P. 1
Adam Matusik Polski System Emerytalny

Adam Matusik Polski System Emerytalny

|Views: 180|Likes:

More info:

Published by: michal_leoniuk on Aug 03, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/03/2011

pdf

text

original

Adam Matusik

Polski system emerytalny

1. Rola systemu zabezpieczenia emerytalnego w konstrukcji państwa.

Zabezpieczenie

emerytalne

jest

jedną

z

form

zabezpieczenia

społecznego.

Z finansowego punktu widzenia jest ono najważniejszą jego formą – na świadczenie emerytalne przeznacza się środki dużo większe niż na inne typy ryzyka, takie jak zabezpieczenia chorobowe, przed śmiercią, rentowe, przed wypadkami przy pracy, przed bezrobociem czy becikowe, które można określić zabezpieczeniem na wypadek macierzyństwa. Zabezpieczenie emerytalne, inaczej zabezpieczenie przed starością, jest naturalną potrzebą każdego człowieka obawiającego się o swój byt w podeszłym wieku, kiedy nie będzie już w stanie pracować. Przez długi okres w historii świata funkcje zabezpieczenia przed niedostatkiem w okresie starości pełniła rodzina – dzieci opiekowały się rodzicami pod koniec ich życia. Obecnie, w dobie rodzin nuklearnych i epoki globalizacji (migracje), dzieci pełnią tą funkcje jedynie sporadycznie i w ograniczonym zakresie. Jest to jeden z powodów dla którego współcześnie w okresie swojej aktywności zawodowej członkowie społeczności odkładają pewną częśc swojego dochodu (a dokładnie przekazują państwu na podstawie ustawowego obowiązku) w celu uzyskania uprawnienia do otrzymania świadczenia - tak zwanej emerytury - czyli określonej kwoty od państwa, wypłacanej comiesięcznie po zakończeniu przez obywatela aktywności zawodowej (w przypadku typowego systemu ubezpieczeń społecznych, możliwy jest również system zaopatrzeniowy – prawo do uzyskania emerytury od państwa lub system prywatnych planów emerytalnych). Pojęcie emerytury można za „Leksykonem polityki społecznej” zdefiniować jako „świadczenie

z reguły obciążając swych obywateli kosztami przymusowych ubezpieczeń. System ten nie upowszechnił się od razu – na przykład międzywojenny system angielsko-skandynawski oparty był na rozbudowanej opiece społecznej. Prekursorem przejmowania odpowiedzialności za zabezpieczenie emerytalne przez państwo był Otto von Bismarck. 3 Konstytucji RP).) – „Leksykon polityki społecznej”. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku w art. (red. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. W ten sposób państwo zmniejszało również wpływy związków zawodowych. XIX wieku w Cesarstwie Niemieckim.”1 Państwo uznając zabezpieczenie na starość za cel ogólnospołeczny. często prowadzonej przez lokalną społeczność lub Kościół. 47 . 2002. Szczegółowe zapisy na temat pomocy państwa w zakresie zabezpiecenia społecznego i opieki zdrowotnej regulują ustawy i rozporządzenia. a polityków postawiła przed koniecznością zabiegania o elektorat. Genezy ubezpieczeń społecznych można się doszukiwać na przestrzeni wieków we wszelkich zoorganizowanych formach wzajemnej pomocy. że „obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego”. 67 ust. która umożliwiła społeczeństwu artykulację swych potrzeb. która przekroczyła określoną granicę wieku. Ubezpieczenia Bismarcka od początku oparte były na współpłatności pracodawcy i pracownika. Państwo polskie jest również zobowiązane na mocy Konstytucji do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej m. Warszawa. który wprowadził je w latach 80.in „osobom niepełnosprawnym i w podeszłym wieku” (art. Potrzeba powstania państwowego systemu emerytalnego łączy się również z rozwojem demokracji. w duchu solidarności pokoleniowej tworzy powszechny obowiązek emerytalny. funkcjonowały na zasadzie dobrowolnej i ich rola w życiu społeczeństwa. 1 stwierdza. 68 ust. 1 Rysz-Kowalczyk B. Przez długi czas miały one wymiar regionalny. str. Koncepcja powszechnych. państwowych ubezpieczeń emerytalnych stała się popularna dopiero po II wojnie światowej. Instytut Polityki Społecznej UW. jako pierwszy nadając im rangę obowiązku obywatela.długookresowe przysługujące dożywotnio osobie. jako całości była marginalna. W Polsce ustawę o ubezpieczeniu społecznym uchwalono już w 1933 roku (obowiązek ubezpieczeniowy obejmował jednak tylko część polskiego społeczeństwa).

Sytuacja Polski. dominującego modelu finansowania emerytur. gdzie proces ten jest wolniejszy jak Irlandia – czynniki kulturowo-religijne oraz Fracja – aktywna polityka rodzinna). Głównym powodem był proces starzenia się społeczeństw będący następstwem postępujących zmian demograficznych. Głównymi powodami na całym świecie tego zjawiska są spadek dzietności kobiet i 2 Karta Podstawowych Praw Socjalnych Pracobiorców w krajach Wspólnoty Europejskiej. że każda osoba.Prawo do zabezpieczenia emerytalnego chronią również zapisy prawa europejskiego – między innymi uchwalona przez Wspólnoty Europejskie Karcie Podstawowych Praw Socjalnych Pracobiorców z 1989 roku (nazywaną również Kartą Socjalną WE). Procesy demograficzne – wpływ starzenia się ludności na system emerytalny państw. art. że każda osoba po przejsciu na emeryturę powinna dysponować środkami zapewniającymi odpowiedni poziom życia oraz. jak Ukraina czy Rosja. najszybciej przebiegającym w państwach wysoko rozwiniętych. odpowiednich do potrzeb. ale także na przykład w niektórych państwach byłej Wspólnoty Niepodległych Państw. XX wieku na skutek załamania się w większości krajów dotychczasowego. 24-25. obu ratyfikowanych przez Polskę. 2. która po osiągnięciu wieku emerytalnego nie ma uprawnień emerytalnych lub nie dysponuje innymi środkami utrzymania.: Norwegia i Stany Zjednoczone. W chwili obecnej starzenie się populacji jest zjawiskiem globalnym. W Unii Europejskiej problem ten dotyczy praktycznie wszystkich państw (z nielicznymi wyjątkami. świadczeń pomocy społecznej i rzeczowych w przypadku choroby. Do niedawna problematyka systemów emerytalnych pozostawała na całym świecie na marginesie politycznych dyskusji. podobnie było w Polsce. powinna korzystać z zapomóg. Starzenie się społeczeństwa objawia się wzrostem procentowym w populacji osób w wieku emerytalnym.2 Podobne zapisy znaleźć można również w Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 102 z 1952 roku mówiącej o minimalnych normach zabezpieczenia społecznego oraz Zrewidowanej Europejskiej Karcie Społecznej z 1996 roku. Wśród państw wysoko rozwiniętych wyższymi wskaźnikami mogą się pochwalić np. zapisano. . do której przestrzegania zobowiązana jest również Polska. Sytuacja radykalnie zmieniła się w latach 90.

str. GUS.9% .wydłużanie się przeciętnego dalszego trwania życia. 2009 8 Mały Rocznik Statystyczny 2009.1%. socjologicznych i psychicznych cech starości.. 66. 10-12. Gdańsk. opieki lekarskiej.6 W większość państw Unii Europejskiej współczynnik ten w chwili obecnej wynosi aż 15-17%7.Klonowicza.9% charakteryzuje późną fazę przejściową.w rekordowym od 13 lat 2009 roku. Wynikają one z biologicznych.4 Nadal nie wystarcza to jednak to zachowania zastępowalności pokoleń.13. I. Warszawa. w Polsce liczona w ten sposób stopa starości demograficznej kształtuje się na poziomie 13.398 i 417. 2010.9% oznacza właściwą starość. wyniosły one 1. tabl. W 2000 roku ten wskaźnik wynosił tylko 2%. W efekcie zmian demograficznych większość powszechnych systemów emerytalnych znalazła się na ścieżce prowadzącej do załamania finansowego. Za: Rocznik Demograficzny 2010. a wysokość emerytur nagle stała się wiodącym tematem rozmów polityków i ekonomistów. Dodatkowo szybko rośnie liczba osób w wieku sędziwym (80 i więcej lat) – w 2008 roku było ich już 3. Starość demograficzna ludności 3 4 Za: Narodowy Spis Powszechny z 2002 r. od 4% do 6.9 tys. a liczba urodzeń żywych wynosiła 589. Według S.) „Później na emeryturę?”. 2004.5%. str. natomiast poziom ponad 13%. str.3. (red. Warszawa.” W: Wójcicka I. 116. 4 (63).znajduje się we wczesnej fazie przejściowej do starości. 1979.7 mln5 (spadek o 2. Zgodnie z danymi GUS w 1988 roku wskaźnik dzietności wynosił 2. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. to zaawansowana starość demograficzna. którą według demografów zapewnia wskaźnik dzietności na poziomie 2. – „Oblicza starości”.Kotowska „Proces starzenia się ludności Polski do 2030 r. kształtuje potrzeby w zakresie warunków bytu (wyżywienia. jego możliwości fizyczne i umysłowe.8 Starzenie się społeczeństwa ma wiele następstw. 7 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009. Warszawa. Starość ma duży wpływ na życie człowieka. jeśli odsetek osób starszych (powyżej 65 roku życia) nie przekracza 4%. Na tle innych państw obszaru cywilizacji zachodniej jesteśmy jednak społeczeństwem stosunkowo młodym. 5 Prognoza GUS 2003. poziom od 7% do 9. Obecnie jesteśmy świadkami niewielkiego ich wzrostu . Warszawa. GUS. Według GUS w 2030 roku będzie nas zaledwie 35.25 i 353. mieszkania. państwo jest młode demograficznie.6 tys. 6 Klonowicz S. wypoczynku). W Polsce proces ten postępuje od dłuższego czasu w sposób charakterystyczny dla większości krajów zachodniego kręgu cywilizacyjnego. GUS. . 2009. w 2002 roku wskaźniki te spadły drastycznie odpowiednio do 1. 23.1.5 mln wobec stanu obecnego).8 tys.

Warszawa. Obecnie kwestia starzenia się społeczeństw jest jedną z największych bolączek krajów rozwiniętych i proces ten narasta również w krajach aspirujących do tego miana. przenosząc na przykład odpowiedzialność na rodzinę i organizacje pozarządowe. Średnia emerytura w Polsce wynosiła w marcu 2010 roku 1698 zł brutto.9 Pojawia się miejsce na interwencję państwową w przypadku osób starszych. (red. 178. w Polsce słabo rozwinięte.Turniowiecki „Polityka rodzinna” str. średnie świadczenie jednak pozostaje niskie. których nie stać na kupno usług po cenie rynkowej. Magierka D.powoduje wzrost obciążeń budżetu państwa różnymi formami emerytur i rent. W tym samym czasie średnia pensja wynosiła niecałe 3300 zł brutto. faktycznie świadczenie dla większości osób jest mniejsze. 9 Patrz: W. . Wydajny system emerytalny staję się dla państwa niezbędny w zmaganiach z kwestią starości. które ponosi państwo w związku z nakładami na pomoc społeczną i system ochrony zdrowia. zwiększa zapotrzebowanie na miejsca w domach opieki społecznej i usługi dla ludzi starszych. Starzenie sie społeczeństwa zwiększa również koszty.) – „Wprowadzenie do polityki społecznej”. W: Gabryszak R. Difin. Polityka zabezpieczenia emerytalnego w Polsce – reforma 1999 roku. 10 Dane za: strona internetowa GUS. Z powodu zawyżania statystyki przez niektóre grupy zawodowe. Dynamiczne zwiększanie się odsetka ludzi starszych w społeczeństwie sprawia.. że państwo nie może uchylać się od zaangażowania się w rozwiązanie problemu demograficznego. gdyż samo bedzie musiało ponieść większość jego kosztów. 2009. czyli również w Polsce. Nie jest to jednak wartość pozwalajaca w pełni zrozumieć sytuację emerytów w Polsce. Z powodu zróżnicowania świadczeń zależnie od wcześniej wykonywanej pracy nie można mówić o powszechnym ubóstwie emerytów. W Polsce panuje dość powszechna opinia o ubóstwie osób w wieku emerytalnym. 3.10 Osoby w wieku emerytalnym dodatkowo z reguły mają bardzo ograniczone możliwości zwiększenia swojego dochodu poprzez dodatkową pracę oraz narażone są na dodatkowe wydatki związane z pogarszającym się stanem zdrowia.

). finansowanie emerytur coraz większej liczby osób spoczywa na coraz mniejszej grupie osób pracujących.f. 353 ze zm. Instytut Polityki Społecznej UW. 2009. Wielka Brytania. Żołędowski C.u. nr 116. str.14 Wyrósł on z potrzeby zróżnicowania i uzupełnienia dochodów na starość ponad jednolite kwotowo i niskie emerytury państwowe o charakterze zaopatrzeniowym (tworzące filar bazowy).Polski system emerytalny od odzyskania suwerenności w 1989 roku do końca 1998 roku opierał się wyłącznie na metodzie repartycyjnej finansowania świadczeń emerytalnych. nr 60.).f. 15 Jędrasik-Jankowska I. poz. – „Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego”.”12 Dalsze utrzymywanie tak funkcjonującego systemu było pozbawione ekonomicznego sensu. Dz.U..s. 1942 r. poz.). czyli złożonym z trzech komponentów.) – „Polityka społeczna w kryzysie”. z 2004 r. 13. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jed. Dz. która straciła swoje „demograficzne zasilanie w nowych członków. System.U.. 2010. Koncepcja systemu zapewniajacego świadczenia z różnych źródeł (system filarów) była zawarta już w tzw. Rezultatem reformy było przejście od przewagi systemu zaopatrzeniowego do dominacji systemu ubezpieczeniowego.Góry nie powinno to być zaskoczeniem. 934 ze zm. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. 2003. z 2001 r. raporcie Beveridge’a. „Otwarte fundusze emerytalne a światowy kryzys gospodarczy” W: Księżopolski M. 623 ze zm. Warszawa. W tej sytuacji musi w pewnym momencie dojść do niedoboru środków finansowych w systemie. nr 139. nr 137. Metoda ta polega w swoim założeniu na pokrywaniu bieżących świadczeń emerytalnych ze składek odprowadzanych przez osoby aktywne zawodowo. poz.). Rysz-Kowalczyk B. Warszawa. poz. str.U. przy jednoczesnym wydłużaniu się życia ludzkiego. – „System emerytalny”. . o pracowniczych programach emerytalnych (tekst jedn. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych – ustawa o o. 283. 11 Zawistowski M.. gdyż taki system emerytalny jest rodzajem „piramidy finansowej”.U. 13 Nowy system zosał wprowadzony na mocy pakietu nowych ustaw ubezpieczeniowych – ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. który po pewnych zmianach funkcjonuje obecnie.e. Wraz z postępowaniem opisanego już w poprzednim rozdziale procesu starzenia się społeczeństwa. 887 ze zm. co stwarza konieczność uzupełniania niedoborów z budżetu państwa. W Polsce 1 stycznia 1999 roku wprowadzono nowy system emerytalny13. str. 14 Raport autorstwa ekonomisty brytyjskiego Williama Beveridge’a. ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. W późniejszym czasie uchwalono również ustawę o indywidualnych kontach emerytalnych (20 kwietnia 2004 r. Dz.U. Polskie Wydawnicwo Ekonomiczne. (Dz. który wprowadzono określić można trójfilarowym. Warszawa. nr 39. 12 Góra M.15 Polska reforma wzorowana była na krajach.11 Według M. o systemie ubezpieczeń społecznych – ustawa o s. poz. LexisNexis. ustawy z dnia 13 października 1998 r. 1205 ze zm. (Dz. 176.) oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. (red.

z dominacją prywatnych instytucji.f. W. ale pod silnym nadzorem państwa. Prawo do emerytury z pierwszego filara posiada każdy obywatel. jeśłi nie następowała decyzja dana osoba zostawała przydzielona drogą losowania). z konkurujących na wolnym rynku OFE ulokuje swoje pieniądze (po pewnym czasie. maksymalizując również rentowność (o co dba konkurencja wolnorynkowa pomiedzy OFE).e.f. str. 16 System ten jest de facto prywatyzacją systemu emerytalnego. Jest to tak zwany filar kapitałowy. . 17 Turnowiecki W.f. i odpowiednie rozporządzenia Ministra Finansów kategorie inwestycji. które otrzymują od ubezpieczonych w celu ich zwiększenia (pobierają za to określoną prowizję od wpłaconych składek). reguluję w co mogą inwestować fundusze i kontroluje ich uczciwość. . W celu zapewnienienia jak największego bezpieczeństwa środków nałożono na OFE liczne ograniczenia:  Nakaz szerokiej dywersyfikacji aktywów funduszy.in. jednofilarowy. Fundusze nie mogą zwiększać zanadto ryzyka inwestycji. które dostarczyło pierwotnej inspiracji do reformy było Chile. głównie krajach Ameryki Łacińskiej. Państwem. Bank Światowy. w którym jednak wprowadzono system jedynie kapitałowy.16 Promocją modelu łączącego ubezpieczenia kapitałowe z systemem zaopatrzeniowym zajmuję się m. Na finansowanie I filara założono przeznaczanie 12. Gdańska Wyższa Szkoła Pedagogiczna. Ich aktywa mogą być lokowane jedynie w ściśle określone przez ustawę o o.„Polityka społeczna”.3% wynagrodzenia. którego wielkość nie może być jednak niższa niż ustalona emerytura minimalna.Turnowiecki nazywa pierwszy filar „umową pokoleniową”. która m. Gdańsk 2002. Pierwszy filar wprowadzonego w Polsce systemu nadal ma charakter repartycyjny – świadczenia z niego są finansowane z bieżących składek i zarządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). fundusze muszą się kierować w inwestycjach dążeniem do maksymalnego bezpieczeństwa. Zgodnie z artykułem 139 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 roku o o. czyli Otwarte Fundusze Emerytalne. Wielkość opłacanych składek (zależna od wielkości pensji i okresu pracy) wpływa oczywiście na rozmiar świadczenia. który opłaca składki.17 Drugi filar jest zarządzany przez OFE.in.które już z sukcesem przeszły na kapitałowy system emerytalny.f. Na drugi filar założono składkę w wysokości 7. Istnieje od 1981 roku.e. Fundusze emerytalne inwestują środki. jest to świadczenie podstawowe. Każdy obywatel ma swobodne prawo wyboru w którym. Działalność OFE jest ściśle nadzorowana i monitorowana przez państwo. 122.2% wynagrodzenia.

z powodu ograniczeń dotyczących inwestowania w akcje i na rynkach zagranicznych).) – „Polityka społeczna w kryzysie”. zarządzanego przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych.in. Konserwatyzm polskiego ustawodawstwa ograniczył jednak w dużym stopniu straty. Środki gromadzone w OFE podlegają wspólności majątkowej i dziedziczeniu..  Obywatele mają prawo do zmiany funduszu. poprzez publikację prospektu informacyjnego OFE).18 Ograniczenia narzucone OFE były początkowo mocno krytykowane za zbyt pasywne. jest on zobligowany do pokrycia kwoty niedoboru (z rachunku rezerwowego. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. 286. firm ubezpieczeniowych lub funduszy powierniczych. Ponadto:  Majątek OFE jest prawnie wyodrębniony z majątku powszechnego towarzystwa emerytalnego (PTE) na wypadek upadku tegoż. które fundusze poniosły w wyniku kryzysu ekonomicznego 2008 roku. . 2009. Pracownicze programy emerytalne zostały powołane do życia na mocy ustawy z 22 sierpnia 1997 r. Trzeci filar ma charakter dobrowolny – jest to dodatkowe oszczędzanie w ramach pracowniczych funduszy emerytalnych. Rysz-Kowalczyk B. „Otwarte fundusze emerytalne a światowy kryzys gospodarczy” W: Księżopolski M. (red. str. o pracowniczych programach emerytalnych.  Nadzór nad OFE pełni Komisja Nadzoru Finansowego.  Konieczność utworzenia przez fundusze rachunków rezerwowych oraz utworzenie Funduszu Gwarancyjnego. Zakaz lub ograniczenie przeprowadzania niektórych inwestycji. towarzystw ubezpieczeń wzajemnych. a obecnie podstawą ich funkcjonowania jest ustawa o pracowniczych 18 Zawistowski M. Warszawa. a jeśli to za mało z Funduszu Gwarancyjnego).in. dodatkowo powierzone aktywa przechowywane są u depozytariusza (z reguły w banku). uniemożłiwiające osiągnięcie wysokich stóp zwrotu (m.  Fundusze mają obowiązek informować członków funduszu o swoich działaniach (m.  Wprowadzenie mechanizmu ustalania minimalnej wymaganej stopy zwrotu – poprzez porównywanie wyników osiągniętych przez każdy z funduszy do średniej stopy zwrotu wyliczonej na podstawie wyników wszystkich funduszy. Żołędowski C.. jeśli fundusz nie osiągnął minimalnej stopy zwrotu. Instytut Polityki Społecznej UW.

programach emerytalnych z 20 kwietnia 2004 r.. Rubel K. Szumlicz T. Emerytury wypłacane z ZUS (I filar) objętę są gwarancją budżetu państwa. 2007. Osoby w wieku 31-50 lat (urodzone po 1948 roku) mogły do końca 1999 roku zdecydować się na udział wyłącznie w pierwszym lub zarówno w pierwszym.. – „Polityka społeczna – uwarunkowania i cele”. które w momencie wprowadzenia reformy nie ukończyły 30 lat życia (dla wszystkich urodzonych po 1968 roku). Państwo daje dodatkowo się ubezpieczającym pewne przywileje o charakterze fiskalnym. sędziowie i prokuratorzy. Obecnie planuję się zwiększenie tych przywilejów. jak i drugim filarze. pełni funkcje fakulatywnego źródła świadczeń emerytalnych. mimo iż są częścią wynagrodzenia. 19 Kluszczyńska Z. Poznań. 204. co do ich minimalnej wysokości. Szpor G. Zarówno pierwszy jak i drugi filar mają charakter powszechny i obowiązkowy dla osób. Koczur W. Trzeci filar w ujęciu szeszym to „wszelkie dobrowolne formy przezorności mające zapewnić przyszłemu emerytowi dodatkowe źródło egzystencji”19. Świadczenia wypłacane z OFE (II filar) już takiej gwaracji nie posiadają. Wydawnicwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Warszawa. str. . Oceniając reformę 1999 roku należy stwierdzić. co zwiększyło znacznie obciążenia finansów publicznych. który realizuje wypłaty w ramach systemu repartycyjnego musiał pokrywać budżet państwa.: składki przeznaczone na trzeci filar. 121. str. dodać należy jednak. że największe trudności po jej wdrożeniu spowodowało nagłe zmniejszenie wpływów do funduszu repartycyjnego. którzy mają swoje odrębne systemy zabezpieczenia emerytalnego. np. skalę trudności zwiększyło jednak niedoszacowanie liczby osób. by zachęcić do udziału w trzecim filarze więcej osób. 2005.. osoby w wieku powyżej 50 lat w chwili startu reformy pozostały w stosowanym przed 1999 rokiem systemie emerytalnym. Część trudności powstała jako rezultat normalnego przejścia części środków ze składek na rzecz funduszy kapitałowych. nie są objęte obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. że nie są nim objęci rolnicy. – „System ubezpieczeń społecznych: zagadnienia podstawowe”. które miały do wyboru pozostanie w starym systemie lub skorzystanie z OFE i które finalnie skorzystały z ubezpieczenia w II filarze.. 20 Orczyk J. LexisNexis.20 W efekcie niedobór środków w ZUS. Nowy system obejmie wszystkich ubezpieczonych po 2029 roku.

4. nauczyciele).23 Koszt emerytur pomostowych przerzucono w dużej części na pracodawców uprawnionych do świaczeń – w pierwszym etapie reformy jej koszty poniesie budżet państwa. Warszawa. LexisNexis. choć wśród pozbawionych przywilejów znaleźli się również m. Od 1 stycznia 2009 roku funkcjonują również inne. 23 Sosenko B. 231. – „Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego”.U. a także ograniczono uprawnienia do wcześniejszych emerytur niektórym dotąd uprzywilejowanym grupom zawodowym (były one z reguły dodatkami za prace w trudnych warunkach. można zmniejszyć bezrobocie. poz. Zgodnie z ustawą. natomiast emerytura pomostowa do świadczenie o charakterze przejściowym. kiedy to uważano. – „Wprowadzenie do teorii systemów zabezpieczenia emerytalno-rentowego”. dodatkowo działając demotywacyjnie na pracowników i zniechęcajac do aktywności na rynku pracy i długiej kariery zawodowej oraz obciążając nadmiernie budżet państwa. 22 . Prawa zachowały te osoby. Kraków. ale następnie będą one finansowane z Funduszu Emerytur Pomostowych zasilanych składkami płacownymi przez pracodawców (w wysokości 1. Duża ilość osób z prawem do wcześniejszego przejścia na emeryturę była wynikiem polityki lat PRL-u. 2002. 53-54.22 Osoby zaczynające pracę w zawodach pozbawionych dodatkowych uprawnień. Prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym było nabywane na stałe. należne tylko do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego (60/65 lat). ważne przepisy – wprowadzono świadczenia pomostowe i kapitałowe dla kobiet przed 65 rokiem życia. z 2008 r. W 2009 roku rozpoczęto wypłacanie pierwszych wypłat z OFE. Jędrasik-Jankowska I. wprowadzonych w życie ustawą z dnia 27 listopada 2008 roku o emeryturach kapitałowych.5% od zarobków uprawnionych). 1656. Dz. 2010. że obniżając wiek emerytalny i zabierajac z rynku pracy najstarszych pracowników. straciły możliwość przyszłego obniżenia wieku emerytalnego. str. szczególnie 80-tych. Obecnie uważa się. 21 Ustawa o emeryturach pomostowych. str. Wprowadzono równocześnie ustawą z dnia 19 grudnia 2008 roku emerytury pomostowe21 dla osób już posiadających prawa nabyte do niższego wieku emerytalnego. które osiągnęły do 31 grudnia 2008 roku wiek i staż uprawniający do emerytur na dotychczasowych zasadach. Polski system emerytalny współcześnie – zmiany w systemie.in. że ten sposób ingerencji w rynek pracy może dać efekt odwrotny do zamierzonego. nr 237.

(red.2 zł do 23. np. W szczytowych dwóch miesiącach kryzysu – wrześniu i październiku 2008 roku wyniosły jednak aż 9. obecnie około 250 tys. 276-277. Instytut Polityki Społecznej UW. zachwiał wynikami OFE. str. którzy dopiero po 1 stycznia 2009 roku spełnili warunki dotyczące wieku i stażu (55 lat i 30 lat stażu dla kobiet i 60 lat i 35 lat stażu dla mężczyzn 24). .: hutnictwie. W okresie od stycznia 2008 do stycznia 2009 roku średnia wartość jednostek rozrachunkowych funduszy spadła z 27. ratowników górskich do emerytury wystarcza 10 lat. Pracownicy uprawnieni do emerytury pomostowej musieli oprócz odpowiedniego wieku i stażu. Światowy kryzys ekonomiczny skutkował między innymi dużymi spadkami na rynkach giełdowych całego świata. zapoczątkowany w Stanach Zjednoczonych.9 zł. „Zabezpieczenie społeczne w Polsce. pracować również przez określony okres czasu w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (z reguły 15 lat25). Przed uchwaleniem nowych przepisów prawo do wcześniejszych świadczeń posiadało około 1 mln osób. Rysz-Kowalczyk B. Obecnie należy zwrócić uwagę na ważne wydarzenie. Warszawa.) – „Polityka społeczna w kryzysie”. 26 Uścińska G.: nurków.. na statkach powietrznych lub dla niektórych maszynistów pojazdów trakcyjnych. Problemy do rozwiązania” W: Księżopolski M. Żołędowski C. Można jedynie rozważać zastosowanie dłuższego vacatio legis. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. należą kobiety urodzone po 31 grudnia 1953 roku i mężczyźni urodzeni po 31 grudnia 1948 roku. który następnie przeniósł się na inne rynki finansowe. 25 W przypadku np.26 Ustawa niewątpliwie była potrzebna i jest pewnego rodzaju długoterminową ulgą dla zbyt obciążonych finansów publicznych państwa.5 mld złotych. Powodem był duży udział akcji w portfelach inwestycyjnych OFE – w sierpniu 2008 roku akcje stanowiły około 38. Przejście na wcześniejszą emeryturę nie było obowiązkowe. kesoniarzy. 2009. a przez to również i wiarą obywateli w bezpieczeństwo ich przyszłych emerytur..osoby. rybaków morskich. które z reguły jest stosowane w innych krajach europejskich przy podobnych zmianach.2 mld zł ze 24 W niektórych zawodach. W wyniku dość konserwatywnych zapisów ustawowych ograniczających możliwości inwestycyjne OFE (o czym była mowa w poprzednim rozdziale) straty funduszy zostały ograniczone. które utraciły dotychczasowe możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę. Krach. wiek mógł być o 5 lat niższy. które w 2008 roku zachwiało II filarem zreformowanego systemu emerytalnego (czyli częścią systemu wypłacaną z Otwartych Funduszy Emerytalnych) – światowym kryzysem finansowym.

5 mld rocznie) oraz zezwolenie na zwiększenie przez fundusze inwestycji w akcje . (red. Żołędowski C. wszystkich zgromadzonych w OFE oszczędności. indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (IKZE) tworzonych przez fundusze inwestycyjne. 287-288. a docelowo 90 proc. „Otwarte fundusze emerytalne a światowy kryzys gospodarczy” W: Księżopolski M. O tyle mniej trzeba będzie dołożyć do kasy ZUS. od podstawy wymiaru opodatkowania. pozostałe instrumenty inwestycyjne około 10 mld zł). Tak drastyczne obniżenie składki na II filar w częściowo neguje zmiany dokonane reformą z 1999 roku.3% do 2. Pozostałe 5 proc. Rząd przestawił projekt ustawy zmianiający od maja 2011 roku wysokość składki do otwartych funduszy emerytalnych z obecnych 7. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. 5. banki. Do 2020 r. . str. oszczędności wyniosą 190 mld zł.6 mld zł. 27 Zawistowski M.5%). Przy wypłacie tych oszczędności po przejściu na emeryturę zapłacimy za to podatek dochodowy. Będą to mogły robić na tzw. a do 2020 r.27 Straty OFE wynikłe z dekoniunktury uderzyły w osoby. biura maklerskie i OFE.w roku 2011 limit wzrośnie z obecnych 40 do 42.środków funduszy (skarbowe instrumenty dłużne 90. Instytut Polityki Społecznej UW.5 proc.3% wynagrodzenia (docelowo 3. Ulga wyniesie 4 proc. które w 2009 roku jako pierwsza grupa rozpoczęły pobieranie emerytury zgodnie z zasadami nowego systemu.. 2009. będzie to 62 proc. Rysz-Kowalczyk B. Perspektywy polskiego systemu emerytalnego – rekomendacje. W marcu 2011 roku zapowiedziano dokonanie kolejnych znaczących zmian w systemie emerytalnym. Warszawa. Pozostałe zapowiedziane przez rząd decyzje to zakaz akwizycji dla OFE (na którą fundusze przeznaczały 0.. zamiast w OFE zostanie zaksięgowane na nowym subkoncie w ZUS i od razu przeznaczone na wypłaty dla obecnych emerytów. ubezpieczycieli.) – „Polityka społeczna w kryzysie”. Rząd w marcu 2011 roku zapowiedział również ulgę podatkową osobom dodatkowo oszczędzającym na starość. Dzięki takiej decyzji budżet państwa zaoszczędzi według wyliczeń rządu 11 mld zł w 2011 roku. w efekcie pokrywając dziurę budżetową w I filarze..

która jest niezbędna. str. str. Warszawa. Wypłata emerytur jest zawsze – niezależnie od typu systemu emerytalnego – transferem od obecnie pracujących. którzy nie produkują. 29 . – „Wprowadzenie do teorii systemów zabezpieczenia emerytalno-rentowego”. Z drugiej strony nie zapewniła ona godnego poziomu emerytury dla osób o krótszym stażu pracy. a właściwie przede wszystkim pomnażania kapitału i tego dochodu. str. 21. Nowy system zmniejszył zagrożenie demograficzne. str. Polskie Wydawnicwo Ekonomiczne. 15. obciążeniach aktualnie pracujących. co stało się początkiem obecnego kryzysu budżetu państwa.Barr jako trzy ogólne cele rozwojowe krajów cywilizacji zachodniej wymianiał „efektywność alokacji zasobów. – „System emerytalny”. by obywatel nie czuł się przez niego „ograbiany”. 30 Barr N. system charakteryzuje się mniejszą redystrybucyjnością dochodu narodowego. 31 Sosenko B. jego efektywność pozostaje w ścisłym związku z rozwojem gospodarczym – redystrybucja nędzy nie ma sensu.31 28 Góra M. do emerytów. 9. Można jedynie ustalić zasady.”28 Nie ma możliwości również. Tamże. ale konsumują część produktu wytworzonego przez pokolenie pracujące. – „Ekonomika polityki społecznej”. ale odkrył wielką dziurę finansową w ZUS. co wyprodukuje kolejne pracujące pokolenie. 2002. Dlatego współcześnie od dobrego systemu emerytalnego należy wymagać nie tylko dokonania sprawiedliwego podziału dochodu narodowego.Reforma systemu emerytalnego z 1999 roku była niewątpliwie krokiem do przodu. Niski wpływ systemu emerytalnego na obciążenia podatkowe M. że uczestnictwo w nim nie jest dobrowolne. Kraków. Według M.29 N. funkcjonując w oparciu o racjonalne zasady ekonomiczne i wolny rynek. powiększonego w wyniku światowego kryzysu ekonomicznego w 2008 roku. długu publicznym i wysokości emerytur przechodzących na świadczenia. sprawiedliwość w ich podziale oraz zapewnienie wolności jednostek”30 Jednak niezależnie od wyboru modelu funkcjonowania systemu emerytalnego. 2003. 13. które jak najmniej będą odbijać się na bieżącym wzroście gospodarczym. Na rozwoju gospodarczym szczególnie może odbić się wzrost obciążeń podatkowych przeznaczanych na świadczenia emerytalne. ale również. Poznań. a więc zarabiających i płacących składki. 1993.Góra nazywa „ekonomiczną neutralnością” systemu. mimo. co obniża świadczenia słabiej zarabiającym i krócej pracującym. żeby uniezależnić całkowicie system od czynników demograficznych i kwestii transferu części PKB do emerytów.Góry „Przyszli emeryci zawsze będą konsumować to.

7. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. str. 2009.) – „Później na emeryturę?”. Instytut Polityki Społecznej UW.) – „Polityka społeczna w kryzysie”. Dane demograficzne pokazują.. Instytut Polityki Społecznej UW.”32 I. Uchwalona w 2000 roku przez członków Unii Europejskiej Strategia Lizbońska stawiała członkom Wspólnoty kilka ambitnych celów związanych ze społeczną aktywnością zawodową do spełnienia do 2010 roku.jak pisze G. że kobiety żyją dłużej niż mężczyźni. Warszawa. 2009.Obecnie dość powszechnie w związku ze starzeniem się społeczeństw państw wysoko rozwiniętych rozważa się wydłużenie wieku emerytalnego.”33 W tej chwili zakładanym minimum w większości krajów mających problemy demograficzne jest przynajmniej wyrównanie wieku emerytalnego u kobiet i mężczyzn (tego rodzaju rozwiązania prawne są wprowadzane nawet w tak niechętnym podobnym zmianom krajach jak Francja). nie charakteryzują się również wcześniejszą utratą zdolności do pracy szybszą od mężczyzn – z tego powodu utrzymywanie nierówności w tym zakresie wydaje się nieuzasadnione. że na skutek krótszego o 5 lat okresu zbierania składek. taka prosta zastępowalność nie występuje. Z tym postulatem zgadza się zdecydowana większość specjalistów . 274. (red. iż zwolnienie starszych pracowników daje miejsca pracy młodym ludziom.Uścińska „negatywnie zweryfikowano tezę. Gdańsk.Wóycicka stwierdza: „wydłużanie okresów aktywności zawodowej może w warunkach polskich łagodzić w dużej mierze proces starzenia się ludności i jego negatywny wpływ na rozwój gospodarczy i wydolność socjalną systemów emerytalnych. „Zabezpieczenie społeczne w Polsce. między innymi było to podniesienie odsetka osób aktywnych zawodowo -mężczyzn do 70%. (red.) – „Polityka społeczna w kryzysie”. Zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn i docelowo jego wydłużenie jest w najbliższym czasie niezbędne również w Polsce. (red. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. kobiety przechodzące wkrótce na emeryturę mogą mieć nawet o 1/3 mniejszą emeryturę od mężczyzn.34 Konieczne jest również wyraźniejsze wiązanie wysokości emerytury z liczbą przepracowanych lat (premiowanie pracy po ukończeniu wieku emerytalnego). Problemy do rozwiązania” W: Księżopolski M. Warszawa. 2004. Rysz-Kowalczyk B. . Rysz-Kowalczyk B. „Zabezpieczenie społeczne w Polsce. 32 Uścińska G. a kobiet do 60%. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. str. Należy również podkreślić. Żołędowski C. Żołędowski C... 275. 34 Uścińska G. Problemy do rozwiązania” W: Księżopolski M. str. 33 Wójcicka I..

9%. m. o czym należy pamiętać. 2010. które zdecydują się na dodatkowe ubezpieczenie emerytalne. . Wobec starzenia się społeczeństwa niezbędne będzie również stopniowe znoszenie uprawnienia do korzystania z niższego wieku emerytalnego przez większość uprzewilejowanych grup zawodowych. Podobnie niezbędnym działaniem w celu odciążenia systemu emerytalnego jest zwiększenie dzietności kobiet i wykształcenie długoterminowej. którzy w 2005 roku wywalczyli sobie ten przywilej na czas nieokreślony. Nadal w systemie wcześniejszych emerytur pozostają niektóre grupy zawodowe. w dobie zmian demograficznych. a przede wszystkim jest niewydolna ekonomicznie. Warszawa. Jego czysta forma powoduje zanik odpowiedzialności u obywateli za swoją przyszłość na emeryturze. że obecnie. Z drugiej strony są również poważne argumenty przemawiające za 35 „Rocznik demograficzny Polski 2010”. (czego zrobienie zapowiedział rząd od stycznia 2012 roku). Promowanie aktywności zawodowej powinno się również wyrażać poprzez promocję kształcenia przez całe życie. u kobiet 47. górnicy. rozrost aparatu biurokratycznego państwa. Emerytury pomostowe również są lepszym rozwiązaniem niż dalsze utrzymywanie dawnych przywilejów emerytalnych. Przy czym równocześnie system prawny musi bezwzględnie karać dyskryminację osób w średnim i późniejszym wieku na rynku pracy. Należy dbać o zachowanie równowagi generacyjnej na rynku pracy poprzez programy zwiększania kompetencji i dokształcania dla osób 50+. do wypełnienia powyższych założeń sporo nam więc brakuję. nie ma już miejsca w przystosowanym do wyzwań współczesności państwie na system emerytalny jedynie repartycyjny. zwiększania kwalifikacji i zachowywania aktywności fizycznej i umysłowej do późnego wieku.W Polsce w 2009 roku ogólny wskaźnik aktywności zawodowej wynosił 54. czy to pracownicze czy prywatne.3%35. Polityki państwa w tym obszarze przeplatają się i działają w praktyce jak system naczyń połączonych. Wydaje się. Na zdolność starszych osób do pracy wpływ ma również sprawny system opieki zdrowotnej i rozwój usług opiekuńczych. Należy również promować i poprawiać warunki rozwoju prywatnych systemów emerytalnych opartych na zasadach ubezpieczeniowych. wśród mężczyzn było to 63. planowej polityki rodzinnej. Wskazane jest wprowadzanie dodatkowych ulg podatkowych dla osób.in.4%. GUS.

775. Ostatnie propozycje zmian w systemie OFE przekazane opinii publicznej przez rząd na początku marca 2011 roku. ciężko jest więc wyrokować jakie zostaną wprowadzone ostatecznie zmiany w systemie emerytalnym. W momencie pisania tego tekstu są znane jedynie założenia projektu ustawy wprowadzającego zmiany do ustawy o o. dotyczącej wyzwań demograficznych. Pogodzenie bezpieczeństwa z efektywnością musi być esencją dobrego systemu emerytalnego. ratyfikowanej przez Polskę36. nr 93.f.” zawiera w części II. Rozbudowa filarów kapitałowych i elementów systemu podlegających prawom rynku jest jak najbardziej wskazane.tym. że zalecenia strategii będą konsekwetnie realizowane. 36 Dz. Należy jednak pamiętać. cofając się do systemu repartycyjnego wraz z jego wszystkimi wadami. Obecnym trendem na świcie jest budowa systemów zabezpieczenia emerytalnego bazującego na mieszance regulacji państwowych i rynkowych. w wielu miejscach pokrywających się z wnioskami wynikającymi z powyższego tekstu.e. W ten sposób polski system emerytalny robi niejako krok w tył. Warto pamiętać również. 65 Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego. czy też ulga podatkowa dla dodatkowo oszczędzających. w kontekście powyższych uwag budzą kontrowersje. poz.„Polska 2030. obniżają one udział w systemie części kapitałowej. żeby nie zostawiać kwestii zabezpieczenia na starość jedynie machanizmom rynkowym. że efektywność rynku nie może wpłynąć na selekcjonowanie beneficjentów ubezpieczeń na lepszych i gorszych. Wyzwania rozwojowe. Długoterminowa strategia rządu uchwalona w 2009 roku . wcześniej opisane. Oprócz dobrych pomysłów jak zakaz akwizycji przez fundusze. wiele rekomendacji dla polityki demograficznej państwa. . na której przede wszystkim opierała się reforma z 1999 roku. minimalna emerytura powinna wynosić przynajmniej 40% uprzednich zarobków uprawnionego – system emerytalny musi zapewniać świadczenia na minimum takim poziomie.U. że zgodnie z art.f. z 2005 r. wszyscy muszą mieć prawo do godnej emerytury i tu powinny wkroczać odpowiednie regulacje społeczne – na przykład przymus inwestowania składek w miarę zblizania się do wieku emerytalnego ubezpieczonego w coraz bezpieczniejsze aktywa.. Pozostaje tylko mieć nadzięję.

Warszawa. . 11. Warszawa. Toruń. 18.. – „Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego”. Warszawa. 2007. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Kluszczyńska Z. 13. – „System ubezpieczeń społecznych: zagadnienia podstawowe”. Księżopolski M.. 7. LexisNexis. Rajkiewicz A. 4. 8.. 17. Interart. Warszawa 1996. – „System emerytalny”. Gdańsk. Wydawnicwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Gdańsk 2002. LexisNexis. 2009.. Polskie Wydawnicwo Ekonomiczne. Obliczenia porównawcze – standardy zabezpieczenia społecznego”..) – „Polityka społeczna w kryzysie”.Bibliografia 1. „Rocznik demograficzny Polski 2010”. Warszawa. 2005. 2008. Warszawa. Góra M. 22. „Mały rocznik statystyczny Polski 2009”. 12. Jędrasik-Jankowska I. „Rocznik statystyki międzynarodowej 2009”. 2002. Gabryszak R. 2009. – „Wprowadzenie do teorii systemów zabezpieczenia emerytalno-rentowego”. 2. Szpor G. 5. Uścińska G. Szpor G. 2006.) – „Później na emeryturę?”. Supińska J. GUS. Rysz-Kowalczyk (red. 2010. Warszawa. 6. XX wieku”. Instytut Polityki Społecznej UW.) .) – „Addendum. Jończyk J.. GUS. 2002. Warszawa. Zakamycze. Warszawa.„Leksykon polityki społecznej”. – „Rodzina i polityka rodzinna na przełomie wieków”. 20. (red. Gdańska Wyższa Szkoła Pedagogiczna. Magierka D. 21. Rysz-Kowalczyk B. Rubel K.. Turnowiecki W. (red. Warszawa. Orczyk J. LexisNexis. 2003. 2010. 2000. 15. Antonow K. Sosenko B. Koczur W. Plak J. Biblioteka Pracownika Socjalnego. – „Polityka społeczna: materiały do studiowania”. Wydawnictwo naukowe PWN. Poznań. (red. 16. 10.. 2004. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. GUS. 2008. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. 3.„Polityka społeczna”.) – „Polityka społeczna”. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. Zakamycze. Warszawa. Balcerzak-Paradowska B. Warszawa. Kraków. – „Reformy emerytalne we Włoszech w latach 90. – „Prawo do emerytury”. 2004. Księżopolski M. Firlit-Fesnak G. 19. (red. . – „Polityka społeczna – uwarunkowania i cele”. Wydawnictwo Adam Marszałek. Difin.. Markowska H. Wójcicka I. Warszawa. Żołędowski C. 2010. Zalewska H. Szylko-Skoczny M. 14.. 2009. – „System ubezpieczeń społecznych: zagadnienia podstawowe”. Szumlicz T.. Warszawa. Instytut Polityki Społecznej UW. (red.) – „Wprowadzenie do polityki społecznej”. 2003. – „Prawo zabezpieczenia społecznego”. Czepulis-Rutkowska Z. 2009. 9.. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. – „Systemy emerytalne a poziom zabezpieczenia maerialnego emerytów”.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->