P. 1
02_grzbiet

02_grzbiet

|Views: 2,120|Likes:
Wydawca: Kallium

More info:

Published by: Kallium on Aug 11, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/17/2013

pdf

text

original

Anatomia - GRZBIET

Maciej Tomczak (czama@tlen.pl)

Ćwiczenie 1 – kości kręgosłupa i klatki piersiowej. Budowa kręgów i cechy charakterystyczne kręgów poszczególnych części kręgosłupa. Krzywizny kręgosłupa. Budowa eber i mostka.

KRĘGOSŁUP zbudowany jest z kręgów o połączone: stawy połączenia nieruchome połączenia ścisłe o kręgi prawdziwe szyjne (7) piersiowe (12) lędźwiowe (5) o kręgi rzekome kość krzy owa (5) kość guziczna (3-5) krzywizny kręgosłupa: o wyznaczają płaszczyznę strzałkową pośrodkową o krzywizny: lordoza • krzywizna wypukła do przodu • odcinek szyjny i lędźwiowy kifoza • wypukła do tyłu • odcinek piersiowy i krzy owy skolioza • wygięcie boczne

Budowa kręgu Kręg składa się z: trzon łuk kręgu

Otwór kręgowy – otoczony przez trzon kręgu i łuk kręgu. Kanał kręgowy – suma otworów kręgowych. Otwory od ywcze: – widoczne na powierzchni przedniej i bocznej trzonu. – przechodzą przez nie naczynia tętnicze zaopatrujące trzon Otwór podstawno-kręgowy – umo liwia połączenie się jednoimiennej yły ze splotem ylnym kanału kręgowego. Nasada łuku kręgu – łączy łuk kręgu z trzonem. Wcięcie kręgowe górne – na górnej krawędzi nasady łuku kręgu (płytsze). Wcięcie kręgowe dolne – na dolnej krawędzi nasady łuku kręgu (głębsze). Otwór międzykręgowy – utworzony przez zwrócone do siebie wcięcia kręgowe górne i dolne. – Prowadzi do kanału kręgowego – Ograniczenia: o Z przodu: krą ek międzykręgowy o Z tyłu: staw międzykręgowy Blaszka łuku kręgu – zamyka od tyłu otwór kręgowy. Wyrostki: parzyste o wyrostki poprzeczne skierowane bocznie o wyrostki stawowe górne skierowane w górę powierzchnia stawowa zwrócona do tyłu o wyrostki stawowe dolne skierowane w dół powierzchnia stawowa zwrócona do przodu nieparzysty: o wyrostek kolczysty w miejscu połączenia się blaszek łuku w linii środkowej skierowany do tyłu

Anatomia – GRZBIET - 2006-06-16 - 17:42

1

Anatomia - GRZBIET

Maciej Tomczak (czama@tlen.pl)

Kształt trzonu

Kręgi szyjne Sześcioboczny

Kształt otworu kręgowego Łuk kręgu

trójkątny

Kręgi piersiowe Owalny / sercowaty / nerkowaty okrągły

Kręgi lędźwiowe Nerkowaty, masywny

Trójkątny

Wyrostki poprzeczne

nasada ma przekrój owalny blaszka łuku wąska w wymiarze pionowym i szeroka w wymiarze poprzecznym Skierowany do przodu, w dół i bocznie

Nasada ma przekrój owalny Blaszka łuku – du y wymiar pinowy

Nasady owalne

Skierowane bocznie i do tyłu

Wyrostki stawowe

Powierzchnia stawowa pod kątem 45 stopni

Wyrostek kolczysty

Krótki, rozdwojony

Powierzchnie stawowe poło one w płaszczyźnie czołowej Krótki, spiczasty, ustawiony strzałkowo Potem – przybierają na długości, zachodzą na siebie dachówkowato Najni ej – skracają się

Zredukowany do wyrostka dodatkowego Skierowany do tyłu W jego miejscu wyrostek ebrowy Górne – skierowane przyśrodkowo. Dolne - bocznie Strzałkowo ustawiona blaszka

Kręgi szyjne

Trzon haki trzonowe o na górnej powierzchni o skierowane ku górze o zachodzą na trzon kręgu le ącego wy ej Wyrostek poprzeczny: bruzda nerwu rdzeniowego – na górnej powierzchni o rozpoczyna się w głębokim wcięciu międzykręgowym górnym o kończy się między guzkiem przednim i tylnym wyrostka porzecznego ogranicza otwór poprzeczny o przechodzą przez niego: tętnica kręgowa yła kręgowa splot nerwowy kręgowy C1 szczytowy; dźwigacz brak trzonu o utracony na rzecz C2 łuk przedni o przednia część o guzek przedni – od przodu o dołek zęba – od tyłu masywne części boczne o połączone z łukiem przednim powierzchnie stawowe o na masywnych częściach bocznych wyrostek poprzeczny o nie podzielony o ma otwór o najbardziej wysunięty w bok ze wszystkich szyjnych kręgów łuk tylny o zamyka otwór kręgowy

-

-

Anatomia – GRZBIET - 2006-06-16 - 17:42

2

Anatomia - GRZBIET
bruzda tętnicy kręgowej na górnej powierzchni, tu za częścią boczną często zamknięta listewką kostną – tworzą otwór wyrostek kolczysty o tworzy guzek kręgu szczytowego o

Maciej Tomczak (czama@tlen.pl)

-

C2 Trzon -

-

przedłu ony ku górze ząb - górna powierzchnia trzonu dwie powierzchnie stawowe: o przednia i tylna powierzchnie stawowe górne o w bocznej części trzonu zęba wyrostek poprzeczny o poni ej powierzchni stawowych górnych o krótki o pozbawiony guzków wyrostki stawowe dolne o charakterystyczne dla kręgosłupa szyjnego łuk kręgu o masywny wyrostek kolczsty o dachówkowato rozdwojony od dołu

C7: przejściowy między odcinkiem szyjnym a piersiowym cechy pośrednie trzon du y wyrostek poprzeczny mo e nie mieć otworu i le eć bardziej poprzecznie powierzchnie stawowe ustawione bardziej czołowo wyrostek kolczysty nie podzielony, wystający

Klinika – osteofity zwyrodnienia stawu hakowo-trzonowego zwę enie otworów międzykręgowych ucisk nerwów rdzeniowych i tętnicy kręgowej Klinika – guzek tętnicy szyjnej guzek przedni na szóstym kręgu szyjnym szczególnie dobrze wykształcony ułatwia zaciśnięcie t. szyjnej wspólnej w przypadku krwotoków zlokalizowanych powy ej Kręgi piersiowe

Trzon dołki ebrowe: górne i dolne o na tylnej części krawędzi górnej i dolnej trzonu o słu ą do utworzenia stawów z głową ebra głowa pierwszego ebra – dołek Th1 głowa drugiego ebra – dołek dolny Th1 i górny Th2 głowa dziewiątego ebra – dołek dolny Th8 i górny Th9 głowa dziesiątego ebra – dołek górny Th10 głowa jedenastego ebra – dołek górny Th11 głowa dwunastego ebra – dołek górny Th12 Łuk kręgu grubość kolejnych nasad rośnie ku dołowi wcięcie kręgowe górne – płytkie wcięcie kręgowe dolne – głębokie Wyrostki poprzeczne dołek ebrowy o na przedniej powierzchni

Anatomia – GRZBIET - 2006-06-16 - 17:42

3

GRZBIET o miejsce powstania stawu ebrowo-poprzecznego z guzkiem ebra Maciej Tomczak (czama@tlen.2006-06-16 .pl) Kręgi lędźwiowe Łuk kręgu wysokie blaszki łuku zamykają trójkątny otwór kręgowy Wyrostek dodatkowy le y u podstawy wyrostka stawowego górnego skierowany do tyłu Wyrostek ebrowy w miejscu wyrostka poprzecznego szczątkowe ebro lędźwiowe Wyrostek suteczkowaty na zewnętrznej powierzchni wyrostka stawowego górnego L1 dołek ebrowy o czasem występuje o związany z dodatkowym ebrem lędźwiowym L5 klinowaty trzon wysokość z tyłu mniejsza.Anatomia . ni z przodu wyrostki stawowe dolne ustawione w płaszczyźnie czołowej Kość krzy owa Kształt – trójkąt podstawa o skierowana ku górze o utworzona przez: przednia część • górna powierzchnia trzonu S1 tylna część • trójkątne wejście do kanału krzy owego o przedłu enie kanału kręgowego • wyrostki stawowe górne o powierzchnia stawowa ustawiona czołowo wierzchołek o ku dołowi i do przodu Powierzchnie: miednicza o do przodu o dwa symetryczne szeregi otworów krzy owych miedniczych o kresy poprzeczne – między otworami krzy owymi miednicznymi świadectwo powstania kościozrostu grzbietowa o otwory krzy owe grzbietowe dwa symetryczne szeregi o grzebień krzy owy pośrodkowy zrośnięte wyrostki kolczyste kręgów krzy owych o grzebień krzy owy pośredni zrośnięte wyrostki wyrostki stawowe kręgów krzy owych ro ki krzy owe – przedłu enie u dołu • ograniczają rozwór kanału krzy owego • łączą się z ro kami guzicznymi kości guzicznej o grzebień krzy owy boczny zrośnięte wyrostki poprzeczne kręgów krzy owych o część boczna kości krzy owej odpowiada rozwojowo zrośniętym ebrom krzy owym Anatomia – GRZBIET .17:42 4 .

Anatomia . 9.17:42 5 .GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.2006-06-16 .pl) o powierzchnia uchowata – na zewnętrznej powierzchni części bocznej kości krzy owej • powierzchnia stawowa stawu krzy owo-biodrowego guzowatość krzy owa powy ej powierzchni uchowatej Kość guziczna - - 3-5 szczątkowych kręgów ro ki guziczne o na I kręgu guzicznym o skierowane w górę o łączą się z odpowiednimi ro kami kości krzy owej skierowana do przodu często odchyla się od linii środkowej Klinika –kości guzicznej u kobiet – mo e przyczyniać się do zwę enia kanału rodnego złamanie o przyczyna: urazy okolicy pośladkowej o objawy: kokcygodynia uporczywy ból kości guzicznej o leczenie: usunięcie kości guzicznej KLATKA PIERSIOWA - 12 kręgów piersiowy 12 par eber mostek ebra costae - kość ebrowa chrząstka ebrowa Podział: ebra prawdziwe o 7 górnych par o łączą się bezpośrednio z mostkiem ebra rzekome o 8. 10 para o łączą się z mostkiem za pomocą łuku ebrowego ebra wolne o 11 i 12 o nie łączą się z mostkiem Budowa: koniec kręgosłupowy tylny o głowa ebra powierzchnia stawowa grzebień głowy ebra • na 2-10 ebrze • dzieli powierzchnię stawową głowy ebra o szyjka grzebień • na górnej powierzchni szyjki ebra o guzek ebra powierzchnia stawowa trzon o płaski o powierzchnie: zewnętrzna • wypukła Anatomia – GRZBIET .

5-1% przypadków łączą się z C7 wolne końce lub połączenie z pierwszym ebrem najczęściej – braku objawów o czasem uciskają na pień dolny splotu ramiennego zaburzenia czucia okolicy barku i kończyny górnej bóle w okolicy czwartego i piątego palca ręki o mo e uciskać na tętnicę podobojczykową niedokrwienie kończyny górnej • niedokrwienne bóle mięśniowe ebra lędźwiowe o przyczyna mylnego określania poziomu kręgów na radiogramach ebro pierwsze o klinicznie wa ne o bruzda yły podobojczykowej o m.2006-06-16 .pl) ebro - ebro 2 guzowatość mięśnia zębatego przedniego o na powierzchni zewnętrznej trzonu Chrząstka ebrowa rodzaj chrząstki: o szklista kształt o płaskiej listewki przedłu enie o ebra kostnego ku przodowi występowanie: o 1-7 – łączą się z mostkiem o 8-10 łączą się z chrząstkami eber le ących wy ej o 11-12 pokrywają końce eber funkcje: o nadają elastyczność klatce piersiowej o zapobiegają złamaniom urazowym o u dzieci – bardziej elastyczne (mo liwość uszkodzeń) o u starszych – sztywniejsze (zwapnienie) Kliniczne – ebra szyjne i lędźwiowe 0.GRZBIET • gładka • tworzy kąt ebra wewnętrzna • wklęsła • bruzda ebra – na dolnym brzegu koniec mostkowy przedni 1 bruzda yły podobojczykowej – na trzonie guzek mięśnia pochyłego przedniego – na trzonie bruzda tętnicy podobojczykowej – trzonie Maciej Tomczak (czama@tlen.17:42 6 . pochyły przedni o bruzda tętnicy podobojczykowej Mostek - rękojeść o wcięcie szyjne pośrodku górnego bregu o wcięcie obojczykowe po obu stronach wcięcia szyjnego miejsce połączenia mostka z obojczykiem • staw mostkowo-obojczykowy o wcięcie ebrowe poni ej wcięcia obojczykowego miejsce połączenia mostka z I ebrem Anatomia – GRZBIET .Anatomia .

2006-06-16 . liczne odłamy kostne Anatomia – GRZBIET .GRZBIET o trzon o o o o wcięcie dla II ebra na granicy między rękojeścią a trzonem Maciej Tomczak (czama@tlen.17:42 7 .Anatomia .pl) - podłu na płytka kostna górny brzeg łączy się z rękojeścią wcięcia ebrowe – na brzegu boczznym kąt mostka – miejsce połączenia trzonu z rękojeścią obydwie części pod kątem otwartym ku tyłowi punkt orientacyjny • przyczep II ebra • płaszczyzna pozioma przeprowadzona przez ten kąt dzieli śródpiersie na górne i dolne wyrostek mieczykowaty o najmniejszy o najbardziej zmienny zakończony ostro rozdwojony zagięty wgłębienie z przodu lub z boku o punkt orientacyjny jego połączenie z mostkiem określa dolną granicę części środkowej klatki piersiowej le y tam ścięgno środkowe przepony i dolna granica serca Kliniczne – mostek miejsce punkcji celem uzyskania szpiku kostnego do celów diagnostycznych kość płaska le ąca podskórnie cięcie pośrodkowe mostka – podczas zabiegów na sercu złamanie mostka – w wyniku ucisku na klatkę piersiową o kierownica samochodu o złamania wieloczłonowe.

pl) ĆWICZENIE 2 – Połączenia kręgosłupa oraz połączenia eber i mostka.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.2006-06-16 .Anatomia .17:42 8 . eber i mostka. POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA Połączenia kręgów Wyró niamy połączenia: trzonów o przez krą ki międzykręgowe budowa: • pierścień włóknisty o zewnętrzny • jądro mia d yste o centralni poło one o półpłynne przenosi ogromne naprę enia grubość: 3-4 mm – 1 cm ruchomość między poszczególnymi trzonami – niewielka. rozszerza się na wysokości krą ków międzykręgowych łuków o stawy międzykręgowe dzięki wyrostkom stawowym górnym i dolnym płaskie stanowią tylne ograniczenie otworów międzykręgowych ruchomość: • największa w odcinku szyjnym • najmniejsza w odcinku lędźwiowym więzadła: • więzadło ółte o łączy blaszki łuków • więzadła międzykolcowe o • więzadło nadkolcowe o powy ej C7 – więzadło karkowe przyczep: grzebień potyliczny zewnętrzny łuski kości potylicznej Połączenia czaszki i kręgosłupa - tworzą dwa piętra o górne – staw szczytowo-potyliczny articulatio atlantooccipitalis powierzchnie stawowe: • kłykcie kości potylicznej • powierzchnie stawowe górne kręgu szczytowego wzmacnia: • błona szczytowo-potyliczna przednia • błona szczytowo-potyliczna tylna Ruchy: • Zgięcia w przód i w tył o 20-30 stopni • zgięcia boczne o 10 stopni o dolne: Anatomia – GRZBIET . Mechanika kręgosłupa i klatki piersiowej. na długości całego kręgosłupa – spora o chrząstkozrost o więzadła: podłu ne przednie • początek: powierzchnia dolna części podstawnej kości potylicznej • koniec: powierzchnia miedniczna kości krzy owej podłu ne tylne • początek: stok kości potylicznej • koniec: w kanale krzy owym • pokrywa przednią ścianę kanału kręgowego • wąskie. Rozwór kręgosłupa. Budowa klatki piersiowej kostnej.

którym podlega kręgosłup zniesienie krzywizn – objaw patologiczny Ruchomość zgięcie i prostowanie Anatomia – GRZBIET .Anatomia .pl) stawy szczytowo-obrotowe boczne articulationes atlantoaxiales laterales • obustronny • powierzchnie stawowe: o powierzchnie stawowe dolne kręgu szczytowego o powierzchnie stawowe górne kręgu obrotowego • typ stawu: śrubowy • wzmocnienie: o błona szczytowo-obrotowa rozciąga się między łukami odpowiednich kręgów o więzadło krzy owe: więzadło poprzeczne kręgu szczytowego włókna pionowe więzadła poprzecznego kręgu szczytowego o więzadła skrzydłowe: ze szczytu zęba do części bocznych kości potylicznej o więzadło wierzchołka zęba: do przedniego ograniczenia otworu wielkiego o błona pokrywająca przykrywa od tyłu o więzadło podłu ne tylne przykrywa od tyłu staw pośrodkowy articulatio atlantoaxialis • powierzchnie: o ząb kręgu obrotowego o dołek zęba od przodu o więzadło poprzeczne kręgu szczytowego od tyłu Połączenia kości krzy owej i guzicznej Kość krzy owa kręgi zrośnięte w kość krzy ową o połączone kościozrostem powierzchnie uchowate o stawy krzy owo-biodrowe połączenie z kośćmi biodrowymi niewielka ruchomość więzadła: • krzy owo-biodrowe brzuszne • krzy owo-biodrowe grzbietowe • krzy owo-biodrowe międzykostne • biodrowo-lędźwiowe o grzebień biodrowy – wyrostek ebrowy kręgu L5 • krzy owo-guzowe i krzy owo-kolcowe o połączenie z kością kulszową Kość guziczna kręgi połączone kościozrostem połączenie z wierzchołkiem kości krzy owej – tak e kostnieje ro ki guziczne – połączone z ro kami krzy owymi o staw więzadła: • krzy owo-guziczne brzuszne • krzy owo-guziczne grzbietowe Biomechanika kręgosłupa Krzywizny kręgosłupa funkcja: amortyzacja obcią eń.2006-06-16 .GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.17:42 9 .

17:42 10 .GRZBIET o 170-250 stopni zgięcie boczne o do 110 stopni ruchy obrotowe o 80 stopni w prawo i w lewo obwodzenie Maciej Tomczak (czama@tlen.Anatomia . L5-S1 – du e obcią enia Wypadnięcie wywołuje objawy neurologiczne o Zespół korzeniowy Model biomechaniki trójkolumnowy o przednia więzadło podłu ne przednie przednia część trzonu kręgu i krą ka międzykręgowego o środkowa tylna część trzonu i krą ka międzykręgowego więzadło podłu ne tylne o tylna łuki kręgów i ich połączenia uszkodzenie dwóch kolumn na jednym poziomie powoduje niestabilność kręgosłupa Anatomia radiologiczna zdjęcie przez otwarte usta: o pozwala uwidocznić ząb kręgu obrotowego o ocena stawu szczytowo-potylicznego i szczytowo-obrotowego POŁĄCZENIA EBER I MOSTKA Połączenia: eber z kręgosłupem eber z mostkiem eber kostnych z chrząstkami ebrowymi chrząstek ebrowych między sobą poszczególnych części mostka Połączenia eber z kręgosłupem staw ebrowo-kręgowy o staw głowy ebra powierzchnie stawowe: • głowa ebra • dołek ebrowy trzonu kręgu o ebro 2-10 – z dwoma trzonami o ebro 1. L4-L5.2006-06-16 . 11 i 12 – tylko z jednym trzonem więzadła: • promieniste głowy ebra o od głowy ebra o do powierzchni bocznej trzonów kręgów o na powierzchni przedniej torebki • śródstawowe głowy ebra o w stawach 2-10 o od grzebienia głowy ebra o do krą ka międzykręgowego o staw ebrowo-poprzeczny powierzchnie stawowe: Anatomia – GRZBIET .pl) - Klinicznie – wypadanie dysku podczas ruchu – jądro mia d yste przemieszcza się w obrębie krą ka w stronę wypukłości wytwarzanej w danym momencie krzywizny rozciągnięcie i osłabienie pierścienia anatomiczna podstawa wypadania krą ka międzykręgowego odwodnienie krą ka sprzyja wypadaniu najczęściej wypadają: o C5-C6 i C6-C7 – du a ruchomość o L3-L4.

ebrowe tylne śródstawowe ebrowo-mieczykowe • od C6.ebrowe przednie promieniste mostkowo.17:42 11 . C7 • do wyrostka mieczykowatego Połączenie kości ebrowej z chrząstką ebrową połączenie ścisłe Połączenie chrząstek ebrowych stawy międzychrząstkowe o między chrząstkami 6-8 ebra Połączenia poszczególnych części mostka chrząstkozrosty mostkowe RUCHOMOŚĆ KLATKI PIERSIOWEJ - ruchy eber kostnych o w obu stawach ebrowo-kręgowych o ruchy: pierwszego ebra • wdech o ruch dookoła szyjki o ruch ślizgowy ku górze • wydech o ruch dookoła szyjki o ruch ślizgowy ku dołowi 2-5 ebra • wdech o dookoła szyjki najsilniej ku górze. słabiej bocznie najsłabiej do przodu • ruch wydechowy o dookoła szyjki najsilniej ku dołowi słabiej przyśrodkowy najsłabiej w tył 6-10 ebra • dookoła osi szyjki Anatomia – GRZBIET .2006-06-16 .ebrowy o więzadła: promieniste mostkowo.Anatomia .pl) • wyrostek poprzeczny • guzek ebra więzadła: • ebrowo-poprzeczne o od szyjki ebra o do przedniej powierzchni wyrostka poprzecznego • ebrowo-poprzeczne górne o od grzebienia szyjki ebra o do dolnego brzegu wyrostka poprzecznego wy ej poło onego kręgu • ebrowo-poprzeczne boczne o od powierzchni tylnej szyjki ebra dwoma pasmami o do nasady wyrostka kolczystego o do wyrostka poprzecznego wy ej poło onego kręgu • guzka ebra o od wyrostka poprzecznego do powierzchni tylnej ebra Połączenia eber z mostkiem 1 ebro – chrząstkozrostu 2-7 ebro – staw mostkowo.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.

GRZBIET o Maciej Tomczak (czama@tlen. do przodu.17:42 12 .ebrowych o powiększają kąt między chrząstką ebrową a mostkiem o powiększają kąt chrząstki o obrót chrząstki dookoła jej długiej osi ruchy mostka o wdech – ku górze.pl) wdech: guzek ebra wsuwa się na wyrostek poprzeczny ku górze i ku tyłowi ebra najsilniej poruszają się ku górze.2006-06-16 . powiększa się kąt mostkowy Klinicznie – zespół ebrowo-obojczykowy spowodowany uciskiem tętnicy podobojczykowej między obojczykiem a pierwszym ebrem o skutek: zblednięcie i oziębienie kończyny górnej osłabienie tętna kończyny Klinicznie – zespół pierwszego ebra: ucisk korzeni nerwowych C8-Th1 i pnia dolnego splotu ramiennego zaburzenia w unerwieniu mięśni ręki powstanie ręki szponiastej Anatomia – GRZBIET . słabiej bocznie i nieco ku tyłowi - - ruchy chrząstek ebrowych o obrót w stawach mostkowo.Anatomia .

Gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych.17:42 13 .pl) Ćwiczenie 3 – Budowa.2006-06-16 . tylna lub oponowa pień nerwu rdzeniowego korzeń tylny zwój rdzeniowy ciała komórek rzekomojednobiegunowych aksony wnikają przez korzeń tylny do rdzenia kręgowego dzielą się na 3 grupy o wstępuje po tej samej stronie do sznura tylnego kieruje się do jąder pęczka smukłego i klinowatego w rdzeniu przedłu onym o tworzy synapsy z komórkami rogu tylnego dają one początek drogom wstępującym o przekazuje pobudzenia na neurony rogu przedniego (motoneurony) lub neurony autonomiczne rogu bocznego motoneurony: • wysyłają aksony przez: o korzeń przedni Anatomia – GRZBIET . BUDOWA NERWU RDZENIOWEGO - - korzeń tylny o zwój rdzeniowy zgrubienie w obrębie korzenia tylnego korzeń przedni łącza się o tworzą nerw rdzeniowy opuszcza kanał kręgowy dzieli się na trzy gałęzie: • przednią • tylną • oponową o wstecznie biegnąca Pień współczulny: biegnie na powierzchni bocznej trzonów kręgów składa się ze zwojów pnia o połączone gałęziami międzyzwojowymi łączy się z nerwami rdzeniowymi o przez gałęzie łączące szare łączy się z ośrodkami współczulnymi o przez gałęzie łączące białe Podział nerwów rdzeniowych 8 par szyjnych 12 par piersiowych 5 par lędźwiowych 5 par krzy owych 1 para guzicznych Miejsca wyjścia nerwów rdzeniowych C1 wychodzi między kością potyliczną a kręgiem C1 C7 wychodzi między kręgiem C6 a C7 C8 wychodzi między kręgiem C7 a Th1 Th1 wychodzi między kręgiem Th1 a Th2 S1-S5 wychodzą przez otwory krzy owe Co1 wychodzi między kręgiem Co1 a Co2 Zakres unerwienia: ściany jam ciała kończyny Łuk odruchowy: receptory czuciowe gałąź przednia.Anatomia .GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. Sploty utworzone przez gałęzie brzuszne nerwów rdzeniowych (seminarium). źródła włókien i podział nerwów rdzeniowych.

n. krótkie gałęzie mięśniowe i stawowe. n. część podobojczykowa: n. n. n. łokciowy.pl) - o pień nerwu rdzeniowego • wchodzą do gałęzi przedniej lub tylnej • unerwiają mięśnie związane z danym neuromerem rozwojowo podlegają świadomej kontroli przez drogi zstępujące o kończą się motoneuronach rogu przedniego autonomiczny komórki rogu bocznego charakter współczulny reprezentują układ autonomiczny w nerwie rdzeniowym neurony otrzymują bodźce dośrodkowe z: o zakresu unerwienia nerwów rdzeniowych o z receptorów poło onych w jamach ciała za pośrednictwem gałęzi pnia współczulnego i gałęzi łączących aksony komórek rogu bocznego o włókna przedzwojowe o wychodzą z rdzenia przez korzeń przedni o wchodzą do zwoju pnia współczulnego przez gałąź łączącą białą mogą tworzyć synapsy z komórkami zwoju mogą nie tworzyć synapsy w zwoju pnia współczulnego • przez gałęzie pnia współczulnego docierać do zwojów przedkręgowych lub śródściennych o wychodzą z nich włókna pozazwojowe o wracają do nerwy rdzeniowego przez gałąź łączącą szarą przebiegają w gałęzi przedniej. pętla szyjna. skórny - splot krzy owy (L5-Co1) plexus sacralis – skórny uda tylny. n. n. grzbietowy łopatki.2006-06-16 . sromowy. n. n. n. piersiowo-grzbietowy. m. promieniowy. bródkowo-gnykowego. tarczowo-gnykowego i mięśni głębokich szyi.Anatomia . n. nadłopatkowy. piersiowy przyśrodkowy. biodrowo-podbrzuszny. n.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. tylnej i oponowej nerwu rdzeniowego zaopatrują efektory układu współczulnego w zakresie unerwienia nerwów rdzeniowych o mogą docierać do trzew poło onych w jamach ciała przez gałęzie własne pnia współczulnego neurony współczulne w rdzeniu występują w neuromerach C8-L2 efektory autonomiczne dla kończyn górnych znajdują się w górnych neuromerach piersiowych efektory autonomiczne dla kończyn dolnych znajdują się w dolnych neuromerach piersiowych oraz L1-L2 włókna przedzwojowe docierają do odpowiednich zwojów gałęziami międzyzwojowymi włókna zazwojowe biegną przez odpowiednie gałęzie łączące szare Układ - - - Odruchy prymitywne monosynaptyczne lub 2-3 synaptyczne rozciągowy odruch kolanowy o uderzenie młoteczka w więzadło rzepki o rozciągnięcie i pobudzenie receptorów o komórka rzekomojednobiegunowa odbiera bodziec i przekazuje go do motoneuronu rogu przedniego o pobudzenie motoneuronu rogu przedniego powoduje skurcz mięśnia czworogłowego uda wyprostowanie kończyny w stawie kolanowym odruch noworodka o przykład koordynacji kilkunastu neuromerów o wywołany dra nieniem skóry na bocznej powierzchni tułowia o noworodek wygina się tak. n. przeponowy. potyliczny mniejszy. n. piersiowy długi. mostkowo-obojczykowo-sutkowego. mięśniowe: do m. płciowo-udowy. pachowy splot ramienny (C5-Th1) plexus brachialis – - splot lędźwiowy (L1-L4/L5) plexus lumbalis – uda boczny. pośladkowy dolny. n. skórny przedramienia przyśrodkowy. m. pośrodkowy. n. by odsunąć dra nione miejsce od bodźca Gałęzie brzuszne nerwów rdzeniowych: splot szyjny (C1-C4) plexus cervicalis – - skórne: n. n. uszny wielki. nn. udowy. n. Anatomia – GRZBIET . n. podobojczykowy. czworoboczngo. zasłonowy i n. n. mięśniowo-skórny. n. nadobojczykowe. pod ebrowy n. n. n. skórny ramienia przyśrodkowy. podłopatkowe. kulszowy. n. pośladkowy górny. n. nn. m. część nadobojczykowa: n. poprzeczny szyi. n.17:42 14 . biodrowo-pachwinowy. piersiowy boczny.

najdłu szy głowy o m. płatowaty szyi o m.17:42 15 . rzutowanie nerek). Punkty kostno-mięśniowe grzbietu.2006-06-16 .pl) Ćwiczenie 4 – Praktycznie: Okolice topograficzne grzbietu. prosty tylny większy głowa • m. Teoretycznie: przebieg. GAŁĘZIE GRZBIETOWE NERWÓW RDZENIOWYCH - - - - mniejsze od odpowiednich gałęzi brzusznych przebieg: o ku tyłowi na stronę grzbietową szyi i tułowia dzielą się: o na gałąź przyśrodkową o na gałąź boczną zaopatrują: o odcinkowo (poza głową) o mięśnie. potyliczny trzeci • C1 + C2 + C3 tworzą często splot szyjny tylny gałęzie grzbietowe dolnych nerwów szyjnych (C4-C8) • gałąź przyśrodkowa: o skóra (C4 i C5) o częściowo mięśnie (C6-C8) • gałąź boczna: Anatomia – GRZBIET . skóra i stawy głębokie mięśnie grzbietu mięśnie karku stawy kręgosłupa skóra powierzchni tylnej ciała • od okolicy ciemieniowej • do końca kości guzicznej • ograniczenia zakresu unerwienia: o góra: kresa karkowa górna górno-boczny brzeg m.Anatomia . potyliczny większy • gałąź boczna: o m. prosty tylny mniejszy • m. najdłu szy głowy • staw szczytowo-potyliczny • gałęzie łączące z C2 gałąź grzbietowa drugiego nerwu szyjnego (C2) – n. rzutowanie szczelin międzypłatowych. skośny głowy dolny • m. skośny głowy górny • m. skośny dolny głowy o m.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. półkolcowy głowy • m. Unerwienie skóry grzbietu. czworobocznego wyrostek barkowy o bok: od wyrostka barkowego przez środek grzebienia kości biodrowej do krętarza większego o dół: od krętarza większego do końca kości guzicznej podział: o gałęzie grzbietowe nerwów szyjnych: gałąź grzbietowa pierwszego nerwu szyjnego (C1) – n. płatowaty głowy o m. Rzutowanie trzew na ścianę tylną tułowia (dolna granica płuc. Linie topograficzne grzbietu. Gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych oraz gałęzie tętnic między ebrowych tylnych. podział i zakres unerwienia gałęzie grzbietowych nerwów rdzeniowych. Gałęzie grzbietowe tętnic między ebrowych tylnych. półkolcowy głowy o gałęzie łączące z C1 i C3 • gałąź przyśrodkowa o skóra okolicy potylicznej i ciemieniowej gałąź grzbietowa trzeciego nerwu szyjnego (C3) – n. podpotyliczny • m.

Półkolcowe głowy o mm. biodrowo. bocznie od wyrostków stawowych i więzadeł międzypoprzecznych gałęzie: • przyśrodkowa o Th1-Th6 Mm. rzadziej łączą się 9 par (3-11) przebieg: o w przestrzeniach między ebrowych 1 para w 3 9 para w 11 o od tyłu do przodu o w powrózku naczyniowo-nerwowym (Vena. wielodzielny • boczna o skóra (przyśrodkowa część pośladków) nn. Międzykolcowe M. skórne środkowe pośladków o staw krzy owo-biodrowy gałąź grzbietowa nerwu guzicznego nie dzieli się przyśrodkową i boczną zaopatruje skórę okolicy kości guzicznej i odbytu GAŁĘZIE GRZBIETOWE TĘTNIC MIĘDZY EBROWYCH TYLNYCH początek: o odchodzą od tylnego obwodu aorty samodzielnie. Skórne górne pośladków gałęzie grzbietowe nerwów krzy owych wychodzą przez otwory krzy owe grzbietowe i przez otwór krzy owy tworzą splot krzy owy tylny gałęzie (S1-S3): • przyśrodkowa o m. najdłu szy skóra gałęzie grzbietowe nerwów lędźwiowych bocznie od wyrostków stawowych gałęzie • przyśrodkowa o m. wielodzielny o mięśnie krótkie kręgosłupa o skóra – przy wyrostkach kolczystych • boczna o m. Arteria. Półkolcowe szyi o m.ebrowy m. wielodzielny m. półkolcowy grzbietu M. Skręcające Mm. krzy owo-kolcowy o skóra (górna-boczna część pośladka) nn. Wielodzielne Mm. biodrowo.pl) o o o o o m. najdłu szy szyi o mm.Anatomia . kolcowy grzbietu skóra o Th7-Th12 m.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. Nervus) Anatomia – GRZBIET . płatowaty głowy o m. najdłu szy głowy o m. płatowaty szyi o m.2006-06-16 .ebrowy szyi gałęzie grzbietowe nerwów piersiowych przechodzą przez otwory międzykręgowe kierują się ku tyłowi.17:42 16 . półkolcowy grzbietu • boczna o Th7-Th12 m.

najdłu szy i m. więzadeł i mięśni • m. 3. Linia Linia Linia Linia pośrodkowa tylna przykręgowa łopatkowa pachowa tylna RZUTOWANIE TRZEW NA ŚCIANĘ TYLNĄ TUŁOWIA Dolna granica płuc Płuco prawe Linia mostkowa – 6 ebro Linia środkowo-obojczykowa – 6 ebro Linia pachowa środkowa – 8 ebro Linia łopatkowa – 10 ebro Linia przykręgowa – 11 ebro Szczyty płuc Płuco lewe Linia mostkowa – brak Linia środkowo-obojczykowa – 4 ebro Linia pachowa środkowa – 8 ebro Linia łopatkowa – 10 ebro Linia przykręgowa – 11 ebro - C7 wystają 3-4 cm powy ej obojczyka Szczeliny płuc Szczelina skośna Linia przymostkowa – 7 ebro Linia pachowa środkowa – 4 ebro Linia przykręgowa – 3 ebro Rzutowanie nerek Szczelina poprzeczna Linia pachowa – 4 ebro wzdłu ebra w przód Nerka prawa Koniec górny – Th11 Wnęka – L2 Koniec dolny – połowa L3 Odległość końca dolnego od talerza biodrowego – 3 cm Nerka lewa Koniec górny – Th11 Wnęka – L1 Koniec dolny – krą ek L1/L2 Odległość końca dolnego od talerza biodrowego – 4-5 cm. półkolcowy i m. czworoboczny • skóra grzbietu LINIE TOPOGRAFICZNE GRZBIETU 1. biodrowo.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. Anatomia – GRZBIET .2006-06-16 . rdzeń kręgowy i jego opony gałąź skórna boczna • unaczynia m.pl) - w bruździe ebra gałęzie: o gałązki od ywcze do otworu międzykręgowego o gałąź grzbietowa gałąź rdzeniowa • przez otwór międzykręgowy przenika do kanału kręgowego • zaopatruje kręgi. najdłu szy • m. 4.17:42 17 .Anatomia .ebrowy gałąź skóra przyśrodkowa • gałązki do wyrostków kręgów. 2.

Gałąź zewnętrzna nerwu dodatkowe. levator scapulae Początek: • wyrostki poprzeczne kręgów C1-C4 Koniec: • kąt górny łopatki • brzeg przyśrodkowy łopatk Czynność: • pociąga łopatkę do góry i przyśrodkowo Anatomia – GRZBIET .17:42 18 . czworoboczny m. trapezius Początek: • guzowatość potyliczna zewnętrzna • kresa karkowa górna • więzadło karkowe • wyrostki kolczyste kręgów C7-Th12 Koniec: • koniec barkowy obojczyka • wyrostek barkowy łopatki • grzebień łopatki Czynność: • prostowanie kręgosłupa szyjnego • przyciąganie łopatki do kręgosłupa • obracania łopatki: o zbli anie kąta górnego łopatki do kręgosłupa o przesuwanie dolnego kąta do przodu i bocznie Unerwienie: • gałąź zewnętrzna nerwu dodatkowe • gałązki splotu szyjnego o m. Teoretycznie: mięśnie powierzchowna grzbietu – ich przyczepy.2006-06-16 . latissimus dorsi Początek: • rozcięgno na wyrostkach kolczystych o od Th6 do S5 • tylna blaszka powięzi piersiowo-lędźwiowej • grzebień biodrowy • powierzchnia zewnętrzna trzech dolnych eber Koniec: • grzebień guzka mniejszego kości ramiennej Czynność: • obni a uniesione ramię • przywodzi ramię • obraca ramię do wewnątrz • pomocniczy mięsień wydechowy – mięsień kaszlu Unerwienie: • nerw piersiowo-grzbietowy Pora enie: • uniemo liwia unoszenie tułowia (np. Powięź powierzchowna grzbietu. rhomboidei Początek: • wyrostki kolczyste C6-Th4 Koniec: • brzeg przyśrodkowy łopatki Czynność: • pociągają łopatkę do góry i przyśrodkowo Unerwienie: • nerw grzbietowy łopatki o m. spinohumerales o m. MIĘŚNIE POWIERZCHOWNE GRZBIETU - mięśnie kolcowo-ramienne mm.Anatomia . dźwigacz łopatki m. czynność i unerwienie. nerw grzbietowy łopatki i piersiowo-grzbietowy.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. równoległoboczne mm.pl) ĆWICZENIE 5 – Praktycznie: zapoznanie się z przyczepami mięśni powierzchownych grzbietu oraz ograniczeniami trójkątów lędźwiowych. najszerszy grzbietu m. Trójkąt lędźwiowy. podczas wspinania się) • utrudnia chodzenie za pomocą kul (bark uniesiony jest ku górze) o mm. trójkąt osłuchiwania (ograniczenia).

najszerszego grzbietu o grzbiet biodrowy dno: o m.ebrowe mm. szyjnej wewnętrznej dzieli się na dwie gałęzie gałęzie: o zewnętrzna Anatomia – GRZBIET . spinocostales o m. najszerszego grzbietu cechy: o zwiększa się przy przesunięciu łopatki ku przodowi ebra 6 i 7 oraz 6 przestrzeń między ebrowa le ą podskórnie umo liwia to osłuchiwanie płuc w tym obszarze Nerw dodatkowy początek: o część czaszkowa jądro dwuznaczne o część rdzeniowa rogi brzuszne rdzenia kręgowego C1-C5 (C6) przebieg: o część rdzeniowa: wychodzi bocznie od korzeni przednich tworzy korzeń rdzeniowy nerwu dodatkowego wchodzi przez otwór wielki do czaszki łączy się z częścią czaszkową o nerw dodatkowy: opuszcza czaszkę przez otwór . serratus posterior inferior Początek: • rozcięgno • wyrostki kolczyste Th11 – L2-L3 Koniec: • brzegi tylne eber 9-12 Czynność: • pomocniczy mięsień wydechowy Unerwienie: • nerwy między ebrowe IX-XI Maciej Tomczak (czama@tlen.GRZBIET • (podobna do mm. skośnego zewnętrznego brzucha o brzeg przedni m.Anatomia . skośny wewnętrzny brzucha cechy: o miejsce zmniejszonego oporu o mogą tu powstawać przepukliny lędźwiowe dolne bardzo rzadkie Trójkąt osłuchiwania: ograniczenia: o od boku: brzeg przyśrodkowy łopatki o od przyśrodka: brzeg m.17:42 19 . zębaty tylny górny m.pl) - Trójkąt lędźwiowy: ograniczenia: o brzeg tylny m. serratus posterior superior Początek: • wyrostki kolczyste C6-Th2 Koniec: • powierzchnia zewnętrzna ebra 2-5 Czynność: • pomocniczy mięsień wdechowy Unerwienie: • nerwy między ebrowe I-IV o m.2006-06-16 . równoległobocznych) Unerwienie: • nerw grzbietowy łopatki • splot szyjny mięśnie kolcowo. zebaty tylny dolny m. równoległobocznego o od dołu: brzeg górny m.

2006-06-16 .Anatomia .pl) o właściwy nerw dodatkowy biegnie powierzchownie do yły szyjnej wewnętrznej dochodzi do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego i do mięśnia czworobocznego (unerwia je) wewnętrzna łączy się z n. najszerszy grzbietu o m. dźwigaczem łopatki o kieruje się grzbietowo o ku dołowi wzdłu brzegu przyśrodkowego łopatki o kończy się w mm. najszerszy grzbietu Anatomia – GRZBIET . podłopatkowy (częściowo) o m. C6) splot ramienny przebieg: o przebija lub krzy uje od przodu m. thoracodorsalis - - - - początek: o pęczek tylny splotu ramiennego samodzielnie lub wspólnie z n. zębaty tylny górny pora enie: o osłabione unoszenie łopatki o osłabione przybli anie łopatki do kręgosłupa Nerw piersiowo-grzbietowy n. podłopatkowego o równolegle do brzegu bocznego łopatki o powierzchnia przednia m. równoległobocznych unerwienie: o mm. obły większy pora enie: o przywodzenie. błędnym • poni ej zwoju dolnego nerwu błędnego - włókna: o ruchowe . dźwigacza łopatki o m.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. pochyłym tylnym a m. pachowym o włókna nerwów C6-C8 przebieg: o w dole pachowym na przedniej powierzchni m. zębaty przedni (częściowo) o m.17:42 20 . pochyły środkowy o kieruje się ku tyłowi z gałęzią głęboką t. prostowanie i obracanie ramienia do wewnątrz – upośledzone (sięganie do tylnej kieszeni spodni) Powięź powierzchowna grzbietu - pokrywa o m. czworoboczny o m. równoległoboczne o dolna część m. pochyły środkowy (częściowo) o m. najszerszego grzbietu unerwienie: o m. poprzecznej szyi o między m.do mieśni o proprioceptywne – z mięśni rozpoczynają się w komórkach zwojów rdzeniowych szyjnych C2-C4 dochodzą do nerwu dodatkowego przez połączenia z gałęziami brzusznymi nerwów rdzeniowych Nerw grzbietowy łopatki nervus dorsalis scapulae - - - - początek: o gałąź brzuszna C5 (C4.

najdłu szy szyi od wyrostków poprzecznych Th1-Th5 do guzków tylnych wyrostków poprzecznych C2-C6 o m. biodrowo.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. kolcowy m.ebrowy m. Powięź piersiowo-grzbietowa i karkowa. Teoretycznie: mięśnie głębokie grzbietu – omawiamy je jako całość z uwzględnieniem przyczepu początkowego wspólnej masy mięśniowej i przyczepów dodatkowych oraz czynności poszczególnych składowych mięśnia.ebrowy lędźwi do kątów eber 6-12 o m. najdłu szy m. splenius cervicis Początek: wyrostki kolczyste Th3-Th5 Koniec: guzki tylne wyrostków poprzecznych C1-C3 o czynność: obracają głowę do tyłu w stronę działającej grupy mięśni obustronnie prostują kręgosłup szyjny o unerwienie: gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych C1-C6 mięśnie długie grzbietu: o właściwa masa prostownika grzbietu początek: • grzebień biodrowy • więzadła krzy owo-biodrowe tylne • powierzchnia grzbietowa kości krzy owej • wyrostki kolczyste kręgów Th11-L5 koniec: • pasmo boczne – m.17:42 21 . mięśni podpotylicznych. MIĘŚNIE GŁĘBOKIE GRZBIETU - - poło enie o po obu stronach kręgosłupa o między wyrostkami kolczystymi kręgów i kątami eber unerwienie o gałęzie tylne nerwów rdzeniowych nazywane mięśniem prostownikiem grzbiet mięśnie kolcowo-poprzeczne: o m. Połączenia kręgosłupa. płatowaty głowy m. najdłu szy głowy od wyrostków poprzecznych C3-Th5 do wyrostka sutkowatego • pasmo przyśrodkowe – m. płatowaty szyi m. Ograniczenie i zawartość trójkąta podpotylicznego. biodrowo. kolcowy głowy - Anatomia – GRZBIET .2006-06-16 . spinalis o m. Przyczepy i unerwienie mięśni podpotylicznych. longissimus o m. biodrowo.ebrowy klatki piersiowej od kątów eber 7-12 do kątów eber 1-4 o m. splenius capitis Początek: • więzadło karkowe na wysokości C3-C7 • wyrostki kolczyste Th1-Th2 Koniec: wyrostek sutkowaty kości skroniowej o m. Unerwienie mięśnia prostownika grzbietu. kolcowy szyi od wyrostków kolczystych C7-Th2 do wyrostków kolczystych szyi C2-C4 o m. ograniczeń trójkąta podpotylicznego więzadeł kręgosłupa. kolcowy klatki piersiowej od wyrostków kolczystych L1-L2 do wyrostków kolczystych Th1 – Th4-Th8 o m.pl) ĆWICZENIE 6 – Praktycznie: oglądanie mięśni głębokich grzbietu. iliocostalis o m. biodrowo.ebrowy szyi od kątów eber 3-4 do guzków tylnych wyrostków poprzecznych C4-C6 • pasmo pośrednie m.Anatomia . najdłu szy klatki piersiowej do wyrostków poprzecznych Th1-Th12 do eber 4-12 o m.

rotatores • mm. multifidus • poło enie: o w zagłębieniu między wyrostkami kolczystymi i poprzecznymi • początek: o powierzchnia tylna kości krzy owej o kolec biodrowy tylny górny o wyrostki suteczkowate L1-L5 o wyrostki poprzeczne Th1-Th12 o wyrostki stawowe C3-C7 • koniec: o wyrostki kolczyste • warstwy: o powierzchowne – nad 3-4 kręgami o pośrednie – nad 2-3 kręgami o głębokie – łączą sąsiednie kręgi mm. półkolcowy klatki piersiowej o od wyrostków poprzecznych Th6-Th10 o do wyrostków kolczystych C6-Th6 • m. kolcowo-poprzeczne • obracają kręgosłup w stronę przeciwną – mm. półkolcowy szyi o od wyrostków poprzecznych Th1-Th5-6 o do wyrostków kolczystych C2-C5 • m. obracające mm.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych MIĘŚNIE PODPOTYLICZNE kontrolują ruchy w stawach: Anatomia – GRZBIET . semispinalis • m. transversospinales m.17:42 22 . półkolcowy m. obracające klatki piersiowej o od wyrostków poprzecznych kręgów piersiowych o do łuków kręgów le ących powy ej • mm. półkolcowym głowy o mięśnie poprzeczno-kolcowe mm. międzykolcowe najsilniejsze w odcinku szyjnym • łączą rozdwojone końce wyrostków kolczystych prostują kręgosłup o mm.2006-06-16 . poprzeczno-kolcowe mięśnie krótkie grzbietu o mm.Anatomia .pl) - niestały zlewa się z m. obracające szyi o od wyrostków stawowych dolnych kręgów szyjnych o do wyrostków kolczystych kręgów le ących powy ej o czynność: obustronnie: • prostują i stabilizują kręgosłup • pomocnicza funkcja we wdechu jednostronnie: • zginają kręgosłup w swoją stronę • obracają kręgosłup w swoją stronę – mm. międzypoprzeczne przednie i tylne unerwienie: • gałęzie nerwów rdzeniowych przednie i tylne Unerwienie mięśnia prostownika grzbietu: . międzypoprzeczne najsilniejsze w odcinku szyjnym • łączą guzki wyrostków poprzecznych wyró niamy: mm. obracające lędźwi o od wyrostków suteczkowatych o do brzegów dolnych łuków kręgów powy ej • mm. półkolcowy głowy o od wyrostkó poprzecznych C4-Th6-7 o do kości potylicznej między kresą karkową górną i dolną m. wielodzielny m.

17:42 23 . lędźwiowych i krzy owych a do kości guzicznej • grzebień biodrowy • kąty eber miejsce przyczepu mięśni powierzchownych grzbietu o blaszka głęboka lamina profunda od przodu od mięśni głębokich grzbietu oddziela je od mięśnia czworobocznego lędźwi i mięśnia lędźwiowego większego przyczepy: • wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych • dwunaste ebro • grzebień biodrowy o ścięgno początkowe mięśnia poprzecznego brzucha powstałe z połączenia blaszki powierzchownej i głębokiej Anatomia – GRZBIET . prosty boczny głowy od wyrostka poprzecznego dźwigacza do wyrostka szyjnego kości potylicznej zgina głową w swoją stronę o m.pl) - - o szczytowo-potylicznym o szczytowo-obrotowym unerwienie: o nerw podpotyliczny o gałąź przednia nerwu rdzeniowego C1 (m. prosty tylny większy głowy od wyrostka kolczystego kręgu obrotowego do kości potylicznej.2006-06-16 .Anatomia .GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. podpotyliczny skośny górny głowy o m. podpotyliczny prosty tylny większy o m. skośny górny głowy od wyrostka poprzecznego kręgu szczytowego do bocznej części kresy karkowej dolnej obustronnie: prostuje głowę jednostronnie: obraca w stronę przeciwną o m. poni ej kresy karkowej dolnej obustronnie: prostuje głowę jednostronnie: zgina w swoją stronę o m. prosty tylny mniejszy głowy od guzka tylnego kręgu szczytowego do kości potylicznej. • przyśrodkowo od przyczepu m. prostego tylnego większego głowy obustronnie: prostuje głowę jednostronnie: zgina w swoją stronę o m. półkolcowy głowy zawartość: o t. prosty boczny głowy) podział: o m. skośny dolny głowy od wyrostka kolczystego kręgu obrotowego do wyrostka poprzecznego kręgu szczytowego obraca głowę w swoją stronę Trójkąt podpotyliczny ograniczenia: o m. podpotyliczny skośny dolny głowy przykryty przez: o m. kręgowa krzy uje się z łukiem tylnym kręgu szczytowego przebija błonę szczytowo-potyliczną o n. podpotyliczny POWIĘŹ PIERSIOWO-LĘDŹWIOWA obejmuje głębokie mięśnie grzbietu budowa: o blaszka powierzchowna lamina superficialis przyczepy: • wyrostki kolczyste kręgów piersiowych.

pl) o • na bocznym brzegu mięśnia biodrowo.Anatomia .17:42 24 .GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.ebrowego przedłu a się ku górze w powięź karku dochodzi do łuski kości potylicznej pokrywa: • mięśnie płatowe • mięsień półkolcowy łączy się: • przyśrodkowo: z więzadłem karkowym • ku przodowi: przechodzi w blaszkę powierzchowną i podkręgową powięzi szyjnej Anatomia – GRZBIET .2006-06-16 .

Teoretycznie: Zawartość kanału kręgowego. Unaczynienie rdzenia kręgowego.2006-06-16 .17:42 25 . Sploty ylne kręgowe wewnętrzne i zewnętrzne. jako delikatna okostna wewnętrzna • tworzy właściwą oponę twardą • powierzchnia zewnętrzna: o matowa o pokryta drobnymi łącznotkankowymi włókienkami • powierzchnia wewnętrzna: o gładka o opalizująca o koniec: w kanale krzy owym na wysokości S2 przedłu eniem jest wąska nić końcowa • dochodzi do okostnej kości guzicznej Anatomia – GRZBIET . Opony rdzenia kręgowego.pl) Ćwiczenie 7 – Praktycznie: Kanał kręgowy: oglądanie rdzenia kręgowego i opon. Budowa zewnętrzna rdzenia kręgowego. KANAŁ KRĘGOWY suma otworów kręgowych i kanału krzy owego ograniczenia: o z przodu tylne powierzchnie trzonów kręgów tylne powierzchnie krą ków międzykręgowych o bocznie nasady łuków kręgów • przedzielone otworami międzykręgowymi o od tyłu blaszki łuków więzadła ółte połączenia: o z jamą czaszki przez otwór wielki o rozwór krzy owy u dołu przebieg: o odpowiada krzywiznom kręgosłupa odcinki: o szyjny najszerszy trójkątny w przekroju poziomym o piersiowy wąski • niekorzystne w przypadku przemieszczenia kręgów okrągły o lędźwiowy przekrój trójkątny • podstawa mniejsza od wysokości o krzy owy początkowo trójkątny ku dołowi zmniejsza wymiar strzałkowy przyjmuje kształt sierpowaty zachyłki boczne – okolice kanału. Ograniczenia i zawartość przestrzeni nadtwardówkowej.Anatomia . Punkcja lędźwiowa. w których le ą nerwy rdzeniowe przed wyjściem przez otwory międzykręgowe zawartość: o rdzeń kręgowy o korzenie nerwów rdzeniowych o opony rdzenia kręgowego Opony rdzenia kręgowego opona twarda dura mater spinalis o 2 blaszki: zewnętrzna • wyściela kanał kręgowy.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.

guza zanikanie tkanki tłuszczowej sploty ylne o liczne połączenia bezzastawkowe z układem ylnym jam ciała przyczyna częstego występowania przerzutów nowotworowych do kręgosłupa i przestrzeni nadtwardówkowej przerzuty wewnątrztwardówkowe o rzadkie Budowa zewnętrzna rdzenia kręgowego kształt o walcowaty o spłaszczony w osi strzałkowej wymiary: o długość .pl) - - wypustki boczne do ka dego otworu kręgowego zawierają korzenie brzuszne i grzbietowe nerwów rdzeniowych • rozdzielone przegrodą o przestrzeń nadtwardówkowa między blaszkami opony twarej wypełniona: • tkanką tłuszczową • splotami ylnymi kręgowymi wewnętrznymi pajęczynówka rdzenia kręgowego arachnoidea spinalis o otacza rdzeń kręgowy pokryty ściśle oponą miękką przestrzeń podpajęczynówkowa o między pajęczynówką a oponą miękką o wypełniona płynem mózgowo-rdzeniowym o przedzielona na dwie części: prawą i lewą przez przegrody • niepełne • strzałkowo poło one o łączy się z przestrzeniami podpajęczynówkowymi jamy czaszki przez otwór wielki opona miękka o wychodzi z bocznej powierzchni rdzenia o między polami korzeniowymi o ustawiona czołowo o nazywana: więzadłem ząbkowanym nazwa pochodzi od trójkątnych przyczepów do opony twardej • między korzeniami nerwów rdzeniowych wchodzących do wypustek opony twardej Klinicznie: przestrzeń nadtwardówkowa o w odcinku lędźwiowym najszersza o miejsce wprowadzania śródków znieczulenia zewnątrzoponowego o wskaźnik kompensacji dodatkowej masy w kanale np.2006-06-16 .GRZBIET o Maciej Tomczak (czama@tlen.ok.Anatomia .17:42 26 . 50 cm o grubość – 10-20 mm w zale ności od poziomu zgrubienia: o szyjne intumescentia cervicalis o lędźwiowo-krzy owe intumescentia lumbosacralis zwę a się ku dołowi tworzy sto ek rdzeniowy conus medullaris • na wysokości trzonu kręgu L1-L2 • szczyt sto ka przechodzi w nić końcową o nić końcowa przechodzi w nić końcową opony twardej dochodzi do kości guzicznej o powiązane z ośrodkami zaopatrującymi odpowiednio kończyny górne i dolne nerwy rdzeniowe o związane z rdzeniem jest 31 par nerwów rdzeniowych Anatomia – GRZBIET .

Anatomia .2006-06-16 . kilkanaście o największa z nich: tętnica korzeniowa wielka • (tętnica Adamkiewicza) • odchodzi na poziomie Th10 Sploty ylne kręgowe wewnętrzne o uchodzą do nich yły korzeniowe przednie i tylne o le ą w kanale kręgowym w jamie nadtwardówkowej zewnętrzne o le ą na zewnętrz kanału o odpływa do nich krew ze splotów ylnych kręgowych wewnętrznych przez otwory międzykręgowego Punkcja lędźwiowa miejsce: o w odcinku lędźwiowym ze względu na wysokie poło enie sto ka rdzeniowego o przestrzeń między łukami kręgów L4-L5 linia poprowadzona od grzebienia biodrowego w osi poprzecznej przechodzi między wyrostkami kolczystymi kręgów L4-L5 igłę wprowadza się w linii środkowej lub nieco bocznie • aby ominąć twarde więzadło międzykolcowe o tak e: L5-S1. L3-L4 pacjent: o uło ony na boku o kończyny zgięte maksymalnie w stawach biodrowych o głowa przygięta do klatki piersiowej Anatomia – GRZBIET .17:42 27 .GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen.pl) o za pośrednictwem korzeni brzusznych i grzbietowych rzekome wstępowanie rdzenia kręgowego w okresie zarodkowym sto ek rdzeniowy sięga do kanału krzy owego szybszy wzrost kręgosłupa ni rdzenia kręgowego rzekome wstępowanie • wydłu enie dolnych korzeni nerwów rdzeniowych • tworzą ogon koński cauda equina w dolnym odcinku kanału kręgowego Unaczynienie rdzenia kręgowego tętnica rdzeniowa przednia o odchodzi od: krótkie gałęzie obu tętnic kręgowych o powstaje: na przedniej powierzchni rdzenia kręgowego o biegnie: w szczelinie pośrodkowej przedniej tętnice rdzeniowe tylne o odchodzą od: tętnic kręgowych tętnic mó d kowych tylnych dolnych tętnice korzeniowe o odchodzą od: tętnic kręgowych tętnic między ebrowych tylnych tętnic lędźwiowych o wchodzą: przez otwory międzykręgowe do kanału kręgowego o tworzą okrę ne zespolenia naczyniowe o istota biała: okrę ne zespolenia i tętnice rdzeniowe przednie i tylne o istota szara: gałęzie tętnicy rdzeniowej przedniej gałęzie rdzeniowe tętnic korzeniowych o kilka.

Anatomia .GRZBIET - Maciej Tomczak (czama@tlen.17:42 28 .2006-06-16 .pl) - - strzykawka z powietrzem lub płynem o zało ona na igłę o wejście do przestrzeni nadtwardówkowej spowoduje spadek oporu tłoka punkcja: o stosuje się igłę z mandrynem o opór – przy przechodzeniu przez oponę o po usunięciu mandrynu – wypływa płyn mózgowo-rdzeniowy o badanie dro ności kanału kręgowego: uciskanie ył szyi • wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego • nasila wypływanie płynu mózgowo-rdzeniowego • jest to próba Queckenstdta ryzyko: o uszkodzenie sto ka rdzeniowego o wysokie znieczulenie rdzeniowe wykorzystujemy bardzo cienkie igły Anatomia – GRZBIET .

17:42 29 . przeponowego o C3-C7 • jądro n.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. dodatkowego o C1-C6 grupa boczna • silnia rozwinięta w zgrubieniach rdzeniach • związane jest to z unerwieniem mięśni kończyn • boczny o mieszczą się tu ośrodki współczulne występują w neuromerach C8-L2 istota szara pośrednio-boczna • wywodzą się z niej włókna przedzwojowe współczulne o ośrodki przywspółczulne: w neuromerach S2-S4 jądra przywspółczulne krzy owe • tylny o smukły o wyró nia się w nim: podstawę • jądro grzbietowe o od C8 do L3-L4 o związane z drogami rdzeniowomó d kowymi szyjkę głowę • jądro własne o przewodzenie bodźców czuciowych szczyt • sięga do bruzdy bocznej tylnej • istota galaretowata o związana z przewodzeniem bodźców bólowych istota biała o le y obwodowo o tworzy sznury: Anatomia – GRZBIET . Budowa wewnętrzna rdzenia kręgowego istota szara o poło ona centralnie o otacza kanał centralny istota szara pośrednia • do przodu od niej le y spoidło białe o tworzy słupy: przednie boczne tylne odpowiadają im rogi: • przedni o szeroki i krótki o motoneurony kontrolują funkcje poszczególnych grup mięśniowych grupa przyśrodkowa • reprezentowana z niewielkimi wyjątkami na całej długości rdzenia: o jądro tylno-przyśrodkowe o jądro przednio-przyśrodkowe o jądra unerwiają mięśnie czyi i tułowia jądro środkowe • jądro n. Lokalizacja jąder ruchowych. Istota biała (sznury) i istota szara (rogi.pl) ĆWICZENIE 8 – Budowa wewnętrzna rdzenia kręgowego. słupy).Anatomia . autonomicznych i czuciowych.2006-06-16 .

m. objawy: zwę enie źrenicy.GRZBIET przednie • między słupami przednimi • rozdzielone szczeliną pośrodkową przednią boczny • między słupem przednim i tylnym tylne • między słupami tylnymi • rozdzielone przegrodą pośrodkową tylną o bruzdy: bruzda • • • bruzda • • • bruzda • • Maciej Tomczak (czama@tlen. rozwieracz źrenicy.pl) boczna przednia (pole korzeniowe przednie) linia wyjścia korzeni brzusznych nerwów rdzeniowych oddziela sznur przedni od sznura bocznego boczna tylna (pole korzeniowe tylne) linia wyjścia korzeni grzbietowych nerwów rdzeniowych oddziela sznur boczny od sznura tylnego pośrednia tylna le y na powierzchni sznura tylnego dzieli go na: o pęczek klinowaty le y bocznie o pęczek smukły le y przyśrodkowo bruzda pośrodkowa tylna • rozdziela oba sznury tylne kanał środkowy o otoczony istotą szarą pośrednią o u góry: otwiera się do dolnego bieguna dołu równoległobocznego w komorze czwartej zasuwka – ujście kanału środkowego o ku dołowi na wysokości sto ka rozszerza się wrzecionowaty • tworzy komorę końcową o długość: 8-10 mm o obliteracja tej przestrzeni ok. u góry tworzą synapsy w zwoju szyjnym górnym o włókna zazwojowe: docierają do narządów docelowych przez splotu okołonaczyniwe o zespół Hornera: w wyniku uszkodzenia ośrodka. S2-S4 ośrodek rzęskowo-rdzeniowy o kontroluje mięśnie gładkie znajdujące się w oczodole (m.2006-06-16 . m. oczodołowy. na ok.17:42 30 . 40 r. . wpadnięcie gałki ocznej zwieracze pęcherza moczowego: o współczulny: Th11-L3 (zwieracz wewnętrzny) o przywspółczulny: S2-S5 (wypieracz) ośrodki przywspółczulne: o kontrolują erekcję i ejakulację Anatomia – GRZBIET . 5-6 mm wchodzi w obręb nici końcowej topografia neuromerów w stosunku do kręgów: o szyjne – kończą się na wysokości C7 o piersiowe – do Th 9 o lędźwiowe – do Th 11 o krzy owe i guziczny – do L2 - Ośrodki autonomiczne rdzenia kręgowego współczulne: jądro pośrednio-boczne. tarczkowy) o włókna przedzwojowe: wstępują z tego ośrodka do pnia współczulnego w odcinku szyjnym na wysokości zwoju gwiaździstego.Anatomia . opadnięcie powieki. C8 – L1-L2 przywspółczulne: jądro pośrednio-boczne.

kciuk i palec wskazujący niedowład: m. palec czwarty i najmniejszy niedowład: mięśnie ręki o L4 ból: dolna powierzchnia uda i przyśrodkowa goleni niedowład: m. trójgłowy ramienia o C8 ból: przyśrodkowa powierzchnia ramienia. przedramienia. zginacze stawu skokowo-goleniowego Anatomia – GRZBIET . priapizm (przetrwały wzwód) centralna sympatektomia o rozszerzenie ło yska naczyniowego o spadek ciśnienia krwi uszkodzenia: o C1-C4: pora enie mięśni oddechowych o C4-C5 tetraplegia (pora enie czterokończynowe) o C6-C7 niedowład kończyn górnych pora enie kończyn dolnych o C7-Th11 pora enie kończyn dolnych o Th12-L1 zespół sto ka • pora enie zwieraczy • zaburzenia czucia na przyśrodkowej powierzchni ud i w okolicy kroczowej o L2uszkodzenie ogona końskiego wiotkie pora enie kończyn dolnych pora enie zwieraczy zespół uszkodzenia połowiczego (Browna-Sequarda) o niecałkowite uszkodzenie rdzenia o pora one mięśnie i zniesione czucie w zakresie uszkodzonego neuromeru o poni ej uszkodzenia pora enie spastyczne z objawem Babińskiego zniesienie czucia głębokiego po stronie przeciwnej: zniesienie czucia bólu i temperatury czucie dotyku: nie uszkodzone • ze względu na przewodzenie dwiema drogami zespół tętnicy rdzeniowej przedniej o symetryczne pora enie kończyn z zachowaniem czynności sznurów tylnych o odmiana: zespół centralny przy urazach z przeprostu uszkodzenie gałęzi tętnicy rdzeniowej przedniej • skutek: o niedowład jest większy w kończynach górnych ni dolnych o uszkodzenie zwieraczy o zró nicowane zaburzenia czucia segmenty: o o C5 niedowład: m. przedramienia. zatrzymanie moczu. poprzecznego uszkodzenia rdzenia o objawy: symetryczne pora enie. naramienny C6 ból: boczna powierzchnia ramienia. utrata czucia i arefleksji. nagłego.2006-06-16 .17:42 31 . dwugłowy ramienia o C7 ból: przednia powierzchnia ramienia i przedramienia. prostowniki stawu skokow-goleniowego o S1 ból: tylna powierzchnia uda. grzbiet stopy niedowład: mm. palec środkowy niedowład: m.GRZBIET Maciej Tomczak (czama@tlen. czworogłowy uda o L5 ból: boczna powierzchnia uda i goleni.pl) Klinicznie – rdzeń kręgowy szok rdzeniowy o w wyniku całkowitego.Anatomia . goleni i boczna stopy niedowład: mm.

punkcja lędźwiowa – do przestrzeni podpajęczynówkowej rdzeń kręgowy to przedłu enie pnia mózgu (granica: 1) otwór wielki 2) tu powy ej odejścia I pary nerwów rdzeniowych 3) skrzy owanie piramid) zgrubienie szyjne – C3-Th1. opony rdzenia kręgowego. pokrywa korzenie nerwów rdzeniowych płyn mózgowo-rdzeniowy – występuje w przestrzeni podpajęczynówkowej. nerwy rdzeniowe. z przodu i z tyłu – spoidło przednie i spoidło tylne rogi przednie – motoneurony alfa i gamma Anatomia – GRZBIET . rdzeniowe. przejrzysta. wyrównuje ciśnienie.pl) Tętnice między ebrowe tylne ilość: o 9 par przebieg: o kierują się do między ebrzy 3-11 o po prawej: le ą do tyłu od przełyku krzy ują: • przewód piersiowy • yłę nieparzystą o po lewej: krzy ują: • yłę nieparzystą krótką • yłę nieparzystą krótką dodatkową o przykryte: przez opłucne śródpiersiowe przez płuca o po dojściu do między ebrzy: biegną po błonie między ebrowej wewnętrznej a do kątów eber w bruździe ebra • między mięśniem między ebrowym pośrednim a wewnętrznym o wchodzi w skład powrózka naczyniowo-nerwowego biegnie przez górną część między ebrza • wykonując punkcję jamy opłucnej nale y wprowadzać igłę bezpośrednio nad górną krawędzią ebra o le y poni ej yły między ebrowej. splot ylny kręgowy wewnętrzny. wewnątrz niej – kanał środkowy. nieunaczyniona przestrzeń podtwardówkowa – jest o przestrzeń potencjalna (normalnie nie istnieje) opona miękka – przebiegają w niej naczynia. jak wchłanianie. dzieli się na przedni (trzony) i tylny (łuki) pajęczynówka – jak tapeta. wykonuje drogą (krą enie p m-r).Anatomia . rdzeń kręgowy i mózgowie pływają w płynie mózgowo rdzeniowym. skład i ciśnienie – mają znaczenie diagnostyczne (brak krwinek czerwonych). lędźiowowe – Th10-L1 krzywizny – szyjna i piersiowa rogi – nagromadzenie komórek nerwowych połączenie części prawej i lewej przez istotę szarą pośrednią. produkcja taka sama. płyn mózgowo-rdzeniowy splot ylny zewnętrzny – oplata trzon i wyrostki.2006-06-16 .GRZBIET DODATKI Maciej Tomczak (czama@tlen. a powy ej nerwu między ebrowego koniec: o zespolenie z gałęziami między ebrowymi przednimi tętnicy piersiowej wewnętrznej tętnicy mięsniowo-przeponowej gałęzie: o grzbietowa zaopatrują rdzeń kręgowy mięśnie i skórę grzbietu o poboczna kieruje się do górnego brzegu ni ej le ącego ebra o skórna tylna i skórna boczna zespalają się z przodu z gałęzią między ebrową przednią Wykład –rdzeń zawartość kanału kręgowego: rdzeń kręgowy. funkcja ochronna.17:42 32 . ilość: 200-250 ml. bardzo cienka. wydzielany jest przez sploty naczyniówkowe układu komorowego mózgowia (w komorach bocznych). tt.

obturatorius splot krzy owy: o na mięśniu gruszkowatym o zakres unerwienia: mięśnie obręczy. skórny ramienia przyśrodkowy. femoralis o przód: n. szyjna głęboka. między ebrowe tylne tt. t. lędźwiowego większego o bocznie: n.Anatomia . gluteus superior. korzeń boczny n. skórny przedramienia przyśrodkowy o pęczek tylny – tylny górny. cutaneus femoris posterior. n. szyjka. 2 tylne) o gałęzie rdzeniowe – pochodzą od następujących tętnic w ró nych odcinkach: t. n. pętla szyjna splot ramienny: C5-C6 – pień górny. n. mięśniowo-skórny.GRZBIET - Maciej Tomczak (czama@tlen. coccygeus Anatomia – GRZBIET . n. clunium superiores – L1-L3 nn. do m. szczyt. biodrowo-lędźwiowa t. nn.17:42 33 . czworobocznego. przeponowy. tylny dolny n. cutaneus femoris lateralisi. n. pudendus. n. gluteus inferiori. clunium medii – S1-S3 nn. lędźwiowe (4 pary). szyjna wstępująca. przedni środkowy n. n. n. łokciowy. n. t. tylny środkowy. n. nadobojczykowe. mostkowo-obojczykowo-sutkowego. ilioinguinalis. poprzeczny szyi. n. iliohypograstricus. nerwowo-rdzeniowa o korzeniowe przednie o korzeniowe tylne pień nerwu rdzeniowego o dendryty komórek rzekomojednowypustkowych ze zwoju rdzeniowego o aksony motoneuronów rogu przedniego o włókna pozazwojowe ze zwoju pnia współczulnego nn. głowa (jądro właściwe). skórne pośladków dolne – od n. narządy płciowe o gałęzie: n. komórki istoty szarej: o korzeniowe wchodzą w skład korzeni o sznurowe (aksony o wstawkowe (wstawki) unaczynienie rdzenia kręgowego: o tt.2006-06-16 . n. pośrodkowego. n. C7 – pień środkowy. uszny wielki. tarczowa dolna tt. rdzeniowe (1 przednia. skórnego uda tylnego – ze splotu krzy owego splot szyjny: n. n. do m. C8-Th1 – pień dolny o pęczek boczny – przedni górny.pl) - - - - - - rogi boczne – współczulne C8-L3. ischiadicus. potyliczny mniejszy. n. t. skórne pośladków środkowe nn. pachowy. krzy owa boczna dzielą się na: • gałąź kanału kręgowego przednia • gałąź kanału kręgowego tylna • t. kończyna dolna. pośrodkowego o pęczek przyśrodkowy – przedni dolny korzeń przyśrodkowy n. genitofemoralis o przyśrodkowo: n. skórne pośladków górne nn. przywspółczulne S2-S4 [włókna przedzwojowe] róg tylny – podstawa – jądro grzbietowe (C8-L3). promieniowy splot lędźwiowy – między włóknami m.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->