gor Rydzanicz

RYSUNEK

KONSTRUKCJ AD ANI A
wydana© łrzecae

Naukowo-Techniczne • Warszawa

Przedmowa — 5 Wprowadzenie — 7
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Własności i właściwości środków technicznych — 7 Proces projektowo-konstrukcyjny — 7 Niektóre zagadnienia procesu projektowo-konstrukcyjnego — 8 Uszczegółowienie konstrukcji a uszczegółowienie rysunków jako zapisu konstrukcji — 9 Racje istnienia wytworu i zasady konstrukcji — 9 Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny — 10 Dobór postaci konstrukcyjnej — 11

2.
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

O metodyce nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" — 12
Założenia i charakterystyka ogólna— 12 Uwagi metodyczne — 13 Układ iatreść wykładów — 13 Struktura ćwiczeń — 14 Sporządzanie zapisu — 15

3. 4. 5.

Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych — 16 Zadania konstrukcyjne I — 24 Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej — 31

5.1. Elementy obrotowe — 31 5.2. Elementy nieobrotowe — 37

6„ 7,

Rzuty aksomometryczee jako podstawa rysunków poglądowych — 43 Odtwarzanie konstrukcji wytworu — 51

7.1. Odtwarzanie konstrukcji elementu — 51 7.2. Odtwarzanie konstrukcji złożonego układu — 57

8.

Analiza zapisu złożonych układów. Rysunki wykonawcze i rysunki poglądowe (uproszczone) — 66

% Zapas koansirakcja «leinmeratów spsnryaaayda — 75 W. Zadamia kojastrakcyjme II — 84 11. Zapis sdaematyczmy (symboliczny) — 92 12. Zadania pomocnicze -— 95
12.1. Zapis połączeń śrubowych i połączeń spawanych — 95 12.2. Zapis oznaczeń chropowatości powierzchni — 103

13. Elementarne .zagadnienia konstrukcyjne — zbiór rozwiązań, normy konstrukcyjne — 104 14. Materiały uzupełniające — 120 15. Wybrane przykłady rozwiązań — 134 Dodatek — PodziałM, formaty arkuszy, sposoby składania arkuszy — 141 Literatura — 147

Dzięki takiemu ułożeniu zadań Czytelnik nie tylko poznaje zagadnienia zapisu. jako procesu przejścia „od ogółu do szczegółu". Wynika z tego potrzeba i możliwość jednoczesnego nauczania konstrukcji i zapisu konstrukcji. stanowiące materiał nauczania. Niezbędne przy rozwiązywaniu zadań ogólne wiadomości o zasadach i regułach zapisu konstrukcji student uzyskuje w ramach wykładów z tego przedmiotu łub samodzielnej pracy. Na wyróżnienie w tym miejscu zasługuje zaczerpnięty z prac Profesora Janusza Dietrycha materiał teoretyczny użyty do opracowania wprowadzenia. gdy działania w przedmiocie „zapis konstrukcji" są oparte na pojęciu cech konstrukcyjnych. Dobór. jest możliwe wówczas. który przy doborze materiału odpowiednio do przyjętej koncepcji układu treści. sformułowanie i układ zadań jest oparty na zasadzie stopniowania działań. Zasadniczą formą zajęć są ćwiczenia o charakterze projektowo-konstrukcyjnym. tzw. Realizowanie założonych celów nauczania wymaga odpowiedniej m e t o d y k i n a u c z a n i a . Praca na sali i praca domowa tworzą zatem pewną jednostką metodyczną. Stosunkowo bogaty materiał umożliwia realizację przyjętej struktury ćwiczeń lub jej zmianę. Metodykę nauczania oraz zasadniczą część zadań opracował autor. a z a p i s k o n s t r u k c j i — to zapis cech konstrukcyjnych. Poszczególne tematy (zadania). Podstawowe pojęcia t e o r i i k o n s t r u k c j i to cechy konstrukcyjne. które prosimy przesyłać pod adresem Wydawnictw Naukowo-Technicznych. aby stanowiło ono jednocześnie wstęp do teorii konstrukcji.Książka zawiera układ zadań do przedmiotu „zapis konstrukcji" Ogólnymi celami nauczania tego przedmiotu są: opanowanie zasad i reguł zapisu konstrukcji oraz wprowadzenie w elementarne zagadnienia teorii konstrukcji i konstruowania. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi Czytelników. które ma istotne znaczenie w układzie treści książki. obejmują jedno ćwiczenie dwugodzinne łub więcej takich ćwiczeń {praca na sali) oraz związaną z nimi samodzielną pracą własną studentów/. a także opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. Do osiągnięcia założonych celów nauczania przedmiotu są potrzebne dwa rodzaje zadań: rysunkowe i konstrukcyjne. Zadania rysunkowe są podporządkowane zadaniom konstrukcyjnym i stanowią przygotowanie do ich rozwiązywania. pracą domową. k o n s t r u o w a n i e —-to dobór cech. . rysunek techniczny. lecz także widzi związek sposobów zapisu z konstrukcją i konstruowaniem. Takie ujęcie problematyki zapisu. *' Funkcjonują również nazwy: grafika inżynierska. korzystał także z różnych źródeł literatury. co może wynikać z różnego ujęcia przedmiotu „zapis konstrukcji" w siatce studiów i różnej liczby godzin przeznaczonych na ten przedmiot. charakterystycznego dla procesu konstruowania. Strukturę ćwiczeń przedstawioną w rozdziale dotyczącym metodyki nauczania należy traktować jako jedną z możliwych.

d).. i układ wymiarów W. masa i informacja. Konstrukcja Ks jest wyznaczona wówczas. wykonujący żądane działanie dzięki dostarczonej energii. działanie natomiast — właściwością. —7 . wyjściem O p procesu projektowania są natomiast dane o wejściu I. Własność jest cechą. Dane zaczerpnięto z prac Dietrycha [5]. D. n. O. Szczególnym przypadkiem narzędzi jest maszyna. gdy zostanie sporządzony zapis konstrukcji. n . czyli zapis cech konstrukcyjnych. musi istnieć środek techniczny o strukturze i stanach uwarunkowanych konstrukcją.1. wyjście O. W . —. m. postać konstrukcyjna fi i działanie D. Konstrukcja jako utwór jest abstrakcją. czyli Cj = (Ilj. jako wyjście z procesu projektowania. stanowiąca opis potrzeby.2 przedstawiono model procesu projektowania i konstruowania [6]. ) (i = g. pojmowana jako środek techniczny. C m — materiałowe cechy konstrukcyjne.Cm. z czego wynika zarys postaci konstrukcyjnej II. masa i informacja.energia i masa. Wejściami i wyjściami mogą być energia.1 i następujących pojęć: wejście I. gdy zostaną określone cechy konstrukcyjne Ck={Cg. D 1 ŚRODEK TECHNICZNY 0 Rys. Każdą z cech można przedstawić jako postać konstrukcyjną FI. — energia. — energia i informacja. D. W podstawowych działaniach technicznych na utworach wyróżnia się projektowanie i konstruowanie. Wejściem do procesu projektowania I p jest informacja o potrzebie. O. Na rysunku 1. Konstrukcja jest własnością środka technicznego. W klasyfikacji środków rozróżnia się narzędzia i pomieszczenia. W tabeli 1. właściwość natomiast jest pojmowana jako cecha identyfikująca możliwości danego przedmiotu ze względu na relację do innego przedmiotu [11]. Aby to było możliwe.1 Model środka technicznego Działanie środka technicznego polega na przekształceniu wejścia I w wyjście O. [6]. II środka technicznego następuje zidentyfikowanie jednej z istniejących konstrukcji Ks 0 . Własności i właściwości środków technicznych Do opisu środków technicznych jako sztucznych układów materialnych używa się modelu przedstawionego na rys.1. środek techniczny jako wytwór jest konkretem. C d — dynamiczne cechy konstrukcyjne. W zależności od rodzaju wejść i wyjść można wyróżnić klasy maszyn. Jednym z wejść maszyny jest więc zawsze energia. 1. Działania te polegają na przetwarzaniu informacji. — treść projektu w postaci informacji o I. którą można przypisać przedmiotowi wyłącznie z relacji do tego przedmiotu.1 podano wejścia i wyjścia kilku typowych maszyn. wyjściu O i działaniu D środka technicznego. Na tym etapie działań mogą wystąpić dwa przypadki: — na podstawie informacji o I. Jako utwór konstrukcja ma znaczenie operacyjne tylko wówczas.Cd} gdzie: Cg — geometryczne cechy konstrukcyjne. w których występuje: — energia. 1.

komputer gia elektryczna zag Nie analizując procesu projektowo-konstrukcyjnego. określająca własności wytworu. kierowca (informacja) fale elektromagnetyczne. uzyskującym w procesie wytwarzania odpowiednie struktury i stany S'. Koncypowanie należy do projektowania i tym różni się od konstruowania. prędkość pojazdu. ze szczególnym podkreśleniem procesu konstruowania. spaliny obraz. energia elektryczna o procesie projektowo-konstrukcyjnym. zmierzające do opracowania koncepcji postaci konstrukcyjnej. a przez to wybór koncepcji. co polega na stopniowym doborze cech konstrukcyjnych. prędkość wirnika.Tabela ul. Będą to: — dobór cech konstrukcyjnych jako proces „od ogółu do szczegółu". jako przedmiotu badań metodologii projektowania i konstruowania.3 Ilustracja zagadnienia doboru cech konstrukcyjnych .konstruowania. instrukcja technologiczna cukierki. OPIS POTRZEBY lp ( Pr ) iKs0. powietrze. aby umożliwił jej ocenę według przyjętego układu kryteriów.. powietrze paliwo. spaliny moment siły. Mówimy zatem o stopniowym uszczegółowieniu konstrukcji. 1. Daiej będzie rozważany drugi z wymienionych przypadków. konstrukcja jest wyznaczona wówczas. Dietrycha) stanowi wejście I k do procesu konstruowania w formie założeń konstrukcyjnych i koncepcji. ia ir/jacia ŻMlkui c/g^r/yth Rodzaj maszyny Wyjście ffitiszys [5]. Proces konstruowania jest zazwyczaj wielostopniowy. że nie wyznacza szczegółowych własności wytworu. Stopień uszczegółowienia danej koncepcji ma być taki. Model projektowania i konstruowania (wg J. para odlotowa wa lub skropimy silnik spalinowy pojazd telewizor moment siły. Zagadnienie to zilustrowano na rys. materiałowe i dynamiczne). gdy proces projektowania i. Koncepcja postaci konstrukcyjnej wytworu różni się zatem od tego. energia elektryczna. Od ogółu do szczegółu Konstruowanie polega na doborze cech konstrukcyjnych. taśmy papieru. istotnym elementem procesu projektowo-konstrukcyjnego jest koncypowanie konstrukcyjne.moment siły. gdy zostaną wyznaczone cechy konstrukcyjne (geometryczne. W procesie konstruowania ks zostają wyznaczone szczegółowo cechy konstrukcyjne. czyli myślenie koncepcyjne. ener. czyli opracowania konstrukcji. 1. tzn. maszyna do pakowania energia elektryczna para dolotowa przedmiot po obróbce. a więc konstrukcja Ks. Wyjściem Q k z procesu jest konstrukcja Ks. [«] Wejście poprzedza prcc. Mówimy wtedy przedmiot przed obrób. zapis informacji A. taki.3. co zostaje wyznaczone podczas konstruowania stopniem uszczegółowienia. prędkość wirnika. który ma być środkiem technicznym. — porządek sekwencyjny oraz sekwencyjno-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu. dźwięk zapis informacji B paliwo.obrabiarka ką.c. która będzie podstawą szczegółowego doboru cech konstrukcyjnych. przedstawimy tylko niektóre zagadnienia omawianego procesu. Dietrych ujmuje proces konstruowania jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". wióry opakowane cukierki turbina paro.

Można uznać. a zatem doboru odpowiedniego układu kryteriów. . b — porządek sekwencyjno-iteracyjny Występujące sprzężenia zwrotne i cykle iteracyjne. Uszczegółowienie kcmsfrakcp a eszczegołowieme Proces uszczegółowienia konstrukcji ma pewne odzwierciedlenie w uszczegółowieniu rysunków jako zapisu konstrukcji. na podstawie którego są uzyskiwane wytwory jako układy materialne. co ma pewne praktyczne znaczenie. Porządek sekwencyjny oraz sekwemcyjmo-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu W procesie projektowo-konstrukcyjnym. 1. że są to elementarne zabiegi procesu. W odniesieniu bowiem do złożonych środków technicznych występuje sprawa podziału zadań i współdziałania zespołów projektantów i konstruktorów. stopniowy dobór cech konstrukcyjnych umożliwia przejście od cech ogólnych. wynikają z tego. . Umożliwia to dalsze wyznaczenie innych cech C. stanowiący podstawę sporządzenia rysunków poszczególnych elementów. dwa różne zagadnienia. lak wynika z tego przedstawienia. wyznaczonych na początku. można ująć w pewne zespoły zabiegów. Dalszego.Na początku postępowania zostają wyznaczone stawowe cechy konstrukcyjne C n .4. ze względu na dobrane kryteria. — ułożyskowania. jako procesie racjonalnego postępowania. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych przekładni (rys. których konstrukcja jest opracowywana. 1. otrzymując sekwencję: rozpoznanie—analiza—synteza—ocena. Są to jednak. co zazwyczaj sprowadza się do wy- Konstruowanie przekładni obejmuje następujące zasadnicze jej elementy : — koła zębate.5. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych sporządza się rysunek zestawieniowy lub rysunek złożeniowy. jak średnice i szerokości uzębień kół zębatych (rys. Jak podkreśla Dietrych [6]. a także organizacji działalności instytucji projektowo-konstrukcyjnej. realizujących poszczególne etapy procesu projektowo-konstrukcyjnego. 1. JJ- znaczenia takich wielkości konstrukcyjnych'przekładni. występują analiza i synteza. do cech szczegółowych. Można zatem przystąpić do jednoczesnego konstruowania korpusu przekładni. Podstawowe wielkości konstrukcyjne przekładni zębatej { J } n > J — m — c n Podstawowe układy elementarnych zabiegów procesu: a — porządek sekwencyjny. Istotnego znaczenia nabiera zagadnienie oceny konstrukcji. — korpus przekładni. C 2 b .4b). — uszczelnienia. wyniki procesu. 2. Analizę i syntezę. kół zębatych. 1. że na wyjściu procesu powinno się uzyskać optymalne. Te dwa zasadniczo odmienne sposoby rozwiązywania problemu konstruowania należy rozpatrywać z punktu widzenia stopnia złożoności środków technicznych. Zostanie to wyjaśnione na przykładzie konstruowania przekładni zębatej.4a) lub sekwencyjno-iteracyjnym (rys. 1. 1. stopniowego uszczegółowienia konstrukcji można dokonać dwoma sposobami. .5). rozpoznanie oraz ocena zawierają także elementy analizy i syntezy. C 1 2 . a następnie — cech pozostałych C n . na podstawie których można dokonać oceny konstrukcji. a w tym uzębienia oraz tarcze kół. wałków itd. często wielokrotne.. różniącymi się stopniem uszczegółowienia rysunków: 1. Na wstępie wyznacza się ogólne własności przekładni zębatej. 1. C 3 . Mogą one występować w porządku sekwencyjnym (rys. — wałki. Racje istaieeia wytworu s zasady koaas Konstrukcja jako wynik procesu projektowo-konstrukcyjnego jest utworem.5) następuje konstruowanie jej poszczególnych elementów. . jak podkreślono w pracy [10]. jako zabiegi elementarne. C 2 . które na początku konstruowania nie były jeszcze znane.

Podstawowymi kryteriami podczas w y b o r u o p t y m a l n e g o t w o r z y w a są zazwyczaj masa. Należy zauważyć. Jako środek unaoczniający to. Wyróżnia się następujące z a s a d y k o n s t r u k cji: — optymalnego stanu obciążenia. — optymalnego tworzywa. Nie omawiając dokładniej tych zagadnień. Kryteria mogą mieć charakter ściśle techniczny.Układ kryteriów wynika z racji istnieniu wytworu. Podczas poznawania zagadnień konstrukcji i konstruowania w pierwszym okresie nauczania działania w ramach zajęć dydaktycznych odnoszą się przede wszystkim do geometrycznych cech konstrukcyjnych. że przy doborze cech konstrukcyjnych mogą występować dwa przypadki. rozmiar. np. które są podyktowane pot^ebami dydaktycznymi przedmiotu „zapis konstrukcji". Zapis graficzny zasługuje na szczególną uwagę jako czynnik sprzężenia zwrotnego między twórcą konstrukcji a konstrukcją. — optymalnych stosunków wielkości związanych. Wynika to ze znaczenia jego właściwości. co zostaje przez twórców pomyślane. 1. a następnie dokonywanie zmian czy ewentualnych poprawek. może istnieć dlatego. Odpowiedni stopień uszczegółowienia nieładu kryteriów osiąga się dzięki zasadom konstrukcji. — optymalnej stateczności... układ wymiarów natomiast ma znaczenie ze względu na estetykę przede wszystkim dzięki przyjmowaniu pewnych proporcji wymiarów. Stany takie są oceniane na podstawie kryterium pewności w odniesieniu do naprężeń i sztywności. Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny Z różnych rodzajów zapisu na szczególne zainteresowanie zasługuje zapis graficzny. jak też inny. odciążając umysły twórców. — ekonomiczną. [11]. a także inne własności tworzyw konstrukcyjnych. Zapis na tym etapie procesu spełnia rolę pamięci. © Zasady konstrukcji wskazują na bezpośredni przedmiot zabiegów optymalizacy j i ty ch ze względu na obrane kryteria. że każdy układ materialny cechuje pewien stan obciążenia. dobór może być dokonywany ze względu na: — cel ściśle techniczny. tzn. co dla odbiorcy ma istotne znaczenie ze względu na — jak podkreśla Dietrych — „. cechy dynamiczne. własności kinematyczne.6. sprawność. własności wytrzymałościowe tworzyw. jak i z racji ekonomicznej. ciężar. który ma być odpowiednim środkiem technicznym. że przewiduje się wywołanie działania odpowiedniego do potrzeb. umożliwiający założone działanie tego układu. zapis ten umożliwia bezpośrednią ocenę rezultatów danego etapu działań. W procesie projektowo-konstrukcyjnym zachodzi konieczność dokonywania różnych zapisów tego. Na etapie koncypowania konstrukcyjnego zapis graficzny. Zasada optymalnej stateczności wskazuje na optymalny stan równowagi. Wyróżnia się następujące r a c j e i s t n i e n i a w y t w o r u : —• celowości technicznej. wynikającym z analizy własności i właściwości wytworu jako układu materialnego. a cechy wytworu umożliwiają wykonanie go za pomocą dostępnych w konkretnych okolicznościach środków wytwórczych. Zasada o p t y m a l n e g o stanu obciąż e n i a wynika z tego. jak: geometryczne cechy konstrukcyjne. głośność. objętość i koszt. Ograniczając rozważania do geometrycznych cech konstrukcyjnych. estetyczny. Przedmiotem analizy staje się tu postać geometryczna. rozumianej jako racjonalne uzasadnienie jego istnienia.przyzwyczajenie do odbioru sygnałów płynących ze świata otaczającego przede wszystkim przy pomocy zmysłu wzroku" [6]. — możliwości wytwórczych (racja technologiczności wytworu). należy podkreślić znaczenie estetyki maszyn czy środków technicznych w ogóle. należy jedynie zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne konsekwencje wynikające z racji istnienia wytworu i zasad konstrukcji. Czynnik estetyki środków technicznych wynika zarówno z racji celowości technicznej. uzasadnionego ekonomicznie. co zostaje pomyślane. który może być optymalizowany na podstawie kryteriów wynikających z racji celowości technicznej lub racji ekonomicznej. Pojęcia racji istnienia wytworu oraz zasad konstrukcji zostały sformułowane i wprowadzone do teorii konstrukcji przez Dietrycha [6]. Zasada optymalnych stosunków w i e l k o ś c i z w i ą z a n y c h wskazuje na optymalizację związków parametrycznych takich wielkości. w którym postać geometryczną przedstawia się w sposób zbliżony do zapisu ikonograficznego. Przyjęcie tych racji wynika z konieczności odpowiedzi na zasadnicze pytania: Po co jest dany wytwór? Czy zastosowanie wytworu jest opłacalne? Czy istnieje możliwość wykonania wytworu o danej konstrukcji? Wytwór. zachodzący między siłami a naprężeniami w układzie materialnym. czyli rysunkowy. — kryteria estetyczne. wśród których szczególne znaczenie mają własności określające trwałość maszyn. spełnia rolę — jak pisze Dietrych — czynnika — . Kryteriami tymi mogą być np. gdyż jest to przedmiotem teorii konstrukcji.

umożliwia szybkie przetwarzanie danych informacyjnych. Dietrycha) — numery oznaczają typowe przypadki wyboru to można zilustrować schematycznie jak na rys. Należy dodać. Należy podkreślić. że zależność postaci konstrukcyjnej od wielkości wytworu jest istotna w pewnych granicach wartości wymiarów. 1. Computer Aicled Design). — postaci konstrukcyjnej jako funkcji wielkości wytworu. a także możliwość zastosowania elementów gotowych. lecz przy pewnej różnicy wynikającej z przyjętych sposobów wytwórczych.7. Zapis ten. Formą „zewnętrzną" zapisu komputerowego może być zapis rysunkowy w jego dotychczasowej postaci [22]. [11]. wraz z rozwojem komputerowego wspomagania procesów projektowo-konstrukcyjnych (systemy CAD — ang. Na przykład odlewany. choć jest zależna również od dobranych sposobów wytwórczych. w wyniku których otrzymuje się odpowiedni półwytwór warunkujący w decydującym stopniu postać wytworu.heurystycznego. Odnosi się to do elementów znormalizowanych lub stypizowanych. W sposób najbardziej ogólny zagadnienie R y s . Dobór ten powinien być wynikiem analizy następujących zagadnień: — postaci konstrukcyjnej jako funkcji działania i sposobów wytwórczych [6]. a w większym stopniu spawany korpus przekładni zębatej będzie miał inną postać geometryczną w przypadku przekładni o małych wymiarach. Postać konstrukcyjna wynika bowiem z działania danego układu. co właśnie wynika z jego właściwości przedstawionych wyżej. a inną o dużych. że w ostatnich latach.6 Czynniki wyboru rodzaju półwytworu (wg J. . 1. jak odlewanie. może być zapewnione dzięki postaci konstrukcyjnej o jednakowych głównych elementach tej postaci. Uwzględniono tutaj tylko półwytwory odlewane i spawane. dużego znaczenia nabiera komputerowy zapis konstrukcji. Wybór rodzaju półwytworu jest zależny od wielu czynników. Dobór postaci konstrukcyjnej Jednym z podstawowych zagadnień w konstruowaniu jest dobór geometrycznej postaci konstrukcyjnej. Dotyczy to przede wszystkim takich faz wytwórczych. to jest czynnika naprowadzającego na właściwe rozwiązanie danego problemu projektowo-konstrukcyjnego. 1. jak zwraca na to uwagę Dietrych. spawanie. Zagadnienie pierwsze należy uznać za podstawowe przy doborze postaci konstrukcyjnej. Postać konstrukcyjna jest także zależna od wielkości wytworu. Identyczne działanie. wytłaczanie.6. będący zbiorem danych informacyjnych o cechach konstrukcyjnych zgromadzonych w pamięci komputera. które powinny być masowo wytwarzane i dostępne dla konstruktorów oraz wytwórców.

aby stopień złożoności zadań uwzględniał podstawową kolejność w przyswajaniu przez studentów wiedzy zarówno z zapisu konstrukcji. stanowi przygotowanie do studiowania teorii konstrukcji i konstruowania (w ujęciu dydaktycznym np. Założenia te — jak się wydaje — nie warunkują praktycznego znaczenia opracowywanych konstrukcji. wytrzymałościowych. Obserwacje procesu dydaktycznego uwidoczniają korzyści wynikające z tak przyjętego postępowania. odbywają się równolegle z zajęciami z zapisu konstrukcji lub nieznacznie je wyprzedzają. Zajęcia z geometrii wykreślnej. Jest to realizowane przez wykład i ćwiczenia projektowe o strukturze opartej na odpowiednio dobranym układzie tematów.•a 2. Założenia. Można je bowiem przyjąć. ponieważ w zadaniach nie rozważa się doboru materiałowych cech konstrukcyjnych. Przy założonych celach nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" istotny jest dobór treści poszczególnych tematów.1. 2. Przedmiot „zapis konstrukcji". Nie rozpatruje się także stanu obciążenia dla opracowywanych konstrukcji. Podczas formułowania zadań konstrukcyjnych przyjmuje się następujące z a ł o ż e n i a : — konstruowanie zostaje ograniczone do dobom cech geometrycznych. Zagadnienia dotyczące konstruowania zostały wyraźnie podkreślone w tematach ujętych w strukturze ćwiczeń jako „rysunkowych". np. przedmiotu „podstawy konstrukcji maszyn"). jak i złożone układy. Chodzi tu zarówno o pojedyncze elementy. wymaga przyswojenia przez studentów pewnej wiedzy z teorii konstrukcji. — dobór tych. np. — wprowadzenie w elementarne zagadnienia konstrukcyjne. elementarnych. jak i elementarnych wiadomości z teorii konstrukcji i konstruowania. Wykonywanie zadań o charakterze konstrukcyjnym. i pozostawia mu się pewną swobodę w doborze cech geometrycznych. Układ tematów powinien być tald. a przede wszystkim odpowiedniej kolejności działań. — uwzględnienie przy doborze postaci geometrycznej innych kryteriów niż główne. 3.i charakterystyka ogólna C e l e m nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" jest: — opanowanie ogólnych zasad i reguł zapisu konstrukcji. Stwarza tym samym bardzo dobrą okazję do zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia konstrukcyjne. Odpowiednio dobrany układ zadań umożliwia lepsze niż w tradycyjnym nauczaniu rysunku technicznego uświadomienie przez ćwiczącego potrzeby korzystania ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej oraz korzyści wynikających z normalizacji w konstrukcji elementów i układów. Ćwiczący bowiem nie musi wykonywać obliczeń. cech nie jest podda wany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych czy optymalizacyjnych. nawet prostych. są one także przedmiotem rozważań w tematach nazwanych „zadaniami konstrukcyjnymi". a przy tym kształtujące umiejętności wyobraźni przestrzennej. Więcej czasu może poświęcić i większą uwagę zwrócić na: — tworzenie wielu różnych koncepcji rozwiązań. dotyczące przede wszystkim geometrycznej postaci konstrukcyjnej jako ważnego składnika cechy konstrukcyjnej. którego treść obejmuje głównie zagadnienia zapisu konstrukcji. kryteriów estetycznych. dotyczące podstaw rzutowania prostokątnego i aksonometrycznego. — 12 — . a przede wszystkim postaci geometrycznej. — opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. W układzie tematów powinno się uwzględniać następujące okoliczności: 1.

W rozwiązywaniu zadań konstrukcyjnych podkreśla się z a s a d ę m e t o d o l o g i c z n ą . Dotyczy to na przykład rodzaju połączeń. — Linie przenikania w zapisie konstrukcji. zwraca się uwagę na proste utwory geometryczne jako elementy postaci geometrycznej oraz na pewne zabiegi wytwórcze w tworzeniu tej postaci. — Zapis typowych postaci. — Przekroje proste i złożone. należy dokonywać zapisu zarówno postaci geometrycznej. — Zagadnienie doboru elementów układu wymiarów. 4. — Podstawowe zasady zapisu konstrukcji. wynika to bowiem z ważnej w praktyce reguły. — Powiększenia drobnych szczegółów. — Przerwania i urwania. zapis w procesie projektowo-konstrukcyjnym. którą stanowi problem części całości ze względu na całość. jak i układu wymiarów. odchyłek położenia. Przyjęcie takiego postępowania uzasadnia się następująco: a) przy sformułowaniach zadań używa się pewnych elementów słownego zapisu konstrukcji — opisując dany element podaje się jego postać i charakterystyczne wymiary. że dobór układu wymiarów może odbywać się w sposób zdroworozsądkowy. — Linie jako znaki zapisu. oprócz wykładu.2. po poznaniu reguł wymiarowania. przedstawiona w niniejszym punkcie. — Elementy normalizacji zapisu (Polskie Normy). W zapisie geometrycznych cech konstrukcyjnych. już w treści zadania wyznacza się elementy układu wymiarów. została ujęta w siedmiu jednostkach wykładowych. Zapis postaci geometrycznej Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu postaci geometrycznej. racje istnienia zapisu. można stosować jako zastępcze opisy słowne i ogólne. Takie sformułowanie zadań ułatwia dobór układu wymiarów. do poprawnego sporządzenia zapisu konstrukcji należy dobrać układ wymiarów według reguł wymiarowania. Elementy zapisis graficznego Zagadnienia — Model systemu informacyjnego w podstawowych działaniach technicznych. Dalej podano tematy poszczególnych wykładów oraz główne zagadnienia w nich zawarte. — Reguły dotyczące rzutowania. Zapis układu wymiarów. które wyznaczają właściwy układ wymiarów. zapis konstrukcji. Podstawy zapasu konstrukcji. Chodzi tu o wzięcie pod uwagę kolejności przyswajania przez uczących się materiału. należy uwzględniać zapis układu wymiarów. — Korzystanie z oczywistości symetrii. że układ rzutów jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów. W rozwiązywaniu zadań do poszczególnych tematów należy uwzględniać treść zadań występujących przed i po danym temacie. 1. W zakresie metodyki nauczania przedmiotu można podać następujące z a l e c e n i a : 1. Reguły wymiarowania Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu układu wymiarów. kłady przesunięte. amerykańskie).. znaki postaci (znaki wymiarów). b) z obserwacji procesu dydaktycznego wynika. że stosunkowo dużą trudność sprawia studentom dobór i zapis układu wymiarów. — Rodzaje zapisu konstrukcji. gdyż wskazuje wielkości. W pierwszych zadaniach. zagadnieniu temu poświęcono zatem więcej niż dotychczas uwagi. — Reguły sporządzania rysunków do mikrofilmowania i reprografii. oznaczeń tworzyw. Kolejność tych wykładów wynika z potrzeb dydaktycznych ćwiczeń — drugiej. mających bardzo istotne znaczenie metodyczne. cechy konstrukcyjne. 3. c) zajmując się zapisem postaci geometrycznej. Dlatego w miarę potrzeby zamiast opisów ścisłych. — Rzuty przesunięte oraz przesunięte i obrócone. przekroje i widoki częściowe. wartości wskaźników chropowatości. Dopiero później. formy nauczania tego przedmioty. — Znaki oraz zapis znaków układu wymiarów. Zestaw zadań w początkowym okresie nauczania jest taki. 2. Koncentrując bowiem bezpośrednią działalność na wybranym szczególe konstrukcyjnym. trzeba uwzględnić ogól. 2. — Rzutowanie prostokątne (europejskie. czyli całość. — Przekroje i widoki rozwinięte. — Rzuty rozmieszczenia otworów. — Kłady miejscowe.2. — Konstrukcja. — Kreskowanie przekrojów — znaki „przekroju tworzywa". Uwaga metodycznie 2o3„ UMad a treść wykładów Problematyka zapisu konstrukcji. symbolicznych. 3. . począwszy już od pierwszego tematu. której częścią jest dany szczegół. — Elementy rachunku wymiarów tolerowanych.

Sporządzanie rzutu aksonometrycznego elementu na podstawie rzutów prostokątnych.— Reguły zapisu oznaczeń symbolicznych. kierunkowość linii śrubowej. — Urządzenia grafiki komputerowej. g a d n i s n i u — Zapis schematyczny >symboliczny). część 1 Zagadnienia — Pojęcia struktury zewnętrznej. W drugim semestrze ¡nauki 6. Wybrane zagadnienia zapis« Część A. W pierwszym semestrze nauki * > 1. — Archiwizacja i wspomagani komputerowo wyszukiwanie dokumentacji.4. — Pojęcia odchyłek położenia i znaki odchyłek. — Zagadnienia oczywistości w zapisie układu wymiarów — uproszczenia zapisu. Relacje między rzutowaniem prostokątnym a aksonometrycznym. — Układ pasowań. — Zapis wymiarów tolerowanych. *' Przedmiot „zapis konstrukcji" zazwyczaj (zależnie od uczelni) jest na semestrze 2 i 3 lub semestrze 1 i 2. 1. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. część II Zagadnienia — Nierówności makrostruktury zewnętrznej (wg PN — odchyłki kształtu) — pojęcia i znaki odchyłek. 2. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. Z s. Informacje o doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego oraz przykłady przedstawień elementów o rzutach aksonometrycznych zamieszczono w rozdz. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej. — Grafy jako zapis systemów. Opis struktury zęwmęfcmejj. typowe rodzaje połączeń śrubowych. jako drugiej formy dydaktycznej zapisu konstrukcji. postać geometryczna zakończeń śrub i wkrętów. 5. Zagadnienia — Zapis konstrukcji wybranych elementów: sprężyn.. 14 .5 w rozdz. kół zębatych. 3.vuiM. — Układ tolerancji i odchyłek — podstawowe pojęcia. ó. gwint lewozwojny (lewy). Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń spawanych. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń śrubowych: linia śrubowa. — Chropowatość powierzchni. nakazujących. Sporządzanie rysunków wykonawczych współdziałających elementów. 5.1 (elementy obrotowe) i 5. — Zapis gwintu i połączeń śrubowych — istota uproszczeń w zapisie. Z a g a d n i e n i a — Automatyzacja zapisu konstrukcji. Opas struktury zewnętrznej. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. Połączenia śrubowe. — Wybrane zagadnienia konstrukcyjne połączeń śrubowych: postać geometryczna łba śruby i nakrętki. Część C. 3.1 i 8. — Reguły numeracji rysunków. gwint prawozwojny (prawy). 6.2 (elementy nieobrotowe).2 w rozdz. — Zminiaturyzowane nośniki informacji. połączeń wielowypustowych. Przedstawienia poglądowe za pomocą rzutów aksonometrycznych. identyfikacja elementów na rysunkach złożeniowych. 8. Dobór rodzaju rzutu aksonometrycznego. . Zapis koiastmkcji typowych połączeń Część A. są realizowane niżej tematy. Część B. 7. Struktura ćwiczeń W ramach ćwiczeń. Odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu). Cffśl B. zapis pasowań. Połączenia spawane. — Znaki oraz reguły zapisu oznaczeń stanu powierzchni. — Tolerowanie nierówności makrostruktury — zapis odchyłek. — Normalizacja elementów połączeń śrubowych. 2. 4. wskaźniki chropowatości. 4. Sporządzanie 'rysunków wykonawczych oraz rysunków poglądowych (uproszczonych).3-8.1. 5.. — Zapis konstrukcji złożonych układów: złożoność środków technicznych a złożoność rysunków. — Zapis połączeń spawanych — uproszczenia zapisu. zarys gwintu — rodzaje gwintu. — Typowe rodzaje połączeń spawanych. zbiór reguł ograniczających. Analiza zapisu układów o większym stopniu złożoności. Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych.— ileguiy vvymiuro'. — Typowe postacie spoin. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. — Zapis odchyłek położenia. zbiór reg u-. 8. — Wymiar jako funkcja wymiaru nominalnego i odchyłek. Analiza zapisu złożonych układów.

Temat jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz.7. że: — podczas zajęć studenci wykonują rysunki wyłącznie odręczne. a więc rysowanie przyrządami kreślarskimi. Sporządzam© zapisu Warto zwrócić uwagę na zagadnienia. Zapis schematyczny. 9. Zadania konstrukcyjne I. — umiejętności kreślarskie. Znaczenie praktyczne ma również odręczny sposób wykonywania rysunków.2. Sporządzanie zapisu schematycznego na podstawie rysunków złożeniowych różnych układów. a także proporcji wymiarowych. 11. wspomagany w niektórych zabiegach przyrządami kreślarskimi. Zadania konstrukcyjne II. 10. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. Są to: — rozwijanie wyobraźni przestrzennej. 8. — rozwijanie pamięci wzrokowej w odniesienia do postaci geometrycznej.5. Odtworzenie konstrukcji złożonego układu. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. 7. za zasadę organizacji zajęć przyjęto. . 10. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. a także konieczność zdobycia pewnych umiejętności kreślarskich. Podkreślając istotne znaczenie umiejętności rysowania odręcznego. którym przypisuje się istotne znaczenie w nauczaniu „zapisu konstrukcji". — umiejętność rysowania odręcznego. 2. wartości wymiarów liniowych i kątowych. co umożliwia zdobycie umiejętności kreślarskich oraz ich doskonalenie. 9. 4. — prace domowe natomiast są wykonywane przyrządami. Zapis konstrukcji elementów spawanych.

ale istotną. Podczas rozwiązywania zadań w tym rozdziale należy zwrócić uwagę na formę graficzną sporządzanych rysunków (linie jako znaki zapisu. W płaszczyznach położonych prostopadle do opisanych wycięć leżą ścięcia do wymiaru F. został obrobiony następująco: z lewej strony wałka wykonano wycięcia szerokości A i długości B. rozmieszczenie rzutów na arkuszu. W niektórych zadaniach postać pierwotna wymaga uzupełnienia — połączenia części danego elementu i narysowania linii przenikania (rys.1.19-3. Oprócz wymienionych mogą występować rzuty dodatkowe przydatne w pewnych pracach kreślarskich.16 oraz rys. — pierwotną (wejściową). 3. stożek.Na rysunkach 3. z prawej natomiast ścięto płaszczyznami. Jedne ze ścięć czy wycięć zostały pokazane na rzutach głównych. W doborze liczby rzutów należy uwzględniać ich liczbę konieczną i wystarczającą do zapisu konstrukcji. — dobór i zapis układu wymiarów.11. Przedstawiono to za pomocą śladów płaszczyzn. przedstawiając elementy w odpowiedniej wielkości przy zachowaniu proporcji wymiarowych jak na rysunkach w danym zadaniu.. Te elementarne utwory geometryczne stanowią części przedstawionych na tych rysunkach elementów jako nierozdzielnych całości.ności oraz zupełności. opisy itp. Są to przeważnie ścięcia i wycięcia płaszczyznami różnie ustawionymi względem osi przedmiotów.17 i 3. 2. zapis konstrukcji nie wymaga tych rzutów.1-3. Traktować je należy jako pomocnicze. — otrzymaną w wyniku zabiegów wytwórczych. a dalej płaszczyznami nachylonymi pod kątem cc. jak: walec. a więc wynikową. W zadaniach. będący wielostopniowym wałkiem. których postać geometryczną utworzono w większości z utworów geometrycznych obrotowych. że rysunki będące rozwiązaniem zadań tego rozdziału stanowią tylko część.7-3. zapisu konstrukcji. Rozważając postać geometryczną tych przedmiotów. połączenia poszczególnych części i wyznaczenie linii przenikania są działaniami głównymi w zakresie postaci geometrycznych danych elementów. należy więc wyróżnić' posiać geometryczną. 3. Ze względów praktycznych zaleca się sporządzanie rysunków na arkuszach formatu A4. 3. które dotyczą rys. Tak na przykład przedmiot na rys. Rozwiązanie tych zadań obejmuje: — narysowanie postaci geometrycznej otrzymanej w wyniku zabiegów wytwórczych. Ślady płaszczyzn ścinających jako prostopadłych do danego rzutu prostokątnego zaznaczono na rzucie z góry. 3. kula. 3. zgodnie z zasadami jednoznaczności. oznaczonych na tych rysunkach liniami kreskowymi. niesprzec/. rys. Odnoszą się one do opisu położeń płaszczyzn „obrabiających" dany element lub stanowią układy wymiarów części składowych danego elementu. inne natomiast na rzutach z góry.21). Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. W procesie wytwórczym elementy te zostały obrobione w sposób zilustrowany na poszczególnych rysunkach.21 przedstawiono elementy. Na rozważanych w tym rozdziale rysunkach zamieszczono pewne wymiary. NaJeży zauważyć. — 16 — . że rysunki te mają być wykonane wg zasad i regui wymaganych w zapisie konstrukcji.15 i 3. Wyznaczenie tej postaci jest jednym z celów zadań. ale prostopadle do danego rzutu prostokątnego.). równolegle do osi wałka. Uwaga dotyczące sporządzania rysunków — rozwiązań zadam 1. do wymiaru C i na długości określonej wymiarem E. — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. W wyniku tych zabiegów wytwórczych otrzymano ostateczną posiać geometryczną przedstawionych na rysunkach elementów.18. na długości G z lewej strony wałka.

F \ s r ~ n ' ) LJ -O Q Rzut pomocniczy £ iys. C.1 ..2 K 1 M i u. 2 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 17 — . 3.kzur pomocniczy Rys. 3.

1 Al Rys.5 ir • . 3. 15.1 111 CD N \ \ j / Rys.•Hzut p o m o c n i c z y c>n \ < \ / i CD IN.4 ) m s \ J C E Rozwiązanie przedstawiono na rys.o - Rys. 3.6 r JL- 18 — . 3.

3.Rys.8 — 19 .

3.10 Rzut pomocniczy A= Rys.12 . 3.zut pomocniczy Rys.

15 L — 21 .8*2.65 A L= (1.Rzut pomocniczy W-0. 3.2) A >r— f on u -s- y Y Rys.

.

3.19 Rzut pomocniczy Rys. 3 2 .Rzut pomocniczy walcowy Rys.20 Rzut pomocniczy I Rys. 3.

1). Dobór cech konstrukcyjnych w zadaniach w tym rozdziale będzie ograniczony. — czynnik weryfikacji logicznej w procesie konstruowania.praktycznego sensu opracowanych w tych zadaniach konstrukcji. ponieważ w doborze cech geometrycznych pozostawia się studentom swobodę. którego ono jest elementem. ponieważ: — konstruowanie zostaje sprowadzone do doboru cech geometrycznych. ~ —1 założenia dotyczące rozbieralności złącza przegubowego: rozbieralne (często lub okresowo)« nierozbieralne. Podczas zajęć uczący się uzyskują potrzebne informacje co do omawianych w zadaniach elementów. dotyczą one bowiem opracowania bardzo prostych konstrukcji. — dobór tych cech nie będzie poddany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych i optymalizacyjnych. Zauważyć bowiem należy. polega na doborze cech konstrukcyjnych (geometrycznych. Należy podkreślić pewne — wydaje się — bardzo korzystne cechy takiego procesu. że nie są przedmiotem doboru materiałowe cechy konstrukcyjne (tworzywo) oraz nie rozpatruje się także stanu obciążeń rozważanych konstrukcji.Zamieszczone w tym rozdziale zadania należy uznać za przykłady elementarnych zadań konstrukcyjnych. — W doborze postaci geometrycznej głównych elementów złącza przyjąć jedną z trzech sytuacji: • — nie są założone jakiekolwiek wymagania doB tyczące postaci geometrycznej elementów 1 i 2. Elementy założeń konstrukcyjnych złącza przegubowego Skonstruować przegubowe złącze elementów 1 i 2. Wychylenie to odbywa się w warunkach działania na złącze obciążeń. — postać geometryczną jako wynik uwzględniania kryteriów estetycznych. Proces konstruowania. zapewniające ich względne wychylenie o kąt 2(3 W rozwiązaniu zadania rozważyć następujące zagadnienia: — symetryczny rozdział obciążenia przenoszo-1 nego z elementu 2 na element 1 (zasada optymalnego® stanu obciążenia). ej= — możliwe sposoby połączenia końcówek złącz» z układem. materiałowych — tworzywo — oraz dynamicznych). ZADANIE 4 . Ograniczenia te nie warunkują jednak. 1 w płaszczyźnie pionowej wokół osi elementu 3 (rys. — założona jest postać geometryczna elementu l l — założona jest postać geometryczna elementu 2S I I 24 — . w wyniku którego ma powstać konstrukcja. 4. Zadania konstrukcyjne są rozwiązywane z dużym udziałem prowadzącego zajęcia. dając możliwość zwrócenia większej uwagi na: — konieczność rozpatrywania różnych koncepcji rozwiązań (koncypowanie konstrukcyjne). — możliwość wykonania elementów złącza prze-j gubowego z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego.

4. 4. Proporcje wymiarowe (przykład): B C E F =0.7) A Rys.4—1.75 A G L.45 A =2 A = (0. 4.6) A W wyborze koncepcji rozwiązania należy kierować się kryteriami dobranymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.65 A = 0.2-4. Należy zwrócić uwagę na konieczność zachowania pewnych proporcji zasadniczych wymiarów tych elementów. L4 L5 = 0.85 A =0.2 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant I) co X r •e- X LU R =(1.5-1.7) A = (1.Kilka wariantów postaci głównych elementów złącza przegubowego zamieszczono aa rys.3 ' ' Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant II) — 25 . Rys.45 A = 0.6-0.6.

4.Rys.4 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant III) 1-3 — 26 — .

wykonującego ruch obrotowy. zapewniając zmianę odległości L. okrągłej. 15. element 1 nie obracał się względem osi wzdłużnej danego układu. — nadać odpowiednią postać części o średnicy d 2 elementu 1 tak.7). 4. 2 W układzie. 4. W rozwiązaniu zadania należy: — w doborze postaci konstrukcyjnej rozważyć możliwość wykonania elementu 3 z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego.7 Elementy założeń konstrukcyjnych łącznika z regulacją odległości ZADANIE 4 . 15 (rys. łączącego elementy 1 i 2. ustalono postać konstrukcyjną elementów 1 i 2.2). Element 1 jest zakończony częścią walcową o średnicy d 2 . na element U (wahacz). którego istota działania polega na przegubowym połączeniu punktów A i B (rys. dokonywanej przez obrót elementu 3. — dokonując wyboru koncepcji. Kon*' Jedno z możliwych rozwiązań tego zadania zamieszczono w rozdz.8 Elementy założeń konstrukcyjnych układu korbowo-wahaczowego 27 — .w . 4. sporządzić wykaz kryteriów. "M.8). zapewniającym zmianę ich odległości L. ZADANIE 4 3 * } Dobrać główne wielkości układu korbowo-wahaczowego oraz skonstruować drążek służący do przeniesienia ruchu z elementu I (korba). 4. Rys. np. i d 3 są wzajemnie prostopadłe i prostopadłość ta nie może ulegać zmianie podczas regulacji odległości L. które stanowiły podstawę wyboru. który powinien wykonywać ruch wahadłowy (rys. sześciokątnej. kwadratowej. a element 2 — częścią gwintowaną o średnicy d 4 . M- Li Rys. Osie otworów d. aby regulując odległość L. Należy dobrać postać konstrukcyjną elementu 3.

przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek z a^int^m wewif-frrzTiyrQ (rvs. które stanowiły jego podstawę. 4. 4.9.y ix os 1 v n i' • ^ rn. Podstawę geometryczną działania układu korbowo-wahaczowego przedstawiono na rys.2 i łożysk przegubowych.1.12). wg tab. a. zamocowanie drążka na tych czopach powinno być przegubowe (przegub kulisty).1) lub zewnętrznym (rys. ićui^ j ^ izo Ze względu na możliwość występowania odchyleń od prawidłowego ustawienia czopów w punktach B i C. 4.3. 4. Należy rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi. AB= R BC= L CD= r Rys. W doborze głównych wielkości przyjąć. Przy wyborze koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. R.9 Podstawa geometryczna układu korbowo-wahaczowego . że przy zadanych: H. ' Dane ilościowe w założeniach konstrukcyjnych należy przyjąć samodzielnie. 4. r należy obliczyć L. 4. Wykonać rysunek złożeniowy układu oraz rysunki wykonawcze końcówek i innych elementów drążka. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.1 łub 4. ¡3.

b.5 19 8 22 10 27 10 32 12 36 15 41 15 50 18 55 20 60 20 65 20 75 20 85 25 100 Według katalogu K219 wytwórni INA-ELGES (RFN).5 221 246 281.5 190 198. Gdy położenia układu są skrajne.12 Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem zewnętrznym) Dla układu korbowo-wahaczowego muszą być spełnione warunki geometryczne.5 42 17 40 50 19 47 58 21 52 65 23 58 70 27 62 75 30 70 88 38 80 98 42 95 110 47 1. 1 6 6 2 8 8 3 10 9 4 12 10 5 15 12 6 17 14 7 20 16 8 25 20 9 30 22 10 35 25 11 40 28 12 45 32 13 50 35 14 60 44 15 70 49 16 80 55 h 30 36 43 50 61 67 77 94 110 125 142 145 160 175 200 230 s M6 M8 M10 M12 M14 M20xl. Dokonując wyboru koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów.55 A L= (1. d.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 d2 11 15 20 23 30 34 40 48 56 60 65 65 68 70 80 85 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 d3 b2 M1'6 10 13 4 12. Końcówki z łożyskiem przegubowym i gwintem wewnętrznym*' (wymiary w mm) hb5j-bi- Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem wewnętrznym) W Y/A 2 f TD Wf - ł " 1 1 Rys.3. W doborze cech konstrukcyjnych rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi. które stanowiły podstawę wyboru. i d 9 powinno stanowić przeguby kuliste.10.5 89.5 22 8 21 26 10 24 29 11 27. .2HR cos a 2 2 2 (4. wówczas można napisać następujące zależności (rys.2HR cos (a + p) (4. wzajemnie prostopadłych. 4. 12 12. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek o postaci wg rys.12.5 124 145 167. Tabela 4. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.5 48.Proporcje wymiarów (przykład): C = 0.2) A f = 0.r ) 2 = H 2 + R 2 .5 16 6 15 19 7 17. a osadzenie drążka na czopach o średnicy d.2 i łożysk przegubowych według tab. Konstrukcja drążka ma zapewnić zmianę jego długości (w zakresie regulacji). które wykonują ruchy wahadłowe odpowiednio wokół osi x' i y'. 4.5 324 1. 4.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 1. 4.55 A przedstawionego na rys. 41.5 58 67 80. 4. Elementy I i II stanowią zakończenia wałków. 4. SW 5 11 5 14 6.2) ZADANIE 4A Skonstruować drążek przegubowy zapewniający przeniesienie ruchu z elementu I na element II układu Lp.1 lub 4.5 17 6.5 102.9): (L .8-2.5 34 13 33.11 lub 4.1) (L + r) = H + R . aby suma długości korby i każdego innego ogniwa była mniejsza od sumy długości ogniw pozostałych.1.

5 6° T 7° 6° 2.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 16 22 26 23 34 36 43 53 65 82 86 92 104 115 125 140 d2 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 b. Koścówld % JożysJtii-jn przagafcowytn § a-wñioterai ze-waiętCTayM'" (wyari&ry w msaj Tabela 4.5 246 281 316. 6 8 10 12 15 17 20 25 30 35 40 45 50 60 70 80 b.5 1.0 0.2. min 10 13 15 18 1? 20 20 24 29 29 33 39 45 50 55 62 66 77 88 98 109 d.5 103.3. 47.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 14 15 16 17 20 24 25 30 35 40 45 50 55 (50 70 80 90 100 1. 4 6 7 8 10 11 13 17 19 21 23 27 30 38 42 47 1. 13 16 18 22 22 25 25 29 35 35 40 47 53 60 66 74 80 92 105 115 130 r 0.5 63 71 82.w mmi) d 8 10 12 D 16 19 22 25 26 30 30 35 42 42 47 55 62 68 75 85 90 105 120 130 150 B 8 9 10 12 12 14 14 16 20 20 22 25 28 32 35 40 44 49 55 60 70 C 5 6 7 9 9 10 10 12 16 16 18 20 22 25 28 32 36 40 45 50 55 d.5 198 216.5 r i a max 15° 12° 10° 8° 8° 10° 10° 9° 7° 7° 6° Lp.0 7° 6° 6° 6° 5° 7° 0.5 364 h 12 12. Łożysku ślizgów« nrz^ab&wt wg iPM-§T/M-§71©6.5 91.5 124 145 182. seria S (vvywUary. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 d.5 54.0 .Taibela 4. 1. 6 8 9 10 12 14 16 20 22 25 28 32 35 44 49 55 h 36 42 48 54 63 69 78 94 110 140 150 163 185 210 235 270 s M6 M8 MIO M12 M14 M16 M20xl.8 *' Według katalogu K219 wytwórni ÏNA-ELGES (RFN).

niewidoczne fragmenty postaci konstrukcyjnej zaznaczono liniami kreskowymi. Oprócz zapisu geometrycznej postaci konstrukcyjnej.1-5. 5. W doborze i zapisie układu wymiarów należy kierować się kryteriami ustalonymi wspólnie z prowadzącym zajęcia. B — rowek na wpust b 2 x h 2 . wprowadzając do nich pewne zmiany. W elementach wykazujących symetrię przeanalizować celowość zastosowania układu typu „półprzekrój-półwidok".29 można wprawdzie uznać za wystarczający do przedstawienia postaci * ł Należy zauważyć. Na rysunkach 5. które można określić jako obrotowe. pokazać na rysunkach. geometrycznej. Niewidoczne fragmenty postaci.6-5. rysunki stanowiące rozwiązanie zadań w tym rozdziale powinny zawierać zapis układu wymiarów.29 ^ zamieszczono rzuty prostokątne.1-5.xh. 5. kłady. Należy rozważyć możliwość zwiększenia czytelności zapisu. widoki. przekroje częściowe itd. Ich postać konstrukcyjna jest odpowiednio uszczegółowiona. ale istotną. przedstawione za pomocą linii kreskowych. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i reguł wymaganych w zapisie konstrukcji. Układ dwóch rzutów jako widoków w elementach odwzorowanych na rys. będące widokami. x h.9) do zadań należy dokończenie rzutu głównego na podstawie informacji dostarczanej przez rzut boczny. a tym samym niezawodności przekazu informacji w nim zawartej. B — rowek na wpust b 2 x h 2 A — rowek na wpust b. rys. W niektórych przypadkach (np.1. stosując odpowiednio przekroje. ale czytelność takiego zapisu nasuwa wiele zastrzeżeń.5. że rysunki będące rozwiązaniem zadań w tym rozdziale stanowią tylko część. A — rowek na wpust b. C — dwa wycięcia wzajemnie prostopadłe — 31 .. Niektóre rysunki uzupełniono dodatkowym opisem. a stanowiące zapis elementów.. **' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. zapisu konstrukcji.

xh.3 A — rowek na wpust b. A . 5.Rys.

3 Rysunek techniczny jaku ¿apis konsíruÍLep 33 .

Rys.17 . 5.

— 35 .

— 36 .

— w elementach wykazujących symetrię wykorzystanie oczywistości tej symetrii zarówno w o d niesieniu do zapisu postaci. — dobór i zapis układu wymiarów. będących widokami. — wykorzystać oczywistość symetrii. Elementy te są przedstawione na zamieszczonych rysunkach w dwóch rzutach będących widokami: w rzucie głównym i w rzucie z góry lub w rzucie bocznym. Niewidoczne fragmenty postaci geometrycznej przedstawiono na tych rysunkach linią kreskową. który również będzie widokiem. stosując układy „pólwidok-pólprzekrój" itd. 37 .30-5. kładów itd. Dwa rzuty tych elementów nie wystarczają do zapisu konstrukcji zgodnie z zasadami jednoznaczności. jak i układu wymiarów. *' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. uwzględniając zapis układu wymiarów (układ rzutów zazwyczaj jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów). — wyeliminowanie linii kreskowych odwzorowujących niewidoczne fragmenty postaci przez zastosowanie odpowiednio przekrojów. czy sporządzony zapis jest optymalny ze względu na przyjęte kryteria. które można opisać jako elementy nieobrotowe. — rozważyć konieczność zastosowania przekrojów.. czy dobrany układ rzutów oraz zapis układu wymiarów są optymalne.Podstawą zadań w tym podrozdziale jest treść zapisu zamieszczona na rys. kładów itd. 5.. — sprawdzić. przedstawiających elementy. wprowadzając do nich pewne zmiany. niesprzeczności i zupełności. — dobrać odpowiednio uzasadniony układ wymiarów.. Rozwiązanie zadań obejmuje: — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. — rozważenie.54*'. Wskazówki do rozwiązania zadań Podczas rozwiązywania zadań korzystne wydaje się przyjęcie następującej kolejności działań: — na podstawie danych dwóch rzutów. sporządzić trzeci rzut (najczęściej jest to rzut boczny).

: I— kJJ l ! . i . ! i 1 1 !--i .. 5.3).32 J yfP J)\ f n t r r 1rn+r! .30 Rys. 5.S ! 1 1 t ! -H i --I . 15. Rys. 15 > (r/s.I T 35X..- j l i ¡i * Rozwiązania tego zadania zamieszczono w rozdz. 5.31 jtM II I j+J i I I i 1I 1 11 1i 1 r i IM ito'' i 'lii --HH ./TM. M i l < 1 i1 r l . r1-— ^ "X z Rys.

.

.

.

53 .Rys. 5. 5.52 \ -1 U-Ji— Rys.

W niniejszym rozdziale zamieszczono przykłady rysunków odwzorowujących geometryczną postać konstrukcyjną w rzutach aksonometrycznych *': — w izometrii (rys. 6.1-6.24), — w dimetrii prostokątnej (rys. 6.25-6.32), — w dimetrii ukośnej (rys. 6.33-6.43). Niektóre rysunki uzupełniono istotnymi — dla odczytania własności danego elementu — wymiarami. Zamieszczone rysunki stanowić mogą podstawę do odwzorowania danego elementu za pomocą rzutów prostokątnych. Można je także wykorzystać jako pomoc w zadaniach polegających na sporządzeniu rzutu aksonometrycznego na podstawie rzutów prostokątnych. W doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego powinno się uwzględniać następujące czynniki: — izometria umożliwia pokazanie szczegółów postaci geometrycznej z trzech stron (to;y kierunki widzenia), — w przypadku elementów płaskich oraz tych, których szczegóły postaci geometrycznej są usytuowane z jednej strony, można stosować dimetrię ukośną lub prostokątną, — jeśli elementami postaci geometrycznej są utwory obrotowe, jak walec i stożek, to w doborze
*' Część rysunków zamieszczonych w tym rozdziale zaczerpnięto z prac [13], [14], wprowadzając do nich pewne zmiany.

rodzaju rzutu aksonometrycznego należy uwzględniać dogodność odwzorowywania tych utworów obrotowych w danym rzucie aksonometrycznym; jeśli utwory te występują z jednej strony odwzorowywanego przedmiotu, to zaleca się dimetrię ukośną lub prostokątną, jeśli natomiast z trzech stron — izometrię. Rozpatrując własności i właściwości rzutów aksonometrycznych, można stwierdzić, że występują w nich zmiany długości odcinków i wielkości kątów; mniejsze w izometrii, większe w dimetrii. Rzuty aksonometryczne stanowią podstawę sporządzania rysunków przede wszystkim poglądowych. Wykorzystywanie rzutu aksonometrycznego w zapisie konstrukcji jest ograniczone. Odwzorowywanie bowiem elementów o większej złożoności postaci konstrukcyjnej wymaga licznych zabiegów kreślarskich, a łącznie z zapisem układu wymiarów i opisem struktury zewnętrznej czytelność takiego zapisu może być mniejsza niż zapisu w rzutach prostokątnych. W odniesieniu do istniejących przedmiotów (rzeczywistych obiektów lub ich modeli) na uwagę zasługuje korzystanie z fotografii i techniki fotograficznej (zapis fotograficzny lub fotograficzno-rysunkowy). Szczególne zalety takiej formy zapisu rnają praktyczne znaczenie nie tylko podczas sporządzania dokumentacji roboczej, lecz także przechowywania dokumentacji (archiwizacja).

YS. 6.1

¥S.

S„2

— 44 —

— 45 —

4© — .

6.Rys.21 .

28 .Rys. 6.27 Rys. 6.

-37 4 — Rysunek techniczny jako zapis konamkcp . 6.MME71IA UKOŚNA Rys.

.

Zadania w tym rozdziale podzielono tematycznie na dwie grupy: odtworzenie konstrukcji elementu i odtworzenie konstrukcji złożonego układu. Zagadnienia dotyczące konstruowali i a — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania.4 (element 1 na rysunku złożeniowym filtra — rys.4. których fotografie przedstawiono na rys. :i!> — 51 . Dobór zadań umożliwia zatem opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zapisu konstrukcji.1 przedstawiono pokrywę pompy zębatej (element 9 na rys. powierzchnie swobodne. Wytwory o odpowiednim stopniu złożoności postaci geometrycznej stanowią dobry przykład do pogłębienia wiedzy i umiejętności o sposobach zapisu geometrycznych cech konstrukcyjnych. obejmujących normalizację niektórych szczegółów postaci geometrycznej. których rysunki złożeniowe zamieszczono na rys. rysunków wykonawczych). 7. 1.6).2 — korpus tarczy wychylnej (element 6 na rys. Przykładami do realizacji tematu mogą być elementy. 7. — Doskonalenie umiejętności z zakresu tolerowania wymiarów i opisu stanu powierzchni. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku wykonawczego. zawartych na rysunku złożeniowym. Są to elementy składowe układów. Odpowiedni dobór elementów i układu elementów umożliwia przyswojenie wiedzy z zakresu konstrukcji i działania oraz wytwarzania tych elementów i układów. Na rysunku 7.8. 7. 7. Odtwarzanie konstrukcji elementu Na podstawie danego pojedynczego elementu (wytworu) ** oraz informacji o jego znaczeniu w układzie. 7.1.6).5-7.Współzależność geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów współdziałających.5). — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów.3 — korpus układu sterowania pompy wielotłoczkowej osiowej (element 17 na rys. —. — Normalizacja w konstrukcji elementów i układów.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu i złożonego układu) i sporządzenie zapisu konstrukcji (rysunków złożeniowych. 7.8).1-7. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych elementów jako wytworów można zastosować fotografie tych elementów. 7. — Dobór optymalnego układu wymiarów oparty na analizie współdziałania i wymagań "wynikających z montażu. 7. a na rys. 7. — Znaczenie powierzchni wyznaczających strukturę zewnętrzną: powierzchnie współdziałające. Korpus filtra oleju podano na rys. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i umiejętności co do sposobów zapisu postaci geometrycznej (dobór optymalnego układu rzutów). W miarę potrzeby przy odtwarzaniu konstrukcji należy korzystać z odpowiednich norm konstrukcyjnych. należy odtworzyć konstrukcję elementu. Ma to znaczenie tylko ze względu na organizację zajęć i różne umieszczenie obu tych tematów w strukturze ćwiczeń z zapisu konstrukcji. na rys.

2 Pokrywa pompy zębatej Korpus tarczy wychylnej _ — . 7.5.

.

21 — nakrętka sześciokątna (wg PZL-Hydral Wrocław) . 14 — czop. 10 — tarcza łożyskowa. 3 — wirnik. 20 — podkładka odginana. 13 — wałek napędu. 12 — pokrywa łożyskowa.RYS. 7 — zespół separatora. 2 — pokrywa tylna. 18 — pokrywa wskaźnika. 7. 6 — korpus tarczy wychylnej. 15 — zestaw igiełkowy. 17 — korpus uklcnh sterowania. 8 — stopka ślizgowa 9 — tarcza ślizgowa.wirnika.6 Pompa wielotłoczkowa osiowa: 1 — wałek. 5 — korpus pompy. 16 — tuleja łożyskowa. 19 — dźwignia. 4 — tłoczek. 11 —sprzęgło.

23 — tłoczek.wg rys. 29 — sprężyna. 7. 24 — tuleja gwintowana. U Pompa wieiotłoczkowa osiowa — przekrój 8-8 wg rys.6 Rys.B .7. 27 —• końcówka oporowa dolna. 30 — pokrywa prowadząca . 23 — pokrywa górna.5: 22 — wpust pryzmatyczny.B . 25 — końcówka oporowa górna. 26 — tuleja tłoka.

4 — osłona. 2 — tulejka.Filtr oleju: 1 — korpus. 3 — trzpień. 7 — osadnik Rys. 7. 5 — siatkowy segment filtrujący.8 56 . 6 — segment magnetyczny.

Zawór przelotowy (C) wy skośny (D) 1 Czynnik przepływający 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. 7. 2. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (względem pokrywy) woda zimna 1 MPa grzybek mosiądz-guma woda gorąca. Informacje ¡uzimpeiMąjis|ce 1. które pokazano na fotografiach (rys. para t< 175°C 1 MPa grzybek mosiądz-guma 6 Położenie gwintu na wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. 7. B. C. Zestawienie danych zaworów C i D Lp. niektórych elementów składowych zaworów lub normalizację pewnych szczegółów postaci geometrycznej.16 ich rysunki złożeniowe. powietrze t < 200°C 1 MPa zasuwa okrągła mosiądz-mosiądz zł©ż©na<eg© ektafle Do realizacji tematu dobrano przykładowo zawory i zasuwę. Zestawienie danych m o r ó w A i B Lp. para.kołnierzowe woru z przewodem rurowym 8 Połączenie pokrywy kołnierzowe z korpusem 9 Zastosowanie armatura przemysłowa 10 Normalizacja PN-86/M-74150 obrotowy dolne gwintowe gwintowe armatura przemysłowa Tabela 7. para.1 i 7.17.2 zamieszczono niektóre dane tych zaworów. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku złożeniowego i rysunków wykonawczych zasadniczych elementów danego zaworu. olej.9-7. W połączeniach śrubowych wykorzystać dane gwintów rurowych walcowych. Przy odtwarzaniu konstrukcji skorzystać — w miarę potrzeby — z odpowiednich norm zawierających normalizację głównych wielkości zaworów.umownie jako zawory A.1 i 7.1.aizaiik kiMstakep Tafoeta 7.gwintowe woru z przewodem ruz„ rowym O Połączenie pokrywy O gwintowe z korpusem armatura domo9 Zastosowanie wej sieci wodociągowej 10 Normalizacja PN-74/M-75226 obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne gwintowe gwintowe armatura domowej sieci centralnego ogrzewania PN-77/M-75007 . 7.13-7. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór zwrotno.3.12. a na rys. Na podstawie danego wytworu *' i informacji zamieszczonych w tab. jako wytworów można użyć ich fotografii i rysunków złożeniowych. 7. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór przeloto. powietrze t<300°C 1. W tabelach 7. Przy sporządzaniu rysunku złożeniowego danego zaworu oraz rysunków wykonawczych jego elementów należy uwzględnić skrajne położenie elementu zamknięcia przepływu.obrotowo-przedem pokrywy) suwny (ruch śrubowy) 6 Położenie gwintu na górne wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów stal-stal zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek.6 MPa grzybek woda.Zasuwa klinowa kielichowa (B) -zaporowy kołnierzowy (A) 1 Czynnik przepływający woda.2. D. Dla zaworu A przy odtwarzaniu postaci geometrycznej korpusu wykorzystać dane z rys. Oznaczono je . zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (wzglę. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych zaworów.12). 7.2 należy odtworzyć konstrukcję. które zamieszczono w tab. 0#w.

9 Zawór zwrotno-zaporowy (zawór A) Rys. 7 JO Zasuwa klinowa kielichowa (zawór B) . 7.Rys.

.

952 41.680 113.055 86.746 59. Gwiatr mr^w: -yyalcBw.157 16.897 41.3.u 7.770 36.705 80.955 5/8 22.172 160.656 62.130 163.651 162.309 Gwinty podane w kolumnie 1 są uprzywilejowane.951 149.351 ' 11 14 28 19 P mm 0.980 100. i hłsN/ Oznaczenie gwintu zawiera znak gwintu (G) oraz średnice znamionową.877 30.135 64.911 26.561 8.472 148..291 34.722 110.201 111.405 92.279 29.323 47.330 3 3/4 106.430 5 1/2 151.587 24. = Di mm 7.845 50.752 72.872 2 O Średnica znamionowa'1'"' 1 1/16 1/8 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1 1/4 1 1/2 2 2 1/2 3 3 1/2 4 5 6 d2 = D2 P 7.: G172 GWINT 2EWNETRZNY < N T > t d =D d.226 78.793 21.576 84.142 9.534 87.662 20.614 2 1/4 65.772 135.418 40.803 1 3/4 53.728 13.851 105.651 ' 20.830 6.Tafe<e?.884 3 1/4 93.251 136.814 2.301 15.072 122.445 14.324 52. »» bfimi wŁ^mi.939 38.910 1 3/8 44.844 46.201 33. np.710 75.249 1 1/8 37.267 58.730 138.365 44.907 1.337 1.950 18.566 11.022 97.806 19.117 27.788 56.030 4 1/2 125.184 2 3/4 81.431 42.147 12.039 31. 60 — .551 124.231 73.372 103.749 25.723 9.441 7/8 30.926 91.501 98.

5 Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

.

9 — kółko ręczne.14 Rysunek złożeniowy zaworu B: 1 — korpus. 13 — uszczelka . 6 — uszczelnienie.OS Ito Rys. 5 — wkręt. 7 — tulejka. 11 — nakrętka. 10 — podkładka. 8 — nakrętka. 4 — nakrętka okrągła. 12 — zasuwa. 3 — wrzeciono. 2 — pokrywa. 7.

7. 7 — podkładka. 5 — dławik.Ć3S Rys. 8 — wkręt. 15 — zawór odpowietrzający . 9 — grzybek 10 — uszczelka. 13 — uszczelka. 3 — wrzeciono. 2 — pokrywa. 6 — kółko ręczne. 12 — nakrętka.15 Rysunek złożeniowy zaworu C: 1 — korpus. 14 — korek. 4 — uszczelnienie. 11 — podkładka.

2 — gniazdo. 3 — wrzeciono. 6 — uszczelnienie. . 8 — nakrętka.16 Rysunek złożeniowy zaworu D: 1 — korpus. 12 — zawór odpowietrzający. 13 — korek grzybek. 4 10 — nakrętka. 9 — kółko ręczne. 11 — uszczelka.Rys. 5 — pokrywa. 7. 7 — tulejka.

4 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 2 i z a b i e r a k a 1 sprzęgła. Należy sporządzić rysunki wykonawcze tulei 1 i zabieraka 2. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. 8. ZADANIE 8 . np. Należy sporządzić rysunid wykonawcze tulei 2 i zabieraka 1. — wykonanie uproszczonego rysunku sprzęgła (szkicu) oraz krótkiego opisu konstrukcji i działania sprzęgła. ZADANIE 8 . ZADANIE 8 . sprzęgła. 4 Na rysunku 8. 17). — dobrać płytłd cierne z tab.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 1 i zabieraka 2 sprzęgła. — Dobór elementów typowych połączeń: śrubowych. Ponadto zadanie obejmuje: — dobór odpowiedniego sposobu regulacji luzu między płytkami sprzęgła. — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności z zakresu sporządzania rysunków wykonawczych. 4 oraz 2. współdziałających ze sobą. lego działanie polega na realizacji przepływu cieczy z dwóch przewodów łub każdego z osobna.6-8. to należy sporządzać rysunki wykonawcze zasadniczych elementów danego układu. uwzględniając wymienione uzupełnienia konstrukcji. Zagadnienia dotyczące konstruowania: — Związek między cechami geometrycznymi a działaniem oraz między cechami geometrycznymi a sposobem wytwarzania. 8. ZADANIE Na rysunku 8. 1 dobrania połączenia kształtowego między elementami 2 i 3 (połączenie wpustowe za pomocą wpustu 12 lub inne. 11 i 13-15 oraz 16. 8. (szkic) sprzęgła oraz krótki opis konstrukcji i działania Rysunek 8. Celem zadania jest nie tylko opanowanie zagadnień zapisu konstrukcji. wielorowkowe). W doborze wartości liczbowych poszczególnych wymiarów należy zachować proporcje wymiarowe podane na rysunku złożeniowym. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym.1 zamieszczono rysunek złożeniowy zaworu kątowego. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1.4 przedstawia rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego mechanicznie. 3 Na rysunku 8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1 i 2.3 zamieszczono rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego dwustronnego włączanego mechanicznie.2 przedstawiono rysunek złożeniowy zawora rozdzielczego jako elementu instalacji rurowej.1 i 8. — dobrać płytki cierne z tab. 3.3 i 8.8. Jeśli zakres prac nie obejmuje rysunków wszystlcich elementów. wpustowych.Temat zadań zamieszczonych w tym rozdziale obejmuje dokonanie analizy zapisu złożonych układów (rysunków złożeniowych) w celu zapoznania się z konstrukcją i działaniem danego układu i następnie — na tej podstawie — sporządzenie zapisu konstrukcji elementów (rysunków wykonawczych). Zagadnienia zapisu konstrukcji: — Pogłębienie wiadomości z zakresu zapisu złożonych układów i doskonalenie umiejętności „czytania" rysunków. zamiast elementów 8 i 9 należy dobrać układ wg rys. lecz także zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące konstruowania. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony 0 . Rysunek złożeniowy wymaga następujących uzupełnień: — dobrania elementów połączeń śrubowych (10. — Przyswojenie niektórych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na przykładzie przerabianych zadań.

uszczelka.FJys.nakrętka. 1 fewór kątowy: 1 . 17 .persceń. 9 .uszczelka. 18 .podkładka o k r J a . 2 .kołnierz.króciec.kołnierz 7 .wrzeciono i . 8 . 10 . 4 . 6 . 3 . 19 . T o .tulejka.korpus.grzybek.gniazdo. 5 . 11 .uszczelnieni? 14 .nakrętka.nai^tka s z e Ł S n a m .śruba dwustronna.kć ko eczne o . 16 . 13 .króciec. 12 .tulejka grzybka.

16 — śruba z łbem sześciokątnym. 4 — płytka. 8. 9 — pierścień uszczelniający o przekroju okrągłym.2 Zawór rozdzielczy: 1 — korpus. 14 — podkładka sprężysta. 11 — podkładka sprężysta. 2 ) _ I Rys. 13 — śruba z łbem sześciokątnym. 12 — wpust. 15 — nakrętka sześciokątna. 5 — króciec. 2 — wrzeciono.©s o© (Element poz. 3 — pokrętło. 6 — uszczelka.5) c-c | Element poz. 17 — podkładka sprężysta . 7 — uszczelka. 8 — króciec. 10 — wkręt z łbem walcowym.

tuleja. 8.sworzeń 4 . 6 — płytka cierna zewnętrzna. 11 — wpusi pryzmatyczny ' ' . 10 — pierścień włączający.3 Sprzęgło wielopłytkowe dwustronne włączane mechanicznie: 1 . 7 — płytka cierna wewnętrzna 8 9• elementy układu regulacji luzu. 3 .eh VD Rys.dźwtania 5 — płytka dociskowa.zabierak. 2 .

8.4 8 9 3 o Rys. 5 — płytka cierna wewnętrzna.4 Sprzęgło wielopłytkowe jednostronne włączane mechanicznie: 1 — zabierak. 3 — dźwignia. 8 — nakrętka do regulacji luzu.5 . 2 — tuleja. 9 — śruba z gniazdem sześciokątnym . 7 — sworzeń. 4 — płytka cierna zewnętrzna. 6 — płytka dociskowa.

a - » - s z i l .A CHŁODZENIE (SMAROWANIE) o Rys. T R Y M ' 4 7 P I S R Ś C .7'. s . S - 6 - 7 - ^ .*** .7 .5 S . 8.

b a Rys.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla elementu i i 2 oraz 9. — dobrać płytki cierne z Łab.1 i 8. 8. 2 i 9.7 Nakrętka do regulacji luzu w sprzęgle .Na rysunku 8.6 Układ do regulacji luzu w sprzęgle Rys. 8. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony (szkic) oraz krótki opis konstrukcji i działania sprzęgła. rysuniai złożeniowym. 8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementów 1.5 zamieszczono rysunek ziożemo*^ sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego hydraulicznie. przy czym: — zacho<*'uć protKJCcje gicw/nych wymiarów jak na.

5 53.6 36.2 H 13.2 129.9 70.7 H 31 38.75 2.1 30.6 b 8 g 1 Liczba wypustów 9.2 100.5 97 H. 25.2 70.2 61 65.75 11.75 9.4 27.7 19.8 Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).2 112. 1 2 3 4 Dw 54 67 78 88 98 110 108 123 132 141 162 178 dw 33.1 41. TabeJa 8.9 30.5 80.5 dz 34 50 60 68 72 72 78 84 95 102 118 132 'o 10 12 12 12 12 19 12 12 12 19.3 43.75 1.2 92.8 89.6 24.5 88.3 38.5 78.5 69.2 58.1 50.3 6 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).5 44 49.5 109.2 65.2 70. Płytki wewnętrzne z wypustami** (wymiary w mim) Lp.45 4 6 1.1 57.5 181.2 82.5 89 O O Liczba wypustów 1 3 1.5 55 61 61 68.8 100 111.8 134.1 32. Płytki zsymęiirrane i wypastamj*' (wymiar? w raunot) Lp.5 164.2 48.8 124.2.8 53.1 45.7 19. > 73 — .2 75.Taóda oJ.8 79.45 3 C J 6 7 8 9 10 11 12 11.8 144.3 48.5 73.8 33. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D* 54.5 19.

'1 Liczba zębów i moduł d„ Dł d O O zxm 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 60x2. Płytki wewmętraiie 2 otworami wielorowkowymii o zarysie ewolwemtowyin*' (wymiary w mim) Lp.3. Płytki ^ew^tr^Siie % wiehnyypai&tami o iajysie ew^iweatowyna*' (wymiary w . > 8.5 68x2. Lp.132 145 155 175 189 205 220 255 285 315 375 440 1.8 2.mm. 3 3.5 44x2.5.5 4 5 *' Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN). .5 3.3 o .4.5 41x3 45x3 48x3 55x3 60x3 65x3 52x4 61x4 68x4 60x5 72x5 70x6 d„ 95 110 123 135 144 165 180 195 208 244 272 300 360 420 dt 90 105 119 130 140 160 175 190 204 233 268 295 355 412 D 141 162 178 195 225 250 270 300 318 342 380 428 518 575 g 2.Tabein i<. 188 208 236 268 287 320 340 365 404 455 545 605 102 118 .105x3 84x4 90x4 100x4 90x5 108x5 100x6 150 170 186 204 234 264 285 315 336 360 400 450 540 600 153 173 .5 4 5 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).3 2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Liczba zębów i moduł zx m 38x2. 62x3 68x3 78x3 88x3 95x3 .

Wytwory spawane powinny zapewnić działanie identyczne z działaniem wytworów odlewanych. umożliwią zidentyfikowanie znaczenia danego elementu w układzie. Przeanalizowanie danych powinno stanowić czynnik naprowadzający na prawidłowe rozwiązanie zadań.1-9. 9. połączony z dokonywaniem pewnych zabiegów konstrukcyjnych.17.21). do którego jest przeznaczony. [21] i [23].16 oraz 9.1 . Rozważane elementy odlewane pod względem postaci geometrycznej są stosunkowo proste. Pewne reguły obowiązujące w konstruowaniu elementów spawanych zostaną podane przez prowadzących zajęcia dydaktyczne **'.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest zapis geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów spawanych. oprócz konstrukcji odlewanej. Rys. W konstrukcjach o większej złożoności postaci geometrycznej. Stwierdzenie to należy przyjąć za podstawę głównego kryterium oceny rozwiązania konstrukcyjnego. 9. wprowadzając do nich zmiany. 9. Na rysunkach 9. sprawiać większych trudności. Na rysunkach elementów odlewanych podano główne wymiary oraz oznaczenia stanu powierzchni. Dane te. Przekonstruowanie ich na elementy spawane nie powinno Przy opracowaniu tego rozdziału skorzystano z rysunków z prac [13]. Należy sporządzić zapis konstrukcji elementów spawanych. które mogą zastąpić przedstawione elementy odlewane.19. 9. Zadania polegają na opracowaniu konstrukcji elementów spawanych.18 i 9. łącznie z informacją o postaci geometrycznej. podano zaczerpnięte z praktyki przykłady rozwiązań konstrukcyjnych elementów spawanych (rys. **' Reguły konstruowania elementów spawanych są zamieszczone między innymi w pracy [8].20 przedstawiono elementy odlewane.

— 76 — .

77 — .

i i Rys.7 i> 100 Rq 25.3/ 78 . 9. A- / R a 6.

11 .1 C ¡3ys. Ramię dźwigni odchylone o kąt 30° przedstawiono w rzucie głównym tak. jak gdyby leżało w jednej płaszczyźnie z drugim ramieniem. 9. 9. tzn. 9.10 skorzystano z możliwości uproszczeń zapisu. w płaszczyźnie rzutu głównego Rys.< 25 > t 040 Ra 12^5/ W przedstawieniu postaci geometrycznej dźwigni na rys.

9. jak gdyby leżały w jednej płaszczyźnie przekroju. Wszystkie szczegóły postaci geometrycznej przedstawiono tak.12 . 9. Część środkową tego elementu odpowiednio przy tym skrócono Rys.12 został sporządzony przy wykorzystaniu możliwości uproszczeń zapisu.\v Rzut główny na rys.

5 5 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .A-A Ry /Ra" 12.

17 . 9.a Rys.

.

aby: — stopień ich ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych był możliwie duży. . jedną z możliwości doboru tematyki zadań. Jedno łożysko powinno być ustalone osiowo (podpora stała). Zagadnienia dotyczące konstruowania — Dobór cech konstrukcyjnych w wyniku analizy założeń konstrukcyjnych. 10. co stanowi podstawę do sformułowania następnego etapu uszczegółowienia przekładni. fibra. a drugie — przesuwne.istota zadań zamieszczonych w tym rozdziale polega na sporządzaniu zapisu konstrukcji układów o większym. — stanowiły pewien czynnik poznawczy takich dziedzin opisowych. stopniu złożoności (niż w zadaniach w rozdziale Zadania konstrukcyjne I) i jednoczesnym dokonywaniu pewnych prostych zabiegów konstrukcyjnych. które odpowiadałyby tak postawionym wymaganiom —-jak się wydaje — mogą być wybrane zagadnienia konstrukcyjne z zakresu prostych przekładni zębatych. — Reguły zapisu elementów układów napędowych: kół zębatych. żeliwo. na którym ma być osadzone koło zębate i tarcza sprzęgła. Wałek. śrubowych. połączeń piasta-wał. że ze względu na pomijanie w rozważaniach własności tworzyw opis cech materiałowych (w wykazach elementów na rysunkach złożeniowych) należy sprowadzać do określenia najbardziej ogólnych danych. — Normalizacja w konstrukcjach środków technicznych. guma. Temat drugiego zadania stanowi wybrany etap uszczegółowienia przekładni zębatej jednostopniowej. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Reguły zapisu typowych połączeń. osiowo (podpora przesuwna). — Stopniowe uszczegółowienie konstrukcji jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". — Pogłębienie wiedzy i umiejętności z zakresu zapisu złożonych układów. — Opis makro. uszczelnień itp. Wykonać rysunek złożeniowy obejmujący wymienione elementy (wraz z gniazdami i pokrywami łożyskowymi) oraz rysunki wykonawcze wałka i koła zębatego. Tematem pierwszego jest konstrukcja układu: wałek wejściowy-lcoło zębate-łożyska-uszczelnienie-sprzęgło jako fragmentu przekładni zębatej dwustopniowej. łożysk tocznych.1) zostały dobrane główne cechy konstrukcyjne przekładni. Należy skonstruować wałek i koło zębate. Należy nadmienić. — problematyka zapisu konstrukcji była różnorodna. Tematykę tych zadań starano się dobrać tak. 10. staliwo. powinien być ułożyskowąny w korpusie przekładni za pomocą łożysk tocznych.2 (podobnie dla wałka wyjściowego). Elementy założeń konstrukcyjnych do opracowania konstrukcji wałka wejściowego podano na rys. Dobór zadań umożliwi opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zagadnień zapisu konstrukcji. jak maszynoznawstwo (w pojęciu ogólnym). — Poznanie rozwiązań pewnych zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. którym jest między innymi skonstruowanie wałków i kół zębatych. dobrać łożyska. — Korzystanie ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej. ZADANIE 1 © . podając tylko np. W niniejszym rozdziale zamieszczono dwa zadania. spawanych. — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. stal. 1 (wałek przekładni kompletny) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej dwustopniowej (rys. uszczelnienie. tarczę sprzęgła i połączenia wpustowe. np. co wynika z odpowiedniego stopnia złożoności samej konstrukcji.i mikrostruktury zewnętrznej na rysunkach wykonawczych.

W doborze postaci geometrycznej wałka należy: 1. Opracować szkice wałka dla dwóch możliwości nakładania koła zębatego na wałek: od strony czopa pod sprzęgło i od strony przeciwnej do sprzęgła. krążków zabezpieczających i pierścieni osadczych oraz inne informacje potrzebne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz. ł) .5 1.5 0.0.40 5 5 4.2.we L2 Schemat przekładni zębatej dwustopniowej Elementy założeń konstrukcyjnych • 10. Imforaiacje pomocnicze Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka jest zilustrowane na rys.3 Tabela 10.35.3) d p Dane ilościowe do zadania przyjąć wg tab. 10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 60 63 66. 13.45) d p Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0.wy I .35 3 0. Katalog-informator.5 0. 68 71 74 79 83 87 89 92 95 97 99 102 Moduł m Wskaźnik b dp 0. Łożyska toczne. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA. dobierając przy tym odpowiednie sposoby osiowego ustalenia elementów: koła zębatego.35 4 1.1. lub wg tab.40 3. 10.3 i 10. Wybrać jedno rozwiązanie i opracować konstrukcję wałka. Łożyska kulkowe.FOK R W ŁOŻYSKOWA Y A USZCZELNIENIE ULOZY SKOWANIE POKRYWA ŁOŻYSKOWA I .1 4 0. pierścieni uszczelniających. 10. Przykłady danych « ii zębatej Lp.0. nakrętki łożyskowe i podkładki zębate należy dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów.2 . Przykłady danych do konstrukcja wata wejściowego przekładni zębatej Lp.9 3 0. 2.4. sprzęgieł podatnych.5 1.0 3.1 — dla konstrukcji walka wejściowego.2 4.30 Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. łożysk. sprzęgła. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 Moduł m Wskaźnik b < =d P ~r p 1.2 — dla konstrukcji wałka wyjściowego.

aby można było wykonać rysunek złożeniowy przekładni oraz rysunki wykonawcze głównych elementów przekładni: korpusu. 10. szerokości b.2 (Wybrany etap uszczegółowienia konstrukcji przekładni) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej jednostopniowej dobrano główne cechy konstrukcyjne i obliczono następujące wielkości: liczby zębów z. co umożliwiło uszczegółowienie postaci geometrycznej wałków przekładni i przyjęcie wartości wymiarów walka zależnych od wymiarów łożysk. 10.. odległość osi A. Należy dokonać dalszego uszczegółowienia konstrukcji tak. 10. b 2 .3. średnice wałków (otworów w kołach) d w ( .5 dla układu poziomego lub na rys. Na podstawie założeń konstrukcyjnych i wymienionych wielkości można sporządzić rysunek o stopniu uszczegółowienia jak na rys. Przyjęto sposób ułożyskowania i dobrano łożyska kulkowe.4 Przykład postaci geometrycznej wałka przekładni ZADANIE 1©. Ze względu na jej niewielkie wymiary należy przyjąć korpus . 10. jak przedstawiono na rys. z 2 . wałków i kół zębatych. d w 2 .UiOZYSKOWANiE U ŁOŻYSKOWANIE \\ USZCZELNIENIE // b Rys. Opracowana konstrukcja będzie stanowić podstawę wykonania niewielu sztuk przekładni..3 Ilustracja zagadnienia uszczegółowienia postaci geometrycznej wałka przekładni iys.6 dla układu pionowego przekładni. 10. moduł m..

.

.

75 122. odpowietrznik.5 147 150 147 126 126 130 128.5 49 57 63 71 80 89 57.T^ibii^ 1LV3. 13. wskaźnik poziomu oleju. Ponadto należy rozwiązać zagadnienia: wlewania i spuszczania oleju.75 142.5 .25 123.5 85. 40 45 45 40 45 50 45 50 55 50 55 60 30 30 35 35 40 45 35 40 45 55 60 65 45 50 55 40 45 50 d vv2 50 50 50 50 50 55 55 55 60 60 60 65 40 40 45 45 50 55 45 50 55 65 70 70 55 55 60 50 55 55 4.5 148. sprawdzania jego poziomu oraz odpowietrzania wnętrza przekładni.5 88.25 119.5 171 205 165 165 180 174 156 156 148 148 166. Wymiary łożysk kulkowych dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów i pierścieni uszczelniających oraz inne informacje konieczne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.5 73.5 139. Lp.5 5 6 4 4.157.5 150 145 130 174 162 150 188 172 172 193.5 94.3. b2 63 69 75 75 84 92 88. W doborze wymiarów wnętrza korpusu należy uwzględnić objętość oleju smarującego.5 91 99 107 75 83 91 A 110 110 112 119. 10.25 128.5 116.5 108.5 98. Łożyska toczne.5 o bardzo prostej postaci geometrycznej. dobranej odpowiednio do wymiarów koi zębatych i łożysk tocznych.5 127.5 65.5 132.5 79. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Zl 21 23 25 20 22 24 19 21 23 18 20 22 15 17 19 17 19 21 16 18 20 19 21 23 24 26 28 20 22 24 Z2 34 32 31 33 31 31 30 29 26 29 27 25 47 43 43 43 39 38 41 33 33 30 29 26 39 37 37 37 35 33 m 4 dpi 84 92 100 90 99 108 95 105 115 108 120 132 60 68 76 76. 10.5 106.5 bi 68 74 80 81 90 98 95 105 115 87 96 106 54 62 68 77 86 95 64 72 80 103 114 124 96 104 112 81 89 97 (wyiniMary 7yv ^rp . Wskazówki do rozwiązania zadamia Różne koncepcje postaci korpusu przedstawiono na rys.7-10. jak: korek do wlewu i korek do spustu oleju.3.5 98. Katalog-informator.PrzyMa. Przykłady danych ilościowych stanowiących element założeń konstrukcyjnych zamieszczono w tab.5 132.5 175. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.5 5 6 4 4.5 125 122.5 141 141 141 124 120 124 135 130. 10.10.dy d^i^yclh 4JUi ^rselfil^dhiM z-^l^Sy-ęl?.25 dw.5 139.25 128.5 95. Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka zilustrowano na rys. .5 80 90 100 114 126 138 96 104 112 90 99 108 dp2 136 128 124 148. dobierając odpowiednio takie elementy.

7 Koncepcja korpusu przekładni — otwory pod łożyska w ściance o odpowiedniej grubości A-A iH\ Koncepcja korpusu przekładni — tuleje z otworami pod łożyska .i Aj M i „ i ji j 'I \ i i i ! I ! i i f \ ( A \j I ! i X % \ Si V. V Rys. 10.

.

Zasady wykonania. . Uzupełnia się je wtedy niezbędnym opisem znaczenia użytych znaków.Zadania o temacie ujętym jako „zapis schematyczny. PN-82/M-01039 — Schematy kinetyczne. Ze względu na stosunkowo niewielką ilość czasu przeznaczonego w strukturze ćwiczeń na temat „zapis schematyczny. symboliczny" wskazane jest zawężenie zakresu treści zadań dotyczących tego tematu do układów kinematycznych. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności w odczytywaniu zapisu układów o większej złożoności. aby wykazywały one możliwie duży stopień ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych oraz różnorodnej problematyki zapisu schematycznego. Stwarza to możliwość zwrócenia uwagi na podane niżej zagadnienia.1. — Schematy a odwzorowywane układy. Jeden z przykładów zadań zamieszczono na rys. jakich należy używać do odwzorowania różnych układów. — Uwolnienie się od trójwymiarowości elementów i stosunków przestrzennych w zapisie własności układów materialnych. układów mechanicznych zamieszczono w pracy [20]. Symbole graficzne. Rodzaje i typy oraz ogólne zasady wykonania. Dobór zadań powinien być jednak taki. Wybór ważniejszych znaków używanych w zapisie tzw. — Opanowanie reguł sporządzania zapisu schematycznego. Z tego powodu w literaturze często stosuje się schematy. Znaki zapisu schematycznego są znormalizowane *>. lest to rysunek złożeniowy dźwignika śrubowego z przekładnią zębatą o zębach śrubowych i przekładnią pasową (na rysunku pokazano koło pasowe klinowe zamocowane na wałku wejściowym). symboliczny" polegają na sporządzeniu — na podstawie rysunków złożeniowych — zapisu schematycznego układów mechanicznych maszyn. w których użyto znaków nie znormalizowanych. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. Normalizacja nie wyczerpuje jednak zagadnienia znaków zapisu schematycznego. a które występują w praktyce. 11. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Zapis schematyczny w procesie projektowo-konstrukcyj ny m. PN-82/M-01083 — Schematy kinematyczne. Zapisu tego dokonuje się po zapoznaniu się z konstrukcją i działaniem układu przedstawionego za pomocą rysunku złożeniowego. schematy a stopień uszczegółowienia konstrukcji na rysunkach złożeniowych. Połączenie „nakrętka-śruba" zamienia ruch obrotowy tulei z gwintem wewnętrznym na ruch prostoliniowy śruby dźwignika. *' Normy związane z tematem: PN-80/M-01156 — Schematy.

11.1b) .(drugi rzut — patrz rys.

2 . 3 .^ J 0 ^ ' 5 i gwintem wewnętrznym.p o p r z e ć ^ .b Dźwignik śrubowy z przekładnią zębatą śrubową (i p ę d n i ą P ^ t ^ ś ^ w dźwignika.• watek wejściowy 4 .kole pasowe klinowe. / . 6 . 8 .^ ) z g a .śruba dźwignika.głowica. 9 ucn nj^ ^ S 1 ś r u b o ^ m .

Zapis p©łączeń śrubowych Na rysunkach 12. gdyż ich znaczenie należy traktować przede wszystkim jako pomocnicze w rozwiązywaniu zadań o większym zakresie działań. podano w opisie słownym zamieszczonym na tych rysunkach. jakie należy wykonać.12 przedstawiono różne przypadki połączeń śrubowych.1. jakie należy wykonać. 95 .1-12. Znajomość zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych jest związana z doborem w procesie konstruowania postaci geometrycznej wytworów. Treść zadań.W rozdziale tym zamieszczono zadania określone jako pomocnicze. Na rysunkach 12. 12. Zadania te mają na celu opanowanie reguł zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych oraz opisu mikrostruktury zewnętrznej wytworu (chropowatości powierzchni). Opis mikrostruktury zewnętrznej w zadaniach podanych niżej obejmować ma tylko oznaczenia chropowatości powierzchni. wynika z opisu słownego podanego na rysunkach. Z opisu mikrostruktury zewnętrznej wynika sposób i rodzaj obróbki. które mają zapewnić jego skuteczne działanie. Treść zadań.13-12. Opis mikrostruktury zewnętrznej wytworu wynika z potrzeby określenia w procesie konstruowania rych własności nadawanych wytworowi w procesie wytwarzania. których te połączenia występują. W zależności od potrzeb należy zastosować odpowiedni sposób zapisu połączeń spawanych.27 zamieszczono kilka charakterystycznych zastosowań połączeń spawanych.

Q ! L i J L 1-2 Rys. przedstawiając całość jako „półwidok-półprzekrój" o I V/////////W////////////. L j . i L 2 m — . 12. 2 -ivk:3ccRv » alsmsni i Rys.Na odcinkach oznaczonych przez L. gwint wewnętrzny na długościach L. eisrnen. L-. jak zaznaczono na rysunku. Marnować o c r a c ^ n t e .3 Li - L 2 = 3 L Dokończyć rysunek połączenia śrubowego — elementy 2 i 3 wkręcone w element 1.2 Narysować połączenie: elementy 2 i 3 nakręcone na element 1 tak.. narysować odpowiednio gwinty wewnętrzne i zewnętrzne. 12. L .

5 Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12. 12.6 7 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 97 — .Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys.

b — w uproszczeniu Rys. b — w uproszczeniu Rys. 12. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem.Do połączenia elementów 1 i2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym.9 Do przykręcenia elementu 1 do elementu 2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym i podkładkę sprężystą. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. 12. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. 12.11 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem stożkowym. 12. nakrętkę sześciokątną i podkładkę sprężystą. b — w uproszczeniu Rys.1 .10 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem walcowym. b — w uproszczeniu Rys.

aby zapewnić szczelność Rys.13 Tarcza z wałkiem drążonym — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie) Rys.Zbiornik cylindryczny — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie wewnątrz i na zewnątrz) Rys. 12. 12. całość przedstawić jako „półprzekrój-półwidok" Spoina V ¡1 Rys.17 .14 \łłM*'łtimtm Zbiornik o prostych ściankach — poszczególne części połączyć spoinami tak. 12.18 Spoina L \ Spoino L 12.15 Spoina L Spoina L / Spoina L Spoino i r 1 a Spoina L Poszczególne części połączyć spoinami. 12.

Spoina L >>>>> >>.21 . całość narysować w „półprzekroju-półwidoku" Rys.20 Rys. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" Rys. 12.19 Spoina L Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami.)>> >>>>>>>>>>>>>)>>>) ¿a >77 Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12.Spoina Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" 12.

24 Rys.23 Szczęka hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12.Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.22 Pedał hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12. 12.25 ff — 101 . 12.

Zbiornik otwarty — poszczególne części połączyć spoinami tak.27 i . 12. aby zapewnić szczelność H Si S S V V S s V s \ s s V \ V > 7 7 7 7 7 / 7 / / ' J (0 « I Rys. _J .

Zapisu oznaczeń należy dokonać wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych. Zapas ozaaacześ c h r o p o w a t o ś c i powaerscłani Na rysunkach 12. — powierzchnie wyznaczające wymiar 5 mają chropowatość o wskaźniku R a = y. których rysunki należy uzupełnić oznaczenialni chropowatości powierzchni. spełniając wymagania podane w opisie słownym podanym na rysunkach. c-o e co o Rys.28 Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 30m7 mają chropowatość o wskaźniku R a = x — powierzchnie wyznaczające wymiar 6 mają chropowatość o wskaźniku R a = y — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnia walcowa 03Oh6 ma chropowatość o wskaźniku R a = x. 12.2.12. — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 35H8 mają chropowatość o wskaźniku R a = x.28-12. 12.30 przedstawiono różne elementy. . — pozostałe powierzchnie — R a = z Rys. — inne powierzchnie walcowe mają chropowatość o wskaźniku R a = y.

2 i 13. 13. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych w ułożyskowaniach wałków przekładni zębatych zamieszczono w tab. 13. że pewne zagadnienia — ze względu na powszechność występowania i ich ogólne znaczenie — można uznać za typowe oraz że istnieją ich rozwiązania.6) oraz stosowanych w tych połączeniach znormalizowanych pasowań (tab.3.w tab.6).9.4 i 13.11. 13. Wyróżnić należy ułożyskowania wałków: — krótkich (rys. ale najbardziej typowe rozwiązania uszczelnienia za pomocą: — pierścieni filcowych (tab.1).11. Zamieszczone tutaj rysunki oraz tabele dotyczą podanych dalej zagadnień.2 i 13. — długich (rys. Na rysunku 13.9). W tabeli 13. a dane krążków zabezpieczających —. szczegóły postaci geometrycznej ze względu na przyleganie elementów sprzężonych przedstawiono na rys. W rozdziale niniejszym zamieszczono także dane wybranych elementów przekładni zębatych: w tab. Wiąże się to bowiem z potrzebą tworzenia w procesie projektowo-konstrukcyjnym różnych rozwiązań (pole możliwych rozwiązań) jako warunku dokonywania zabiegów optymalizacyjnych.8 i 13. 13. 13.10 i 13. a w tab. Przedstawienie treści niniejszego rozdziału jest sprowadzone do krótkiego opisu.13 — wymiary śrub odpowietrzających. 13. Zagadnienie uszczelnień w połączeniach obrotowych ilustrują proste.12 przedstawiono rysunek złożeniowy sprzęgła podatnego. Zaczerpnięto je z dziedziny konstrukcji przekładni zębatych. 13. jakie tutaj obowiązują. Sposoby zabudowy pierścieni uszczelniających w dwóch różnych przypadkach przedstawiono na rys. Zagadnienie wyznaczania powierzchni oporowych pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów podano na rys. — gumowych pierścieni uszczelniających typu A lub B (tab. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono odpowiednio w tab.12. ale pewne reguły.7-13. a wymiary tarcz tego sprzęgła zamieszczono w tab.7).10. które zamieszczono w tym rozdziale.9. Przykłady różnych sposobów ułożyskowań przedstawiono na rys. Zamieszczony w tym rozdziale m ateriał umożliwia jednak zwrócenie uwagi na następujące czynniki w konstruowaniu: — korzystanie ze zbioru istniejących rozwiązań (katalog rozwiązań).4-13.4—13.lJj normy konstrukcyjne Dobór treści rozdziału wynika z potrzeb związanych ze strukturą ćwiczeń dydaktycznych — zakres tematyki jest więc odpowiednio zawężony. W przykładach. 13. 13.14 — wymiary korków spustowych i uszczelek.3). — zagadnienia normalizacji. 13. Wybór jednego z nich zależy oczywiście od przyjętych kryteriów. . mają znaczenie ogólne. Trzeba wyraźnie podkreślić.5 zamieszczono dane potrzebne przy doborze postaci geometrycznej czopów końcowych wałów. Dla połączeń wpustowych zamieszczono dane dotyczące głównych wymiarów elementów połączenia (tab.1. 13. zwrócono ponadto uwagę na możliwość różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego. 13. 13. 13. 13. Podkreślenie możliwości różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego ma znaczenie metodologiczne. 13.Ci.

13. z podcięciem wałka (c).POWIERZCHNIE OPORO WE POB NAKRĘTKI. 13. 13. SZCZEGÓŁY OSADZENIA W OTWOiBAirii Rys. c pogłębienie b .3 Szczegóły osadzenia łożyska (lub koła) w otworze (a). b — obrabiana cała powierzchnia.2 fdSŁyrelemenSmfd3)^" ^ ^ ^ ^ * W y k °rzyStaniem różnic y k ^ w i z n Powierzchni (b). b o?/ Rys. z wykorzystaniem różnicy krzywizn powierzchni (b) z podcieciem w otworze (c) — 105 — .1 Powierzchnie oporowe pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów: a nadlew.

13.4 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk kulkowych Rys. 13.W ALE G W PRZEKŁADNI ZĘBATYCH Rys.5 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk stożkowych .UŁOZY-SE 0 WANIĘ.

układzie rozbieżnym — 107 — .Ułożyskowanie za pomocą łożysk kulkowych Ułożyskowanie za pomocą łożysk wałeczkowych Rys. 13.3 Zastosowanie łożysk stożkowych w izw.

5 76.5 -XD TJ (N •a Przykład oznaczenia pierścienia filcowego o średnicy d = 50 mm: Pierścień filcowy 50 PN-90/M-86488 di 28 31 38 39 41 43 45 48 49 51 53 55 58 65 67 69 72 75 77 82 89 91 94 97 99 101 104 f 3 d 88 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 d.5 86.5 79. 18 21 26 27 29 31 33 36 37 39 41 43 46 49 51 53 56 59 61.5 83. Uszczelnienie pierściemńaani Mcawyani wg PN-90/M-86488 (wymiary w mm) t d 17 20 25 26 *z.5 92 97 102 107 112 117 122 127 132 137 142 147 152 157 162 167 172 177 182 d2 109 Ul 116 125 130 135 140 145 154 159 164 173 178 183 188 193 198 203 208 213 f 7 8 4 9 5 10 6 .23 30 32 35 36 38 40 42 45 48 50 52 55 58 60 65 70 72 75 78 80 82 85 d. 89.5 66.USZCZELNIENIA Tabela 13.5 71.5 81.1.5 73.

10 Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed wyciekaniem oleju z wewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.a b Rys. b — przedstawienie szczegółowe — 109 — . b — przedstawienie szczegółowe a Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami z zewnątrz: a — przedstawienie uproszczone. 13.

2. b=10 mm. są uprzywilejowane. 110 115 105 ¡110! 120 110 115 ¡120! 125 120 125 120 ¡1251 130 140 125 ¡1301 140 b 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 12 10 12 10 10 10 12 . 12 12 12 15 12 12 12 12 12 15 12 12 15 25 40 42 68 26 70 28 17 45 72 18 75 30 48 19 78 20 32 50 80 21 85 35 52 22 90 23 24 36 55 95 38 100 53 60 105 Pierścienie. których średnice D ujęto w ramki. Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d = 6 . pierścień uszczelniający A 25 x 42 x 10 PN-72/M-86964 d D 24 26 15 m 32 35 40 28 O 32 35 40 28 30 [321 35 40 30 32 [35! 40 35 30 32 35 ¡40! 42 47 40 32 35 ¡40! 42 47 40 35 1401 47 16 b 7 7 7 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 7 10 10 7 7 7 10 7 7 7 7 10 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 10 10 d D 35 37 40 ¡42] 47 50 52 62 40 ¡45! 47 40 ¡47] 50 52 40 42 47 50 ¡52 55 62 45 47 50 ¡52! 47 50 52 ¡55| 58 62 72 52 62 52 55 ¡58! 62 b 7 7 7 10 10 to 10 10 7 10 10 ' 7 10 10 10 7 7 10 10 10 10 10 7 7 10 10 7 7 10 10 10 10 10 " 7 10 7 10 10 10 d D 52 55 i60| 62 65 72 80 55 i62i 65 72 60 62 !65i 68 72 80 62 65 170. — i: . 72 80 65 68 70 L2 7J 75 80 68 72 i75| 80 70 72 75 I80| 85 90 ¡801 90 75 80 85 90 b 7 7 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 10 10 3 10 10 10 d 62 63 65 D 80 90 90 85 !90| 95 100 90 100 90 ¡95! 100 110 100 110 95 :ioo> 105 110 100 110 100 ¡105.1000 mm.%%4 ( wymiary w inm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 25 mm.Tabela 13. Pierśctesnk uszczelniające A (gumowe 2 wkładka usztywniającą) wg PN-72/M-. D =42 mm. 10 12 10 10 10 12 12 12 15.

b=10 mm. D = 52 mm. — 111 — . Pierścienie uszczelniające 3 igsHMme w ofasimrie metalowej) wg PN-72/M~ (wymiary w mm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 30 mm.Tabela 13.3. pierścień uszczelniający B 30x52x10 PN-72/M-86965 b d 15 D 30 35 40 30 32 35 40 35 40 47 35 40 40 35 40 47 40 40 42 40 47 52 40 42 47 50 52 42 47 50 b 10 d 28 D 47 50 52 47 50 52 55 62 47 50 52 55 52 62 52 55 62 70 55 60 62 72 62 65 72 60 62 65 72 80 65 70 • 10 72 b 10 d 48 D 62 65 72 65 68 72 80 72 75 75 80 85 90 80 90 80 85 90 95 85 90 90 95 90 95 90 100 100 110 b 10 d 75 D 95 100 105 110 100 110 100 105 110 115 105 110 115 120 125 110 115 120 125 120 120 125 120 125 130 140 b 12 16 10 30 50 10 52 10 55 10 58 10 ' 10 60 10 78 12 10 80 12 17 18 19 20 21 22 10 32 10 10 10 10 10 40 10 42 10 35 10 85 10 15 38 10 90 15 62 65 10 10 12 12 12 92 95 15 15 24 10 68 100 15 25 45 10 47 26 10 *' Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d= 10-280 mm.

CZOPY KOŃCOWE WAŁÓW
Tabela 13.4. Czopy końcowe wałów
wg PN-98/M-85®®® * >

POŁA CZE NI A WPUSTOWE
Tabela 13.6. 'Główne wymiary połączeń wpustowych wg PM-70/M-850O5'

X9

Średnica d (mm) Wymiar nominalny 16 20 25 30 32 18 22 28 35 38 40 48 42 50 56 60 70 80 100 130 160 ¡90 85 110 140 170 '200 63 71 90 120 65 75 95 125 150 180 220 m6 45 55 k.6 19 24 J6 Tolerancja

Długość 1 (mm) Czopy długie 40 50 60 80 Czopy krótkie 28 36 42 58 Zakresy średnic d (mm) do ponad 6 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 500 Wymiary wpustu bxh (mm) 2x2 3x3 4x4 5x5 6x6 8x7 10x8 12x8 14x9 16x10 18x11 20x12 22x14 25x14 28x16 32x18 36x20 40x22 45x25 50x28 56x32 63x32 70x36 80x40 90x45 i00x50 Głębokość rowków (mm) w wale ti w piaście t 2 1,2 1,8 2,5 3 3,5 4 5 5 5,5 6 7 7,5 9 9 10 11 12 13 15 17 20 20 22 25 28 31 1 1,4 1,8 2,3 2,8 3,3 3,3 3,3 3,8 4,3 4,4 4,9 5,4 5,4 6,4 7,4 8,4 9,4 10,4 11,4 12,4 12,4 14,4 15,4 17,4 19,5

110

82

140 170 210 250 300 350 .

105 130 165 200 240 280

Norma obejmuje czopy walcowe i stożkowe o średnicach od 6 do 630 mm.

Tabeia 13.5. Promienie zaokrągleń w czopach wałów reduktorów i motoreduktorów wg PN-87/M-88561 (wymiary w mm)

Normalne długości wpuslów wynoszy: 6, 8, [0, 12. 14, 16, 18, 20. 22, 25, 28, 32, 36. 4(1, 45. 50, 56. 63. 70, 80, 90, 100, 110. 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320. 360, 400, 450, 500.

d do 18 od 20 do 28 od 30 do 75 od 80 do 125 od 130 do 280

R nie więcej niż 1,0 1,6 2,5 3,0 4,0

Tabela 13.7. Pasowania w połączeniach wpustowych wg PN-70/M-85005
Pasowanie wpustu w rowku watka w rowku piasty Rodzaj połączenia walek-piasta ruchowe H9/h9 D10/h9 zwykłe N9/h9 Js9/h9 spoczynkowe P9/h9 P9/h9

— 112 —

KRĄŻKI ZABEZPIECZAJĄCETabela 13.8. Wymiary pierścieni ©sadczydh sprężynaijącydh zewnętrznych (rodzaj wg PN-81/M-85111 * > X3

"O

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju Z odmiany normalnej przeznaczonego na czop o średnicy d = 40 mm: pierścień osadczy sprężynujący Z 40 PN-81/M-85111

9lM1)
Czop Pierścień osadczy a max. 10 (U) 12 (13) 14 15 16 17 18 (19) 20 (21) 22 24 25 26 28 (29) 30 32 (34) 35 36 38 40 42 45 48 50 (52) 55 56 (58) 60 (62) 63 9,3 10,2 11,0 11,9 12,9 13,8 14,7 15,7 16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 22,2 23,2 24,2 25,9 26,9 27,9 29,6 31,5 32,2 33,2 35,2 36,5 38,5 41,5 44,5 45,8 47,8 50,8 51,8 53,8 55,8 57,8 58,8 1,75 1,5

h

f(Hl3)
Rowek

b

około

d2 min.

h min.

3,3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3,9 4.0 4.1 4.2 4,4 4.5 4.7 4.8 5,0 5,2 5,4 5.6

1,5

9,6 10,5 11.5 12,4 13.4 14,3 15.2 16,2 17,0 hll

0,60
0,75

1,0

2,0 2,1 2,2
2.3 2.4 2.5

1,7

1,10

0,9

1,1

1,2

2.6
2.7

18,0
19,0

1,2

20,0

1,30 hl2 1.7

2.8
3,0 3.1 3.2 3.4 3.5 3.6 3.8 3.9 4,0 4,2 4.4 4.5 4.7 5.0 5.1 5.2 5.4 5.5 5.6 5.8

2,0

21,0
22,9 23,9 24,9 26.6 27,6 28,6 30.3 32,3 33,0 34,0 36,0 37.5 39,5 42,5 45,5 47 49 52 53 55 57 59 60

2,1 1,60
2,6 3,0

2,5

6,0
6,5 6,7 6,9 6,9 7,0

1,85

3.8

2,5

2,0

7.2 7.3 7.3 7.4 7.5 7.6

2,15

6,0
6,2

4,5

8 — R s n k techniczny jako zapis koosra^cp yu e

— 113 —

Taibeia 13.3 (cd.)
Czop d d„
O O

Pierścień osadczy a max 7.8 8,0 8,1 2,5 8,2 8,4 8;6 8,6 8,7 8.7 8.8 8,8 9,4 9,6 9.9 10,1 10,6 11,0 11,4 11,6 11,8 12,0 około mm
u u

Rowek

A
min.

d,

f

min.

h

Siła osiowa kN

65 (68) 70 72 75 (78) ' 80 (82) 85 (88) 90 (95) 100 105 110 (115) 120 125 130 (135) 140

60,8 63,5 65,5 67,5 70,5 '73,5 74,5 76,5 79,5 82,5 84,5 89,5 94,5 98,0 103,0 108,0 113,0 118,0 123,0 128,0 133,0

6.3 6.5 6.6 6,8 7,0 — 7,3 7.4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,6 9,0 9,3 9,6 9,8 10,2 10,4 10,7 11,0 11,2 3,0

62 65 67 69 _7275 " 76,5 78,5 81,5 84,5 86,5 91,5 96,5 101 106 111 116 121 126 131 136 2,65

73,50 76,83 78,89 81,34 84,28 88,20 104,86 107,80 111,72 116,62 118,58 125,44 132,30 158,76 166,60 174,44 181,30 189,14 196,98 204,82 212,66

hl2 3,15 5,3

3,0

3,5

4,0

hl3

4,15

6,0

4,0

Tworzywo: stal sprężynowa, zalecana stai 65 G. Uwagi: 1. Norma obejmuje pierścienie o zakresie d=3-300 mm. 2. Wymiary bez nawiasów sa uprzywilejowane. 3. Wartości siły osiowej są ważne przy założeniach podanych w normie.

Tabela 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących wewnętrznych (rodzaj W) odmiany normalnej wg PN-81/M-85111 * > JO •l

i U W / Z
1

/

\ \

i

i/ //

o

o i

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju W odmiany normalnej przeznaczonego do otworu o średnicy D = 70 mm: pierścień osadczy sprężynujący W 70 PN-81/M-85111

Cr *

glhU)
- m'tíj

\

f(H13)
Rowek b około min.

Otwór D D„

Pierścień osadczy a max. 4,1

d2

D,
20,0 21,0

h min.

(19) 20 (21) 22 24 25 26

20,5 21,5 22,5 23,5 25,9 26,9 27,9

1,0

4,2 4.4 4.5 4,7

2,2 2.3 2.4 2.5

2.6
2.7
2.8

2,0

22,0 23,0 25,2 26,2 27,2

1,1

1,5

1,8

— 114 —

0 11.5 2.5 101.0 6.7 8.8 6.4 32.9 («3.5 108 112 115 117 119 122 127 132 137 142 147 152 158 164 169 174.4 7.3 9.0 1.2 69.6 3.5 93.5 6.0 5.4 4.5 95.5 3.2 3.5 44.5 10.15 11.0 8.0 10.8 43.0 66.5 100.1 4.8 8.5 47.) Otwór D D„ Pierścień osadczy a max.0 7.2 11.2 6.5 103.5 105.5 1.7 37.5 37.5 79.7 33.Tabeia 13.1 32.0 10.0 58.4 6.8 5.3 3.0 71.4 5.5 4.5 51.7 5.1 33.6 3.4 36.8 H12 2.9 9.2 72.3 7.8 3.5 8.5 98.2 4.4 4.0 11.3 8.0 4.4 31.0 9.5 48.0 78.1 6.8 40.5 53.2 6.7 8.8 39.5 3.5 85.4 68.5 5.5 87.5 5.4 34. b około d2 min.7 10.0 38.2 7.0 13.5 — 115 — .0 75.5 91.0 1.0 63.5 74.0 3.5 97.6 1.7 7.2 5.4 8.7 3.9 1.2 60. 28 30 31 32 34 35 36 37 38 40 42 45 47 48 50 (52) 55 56 (58) 60 »•62 63 65 (68) 70 (72) 75 (78) 80 (82) 85 88 90 (92) (95) (98) 100 (102) 105 (108) 110 (112) (115) 120 (125) 130 (135) 140 (145) 150 (155) 160 (165) 30.6 7.0 8.8 2.2 3.2 11.0 59.5 50.5 10.0 42.5 85.9 11.5 54.0 12.6 4.1 9.5 88.2 67.9 7.2 5.5 95.4 1.2 66.0 39.3 9.8 5.5 8.5 82.0 11.6 7.0 7.0 73.2 64.9 3.3 7.15 61.8 165 170 7.5 49.4 10.2 56.5 5.8 2.2 62.0 65.5 103.1 5.6 3.0 55.6 5.5 2.15 5.5 76.0 40.5 45.7 35.5 29.2 9.2 59.5 114 116 H13 4.8 38.5 93.1 2.9 4.65 6.4 4.6 119 124 129 134 139 144 149 155 • 160' 6.0 9.3 2.0 81. D. Rowek h min.5 90.2 10.75 6.1 3.5 50.7 2.6 6.4 3.85 3.3 4.5 106 109 112 6.0 83.

80 90 110 120 125 140 150 g 6 8 10 d.11. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych Średnica gniazda D (mm) 47-62 72-80 85-100 110-140 150-170 D.5d D 2 = D.+ 2.d od powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej 35 do 40 40 do 45 45 do 50 50 60 70 80 90 100 110 120 do do do do do do do do 60 70 80 90 100 110 120 130 D 50 55 60 70 . Tabela 13. 9 e 20 25 30 36 40 45 50 55 60 65 c max. = D + 2.25d Otwory pod śruby d M8 M10 M12 M16 6 Liczba 4 116 — . 4 Wymiary śrub*' M8x20 14 Ml 2x30 5 Ml 6x3 5 12 18 *' Sposób zabezpieczenia śrub przed odkręceniem podano przykładowo.

SPRZĘGŁA PODATNE .

5 18 8 28 32 35 40 10 280 320 360 45 50 55 80 90 100 32 35 12 12 4 50 8 8 55 21 63 71 25 9 9 3 60 60 70 80 80 100 90 100 100 100 130 Wymiar F według rys. d. max. e d 7 15 t 100 12 16 18 20 25 30 30 35 40 40 45 50 55 32 40 40 50 60 80 80 110 80 110 110 110 110 140 110 140 140 170 140 170 170 210 170 210 210 210 250 10 13 8 5 35 92 28 16 63 14 26 10 1. 13..5 120 36 42 58 58 82 58 82 80 82 82 105 82 105 105 130 105 130 130 165 130 165 165 165 200 60 7 65 75 85 95 105 115 130 150 1. U.70 190 210 235 112 32 16 86 14 5 5 2 140 160 180 200 220 250 280 320 360 400 450 500 132 152 170 188 208 236 266 304 340 380 430 480 40 18 20 22 24 30 32 34 38 46 52 57 62 23 26 31 36 41 46 54 63 72 76 100 110 130 140 160 180 200 230 260 6 16 18 20 22 25 30 32 35 40 45 12 50 55 60 63 70 75 90 100 110 125 15 6 6 2. D d. Wyraiiury tarcz sprzęgła podatnego (^aalary w mm) Od miana P Odmiano 1 t JD wzzzzzm +10 S2 S1 J*45° W. . krótkie długie 14 18 19 24 28 35 38 0 38 45 50 55 56 0 56 70 75 80 75 90 95 110 95 110 120 125 140 — - d3 d4 IA s. czopy czopy min.12. p*> max.12.Tabela 13. min. S 2 D P Liczba otworów 4 d5 d(.

4 25.14.4 31.25 M12xl. KORKI SPUSTOWE ! USZCZELKI Tabela 13.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 25 25 28 32 34 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.25 M12xl.4 31.2 36.2 19. 27 32 32 D 16.6 25.13.4 25.25 M16xl.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 28 29 34 36 38 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.2 19.9 d2 10 12 16 20 22 27 30 33 Da 18 20 26 30 32 38 42 45 g 2 2.4 25. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22 27 32 32 D 16.6 25.25 M16xl.4 25.9 36. Korki spustowe i uszczelki (wymiary w mm) ex 45° C C4 M "O Q d iVI 10x1.ŚRUBY ODPOWIETRZAJĄCE.9 d.5 M22xl.5 M22xl. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22.2 36.5 .9 36.5 M20xl. Sraby odpowietrzające (wymiary w snia) d Ml 0x1.5 M20xl. 3 4 5 6 7 7 8 8 Tabela 13.

d) : Rys. * PROPORCJE WYMIAROWE ŁOŻYSK TOCZNYCH" ) Wymiany główne (ujęte w Polskich Normach): d. wkrętów.1) umożliwiają zwrócenie uwagi na zagadnienie proporcji wymiarowych.6. W tabeli 14. s = 0. 14. np.3 (D .1 Łożysko kulkowe zwykłe *' Przy opracowaniu tego zagadnienia korzystano z danych zawartych w pracy [4].Rozdział 14 stanowi uzupełnienie rozdziałów poprzednich.7) i elementów połączeń śrubowych (tab. nakrętek i innych elementów połączeń śrubowych mogą być pomocne w konstruowaniu i zastąpić konieczność bezpośredniego posługiwania się normami w niektórych zabiegach. a przydat- ne są w doborze i zapisie konstrukcji spoin w ramach zadań konstrukcyjnych.7. 14.2) dotyczą spawania metodą elektryczną. np. elementów połączeń śrubowych. D.7 jest rys. estetycznych. kreślarskich. spoin oraz danych do opisu struktury zewnętrznej. 14. 14. Przykłady łożysk tocznych (rys. Zamieszczony tutaj materiał jest związany z doborem łożysk tocznych. r. — 120 — .8 zamieszczono dane o zakresach chropowatości powierzchni charakterystycznych dla różnych rodzajów obróbki w procesie wytwarzania elementów. Postacie i zastosowanie typowych spoin (tab. 14. a wynika z potrzeb zadań ujętych w strukturze ćwiczeń. Powszechnie stosowane pasowania podano w tabelach 14. na którym opisano znaczenie powierzchni identyfikujących strukturę elementu.1-14. 14.15(0 . natomiast orientacyjne wartości chropowatości powierzchni dla typowych zastosowań elementów —• w tab. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): Dśr = D+d d k = 0. co może wynikać z kryteriów o charakterze technicznym lub innych. B. 14.d).7. Z opisem struktury zewnętrznej są związane układy pasowań (dobór pasowań i wynikające stąd tolerowanie wymiarów liniowych) oraz dane do doboru chropowatości powierzchni.3-14. Uzupełnieniem tab. Podane proporcje wymiarowe śrub.

Rys.15(D-d).25 (D-d). Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d. 14.16)(S-d). Łożysko baryłkowe — 121 — . r.25 (D-d).5d h . s = 0. d b . I = 0. Rys.5 d w . Rśr=RK-0.. l w = d w .15-0. D. B. D.8 dB. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d b = 0. D. r. r. D+d 4 R = R śr + 0. s = (0.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. = 0.2 Łożysko walcowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. B. w niektórych l w = 1. 14.5dk.3 Łożysko kulkowe wahliwe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d k = 0.25 (D-d). B.

r.25 (D-d). Rys. ". y = 28-30° (łożyska o dużym kącie działania).5 H. D.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. -H. B z . D. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): D„ D+d d k = 0.8)d śr (łożyska szerokie) Rys. T.5 Łożysko stożkowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. d. d ś r = 0.3 H. 14. Wymiary uzupełniające (do określeń): -y = 12-16° (łożyska normalne). h = 0.6 Łożysko kulkowe wzdłużne jednokierunkowe — 122 — . B w . D+d Dir = I = d 4r + (2-3) mm.. 14. I = (1.6-1.

PROPORCJE WYMIAROWE ELEMENTÓW POŁĄCZEŃ ŚRUBOWYCH"0 Tabela 14.1 *' Przy opracowaniu tego punktu korzystano z danych zawartych w pracy [4]. — 123 — .

4 d Nakrętki niskie w = 0.l.8-2)d D.6) d Nakrętki wysokie w=l.8d D 2 = 1.5d n = 0.8-2)d D.ld d D = 1.2d — 124 — . = 0.05 d g = 0.25d Nakrętka sześciokątna D = (l.4-0.8d k = 0.1 (cd.5.95 S Nakrętki zwykłe w = 0. = 0.9S w = (1 — 1.2) d m = 0.2d Podkładka sprężysta D=(l.2d Nakrętki długie w = 2d Rodzaj A hJIUj on« Nakrętka koronowa Rodzaj B D = (l.25 d t=0.Tabela 14.6)d d 0 = 1.8 d c x 45" D = 2.05 d Podkładka okrągła o TJ s = 0.) Nazwa elementu Proporcje wymiarowe (d-średnica gwintu") Wkręt z łbem stożkowym D= l.8 d Nakrętki niskie w = (0.

POSTACIE 11AEMMM ZASTOSOWAŃ TYPOWYCH SPOI?i*} (wg PN-75/M-69014) Tafcela 14.Y s = 3-20 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm Spoina V z podkładką s>6 mm P = 8°-12° b = 4-8 mm S.2 Lp. >3 Spoina V s = 3-20 mm a = 50°-60° b = 0-3 mm Przedstawianie spoin na rysunkach według PN-EN 22553:1997. — 125 — . Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*1 Wymiary i zakres zastosowania Spoina I jednostronna s = 1-3 mm b = 0-2 mm Spoina I dwustronna s = 2-5 mm b = 1-3 mm Spoina Y s = 3-20 mm a=50°-60° b = 0-3 mm c = 1-2 mm Spoina .

cr Spoina 2J s>30 mm P= 15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm Spoina K s= 12-40 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm s= 12-40 mm a. = 50-60 mm 10 Spoina X a. = 50-90 mm b = 0-3 mm c = 0-3 mm s s h=.) Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*' Wymiary i zakre zastosowania Spoina J s> 15 mm p=15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm ' jTS.— 3 2 — IM .Tabela 14.2 (cd.

2 (cd. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu* Wymiary i zakres zastosowania 11 Spoina U s= 15-40 mm P = 8°-12° : b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4—5 mm 12 Spoina U zwężona s>40 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=4 13 Spoina 2U s = 30-80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4-5 mm s s h = .— mm 3 2 14 Spoina 2U zwężona s>80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=- r n 15 Spoina L s>2 mm a=60°-120° 127 .) Lp.Tafoeia 14.

(mm) do 3 0.Tafeeia 14.5 s 5 7 . Nazwa spoiny Przekrój z tacza przed i po spawaniu3'1 Wy miary i zaicies zastosowania 16 Spoina L s>2 mm a=60°-120° b = 0-2 mm Gdy S.) Lp.7 s 3-10 10-25 ponad 25 0. > s h>s 17 Spoina O bez ukosowania s = 2-8 mm d<30 mm 18 Spoina O z ukosowaniem s = 8-16 mm d < 15 mm a=45°-55° c = 0-3 mm 19 Spoina I grzbietowa s<4 mm b = 0-2 mm r=s h=s+2 I I Spawanie części o różnych grubościach c) dopuszczalne różnice grubości dla spawania bez obróbki grubszej części Grubość s (mm) Różnica grubości a.2 (-cd.

TYPOWE PASOWANIA * >
Takla 14.3. Pasowania wedtag sasady stałego ®tw®rra dla wymiarów dto 5 © mira ©
Rodzaj pasowania Pole tolerancji otworu podstawowego H8 H9 H10 Hl 1 H12 H8/c8 H9/d9 H10/dl0 HI l/al 1 H12/bl2 H8/d8 H9/e8 H10/h9 Hll/bll H12/hl2 H8/d9 H9/e9 H10/hl0 HI l/c 11 H8/e8 H9/f8 Hll/dll H8/e9 H9/f9 Hll/hll H8/f7 H9/h8 j H8/f8 H9/h9 H8/f9 H8/h7 H8/h8 H8/h9 H5/js4 H6/js5 H7/js6 H8/js7 H5/k4 H6/k5 ' H7/k6 H8/k7 H5/m4 H6/m5 H7/m6 H8/m7 H6/n5 H7/n6 H8/n7 H5/n4 H6/p5 H7/p6*' H8/s7 H6/r5 H8/u8 H7/r6 H8/x8 H7/s6 H7/s7 H8/z8 H7/t6 H7/u6 H7/x6 H7/z6 1 ... *;W przedziale wymiarów nominalnych do 3 mm pasowanie r — pasowania uprzywilejowane. , . H5 H5/g4 H5/h4 H6 H6/f6 H6/g6 H6/h5 H7 H7/c8 H7/d8 H7/e7 H7/e8 H7/17 H7/g6 H7/h6
H 7 / n n ipcf m i p i 7 ! i n p

Luźne

Mieszane

Ciasne

i

Tabela 14.4. Pasowania wedfag zasady stałego wałka dSa wymiarów d© 500 mm l
Rodzaj pasowania h4 G5/h4 H5/h4 h5 F7/h5 G6/h5 H6/h5 h6 D8/h6 E8/h6 F7/h6 F8/h6 G7/h6 H7/h6 Pole tolerancji walka podstawowego h8 h7 h9 D8/h7 D8/h8 D9/h9 E8/h7 D9/h8 D10/h9 E9/h9 F8/h7 F8/h8 H8/h7 E9/h8 F9/h9 F8/h8 H8/h9 F9/h8 H9/h9 H8/h8 H10/h9 H9/h8 JS8/h7 X8/h7 M8/h7 N8/h7 U8/h7 h 10 D10/hl0 H10/hl0 hll Al t/h 11 Bll/hll Cll/hll Dll/hll Hll/hll | hl2 B12/hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

IS 5/h4 K5/h4 M5/h4 N5/h4

JS6/h5 K6/h5 M6/h5 N6/h5 P6/h5

Ciasne

JS7/h6 K7/h6 M7/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

— pasowania uprzywilejowane.

** Opracowano wg PN-91/M-02105. W obecnie obowiązujących normach podano zalecane pasowania tylko dla wymiarów do 1 mm.

9 — Rysunek techniczny jako zapis iUnnr^.JŁgp

— 129 —

Ta.bda 14,3. Pa:; i-wasiäu według zi .sad/ siaJsg« otw wmi Clla wyisiiiaro v/ p'invrrej Rodzaj pasowania H7 H7/e7 H7/f6 H7/F7 H7/g6 H7/g7 H7/h6 H7/h7 H7/js6 H7/js7 H7/k6 H7/k7 H7/m6 H7/n6 H7/n7 H7/p6 H7/p7 H7/r6 H7/r7 H7/s6 H7/s7 H7/t6 H7/t7 H7/u6 H7/u7 H7/v7*} H8 H8/d8 H8/e7 H8/e8 H8/f7 H8/f8 H8/g7 H8/h8 H8/js7 H8/k7 H8/n7 H8/p7 Poie tolerancji otworu podstawowego H9 HiO H9/d8 H10/dl0 H9/d9 H10/hl0 H9/e8 H9/e9 H9/f8 H9/f9 H9/h8 H9/h9

r.i m d'lj 3150 TQ -T HU HU/cil*» Hll/cdll*> Hll/dll Hll/hll H12 H12/h 12

Luźne

.

mna

Mieszane

Ciasne

H8/r7 H8/s7 H8/t7 H8/t8*' H8/u7 H8/u8 H8/v7*' H8/v8*'

H9/t8*> H9/u8 H9/v8*'

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

Tabela 14.6. Pasowania według zasady stałego wałka dla wymiarów powyżej 500 do 3150 mm
Rodzaj pasowania h6 E7/h6 F7/h6 G6/h6 G7/h6 H6/hć H7/h6 h7 D8/h7 E7/h7 E8/h7 F7/h7 F8/h7 G7/h7 H7/h7 H8/h7 JS7/h7 K7/h7 M7/h7 N7/h7 Pole tolerancji wałka podstawowego h9 hlO h8 . D8/h8 D9/h9 DIO/lilO E9/h9 D9/h8 H10/hl0 E8/h8 F9/h9 E9/h8 H9/h9 F8/h8 F9/h8 H8/h8 H9/h8 hll Cll/hll*' CDll/hl 1*' Dll/hll Hll/hll hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

Ciasne

JS6/h6 JS7/h6 K6/h6 K7/h6 M6/h6 M7/h6 N6/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

P7/h7 R7/h7 S7/h7 T7/h7 U8/h7

U8/h8

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

— 130 —

ram. korpusów itp. 16. Lp. 24. pokryw. Powierzchnie rękojeści.Tufceila 14. 25. pokręteł. spody korpusów. 17. 27. 14. króćców itp. 20.. w urn Cl o o o" o Rodzaj powierzchni. kółek ręcznych itp. Powierzchnie osadzeń łożysk tocznych: a) powierzchnie czopów b) powierzchnie gniazd Powierzchnie robocze przyrządów precyzyjnych Powierzchnie wałów pod uszczelnienia (połączenia obrotowe): a) pierścieniami filcowymi b) pierścieniami gumowymi Powierzchnie uszczelnień w połączeniach stałych: a) za pomocą uszczelek b) bez uszczelek (styk bezpośredni powierzchni metalowych) Powierzchnie uszczelniające złączek. np. 12.kiidi •iaiM^iwań yi-Mi^i Wskaźnik chropowalusci R. łby śrub i wkrętów Powierzchnie walcowe otworów pod elementy śrubowe (z luzem) Występy środkujące kołnierzy. 'iiii^jot/ a. płyt fundamentowych Małe powierzchnie stykowe. 13. 23. spoczynkowe Powierzchnie oporowe pod nakrętki. Ofksiiiuousi. 19. (polerowanie) Powierzchnie swobodne: a) elementów słabo obciążonych b) elementów średnio obciążonych c) elementów przenoszących bardzo duże obciążenia zmęczeniowe Powierzchnie czołowe wałów.iujłji V/pov'/yoj pr:z. II. Połączenia wpustowe (boczne powierzchnie robocze): a) wpust b) rowki wpustowe Gwinty zewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty wewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty połączeń ruchowych (powierzchnie robocze): a) gwint zewnętrzny b) gwint wewnętrzny Łożyska o smarowaniu mieszanym (powierzchnie robocze) Łożyska o smarowaniu hydrodynamicznym (powierzchnie robocze) Powierzchnie kuliste łożysk samonastawnych Koła zębate o zębach prostych (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich obciążeń i prędkości obwodowych c) dla dużych obciążeń i prędkości obwodowych Koła zębate o zębach śrubowych oraz koła zębate stożkowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich i dużych obciążeń i prędkości obwodowych Kola ślimakowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Ślimaki (powierzchnie boczne zwojów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Powierzchnie czołowe kół zębatych Koła pasowe (powierzchnie robocze): a) do pasów klinowych b) do pasów płaskich Sprzęgła cierne i hamulce: a) powierzchnie robocze walcowe b) powierzchnie robocze płaskie 10.v ..ui. załamań krawędzi (stażowania) itp. 22. warunki dziaiania Duże powierzchnie zgrubnie obrobione. .7. 15. 18.

im 0.5 oO u-i Ł C N 0.05 o o rn (N v cn O oo C N o* o" o" o" 0.025 12.8.Tabela 14. frezowanie frezowanie obwiedniowe szlifowanie średnio dokładne dokładne Wykonywanie gwintów zewnętrznych Wykonywanie gwintów wewnętrznych Obróbka uzębień Docieranie Gładzenie Dogładzanie oscylacyjne Piłowanie Cięcie palnikiem (w automacie) 1 . Zakresy dsrojpowłaitośd powierzchni dla różnych rodzajów obróbki Wskaźnik chropowatości Ra w ¡. nożem szlifowaniem struganie. nożem walcowaniem szlifowaniem gwintownikiem.012 Rodzaj obróbki średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne Toczenie Toczenie powierzchni czołowych Wytaczanie Frezowanie czołowe Frezowanie obwodowe Szlifowanie powierzchni walcowych Szlifowanie płaszczyzn Wiercenie Rozwiercanie Struganie i dłutowanie Przeciąganie średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne narzynką.

pod względem „rysunkowym" jest poprawne. — 134 — . Ale taki układ rzutów należy uznać za niewłaściwy ze względu na kryteria wynikające z racji istnienia zapisu jako wytworu.9 ^ Odwzorowanie geometrycznej postaci konstrukcyjnej za pomocą rzutów głównego i z góry. np. ze względu na zminimalizowanie trudności przy sporządzaniu zapisu. a głównie technologiczności wykonania zapisu. Rzut pomocniczy > \ X y/. Należy przeanalizować dobór optymalnego układu rzutów.

.

3.34 Rys. przedstawiony w rzucie aksonometrycznym (izometria) — 136 — . 15.3 Dobór układu rzutów i układu wymiarów w zapisie konstrukcji elementu przedstawionego na rys.B .b ' 1 2 ot i i1 1 L ^ \^ 1 ^ i M _B Rys.4 Element z rys. 15. 15. 5.

tOZYSKO K iC O ZE6ATE I ŁOŻYSKO A - iy il c B-B podziatka A C-C -łi.6 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka ze ślimakiem dobrany zgodnie z regułami wymiarowania — 137 . 15. 15.5 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka przekładni dobrany zgodnie z regułami wymiarowania ŁOŻYSKO ŁOŻYSKO TARCZA SPRZĘGŁA Rys.

15=7 Rysunek złożeniowy przekładni ślimakowej: a — rzut główny. b — rzut boczny .Rys.

31 Tabelka rysunkowa i wySssz elementów — na arkuszu rys. 10). ale jest tematycznie związana z zadaniami konstrukcyjnymi II (rozdz.8 — 139 . Na przykładzie tym pokazano jedno z możliwych rozwiązań niektórych zagadnień konstrukcyjnych z zakresu przekładni oraz podano dane do zapisu tego typu złożonych układów.Przedstawiona konstrukcja jako całość nie stanowi rozwiązania określonego zadania z książki. 15.

01.01.01. 11.01.09 PN-EN ISO 2338 :2002 PN-70/M-85005 PN-72/M-86965 Stal Rys.1 Wkręt M6x 12-5. 11. 11.01. 11.01. i 1.15 Rys.8 Pokrywa łożyska (lewa) Łożysko stożkowe 30308 Wałek ślimacznicy Wpust pryzmatyczny A 14x9x50 Ślimacznica Uszczelka Korek spustowy Uszczelka Wskaźnik poziomu oleju Kolek walcowy 0 8n6x25 Wpust pryzmatyczny A 8x7x40 Pierścień uszczelniający B 30x50x10 Pokrywa łożyska (górna) Podkładka wyrównawcza Łożysko kulkowe 6306 Tarcza uszczelnienia Obudowa przekładni Ślimak Pierścień uszczelniający B 35x52x10 Osłona łożysk Podkładka sprężysta Z 6.01. 11.01. ¡7 Pokrywa łożyska Tarcza łożyskowa Uszczelka Odpowietrznik Podkładka wyrównawcza Śruba M 10x25-5.06 Rys.00 Rys. Nakrętka łożyskowa KM6 Nazwa elementu Imię.01 Katalog iożysk tocznych Katalog łożysk tocznych Sz Data Podpis Tworzywo Nr normy lub rysunku Masa Nazwa przedmiotu (zespołu) 17 16 15 14 13 12 11 10 1 Lp.PN-7Ü/ÍVÍ-35C05 36 j Pierścień uszczelniający B 38x62x10 35 34 Tulejka dystansowa i tal Stal PM-72/M-86965 Rys.10 25 24 23 22 21 20 19 18 Rys.02 Stal Rys.01. 11. 15. 11.01.01.13 PN-EN 24017:1998 33 32 Stal Fibra Stal 31 30 29 28 27 26 Stal Stal Żeliwo Fibra Stal Fibra Rys. 11. 11. 11.7 .14 Rys.08 Rys. 11.01. 11.11 PN-70/M-85005 Rys.01.01.12 Katalog łożysk tocznych Rys.04 PN-72/M-86965 Rys.01.01.8 Podkładka wyrównawcza Pokrywa iożysk ślimaka (dolna) Podkładka zębata MB 6 12 20 Rys.8 Łożysko stożkowe 30306 Śruba M8x20-5. 11. której postać konstrukcyjną przedstawiono na rys.01.07 Katalog łożysk tocznych Stal Stal Stal Stal Rys. 11.05 Rys. nazwisko Projektował Konstruował Kreślił Sprawdził Zatwierdził Podzialka 1:1 I | J PRZEKŁADNIA | ŚLIMAKOWA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Nr rys. 11.16 Rys.03 PN-77/M-82008 Katalog łożysk tocznych PN-EN 24017:1998 Rys. 15=8 Tabelka rysunkowa z wykazem elementów przekładni ślimakowej. i 1.01. 1 1.

Wymiary fonaałów podstawowych Format (A5) A4 A3 A2 Al A0 Wymiary (mm) 148x210 210x297 297 x 420 420 x 594 594 x 841 841x1189 297x630 297x841 297x1051 297x1261 297x1471 297x1682 297x1892 * ! Formaty pochodne oznacza się podając oznaczenie formatu podstawowego i krotność krótszego boku formatu podstawowego. Znormalizowane podziałki rysunku technicznego Wielkość naturalna Podziałki zwiększające 2 5 10 20 50 100 1 1 1 1 1 1 12 (1 2.Tabela D-l.5) 15 1 10 (1 15) 1 20 (1 25) Podziałki ujęte w nawiasach nie są zalecane. formatu arkusza o wymiarach — 141 — . Przykład oznaczenia 297x630 mm: A4x3. Podziałki zmniejszające 1 50 1 100 1 200 (1 250) 1 500 1 1000 1 2000 (1 2500) 1 5000 1 10000 1 20000 (1 25000) 1 50000 1:1 A2x4 A2 A1 A0- A3*4 A4*3 0-2 Proporcje wymiarowe arkuszy o formatach pochodnych (przykłady) A4 A3 A4 Tabela D-3. Wymiary formatów pochodnych*' Krotność krótszego boku Formaty pochodne od formatu A4 A3 A2 mm 2 3 4 5 6 7 8 9 1189x1682 420x891 594x1261 841x1783 1189x2523 420x1189 594x1682 841x2378 420x1486 594x2102 420x1783 420x2080 Al A0 Układ formatów podstawowych Tabela D-2.

część arkusza z tabelką rysunkową ma stanowić stronę wierzchnią (pole zakreskowane). b. Najpierw wykonuje się załamania prostopadłe. zatamanie wypukfe zafamanie wklęste Forma! A3 1 2 V//// n _ 210 _ — a 420 a» CD C M C-N S 210 t'en OJ 1 Format A2 Rys. a następnie załamania równoległe do dolnej krawędzi arkusza rysunkowego. Kolejność załamań przy składaniu arkuszy oznaczono liczbami.SPOSOBY SKŁADANIA ARKUSZY O FORMATACH A3-M Arkusze większe od A4 po złożeniu mają wymiar formatu A4. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 142 — . D-3 Sposób składania „do teczki lub koperty" arkuszy o formatach A3 i A2: a. c • arkusze w położeniu poziomym.

c — arkusze w położeniu poziomym.zatamanie wypukte zatamanie wklęste c Format A0 4 2 ! r-- OJ CO cn •4- 1 CM CT5 210 Rys. 0-4 210 sSk 210 fes- 210 210 1189 Sposób składania „do teczki lub koper?/1 sriauszy o formatach A1 i AO: a. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 143 .

1S0 OCT) < N yr / / / 105 Format A 2 . c — arkusza w pcłożsniu poziomym.zatamanie wypukłe zatamanie wklęsłe 105 a Format A3 * 2 1 m 105 42() W Wh TABELKA. b.. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 144 — . D-5 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A3 i A2: a.

h <J> CM r 210 a/2 190 190 190 f 1189 Rys. c — arkusze w położeniu poziomym. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) 10 — Rysunek techniczny {¿ka 220S — 145 — .h — I I 1 5| <7> CM I --h I i • — .105 załamanie 105 Format AO wypukłe załamanie w k l ę s ł e 2/ I I . D-6 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A1 i A0: a.

b — format A3x7 —' a d Format A 4 * 9 l ! > ! i l i załamanie wypukłe załamanie wklęsłe i ! en 210 C a/j 8*190=1520 1892 | Y//A 190 C N y b — 105 / -as Format A3* 7 / » / ! 1 1 a/2 c .do teczki lub koperty" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9.lałamGnis wvpukia f-8<7T5in >1 zokimurne wid^is r" Format A 3 * 7 Rys. 1 . 1 i 1 1 ! 1 il 1 ! IP 190 «¡3 Gas» cs en vr < N Ï' ł 210 8*190 = 1520 2030 -99 vA Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9.. b — format A3x7 .. D-7 Sposób składania .

i rozszerz. 1968. KOVALEVA N.: Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji. Mińsk. [15] KOREWA W. PWr. [6] DIETRYCH J. WNT. wyd. [5] DIETRYCH J. K.. Wrocław. Warszawa. Warszawa. WNT. [7] DIETRYCH J„ LOSKA J„ PURZYŃSKI R„ SZOŁTYSEK A. 1974. II zmień.: Podstawy konstrukcji maszyn. [21] ŚLEDZIEWSKI E. SPENCER H.: MaśinostroiteFnoe ćerćenie s elementami konstruirovanija. I. A.[1] AUGUSTYN J. Warszawa...: Rysunek techniczny maszynowy.: Projektowanie i konstruowanie. Warszawa. 1972. D. Gliwice 1976. Warszawa. V zmień. WNT. 1974. Warszawa. II. Macmillan Publishing Co. III.. ŚLEDZIEWSKI E. Gliwice.: Sto zadać s otvetami po proekcionnomu ćerćeniju. V. [18] ORŁOW P. 1974. Wrocławskiej 2000. Warszawa. GITL. G. P. 1997.. WNT. 1985. POLJANIĆEVA A.: Rurowe konstrukcje stalowe. WNT. VI. wyd.: Konstrukcja i konstruowanie. [12] DOBRZAŃSKI T. Vysśaja Śkola. [4] D'JACENKO S. 1971. I. Warszawa. KORNBERGER Z.: Sprzęgła i hamulce. K.: System i konstrukcja. [2] BRÓDKA J'.: Komputerowy zapis konstrukcji. Arkady. Warszawa.: Metodyczny zbiór zadań z rysunku technicznego. Atlas konstrukcij. [3] Detali masin. Wrocław. 1970. Warszawa. Z. Resetova. [17] LOSKA J. Warszawa. Yyssaja Skola. cz. D„ MELEŚKO I. Warszawa. skrypt Politechniki Śląskiej. 1962. WNT. wyd. . Masgiz. Wyd. [8] DIETRYCH J„ KOCAŃDA S„ KOREWA W... 1968. 1962.: Technologiczność konstrukcji stalowych. WNT. wyd. [22] WINKLER T..: Projektowanie stalowych konstrukcji spawanych. 2003.: Detali masin. wyd. wyd. Arkady. STOLBOVOJ S. Mińsk.: Organizacja i metodyka prowadzenia zajęć z rysunku technicznego na studiach dla pracujących. C.. [11] DIETRYCH J.: Zapis konstrukcji. [13] GIESECKE F. III. Gliwice 1982.: Podstawy konstrukcji maszyn. Warszawa.: Technical drawing.: Zasady konstruowania w budowie maszyn.. Atlas. Praca pod red. E. Kiev. G. Podstawy. PWN. II. [20] RYDZANICZ I. MITCHELL A. [14] KOZLOVSKIJ Ju.: Zbiór zadań ćwiczeniowych z rysunku technicznego. cz.. 1981. ZYGMUNT K. Oficyna Wyd. [19] OSIŃSKI Z. [16] ŁAWROWSKI Z. Ośrodek Metodyczny Wyższych Studiów dla Pracujących. cz. WNT. [10] DIETRYCH J.. WNT. wyd. II zmień. 1975. 1985. 1973. 1974.. [23] ZENJUK I. WNT.: KOZLOVSKIJ Ju. HILL I. L. Politecn.: Podstawy konstrukcji maszyn. ZYGMUNT K. 1977. wyd. wyd. skrypt Politechniki Śląskiej. II. N. 1975. wyd. [9] DIETRYCH J„ KOREWA W. Moslcva. New York. II zmień. wyd. V. XXIII.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful