gor Rydzanicz

RYSUNEK

KONSTRUKCJ AD ANI A
wydana© łrzecae

Naukowo-Techniczne • Warszawa

Przedmowa — 5 Wprowadzenie — 7
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Własności i właściwości środków technicznych — 7 Proces projektowo-konstrukcyjny — 7 Niektóre zagadnienia procesu projektowo-konstrukcyjnego — 8 Uszczegółowienie konstrukcji a uszczegółowienie rysunków jako zapisu konstrukcji — 9 Racje istnienia wytworu i zasady konstrukcji — 9 Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny — 10 Dobór postaci konstrukcyjnej — 11

2.
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

O metodyce nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" — 12
Założenia i charakterystyka ogólna— 12 Uwagi metodyczne — 13 Układ iatreść wykładów — 13 Struktura ćwiczeń — 14 Sporządzanie zapisu — 15

3. 4. 5.

Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych — 16 Zadania konstrukcyjne I — 24 Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej — 31

5.1. Elementy obrotowe — 31 5.2. Elementy nieobrotowe — 37

6„ 7,

Rzuty aksomometryczee jako podstawa rysunków poglądowych — 43 Odtwarzanie konstrukcji wytworu — 51

7.1. Odtwarzanie konstrukcji elementu — 51 7.2. Odtwarzanie konstrukcji złożonego układu — 57

8.

Analiza zapisu złożonych układów. Rysunki wykonawcze i rysunki poglądowe (uproszczone) — 66

% Zapas koansirakcja «leinmeratów spsnryaaayda — 75 W. Zadamia kojastrakcyjme II — 84 11. Zapis sdaematyczmy (symboliczny) — 92 12. Zadania pomocnicze -— 95
12.1. Zapis połączeń śrubowych i połączeń spawanych — 95 12.2. Zapis oznaczeń chropowatości powierzchni — 103

13. Elementarne .zagadnienia konstrukcyjne — zbiór rozwiązań, normy konstrukcyjne — 104 14. Materiały uzupełniające — 120 15. Wybrane przykłady rozwiązań — 134 Dodatek — PodziałM, formaty arkuszy, sposoby składania arkuszy — 141 Literatura — 147

.Książka zawiera układ zadań do przedmiotu „zapis konstrukcji" Ogólnymi celami nauczania tego przedmiotu są: opanowanie zasad i reguł zapisu konstrukcji oraz wprowadzenie w elementarne zagadnienia teorii konstrukcji i konstruowania. Dzięki takiemu ułożeniu zadań Czytelnik nie tylko poznaje zagadnienia zapisu. Takie ujęcie problematyki zapisu. korzystał także z różnych źródeł literatury. Zasadniczą formą zajęć są ćwiczenia o charakterze projektowo-konstrukcyjnym. obejmują jedno ćwiczenie dwugodzinne łub więcej takich ćwiczeń {praca na sali) oraz związaną z nimi samodzielną pracą własną studentów/. jako procesu przejścia „od ogółu do szczegółu". co może wynikać z różnego ujęcia przedmiotu „zapis konstrukcji" w siatce studiów i różnej liczby godzin przeznaczonych na ten przedmiot. *' Funkcjonują również nazwy: grafika inżynierska. sformułowanie i układ zadań jest oparty na zasadzie stopniowania działań. Metodykę nauczania oraz zasadniczą część zadań opracował autor. lecz także widzi związek sposobów zapisu z konstrukcją i konstruowaniem. Zadania rysunkowe są podporządkowane zadaniom konstrukcyjnym i stanowią przygotowanie do ich rozwiązywania. stanowiące materiał nauczania. które ma istotne znaczenie w układzie treści książki. jest możliwe wówczas. Na wyróżnienie w tym miejscu zasługuje zaczerpnięty z prac Profesora Janusza Dietrycha materiał teoretyczny użyty do opracowania wprowadzenia. Strukturę ćwiczeń przedstawioną w rozdziale dotyczącym metodyki nauczania należy traktować jako jedną z możliwych. Poszczególne tematy (zadania). Niezbędne przy rozwiązywaniu zadań ogólne wiadomości o zasadach i regułach zapisu konstrukcji student uzyskuje w ramach wykładów z tego przedmiotu łub samodzielnej pracy. charakterystycznego dla procesu konstruowania. który przy doborze materiału odpowiednio do przyjętej koncepcji układu treści. gdy działania w przedmiocie „zapis konstrukcji" są oparte na pojęciu cech konstrukcyjnych. Do osiągnięcia założonych celów nauczania przedmiotu są potrzebne dwa rodzaje zadań: rysunkowe i konstrukcyjne. Praca na sali i praca domowa tworzą zatem pewną jednostką metodyczną. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi Czytelników. Realizowanie założonych celów nauczania wymaga odpowiedniej m e t o d y k i n a u c z a n i a . które prosimy przesyłać pod adresem Wydawnictw Naukowo-Technicznych. Dobór. Podstawowe pojęcia t e o r i i k o n s t r u k c j i to cechy konstrukcyjne. Wynika z tego potrzeba i możliwość jednoczesnego nauczania konstrukcji i zapisu konstrukcji. aby stanowiło ono jednocześnie wstęp do teorii konstrukcji. pracą domową. tzw. rysunek techniczny. k o n s t r u o w a n i e —-to dobór cech. Stosunkowo bogaty materiał umożliwia realizację przyjętej struktury ćwiczeń lub jej zmianę. a z a p i s k o n s t r u k c j i — to zapis cech konstrukcyjnych. a także opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu.

) (i = g. gdy zostanie sporządzony zapis konstrukcji. W tabeli 1.energia i masa. Każdą z cech można przedstawić jako postać konstrukcyjną FI. D. czyli Cj = (Ilj. z czego wynika zarys postaci konstrukcyjnej II.2 przedstawiono model procesu projektowania i konstruowania [6]. Własność jest cechą. W . W klasyfikacji środków rozróżnia się narzędzia i pomieszczenia. środek techniczny jako wytwór jest konkretem. D 1 ŚRODEK TECHNICZNY 0 Rys. —7 . 1. 1. — treść projektu w postaci informacji o I.1 podano wejścia i wyjścia kilku typowych maszyn. II środka technicznego następuje zidentyfikowanie jednej z istniejących konstrukcji Ks 0 . Działania te polegają na przetwarzaniu informacji. O. masa i informacja. masa i informacja. właściwość natomiast jest pojmowana jako cecha identyfikująca możliwości danego przedmiotu ze względu na relację do innego przedmiotu [11]. — energia.1 i następujących pojęć: wejście I. Konstrukcja jest własnością środka technicznego. d). O. musi istnieć środek techniczny o strukturze i stanach uwarunkowanych konstrukcją. czyli zapis cech konstrukcyjnych. Dane zaczerpnięto z prac Dietrycha [5]. Jednym z wejść maszyny jest więc zawsze energia. — energia i informacja. działanie natomiast — właściwością.Cd} gdzie: Cg — geometryczne cechy konstrukcyjne. Na rysunku 1. Własności i właściwości środków technicznych Do opisu środków technicznych jako sztucznych układów materialnych używa się modelu przedstawionego na rys.Cm. wyjściem O p procesu projektowania są natomiast dane o wejściu I. którą można przypisać przedmiotowi wyłącznie z relacji do tego przedmiotu. wykonujący żądane działanie dzięki dostarczonej energii.1. D. n. m. Szczególnym przypadkiem narzędzi jest maszyna. [6]. stanowiąca opis potrzeby. wyjście O..1. n . wyjściu O i działaniu D środka technicznego. C m — materiałowe cechy konstrukcyjne. W podstawowych działaniach technicznych na utworach wyróżnia się projektowanie i konstruowanie. i układ wymiarów W. Konstrukcja Ks jest wyznaczona wówczas. —. Jako utwór konstrukcja ma znaczenie operacyjne tylko wówczas. Wejściem do procesu projektowania I p jest informacja o potrzebie. postać konstrukcyjna fi i działanie D. C d — dynamiczne cechy konstrukcyjne. Na tym etapie działań mogą wystąpić dwa przypadki: — na podstawie informacji o I.1 Model środka technicznego Działanie środka technicznego polega na przekształceniu wejścia I w wyjście O. w których występuje: — energia. gdy zostaną określone cechy konstrukcyjne Ck={Cg. Wejściami i wyjściami mogą być energia. jako wyjście z procesu projektowania. W zależności od rodzaju wejść i wyjść można wyróżnić klasy maszyn. Konstrukcja jako utwór jest abstrakcją. Aby to było możliwe. pojmowana jako środek techniczny.

istotnym elementem procesu projektowo-konstrukcyjnego jest koncypowanie konstrukcyjne. gdy zostaną wyznaczone cechy konstrukcyjne (geometryczne. przedstawimy tylko niektóre zagadnienia omawianego procesu. aby umożliwił jej ocenę według przyjętego układu kryteriów. Wyjściem Q k z procesu jest konstrukcja Ks. która będzie podstawą szczegółowego doboru cech konstrukcyjnych.3 Ilustracja zagadnienia doboru cech konstrukcyjnych . ze szczególnym podkreśleniem procesu konstruowania. Zagadnienie to zilustrowano na rys. OPIS POTRZEBY lp ( Pr ) iKs0. że nie wyznacza szczegółowych własności wytworu. materiałowe i dynamiczne).konstruowania. Model projektowania i konstruowania (wg J. czyli myślenie koncepcyjne. Koncepcja postaci konstrukcyjnej wytworu różni się zatem od tego.3. energia elektryczna o procesie projektowo-konstrukcyjnym. tzn.Tabela ul. Dietrycha) stanowi wejście I k do procesu konstruowania w formie założeń konstrukcyjnych i koncepcji. prędkość wirnika. spaliny moment siły. wióry opakowane cukierki turbina paro. Od ogółu do szczegółu Konstruowanie polega na doborze cech konstrukcyjnych. gdy proces projektowania i. W procesie konstruowania ks zostają wyznaczone szczegółowo cechy konstrukcyjne. kierowca (informacja) fale elektromagnetyczne. Stopień uszczegółowienia danej koncepcji ma być taki.c. zmierzające do opracowania koncepcji postaci konstrukcyjnej. jako przedmiotu badań metodologii projektowania i konstruowania. powietrze paliwo.komputer gia elektryczna zag Nie analizując procesu projektowo-konstrukcyjnego. powietrze. a więc konstrukcja Ks. instrukcja technologiczna cukierki. konstrukcja jest wyznaczona wówczas. Daiej będzie rozważany drugi z wymienionych przypadków. prędkość wirnika. Koncypowanie należy do projektowania i tym różni się od konstruowania. określająca własności wytworu. Mówimy zatem o stopniowym uszczegółowieniu konstrukcji.obrabiarka ką. prędkość pojazdu. 1.moment siły. 1. Dietrych ujmuje proces konstruowania jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". co polega na stopniowym doborze cech konstrukcyjnych. dźwięk zapis informacji B paliwo. maszyna do pakowania energia elektryczna para dolotowa przedmiot po obróbce. który ma być środkiem technicznym. — porządek sekwencyjny oraz sekwencyjno-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu. czyli opracowania konstrukcji. taki. ener. uzyskującym w procesie wytwarzania odpowiednie struktury i stany S'. a przez to wybór koncepcji. para odlotowa wa lub skropimy silnik spalinowy pojazd telewizor moment siły. spaliny obraz. taśmy papieru. co zostaje wyznaczone podczas konstruowania stopniem uszczegółowienia. zapis informacji A. [«] Wejście poprzedza prcc. energia elektryczna. Mówimy wtedy przedmiot przed obrób. Będą to: — dobór cech konstrukcyjnych jako proces „od ogółu do szczegółu". ia ir/jacia ŻMlkui c/g^r/yth Rodzaj maszyny Wyjście ffitiszys [5]. Proces konstruowania jest zazwyczaj wielostopniowy..

1. stanowiący podstawę sporządzenia rysunków poszczególnych elementów. często wielokrotne. które na początku konstruowania nie były jeszcze znane. rozpoznanie oraz ocena zawierają także elementy analizy i syntezy. Uszczegółowienie kcmsfrakcp a eszczegołowieme Proces uszczegółowienia konstrukcji ma pewne odzwierciedlenie w uszczegółowieniu rysunków jako zapisu konstrukcji. stopniowego uszczegółowienia konstrukcji można dokonać dwoma sposobami. — wałki. jako zabiegi elementarne. Mogą one występować w porządku sekwencyjnym (rys. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych sporządza się rysunek zestawieniowy lub rysunek złożeniowy. Można zatem przystąpić do jednoczesnego konstruowania korpusu przekładni. Zostanie to wyjaśnione na przykładzie konstruowania przekładni zębatej. wałków itd. Na wstępie wyznacza się ogólne własności przekładni zębatej. .4b). 1. 1. . C 1 2 . wyniki procesu.5). 1.4a) lub sekwencyjno-iteracyjnym (rys.4. C 2 .5) następuje konstruowanie jej poszczególnych elementów. których konstrukcja jest opracowywana. stopniowy dobór cech konstrukcyjnych umożliwia przejście od cech ogólnych. do cech szczegółowych. otrzymując sekwencję: rozpoznanie—analiza—synteza—ocena. co ma pewne praktyczne znaczenie.5. na podstawie którego są uzyskiwane wytwory jako układy materialne. ze względu na dobrane kryteria. na podstawie których można dokonać oceny konstrukcji. wynikają z tego. — korpus przekładni. Umożliwia to dalsze wyznaczenie innych cech C. a w tym uzębienia oraz tarcze kół. Jak podkreśla Dietrych [6]. że na wyjściu procesu powinno się uzyskać optymalne. kół zębatych. co zazwyczaj sprowadza się do wy- Konstruowanie przekładni obejmuje następujące zasadnicze jej elementy : — koła zębate. występują analiza i synteza. . Podstawowe wielkości konstrukcyjne przekładni zębatej { J } n > J — m — c n Podstawowe układy elementarnych zabiegów procesu: a — porządek sekwencyjny. różniącymi się stopniem uszczegółowienia rysunków: 1. Są to jednak. — uszczelnienia. a zatem doboru odpowiedniego układu kryteriów. 1. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych przekładni (rys. Racje istaieeia wytworu s zasady koaas Konstrukcja jako wynik procesu projektowo-konstrukcyjnego jest utworem. 1. Dalszego. C 2 b .. C 3 . — ułożyskowania. lak wynika z tego przedstawienia. Te dwa zasadniczo odmienne sposoby rozwiązywania problemu konstruowania należy rozpatrywać z punktu widzenia stopnia złożoności środków technicznych. wyznaczonych na początku. można ująć w pewne zespoły zabiegów. 1. Można uznać. że są to elementarne zabiegi procesu. Porządek sekwencyjny oraz sekwemcyjmo-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu W procesie projektowo-konstrukcyjnym. . b — porządek sekwencyjno-iteracyjny Występujące sprzężenia zwrotne i cykle iteracyjne. jak podkreślono w pracy [10].Na początku postępowania zostają wyznaczone stawowe cechy konstrukcyjne C n . dwa różne zagadnienia. W odniesieniu bowiem do złożonych środków technicznych występuje sprawa podziału zadań i współdziałania zespołów projektantów i konstruktorów. jak średnice i szerokości uzębień kół zębatych (rys. Istotnego znaczenia nabiera zagadnienie oceny konstrukcji. 2. JJ- znaczenia takich wielkości konstrukcyjnych'przekładni. realizujących poszczególne etapy procesu projektowo-konstrukcyjnego. a także organizacji działalności instytucji projektowo-konstrukcyjnej. Analizę i syntezę. a następnie — cech pozostałych C n . jako procesie racjonalnego postępowania.

Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny Z różnych rodzajów zapisu na szczególne zainteresowanie zasługuje zapis graficzny. jak i z racji ekonomicznej. Jako środek unaoczniający to. co zostaje pomyślane. Odpowiedni stopień uszczegółowienia nieładu kryteriów osiąga się dzięki zasadom konstrukcji. jak: geometryczne cechy konstrukcyjne. — optymalnego tworzywa. jak też inny. Kryteriami tymi mogą być np. cechy dynamiczne. ciężar. Ograniczając rozważania do geometrycznych cech konstrukcyjnych. może istnieć dlatego. — optymalnych stosunków wielkości związanych. np. a także inne własności tworzyw konstrukcyjnych. Nie omawiając dokładniej tych zagadnień. co zostaje przez twórców pomyślane. — kryteria estetyczne. który może być optymalizowany na podstawie kryteriów wynikających z racji celowości technicznej lub racji ekonomicznej. rozmiar. gdyż jest to przedmiotem teorii konstrukcji. należy jedynie zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne konsekwencje wynikające z racji istnienia wytworu i zasad konstrukcji. Podstawowymi kryteriami podczas w y b o r u o p t y m a l n e g o t w o r z y w a są zazwyczaj masa. zapis ten umożliwia bezpośrednią ocenę rezultatów danego etapu działań. własności kinematyczne. sprawność. Przedmiotem analizy staje się tu postać geometryczna. spełnia rolę — jak pisze Dietrych — czynnika — . Na etapie koncypowania konstrukcyjnego zapis graficzny.. estetyczny. Podczas poznawania zagadnień konstrukcji i konstruowania w pierwszym okresie nauczania działania w ramach zajęć dydaktycznych odnoszą się przede wszystkim do geometrycznych cech konstrukcyjnych. — ekonomiczną. że każdy układ materialny cechuje pewien stan obciążenia. który ma być odpowiednim środkiem technicznym. które są podyktowane pot^ebami dydaktycznymi przedmiotu „zapis konstrukcji". co dla odbiorcy ma istotne znaczenie ze względu na — jak podkreśla Dietrych — „. tzn. czyli rysunkowy. Przyjęcie tych racji wynika z konieczności odpowiedzi na zasadnicze pytania: Po co jest dany wytwór? Czy zastosowanie wytworu jest opłacalne? Czy istnieje możliwość wykonania wytworu o danej konstrukcji? Wytwór. układ wymiarów natomiast ma znaczenie ze względu na estetykę przede wszystkim dzięki przyjmowaniu pewnych proporcji wymiarów. 1. dobór może być dokonywany ze względu na: — cel ściśle techniczny. należy podkreślić znaczenie estetyki maszyn czy środków technicznych w ogóle. Kryteria mogą mieć charakter ściśle techniczny. zachodzący między siłami a naprężeniami w układzie materialnym. Zasada o p t y m a l n e g o stanu obciąż e n i a wynika z tego. w którym postać geometryczną przedstawia się w sposób zbliżony do zapisu ikonograficznego. Należy zauważyć. W procesie projektowo-konstrukcyjnym zachodzi konieczność dokonywania różnych zapisów tego. rozumianej jako racjonalne uzasadnienie jego istnienia. — możliwości wytwórczych (racja technologiczności wytworu). Zasada optymalnych stosunków w i e l k o ś c i z w i ą z a n y c h wskazuje na optymalizację związków parametrycznych takich wielkości.przyzwyczajenie do odbioru sygnałów płynących ze świata otaczającego przede wszystkim przy pomocy zmysłu wzroku" [6]. a następnie dokonywanie zmian czy ewentualnych poprawek. własności wytrzymałościowe tworzyw. wśród których szczególne znaczenie mają własności określające trwałość maszyn. że przy doborze cech konstrukcyjnych mogą występować dwa przypadki. a cechy wytworu umożliwiają wykonanie go za pomocą dostępnych w konkretnych okolicznościach środków wytwórczych. Wyróżnia się następujące z a s a d y k o n s t r u k cji: — optymalnego stanu obciążenia. [11].. Zapis graficzny zasługuje na szczególną uwagę jako czynnik sprzężenia zwrotnego między twórcą konstrukcji a konstrukcją. Stany takie są oceniane na podstawie kryterium pewności w odniesieniu do naprężeń i sztywności. © Zasady konstrukcji wskazują na bezpośredni przedmiot zabiegów optymalizacy j i ty ch ze względu na obrane kryteria. wynikającym z analizy własności i właściwości wytworu jako układu materialnego. uzasadnionego ekonomicznie. Wynika to ze znaczenia jego właściwości.Układ kryteriów wynika z racji istnieniu wytworu. głośność. — optymalnej stateczności. odciążając umysły twórców. umożliwiający założone działanie tego układu.6. Czynnik estetyki środków technicznych wynika zarówno z racji celowości technicznej. Wyróżnia się następujące r a c j e i s t n i e n i a w y t w o r u : —• celowości technicznej. objętość i koszt. Pojęcia racji istnienia wytworu oraz zasad konstrukcji zostały sformułowane i wprowadzone do teorii konstrukcji przez Dietrycha [6]. Zasada optymalnej stateczności wskazuje na optymalny stan równowagi. Zapis na tym etapie procesu spełnia rolę pamięci. że przewiduje się wywołanie działania odpowiedniego do potrzeb.

lecz przy pewnej różnicy wynikającej z przyjętych sposobów wytwórczych. Należy dodać. choć jest zależna również od dobranych sposobów wytwórczych. Uwzględniono tutaj tylko półwytwory odlewane i spawane. Dietrycha) — numery oznaczają typowe przypadki wyboru to można zilustrować schematycznie jak na rys. — postaci konstrukcyjnej jako funkcji wielkości wytworu. a także możliwość zastosowania elementów gotowych. może być zapewnione dzięki postaci konstrukcyjnej o jednakowych głównych elementach tej postaci. Dobór postaci konstrukcyjnej Jednym z podstawowych zagadnień w konstruowaniu jest dobór geometrycznej postaci konstrukcyjnej. Zapis ten. 1. jak zwraca na to uwagę Dietrych. Zagadnienie pierwsze należy uznać za podstawowe przy doborze postaci konstrukcyjnej. Na przykład odlewany. Postać konstrukcyjna jest także zależna od wielkości wytworu. będący zbiorem danych informacyjnych o cechach konstrukcyjnych zgromadzonych w pamięci komputera. Wybór rodzaju półwytworu jest zależny od wielu czynników. że zależność postaci konstrukcyjnej od wielkości wytworu jest istotna w pewnych granicach wartości wymiarów. Dotyczy to przede wszystkim takich faz wytwórczych. .6. że w ostatnich latach. 1. Odnosi się to do elementów znormalizowanych lub stypizowanych.heurystycznego. to jest czynnika naprowadzającego na właściwe rozwiązanie danego problemu projektowo-konstrukcyjnego. dużego znaczenia nabiera komputerowy zapis konstrukcji. umożliwia szybkie przetwarzanie danych informacyjnych. a w większym stopniu spawany korpus przekładni zębatej będzie miał inną postać geometryczną w przypadku przekładni o małych wymiarach. które powinny być masowo wytwarzane i dostępne dla konstruktorów oraz wytwórców. wytłaczanie. spawanie. wraz z rozwojem komputerowego wspomagania procesów projektowo-konstrukcyjnych (systemy CAD — ang. Dobór ten powinien być wynikiem analizy następujących zagadnień: — postaci konstrukcyjnej jako funkcji działania i sposobów wytwórczych [6]. 1. Computer Aicled Design). a inną o dużych. W sposób najbardziej ogólny zagadnienie R y s . Formą „zewnętrzną" zapisu komputerowego może być zapis rysunkowy w jego dotychczasowej postaci [22]. co właśnie wynika z jego właściwości przedstawionych wyżej. [11]. Postać konstrukcyjna wynika bowiem z działania danego układu. w wyniku których otrzymuje się odpowiedni półwytwór warunkujący w decydującym stopniu postać wytworu.6 Czynniki wyboru rodzaju półwytworu (wg J. Należy podkreślić. Identyczne działanie.7. jak odlewanie.

odbywają się równolegle z zajęciami z zapisu konstrukcji lub nieznacznie je wyprzedzają. którego treść obejmuje głównie zagadnienia zapisu konstrukcji. — uwzględnienie przy doborze postaci geometrycznej innych kryteriów niż główne. elementarnych. np. jak i elementarnych wiadomości z teorii konstrukcji i konstruowania. Układ tematów powinien być tald. dotyczące podstaw rzutowania prostokątnego i aksonometrycznego. Obserwacje procesu dydaktycznego uwidoczniają korzyści wynikające z tak przyjętego postępowania. są one także przedmiotem rozważań w tematach nazwanych „zadaniami konstrukcyjnymi". Założenia. dotyczące przede wszystkim geometrycznej postaci konstrukcyjnej jako ważnego składnika cechy konstrukcyjnej. Podczas formułowania zadań konstrukcyjnych przyjmuje się następujące z a ł o ż e n i a : — konstruowanie zostaje ograniczone do dobom cech geometrycznych. i pozostawia mu się pewną swobodę w doborze cech geometrycznych. kryteriów estetycznych. Przedmiot „zapis konstrukcji". a przy tym kształtujące umiejętności wyobraźni przestrzennej. Odpowiednio dobrany układ zadań umożliwia lepsze niż w tradycyjnym nauczaniu rysunku technicznego uświadomienie przez ćwiczącego potrzeby korzystania ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej oraz korzyści wynikających z normalizacji w konstrukcji elementów i układów. Ćwiczący bowiem nie musi wykonywać obliczeń. cech nie jest podda wany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych czy optymalizacyjnych. Można je bowiem przyjąć. — dobór tych. Jest to realizowane przez wykład i ćwiczenia projektowe o strukturze opartej na odpowiednio dobranym układzie tematów. aby stopień złożoności zadań uwzględniał podstawową kolejność w przyswajaniu przez studentów wiedzy zarówno z zapisu konstrukcji. przedmiotu „podstawy konstrukcji maszyn"). Chodzi tu zarówno o pojedyncze elementy. — opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. ponieważ w zadaniach nie rozważa się doboru materiałowych cech konstrukcyjnych. W układzie tematów powinno się uwzględniać następujące okoliczności: 1. Zajęcia z geometrii wykreślnej.1. — wprowadzenie w elementarne zagadnienia konstrukcyjne.i charakterystyka ogólna C e l e m nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" jest: — opanowanie ogólnych zasad i reguł zapisu konstrukcji. — 12 — . Przy założonych celach nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" istotny jest dobór treści poszczególnych tematów. np. 2. Założenia te — jak się wydaje — nie warunkują praktycznego znaczenia opracowywanych konstrukcji. wytrzymałościowych. stanowi przygotowanie do studiowania teorii konstrukcji i konstruowania (w ujęciu dydaktycznym np. Wykonywanie zadań o charakterze konstrukcyjnym. jak i złożone układy. Stwarza tym samym bardzo dobrą okazję do zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia konstrukcyjne. 3. Nie rozpatruje się także stanu obciążenia dla opracowywanych konstrukcji. nawet prostych. Więcej czasu może poświęcić i większą uwagę zwrócić na: — tworzenie wielu różnych koncepcji rozwiązań.•a 2. wymaga przyswojenia przez studentów pewnej wiedzy z teorii konstrukcji. Zagadnienia dotyczące konstruowania zostały wyraźnie podkreślone w tematach ujętych w strukturze ćwiczeń jako „rysunkowych". a przede wszystkim odpowiedniej kolejności działań. a przede wszystkim postaci geometrycznej.

Takie sformułowanie zadań ułatwia dobór układu wymiarów. — Elementy normalizacji zapisu (Polskie Normy). po poznaniu reguł wymiarowania. przekroje i widoki częściowe. trzeba uwzględnić ogól. W pierwszych zadaniach. — Elementy rachunku wymiarów tolerowanych. Przyjęcie takiego postępowania uzasadnia się następująco: a) przy sformułowaniach zadań używa się pewnych elementów słownego zapisu konstrukcji — opisując dany element podaje się jego postać i charakterystyczne wymiary. zagadnieniu temu poświęcono zatem więcej niż dotychczas uwagi. formy nauczania tego przedmioty. Dotyczy to na przykład rodzaju połączeń. kłady przesunięte. — Przekroje proste i złożone. 4. że układ rzutów jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów. Koncentrując bowiem bezpośrednią działalność na wybranym szczególe konstrukcyjnym. można stosować jako zastępcze opisy słowne i ogólne. jak i układu wymiarów. Chodzi tu o wzięcie pod uwagę kolejności przyswajania przez uczących się materiału. Zapis układu wymiarów. Dalej podano tematy poszczególnych wykładów oraz główne zagadnienia w nich zawarte. że dobór układu wymiarów może odbywać się w sposób zdroworozsądkowy. oprócz wykładu. — Linie przenikania w zapisie konstrukcji. którą stanowi problem części całości ze względu na całość. — Rzutowanie prostokątne (europejskie. c) zajmując się zapisem postaci geometrycznej. które wyznaczają właściwy układ wymiarów. symbolicznych. że stosunkowo dużą trudność sprawia studentom dobór i zapis układu wymiarów. — Zagadnienie doboru elementów układu wymiarów. Reguły wymiarowania Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu układu wymiarów. — Znaki oraz zapis znaków układu wymiarów. — Rzuty przesunięte oraz przesunięte i obrócone. W zapisie geometrycznych cech konstrukcyjnych. cechy konstrukcyjne. racje istnienia zapisu.. do poprawnego sporządzenia zapisu konstrukcji należy dobrać układ wymiarów według reguł wymiarowania. już w treści zadania wyznacza się elementy układu wymiarów. zapis konstrukcji. Uwaga metodycznie 2o3„ UMad a treść wykładów Problematyka zapisu konstrukcji. mających bardzo istotne znaczenie metodyczne. — Podstawowe zasady zapisu konstrukcji. 2. należy dokonywać zapisu zarówno postaci geometrycznej. Dopiero później. amerykańskie). czyli całość. zwraca się uwagę na proste utwory geometryczne jako elementy postaci geometrycznej oraz na pewne zabiegi wytwórcze w tworzeniu tej postaci. Podstawy zapasu konstrukcji. Dlatego w miarę potrzeby zamiast opisów ścisłych. . oznaczeń tworzyw. 3. — Kreskowanie przekrojów — znaki „przekroju tworzywa". gdyż wskazuje wielkości. wynika to bowiem z ważnej w praktyce reguły. — Przekroje i widoki rozwinięte. — Korzystanie z oczywistości symetrii. — Konstrukcja. W rozwiązywaniu zadań konstrukcyjnych podkreśla się z a s a d ę m e t o d o l o g i c z n ą . — Rzuty rozmieszczenia otworów. 2. — Reguły sporządzania rysunków do mikrofilmowania i reprografii. należy uwzględniać zapis układu wymiarów. zapis w procesie projektowo-konstrukcyjnym. 1. począwszy już od pierwszego tematu. — Kłady miejscowe. — Rodzaje zapisu konstrukcji. Zestaw zadań w początkowym okresie nauczania jest taki. odchyłek położenia. której częścią jest dany szczegół. została ujęta w siedmiu jednostkach wykładowych. W zakresie metodyki nauczania przedmiotu można podać następujące z a l e c e n i a : 1. — Linie jako znaki zapisu. W rozwiązywaniu zadań do poszczególnych tematów należy uwzględniać treść zadań występujących przed i po danym temacie. — Przerwania i urwania. — Zapis typowych postaci. Elementy zapisis graficznego Zagadnienia — Model systemu informacyjnego w podstawowych działaniach technicznych. — Reguły dotyczące rzutowania. wartości wskaźników chropowatości.2.2. Zapis postaci geometrycznej Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu postaci geometrycznej. Kolejność tych wykładów wynika z potrzeb dydaktycznych ćwiczeń — drugiej. znaki postaci (znaki wymiarów). 3. b) z obserwacji procesu dydaktycznego wynika. przedstawiona w niniejszym punkcie. — Powiększenia drobnych szczegółów.

8. Opis struktury zęwmęfcmejj. Analiza zapisu złożonych układów. wskaźniki chropowatości. — Układ tolerancji i odchyłek — podstawowe pojęcia. Z a g a d n i e n i a — Automatyzacja zapisu konstrukcji.. — Zapis odchyłek położenia. W drugim semestrze ¡nauki 6. część 1 Zagadnienia — Pojęcia struktury zewnętrznej.5 w rozdz. Sporządzanie rysunków wykonawczych współdziałających elementów.2 (elementy nieobrotowe). Część B. Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych. 5. g a d n i s n i u — Zapis schematyczny >symboliczny). W pierwszym semestrze nauki * > 1. — Zagadnienia oczywistości w zapisie układu wymiarów — uproszczenia zapisu. Odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu). kół zębatych. . — Zapis połączeń spawanych — uproszczenia zapisu. Wybrane zagadnienia zapis« Część A.4.3-8. — Chropowatość powierzchni. — Zapis konstrukcji złożonych układów: złożoność środków technicznych a złożoność rysunków. Struktura ćwiczeń W ramach ćwiczeń. Dobór rodzaju rzutu aksonometrycznego. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. — Normalizacja elementów połączeń śrubowych. — Typowe rodzaje połączeń spawanych. są realizowane niżej tematy. zapis pasowań. — Zapis wymiarów tolerowanych. Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej.1 (elementy obrotowe) i 5.vuiM. 4. — Archiwizacja i wspomagani komputerowo wyszukiwanie dokumentacji. 1. Część C. kierunkowość linii śrubowej. 6. Zagadnienia — Zapis konstrukcji wybranych elementów: sprężyn.1 i 8. 2. — Wymiar jako funkcja wymiaru nominalnego i odchyłek. Analiza zapisu układów o większym stopniu złożoności. Połączenia spawane. — Tolerowanie nierówności makrostruktury — zapis odchyłek. — Wybrane zagadnienia konstrukcyjne połączeń śrubowych: postać geometryczna łba śruby i nakrętki. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. — Grafy jako zapis systemów. ó. — Typowe postacie spoin. część II Zagadnienia — Nierówności makrostruktury zewnętrznej (wg PN — odchyłki kształtu) — pojęcia i znaki odchyłek. gwint lewozwojny (lewy).1. — Zapis gwintu i połączeń śrubowych — istota uproszczeń w zapisie. Sporządzanie 'rysunków wykonawczych oraz rysunków poglądowych (uproszczonych). Cffśl B. — Reguły numeracji rysunków. — Urządzenia grafiki komputerowej. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Zapis koiastmkcji typowych połączeń Część A. 4. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń śrubowych: linia śrubowa. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. 5.— ileguiy vvymiuro'.2 w rozdz. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń spawanych. 3. 8. identyfikacja elementów na rysunkach złożeniowych. Połączenia śrubowe. Opas struktury zewnętrznej. *' Przedmiot „zapis konstrukcji" zazwyczaj (zależnie od uczelni) jest na semestrze 2 i 3 lub semestrze 1 i 2. Relacje między rzutowaniem prostokątnym a aksonometrycznym. — Znaki oraz reguły zapisu oznaczeń stanu powierzchni. — Układ pasowań. 5. gwint prawozwojny (prawy). 3. Sporządzanie rzutu aksonometrycznego elementu na podstawie rzutów prostokątnych.— Reguły zapisu oznaczeń symbolicznych. 2. jako drugiej formy dydaktycznej zapisu konstrukcji. połączeń wielowypustowych. typowe rodzaje połączeń śrubowych. zbiór reguł ograniczających. zbiór reg u-. Informacje o doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego oraz przykłady przedstawień elementów o rzutach aksonometrycznych zamieszczono w rozdz. Przedstawienia poglądowe za pomocą rzutów aksonometrycznych. 7. — Pojęcia odchyłek położenia i znaki odchyłek.. Z s. nakazujących. postać geometryczna zakończeń śrub i wkrętów. zarys gwintu — rodzaje gwintu. 14 . — Zminiaturyzowane nośniki informacji.

a więc rysowanie przyrządami kreślarskimi. — prace domowe natomiast są wykonywane przyrządami. 11. co umożliwia zdobycie umiejętności kreślarskich oraz ich doskonalenie. Sporządzam© zapisu Warto zwrócić uwagę na zagadnienia. — umiejętności kreślarskie. 10. 10. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. a także proporcji wymiarowych. Zapis schematyczny. że: — podczas zajęć studenci wykonują rysunki wyłącznie odręczne. — umiejętność rysowania odręcznego. Odtworzenie konstrukcji złożonego układu. którym przypisuje się istotne znaczenie w nauczaniu „zapisu konstrukcji". Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. Zapis konstrukcji elementów spawanych.7. 2. Temat jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. za zasadę organizacji zajęć przyjęto. Podkreślając istotne znaczenie umiejętności rysowania odręcznego. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz.5. . Sporządzanie zapisu schematycznego na podstawie rysunków złożeniowych różnych układów. Znaczenie praktyczne ma również odręczny sposób wykonywania rysunków. 9. 8. 7. Są to: — rozwijanie wyobraźni przestrzennej.2. wspomagany w niektórych zabiegach przyrządami kreślarskimi. Zadania konstrukcyjne II. Zadania konstrukcyjne I. 9. 4. wartości wymiarów liniowych i kątowych. — rozwijanie pamięci wzrokowej w odniesienia do postaci geometrycznej. a także konieczność zdobycia pewnych umiejętności kreślarskich.

18. oznaczonych na tych rysunkach liniami kreskowymi. W zadaniach.19-3. W płaszczyznach położonych prostopadle do opisanych wycięć leżą ścięcia do wymiaru F. których postać geometryczną utworzono w większości z utworów geometrycznych obrotowych. połączenia poszczególnych części i wyznaczenie linii przenikania są działaniami głównymi w zakresie postaci geometrycznych danych elementów. a więc wynikową. zgodnie z zasadami jednoznaczności. Odnoszą się one do opisu położeń płaszczyzn „obrabiających" dany element lub stanowią układy wymiarów części składowych danego elementu. przedstawiając elementy w odpowiedniej wielkości przy zachowaniu proporcji wymiarowych jak na rysunkach w danym zadaniu. Rozważając postać geometryczną tych przedmiotów.Na rysunkach 3. Oprócz wymienionych mogą występować rzuty dodatkowe przydatne w pewnych pracach kreślarskich.15 i 3.21 przedstawiono elementy. Uwaga dotyczące sporządzania rysunków — rozwiązań zadam 1.21). a dalej płaszczyznami nachylonymi pod kątem cc. Ślady płaszczyzn ścinających jako prostopadłych do danego rzutu prostokątnego zaznaczono na rzucie z góry. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i regui wymaganych w zapisie konstrukcji. Wyznaczenie tej postaci jest jednym z celów zadań. Traktować je należy jako pomocnicze. 3. rys. Podczas rozwiązywania zadań w tym rozdziale należy zwrócić uwagę na formę graficzną sporządzanych rysunków (linie jako znaki zapisu.16 oraz rys. Na rozważanych w tym rozdziale rysunkach zamieszczono pewne wymiary.7-3.). inne natomiast na rzutach z góry. 2. rozmieszczenie rzutów na arkuszu. — pierwotną (wejściową). które dotyczą rys. NaJeży zauważyć. zapisu konstrukcji.17 i 3. stożek. Tak na przykład przedmiot na rys. niesprzec/. — otrzymaną w wyniku zabiegów wytwórczych. kula. z prawej natomiast ścięto płaszczyznami. W wyniku tych zabiegów wytwórczych otrzymano ostateczną posiać geometryczną przedstawionych na rysunkach elementów.11. Przedstawiono to za pomocą śladów płaszczyzn. Te elementarne utwory geometryczne stanowią części przedstawionych na tych rysunkach elementów jako nierozdzielnych całości. 3. ale prostopadle do danego rzutu prostokątnego. W doborze liczby rzutów należy uwzględniać ich liczbę konieczną i wystarczającą do zapisu konstrukcji. zapis konstrukcji nie wymaga tych rzutów. Rozwiązanie tych zadań obejmuje: — narysowanie postaci geometrycznej otrzymanej w wyniku zabiegów wytwórczych. Są to przeważnie ścięcia i wycięcia płaszczyznami różnie ustawionymi względem osi przedmiotów. został obrobiony następująco: z lewej strony wałka wykonano wycięcia szerokości A i długości B. 3. W niektórych zadaniach postać pierwotna wymaga uzupełnienia — połączenia części danego elementu i narysowania linii przenikania (rys. będący wielostopniowym wałkiem. — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. Jedne ze ścięć czy wycięć zostały pokazane na rzutach głównych. W procesie wytwórczym elementy te zostały obrobione w sposób zilustrowany na poszczególnych rysunkach. jak: walec.1. ale istotną. — 16 — .1-3. równolegle do osi wałka.ności oraz zupełności. że rysunki będące rozwiązaniem zadań tego rozdziału stanowią tylko część. 3. należy więc wyróżnić' posiać geometryczną. — dobór i zapis układu wymiarów. 3.. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. do wymiaru C i na długości określonej wymiarem E. opisy itp. na długości G z lewej strony wałka. Ze względów praktycznych zaleca się sporządzanie rysunków na arkuszach formatu A4.

kzur pomocniczy Rys. 3. F \ s r ~ n ' ) LJ -O Q Rzut pomocniczy £ iys. C.1 .2 K 1 M i u. 3. 2 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 17 — ..

15. 3.•Hzut p o m o c n i c z y c>n \ < \ / i CD IN.4 ) m s \ J C E Rozwiązanie przedstawiono na rys.o - Rys.5 ir • . 3.1 111 CD N \ \ j / Rys.6 r JL- 18 — . 3. 1 Al Rys.

Rys.8 — 19 . 3.

12 .zut pomocniczy Rys. 3.10 Rzut pomocniczy A= Rys. 3.

3.Rzut pomocniczy W-0.65 A L= (1.8*2.15 L — 21 .2) A >r— f on u -s- y Y Rys.

.

3 2 . 3.Rzut pomocniczy walcowy Rys. 3.19 Rzut pomocniczy Rys.20 Rzut pomocniczy I Rys.

Należy podkreślić pewne — wydaje się — bardzo korzystne cechy takiego procesu. Proces konstruowania. dając możliwość zwrócenia większej uwagi na: — konieczność rozpatrywania różnych koncepcji rozwiązań (koncypowanie konstrukcyjne). Ograniczenia te nie warunkują jednak. 4. Dobór cech konstrukcyjnych w zadaniach w tym rozdziale będzie ograniczony. dotyczą one bowiem opracowania bardzo prostych konstrukcji. — możliwość wykonania elementów złącza prze-j gubowego z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. polega na doborze cech konstrukcyjnych (geometrycznych. Podczas zajęć uczący się uzyskują potrzebne informacje co do omawianych w zadaniach elementów. zapewniające ich względne wychylenie o kąt 2(3 W rozwiązaniu zadania rozważyć następujące zagadnienia: — symetryczny rozdział obciążenia przenoszo-1 nego z elementu 2 na element 1 (zasada optymalnego® stanu obciążenia). ZADANIE 4 . ~ —1 założenia dotyczące rozbieralności złącza przegubowego: rozbieralne (często lub okresowo)« nierozbieralne.praktycznego sensu opracowanych w tych zadaniach konstrukcji. 1 w płaszczyźnie pionowej wokół osi elementu 3 (rys. ponieważ: — konstruowanie zostaje sprowadzone do doboru cech geometrycznych. Elementy założeń konstrukcyjnych złącza przegubowego Skonstruować przegubowe złącze elementów 1 i 2.Zamieszczone w tym rozdziale zadania należy uznać za przykłady elementarnych zadań konstrukcyjnych. ej= — możliwe sposoby połączenia końcówek złącz» z układem. — dobór tych cech nie będzie poddany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych i optymalizacyjnych. materiałowych — tworzywo — oraz dynamicznych). którego ono jest elementem. — postać geometryczną jako wynik uwzględniania kryteriów estetycznych. Wychylenie to odbywa się w warunkach działania na złącze obciążeń.1). Zadania konstrukcyjne są rozwiązywane z dużym udziałem prowadzącego zajęcia. Zauważyć bowiem należy. — założona jest postać geometryczna elementu l l — założona jest postać geometryczna elementu 2S I I 24 — . ponieważ w doborze cech geometrycznych pozostawia się studentom swobodę. w wyniku którego ma powstać konstrukcja. że nie są przedmiotem doboru materiałowe cechy konstrukcyjne (tworzywo) oraz nie rozpatruje się także stanu obciążeń rozważanych konstrukcji. — W doborze postaci geometrycznej głównych elementów złącza przyjąć jedną z trzech sytuacji: • — nie są założone jakiekolwiek wymagania doB tyczące postaci geometrycznej elementów 1 i 2. — czynnik weryfikacji logicznej w procesie konstruowania.

Proporcje wymiarowe (przykład): B C E F =0.2-4.Kilka wariantów postaci głównych elementów złącza przegubowego zamieszczono aa rys.6-0.45 A = 0.7) A Rys. 4.6) A W wyborze koncepcji rozwiązania należy kierować się kryteriami dobranymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.5-1.45 A =2 A = (0.7) A = (1. Należy zwrócić uwagę na konieczność zachowania pewnych proporcji zasadniczych wymiarów tych elementów. 4.75 A G L.2 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant I) co X r •e- X LU R =(1.65 A = 0. L4 L5 = 0. Rys.4—1.3 ' ' Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant II) — 25 .6. 4.85 A =0.

4 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant III) 1-3 — 26 — . 4.Rys.

— dokonując wyboru koncepcji. zapewniającym zmianę ich odległości L. 15 (rys.8). okrągłej. 4. Należy dobrać postać konstrukcyjną elementu 3. sześciokątnej. którego istota działania polega na przegubowym połączeniu punktów A i B (rys. aby regulując odległość L. Kon*' Jedno z możliwych rozwiązań tego zadania zamieszczono w rozdz. które stanowiły podstawę wyboru. łączącego elementy 1 i 2. W rozwiązaniu zadania należy: — w doborze postaci konstrukcyjnej rozważyć możliwość wykonania elementu 3 z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. i d 3 są wzajemnie prostopadłe i prostopadłość ta nie może ulegać zmianie podczas regulacji odległości L.2). ustalono postać konstrukcyjną elementów 1 i 2. "M. kwadratowej. 4.7 Elementy założeń konstrukcyjnych łącznika z regulacją odległości ZADANIE 4 . element 1 nie obracał się względem osi wzdłużnej danego układu. 4. Osie otworów d. M- Li Rys. który powinien wykonywać ruch wahadłowy (rys. np.w . ZADANIE 4 3 * } Dobrać główne wielkości układu korbowo-wahaczowego oraz skonstruować drążek służący do przeniesienia ruchu z elementu I (korba). — nadać odpowiednią postać części o średnicy d 2 elementu 1 tak. Rys. zapewniając zmianę odległości L. na element U (wahacz). 15.7). 2 W układzie. a element 2 — częścią gwintowaną o średnicy d 4 . sporządzić wykaz kryteriów. Element 1 jest zakończony częścią walcową o średnicy d 2 . wykonującego ruch obrotowy. 4.8 Elementy założeń konstrukcyjnych układu korbowo-wahaczowego 27 — . dokonywanej przez obrót elementu 3.

9.3. 4.2 i łożysk przegubowych.y ix os 1 v n i' • ^ rn. ' Dane ilościowe w założeniach konstrukcyjnych należy przyjąć samodzielnie. 4. 4. Wykonać rysunek złożeniowy układu oraz rysunki wykonawcze końcówek i innych elementów drążka.1) lub zewnętrznym (rys. wg tab. 4. 4. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek z a^int^m wewif-frrzTiyrQ (rvs.12). r należy obliczyć L. a.1 łub 4. które stanowiły jego podstawę. W doborze głównych wielkości przyjąć. 4. Przy wyborze koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab. ¡3. że przy zadanych: H. R. AB= R BC= L CD= r Rys.1. zamocowanie drążka na tych czopach powinno być przegubowe (przegub kulisty). Podstawę geometryczną działania układu korbowo-wahaczowego przedstawiono na rys.9 Podstawa geometryczna układu korbowo-wahaczowego . Należy rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi. ićui^ j ^ izo Ze względu na możliwość występowania odchyleń od prawidłowego ustawienia czopów w punktach B i C.

2 i łożysk przegubowych według tab.5 42 17 40 50 19 47 58 21 52 65 23 58 70 27 62 75 30 70 88 38 80 98 42 95 110 47 1. 4.5 124 145 167. Konstrukcja drążka ma zapewnić zmianę jego długości (w zakresie regulacji). Tabela 4.1 lub 4.5 17 6.2) A f = 0.2) ZADANIE 4A Skonstruować drążek przegubowy zapewniający przeniesienie ruchu z elementu I na element II układu Lp. Elementy I i II stanowią zakończenia wałków.55 A przedstawionego na rys.5 19 8 22 10 27 10 32 12 36 15 41 15 50 18 55 20 60 20 65 20 75 20 85 25 100 Według katalogu K219 wytwórni INA-ELGES (RFN).5 89. które wykonują ruchy wahadłowe odpowiednio wokół osi x' i y'. .10.5 190 198.5 324 1.5 221 246 281.1) (L + r) = H + R . 4. W doborze cech konstrukcyjnych rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi.9): (L .5 58 67 80. aby suma długości korby i każdego innego ogniwa była mniejsza od sumy długości ogniw pozostałych.r ) 2 = H 2 + R 2 . a osadzenie drążka na czopach o średnicy d. b. Gdy położenia układu są skrajne.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 1. Dokonując wyboru koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. wówczas można napisać następujące zależności (rys. i d 9 powinno stanowić przeguby kuliste.5 34 13 33. 4.12 Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem zewnętrznym) Dla układu korbowo-wahaczowego muszą być spełnione warunki geometryczne. 41.3.2HR cos a 2 2 2 (4.1. 4. które stanowiły podstawę wyboru. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek o postaci wg rys.11 lub 4. SW 5 11 5 14 6. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.12. Końcówki z łożyskiem przegubowym i gwintem wewnętrznym*' (wymiary w mm) hb5j-bi- Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem wewnętrznym) W Y/A 2 f TD Wf - ł " 1 1 Rys.5 22 8 21 26 10 24 29 11 27.8-2.55 A L= (1.Proporcje wymiarów (przykład): C = 0.5 16 6 15 19 7 17. 1 6 6 2 8 8 3 10 9 4 12 10 5 15 12 6 17 14 7 20 16 8 25 20 9 30 22 10 35 25 11 40 28 12 45 32 13 50 35 14 60 44 15 70 49 16 80 55 h 30 36 43 50 61 67 77 94 110 125 142 145 160 175 200 230 s M6 M8 M10 M12 M14 M20xl. d. 4. wzajemnie prostopadłych. 12 12.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 d2 11 15 20 23 30 34 40 48 56 60 65 65 68 70 80 85 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 d3 b2 M1'6 10 13 4 12.5 48. 4.5 102.2HR cos (a + p) (4.

0 0.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 14 15 16 17 20 24 25 30 35 40 45 50 55 (50 70 80 90 100 1.8 *' Według katalogu K219 wytwórni ÏNA-ELGES (RFN).5 6° T 7° 6° 2.5 63 71 82.Taibela 4.5 246 281 316.0 .5 r i a max 15° 12° 10° 8° 8° 10° 10° 9° 7° 7° 6° Lp.0 7° 6° 6° 6° 5° 7° 0.5 364 h 12 12. 6 8 10 12 15 17 20 25 30 35 40 45 50 60 70 80 b.3. min 10 13 15 18 1? 20 20 24 29 29 33 39 45 50 55 62 66 77 88 98 109 d. Łożysku ślizgów« nrz^ab&wt wg iPM-§T/M-§71©6. 6 8 9 10 12 14 16 20 22 25 28 32 35 44 49 55 h 36 42 48 54 63 69 78 94 110 140 150 163 185 210 235 270 s M6 M8 MIO M12 M14 M16 M20xl. 4 6 7 8 10 11 13 17 19 21 23 27 30 38 42 47 1.5 198 216.w mmi) d 8 10 12 D 16 19 22 25 26 30 30 35 42 42 47 55 62 68 75 85 90 105 120 130 150 B 8 9 10 12 12 14 14 16 20 20 22 25 28 32 35 40 44 49 55 60 70 C 5 6 7 9 9 10 10 12 16 16 18 20 22 25 28 32 36 40 45 50 55 d.5 124 145 182. Koścówld % JożysJtii-jn przagafcowytn § a-wñioterai ze-waiętCTayM'" (wyari&ry w msaj Tabela 4.5 54.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 16 22 26 23 34 36 43 53 65 82 86 92 104 115 125 140 d2 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 b.5 103.5 91. seria S (vvywUary. 13 16 18 22 22 25 25 29 35 35 40 47 53 60 66 74 80 92 105 115 130 r 0.2. 47.5 1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 d. 1.

C — dwa wycięcia wzajemnie prostopadłe — 31 . Ich postać konstrukcyjna jest odpowiednio uszczegółowiona. B — rowek na wpust b 2 x h 2 A — rowek na wpust b. ale czytelność takiego zapisu nasuwa wiele zastrzeżeń. 5. widoki. będące widokami. Niektóre rysunki uzupełniono dodatkowym opisem. przekroje częściowe itd. geometrycznej.9) do zadań należy dokończenie rzutu głównego na podstawie informacji dostarczanej przez rzut boczny. Układ dwóch rzutów jako widoków w elementach odwzorowanych na rys.1. W elementach wykazujących symetrię przeanalizować celowość zastosowania układu typu „półprzekrój-półwidok". a tym samym niezawodności przekazu informacji w nim zawartej. wprowadzając do nich pewne zmiany.xh. 5. rys. przedstawione za pomocą linii kreskowych. Oprócz zapisu geometrycznej postaci konstrukcyjnej. B — rowek na wpust b 2 x h 2 . zapisu konstrukcji. **' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. rysunki stanowiące rozwiązanie zadań w tym rozdziale powinny zawierać zapis układu wymiarów.6-5. stosując odpowiednio przekroje.29 ^ zamieszczono rzuty prostokątne. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i reguł wymaganych w zapisie konstrukcji. ale istotną. Niewidoczne fragmenty postaci.29 można wprawdzie uznać za wystarczający do przedstawienia postaci * ł Należy zauważyć. że rysunki będące rozwiązaniem zadań w tym rozdziale stanowią tylko część. Należy rozważyć możliwość zwiększenia czytelności zapisu. pokazać na rysunkach. Na rysunkach 5. x h..5. W doborze i zapisie układu wymiarów należy kierować się kryteriami ustalonymi wspólnie z prowadzącym zajęcia. A — rowek na wpust b. niewidoczne fragmenty postaci konstrukcyjnej zaznaczono liniami kreskowymi. W niektórych przypadkach (np. a stanowiące zapis elementów. kłady. które można określić jako obrotowe.1-5.1-5..

Rys. A . 5.3 A — rowek na wpust b. xh.

3 Rysunek techniczny jaku ¿apis konsíruÍLep 33 .

Rys. 5.17 .

— 35 .

— 36 .

czy dobrany układ rzutów oraz zapis układu wymiarów są optymalne. uwzględniając zapis układu wymiarów (układ rzutów zazwyczaj jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów).. 37 . — sprawdzić.. — rozważenie.. które można opisać jako elementy nieobrotowe. kładów itd. czy sporządzony zapis jest optymalny ze względu na przyjęte kryteria. — rozważyć konieczność zastosowania przekrojów. Niewidoczne fragmenty postaci geometrycznej przedstawiono na tych rysunkach linią kreskową. jak i układu wymiarów. Dwa rzuty tych elementów nie wystarczają do zapisu konstrukcji zgodnie z zasadami jednoznaczności. Elementy te są przedstawione na zamieszczonych rysunkach w dwóch rzutach będących widokami: w rzucie głównym i w rzucie z góry lub w rzucie bocznym. niesprzeczności i zupełności. który również będzie widokiem. — wyeliminowanie linii kreskowych odwzorowujących niewidoczne fragmenty postaci przez zastosowanie odpowiednio przekrojów.54*'.Podstawą zadań w tym podrozdziale jest treść zapisu zamieszczona na rys. kładów itd. *' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. wprowadzając do nich pewne zmiany. — dobór i zapis układu wymiarów. — dobrać odpowiednio uzasadniony układ wymiarów. przedstawiających elementy. — w elementach wykazujących symetrię wykorzystanie oczywistości tej symetrii zarówno w o d niesieniu do zapisu postaci. będących widokami.30-5. sporządzić trzeci rzut (najczęściej jest to rzut boczny). — wykorzystać oczywistość symetrii. stosując układy „pólwidok-pólprzekrój" itd. Wskazówki do rozwiązania zadań Podczas rozwiązywania zadań korzystne wydaje się przyjęcie następującej kolejności działań: — na podstawie danych dwóch rzutów. Rozwiązanie zadań obejmuje: — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. 5.

I T 35X. 15.30 Rys..: I— kJJ l ! .- j l i ¡i * Rozwiązania tego zadania zamieszczono w rozdz. 5.32 J yfP J)\ f n t r r 1rn+r! . 5. r1-— ^ "X z Rys. Rys.S ! 1 1 t ! -H i --I . M i l < 1 i1 r l . ! i 1 1 !--i . 5. 15 > (r/s.31 jtM II I j+J i I I i 1I 1 11 1i 1 r i IM ito'' i 'lii --HH ./TM. i ..3).

.

.

.

52 \ -1 U-Ji— Rys. 5. 5.Rys.53 .

W niniejszym rozdziale zamieszczono przykłady rysunków odwzorowujących geometryczną postać konstrukcyjną w rzutach aksonometrycznych *': — w izometrii (rys. 6.1-6.24), — w dimetrii prostokątnej (rys. 6.25-6.32), — w dimetrii ukośnej (rys. 6.33-6.43). Niektóre rysunki uzupełniono istotnymi — dla odczytania własności danego elementu — wymiarami. Zamieszczone rysunki stanowić mogą podstawę do odwzorowania danego elementu za pomocą rzutów prostokątnych. Można je także wykorzystać jako pomoc w zadaniach polegających na sporządzeniu rzutu aksonometrycznego na podstawie rzutów prostokątnych. W doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego powinno się uwzględniać następujące czynniki: — izometria umożliwia pokazanie szczegółów postaci geometrycznej z trzech stron (to;y kierunki widzenia), — w przypadku elementów płaskich oraz tych, których szczegóły postaci geometrycznej są usytuowane z jednej strony, można stosować dimetrię ukośną lub prostokątną, — jeśli elementami postaci geometrycznej są utwory obrotowe, jak walec i stożek, to w doborze
*' Część rysunków zamieszczonych w tym rozdziale zaczerpnięto z prac [13], [14], wprowadzając do nich pewne zmiany.

rodzaju rzutu aksonometrycznego należy uwzględniać dogodność odwzorowywania tych utworów obrotowych w danym rzucie aksonometrycznym; jeśli utwory te występują z jednej strony odwzorowywanego przedmiotu, to zaleca się dimetrię ukośną lub prostokątną, jeśli natomiast z trzech stron — izometrię. Rozpatrując własności i właściwości rzutów aksonometrycznych, można stwierdzić, że występują w nich zmiany długości odcinków i wielkości kątów; mniejsze w izometrii, większe w dimetrii. Rzuty aksonometryczne stanowią podstawę sporządzania rysunków przede wszystkim poglądowych. Wykorzystywanie rzutu aksonometrycznego w zapisie konstrukcji jest ograniczone. Odwzorowywanie bowiem elementów o większej złożoności postaci konstrukcyjnej wymaga licznych zabiegów kreślarskich, a łącznie z zapisem układu wymiarów i opisem struktury zewnętrznej czytelność takiego zapisu może być mniejsza niż zapisu w rzutach prostokątnych. W odniesieniu do istniejących przedmiotów (rzeczywistych obiektów lub ich modeli) na uwagę zasługuje korzystanie z fotografii i techniki fotograficznej (zapis fotograficzny lub fotograficzno-rysunkowy). Szczególne zalety takiej formy zapisu rnają praktyczne znaczenie nie tylko podczas sporządzania dokumentacji roboczej, lecz także przechowywania dokumentacji (archiwizacja).

YS. 6.1

¥S.

S„2

— 44 —

— 45 —

4© — .

21 .Rys. 6.

28 . 6. 6.Rys.27 Rys.

-37 4 — Rysunek techniczny jako zapis konamkcp . 6.MME71IA UKOŚNA Rys.

.

których fotografie przedstawiono na rys. 7.6). 7. 7. Wytwory o odpowiednim stopniu złożoności postaci geometrycznej stanowią dobry przykład do pogłębienia wiedzy i umiejętności o sposobach zapisu geometrycznych cech konstrukcyjnych.6). —.4.1-7. Odpowiedni dobór elementów i układu elementów umożliwia przyswojenie wiedzy z zakresu konstrukcji i działania oraz wytwarzania tych elementów i układów. 7. Odtwarzanie konstrukcji elementu Na podstawie danego pojedynczego elementu (wytworu) ** oraz informacji o jego znaczeniu w układzie. na rys. 7. 7. 7. — Znaczenie powierzchni wyznaczających strukturę zewnętrzną: powierzchnie współdziałające.Współzależność geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów współdziałających. a na rys. powierzchnie swobodne. Na rysunku 7. Dobór zadań umożliwia zatem opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zapisu konstrukcji. Przykładami do realizacji tematu mogą być elementy.5-7.1 przedstawiono pokrywę pompy zębatej (element 9 na rys. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i umiejętności co do sposobów zapisu postaci geometrycznej (dobór optymalnego układu rzutów). Korpus filtra oleju podano na rys. 7.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu i złożonego układu) i sporządzenie zapisu konstrukcji (rysunków złożeniowych. obejmujących normalizację niektórych szczegółów postaci geometrycznej. Zadania w tym rozdziale podzielono tematycznie na dwie grupy: odtworzenie konstrukcji elementu i odtworzenie konstrukcji złożonego układu.4 (element 1 na rysunku złożeniowym filtra — rys. :i!> — 51 .3 — korpus układu sterowania pompy wielotłoczkowej osiowej (element 17 na rys.5). 1. Ma to znaczenie tylko ze względu na organizację zajęć i różne umieszczenie obu tych tematów w strukturze ćwiczeń z zapisu konstrukcji.8. należy odtworzyć konstrukcję elementu. Zagadnienia dotyczące konstruowali i a — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych elementów jako wytworów można zastosować fotografie tych elementów. W miarę potrzeby przy odtwarzaniu konstrukcji należy korzystać z odpowiednich norm konstrukcyjnych. których rysunki złożeniowe zamieszczono na rys. Są to elementy składowe układów. — Normalizacja w konstrukcji elementów i układów.2 — korpus tarczy wychylnej (element 6 na rys.8). — Dobór optymalnego układu wymiarów oparty na analizie współdziałania i wymagań "wynikających z montażu. zawartych na rysunku złożeniowym. 7. rysunków wykonawczych). sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku wykonawczego.1. — Doskonalenie umiejętności z zakresu tolerowania wymiarów i opisu stanu powierzchni.

5.2 Pokrywa pompy zębatej Korpus tarczy wychylnej _ — . 7.

.

14 — czop. 6 — korpus tarczy wychylnej.6 Pompa wielotłoczkowa osiowa: 1 — wałek. 15 — zestaw igiełkowy. 17 — korpus uklcnh sterowania. 13 — wałek napędu. 7. 7 — zespół separatora. 5 — korpus pompy. 2 — pokrywa tylna. 11 —sprzęgło. 18 — pokrywa wskaźnika. 12 — pokrywa łożyskowa. 19 — dźwignia. 3 — wirnik. 8 — stopka ślizgowa 9 — tarcza ślizgowa.RYS.wirnika. 4 — tłoczek. 16 — tuleja łożyskowa. 20 — podkładka odginana. 21 — nakrętka sześciokątna (wg PZL-Hydral Wrocław) . 10 — tarcza łożyskowa.

7. 23 — pokrywa górna.5: 22 — wpust pryzmatyczny. 27 —• końcówka oporowa dolna.B .B .6 Rys. 29 — sprężyna.7. U Pompa wieiotłoczkowa osiowa — przekrój 8-8 wg rys. 24 — tuleja gwintowana.wg rys. 26 — tuleja tłoka. 25 — końcówka oporowa górna. 23 — tłoczek. 30 — pokrywa prowadząca .

3 — trzpień. 5 — siatkowy segment filtrujący.8 56 . 7.Filtr oleju: 1 — korpus. 4 — osłona. 7 — osadnik Rys. 6 — segment magnetyczny. 2 — tulejka.

powietrze t<300°C 1. Zestawienie danych m o r ó w A i B Lp. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku złożeniowego i rysunków wykonawczych zasadniczych elementów danego zaworu.1 i 7. Dla zaworu A przy odtwarzaniu postaci geometrycznej korpusu wykorzystać dane z rys. które pokazano na fotografiach (rys. 7. Przy sporządzaniu rysunku złożeniowego danego zaworu oraz rysunków wykonawczych jego elementów należy uwzględnić skrajne położenie elementu zamknięcia przepływu. W połączeniach śrubowych wykorzystać dane gwintów rurowych walcowych. Zestawienie danych zaworów C i D Lp. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych zaworów. 7. niektórych elementów składowych zaworów lub normalizację pewnych szczegółów postaci geometrycznej.umownie jako zawory A. olej. W tabelach 7. 7. para.12). D.aizaiik kiMstakep Tafoeta 7. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór przeloto. B.obrotowo-przedem pokrywy) suwny (ruch śrubowy) 6 Położenie gwintu na górne wrzecionie 7 Połączenie korpusu za.13-7.1. powietrze t < 200°C 1 MPa zasuwa okrągła mosiądz-mosiądz zł©ż©na<eg© ektafle Do realizacji tematu dobrano przykładowo zawory i zasuwę. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór zwrotno.1 i 7.3. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (wzglę. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (względem pokrywy) woda zimna 1 MPa grzybek mosiądz-guma woda gorąca. 7.16 ich rysunki złożeniowe.2 zamieszczono niektóre dane tych zaworów. Na podstawie danego wytworu *' i informacji zamieszczonych w tab. jako wytworów można użyć ich fotografii i rysunków złożeniowych.Zawór przelotowy (C) wy skośny (D) 1 Czynnik przepływający 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek.2 należy odtworzyć konstrukcję. Przy odtwarzaniu konstrukcji skorzystać — w miarę potrzeby — z odpowiednich norm zawierających normalizację głównych wielkości zaworów.12. Oznaczono je . 2.Zasuwa klinowa kielichowa (B) -zaporowy kołnierzowy (A) 1 Czynnik przepływający woda. które zamieszczono w tab. Informacje ¡uzimpeiMąjis|ce 1.17.gwintowe woru z przewodem ruz„ rowym O Połączenie pokrywy O gwintowe z korpusem armatura domo9 Zastosowanie wej sieci wodociągowej 10 Normalizacja PN-74/M-75226 obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne gwintowe gwintowe armatura domowej sieci centralnego ogrzewania PN-77/M-75007 . para. 7.9-7. 0#w.2. a na rys.kołnierzowe woru z przewodem rurowym 8 Połączenie pokrywy kołnierzowe z korpusem 9 Zastosowanie armatura przemysłowa 10 Normalizacja PN-86/M-74150 obrotowy dolne gwintowe gwintowe armatura przemysłowa Tabela 7. para t< 175°C 1 MPa grzybek mosiądz-guma 6 Położenie gwintu na wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. C. 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów stal-stal zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek.6 MPa grzybek woda.

7 JO Zasuwa klinowa kielichowa (zawór B) .Rys.9 Zawór zwrotno-zaporowy (zawór A) Rys. 7.

.

055 86.950 18.431 42.851 105.279 29.323 47.445 14.845 50.656 62..951 149.576 84.680 113.566 11.351 ' 11 14 28 19 P mm 0.534 87.201 111.441 7/8 30.301 15.472 148.022 97.117 27.897 41.911 26. 60 — .184 2 3/4 81.251 136. i hłsN/ Oznaczenie gwintu zawiera znak gwintu (G) oraz średnice znamionową.147 12.561 8.814 2.806 19.157 16.728 13. Gwiatr mr^w: -yyalcBw.226 78.405 92.501 98.730 138.142 9.130 163.201 33.430 5 1/2 151.746 59.330 3 3/4 106.: G172 GWINT 2EWNETRZNY < N T > t d =D d.722 110.788 56.723 9. »» bfimi wŁ^mi.030 4 1/2 125. np.955 5/8 22.u 7.614 2 1/4 65.172 160.884 3 1/4 93.324 52.752 72.877 30.551 124.291 34.793 21.267 58.770 36.907 1.844 46.926 91. = Di mm 7.772 135.803 1 3/4 53.309 Gwinty podane w kolumnie 1 są uprzywilejowane.249 1 1/8 37.710 75.372 103.418 40.705 80.135 64.872 2 O Średnica znamionowa'1'"' 1 1/16 1/8 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1 1/4 1 1/2 2 2 1/2 3 3 1/2 4 5 6 d2 = D2 P 7.3.910 1 3/8 44.980 100.939 38.231 73.952 41.662 20.587 24.749 25.365 44.651 162.651 ' 20.Tafe<e?.039 31.830 6.072 122.337 1.

5 Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

.

4 — nakrętka okrągła. 2 — pokrywa.OS Ito Rys. 7. 5 — wkręt. 10 — podkładka. 9 — kółko ręczne. 12 — zasuwa.14 Rysunek złożeniowy zaworu B: 1 — korpus. 11 — nakrętka. 8 — nakrętka. 3 — wrzeciono. 13 — uszczelka . 7 — tulejka. 6 — uszczelnienie.

15 — zawór odpowietrzający . 4 — uszczelnienie. 11 — podkładka. 6 — kółko ręczne. 3 — wrzeciono.Ć3S Rys. 2 — pokrywa. 8 — wkręt. 7. 5 — dławik.15 Rysunek złożeniowy zaworu C: 1 — korpus. 13 — uszczelka. 7 — podkładka. 12 — nakrętka. 9 — grzybek 10 — uszczelka. 14 — korek.

. 6 — uszczelnienie. 9 — kółko ręczne. 2 — gniazdo. 12 — zawór odpowietrzający. 7 — tulejka. 4 10 — nakrętka.16 Rysunek złożeniowy zaworu D: 1 — korpus. 8 — nakrętka. 3 — wrzeciono. 5 — pokrywa.Rys. 7. 13 — korek grzybek. 11 — uszczelka.

lego działanie polega na realizacji przepływu cieczy z dwóch przewodów łub każdego z osobna. — dobrać płytłd cierne z tab. 8. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym.1 i 8. Jeśli zakres prac nie obejmuje rysunków wszystlcich elementów. 11 i 13-15 oraz 16.4 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 2 i z a b i e r a k a 1 sprzęgła. Zagadnienia zapisu konstrukcji: — Pogłębienie wiadomości z zakresu zapisu złożonych układów i doskonalenie umiejętności „czytania" rysunków. 1 dobrania połączenia kształtowego między elementami 2 i 3 (połączenie wpustowe za pomocą wpustu 12 lub inne. zamiast elementów 8 i 9 należy dobrać układ wg rys. — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności z zakresu sporządzania rysunków wykonawczych.6-8. — Przyswojenie niektórych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na przykładzie przerabianych zadań. Celem zadania jest nie tylko opanowanie zagadnień zapisu konstrukcji. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 1 i zabieraka 2 sprzęgła. np. (szkic) sprzęgła oraz krótki opis konstrukcji i działania Rysunek 8. W doborze wartości liczbowych poszczególnych wymiarów należy zachować proporcje wymiarowe podane na rysunku złożeniowym. 17). — Dobór elementów typowych połączeń: śrubowych. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1. Rysunek złożeniowy wymaga następujących uzupełnień: — dobrania elementów połączeń śrubowych (10. — wykonanie uproszczonego rysunku sprzęgła (szkicu) oraz krótkiego opisu konstrukcji i działania sprzęgła. 3. — dobrać płytki cierne z tab. wpustowych. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony 0 .8. współdziałających ze sobą. Zagadnienia dotyczące konstruowania: — Związek między cechami geometrycznymi a działaniem oraz między cechami geometrycznymi a sposobem wytwarzania.Temat zadań zamieszczonych w tym rozdziale obejmuje dokonanie analizy zapisu złożonych układów (rysunków złożeniowych) w celu zapoznania się z konstrukcją i działaniem danego układu i następnie — na tej podstawie — sporządzenie zapisu konstrukcji elementów (rysunków wykonawczych). wielorowkowe). lecz także zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące konstruowania. 8. ZADANIE 8 . Należy sporządzić rysunki wykonawcze tulei 1 i zabieraka 2. ZADANIE 8 .3 zamieszczono rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego dwustronnego włączanego mechanicznie. ZADANIE Na rysunku 8. sprzęgła. to należy sporządzać rysunki wykonawcze zasadniczych elementów danego układu.4 przedstawia rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego mechanicznie. 4 oraz 2. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1 i 2. ZADANIE 8 .1 zamieszczono rysunek złożeniowy zaworu kątowego.2 przedstawiono rysunek złożeniowy zawora rozdzielczego jako elementu instalacji rurowej. 8. Ponadto zadanie obejmuje: — dobór odpowiedniego sposobu regulacji luzu między płytkami sprzęgła. 4 Na rysunku 8.3 i 8. 3 Na rysunku 8. uwzględniając wymienione uzupełnienia konstrukcji. Należy sporządzić rysunid wykonawcze tulei 2 i zabieraka 1.

8 .kć ko eczne o . 19 .gniazdo.persceń.uszczelnieni? 14 .tulejka grzybka. 12 . 9 .króciec.nakrętka. 4 .grzybek.uszczelka. 16 . 3 .uszczelka.podkładka o k r J a . 17 .korpus. 18 . 6 .kołnierz 7 .FJys.wrzeciono i . 13 . T o .kołnierz.śruba dwustronna.tulejka. 11 . 10 .nakrętka. 5 .króciec. 1 fewór kątowy: 1 .nai^tka s z e Ł S n a m . 2 .

3 — pokrętło.5) c-c | Element poz. 17 — podkładka sprężysta . 16 — śruba z łbem sześciokątnym. 8. 4 — płytka. 9 — pierścień uszczelniający o przekroju okrągłym. 11 — podkładka sprężysta. 2 — wrzeciono.2 Zawór rozdzielczy: 1 — korpus. 8 — króciec.©s o© (Element poz. 2 ) _ I Rys. 15 — nakrętka sześciokątna. 7 — uszczelka. 12 — wpust. 10 — wkręt z łbem walcowym. 13 — śruba z łbem sześciokątnym. 14 — podkładka sprężysta. 6 — uszczelka. 5 — króciec.

sworzeń 4 . 6 — płytka cierna zewnętrzna.dźwtania 5 — płytka dociskowa. 8. 3 . 10 — pierścień włączający. 7 — płytka cierna wewnętrzna 8 9• elementy układu regulacji luzu. 11 — wpusi pryzmatyczny ' ' .zabierak. 2 .tuleja.3 Sprzęgło wielopłytkowe dwustronne włączane mechanicznie: 1 .eh VD Rys.

5 . 2 — tuleja. 8. 7 — sworzeń. 4 — płytka cierna zewnętrzna. 8 — nakrętka do regulacji luzu.4 8 9 3 o Rys. 6 — płytka dociskowa.4 Sprzęgło wielopłytkowe jednostronne włączane mechanicznie: 1 — zabierak. 9 — śruba z gniazdem sześciokątnym . 3 — dźwignia. 5 — płytka cierna wewnętrzna.

a - » - s z i l .A CHŁODZENIE (SMAROWANIE) o Rys.*** .7 . 8.7'. T R Y M ' 4 7 P I S R Ś C . s .5 S . S - 6 - 7 - ^ .

rysuniai złożeniowym.6 Układ do regulacji luzu w sprzęgle Rys. b a Rys. 8. przy czym: — zacho<*'uć protKJCcje gicw/nych wymiarów jak na. 8. 8. 2 i 9.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla elementu i i 2 oraz 9.5 zamieszczono rysunek ziożemo*^ sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego hydraulicznie. — dobrać płytki cierne z Łab.7 Nakrętka do regulacji luzu w sprzęgle . Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony (szkic) oraz krótki opis konstrukcji i działania sprzęgła.1 i 8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementów 1.Na rysunku 8.

7 19.45 4 6 1.1 32.2 92.5 19.5 dz 34 50 60 68 72 72 78 84 95 102 118 132 'o 10 12 12 12 12 19 12 12 12 19.5 53.2 70.5 55 61 61 68.2 H 13.1 50.8 89.1 57.7 19.6 24. 25.8 144.5 97 H.2 75.75 9.6 36.6 b 8 g 1 Liczba wypustów 9.2.2 82.5 109.1 45.3 43.5 164.8 124.1 41.8 Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).5 80.9 70.5 44 49.9 30.5 78.3 48.2 129. Płytki wewnętrzne z wypustami** (wymiary w mim) Lp.2 112. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D* 54.Taóda oJ.5 89 O O Liczba wypustów 1 3 1.2 70.2 58.2 48. > 73 — .45 3 C J 6 7 8 9 10 11 12 11.4 27.75 2.75 1.8 100 111.5 73.2 61 65. 1 2 3 4 Dw 54 67 78 88 98 110 108 123 132 141 162 178 dw 33.3 38.7 H 31 38.5 181. Płytki zsymęiirrane i wypastamj*' (wymiar? w raunot) Lp.2 100.2 65.3 6 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).1 30.8 79.75 11.5 69.8 53.5 88.8 134.8 33. TabeJa 8.

5.5 68x2.mm.5 4 5 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).3.Tabein i<. Płytki wewmętraiie 2 otworami wielorowkowymii o zarysie ewolwemtowyin*' (wymiary w mim) Lp.5 44x2.132 145 155 175 189 205 220 255 285 315 375 440 1.5 3. 3 3.3 2. Płytki ^ew^tr^Siie % wiehnyypai&tami o iajysie ew^iweatowyna*' (wymiary w . '1 Liczba zębów i moduł d„ Dł d O O zxm 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 60x2. > 8.4. . Lp.5 4 5 *' Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN). 188 208 236 268 287 320 340 365 404 455 545 605 102 118 . 62x3 68x3 78x3 88x3 95x3 .5 41x3 45x3 48x3 55x3 60x3 65x3 52x4 61x4 68x4 60x5 72x5 70x6 d„ 95 110 123 135 144 165 180 195 208 244 272 300 360 420 dt 90 105 119 130 140 160 175 190 204 233 268 295 355 412 D 141 162 178 195 225 250 270 300 318 342 380 428 518 575 g 2.8 2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Liczba zębów i moduł zx m 38x2.105x3 84x4 90x4 100x4 90x5 108x5 100x6 150 170 186 204 234 264 285 315 336 360 400 450 540 600 153 173 .3 o .

wprowadzając do nich zmiany.1-9. połączony z dokonywaniem pewnych zabiegów konstrukcyjnych.1 . Rys. Pewne reguły obowiązujące w konstruowaniu elementów spawanych zostaną podane przez prowadzących zajęcia dydaktyczne **'. Zadania polegają na opracowaniu konstrukcji elementów spawanych. Przeanalizowanie danych powinno stanowić czynnik naprowadzający na prawidłowe rozwiązanie zadań. sprawiać większych trudności. Stwierdzenie to należy przyjąć za podstawę głównego kryterium oceny rozwiązania konstrukcyjnego. Przekonstruowanie ich na elementy spawane nie powinno Przy opracowaniu tego rozdziału skorzystano z rysunków z prac [13]. **' Reguły konstruowania elementów spawanych są zamieszczone między innymi w pracy [8]. Rozważane elementy odlewane pod względem postaci geometrycznej są stosunkowo proste. Na rysunkach 9.19. 9. [21] i [23]. Wytwory spawane powinny zapewnić działanie identyczne z działaniem wytworów odlewanych.18 i 9. Należy sporządzić zapis konstrukcji elementów spawanych. Dane te.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest zapis geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów spawanych. 9. 9. podano zaczerpnięte z praktyki przykłady rozwiązań konstrukcyjnych elementów spawanych (rys. oprócz konstrukcji odlewanej.21).17. które mogą zastąpić przedstawione elementy odlewane. umożliwią zidentyfikowanie znaczenia danego elementu w układzie. łącznie z informacją o postaci geometrycznej. W konstrukcjach o większej złożoności postaci geometrycznej. 9.16 oraz 9. Na rysunkach elementów odlewanych podano główne wymiary oraz oznaczenia stanu powierzchni. do którego jest przeznaczony.20 przedstawiono elementy odlewane.

— 76 — .

77 — .

9.i i Rys.7 i> 100 Rq 25. A- / R a 6.3/ 78 .

11 . 9.1 C ¡3ys. tzn. 9. Ramię dźwigni odchylone o kąt 30° przedstawiono w rzucie głównym tak.10 skorzystano z możliwości uproszczeń zapisu. w płaszczyźnie rzutu głównego Rys. 9. jak gdyby leżało w jednej płaszczyźnie z drugim ramieniem.< 25 > t 040 Ra 12^5/ W przedstawieniu postaci geometrycznej dźwigni na rys.

9. 9. jak gdyby leżały w jednej płaszczyźnie przekroju.12 . Wszystkie szczegóły postaci geometrycznej przedstawiono tak.\v Rzut główny na rys.12 został sporządzony przy wykorzystaniu możliwości uproszczeń zapisu. Część środkową tego elementu odpowiednio przy tym skrócono Rys.

5 5 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .A-A Ry /Ra" 12.

17 .a Rys. 9.

.

które odpowiadałyby tak postawionym wymaganiom —-jak się wydaje — mogą być wybrane zagadnienia konstrukcyjne z zakresu prostych przekładni zębatych. Tematykę tych zadań starano się dobrać tak. — Stopniowe uszczegółowienie konstrukcji jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". — Opis makro. 1 (wałek przekładni kompletny) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej dwustopniowej (rys. Elementy założeń konstrukcyjnych do opracowania konstrukcji wałka wejściowego podano na rys. — Pogłębienie wiedzy i umiejętności z zakresu zapisu złożonych układów. uszczelnień itp. Należy skonstruować wałek i koło zębate. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Reguły zapisu typowych połączeń. fibra.i mikrostruktury zewnętrznej na rysunkach wykonawczych. — problematyka zapisu konstrukcji była różnorodna. — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. połączeń piasta-wał. stopniu złożoności (niż w zadaniach w rozdziale Zadania konstrukcyjne I) i jednoczesnym dokonywaniu pewnych prostych zabiegów konstrukcyjnych. . łożysk tocznych. podając tylko np. Wałek. Dobór zadań umożliwi opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zagadnień zapisu konstrukcji. co stanowi podstawę do sformułowania następnego etapu uszczegółowienia przekładni. którym jest między innymi skonstruowanie wałków i kół zębatych. uszczelnienie. a drugie — przesuwne. powinien być ułożyskowąny w korpusie przekładni za pomocą łożysk tocznych.1) zostały dobrane główne cechy konstrukcyjne przekładni.2 (podobnie dla wałka wyjściowego). jak maszynoznawstwo (w pojęciu ogólnym). Należy nadmienić. — Poznanie rozwiązań pewnych zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. żeliwo. 10. śrubowych. jedną z możliwości doboru tematyki zadań. że ze względu na pomijanie w rozważaniach własności tworzyw opis cech materiałowych (w wykazach elementów na rysunkach złożeniowych) należy sprowadzać do określenia najbardziej ogólnych danych. stal. tarczę sprzęgła i połączenia wpustowe. aby: — stopień ich ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych był możliwie duży. Jedno łożysko powinno być ustalone osiowo (podpora stała). — Normalizacja w konstrukcjach środków technicznych. staliwo. guma. Wykonać rysunek złożeniowy obejmujący wymienione elementy (wraz z gniazdami i pokrywami łożyskowymi) oraz rysunki wykonawcze wałka i koła zębatego. co wynika z odpowiedniego stopnia złożoności samej konstrukcji. Temat drugiego zadania stanowi wybrany etap uszczegółowienia przekładni zębatej jednostopniowej. na którym ma być osadzone koło zębate i tarcza sprzęgła. osiowo (podpora przesuwna). Tematem pierwszego jest konstrukcja układu: wałek wejściowy-lcoło zębate-łożyska-uszczelnienie-sprzęgło jako fragmentu przekładni zębatej dwustopniowej. — stanowiły pewien czynnik poznawczy takich dziedzin opisowych. 10. W niniejszym rozdziale zamieszczono dwa zadania.istota zadań zamieszczonych w tym rozdziale polega na sporządzaniu zapisu konstrukcji układów o większym. np. — Reguły zapisu elementów układów napędowych: kół zębatych. dobrać łożyska. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Dobór cech konstrukcyjnych w wyniku analizy założeń konstrukcyjnych. — Korzystanie ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej. ZADANIE 1 © . spawanych.

30 Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0.9 3 0.40 3. sprzęgieł podatnych.35 3 0.3 i 10. pierścieni uszczelniających.35 4 1. Łożyska toczne. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA. Opracować szkice wałka dla dwóch możliwości nakładania koła zębatego na wałek: od strony czopa pod sprzęgło i od strony przeciwnej do sprzęgła.FOK R W ŁOŻYSKOWA Y A USZCZELNIENIE ULOZY SKOWANIE POKRYWA ŁOŻYSKOWA I .5 0.1 — dla konstrukcji walka wejściowego.35. 68 71 74 79 83 87 89 92 95 97 99 102 Moduł m Wskaźnik b dp 0. Katalog-informator.5 0. krążków zabezpieczających i pierścieni osadczych oraz inne informacje potrzebne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.we L2 Schemat przekładni zębatej dwustopniowej Elementy założeń konstrukcyjnych • 10.4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 Moduł m Wskaźnik b < =d P ~r p 1.wy I . Łożyska kulkowe. W doborze postaci geometrycznej wałka należy: 1. 10.5 1.2 .2. Imforaiacje pomocnicze Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka jest zilustrowane na rys. 13.5 1.2 4.1 4 0. 2.3) d p Dane ilościowe do zadania przyjąć wg tab.0.0. Przykłady danych « ii zębatej Lp.40 5 5 4. nakrętki łożyskowe i podkładki zębate należy dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów.1. 10.2 — dla konstrukcji wałka wyjściowego.3 Tabela 10. 10. dobierając przy tym odpowiednie sposoby osiowego ustalenia elementów: koła zębatego.0 3. sprzęgła.45) d p Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 60 63 66. łożysk. Wybrać jedno rozwiązanie i opracować konstrukcję wałka. Przykłady danych do konstrukcja wata wejściowego przekładni zębatej Lp. ł) . lub wg tab.

moduł m. średnice wałków (otworów w kołach) d w ( .3 Ilustracja zagadnienia uszczegółowienia postaci geometrycznej wałka przekładni iys. co umożliwiło uszczegółowienie postaci geometrycznej wałków przekładni i przyjęcie wartości wymiarów walka zależnych od wymiarów łożysk. aby można było wykonać rysunek złożeniowy przekładni oraz rysunki wykonawcze głównych elementów przekładni: korpusu. 10.5 dla układu poziomego lub na rys. Należy dokonać dalszego uszczegółowienia konstrukcji tak.4 Przykład postaci geometrycznej wałka przekładni ZADANIE 1©. Ze względu na jej niewielkie wymiary należy przyjąć korpus . 10. 10.. d w 2 .2 (Wybrany etap uszczegółowienia konstrukcji przekładni) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej jednostopniowej dobrano główne cechy konstrukcyjne i obliczono następujące wielkości: liczby zębów z. z 2 . jak przedstawiono na rys. odległość osi A. wałków i kół zębatych.3. b 2 . Na podstawie założeń konstrukcyjnych i wymienionych wielkości można sporządzić rysunek o stopniu uszczegółowienia jak na rys.UiOZYSKOWANiE U ŁOŻYSKOWANIE \\ USZCZELNIENIE // b Rys.. 10.6 dla układu pionowego przekładni. Przyjęto sposób ułożyskowania i dobrano łożyska kulkowe. Opracowana konstrukcja będzie stanowić podstawę wykonania niewielu sztuk przekładni.. 10. szerokości b.

.

.

10.5 o bardzo prostej postaci geometrycznej.25 119.157.5 79.5 65.5 108.5 91 99 107 75 83 91 A 110 110 112 119.5 139.3. 10.5 98. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.7-10.75 142. Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka zilustrowano na rys.5 94.5 73. 10.25 dw.25 128.5 bi 68 74 80 81 90 98 95 105 115 87 96 106 54 62 68 77 86 95 64 72 80 103 114 124 96 104 112 81 89 97 (wyiniMary 7yv ^rp . 40 45 45 40 45 50 45 50 55 50 55 60 30 30 35 35 40 45 35 40 45 55 60 65 45 50 55 40 45 50 d vv2 50 50 50 50 50 55 55 55 60 60 60 65 40 40 45 45 50 55 45 50 55 65 70 70 55 55 60 50 55 55 4.75 122.5 5 6 4 4. dobierając odpowiednio takie elementy.25 123. 13.5 171 205 165 165 180 174 156 156 148 148 166. Wskazówki do rozwiązania zadamia Różne koncepcje postaci korpusu przedstawiono na rys. 10.5 132.5 147 150 147 126 126 130 128.5 175.5 106. Przykłady danych ilościowych stanowiących element założeń konstrukcyjnych zamieszczono w tab. Łożyska toczne. W doborze wymiarów wnętrza korpusu należy uwzględnić objętość oleju smarującego. wskaźnik poziomu oleju.5 88.5 132. Katalog-informator.5 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Zl 21 23 25 20 22 24 19 21 23 18 20 22 15 17 19 17 19 21 16 18 20 19 21 23 24 26 28 20 22 24 Z2 34 32 31 33 31 31 30 29 26 29 27 25 47 43 43 43 39 38 41 33 33 30 29 26 39 37 37 37 35 33 m 4 dpi 84 92 100 90 99 108 95 105 115 108 120 132 60 68 76 76. b2 63 69 75 75 84 92 88.5 141 141 141 124 120 124 135 130. odpowietrznik.5 148. jak: korek do wlewu i korek do spustu oleju.5 139. Ponadto należy rozwiązać zagadnienia: wlewania i spuszczania oleju.5 127.25 128.5 80 90 100 114 126 138 96 104 112 90 99 108 dp2 136 128 124 148.5 5 6 4 4. dobranej odpowiednio do wymiarów koi zębatych i łożysk tocznych.3.5 125 122.5 116.PrzyMa. Wymiary łożysk kulkowych dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów i pierścieni uszczelniających oraz inne informacje konieczne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.5 95.5 85.dy d^i^yclh 4JUi ^rselfil^dhiM z-^l^Sy-ęl?. Lp. .5 150 145 130 174 162 150 188 172 172 193.T^ibii^ 1LV3.5 98. sprawdzania jego poziomu oraz odpowietrzania wnętrza przekładni.5 49 57 63 71 80 89 57.

i Aj M i „ i ji j 'I \ i i i ! I ! i i f \ ( A \j I ! i X % \ Si V.7 Koncepcja korpusu przekładni — otwory pod łożyska w ściance o odpowiedniej grubości A-A iH\ Koncepcja korpusu przekładni — tuleje z otworami pod łożyska . V Rys. 10.

.

— Uwolnienie się od trójwymiarowości elementów i stosunków przestrzennych w zapisie własności układów materialnych. PN-82/M-01039 — Schematy kinetyczne. Normalizacja nie wyczerpuje jednak zagadnienia znaków zapisu schematycznego. symboliczny" wskazane jest zawężenie zakresu treści zadań dotyczących tego tematu do układów kinematycznych. Jeden z przykładów zadań zamieszczono na rys. Wybór ważniejszych znaków używanych w zapisie tzw. . — Schematy a odwzorowywane układy. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. lest to rysunek złożeniowy dźwignika śrubowego z przekładnią zębatą o zębach śrubowych i przekładnią pasową (na rysunku pokazano koło pasowe klinowe zamocowane na wałku wejściowym). Uzupełnia się je wtedy niezbędnym opisem znaczenia użytych znaków. schematy a stopień uszczegółowienia konstrukcji na rysunkach złożeniowych. Zasady wykonania. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Zapis schematyczny w procesie projektowo-konstrukcyj ny m. Zapisu tego dokonuje się po zapoznaniu się z konstrukcją i działaniem układu przedstawionego za pomocą rysunku złożeniowego. Dobór zadań powinien być jednak taki. Stwarza to możliwość zwrócenia uwagi na podane niżej zagadnienia. układów mechanicznych zamieszczono w pracy [20]. aby wykazywały one możliwie duży stopień ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych oraz różnorodnej problematyki zapisu schematycznego. Z tego powodu w literaturze często stosuje się schematy. — Opanowanie reguł sporządzania zapisu schematycznego. jakich należy używać do odwzorowania różnych układów. w których użyto znaków nie znormalizowanych. Ze względu na stosunkowo niewielką ilość czasu przeznaczonego w strukturze ćwiczeń na temat „zapis schematyczny.1. a które występują w praktyce. symboliczny" polegają na sporządzeniu — na podstawie rysunków złożeniowych — zapisu schematycznego układów mechanicznych maszyn. 11. Znaki zapisu schematycznego są znormalizowane *>.Zadania o temacie ujętym jako „zapis schematyczny. PN-82/M-01083 — Schematy kinematyczne. Rodzaje i typy oraz ogólne zasady wykonania. *' Normy związane z tematem: PN-80/M-01156 — Schematy. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności w odczytywaniu zapisu układów o większej złożoności. Połączenie „nakrętka-śruba" zamienia ruch obrotowy tulei z gwintem wewnętrznym na ruch prostoliniowy śruby dźwignika. Symbole graficzne.

1b) . 11.(drugi rzut — patrz rys.

b Dźwignik śrubowy z przekładnią zębatą śrubową (i p ę d n i ą P ^ t ^ ś ^ w dźwignika.głowica.• watek wejściowy 4 .^ ) z g a . 2 . 6 . 3 . / . 8 .kole pasowe klinowe.^ J 0 ^ ' 5 i gwintem wewnętrznym. 9 ucn nj^ ^ S 1 ś r u b o ^ m .śruba dźwignika.p o p r z e ć ^ .

12.W rozdziale tym zamieszczono zadania określone jako pomocnicze. Zapis p©łączeń śrubowych Na rysunkach 12.27 zamieszczono kilka charakterystycznych zastosowań połączeń spawanych. Opis mikrostruktury zewnętrznej wytworu wynika z potrzeby określenia w procesie konstruowania rych własności nadawanych wytworowi w procesie wytwarzania. Treść zadań. gdyż ich znaczenie należy traktować przede wszystkim jako pomocnicze w rozwiązywaniu zadań o większym zakresie działań. Na rysunkach 12. których te połączenia występują. 95 . które mają zapewnić jego skuteczne działanie. Z opisu mikrostruktury zewnętrznej wynika sposób i rodzaj obróbki. jakie należy wykonać. Zadania te mają na celu opanowanie reguł zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych oraz opisu mikrostruktury zewnętrznej wytworu (chropowatości powierzchni).13-12. Treść zadań. W zależności od potrzeb należy zastosować odpowiedni sposób zapisu połączeń spawanych. wynika z opisu słownego podanego na rysunkach.1-12. Znajomość zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych jest związana z doborem w procesie konstruowania postaci geometrycznej wytworów. Opis mikrostruktury zewnętrznej w zadaniach podanych niżej obejmować ma tylko oznaczenia chropowatości powierzchni.12 przedstawiono różne przypadki połączeń śrubowych. podano w opisie słownym zamieszczonym na tych rysunkach.1. jakie należy wykonać.

jak zaznaczono na rysunku. 2 -ivk:3ccRv » alsmsni i Rys. 12. L-. narysować odpowiednio gwinty wewnętrzne i zewnętrzne. Q ! L i J L 1-2 Rys. 12. i L 2 m — . przedstawiając całość jako „półwidok-półprzekrój" o I V/////////W////////////.. Marnować o c r a c ^ n t e . L j . gwint wewnętrzny na długościach L. eisrnen.3 Li - L 2 = 3 L Dokończyć rysunek połączenia śrubowego — elementy 2 i 3 wkręcone w element 1.Na odcinkach oznaczonych przez L. L .2 Narysować połączenie: elementy 2 i 3 nakręcone na element 1 tak.

5 Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12.6 7 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 97 — .Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12.

b — w uproszczeniu Rys. b — w uproszczeniu Rys. 12.10 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem walcowym.Do połączenia elementów 1 i2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym.11 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem stożkowym. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. 12. nakrętkę sześciokątną i podkładkę sprężystą. 12.9 Do przykręcenia elementu 1 do elementu 2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym i podkładkę sprężystą. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. b — w uproszczeniu Rys. b — w uproszczeniu Rys.1 . Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. 12.

12.14 \łłM*'łtimtm Zbiornik o prostych ściankach — poszczególne części połączyć spoinami tak. całość przedstawić jako „półprzekrój-półwidok" Spoina V ¡1 Rys. 12.13 Tarcza z wałkiem drążonym — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie) Rys.15 Spoina L Spoina L / Spoina L Spoino i r 1 a Spoina L Poszczególne części połączyć spoinami. aby zapewnić szczelność Rys.18 Spoina L \ Spoino L 12. 12. 12.Zbiornik cylindryczny — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie wewnątrz i na zewnątrz) Rys.17 .

całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" 12. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" Rys.21 .19 Spoina L Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami.Spoina Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. Spoina L >>>>> >>. 12. 12.20 Rys. całość narysować w „półprzekroju-półwidoku" Rys.)>> >>>>>>>>>>>>>)>>>) ¿a >77 Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12.

12.Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.22 Pedał hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Rys.25 ff — 101 .24 Rys.23 Szczęka hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12. 12. 12.

12. _J . aby zapewnić szczelność H Si S S V V S s V s \ s s V \ V > 7 7 7 7 7 / 7 / / ' J (0 « I Rys.27 i .Zbiornik otwarty — poszczególne części połączyć spoinami tak.

— inne powierzchnie walcowe mają chropowatość o wskaźniku R a = y. Zapas ozaaacześ c h r o p o w a t o ś c i powaerscłani Na rysunkach 12. 12. Zapisu oznaczeń należy dokonać wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych. spełniając wymagania podane w opisie słownym podanym na rysunkach. c-o e co o Rys.30 przedstawiono różne elementy. których rysunki należy uzupełnić oznaczenialni chropowatości powierzchni. . 12. — pozostałe powierzchnie — R a = z Rys. — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 35H8 mają chropowatość o wskaźniku R a = x.28 Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 30m7 mają chropowatość o wskaźniku R a = x — powierzchnie wyznaczające wymiar 6 mają chropowatość o wskaźniku R a = y — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnia walcowa 03Oh6 ma chropowatość o wskaźniku R a = x.28-12. — powierzchnie wyznaczające wymiar 5 mają chropowatość o wskaźniku R a = y.2.12.

Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych w ułożyskowaniach wałków przekładni zębatych zamieszczono w tab. 13. zwrócono ponadto uwagę na możliwość różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego. Wybór jednego z nich zależy oczywiście od przyjętych kryteriów.4 i 13. 13.4—13. 13. 13.1).10.w tab. 13. 13. a wymiary tarcz tego sprzęgła zamieszczono w tab.2 i 13.lJj normy konstrukcyjne Dobór treści rozdziału wynika z potrzeb związanych ze strukturą ćwiczeń dydaktycznych — zakres tematyki jest więc odpowiednio zawężony. szczegóły postaci geometrycznej ze względu na przyleganie elementów sprzężonych przedstawiono na rys. Zaczerpnięto je z dziedziny konstrukcji przekładni zębatych.4-13. Przedstawienie treści niniejszego rozdziału jest sprowadzone do krótkiego opisu.1. Podkreślenie możliwości różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego ma znaczenie metodologiczne.12 przedstawiono rysunek złożeniowy sprzęgła podatnego. Trzeba wyraźnie podkreślić. a w tab. 13.Ci.14 — wymiary korków spustowych i uszczelek. Przykłady różnych sposobów ułożyskowań przedstawiono na rys.9.2 i 13.9.11. Zagadnienie uszczelnień w połączeniach obrotowych ilustrują proste. że pewne zagadnienia — ze względu na powszechność występowania i ich ogólne znaczenie — można uznać za typowe oraz że istnieją ich rozwiązania.11. 13. a dane krążków zabezpieczających —. 13.10 i 13.12. — gumowych pierścieni uszczelniających typu A lub B (tab. . W tabeli 13. 13.7-13. W przykładach. 13. 13. Sposoby zabudowy pierścieni uszczelniających w dwóch różnych przypadkach przedstawiono na rys. 13. Wiąże się to bowiem z potrzebą tworzenia w procesie projektowo-konstrukcyjnym różnych rozwiązań (pole możliwych rozwiązań) jako warunku dokonywania zabiegów optymalizacyjnych. Dla połączeń wpustowych zamieszczono dane dotyczące głównych wymiarów elementów połączenia (tab. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono odpowiednio w tab. Zamieszczony w tym rozdziale m ateriał umożliwia jednak zwrócenie uwagi na następujące czynniki w konstruowaniu: — korzystanie ze zbioru istniejących rozwiązań (katalog rozwiązań). 13. Na rysunku 13.3.7). Wyróżnić należy ułożyskowania wałków: — krótkich (rys. 13. Zamieszczone tutaj rysunki oraz tabele dotyczą podanych dalej zagadnień. Zagadnienie wyznaczania powierzchni oporowych pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów podano na rys. które zamieszczono w tym rozdziale.9).6). jakie tutaj obowiązują. 13.3). mają znaczenie ogólne. — długich (rys.13 — wymiary śrub odpowietrzających.5 zamieszczono dane potrzebne przy doborze postaci geometrycznej czopów końcowych wałów.8 i 13. ale pewne reguły. ale najbardziej typowe rozwiązania uszczelnienia za pomocą: — pierścieni filcowych (tab. — zagadnienia normalizacji.6) oraz stosowanych w tych połączeniach znormalizowanych pasowań (tab. W rozdziale niniejszym zamieszczono także dane wybranych elementów przekładni zębatych: w tab.

b — obrabiana cała powierzchnia. 13. z podcięciem wałka (c). 13.3 Szczegóły osadzenia łożyska (lub koła) w otworze (a). z wykorzystaniem różnicy krzywizn powierzchni (b) z podcieciem w otworze (c) — 105 — .1 Powierzchnie oporowe pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów: a nadlew. SZCZEGÓŁY OSADZENIA W OTWOiBAirii Rys.POWIERZCHNIE OPORO WE POB NAKRĘTKI. c pogłębienie b . 13. b o?/ Rys.2 fdSŁyrelemenSmfd3)^" ^ ^ ^ ^ * W y k °rzyStaniem różnic y k ^ w i z n Powierzchni (b).

13. 13.W ALE G W PRZEKŁADNI ZĘBATYCH Rys.UŁOZY-SE 0 WANIĘ.4 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk kulkowych Rys.5 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk stożkowych .

13.3 Zastosowanie łożysk stożkowych w izw.Ułożyskowanie za pomocą łożysk kulkowych Ułożyskowanie za pomocą łożysk wałeczkowych Rys. układzie rozbieżnym — 107 — .

Uszczelnienie pierściemńaani Mcawyani wg PN-90/M-86488 (wymiary w mm) t d 17 20 25 26 *z.5 86. 18 21 26 27 29 31 33 36 37 39 41 43 46 49 51 53 56 59 61.5 -XD TJ (N •a Przykład oznaczenia pierścienia filcowego o średnicy d = 50 mm: Pierścień filcowy 50 PN-90/M-86488 di 28 31 38 39 41 43 45 48 49 51 53 55 58 65 67 69 72 75 77 82 89 91 94 97 99 101 104 f 3 d 88 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 d.5 76.5 92 97 102 107 112 117 122 127 132 137 142 147 152 157 162 167 172 177 182 d2 109 Ul 116 125 130 135 140 145 154 159 164 173 178 183 188 193 198 203 208 213 f 7 8 4 9 5 10 6 .23 30 32 35 36 38 40 42 45 48 50 52 55 58 60 65 70 72 75 78 80 82 85 d.5 66. 89.5 81.5 83.USZCZELNIENIA Tabela 13.5 71.5 73.5 79.1.

13. b — przedstawienie szczegółowe a Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami z zewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.10 Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed wyciekaniem oleju z wewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.a b Rys. b — przedstawienie szczegółowe — 109 — .

— i: . b=10 mm.%%4 ( wymiary w inm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 25 mm.Tabela 13. 110 115 105 ¡110! 120 110 115 ¡120! 125 120 125 120 ¡1251 130 140 125 ¡1301 140 b 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 12 10 12 10 10 10 12 . Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d = 6 .1000 mm.2. 12 12 12 15 12 12 12 12 12 15 12 12 15 25 40 42 68 26 70 28 17 45 72 18 75 30 48 19 78 20 32 50 80 21 85 35 52 22 90 23 24 36 55 95 38 100 53 60 105 Pierścienie. Pierśctesnk uszczelniające A (gumowe 2 wkładka usztywniającą) wg PN-72/M-. D =42 mm. są uprzywilejowane. 10 12 10 10 10 12 12 12 15. 72 80 65 68 70 L2 7J 75 80 68 72 i75| 80 70 72 75 I80| 85 90 ¡801 90 75 80 85 90 b 7 7 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 10 10 3 10 10 10 d 62 63 65 D 80 90 90 85 !90| 95 100 90 100 90 ¡95! 100 110 100 110 95 :ioo> 105 110 100 110 100 ¡105. których średnice D ujęto w ramki. pierścień uszczelniający A 25 x 42 x 10 PN-72/M-86964 d D 24 26 15 m 32 35 40 28 O 32 35 40 28 30 [321 35 40 30 32 [35! 40 35 30 32 35 ¡40! 42 47 40 32 35 ¡40! 42 47 40 35 1401 47 16 b 7 7 7 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 7 10 10 7 7 7 10 7 7 7 7 10 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 10 10 d D 35 37 40 ¡42] 47 50 52 62 40 ¡45! 47 40 ¡47] 50 52 40 42 47 50 ¡52 55 62 45 47 50 ¡52! 47 50 52 ¡55| 58 62 72 52 62 52 55 ¡58! 62 b 7 7 7 10 10 to 10 10 7 10 10 ' 7 10 10 10 7 7 10 10 10 10 10 7 7 10 10 7 7 10 10 10 10 10 " 7 10 7 10 10 10 d D 52 55 i60| 62 65 72 80 55 i62i 65 72 60 62 !65i 68 72 80 62 65 170.

pierścień uszczelniający B 30x52x10 PN-72/M-86965 b d 15 D 30 35 40 30 32 35 40 35 40 47 35 40 40 35 40 47 40 40 42 40 47 52 40 42 47 50 52 42 47 50 b 10 d 28 D 47 50 52 47 50 52 55 62 47 50 52 55 52 62 52 55 62 70 55 60 62 72 62 65 72 60 62 65 72 80 65 70 • 10 72 b 10 d 48 D 62 65 72 65 68 72 80 72 75 75 80 85 90 80 90 80 85 90 95 85 90 90 95 90 95 90 100 100 110 b 10 d 75 D 95 100 105 110 100 110 100 105 110 115 105 110 115 120 125 110 115 120 125 120 120 125 120 125 130 140 b 12 16 10 30 50 10 52 10 55 10 58 10 ' 10 60 10 78 12 10 80 12 17 18 19 20 21 22 10 32 10 10 10 10 10 40 10 42 10 35 10 85 10 15 38 10 90 15 62 65 10 10 12 12 12 92 95 15 15 24 10 68 100 15 25 45 10 47 26 10 *' Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d= 10-280 mm.3. D = 52 mm. b=10 mm.Tabela 13. — 111 — . Pierścienie uszczelniające 3 igsHMme w ofasimrie metalowej) wg PN-72/M~ (wymiary w mm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 30 mm.

CZOPY KOŃCOWE WAŁÓW
Tabela 13.4. Czopy końcowe wałów
wg PN-98/M-85®®® * >

POŁA CZE NI A WPUSTOWE
Tabela 13.6. 'Główne wymiary połączeń wpustowych wg PM-70/M-850O5'

X9

Średnica d (mm) Wymiar nominalny 16 20 25 30 32 18 22 28 35 38 40 48 42 50 56 60 70 80 100 130 160 ¡90 85 110 140 170 '200 63 71 90 120 65 75 95 125 150 180 220 m6 45 55 k.6 19 24 J6 Tolerancja

Długość 1 (mm) Czopy długie 40 50 60 80 Czopy krótkie 28 36 42 58 Zakresy średnic d (mm) do ponad 6 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 500 Wymiary wpustu bxh (mm) 2x2 3x3 4x4 5x5 6x6 8x7 10x8 12x8 14x9 16x10 18x11 20x12 22x14 25x14 28x16 32x18 36x20 40x22 45x25 50x28 56x32 63x32 70x36 80x40 90x45 i00x50 Głębokość rowków (mm) w wale ti w piaście t 2 1,2 1,8 2,5 3 3,5 4 5 5 5,5 6 7 7,5 9 9 10 11 12 13 15 17 20 20 22 25 28 31 1 1,4 1,8 2,3 2,8 3,3 3,3 3,3 3,8 4,3 4,4 4,9 5,4 5,4 6,4 7,4 8,4 9,4 10,4 11,4 12,4 12,4 14,4 15,4 17,4 19,5

110

82

140 170 210 250 300 350 .

105 130 165 200 240 280

Norma obejmuje czopy walcowe i stożkowe o średnicach od 6 do 630 mm.

Tabeia 13.5. Promienie zaokrągleń w czopach wałów reduktorów i motoreduktorów wg PN-87/M-88561 (wymiary w mm)

Normalne długości wpuslów wynoszy: 6, 8, [0, 12. 14, 16, 18, 20. 22, 25, 28, 32, 36. 4(1, 45. 50, 56. 63. 70, 80, 90, 100, 110. 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320. 360, 400, 450, 500.

d do 18 od 20 do 28 od 30 do 75 od 80 do 125 od 130 do 280

R nie więcej niż 1,0 1,6 2,5 3,0 4,0

Tabela 13.7. Pasowania w połączeniach wpustowych wg PN-70/M-85005
Pasowanie wpustu w rowku watka w rowku piasty Rodzaj połączenia walek-piasta ruchowe H9/h9 D10/h9 zwykłe N9/h9 Js9/h9 spoczynkowe P9/h9 P9/h9

— 112 —

KRĄŻKI ZABEZPIECZAJĄCETabela 13.8. Wymiary pierścieni ©sadczydh sprężynaijącydh zewnętrznych (rodzaj wg PN-81/M-85111 * > X3

"O

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju Z odmiany normalnej przeznaczonego na czop o średnicy d = 40 mm: pierścień osadczy sprężynujący Z 40 PN-81/M-85111

9lM1)
Czop Pierścień osadczy a max. 10 (U) 12 (13) 14 15 16 17 18 (19) 20 (21) 22 24 25 26 28 (29) 30 32 (34) 35 36 38 40 42 45 48 50 (52) 55 56 (58) 60 (62) 63 9,3 10,2 11,0 11,9 12,9 13,8 14,7 15,7 16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 22,2 23,2 24,2 25,9 26,9 27,9 29,6 31,5 32,2 33,2 35,2 36,5 38,5 41,5 44,5 45,8 47,8 50,8 51,8 53,8 55,8 57,8 58,8 1,75 1,5

h

f(Hl3)
Rowek

b

około

d2 min.

h min.

3,3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3,9 4.0 4.1 4.2 4,4 4.5 4.7 4.8 5,0 5,2 5,4 5.6

1,5

9,6 10,5 11.5 12,4 13.4 14,3 15.2 16,2 17,0 hll

0,60
0,75

1,0

2,0 2,1 2,2
2.3 2.4 2.5

1,7

1,10

0,9

1,1

1,2

2.6
2.7

18,0
19,0

1,2

20,0

1,30 hl2 1.7

2.8
3,0 3.1 3.2 3.4 3.5 3.6 3.8 3.9 4,0 4,2 4.4 4.5 4.7 5.0 5.1 5.2 5.4 5.5 5.6 5.8

2,0

21,0
22,9 23,9 24,9 26.6 27,6 28,6 30.3 32,3 33,0 34,0 36,0 37.5 39,5 42,5 45,5 47 49 52 53 55 57 59 60

2,1 1,60
2,6 3,0

2,5

6,0
6,5 6,7 6,9 6,9 7,0

1,85

3.8

2,5

2,0

7.2 7.3 7.3 7.4 7.5 7.6

2,15

6,0
6,2

4,5

8 — R s n k techniczny jako zapis koosra^cp yu e

— 113 —

Taibeia 13.3 (cd.)
Czop d d„
O O

Pierścień osadczy a max 7.8 8,0 8,1 2,5 8,2 8,4 8;6 8,6 8,7 8.7 8.8 8,8 9,4 9,6 9.9 10,1 10,6 11,0 11,4 11,6 11,8 12,0 około mm
u u

Rowek

A
min.

d,

f

min.

h

Siła osiowa kN

65 (68) 70 72 75 (78) ' 80 (82) 85 (88) 90 (95) 100 105 110 (115) 120 125 130 (135) 140

60,8 63,5 65,5 67,5 70,5 '73,5 74,5 76,5 79,5 82,5 84,5 89,5 94,5 98,0 103,0 108,0 113,0 118,0 123,0 128,0 133,0

6.3 6.5 6.6 6,8 7,0 — 7,3 7.4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,6 9,0 9,3 9,6 9,8 10,2 10,4 10,7 11,0 11,2 3,0

62 65 67 69 _7275 " 76,5 78,5 81,5 84,5 86,5 91,5 96,5 101 106 111 116 121 126 131 136 2,65

73,50 76,83 78,89 81,34 84,28 88,20 104,86 107,80 111,72 116,62 118,58 125,44 132,30 158,76 166,60 174,44 181,30 189,14 196,98 204,82 212,66

hl2 3,15 5,3

3,0

3,5

4,0

hl3

4,15

6,0

4,0

Tworzywo: stal sprężynowa, zalecana stai 65 G. Uwagi: 1. Norma obejmuje pierścienie o zakresie d=3-300 mm. 2. Wymiary bez nawiasów sa uprzywilejowane. 3. Wartości siły osiowej są ważne przy założeniach podanych w normie.

Tabela 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących wewnętrznych (rodzaj W) odmiany normalnej wg PN-81/M-85111 * > JO •l

i U W / Z
1

/

\ \

i

i/ //

o

o i

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju W odmiany normalnej przeznaczonego do otworu o średnicy D = 70 mm: pierścień osadczy sprężynujący W 70 PN-81/M-85111

Cr *

glhU)
- m'tíj

\

f(H13)
Rowek b około min.

Otwór D D„

Pierścień osadczy a max. 4,1

d2

D,
20,0 21,0

h min.

(19) 20 (21) 22 24 25 26

20,5 21,5 22,5 23,5 25,9 26,9 27,9

1,0

4,2 4.4 4.5 4,7

2,2 2.3 2.4 2.5

2.6
2.7
2.8

2,0

22,0 23,0 25,2 26,2 27,2

1,1

1,5

1,8

— 114 —

5 50.2 69.5 2.7 37.0 63.8 43.75 6.7 10.8 38.0 13.0 40.5 114 116 H13 4.2 3.1 32.7 7.5 53.5 93.0 12.5 48.5 1.1 5.1 4.15 61.0 9.0 58.3 7.4 36.3 8.4 3.4 31.4 4.4 4.6 4.5 87.2 7.0 3.5 47.5 103.6 7.7 8.8 5.0 11.Tabeia 13.9 4.5 49.4 7.3 4.0 38.9 1.2 66.5 74.4 10.2 60.6 3.1 33.8 3.5 45.0 4.3 3.5 95.5 79.5 88.1 3.5 5.6 6.4 4.5 50.0 75.0 39.5 3.0 83.5 6.9 («3.2 72.5 3.5 2.0 5.2 11.2 3.5 97.5 8.5 44.2 10.5 105.15 11.6 3.5 91.5 — 115 — . b około d2 min.8 5.1 6.8 6.5 103.85 3.6 1.9 3.5 95.0 7.2 4.0 6.6 119 124 129 134 139 144 149 155 • 160' 6.5 85.0 10.1 9.9 7.2 5.0 66.5 54.0 11.5 10.3 9.4 32.6 3.0 8.0 7.3 9.5 85.7 3.1 2.4 34.2 67.5 108 112 115 117 119 122 127 132 137 142 147 152 158 164 169 174.4 6.6 5.7 2.2 62.5 93.5 51.5 76.2 6.5 5.2 56.15 5.2 64.4 1.6 7.0 9.0 55.7 33.9 9.5 98.5 100.8 8.8 40.7 8.3 7.8 2.8 2.0 1.5 106 109 112 6.0 59.5 90.8 165 170 7.5 10.0 65.5 5.0 10. Rowek h min.5 101. D.0 8.7 5.3 2.2 5.8 H12 2.0 81.8 39.2 9.2 6.4 8.4 5.7 35.0 1.2 59.5 37.5 8.4 68.0 78.0 11.65 6.5 29.5 82.5 4.2 11.9 11.0 73.0 42.) Otwór D D„ Pierścień osadczy a max. 28 30 31 32 34 35 36 37 38 40 42 45 47 48 50 (52) 55 56 (58) 60 »•62 63 65 (68) 70 (72) 75 (78) 80 (82) 85 88 90 (92) (95) (98) 100 (102) 105 (108) 110 (112) (115) 120 (125) 130 (135) 140 (145) 150 (155) 160 (165) 30.0 71.

4 Wymiary śrub*' M8x20 14 Ml 2x30 5 Ml 6x3 5 12 18 *' Sposób zabezpieczenia śrub przed odkręceniem podano przykładowo.11.25d Otwory pod śruby d M8 M10 M12 M16 6 Liczba 4 116 — .+ 2. 80 90 110 120 125 140 150 g 6 8 10 d. = D + 2. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych Średnica gniazda D (mm) 47-62 72-80 85-100 110-140 150-170 D.d od powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej 35 do 40 40 do 45 45 do 50 50 60 70 80 90 100 110 120 do do do do do do do do 60 70 80 90 100 110 120 130 D 50 55 60 70 . Tabela 13.5d D 2 = D. 9 e 20 25 30 36 40 45 50 55 60 65 c max.

SPRZĘGŁA PODATNE .

12. d. czopy czopy min.70 190 210 235 112 32 16 86 14 5 5 2 140 160 180 200 220 250 280 320 360 400 450 500 132 152 170 188 208 236 266 304 340 380 430 480 40 18 20 22 24 30 32 34 38 46 52 57 62 23 26 31 36 41 46 54 63 72 76 100 110 130 140 160 180 200 230 260 6 16 18 20 22 25 30 32 35 40 45 12 50 55 60 63 70 75 90 100 110 125 15 6 6 2. krótkie długie 14 18 19 24 28 35 38 0 38 45 50 55 56 0 56 70 75 80 75 90 95 110 95 110 120 125 140 — - d3 d4 IA s. D d. max.. S 2 D P Liczba otworów 4 d5 d(.5 120 36 42 58 58 82 58 82 80 82 82 105 82 105 105 130 105 130 130 165 130 165 165 165 200 60 7 65 75 85 95 105 115 130 150 1. e d 7 15 t 100 12 16 18 20 25 30 30 35 40 40 45 50 55 32 40 40 50 60 80 80 110 80 110 110 110 110 140 110 140 140 170 140 170 170 210 170 210 210 210 250 10 13 8 5 35 92 28 16 63 14 26 10 1. U. . min. 13. p*> max.12.Tabela 13.5 18 8 28 32 35 40 10 280 320 360 45 50 55 80 90 100 32 35 12 12 4 50 8 8 55 21 63 71 25 9 9 3 60 60 70 80 80 100 90 100 100 100 130 Wymiar F według rys. Wyraiiury tarcz sprzęgła podatnego (^aalary w mm) Od miana P Odmiano 1 t JD wzzzzzm +10 S2 S1 J*45° W.

25 M12xl.9 36.ŚRUBY ODPOWIETRZAJĄCE.2 19.6 25.9 d.2 36.14.13.5 M20xl.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 28 29 34 36 38 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.6 25. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22 27 32 32 D 16.9 36.4 31.4 25.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 25 25 28 32 34 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.4 25.25 M16xl. 27 32 32 D 16. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22.25 M12xl. Korki spustowe i uszczelki (wymiary w mm) ex 45° C C4 M "O Q d iVI 10x1.5 M22xl. Sraby odpowietrzające (wymiary w snia) d Ml 0x1.4 25.4 31.5 M20xl. KORKI SPUSTOWE ! USZCZELKI Tabela 13.4 25.5 .5 M22xl.2 36.9 d2 10 12 16 20 22 27 30 33 Da 18 20 26 30 32 38 42 45 g 2 2.2 19.25 M16xl. 3 4 5 6 7 7 8 8 Tabela 13.

6.1) umożliwiają zwrócenie uwagi na zagadnienie proporcji wymiarowych. Podane proporcje wymiarowe śrub. nakrętek i innych elementów połączeń śrubowych mogą być pomocne w konstruowaniu i zastąpić konieczność bezpośredniego posługiwania się normami w niektórych zabiegach. 14. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): Dśr = D+d d k = 0. * PROPORCJE WYMIAROWE ŁOŻYSK TOCZNYCH" ) Wymiany główne (ujęte w Polskich Normach): d.3 (D .7. s = 0. spoin oraz danych do opisu struktury zewnętrznej. 14. np. wkrętów. a wynika z potrzeb zadań ujętych w strukturze ćwiczeń. 14. np. 14. natomiast orientacyjne wartości chropowatości powierzchni dla typowych zastosowań elementów —• w tab. co może wynikać z kryteriów o charakterze technicznym lub innych. 14.8 zamieszczono dane o zakresach chropowatości powierzchni charakterystycznych dla różnych rodzajów obróbki w procesie wytwarzania elementów. elementów połączeń śrubowych. r. Zamieszczony tutaj materiał jest związany z doborem łożysk tocznych. D. na którym opisano znaczenie powierzchni identyfikujących strukturę elementu.Rozdział 14 stanowi uzupełnienie rozdziałów poprzednich. B.7 jest rys.d) : Rys.3-14. Z opisem struktury zewnętrznej są związane układy pasowań (dobór pasowań i wynikające stąd tolerowanie wymiarów liniowych) oraz dane do doboru chropowatości powierzchni. 14. Postacie i zastosowanie typowych spoin (tab. W tabeli 14. Uzupełnieniem tab. kreślarskich. — 120 — .1 Łożysko kulkowe zwykłe *' Przy opracowaniu tego zagadnienia korzystano z danych zawartych w pracy [4].7.d). Przykłady łożysk tocznych (rys.2) dotyczą spawania metodą elektryczną. a przydat- ne są w doborze i zapisie konstrukcji spoin w ramach zadań konstrukcyjnych.15(0 . Powszechnie stosowane pasowania podano w tabelach 14. estetycznych. 14.1-14.7) i elementów połączeń śrubowych (tab.

Rys. Łożysko baryłkowe — 121 — . D+d 4 R = R śr + 0. D.25 (D-d).5dk. r. w niektórych l w = 1. 14. l w = d w . r. 14. s = (0.16)(S-d). Rys.25 (D-d).25 (D-d). d b . = 0. Rśr=RK-0. B.2 Łożysko walcowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. B. I = 0.5 d w .5d h . D. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d k = 0. B. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d b = 0.3 Łożysko kulkowe wahliwe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.8 dB.15(D-d).15-0. s = 0. r. D.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d..

".6-1.6 Łożysko kulkowe wzdłużne jednokierunkowe — 122 — .5 Łożysko stożkowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. r. Rys. d. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): D„ D+d d k = 0. B z . y = 28-30° (łożyska o dużym kącie działania). h = 0. I = (1. B w . 14. D+d Dir = I = d 4r + (2-3) mm. D.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.5 H. D.8)d śr (łożyska szerokie) Rys. Wymiary uzupełniające (do określeń): -y = 12-16° (łożyska normalne).. 14.25 (D-d). d ś r = 0.3 H. T. -H.

— 123 — .1 *' Przy opracowaniu tego punktu korzystano z danych zawartych w pracy [4].PROPORCJE WYMIAROWE ELEMENTÓW POŁĄCZEŃ ŚRUBOWYCH"0 Tabela 14.

8-2)d D.05 d Podkładka okrągła o TJ s = 0.5.8d k = 0. = 0.) Nazwa elementu Proporcje wymiarowe (d-średnica gwintu") Wkręt z łbem stożkowym D= l.2d Podkładka sprężysta D=(l.ld d D = 1. = 0.9S w = (1 — 1.2d Nakrętki długie w = 2d Rodzaj A hJIUj on« Nakrętka koronowa Rodzaj B D = (l.5d n = 0.2) d m = 0.1 (cd.8 d c x 45" D = 2.2d — 124 — .6)d d 0 = 1.25 d t=0.25d Nakrętka sześciokątna D = (l.l.8-2)d D.05 d g = 0.8d D 2 = 1.8 d Nakrętki niskie w = (0.95 S Nakrętki zwykłe w = 0.Tabela 14.4-0.6) d Nakrętki wysokie w=l.4 d Nakrętki niskie w = 0.

POSTACIE 11AEMMM ZASTOSOWAŃ TYPOWYCH SPOI?i*} (wg PN-75/M-69014) Tafcela 14. >3 Spoina V s = 3-20 mm a = 50°-60° b = 0-3 mm Przedstawianie spoin na rysunkach według PN-EN 22553:1997. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*1 Wymiary i zakres zastosowania Spoina I jednostronna s = 1-3 mm b = 0-2 mm Spoina I dwustronna s = 2-5 mm b = 1-3 mm Spoina Y s = 3-20 mm a=50°-60° b = 0-3 mm c = 1-2 mm Spoina .Y s = 3-20 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm Spoina V z podkładką s>6 mm P = 8°-12° b = 4-8 mm S.2 Lp. — 125 — .

) Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*' Wymiary i zakre zastosowania Spoina J s> 15 mm p=15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm ' jTS.Tabela 14.2 (cd. = 50-90 mm b = 0-3 mm c = 0-3 mm s s h=.— 3 2 — IM . = 50-60 mm 10 Spoina X a. cr Spoina 2J s>30 mm P= 15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm Spoina K s= 12-40 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm s= 12-40 mm a.

Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu* Wymiary i zakres zastosowania 11 Spoina U s= 15-40 mm P = 8°-12° : b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4—5 mm 12 Spoina U zwężona s>40 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=4 13 Spoina 2U s = 30-80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4-5 mm s s h = .) Lp.Tafoeia 14.2 (cd.— mm 3 2 14 Spoina 2U zwężona s>80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=- r n 15 Spoina L s>2 mm a=60°-120° 127 .

Tafeeia 14.7 s 3-10 10-25 ponad 25 0.5 s 5 7 . (mm) do 3 0.2 (-cd. Nazwa spoiny Przekrój z tacza przed i po spawaniu3'1 Wy miary i zaicies zastosowania 16 Spoina L s>2 mm a=60°-120° b = 0-2 mm Gdy S. > s h>s 17 Spoina O bez ukosowania s = 2-8 mm d<30 mm 18 Spoina O z ukosowaniem s = 8-16 mm d < 15 mm a=45°-55° c = 0-3 mm 19 Spoina I grzbietowa s<4 mm b = 0-2 mm r=s h=s+2 I I Spawanie części o różnych grubościach c) dopuszczalne różnice grubości dla spawania bez obróbki grubszej części Grubość s (mm) Różnica grubości a.) Lp.

TYPOWE PASOWANIA * >
Takla 14.3. Pasowania wedtag sasady stałego ®tw®rra dla wymiarów dto 5 © mira ©
Rodzaj pasowania Pole tolerancji otworu podstawowego H8 H9 H10 Hl 1 H12 H8/c8 H9/d9 H10/dl0 HI l/al 1 H12/bl2 H8/d8 H9/e8 H10/h9 Hll/bll H12/hl2 H8/d9 H9/e9 H10/hl0 HI l/c 11 H8/e8 H9/f8 Hll/dll H8/e9 H9/f9 Hll/hll H8/f7 H9/h8 j H8/f8 H9/h9 H8/f9 H8/h7 H8/h8 H8/h9 H5/js4 H6/js5 H7/js6 H8/js7 H5/k4 H6/k5 ' H7/k6 H8/k7 H5/m4 H6/m5 H7/m6 H8/m7 H6/n5 H7/n6 H8/n7 H5/n4 H6/p5 H7/p6*' H8/s7 H6/r5 H8/u8 H7/r6 H8/x8 H7/s6 H7/s7 H8/z8 H7/t6 H7/u6 H7/x6 H7/z6 1 ... *;W przedziale wymiarów nominalnych do 3 mm pasowanie r — pasowania uprzywilejowane. , . H5 H5/g4 H5/h4 H6 H6/f6 H6/g6 H6/h5 H7 H7/c8 H7/d8 H7/e7 H7/e8 H7/17 H7/g6 H7/h6
H 7 / n n ipcf m i p i 7 ! i n p

Luźne

Mieszane

Ciasne

i

Tabela 14.4. Pasowania wedfag zasady stałego wałka dSa wymiarów d© 500 mm l
Rodzaj pasowania h4 G5/h4 H5/h4 h5 F7/h5 G6/h5 H6/h5 h6 D8/h6 E8/h6 F7/h6 F8/h6 G7/h6 H7/h6 Pole tolerancji walka podstawowego h8 h7 h9 D8/h7 D8/h8 D9/h9 E8/h7 D9/h8 D10/h9 E9/h9 F8/h7 F8/h8 H8/h7 E9/h8 F9/h9 F8/h8 H8/h9 F9/h8 H9/h9 H8/h8 H10/h9 H9/h8 JS8/h7 X8/h7 M8/h7 N8/h7 U8/h7 h 10 D10/hl0 H10/hl0 hll Al t/h 11 Bll/hll Cll/hll Dll/hll Hll/hll | hl2 B12/hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

IS 5/h4 K5/h4 M5/h4 N5/h4

JS6/h5 K6/h5 M6/h5 N6/h5 P6/h5

Ciasne

JS7/h6 K7/h6 M7/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

— pasowania uprzywilejowane.

** Opracowano wg PN-91/M-02105. W obecnie obowiązujących normach podano zalecane pasowania tylko dla wymiarów do 1 mm.

9 — Rysunek techniczny jako zapis iUnnr^.JŁgp

— 129 —

Ta.bda 14,3. Pa:; i-wasiäu według zi .sad/ siaJsg« otw wmi Clla wyisiiiaro v/ p'invrrej Rodzaj pasowania H7 H7/e7 H7/f6 H7/F7 H7/g6 H7/g7 H7/h6 H7/h7 H7/js6 H7/js7 H7/k6 H7/k7 H7/m6 H7/n6 H7/n7 H7/p6 H7/p7 H7/r6 H7/r7 H7/s6 H7/s7 H7/t6 H7/t7 H7/u6 H7/u7 H7/v7*} H8 H8/d8 H8/e7 H8/e8 H8/f7 H8/f8 H8/g7 H8/h8 H8/js7 H8/k7 H8/n7 H8/p7 Poie tolerancji otworu podstawowego H9 HiO H9/d8 H10/dl0 H9/d9 H10/hl0 H9/e8 H9/e9 H9/f8 H9/f9 H9/h8 H9/h9

r.i m d'lj 3150 TQ -T HU HU/cil*» Hll/cdll*> Hll/dll Hll/hll H12 H12/h 12

Luźne

.

mna

Mieszane

Ciasne

H8/r7 H8/s7 H8/t7 H8/t8*' H8/u7 H8/u8 H8/v7*' H8/v8*'

H9/t8*> H9/u8 H9/v8*'

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

Tabela 14.6. Pasowania według zasady stałego wałka dla wymiarów powyżej 500 do 3150 mm
Rodzaj pasowania h6 E7/h6 F7/h6 G6/h6 G7/h6 H6/hć H7/h6 h7 D8/h7 E7/h7 E8/h7 F7/h7 F8/h7 G7/h7 H7/h7 H8/h7 JS7/h7 K7/h7 M7/h7 N7/h7 Pole tolerancji wałka podstawowego h9 hlO h8 . D8/h8 D9/h9 DIO/lilO E9/h9 D9/h8 H10/hl0 E8/h8 F9/h9 E9/h8 H9/h9 F8/h8 F9/h8 H8/h8 H9/h8 hll Cll/hll*' CDll/hl 1*' Dll/hll Hll/hll hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

Ciasne

JS6/h6 JS7/h6 K6/h6 K7/h6 M6/h6 M7/h6 N6/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

P7/h7 R7/h7 S7/h7 T7/h7 U8/h7

U8/h8

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

— 130 —

24. 16. 27. (polerowanie) Powierzchnie swobodne: a) elementów słabo obciążonych b) elementów średnio obciążonych c) elementów przenoszących bardzo duże obciążenia zmęczeniowe Powierzchnie czołowe wałów. Powierzchnie osadzeń łożysk tocznych: a) powierzchnie czopów b) powierzchnie gniazd Powierzchnie robocze przyrządów precyzyjnych Powierzchnie wałów pod uszczelnienia (połączenia obrotowe): a) pierścieniami filcowymi b) pierścieniami gumowymi Powierzchnie uszczelnień w połączeniach stałych: a) za pomocą uszczelek b) bez uszczelek (styk bezpośredni powierzchni metalowych) Powierzchnie uszczelniające złączek. spoczynkowe Powierzchnie oporowe pod nakrętki. 18.. 'iiii^jot/ a. 14. warunki dziaiania Duże powierzchnie zgrubnie obrobione. załamań krawędzi (stażowania) itp. Połączenia wpustowe (boczne powierzchnie robocze): a) wpust b) rowki wpustowe Gwinty zewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty wewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty połączeń ruchowych (powierzchnie robocze): a) gwint zewnętrzny b) gwint wewnętrzny Łożyska o smarowaniu mieszanym (powierzchnie robocze) Łożyska o smarowaniu hydrodynamicznym (powierzchnie robocze) Powierzchnie kuliste łożysk samonastawnych Koła zębate o zębach prostych (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich obciążeń i prędkości obwodowych c) dla dużych obciążeń i prędkości obwodowych Koła zębate o zębach śrubowych oraz koła zębate stożkowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich i dużych obciążeń i prędkości obwodowych Kola ślimakowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Ślimaki (powierzchnie boczne zwojów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Powierzchnie czołowe kół zębatych Koła pasowe (powierzchnie robocze): a) do pasów klinowych b) do pasów płaskich Sprzęgła cierne i hamulce: a) powierzchnie robocze walcowe b) powierzchnie robocze płaskie 10. np. Powierzchnie rękojeści. płyt fundamentowych Małe powierzchnie stykowe.. Ofksiiiuousi. króćców itp. 19.iujłji V/pov'/yoj pr:z. ram. . korpusów itp. pokręteł. 23.kiidi •iaiM^iwań yi-Mi^i Wskaźnik chropowalusci R. 17. 15. II. kółek ręcznych itp. w urn Cl o o o" o Rodzaj powierzchni. spody korpusów. Lp. pokryw. 13.v . łby śrub i wkrętów Powierzchnie walcowe otworów pod elementy śrubowe (z luzem) Występy środkujące kołnierzy.ui. 22.7. 20. 25. 12.Tufceila 14.

05 o o rn (N v cn O oo C N o* o" o" o" 0.5 oO u-i Ł C N 0. nożem szlifowaniem struganie. Zakresy dsrojpowłaitośd powierzchni dla różnych rodzajów obróbki Wskaźnik chropowatości Ra w ¡.012 Rodzaj obróbki średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne Toczenie Toczenie powierzchni czołowych Wytaczanie Frezowanie czołowe Frezowanie obwodowe Szlifowanie powierzchni walcowych Szlifowanie płaszczyzn Wiercenie Rozwiercanie Struganie i dłutowanie Przeciąganie średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne narzynką.Tabela 14.025 12. nożem walcowaniem szlifowaniem gwintownikiem. frezowanie frezowanie obwiedniowe szlifowanie średnio dokładne dokładne Wykonywanie gwintów zewnętrznych Wykonywanie gwintów wewnętrznych Obróbka uzębień Docieranie Gładzenie Dogładzanie oscylacyjne Piłowanie Cięcie palnikiem (w automacie) 1 .im 0.8.

np. a głównie technologiczności wykonania zapisu. Należy przeanalizować dobór optymalnego układu rzutów. ze względu na zminimalizowanie trudności przy sporządzaniu zapisu. Ale taki układ rzutów należy uznać za niewłaściwy ze względu na kryteria wynikające z racji istnienia zapisu jako wytworu.9 ^ Odwzorowanie geometrycznej postaci konstrukcyjnej za pomocą rzutów głównego i z góry. pod względem „rysunkowym" jest poprawne. Rzut pomocniczy > \ X y/. — 134 — .

.

4 Element z rys.3. przedstawiony w rzucie aksonometrycznym (izometria) — 136 — . 5. 15.b ' 1 2 ot i i1 1 L ^ \^ 1 ^ i M _B Rys. 15.34 Rys. 15.B .3 Dobór układu rzutów i układu wymiarów w zapisie konstrukcji elementu przedstawionego na rys.

15.6 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka ze ślimakiem dobrany zgodnie z regułami wymiarowania — 137 . 15.5 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka przekładni dobrany zgodnie z regułami wymiarowania ŁOŻYSKO ŁOŻYSKO TARCZA SPRZĘGŁA Rys.tOZYSKO K iC O ZE6ATE I ŁOŻYSKO A - iy il c B-B podziatka A C-C -łi.

Rys. 15=7 Rysunek złożeniowy przekładni ślimakowej: a — rzut główny. b — rzut boczny .

8 — 139 . 31 Tabelka rysunkowa i wySssz elementów — na arkuszu rys.Przedstawiona konstrukcja jako całość nie stanowi rozwiązania określonego zadania z książki. ale jest tematycznie związana z zadaniami konstrukcyjnymi II (rozdz. Na przykładzie tym pokazano jedno z możliwych rozwiązań niektórych zagadnień konstrukcyjnych z zakresu przekładni oraz podano dane do zapisu tego typu złożonych układów. 15. 10).

11. 11.07 Katalog łożysk tocznych Stal Stal Stal Stal Rys.11 PN-70/M-85005 Rys.06 Rys.03 PN-77/M-82008 Katalog łożysk tocznych PN-EN 24017:1998 Rys. 11.01.01. 1 1. 11.10 25 24 23 22 21 20 19 18 Rys. 11. 11.15 Rys.02 Stal Rys. i 1. 11.14 Rys.8 Podkładka wyrównawcza Pokrywa iożysk ślimaka (dolna) Podkładka zębata MB 6 12 20 Rys.01.8 Pokrywa łożyska (lewa) Łożysko stożkowe 30308 Wałek ślimacznicy Wpust pryzmatyczny A 14x9x50 Ślimacznica Uszczelka Korek spustowy Uszczelka Wskaźnik poziomu oleju Kolek walcowy 0 8n6x25 Wpust pryzmatyczny A 8x7x40 Pierścień uszczelniający B 30x50x10 Pokrywa łożyska (górna) Podkładka wyrównawcza Łożysko kulkowe 6306 Tarcza uszczelnienia Obudowa przekładni Ślimak Pierścień uszczelniający B 35x52x10 Osłona łożysk Podkładka sprężysta Z 6.PN-7Ü/ÍVÍ-35C05 36 j Pierścień uszczelniający B 38x62x10 35 34 Tulejka dystansowa i tal Stal PM-72/M-86965 Rys. 15. 11.01.01.13 PN-EN 24017:1998 33 32 Stal Fibra Stal 31 30 29 28 27 26 Stal Stal Żeliwo Fibra Stal Fibra Rys.7 .04 PN-72/M-86965 Rys. 11.01.00 Rys.01.01.01.01.01.01.01.01 Katalog iożysk tocznych Katalog łożysk tocznych Sz Data Podpis Tworzywo Nr normy lub rysunku Masa Nazwa przedmiotu (zespołu) 17 16 15 14 13 12 11 10 1 Lp.01.01. 11. 11. ¡7 Pokrywa łożyska Tarcza łożyskowa Uszczelka Odpowietrznik Podkładka wyrównawcza Śruba M 10x25-5. 11. której postać konstrukcyjną przedstawiono na rys.8 Łożysko stożkowe 30306 Śruba M8x20-5. 11.01.1 Wkręt M6x 12-5.09 PN-EN ISO 2338 :2002 PN-70/M-85005 PN-72/M-86965 Stal Rys.16 Rys.12 Katalog łożysk tocznych Rys. i 1. nazwisko Projektował Konstruował Kreślił Sprawdził Zatwierdził Podzialka 1:1 I | J PRZEKŁADNIA | ŚLIMAKOWA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Nr rys. 11.01. 11. Nakrętka łożyskowa KM6 Nazwa elementu Imię. 15=8 Tabelka rysunkowa z wykazem elementów przekładni ślimakowej.08 Rys.05 Rys.01.

Tabela D-l. Podziałki zmniejszające 1 50 1 100 1 200 (1 250) 1 500 1 1000 1 2000 (1 2500) 1 5000 1 10000 1 20000 (1 25000) 1 50000 1:1 A2x4 A2 A1 A0- A3*4 A4*3 0-2 Proporcje wymiarowe arkuszy o formatach pochodnych (przykłady) A4 A3 A4 Tabela D-3. formatu arkusza o wymiarach — 141 — . Znormalizowane podziałki rysunku technicznego Wielkość naturalna Podziałki zwiększające 2 5 10 20 50 100 1 1 1 1 1 1 12 (1 2. Wymiary fonaałów podstawowych Format (A5) A4 A3 A2 Al A0 Wymiary (mm) 148x210 210x297 297 x 420 420 x 594 594 x 841 841x1189 297x630 297x841 297x1051 297x1261 297x1471 297x1682 297x1892 * ! Formaty pochodne oznacza się podając oznaczenie formatu podstawowego i krotność krótszego boku formatu podstawowego. Przykład oznaczenia 297x630 mm: A4x3. Wymiary formatów pochodnych*' Krotność krótszego boku Formaty pochodne od formatu A4 A3 A2 mm 2 3 4 5 6 7 8 9 1189x1682 420x891 594x1261 841x1783 1189x2523 420x1189 594x1682 841x2378 420x1486 594x2102 420x1783 420x2080 Al A0 Układ formatów podstawowych Tabela D-2.5) 15 1 10 (1 15) 1 20 (1 25) Podziałki ujęte w nawiasach nie są zalecane.

SPOSOBY SKŁADANIA ARKUSZY O FORMATACH A3-M Arkusze większe od A4 po złożeniu mają wymiar formatu A4. część arkusza z tabelką rysunkową ma stanowić stronę wierzchnią (pole zakreskowane). c • arkusze w położeniu poziomym. b. a następnie załamania równoległe do dolnej krawędzi arkusza rysunkowego. D-3 Sposób składania „do teczki lub koperty" arkuszy o formatach A3 i A2: a. zatamanie wypukfe zafamanie wklęste Forma! A3 1 2 V//// n _ 210 _ — a 420 a» CD C M C-N S 210 t'en OJ 1 Format A2 Rys. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 142 — . Kolejność załamań przy składaniu arkuszy oznaczono liczbami. Najpierw wykonuje się załamania prostopadłe.

0-4 210 sSk 210 fes- 210 210 1189 Sposób składania „do teczki lub koper?/1 sriauszy o formatach A1 i AO: a. c — arkusze w położeniu poziomym. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 143 .zatamanie wypukte zatamanie wklęste c Format A0 4 2 ! r-- OJ CO cn •4- 1 CM CT5 210 Rys.

1S0 OCT) < N yr / / / 105 Format A 2 . D-5 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A3 i A2: a.. c — arkusza w pcłożsniu poziomym. b.zatamanie wypukłe zatamanie wklęsłe 105 a Format A3 * 2 1 m 105 42() W Wh TABELKA. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 144 — .

h <J> CM r 210 a/2 190 190 190 f 1189 Rys. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) 10 — Rysunek techniczny {¿ka 220S — 145 — .h — I I 1 5| <7> CM I --h I i • — . D-6 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A1 i A0: a.105 załamanie 105 Format AO wypukłe załamanie w k l ę s ł e 2/ I I . c — arkusze w położeniu poziomym.

b — format A3x7 . b — format A3x7 —' a d Format A 4 * 9 l ! > ! i l i załamanie wypukłe załamanie wklęsłe i ! en 210 C a/j 8*190=1520 1892 | Y//A 190 C N y b — 105 / -as Format A3* 7 / » / ! 1 1 a/2 c .lałamGnis wvpukia f-8<7T5in >1 zokimurne wid^is r" Format A 3 * 7 Rys.do teczki lub koperty" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9. D-7 Sposób składania .. 1 i 1 1 ! 1 il 1 ! IP 190 «¡3 Gas» cs en vr < N Ï' ł 210 8*190 = 1520 2030 -99 vA Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9. 1 ..

1981. Warszawa.: Zapis konstrukcji. cz. [8] DIETRYCH J„ KOCAŃDA S„ KOREWA W.: Organizacja i metodyka prowadzenia zajęć z rysunku technicznego na studiach dla pracujących.. wyd. WNT. D„ MELEŚKO I. Warszawa. wyd. [20] RYDZANICZ I. WNT. Moslcva.. Atlas konstrukcij. Wrocław. 1971. [22] WINKLER T. C..: Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji. Wrocław. Gliwice 1976. [4] D'JACENKO S. Arkady. [19] OSIŃSKI Z.: Podstawy konstrukcji maszyn. Warszawa. Warszawa. A. 1997. Warszawa. P. II.: Metodyczny zbiór zadań z rysunku technicznego. WNT. V. wyd. [13] GIESECKE F. [18] ORŁOW P. [10] DIETRYCH J. New York.: Sprzęgła i hamulce.. wyd. Yyssaja Skola.: Podstawy konstrukcji maszyn. 1985. 1985. [17] LOSKA J. KOVALEVA N. VI. 1974. cz. K.: Komputerowy zapis konstrukcji. HILL I. wyd. GITL. Warszawa. [12] DOBRZAŃSKI T. wyd.: Technologiczność konstrukcji stalowych. [7] DIETRYCH J„ LOSKA J„ PURZYŃSKI R„ SZOŁTYSEK A. 1974. III. wyd. II zmień. 1968. skrypt Politechniki Śląskiej.: KOZLOVSKIJ Ju.. [2] BRÓDKA J'. II zmień. Z. [11] DIETRYCH J..: Rysunek techniczny maszynowy. I. [16] ŁAWROWSKI Z. I. Gliwice 1982. Masgiz. II. 1970. N.: Zasady konstruowania w budowie maszyn. WNT. [9] DIETRYCH J„ KOREWA W.. 1975. POLJANIĆEVA A. Atlas.. Warszawa. PWN. Macmillan Publishing Co.: Sto zadać s otvetami po proekcionnomu ćerćeniju. WNT. D. [23] ZENJUK I. MITCHELL A. Politecn. Vysśaja Śkola. [15] KOREWA W. Wyd.: Detali masin. [6] DIETRYCH J. G. 1973. Arkady. 1968. Gliwice. WNT. Mińsk.: Rurowe konstrukcje stalowe.: MaśinostroiteFnoe ćerćenie s elementami konstruirovanija. WNT. Wrocławskiej 2000. cz. II zmień. WNT. 2003. III. E. 1962.. 1975.: Projektowanie i konstruowanie. Mińsk. wyd. wyd. Ośrodek Metodyczny Wyższych Studiów dla Pracujących.. [14] KOZLOVSKIJ Ju. Warszawa. K. L.: Podstawy konstrukcji maszyn. V zmień. ZYGMUNT K. ZYGMUNT K. Warszawa... WNT.: Projektowanie stalowych konstrukcji spawanych. i rozszerz. . STOLBOVOJ S. Praca pod red. SPENCER H. 1974.: Konstrukcja i konstruowanie. ŚLEDZIEWSKI E. WNT. Warszawa.: Zbiór zadań ćwiczeniowych z rysunku technicznego.[1] AUGUSTYN J. [3] Detali masin. G.: Technical drawing. KORNBERGER Z. 1974. 1977.: System i konstrukcja. V. Resetova. skrypt Politechniki Śląskiej. II. Warszawa. wyd. XXIII. wyd. 1972. Kiev.. Warszawa. [21] ŚLEDZIEWSKI E. [5] DIETRYCH J. 1962. PWr. Podstawy. Oficyna Wyd. Warszawa.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful