i ma na celu wentylowanie instalacji oraz wyrównywanie w niej ciśnienia. s. Przewody pionowe należy montować: w pionie z ewentualnym odchyleniem nie większym od 10 mm na 10 m przewodu. umywalka.Rys. 52–53]: Poziome przewody odpływowe układa się: równolegle do ścian. Strefy ochronne wokół wanny [10. Przestrzeń pomiędzy powierzchnią przewodu a tuleją wypełnia się materiałem elastycznym. średnicy 250 mm – 0.5%. z rur o jednakowej średnicy. 133] Rys. średnicy 200 mm – 1%. Zwyczajowe rozmiary bidetu i WC (modele zawieszone na ścianie) [10. aby jak najmniej uszkodzić mury. Istnieją dwa rodzaje ścieków: bytowo-gospodarcze i opadowe (woda deszczowa i wody roztopowe). wanna i WC.8%. 132] Rys. W małych oczyszczalniach przydomowych odbiornikiem może być również grunt. Rurociąg przechodzący przez ścianę nośną musi być prowadzony w tulei z rury o większej średnicy. Pion kanalizacyjny w górnej części przechodzi w przewód wentylacyjny. średnicy 150 mm – 1. Odbiornik ścieków to rzeki i jeziora. Ścieki – zanieczyszczona woda odprowadzana jest do kanalizacji. Rury układa się kielichami w kierunku przeciwnym do kierunku przepływu ścieków. 30. Do kanałów odpływają także ścieki opadowe. s. Główne miejsca powstawania ścieków w gospodarstwie domowym: zlewozmywak. z odsadzkami (zmniejszają energię spływających ścieków) w budynkach powyżej pięciu kondygnacji. s. Niedopuszczalne jest układanie przewodów poziomych bezpośrednio pod twardą podłogą na podłożu betonowym. Wprowadzanie do kanalizacji ścieków trujących i łatwo palnych jest zabronione. W granicach nieruchomości minimalne spadki przewodów wynoszą dla: średnicy 100 mm – 2%. ze spadkiem zapewniającym grawitacyjny odpływ ścieków. s. prostymi odcinkami. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 27 . Przejścia przewodów przez strop wykonuje się w tulejach ochronnych. Nie wolno prowadzić przewodów przez ławy fundamentowe. Przy przejściach przez ściany fundamentowe należy przebicie wykonywać tak. 31. W dolnej części pionów umieszcza się czyszczaki.

s. Podczas odbioru końcowego sprawdza się: zgodność wykonanych instalacji z dokumentacją techniczną. chemiczne. s. 8 – odbiornik ścieków W skład uzbrojenia sieci kanalizacyjnej wchodzą. Przykanalik układa się z minimalnym spadkiem 2%. m. 3 – miejska sieć kanalizacyjna. Rys. 4 – kolektor. System ogólnospławny: woda ściekowa i woda deszczowa płyną jednym kanałem jako woda zmieszana [10. 6 – oczyszczalnia ścieków.Rys.15 m. 168] Sieć kanalizacyjna jest to zespół przewodów i urządzeń służących do odprowadzania ścieków do oczyszczalni lub odbiornika. 33. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 28 . Do przeprowadzenia odbioru niezbędne są podstawowe dokumenty: projekt techniczny fragmentu instalacji z naniesionymi zmianami. Schemat ideowy układu kanalizacji [7. 7 – wylot ścieków oczyszczonych do odbiornika. 57]: 1 – miasto. studzienki rewizyjne. przelewy burzowe. biologiczne. odnowę wody. separatory. ale nie może być mniejsza od średnicy przewodu odpływowego. następnie do oczyszczalni ścieków i odbiornika. 2 – instalacja kanalizacyjna. płuczki kanałowe. przewietrzniki. W zależności od ilości i rodzaju zanieczyszczeń zawartych w ściekach można stosować następujące metody oczyszczania: mechaniczne.: wpusty uliczne. odbiory częściowe. Minimalna średnica przykanalika to 0. 35. Przewód zbierający ścieki z przewodów odpływowych i odprowadzający je do sieci kanalizacyjnej nazywamy przykanalikiem. dziennik budowy. biologiczne z usuwaniem związków azotu i fosforu. Ścieki z przykanalika trafiają do sieci kanalizacyjnej. 168] Rys.in. 5 – pompownia ścieków. certyfikaty materiałów instalacyjnych. wykonywane w czasie trwania budowy. s. 34. Odbiór końcowy instalacji przeprowadzany jest komisyjnie i zwykle poprzedzają go. System rozdzielczy: tylko kanał z wodą ściekową prowadzi do oczyszczalni ścieków [10.

Co rozumiemy przez pojęcie odbiornika ścieków? 6.ułożenie przewodów (spadki. Co nazywamy instalacją kanalizacyjną? 2. protokoły próby szczelności instalacji wewnętrznych pionów deszczowych [7. Dokumenty wymagane przy odbiorze końcowym: projekt instalacji kanalizacyjnej z naniesionymi zmianami.2. Co nazywamy przykanalikiem? 9. Ponadto w pomieszczeniach. 5 – studzienka rozprowadzająca.4. 6 – studzienka zamykającowentylacyjna. Jakie musisz mieć dokumenty podczas końcowego odbioru instalacji kanalizacyjnej? „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 29 . Jakich ścieków nie można odprowadzać do kanalizacji? 8. 4. 8 – studzienka wód opadowych Montaż instalacji kanalizacyjnych odbywa się zwykle równocześnie z montażem instalacji wodociągowych. s. 3 – ścieki fekalne. 36. 54–55]. szczelność wewnętrznych pionów deszczowych. protokoły odbiorów częściowych. zamocowania). Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. 301] 1 – ścieki gospodarcze. Wymień wady i zalety systemu rozdzielczego i ogólnospławnego. Jakie zadanie spełnia rura wywiewna? 5. Wymień rodzaje przyborów sanitarnych. Domowa bezobsługowa oczyszczalnia ścieków z polietylenu firmy Sotralentz-Polska [1. W jaki sposób możesz oczyszczać ścieki w domu jednorodzinnym? 13. Jakie elementy wchodzą w skład uzbrojenia sieci kanalizacyjnej? 10. a dotykanie kabli oraz rur nie należących do montowanej instalacji jest zabronione. w związku z tym wszystkie przepisy bhp dotyczące montażu instalacji wodociągowych odnoszą się również do montażu instalacji kanalizacyjnych. s. 7. 7 – wywiewka wentylacyjna. Dlaczego należy oczyszczać ścieki? 12. 4 – zbiornik oczyszczania biologicznego „Epurbloc”. gdzie montuje się urządzenia sanitarne. Rys. Wymień metody oczyszczania ścieków. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. dziennik budowy. 11. 4. Z jakich elementów składa się instalacja kanalizacyjna? 3. 2 – tłuszczownik (jako element dodatkowy). sprawdzisz. powinien być wyłączony prąd elektryczny.

Aby wykonać ćwiczenie. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 3) zapoznać się ze zwyczajowymi rozmiarami przyborów sanitarnych oraz zalecanymi (minimalnymi) odległościami umożliwiającymi swobodne poruszanie się wewnątrz łazienki. filmy instruktażowe. powinieneś: 1) zapoznać się z przedstawionym schematem. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje dotyczące uzbrojenia i przyborów instalacji kanalizacyjnych zastosowanych na przekazanym schemacie. powinieneś: 1) odczytać dostarczoną mu dokumentację budowlaną i odnaleźć na niej łazienkę. schemat instalacji kanalizacyjnych. Sposób wykonania ćwiczenia. 4) dobrać ze względu na wielkość powierzchni łazienki jej wyposażenie (od minimalnego do optymalnego). 5) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. katalogi firm produkujących urządzenia sanitarne i zasady ich montażu. 3) opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące uzbrojenia i przyborów instalacji kanalizacyjnych. 4) zapoznać się z zasadami montażu przewodów instalacji kanalizacyjnych zgodnie z obowiązującymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Ćwiczenie 2 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego odnajdź łazienkę i rozmieść w niej urządzenia sanitarne.4. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Odczytaj schemat domowej instalacji sanitarnej przekazany przez nauczyciela.3. 2) zapoznać się z wymiarami urządzeń sanitarnych. Sposób wykonania ćwiczenia. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 30 . polskie normy. 2) zidentyfikować i opisać poszczególne elementy instalacji sanitarnej. Aby wykonać ćwiczenie. − − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.4.

katalogi urządzeń sanitarnych. polskie normy. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje na ich temat. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 31 . zidentyfikować i opisać poszczególne elementy oczyszczalni ścieków. 8) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Sposób wykonania ćwiczenia. poszczególnych elementów składowych.5) zaznaczyć na dostarczonej dokumentacji budowlanej rozmieszczenie sanitarnych wraz z ukazaniem stref ochronnych. filmy instruktażowe. katalogi firm produkujących przydomowe oczyszczalnie ścieków. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. powinieneś: zapoznać się z przedstawionym schematem. projekty instalacji budowlanych z naniesionymi instalacjami ścieków. 6) uzasadnić swoją koncepcję. 7) zapoznać się z warunkami odbioru technicznego instalacji kanalizacyjnych. zapoznać się z zasadami montażu przykanalików i instalacji oczyszczalni ścieków. Ćwiczenie 3 Zapoznaj się z przedstawionym przez nauczyciela schematem domowej bezobsługowej oczyszczalni ścieków. projekty budowlane z pomieszczeniem przeznaczonym na łazienkę. Internet. 1) 2) 3) 4) 5) − − − − − Aby wykonać ćwiczenie. opisać w punktach podstawowe informacje nt. − − − − urządzeń Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.

ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? 11) dokonać odbioru technicznego instalacji kanalizacyjnych? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 32 . Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) rozróżnić elementy składowe instalacji kanalizacyjnych? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 4) dobrać uzbrojenie.4. przybory i urządzenia do wykonania instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 5) posłużyć się dokumentacją techniczną instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 6) wykonać szkice instalacji kanalizacyjnych? 7) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 8) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 9) zamontować urządzenia sanitarne? 10) zaplanować wykonanie prac budowlano-instalacyjnych zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy.4.4.

Przewody różnych sieci układa się wzdłuż ulic i pod nimi. Ze względu na panujące w przewodach ciśnienie możemy gazociągi podzielić na: wysokiego ciśnienia (od 1. czyli 5 kPa [7. Przykładowe odległości gazociągów układanych w ziemi (o ciśnieniu nie większym niż 0.0 m. telekomunikacyjnych i trakcyjnych tramwajowych oraz inne podpory – 0. podwyższonego średniego ciśnienia (od 0. Ich zagłębienie uzależnione jest od składu gazu oraz od miejsca prowadzenia. niskiego ciśnienia (poniżej 10 kPa).i drugorzędne – 5. kanały sieci ciepłowniczej.5.0 m. do 15 kV zasilane kablami – 5. s.6 do 10 MPa). powyżej 15 kV – 5. słupy linii elektroenergetycznych o napięciu do 1 kV.0 m. tory tramwajowe – 1. 63]. tory kolejowe magistralne pierwszo. kanały sieci ciepłowniczej. powyżej 110 kV – 15. obwodowy. 37. wysokim ciśnieniu. powyżej l do 30 kV – 4.0 m. których zadaniem jest dostarczenie tego paliwa do poszczególnych odbiorców. Rys.5 m.5 m.5 m. kanały do kabli i inne kanały mające połączenie z pomieszczeniami dla ludzi i zwierząt – 1.5 m. W obrębie miast musi być ono zredukowane do średniego bądź niskiego.4.0 m. że minimalne zagłębienie powinno wynosić 0.0 m. Na dalekie odległości gaz transportowany jest siecią przesyłową o tzw. średniego ciśnienia (10 kPa do 0. napowietrzne linie elektroenergetyczne o napięciu: do l kV – 0. powyżej 30 do 110 kV – 8. wodociągi. budowa.0 m.5 MPa): budynki – 1. Zasady prowadzenia sieci gazowych [7. Sieci i instalacje gazowe – zadania. Za ich wykorzystaniem przemawiają następujące argumenty: są łatwe w transporcie i magazynowaniu. pozwalają na dokładną regulację i automatyzację urządzeń. Materiał nauczania Do jednych z powszechnie i chętnie stosowanych paliw należą gazy. 69] Przewody sieci gazowej układamy w gruncie. przewody kanalizacyjne. s. mieszany.80 m. 67]. przewody kanalizacyjne.6 MPa). Zakłada się. Odległości przewodów od różnych obiektów określone są przepisami. powyżej 15 kV – 1. Układ przewodów sieci gazowej może być: rozgałęziony. powodują niewielkie zanieczyszczenie środowiska. wynoszącym najwyżej 0. są stosunkowo tanie [7. s. projektowanie. drzewa – 1. Rodzaje gazów Siecią gazową nazywamy zespół przewodów i urządzeń.5.5 m.0 m.5 MPa). kable ziemne elektroenergetyczne o napięciu: do 5 kV – 0.0 m. W budynkach może występować gaz tylko o ciśnieniu niskim. umożliwiają szybkie uruchamianie i zamykanie palników.005 MPa.5 do 1. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 33 . wyposażenie. odbiór techniczny 4.0 m. stacje transformatorów elektroenergetycznych o napięciu: do 15 kV zasilane liniami napowietrznymi – 4.1. wodociągi. kanały do kabli i inne kanały nie mające połączenia z pomieszczeniami dla ludzi i zwierząt – 1.5 m.

77]: 1 – ściana. 3 – uszczelnienie elastyczne Rys.trójnik przyłączowy. 2 – szafka metalowa. Jego zakończeniem jest główny kurek gazowy. Przewody gazociągów nisko. natomiast pozostałe tylko elektrycznie. rur stalowych walcowanych ze szwem. 40. 13 – żółta. 16 – jezdnia. Powinien być on tak położony. 10. 40 mm. 2 – stalowa rura osłonowa. 11 – miedziany drut identyfikacyjny. 4 – kształtka adaptacyjna PE/stal. 15 – fundament. ze spadkiem 4% w kierunku sieci i na głębokości 0.Przyłączem gazowym nazywamy odcinek przewodu łączący sieć uliczną z instalacją znajdującą się w budynku. Oznaczenie kurka głównego (w budynku jest sześć kurków głównych. 9 – sieć gazowa. 3 – rura osłonowa ze stali ocynkowanej izolowanej taśmą antykorozyjną. 76] Rys. polietylenu o odpowiednich parametrach. s.0 m. Przejście przewodów przez ścianę budynku [7. 5 – kurek główny. 77]: 1 – przyłącze PE. Obecnie powszechnie stosuje się przewody polietylenowe. s. Tworzywa sztuczne łączy się przez zgrzewanie elektrooporowe. 6 – wkręty kotwiące rurę. 17 – chodnik. 38. s. foliowa taśma ostrzegawcza. Doprowadzenie przyłącza gazowego do budynku [7. aby w sytuacji nagłego zagrożenia można było szybko odciąć dopływ gazu do obiektu. Obecnie sieć gazową można wykonać z następujących materiałów: rur stalowych walcowanych bez szwu. można spawać gazowo. Każde przejście przewodu przez ścianę budynku musi być wykonane w specjalnej tulei ochronnej [7. 18 – ogrodzenie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 34 . 7 – wkręty kotwiące szafkę. Odcinek przyłącza należy prowadzić przewodami o średnicy min. 8 – tuleja. wykonane ze stali. 76].8–1. Rys. które w punkcie redukcyjnym przechodzą w stalowe lub miedziane. s.i średnioprężnych o średnicy do 150 mm. 12 – trwałe połączenie drutu z rurą osłonową. 39. a zlokalizowany jest trzeci) [7. 14 – ściana budynku.

81]: 1 – kurek główny. natomiast gazomierz należy do Zakładu Gazowniczego. 5 – gazowy podgrzewacz wody użytkowej. Instalacją gazową nazywamy zespół przewodów i urządzeń położonych za kurkiem głównym. jeżeli podczas próby szczelności nie został stwierdzony przez urządzenia pomiarowe spadek ciśnienia. s.8 m licząc od poziomu podłogi do spodu urządzenia i co najmniej 0. jakości wykonania instalacji. Przed każdym gazomierzem należy zamontować kurek odcinający. Instalacja gazowa w budynku [7. Próbę przeprowadza się za pomocą sprężonego powietrza lub gazu obojętnego pod ciśnieniem 50 kPa. 41. piece do wytwarzania ciepłej wody. oprócz przewodów i przyłącza gazowego. wchodzą urządzenia do pomiaru zużycia gazu. w odległości mniejszej niż 3 m od urządzenia gazowego. 6 – przewód spalinowy. Próby nie można przeprowadzać z użyciem gazów palnych. Gazomierzy nie wolno instalować: w pomieszczeniach mieszkalnych. 7 – pion gazowy. 8 – przejścia przez ściany i stropy Gazomierze montujemy na wysokości od 0. we wnękach z licznikiem elektrycznym. 4 – kuchenka gazowa. Instalacja gazowa jest własnością właściciela budynku lub jego administratora. Odbiór techniczny instalacji gazowych [7. mierząc w rozwinięciu długość przewodu. armatura i przybory gazowe. szczelności wszystkich elementów instalacji. Do jego obowiązków należy utrzymanie prawidłowego działania tych urządzeń. Jej zadaniem jest doprowadzenie gazu do poszczególnych odbiorników. to licznik energii elektrycznej musi być umieszczony poniżej gazomierza. w odległości mniejszej od l m (w rzucie poziomym) od palnika lub paleniska gazowego.3 do 1. Rozwiązania techniczne połączeń powinny umożliwiać wymianę licznika bez konieczności demontażu instalacji [7. łazienkach i innych miejscach narażonych na wilgoć.5 m od poziomu terenu. Kontrola szczelności przewodów gazowych odbywa się na odcinku od kurka głównego do przyborów gazowych. Przyborami gazowymi (odbiornikami gazu) nazywamy poszczególne urządzenia wykorzystujące spalający się gaz. kuchenki. Zaliczamy do nich m. 3 – gazomierz. utrzymywanego przez 30 min. Rys. 2 – kurki odcinające. s. jeśli gaz jest cięższy od powietrza – to powyżej. Jeżeli gaz jest lżejszy od powietrza. 82–83]. ciśnienie powinno być zwiększone do 100 kPa.: kotły centralnego ogrzewania.Sieć gazowa oraz przyłącze. W jej skład. a także przewody spalinowe połączone z kanałami spalinowymi. Do najważniejszych czynności składających się na odbiór należy sprawdzenie: zgodności wykonania instalacji z projektem technicznym i z ewentualnymi zapisami w dzienniku budowy dotyczącymi zmian i odstępstw od dokumentacji technicznej.in. należy do dostawcy gazu. 87] Przeprowadzany jest on przez wykonawcę w obecności właściciela lub inwestora obiektu oraz przedstawiciela dostawcy gazu. mieszkalne. s. np. Instalację uznaje się za szczelną i nadającą do uruchomienia. spełniającą określone wymagania szczelności. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 35 . Instalacja może być prowadzona na zewnątrz lub wewnątrz budynku. W przypadku przeprowadzania przewodów przez pomieszczenia o zaostrzonym rygorze. zakończone kurkiem głównym.

.. 2) zapoznać się z wymaganiami polskich norm odnośnie sieci i instalacji gazowych.5.. Jakie jest maksymalne dopuszczalne ciśnienie gazu w budynku? 8.. polskie normy. • wodociągi – . ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.... − − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.. Jakie dokumenty są sprawdzane przy odbiorze technicznym instalacji gazu? 4.... filmy instruktażowe... 9..3. m.. m.5 MPa) od wskazanych obiektów terenowych: • budynki – . Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. m. Sposób wykonania ćwiczenia..... m. Z jakich materiałów i przy zastosowaniu jakich połączeń możemy wykonać instalację gazu? 10.5..2. m.. Wymień elementy uzbrojenia instalacji gazu. przykładowe projekty sieci i instalacji gazowych.. • stacje transformatorów elektroenergetycznych o napięciu: do 15 kV zasilane kablami – . Jakie ciśnienie występuje w przewodach gazowych sieci miejskiej? 4.4.. • kable ziemne elektroenergetyczne o napięciu: powyżej 15 kV – . • tory tramwajowe – . Jakie znasz rodzaje przewodów sieci gazociągowej? 3. 4) uzupełnić dane poprzez dobranie odległości zgodnych z wymaganiami norm.. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: l. Co to jest kurek główny i jaką pełni rolę? 5.. Jakim kolorem oznacza się przewody gazowe? 11. • kanały sieci ciepłowniczej – . Aby wykonać ćwiczenie. • drzewa – . plansza poglądowa pokazująca rozmieszczenie przewodów podziemnych w przekroju ulicy. 5) uzasadnić wybór odpowiedzi. 6) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.. Jakie zasady obowiązują przy montażu gazomierzy? 11. Z jakich materiałów może być wykonana sieć gazowa? 6. m.. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Zgodnie w wymaganiami norm uzupełnij poniższe dane poprzez dopisanie odległości gazociągów układanych w ziemi (o ciśnieniu gazu nie większym niż 0. m. W jakich miejscach nie wolno montować gazomierzy? 12. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 36 .. sprawdzisz. powinieneś: 1) zapoznać się z rodzajami i właściwościami gazów.. m... Kto odpowiada za eksploatację i konserwację sieci gazowej? 7. przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 3) zapoznać się z zasadami prowadzenia sieci gazowych. Jakie znasz rodzaje gazów? 2. • napowietrzne linie elektroenergetyczne o napięciu: powyżej l do 30 kV – ..

Sposób wykonania ćwiczenia. polskie normy. 2) zidentyfikować i opisać poszczególne elementy doprowadzenia przyłącza gazowego do budynku. na którym wskażesz rozmieszczenie głównego kurka gazowego. zidentyfikować położenie głównego kurka gazowego.Ćwiczenie 2 Z informacji przedstawionych na tabliczce zaprezentowanej przez nauczyciela odczytaj zawarte na niej dane i zlokalizuj położenie głównego kurka gazowego. powinieneś: zapoznać się z danymi zawartymi na tabliczce. 1) 2) 3) 4) 5) 6) − − − Aby wykonać ćwiczenie. Sposób wykonania ćwiczenia. 3) opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące uzbrojenia i zasad prowadzenia przyłącza oraz odbioru technicznego sieci gazowej i zaworu głównego w budynku zgodnie z wymaganiami norm. przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Efekty swojej pracy przedstaw w postaci szkicu. odszukać informacje niezbędne dla ich rozszyfrowania. narysować szkic. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 37 . ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. 4) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Aby wykonać ćwiczenie. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. uzbrojenia i zasad prowadzenia przyłącza oraz odbioru technicznego sieci gazowej. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. schemat doprowadzenia przyłącza gazowego do budynku. Ćwiczenie 3 Odczytaj schemat doprowadzenia przyłącza gazowego przekazany przez nauczyciela. powinieneś: 1) zapoznać się z przedstawionym schematem. przykładowe projekty sieci gazowych. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje nt. polskie normy. uzasadnić wybór odpowiedzi.

Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. Sposób wykonania ćwiczenia. − − − 4. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania sieci i instalacji gazowych? 7) dokonać odbioru technicznego sieci i instalacji gazowych? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 38 . 4) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. dokumentacja budowlana zawierająca schemat instalacji gazowej w budynku. − warunków montażu i lokalizacji licznika gazowego. polskie normy.: wyposażenia i prowadzenia przewodów gazowych.5. − czynności odbioru technicznego instalacji gazowej. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje dotyczące: − wyposażenia i prowadzenia przewodów gazowych. 1) 2) 3) − − Aby wykonać ćwiczenie. powinieneś: zapoznać się z przedstawionym schematem.Ćwiczenie 4 Odczytaj przedstawiony przez nauczyciela schemat instalacji gazowej w budynku. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy składowe sieci i instalacji gazowych? 2) scharakteryzować uzbrojenie oraz przybory sieci i instalacji gazowych? 3) posłużyć się dokumentacją techniczną sieci i instalacji gazowych? 4) wykonać rysunki odręczne oraz szkice sieci i instalacji gazowych? 5) posłużyć się normami oraz przepisami dotyczącymi projektowania sieci i instalacji gazowych? 6) przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. − czynności odbioru technicznego instalacji gazowej. warunków montażu i lokalizacji licznika gazowego zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. opisać w punktach podstawowe informacje nt. zidentyfikować i opisać poszczególne elementy instalacji gazowej w budynku.4.

coraz częściej stosowanym. Czynnikiem rozprowadzającym ciepło bywa woda oraz powietrze. Instalacje centralnego ogrzewania – systemy i rodzaje ogrzewania. olej opałowy. Odległość kotła od najdalej wysuniętego pionu nie powinna przekraczać 25 m. odbiór techniczny 4. Innym. Ogrzewanie to może być zarówno wodne. Wymagane jest stosowanie przewodów o większych średnicach i odpowiednich grzejników. Przy ogrzewaniu podłogowym. jak i elektryczne [7.1. W ogrzewaniu wodnym grawitacyjnym woda zimna ma większą gęstość od wody ogrzanej i dlatego opada na dół. pod przewodami należy stosować bardzo dobrą izolację cieplną. że w ten sposób można zaoszczędzić ok.6. płytkami kamiennymi. rodzaje i połączenia grzejników.). wykładzinami dywanowymi. Grawitacyjne ogrzewanie wodne może być stosowane tylko w małych budynkach. dwufunkcyjne (zasilające zarówno instalację c.o. koks. − stosowanie mniejszych średnic przewodów.o. olej napędowy [7. Kotłami nazywamy urządzenia. które ją rozprowadzają wzdłuż budynku noszą nazwę poziomów.6. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 39 . odpowiednim parkietem lub panelami drewnianymi). Kotły mogą być: jednofunkcyjne (przeznaczone tylko do instalacji c. Przy wylewaniu należy pamiętać o odpowiednich przerwach dylatacyjnych – tzw.in.) – zespół przewodów i urządzeń. W kotłach można spalać m. s. jak i c. Oblicza się. Od nich odchodzą piony dostarczające ciepło na poszczególne kondygnacje.o. − mała bezwładność (szybsze uruchamianie) instalacji.). 98].4. głównie żeliwnych.w. W zależności od sposobu krążenia w niej wody. 12% paliwa.o. zasady prowadzenia przewodów pionowych i poziomych. gaz ziemny. do góry wypychana jest natomiast woda ciepła.: węgiel. sposobem ogrzewana pomieszczeń jest ogrzewanie elektryczne [7. W budownictwie mieszkaniowym najczęściej stosuje się instalację centralnego ogrzewania typu wodnego. Tradycyjne instalacje c. propan. Odbiornikami energii są grzejniki. s. 96]. głównie spowodowane zużyciem energii elektrycznej. a wysokość między jego środkiem i najniżej położonym grzejnikiem musi wynosić 2–3 m. projektowanie. Coraz większą popularność zdobywa ogrzewanie podłogowe. w których uzyskujemy ciepło poprzez spalanie paliw lub wykorzystanie energii elektrycznej. wykładzinami z tworzyw sztucznych. W porównaniu z ogrzewaniem grawitacyjnym ogrzewanie pompowe ma następujące zalety: − brak ograniczeń w kubaturze obiektu. zasilane są wodą o temperaturze powyżej 70°C.u. s. Materiał nauczania Instalacja centralnego ogrzewania (c. taśmie brzegowej. Ciepło może być wytwarzane miejscowo – w kotłach lub z dala – w ciepłowniach. Przewody. trociny. a do wykańczania podłóg używać materiałów łatwo oddających ciepło (płytkami ceramicznymi. wyróżniamy ogrzewanie grawitacyjne lub pompowe. Do wad układu pompowego należą stosunkowo wysokie koszty eksploatacji. 96]. których zadaniem jest rozprowadzenie ciepła w obrębie budynku. − możliwość montażu grzejników na dowolnej wysokości (również poniżej kotła).

43. a po schłodzeniu odpływa innym). dwururowa grawitacyjna z rozdziałem: a) dolnym. 6 – rura wielowarstwowa. 8 – rura cyrkulacyjna. 2 – rura wzbiorcza. 10 – strop Przewody możemy prowadzić w systemie jednorurowym (gorąca woda wpływa do pierwszego grzejnika i oddaje część ciepła. 2 – tynk. Konstrukcja podłogi w ogrzewaniu podłogowym [7. 4 – rura przelewowa. s. 5 – rura bezpieczeństwa. s. jednorurowego: a) pionowego. 8 – izolacja przeciwwilgociowa (folia polietylenowa). b) górnym [7. b) poziomego [7. a następnie przepływa do kolejnego) oraz dwururowym (ogrzana woda dopływa do odbiorników ciepła jednym przewodem.o. 3 – rura sygnalizacyjna. 7 – zbiornik odpowietrzający. 9 – izolacja termiczna. 6 – hydrometr Rys. Instalacja c. Rys. Instalacja ogrzewania grawitacyjnego c. 42. 101]: 1 – naczynie wzbiorcze. 7 – uchwyt do rury. 4 – wylewka betonowa. s. 5 – izolacja brzegowa.Rys. 5 – rura bezpieczeństwa. 4 – rura przelewowa. 3 – rura sygnalizacyjna. 102]:1 – naczynie wzbiorcze. 6 – hydrometr. 44.o. 2 – rura wzbiorcza. 9 – rura odpowietrzająca „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 40 . 99]:1 – ściana. 3 – wykończeniowa warstwa podłogi.

dokładniejsza regulacja. 45. stalowe konwekcyjne.o. Z tego też powodu układ ten nie może być zastosowany przy kotłach opalanych węglem. Należy jednak pamiętać. miedziane łazienkowe. krzyżowo. aluminiowe członowe. 6 – automatyczne odpowietrzenie Wymiana ciepła między instalacją a pomieszczeniem odbywa się za pomocą grzejników. płyty promieniujące. mogą być: żeliwne członowe. zaizolowaniem termicznym i malowaniem. [7. szybsze nagrzewanie się instalacji. Odbiór techniczny instalacji Próby szczelności na zimno przeprowadza się przed zamurowaniem bruzd. Rys. siodłowo. można łączyć: bocznie jednostronnie. odpowiednio dobrane źródło ciepła. Grzejniki z przewodami. 5 . s. Grzejniki oddające ciepło przez konwekcję. aluminiowe płytowe. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 41 . automatyczne odpowietrzanie pionów. 104]:1 – przeponowe naczynie wzbiorcze. Dopiero po tej czynności następuje odbiór końcowy – badanie zgodności wykonania instalacji z wymaganiami technicznymi i dokumentacją. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku może nastąpić tzw. W zależności od sposobu oddawania ciepła grzejniki dzielimy na oddające ciepło przez konwekcję lub przez promieniowanie. Po ochłodzeniu nie może być na rurach żadnych uszkodzeń i odkształceń. Grzejniki oddające ciepło przez promieniowanie to przede wszystkim tzw. 3 – pompy obiegowe. Układy pompowe mają mniejsze średnice przewodów. częściowy odbiór techniczny. Schemat zmodernizowanej tradycyjnej instalacji c. pośrednio. Następstwem uruchomienia instalacji jest konieczność jej regulacji. Próba szczelności wykonywana na gorąco przeprowadzana jest po pozytywnym wyniku próby na zimno. hermetyczne pompy obiegowe o płynnej regulacji obrotów. stalowe łazienkowe. stalowe z rur gładkich i ożebrowanych. 2 – odpowiednio dobrane źródło ciepła. odpodłogowo. bezdławicowe dwustawne zawory wyposażone w termostatyczne głowice. miedziano-aluminiowe. że w takim rozwiązaniu musimy zastosować naczynia wzbiorcze przeponowe gromadzące wodę o temperaturze niższej od 100°C.Zalety układów pompowych systemu zamkniętego: mniejsze zużycie energii. czyli unoszenie. 4 – zawory z głowicami termostatycznymi. stalowe płytowe. Za pozytywny wynik uznaje się brak przecieków i roszenia.przewody o odpowiednich średnicach.

opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące zasad montażu.4.3. powinieneś: zapoznać się z przedstawionym ćwiczeniem zidentyfikować i opisać poszczególne elementy konstrukcji podłogi w ogrzewaniu podłogowym. Gdzie i dlaczego zaleca się stosowanie ogrzewania elektrycznego podłogowego? 5. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: l. z uwzględnieniem wymagań norm.2. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania.6. powinieneś 1) zapoznać się z rodzajami kotłów do ogrzewania centralnego budynków mieszkalnych. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Aby wykonać ćwiczenie. 4. Czym różni się grawitacyjny system ogrzewania od pompowego? 6. Ćwiczenie 2 Odczytaj z przedstawionego przez nauczyciela schematu elementy konstrukcji podłogi z ogrzewaniem podłogowym. 4) uzasadnić swój wybór. jakich czynników jest rozprowadzane ciepłe w instalacjach c. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe zasady montażu. 2) przedstawić zalety i wady poszczególnych typów kotłów. 3) dobrać moc kotła do powierzchni ogrzewanej. Jaki rodzaj paliwa zalecałbyś zastosować w kotle w swoim domu? 4. Sposób wykonania ćwiczenia. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.? 3. Wymień elementy uzbrojenia i przybory instalacji c. polskie normy. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 42 . Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Dobierz i uzasadnij wybór rodzaju kotła do ogrzewania budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej równej 120 m2.o. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. Sposób wykonania ćwiczenia. katalogi firm produkujących kotły grzewcze. Co nazywamy instalacją centralnego ogrzewania? 2. W jaki sposób dokonałbyś modernizacji grawitacyjnej instalacji centralnego ogrzewania? 7.o. przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. sprawdzisz. 5) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Przy pomocy.6.

o.o. Sposób wykonania ćwiczenia.? 5) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi wyboru mocy grzewczej grzejników? 6) przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.o.o. odczytać przekazany przez nauczyciela projekt budowlany. 4.. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? 7) dokonać odbioru technicznego instalacji c.? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji c. zapoznać się z typami i zasadami doboru mocy grzewczej grzejników. zapoznać się z warunkami technicznymi odbioru instalacji c.o. dorysować uzbrojenie instalacji c.− − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy składowe różnych typów instalacji c.. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.o. zaznaczyć na projekcie przebieg instalacji c.6. uzasadnić wybór. oraz z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. polskie normy.o.o. Ćwiczenie 3 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego zaznacz przebieg c. katalogi firm z instrukcjami montażu ogrzewania podłogowego. Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: zapoznać się z zasadami oznaczania przewodów.? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji c. 9) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. uzbrojenia oraz montażu instalacji c.o.? 4) wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji c. polskie normy..? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 43 . dobrać typ i moc grzewczą grzejnika.4.o.o.. oraz zaproponuj typ i dobierz moc grzewczą grzejników. katalogi firm produkujących różnego typu grzejniki wraz z zasadami doboru mocy grzewczej. projekty budowlane bez schematów instalacji c. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.

108]. Ciepłą wodę możemy wytwarzać miejscowo lub centralnie. s. Instalacje ciepłej wody użytkowej 4. gazowe. Materiał nauczania Instalacja ciepłej wody użytkowej (c. niewielka moc przyłączowa. Zamknięty podgrzewacz pojemnościowy zasilany prądem [10. zwłaszcza wanny i prysznice. ogrzewaną przez paliwa płynne. koszty zakupu są niższe od kosztów podgrzewaczy pojemnościowych. można dokładnie ustawić temperaturę. prąd elektryczny. nie powinna być wyższa niż 55°C. np.u.w. Przepływowe podgrzewacze wody – woda przepływa przez urządzenie. których zadaniem jest rozprowadzenie ciepłej wody w obrębie budynku.7.: czynnik grzejny dopływający z ciepłowni. ponieważ urządzenia te nie mają izolacji cieplnej. s.w. kocioł dwufunkcyjny [7. 120] „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 44 . Wady: natężenie przepływu jest niewielkie. zlewozmywak kuchenny. Zalety podgrzewaczy przepływowych: straty ciepła są nieznaczne. urządzenie może zaopatrywać każdorazowo tylko jeden punkt poboru. wysoki koszt zakupu ze względu na ich dobrą izolację. Rys. Zaopatrują one tylko jeden punkt poboru. gazowe.w. Pojemnościowe podgrzewacze wody – są to zbiorniki (od 5 do nawet kilkuset litrów) stale wypełnione wodą. W pośrednio ogrzewanych podgrzewaczach wody pitnej jako nośnik ciepła stosuje się najczęściej wodę. energię słoneczną. ciepło przesyłane na odległość. Wyróżniamy następujące źródła do przygotowywania c. Osprzęt zamkniętego podgrzewacza wody o pojemności powyżej 10 l [10. Temperatura wody płynącej w instalacji c. Uzyskana w ten sposób ciepła woda nadaje się do spożycia. s.1. pobierając przy tym ciepło pochodzące ze spalania gazu ziemnego lub wytwarzane przez prąd elektryczny. urządzenie ma niewielkie rozmiary. Odpowiedni regulator pozwala na podgrzanie wody do pożądanej temperatury oraz na utrzymywanie tej temperatury na stałym poziomie. Wady: znaczne straty przy długich okresach przestoju. łatwość regulowania temperatury. gdyż przebywa w urządzeniu jedynie przez krótki czas. podgrzewacz wody. pompy cieplne. 46.) – układ przewodów i urządzeń.u. ciepłą wodę można pobierać przez dowolnie długi czas.4.u. 47. Do ogrzewania bezpośredniego podgrzewaczy wody pitnej stosuje się paliwa płynne. Ich zalety: duża ilość ciepłej wody.7. Zamknięte (ciśnieniowe) podgrzewacze wody zaopatrują kilka punktów poboru. natomiast moc przyłączowa jest wysoka. „odstana” woda nie nadaje się do celów spożywczych. 119] Rys. Mogą być one zasilane prądem lub gazem. stałe. ciepło odpadowe. Bojlery – podgrzaną wodę należy zaraz zużyć. podczas poboru spada średnia temperatura ciepłej wody. stałe i prąd elektryczny.

Kolejność wykonywanych czynności jest następująca: zakorkowanie instalacji. Sieć przewodów rurowych instalacji na energię słoneczną. s. Czynności takie przeprowadza się dwukrotnie: dla instalacji wypełnionej wodą zimną i wodą ciepłą.5 do 2.u. sprawdzenie szczelności połączeń i armatury. Rys. Dozwolone jest przeprowadzenie prób częściowych w przypadku układania przewodów w bruzdach ściennych i podłogowych. Część instalacji w domu wielorodzinnym [10. 49. napełnienie jej wodą wodociągową. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 45 . 50. Ciepło słoneczne gromadzone jest w zbiorniku. odpowietrzenie.5 do 2. Jako wartość orientacyjną przy podgrzewaniu wody użytkowej przyjmuje się następujący przelicznik: 1.w. gdy w ciągu 20 minut nie ma oznak spadku ciśnienia. służącą do przygotowywania ciepłej wody [10. 48. Odbiór końcowy dokonywany jest komisyjnie w obecności wykonawcy. 123] Rys. s. podniesienie ciśnienia do 1. inwestora. 129] Podczas odbioru technicznego c.System centralnego podgrzewania wody pitnej Rys. Wykonuje się je przy dodatniej temperaturze otoczenia. Polega on na sprawdzeniu zgodności wykonanych robót z projektem i dokumentacją. s.0 m2 powierzchni kolektora na osobę. przed zakryciem bruzd oraz robotami malarskimi. Zakłada się przy tym dzienne zapotrzebowanie na ciepłą wodę na poziomie 50 litrów na osobę przy temperaturze wody 50°C. należy przeprowadzić próby szczelności. Dla tych celów wykorzystuje się kolektory słoneczne płaskie i próżniowe. czy ułożeniem izolacji termicznej. Sprawdzona w praktyce pojemność zbiornika to od 1. Próba jest pozytywna. użytkownika i dostawcy ciepła. Przygotowanie ciepłej wody za pomocą kotła wykorzystującego wartość opałową zbiornika warstwowego [10.0-krotność dziennego zapotrzebowania na ciepłą wodę. 124] Promieniowanie słoneczne można też racjonalnie wykorzystać do przygotowywania ciepłej wody.5 wartości roboczego.

Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Porównaj wady i zalety i podgrzewaczy przepływowych. charakterystyki różnego rodzaju urządzeń grzewczych pitnej wody.4. bojlerów i podgrzewaczy przepływowych. zidentyfikować wady i zalety pojemnościowych podgrzewaczy wody.3. powinieneś zapoznać się z zasadami działania kolektora słonecznego. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. Jakie urządzenia służą do wytwarzania ciepłej wody użytkowej? 2. polskie normy.2. Narysuj szkic takiej instalacji. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania.7. katalogi firm – producentów pojemnościowych podgrzewaczy wody. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1.w. ustalić powierzchnie kolektora dla przedstawionego przypadku. Jakie wady mają urządzenia grupowe w porównaniu z centralnymi? 4. zapoznać się z podstawowym wyposażeniem instalacji na energię słoneczną. Jaką funkcję pełni w technice instalacyjnej zawór zabezpieczający przed przepływem zwrotnym.u. Sposób wykonania ćwiczenia: 1) 2) 3) 4) − − − − pojemnościowych podgrzewaczy wody.? 4. Jakie zalety i wady mają pojemnościowe podgrzewacze wody? 5.7. jeżeli chcemy ograniczyć ilość szkodliwych gazów spalinowych? 3. służącą do przygotowania ciepłej wody dla domu-bliźniaka z trzema osobami w każdym gospodarstwie domowym. Skorzystaj przy tym z dokumentacji producentów materiałów i urządzeń. Jaki rodzaj energii wskazany jest do przygotowania ciepłej wody użytkowej. bojlerów Aby wykonać ćwiczenie. Jak wykorzystasz promieniowanie słoneczne do przygotowywania ciepłej wody? 7. Sposób wykonania ćwiczenia. Ćwiczenie 2 Zaplanuj jedną wspólną instalację na energię słoneczną. dokonać analizy porównawczej danych urządzeń. powinieneś: zapoznać się ze sposobami podgrzewania wody pitnej. bojlerów i podgrzewaczy przepływowych. a jaką zawór bezpieczeństwa? 6. sprawdzisz. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 46 . Jak dokonasz odbioru technicznego instalacji c. określić dzienne zapotrzebowanie na ciepłą wodę (temperatura 50˚C) przypadające na jedną osobę.

4. polskie normy. katalogi firm – producentów materiałów i urządzeń instalacji na energię słoneczną. 6) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.7. służący do przygotowania ciepłej wody.5) naszkicować projekt sieci przewodów rurowych instalacji na energię słoneczną. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) rozróżnić elementy składowe instalacji ciepłej wody pitnej? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji ciepłej wody pitnej? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji ciepłej wody pitnej? 4) dobrać uzbrojenie. 4. charakterystyki różnego rodzaju urządzeń grzewczych wody pitnej. przybory i urządzenia do wykonania instalacji ciepłej wody pitnej? 5) wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji ciepłej wody pitnej? 6) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji ciepłej wody pitnej? 7) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji ciepłej wody pitnej? 8) dokonać odbioru technicznego instalacji ciepłej wody pitnej? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 47 . − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. 5) uzasadnić swój wybór.

Instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne – zadania. Rys. 8 – wentylator nawiewny. Grawitacyjny wywiew powietrza z pomieszczenia powstaje. osprzęt. projektowanie 4. Zadaniem klimatyzacji jest usunięcie z pomieszczenia szkodliwych składników powietrza oraz dostarczenie oczyszczonego powietrza o odpowiedniej temperaturze i wilgotności. s. Wentylacja naturalna może się odbywać na skutek infiltracji lub przewietrzania.8. różnica ciśnień. 13 – przewód powietrza recyrkulacyjnego „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 48 . gdy temperatura wewnątrz jest wyższa niż na zewnątrz. gdy ruch powietrza jest wymuszony przez wentylator. przewód główny łączący wentylator z wylotem powietrza. nagrzewnic (ogrzewają powietrze). budowa.1. różnica temperatur. wywietrzaki to elementy wentylacji grawitacyjnej. Wentylacja sztuczna (mechaniczna) powstaje wówczas. W sytuacji odwrotnej powietrze będzie wnikać do pomieszczenia przewodem wentylacyjnym. 120]:1 – czerpnia powietrza. przewody rozprowadzające. 9 – nawiewniki. Wentylacja naturalna polega na wymianie powietrza między pomieszczeniem a otoczeniem pod wpływem zjawisk fizycznych.4. 2 – przepustnice. 12 – wyrzutnia powietrza.8. odgałęzienia zasilające poszczególne pomieszczenia. Instalacja klimatyzacyjna jedno–przewodowa scentralizowana [7. przepustnic (regulują strumień powietrza). nawiewników i wywiewników (kratki wentylacyjne). 51. Kanały wentylacyjne. W jej skład wchodzą: wentylator. 3 – nagrzewnica wstępna. 7 – nagrzewnica powietrza. 10 – wywiewniki. 5 – filtr powietrza. filtrów (oczyszczają powietrze przed wprowadzeniem go lub przed usunięciem). takich jak wiatr. wentylatorów (wytwarzają różnicę ciśnień). wyrzutni powietrza (usuwają do atmosfery zużyte powietrze). kratki nawiewne i wywiewne. 11 – wentylator wywiewny. podstawy dachowe. Wentylacja nawiewno-wywiewna składa się z: czerpni powietrza (pobierają powietrze z zewnątrz). przewodów wentylacyjnych (służą do przemieszczania powietrza). 4 – komora mieszania. Materiał nauczania Wentylację tworzy zespół przewodów i urządzeń. których zadaniem jest usuwanie z pomieszczeń zamkniętych zanieczyszczonego powietrza i wymiana go na świeże. Może być ona naturalna lub sztuczna. 6 – komora zraszania.

− Wyposażenie stanowiska pracy: Katalogi osprzętu instalacji wentylacyjnych i klimatyzacji. wentylatory. Ćwiczenie 2 Nazwij poszczególne elementy pokazane na przedstawionym przez nauczyciela schemacie instalacji klimatyzacyjnej jednoprzewodowej scentralizowanej.3. Z jakich elementów składa się wentylacja nawiewno-wywiewna i jakie jest ich przeznaczenie? Jakie elementy wchodzą w skład instalacji klimatyzacyjnej i jakie mają zadania do spełnienia? Podaj kilka zasad stosowanych podczas montażu instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 4. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 49 . Podaj podstawowe zasady montażu takiej instalacji. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Uzasadnij. 2. Aby wykonać ćwiczenie.8. 3. nagrzewnice. 5.2. fundamenty pod wentylatory i sprężarki muszą być oddzielone od konstrukcji budynku. Odpowiadając na pytania. sprawdzisz. Sposób wykonania ćwiczenia. przygotowany wspornik pod urządzenia. Pytania sprawdzające 1. odległość wyrzutni wentylacji mechanicznej od budynku przeznaczonego dla ludzi nie powinna być mniejsza niż 3 m. przewody wentylacyjne. powinieneś: 1) zapoznać się zadaniami instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej. sieć przewodów oraz odpylacze i wentylatory powinny być uziemione. izolacja cieplna przewodu – jeśli pomiędzy powietrzem w przewodzie a powietrzem otoczenia jest różnica temperatury 15°C.− − − − − − − Wybrane zasady montaż przewodów instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej: pomieszczenie. 4. w którym będą montowane urządzenia: otynkowane i zabiałkowane. otwory w przegrodach budowlanych powinny być o 50 mm większe niż wymiary montowanego w nich urządzenia. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: Jakie zadania spełnia wentylacja i klimatyzacja? Omów zasadę działania wentylacji grawitacyjnej. 2) zidentyfikować osprzęt instalacji oraz określić jego zadania. 4.8. jakie zadania spełnia instalacja wentylacyjna i klimatyzacyjna oraz zastosowany dla ich budowy osprzęt: czerpnie. 3) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. filtry. odległość między punktami zamocowania przewodów poziomych zależy od ich średnicy i wynosi 3-4 m.

opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące zasad montażu. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 50 . przybory i urządzenia do wykonania instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 4) posłużyć się dokumentacją techniczną instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 5) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 6) wykonać montaż instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. polskie normy. zapoznać się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. zidentyfikować i opisać poszczególne elementy instalacji klimatyzacyjnej jednoprzewodowej scentralizowanej.Sposób wykonania ćwiczenia. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy składowe instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 3) dobrać uzbrojenie. 5) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: zapoznać się z przedstawionym schematem.8. katalogi osprzętu instalacji wentylacyjnych i klimatyzacji. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 4.4. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.

s. 52. s. s.9. Obejmuje ona współpracujące ze sobą obwody rozdzielcze i odbiorcze. Instalacje elektryczne – zasady wykonywania w budynkach 4.9. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 51 . bezpieczeństwo użytkowania. 61]. Zasilanie instalacji elektrycznych odbiorczych w budynku wielokondygnacyjnym: a) lokalizacja złącza. stosownie do potrzeb użytkownika. Materiał nauczania Instalacja elektryczna służy do doprowadzania energii elektrycznej z sieci rozdzielczej niskiego napięcia do odbiorników elektrycznych. ochronę środowiska przed skażeniem i emitowaniem niedopuszczalnego poziomu drgań. a przede wszystkim ochronę przed porażeniem elektrycznym. 61]: ciągłą dostawę energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych. rozdzielnicy głównej i wewnętrznej linii zasilającej. hałasu oraz oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.4. Rys. spełnienie wymagań przepisów dotyczących projektowania i budowy instalacji. przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi. 63] − − − − Instalacje elektryczne powinny zapewniać [4. wybuchem i innymi szkodami. Instalacje wykonywane na zewnątrz pomieszczeń są eksploatowane w gorszych warunkach i muszą spełniać ostrzejsze wymagania niż instalacje elektryczne budynków [4. a także łączące je rozdzielnice. Większość instalacji elektrycznych jest wykonywana w budynkach. b) schemat elektryczny [4.1. powstawaniem pożaru.

Rys. gdy ich przekrój nie przekracza 10 mm. Ciepło wydzielające się przy przepływie prądu w instalacji i przy wyładowaniach elektrycznych niezupełnych (iskrzeniach) i zupełnych (łukowych) może spowodować pożar oraz wybuch gazów (oparów) wybuchowych. − były wykonane przewodami prowadzonymi równolegle do krawędzi ścian i stropów. Wymaga się. − były wykonane z przewodów z żyłami miedzianymi. 53.Napięcie instalacji elektrycznej stwarza zagrożenie porażeniowe w wyniku. Dlatego wymaga się. poważne zagrożenie środowiska. gdyż z nią najczęściej styka się człowiek. Każdy zelektryfikowany budynek powinien mieć: główną szynę uziemiającą. s. którego człowiek może stracić zdrowie. 70] Szczególnie ważne jest wykonanie instalacji odbiorczej w mieszkaniu. łączące przewody ochronne PE z częściami przewodzącymi innych instalacji i konstrukcji budynku oraz uziom. s. Plan instalacji elektrycznej w mieszkaniu: 1 – rozdzielnica mieszkaniowa. 2 – kanał piętrowy [4. Zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. połączenia wyrównawcze główne i dodatkowe. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 52 . 61–62]. tj. − miały zainstalowane wyłączniki różnicowoprądowe co najmniej w obwodach wskazanych przez normy. − miały obwody odbiorcze zabezpieczone wyłącznikami wyposażonymi w wyzwalacze zwarciowe i przeciążeniowe. a także poważne straty materialne może też wywołać zanik napięcia w instalacji. aby nowe i modernizowane lub remontowane instalacje elektryczne budynków: − były wykonane w układzie TN-S. spowodowany jej niesprawnością lub awarią zasilania instalacji [4. aby każda nowa instalacja odbiorcza: − była wyposażona w licznik pobieranej energii elektrycznej umieszczony poza lokalem mieszkalnym. a nawet życie. z oddzielnymi przewodami neutralnymi N i ochronnymi PE.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 53 . c) sposób zginania przewodu wtynkowego płaskiego na płaszczyźnie podłoża: l – mur z cegły. 5 – element budowlany. jeżeli nie zachodzi taka potrzeba. uprawnione osoby. 9 – podkładka. wynikająca z konieczności posługiwania się urządzeniami przenośnymi lub załączania i wyłączania obwodów i odbiorników elektrycznych. wymianą bezpieczników lub elektrycznych źródeł światła należy sprawdzić przez oględziny stan urządzeń. miała obwody prowadzone wewnątrz mieszkania (w budynku wielorodzinnym). a szczególnie stan ich obudów i widocznych części izolacyjnych. Przewody obwodów instalacji elektrycznych w budynkach układa się pod tynkiem. 3 – rurka winidurowa. gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwody do odbiorników zainstalowanych na stałe (np. 10 – klej [4. gniazda wtyczkowego pralki. − przed wymianą wkładek bezpiecznikowych i elektrycznych źródeł światła należy. była podzielona co najmniej na obwody: oświetlenia górnego (sufitowego). 7 – uchwyt. 6 – tynk. s. Rys. 2 – bruzda w murze. a liczba gniazd wtyczkowych – aby nie trzeba było stosować tzw. Układanie przewodów: a) pod tynkiem w rurkach. modernizacyjne lub konserwacyjne instalacji elektrycznych i odbiorników mogą być wykonywane jedynie przez wykwalifikowane. − wszelkie prace remontowe. gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia. 4 – puszka. aby na odkrytych częściach czynnych nie było napięcia. o ile jest to możliwe. rozdzielaczy. należy zaniechać uprzednio przewidzianych czynności. ogrzewania elektrycznego). W razie zauważenia jakiegokolwiek uszkodzenia. Liczba punktów oświetleniowych powinna być dobrana tak. 71] Najważniejsze zasady bezpiecznej obsługi urządzeń elektrycznych można sformułować następująco [4. w tynku lub po wierzchu. 102]: − nie należy zbliżać się i dotykać urządzeń elektrycznych.− − − była wyposażona w rozdzielnicę mieszkaniową. aby oświetlenie spełniało wymagania norm. 8 – gwóźdź. które mają być dotknięte. wyłączyć obwód tak. 54. s. b) w tynku. − przed wykonaniem czynności łączeniowych.

9. po zauważeniu jakiejkolwiek nieprawidłowości w pracy urządzeń elektrycznych lub ich uszkodzenia.− − − − w celu połączenia lub rozłączenia wtyczki i gniazda wtyczkowego należy chwytać za obudowę wtyczki. wyłączniki. Do czego służy instalacja elektryczna w budynku mieszkalnym? 2. 4. Opisz znane Ci sposoby układania przewodów elektrycznych. dotykając urządzeń elektrycznych nie należy równocześnie chwytać innych. instalacji centralnego ogrzewania. 6) zapoznać się z warunkami technicznymi odbioru instalacji elektrycznej. powinieneś: 1) zapoznać się z zasadami oznaczania przewodów. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. 4) dorysować uzbrojenie instalacji (oświetlenie górne. katalogi firm produkujących różnego typu przewody.3. Jakie wymagania stawia się nowym. projekty budowlane (bez schematów instalacji elektrycznej). czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1.9. Jeżeli wykonanie takich czynności jest niebezpieczne. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego naszkicuj plan instalacji elektrycznej. gniazdka). „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 54 . a nie jej przewód. używanie podczas kąpieli elektrycznych grzałek lub suszarek do włosów można uznać za krok samobójczy (świadczą o tym statystyki porażeń śmiertelnych). 4. należy w pierwszej kolejności odłączyć je od instalacji zasilającej. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. Jakie zagrożenia stwarza instalacja elektryczna? 3. Odczytaj przedstawiony w materiałach plan instalacji elektrycznej. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska obowiązującymi podczas montażu. sprawdzisz. uzbrojenia oraz montażu instalacji elektrycznej. nie należy dotykać jakichkolwiek części urządzeń elektrycznych mokrymi lub skaleczonymi rękoma. 7) zapoznać się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Scharakteryzuj najważniejsze zasady bezpiecznej obsługi urządzeń elektrycznych. uziemionych przedmiotów. 3) zaznaczyć na projekcie przebieg instalacji elektrycznej. modernizowanym lub remontowanym instalacją elektrycznym budynków? 4. 6. 5) uzasadnić wybór. to należy ich zaniechać i zwrócić się o pomoc do pogotowia elektrycznego lub innych upoważnionych służb. np.2. instalacji wodociągowej. 5. 8) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. 2) odczytać przekazany przez nauczyciela projekt budowlany. Aby wykonać ćwiczenie. Sposób wykonania ćwiczenia. uzbrojenie niezbędne dla wykonania instalacji elektrycznych.

4. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy instalacji elektrycznej? 2) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji elektrycznej? 3) wykonać szkice instalacji elektrycznej? 4) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji elektrycznej? 5) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji elektrycznej? 6) określić zasady wykonywania instalacji elektrycznych w budynkach? 7) dokonać odbioru technicznego instalacji elektrycznej? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 55 .9.4.

typowe układy kotłowni. Możliwe jest np. Aplikacje „pit-cup” dostępne są w polskich wersjach do AutoCAD R14/2000/2002. instalacje elektryczne. regulacja). Zdefiniowane grupy można dowolnie wykorzystywać w następnych projektach. zaimplementowanym w „pit-cup” jest konwerter warstw oraz funkcje rozpoznawania takich elementów. automatyczne umieszczenie grzejników pod oknami. np. dzięki czemu nie ma potrzeby przerysowywania istniejących dokumentacji.1. tworząc jednolitą multiaplikację wspomagającą projektowanie instalacji wszystkich branż. podczas planowania. Komputerowe projektowanie prostych instalacji budowlanych 4. armaturę i wyposażenie instalacji poszczególnych branż. Posiada bogatą bibliotekę ponad 6 000 symboli opisujących urządzenia. Program ten jest pogrupowany w moduły (ogrzewanie. – Instalacje elektryczne. instalatorem i konstruktorem. Posiada wbudowane funkcje przeznaczone do przekazywania danych do różnorodnych programów obliczeniowych. Poszczególne moduły programu „pit-cup” mogą być zamawiane w zależności od potrzeb danej pracowni projektowej. Umożliwia definiowanie dowolnej ilości własnych symboli.autor. sanitarnej. Dzięki temu możliwe jest wymienianie danych. Program umożliwia tworzenie projektów hybrydowych (rastrowowektorowych). Istnieje także „pit-LT” przeznaczony do AutoCADa LT. drzwi. Dostępne moduły: – Menu (zawiera moduł Architektura). renowacji i przebudowie obiektów istniejących.10. wentylacja. – Wentylacja/klimatyzacja. Funkcjami przyspieszającymi i ułatwiającymi projektowanie są m.com.pl/info.: automatyczne podłączanie wszystkich lub tylko wybranych grzejników do przewodów zasilających lub do „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 56 . – Instalacje grzewcze. typowe pomieszczenia. Materiał nauczania Przykładowy opis aplikacji „pit-cup” (Źródło: http://www.10. między architektem. co jest bardzo istotne w przypadku. firmy wykonawcze i remontowe. – Instalacje sanitarne. klimatyzacji i elektrycznej w środowisku AutoCADa.4. biura architektoniczne i inżynierskie.php?fid=pitcup) Aplikacja „pit-cup” przeznaczona jest do wspomagania projektowania instalacji branży grzewczej. kalkulacji i przygotowywania produkcji. instalacje sanitarne. szeroko rozpowszechnionym wśród projektantów. całe fragmenty budynków. które mogą być wykorzystywane oddzielnie lub łącznie. Programy „pit-cup” działają w środowisku AutoCADa i nie jest to przypadek. gdy niezbędna dokumentacja istnieje tylko na papierze.in. przy projektowaniu nowych budynków. „Pit-cup” może być wykorzystywany przez firmy i instytucje projektowania lub wykonawstwa budowlanego i wszelkich instalacji budowlanych. Dzięki temu znacznie poprawiona jest szybkość i poprawność opracowania dokumentacji. W przypadku rysunków opracowanych w innych systemach CAD bardzo przydatnym narzędziem. AutoCAD jest przodującym pakietem CAD. wymiennikowni itp. „Pit-cup” może współpracować z programami przeznaczonymi do obróbki dokumentacji wskanowanych. fragmenty instalacji. wyłączników przy drzwiach czy projektowanie otworów technologicznych przy przejściu kanałów przez ściany. wentylacji. W „pit-cup” istnieje możliwość definiowania grup obejmujących różne kategorie obiektów np. jak ściany. otwory czy okna.

– Wymiarowanie.: wprowadzenie mebli określonego producenta. „Pit-cup” umożliwia wykonywanie niektórych obliczeń. a dzięki możliwości pracy w środowisku sieciowym zapewnia zgodność dokumentacji na każdym etapie powstawania projektu. rozszerzenie biblioteki o własne symbole. – Wspomaganie drukowania. „Pit-cup” ma bardzo bogatą bibliotekę symboli. – automatyczne tworzenie przekrojów. – konwersji rysunków w różnych formatach DXF. automatyczne podłączanie przewodów do urządzeń.pionów. wstawianie urządzeń w istniejące przewody itp. symbolami i atrybutami obiektów. obliczenie ilości kratek nawiewnych lub wywiewnych. nowe urządzenia. – Automatyczne legendy. opisanych jest wiele typów znormalizowanych przewodów (rur. „Pit-cup” zawsze oferuje praktyczne i sprawdzone rozwiązania dla usprawnienia warsztatu projektanta. Dostępne są np. urządzenia sanitarne. elektryczne). – automatyczne obliczanie powierzchni pomieszczeń. drzwi oraz projektowanie schodów. np. – Specjalne dodatkowe punkty lokalizacyjne. Jest to istotne przy wykonywaniu nietypowych projektów. – bogate biblioteki symboli i elementów wyposażenia (meble. podsumowań. Umożliwia konstruowanie ścian. niezbędny do pracy z innymi aplikacjami branżowymi. Moduł ten posiada następujące funkcje: – Ogólne funkcje dodatkowe AutoCAD-a. – Graficzne zarządzanie warstwami. wstawianie okien. biblioteki innych urządzeń i obiektów o typowych rozmiarach (urządzenia sanitarne. Ogólne cechy programu: – przestrzenne projektowanie budynków. oznaczanie i opisywanie elementów instalacji. drzwi. Pit-architektura jest idealnym narzędziem do tworzenia podkładów dla branż. stropów i dachów. Możliwe jest także przekazywanie danych do programów kosztorysujących lub do arkuszy kalkulacyjnych. pozwala na definiowanie nowych urządzeń. Ponadto „pit-cup” jest programem bardzo elastycznym. obliczania powierzchni kanałów. wykonywania obliczeń hydraulicznych instalacji. typów przewodów i urządzeń. Moduły „pit-cup” „Pit – Menu” jest to moduł podstawowy. – Zarządzanie blokami. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 57 . Do programu dołączone są szablony programu Excel. które umożliwiają automatyczne tworzenie specyfikacji. „pit-cup” współpracuje także z programami służącymi między innymi do: – zarządzania budynkami (facility management). – Tworzenie przekrojów. „Pit-Architektura” (konstrukcje budowlane) – jest to moduł przeznaczony do tworzenia dokumentacji budowlanej. obliczanie ilości opraw oświetleniowych i inne. kabli) i złączek. specyfikacje.). – zarządzania dokumentacją. – łatwa rozbudowa biblioteki symboli np. automatyczne wymiarowanie. sparametryzowane biblioteki grzejników znanych producentów.: dobór przekrojów kanałów wentylacyjnych. ramki i tabelki rysunkowe. wentylatory itd. okna. a nawet obliczenia kosztów materiałów niezbędnych do wykonania projektowanych instalacji. Ponadto „pit-cup” umożliwia przekazywanie danych do zewnętrznych programów obliczeniowych przeznaczonych do obliczania strat ciepła budynków. – skanowania.

– automatyczne tworzenie rozwinięć instalacji wod-kan i izometrii na podstawie narysowanych rzutów. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów technologicznych. gazowych. – projektowanie instalacji c. wymienniki ciepła. przekrojów. jak: wentylatory. klapy i inne. – rozmieszczanie opraw oświetleniowych. przekrojów i rysunków perspektywicznych. podłogach. odgałęzień i oprzyrządowania. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów. „Pit – Wentylacja” – moduł przeznaczony do projektowania instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Program udostępnia bibliotekę symboli urządzeń instalacyjnych. – wstawianie opisów i wymiarowanie grzejników. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 58 . rozwinięć instalacji. – tworzenie specyfikacji. Program zawiera narzędzia do rysowanie przewodów okrągłych i prostokątnych. tłumiki akustyczne. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów technologicznych. – automatyczne podłączenia grzejników w różnych układach zasilania. wyłączników i gniazdek. – projektowanie instalacji wod. – automatyczne wymiarowanie i numerowanie elementów instalacji. laboratoryjnych. bruzdach. Program umożliwia projektowanie instalacji z wykorzystaniem sparametryzowanych bibliotek symboli urządzeń grzewczych. rysunków perspektywicznych i izometrii. rzutów. a nawet często powtarzanych w różnych rysunkach fragmentów instalacji.. grzejników i armatury. kotłowni. – prowadzenie instalacji w kanałach instalacyjnych. alarmowych. „Pit – Instalacje elektryczne” – moduł przeznaczony do projektowania wewnętrznych instalacji elektrycznych. sanitarnych i wentylacyjnych. przeciwpożarowych. funkcje automatycznego wstawiania armatury oraz możliwość definiowania grup urządzeń.. – automatyczne generowanie przekrojów i perspektyw. – automatyczne tworzenie i wstawianie złączek. prowadzenie wielu przewodów jednocześnie. „Pit – Instalacje sanitarne” – moduł przeznaczony do projektowania instalacji sanitarnych wyposażony w bogaty zestaw funkcji automatyzujących projektowanie i edycję dokumentacji instalacji sanitarnych. rzutów. nagrzewnice. sprężonego powietrza.. automatyczne wstawianie złączek. – automatyczne wstawianie symboli armatur i urządzeń pojedynczo lub całymi grupami. – przekazywanie danych do programów obliczeniowych i automatów wykonujących elementy kanałów.o. Możliwe jest projektowanie układów przeznaczonych do regulacji instalacji grzewczych. oświetleniowych. – prowadzenie przewodów instalacyjnych pojedynczo lub zdefiniowanymi wiązkami. ppoż. przekrojów i rysunków perspektywicznych. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów. wymiennikowi. przekrojów i rysunków perspektywicznych. – projektowanie instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych.„Pit-Ogrzewanie” – moduł przeznaczony do projektowania wszelkiego rodzaju instalacji grzewczych. rozwinięć instalacji. Program posiada zaawansowane funkcje rysunkowe wspomagające prowadzenie instalacji rurowych.-kan. antenowych. – automatyczne wstawienie i podłączanie armatury i urządzeń. instalacji medycznych. rzutów. kanałów i wyposażenia. rzutów. „Pit – Regulacja” moduł dodatkowy umożliwiający tworzenie schematów regulacyjnych. telekomunikacyjnych i innych.

Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) zastosować oznaczenia graficzne dla celów projektowych? 2) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji budowlanych? 3) zaprojektować proste instalacje budowlane i sieci wykorzystując programy komputerowe? 4) przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 4.10. Jakie zasady bhp obowiązują podczas pracy z komputerem? 4. 5) przestrzegać podczas pracy z komputerem zasad bhp.10. sprawdzisz.10. 2) wybrać dwa projekty wykonane w trakcie ćwiczeń. Aby wykonać ćwiczenie. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania prac projektowych na komputerze? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 59 .4. drukarka. 2.4. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Wykonaj za pomocą dostępnego w szkole programu komputerowego dwa projekty dowolnej instalacji budowlanej.3. Opisz poszczególne moduły aplikacji „pit-cup”. komputer. Podstawą do wykonania projektu mogą być szkice instalacji będące przedmiotem poprzednich ćwiczeń i wykonane samodzielnie przez Ciebie. specjalistyczne oprogramowanie do projektowania instalacji budowlanych. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. 4) wydrukować projekty. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. powinieneś: 1) zapoznać się z zasadami obsługi aplikacji komputerowej wykorzystywanej do projektowania instalacji budowlanych.2. – – – – Wyposażenie stanowiska pracy: dokumentacja techniczna. 3) wprowadzić dane z projektów do komputera. Sposób wykonania ćwiczenia.

Stal jest materiałem żelaznym. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ INSTRUKCJA DLA UCZNIA Przeczytaj uważnie instrukcję. 7. Test zawiera 20 pytań. d) tworzywa bimetaliczne. 4.0–3. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając w odpowiedniej rubryce znak X. 6.. gdy zostanie Ci wolny czas.o. Do każdego pytania dołączone są 4 możliwości odpowiedzi. systemu otwartego wykonanej: a) z miedzi.05–2%. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 60 . d) wody pitnej ciepłej. w którym zawartość węgla pierwiastkowego mieści się w przedziale: a) 2.5–2%. Powodzenia! 1. 2. Na termoplastyczne oraz termo. 5. c) spalin. Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. Materiał. wtedy odłóż jego rozwiązanie na później i wróć do niego. b) ze stali. 8. Tylko jedna jest prawidłowa. 3. Pracuj samodzielnie. 4. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność.. Na rozwiązanie testu masz 40 minut. kwasoodporny jest przeznaczony do transportu: a) gazu palnego. d) 0.5. Natlenianie wody negatywnie wpływa na trwałość instalacji c. c) 0. d) żeliwa.5%. b) stopy metali. 3.05–3. c) tworzyw sztucznych. b) ścieków. ZESTAW PYTAŃ TESTOWYCH 1. c) tworzywa sztuczne.i chemoutwardzalne dzielimy: a) masy bitumiczne. Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 2. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.5%. b) 0. który jest ogniotrwały. bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. odporny na korozję.

Która z poniższych zasad dotyczących bhp jest fałszywa: a) do wykonywania poszczególnych operacji wolno używać tylko narzędzi nieuszkodzonych. c) azbestocement. urządzenia służącego do mocowania (imadła) i blatu stołu gołą dłonią lub palcami bądź przez wydmuchiwanie. d) poliuretany. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 61 . Odpadem nieszkodliwym dla naszego zdrowia jest: a) olej mineralny. c) z tworzyw sztucznych. Które z poniższych tworzyw sztucznych jest zgrzewalne? a) duroplasty. Za pomocą: lutowania kapilarnego. Za pomocą danego symbolu a) kocioł elektryczny. co zabezpiecza go przed pęknięciem w czasie cięcia (szczególnie rur). c) odpady powstałe w czasie obróbki (opiłki. b) miedziane. b) miedziane. Sieć wodociągowa to: a) odcinek przewodu łączący sieć wodociągową lub lokalne źródło wody z instalacją w budynku. Które z poniższych rur zabezpieczysz powłokami ochronnymi poprzez: ocynkowanie. d) podczas cięcia piłką ręczną brzeszczot powinien być dobrze naciągnięty. d) aluminium. b) farby. owijanie taśmą jutową nasączoną asfaltem. oznaczamy: 11. c) kocioł na paliwo płynne. c) termoplasty. których zadaniem jest rozprowadzenie wody po obszarze miasta. 7. aby nie mógł się przesuwać w trakcie wykonywanych operacji. b) zespół przewodów i urządzeń. b) obrabiany przedmiot musi być dobrze zamocowany. 10. spawania łączy się rury: a) stalowe. b) elastomery. 8. b) kocioł na paliwo stałe. połączeń zaciskowych. osiedla lub zakładu przemysłowego. d) żeliwne. mosiężnych i brązowych elementów gwintowanych z końcówką do lutowania kapilarnego. c) z tworzyw sztucznych. asfaltowanie. 6. d) kocioł na paliwo gazowe.5. d) tworzywo sztuczne. miniowanie: a) stalowe. 9. wióry) wolno usuwać z powierzchni obrabianej.

Poziome przewody odpływowe instalacji kanalizacyjnej nie należy układać: a) bezpośrednio pod twardą podłoga na podłożu betonowym. c) 1%. b) w bruździe muru. 14. W granicach nieruchomości minimalne spadki przewodów instalacji kanalizacyjnej wynoszą dla średnicy 150 mm: a) 2%. 15. d) w bruździe wykutej. Przejście przewodów przez ścianę pojedynczą lub podwójną wykonuje się w rurze ochronnej. Przewodów wody zimnej nie możemy prowadzić: a) na tynku.o.c) zespół urządzeń wodociągowych oraz przewodów z uzbrojeniem dostarczający użytkownikom nieruchomości wodę zgodnie z jej przeznaczeniem i wymaganiami sanitarnymi. Na schemacie domowej bezobsługowej oczyszczalni ścieków pozycją nr 6 oznaczono: a) studzienkę zamykająco-wentylacyjną. b) wywiewkę wentylacyjną.5%. d) ze spadkiem zapewniającym grawitacyjny odpływ ścieków. d) odcinek przewodu łączący sieć wodociągową lub lokalne źródło wody z instalacją w budynku. nie zmieniają swojej długości pod wpływem temperatury. c) prostymi odcinkami. 13. d) fale dźwiękowe powstające przy przepływie wody przenoszą się na bryłę budynku. b) 1. c) osłona zapewnia ochronę przed instalacją elektryczną. których zadaniem jest rozprowadzenie wody domu. b) równolegle do ścian. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 62 .5%. d) tłuszczownik. d) 2. 16. ponieważ: a) osłona betonu i zaprawy nie powoduje korozji przewodów. c) w bruździe z instalacją elektryczną. 12. c) studzienka rozprowadzająca. b) przewody wody ciepłej i c.

5 do 2. o ile jest to możliwe. instalacji centralnego ogrzewania. a nie jej przewód. Która z poniżej przedstawionych zasad bezpiecznej obsługi urządzeń elektrycznych jest fałszywa: a) Dotykając urządzeń elektrycznych należy równocześnie chwytać innych. instalacji wodociągowej. aby na odkrytych częściach czynnych nie było napięcia.0 m2. 19.0 do 7. Na schemacie instalacji klimatyzacyjnej jednoprzewodowej scentralizowanej pozycją 8 oznaczono: a) czerpnia powietrza. d) wentylator wywiewny. uziemionych przedmiotów. b) przyłącze PE. 18. Dla rodziny 4 osobowej powierzchnia takiego kolektora powinna być: a) od 1.0 do 8. c) sieć gazowa. uprawnione osoby.0 do 4. wyłączyć obwód tak. b) Wszelkie prace remontowe. 20. Dla tych celów wykorzystuje się kolektory słoneczne płaskie i próżniowe.17. c) W celu połączenia lub rozłączenia wtyczki i gniazda wtyczkowego należy chwytać za obudowę wtyczki. c) od 3. b) od 6.0 m2. c) wentylator nawiewny. d) Przed wymianą wkładek bezpiecznikowych i elektrycznych źródeł światła należy. np.0 m2. d) od 3. Promieniowanie słoneczne można wykorzystać do przygotowywania ciepłej wody. b) nawiewniki. modernizacyjne lub konserwacyjne instalacji elektrycznych i odbiorników mogą być wykonywane jedynie przez wykwalifikowane. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 63 . d) kurek główny.0 m2. Na schemacie doprowadzenia przyłącza gazowego do budynku pozycją nr 5 oznaczono: a) trójnik przyłączowy.

.......................... Projektowanie instalacji budowlanych Zakreśl poprawną odpowiedź............................KARTA ODPOWIEDZI Imię i nazwisko........ Nr zadania 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b Odpowiedź c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d Razem: Punkty „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 64 ..............................

Instalacje centralnego ogrzewania. PZITB. 4. symbole i jednostki miary PN-85/B-01700 – Urządzenia i sieci zewnętrzne. Polskie Normy PN-84/B-01440 – Instalacje sanitarne. 1. Horsztyńska B. Nowy Poradnik majstra budowlanego.: Instalacje sanitarne.: Poradnik majstra budowlanego. 11. Podręcznik do nauki zawodu. Karpiński M. Oznaczenia graficzne PN-84/B-01706 – Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne. WSiP. Arkady. Warszawa 2000. Murator 13. Warszawa 2000.: Instalacje elektryczne w budownictwie. Arkady. Frankiewicz D. LITERATURA Cieślowski S. Rynek instalacyjny 15.j. Dom & Wnętrze. Wymagania w projektowaniu PN-92/B-01707 – Instalacje kanalizacyjne. Wymagania w projektowaniu PN-84/B-01400 – Centralne ogrzewanie. Prażmo J. 9. Zasady wykonania i oznaczenia PN-82/B-02402 – Ogrzewnictwo. Warszawa 1989. Praca zbiorowa. Poradnik kierownika budowy. 5. Wymagania PN-74/B-01405 – Grzejniki. Jabłoński W. 8. WSiP. 17. Rea s. Warszawa 2003.. WSiP. Terminologia Katalogi wyrobów różnych firm 1. Praca zbiorowa. 7. 10. Instalator 16. Cztery kąty. KOWEZ. Materiały budowlane 14. 1 i 2. 1997. Nazwy i określenia PN-90/B-01430 – Ogrzewnictwo. Wymagania i badania przy odbiorze PN-88/B-9192-07 – Wodomierze. Czasopisma: 12. Warpińska B. Warszawa 2001.: O instalacjach sanitarnych najkrócej. KOWEZ. Krygier K.. Technologia instalacji wodociągowych i gazowych.. Praca zbiorowa. Rysunek techniczny..: Instalacje gazu. cz. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 65 . 6.: Posługiwanie się podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu budownictwa. WSiP. 2. Warszawa 1999.: Rozpoznawanie podstawowych materiałów budowlanych. Technologia.6.2. cz. Temperatury ogrzewanych pomieszczeń w budynkach PN-81/B-10700/00 – Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne. Nazwy. 3. Popek M. Warszawa 2002. Arkady. Oznaczenia na rysunkach PN-92/B-01706 – Instalacje wodociągowe. WSiP. Kotłownie wbudowane na paliwo stałe. Zasady montażu i badań PN-87/B-02411 – Ogrzewnictwo. Warszawa. Warszawa 1997.: Zawodowy rysunek budowlany. (tłumaczenie z języka niemieckiego). Warszawa 2000. Gąsiorowska D. Warszawa 2002. Przewody kanalizacyjne. Wymagania i badania przy odbiorze PN-84/B-10735 – Kanalizacja. Oznaczenia na rysunkach PN-89/B-01410 – Wentylacja i klimatyzacja. Wojciechowski L.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->