P. 1
Igor Rydzanicz - Rysunek Techniczny Jako Zapis Konstrukcji ZADANIA

Igor Rydzanicz - Rysunek Techniczny Jako Zapis Konstrukcji ZADANIA

|Views: 9,994|Likes:
Wydawca: mhebda

More info:

Published by: mhebda on Sep 12, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/28/2013

pdf

text

original

gor Rydzanicz

RYSUNEK

KONSTRUKCJ AD ANI A
wydana© łrzecae

Naukowo-Techniczne • Warszawa

Przedmowa — 5 Wprowadzenie — 7
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Własności i właściwości środków technicznych — 7 Proces projektowo-konstrukcyjny — 7 Niektóre zagadnienia procesu projektowo-konstrukcyjnego — 8 Uszczegółowienie konstrukcji a uszczegółowienie rysunków jako zapisu konstrukcji — 9 Racje istnienia wytworu i zasady konstrukcji — 9 Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny — 10 Dobór postaci konstrukcyjnej — 11

2.
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

O metodyce nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" — 12
Założenia i charakterystyka ogólna— 12 Uwagi metodyczne — 13 Układ iatreść wykładów — 13 Struktura ćwiczeń — 14 Sporządzanie zapisu — 15

3. 4. 5.

Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych — 16 Zadania konstrukcyjne I — 24 Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej — 31

5.1. Elementy obrotowe — 31 5.2. Elementy nieobrotowe — 37

6„ 7,

Rzuty aksomometryczee jako podstawa rysunków poglądowych — 43 Odtwarzanie konstrukcji wytworu — 51

7.1. Odtwarzanie konstrukcji elementu — 51 7.2. Odtwarzanie konstrukcji złożonego układu — 57

8.

Analiza zapisu złożonych układów. Rysunki wykonawcze i rysunki poglądowe (uproszczone) — 66

% Zapas koansirakcja «leinmeratów spsnryaaayda — 75 W. Zadamia kojastrakcyjme II — 84 11. Zapis sdaematyczmy (symboliczny) — 92 12. Zadania pomocnicze -— 95
12.1. Zapis połączeń śrubowych i połączeń spawanych — 95 12.2. Zapis oznaczeń chropowatości powierzchni — 103

13. Elementarne .zagadnienia konstrukcyjne — zbiór rozwiązań, normy konstrukcyjne — 104 14. Materiały uzupełniające — 120 15. Wybrane przykłady rozwiązań — 134 Dodatek — PodziałM, formaty arkuszy, sposoby składania arkuszy — 141 Literatura — 147

sformułowanie i układ zadań jest oparty na zasadzie stopniowania działań. Niezbędne przy rozwiązywaniu zadań ogólne wiadomości o zasadach i regułach zapisu konstrukcji student uzyskuje w ramach wykładów z tego przedmiotu łub samodzielnej pracy. a także opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. Takie ujęcie problematyki zapisu. Metodykę nauczania oraz zasadniczą część zadań opracował autor. pracą domową. Poszczególne tematy (zadania). Zadania rysunkowe są podporządkowane zadaniom konstrukcyjnym i stanowią przygotowanie do ich rozwiązywania. k o n s t r u o w a n i e —-to dobór cech. a z a p i s k o n s t r u k c j i — to zapis cech konstrukcyjnych. Zasadniczą formą zajęć są ćwiczenia o charakterze projektowo-konstrukcyjnym. korzystał także z różnych źródeł literatury. rysunek techniczny. jako procesu przejścia „od ogółu do szczegółu".Książka zawiera układ zadań do przedmiotu „zapis konstrukcji" Ogólnymi celami nauczania tego przedmiotu są: opanowanie zasad i reguł zapisu konstrukcji oraz wprowadzenie w elementarne zagadnienia teorii konstrukcji i konstruowania. gdy działania w przedmiocie „zapis konstrukcji" są oparte na pojęciu cech konstrukcyjnych. charakterystycznego dla procesu konstruowania. które ma istotne znaczenie w układzie treści książki. Dzięki takiemu ułożeniu zadań Czytelnik nie tylko poznaje zagadnienia zapisu. Praca na sali i praca domowa tworzą zatem pewną jednostką metodyczną. jest możliwe wówczas. lecz także widzi związek sposobów zapisu z konstrukcją i konstruowaniem. Do osiągnięcia założonych celów nauczania przedmiotu są potrzebne dwa rodzaje zadań: rysunkowe i konstrukcyjne. obejmują jedno ćwiczenie dwugodzinne łub więcej takich ćwiczeń {praca na sali) oraz związaną z nimi samodzielną pracą własną studentów/. Wynika z tego potrzeba i możliwość jednoczesnego nauczania konstrukcji i zapisu konstrukcji. Strukturę ćwiczeń przedstawioną w rozdziale dotyczącym metodyki nauczania należy traktować jako jedną z możliwych. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi Czytelników. co może wynikać z różnego ujęcia przedmiotu „zapis konstrukcji" w siatce studiów i różnej liczby godzin przeznaczonych na ten przedmiot. Realizowanie założonych celów nauczania wymaga odpowiedniej m e t o d y k i n a u c z a n i a . które prosimy przesyłać pod adresem Wydawnictw Naukowo-Technicznych. który przy doborze materiału odpowiednio do przyjętej koncepcji układu treści. tzw. aby stanowiło ono jednocześnie wstęp do teorii konstrukcji. *' Funkcjonują również nazwy: grafika inżynierska. Dobór. stanowiące materiał nauczania. Podstawowe pojęcia t e o r i i k o n s t r u k c j i to cechy konstrukcyjne. Stosunkowo bogaty materiał umożliwia realizację przyjętej struktury ćwiczeń lub jej zmianę. . Na wyróżnienie w tym miejscu zasługuje zaczerpnięty z prac Profesora Janusza Dietrycha materiał teoretyczny użyty do opracowania wprowadzenia.

stanowiąca opis potrzeby.1 i następujących pojęć: wejście I. O. Własność jest cechą. wyjście O. [6]. wykonujący żądane działanie dzięki dostarczonej energii. gdy zostanie sporządzony zapis konstrukcji. masa i informacja. musi istnieć środek techniczny o strukturze i stanach uwarunkowanych konstrukcją. D. O. m. jako wyjście z procesu projektowania. czyli zapis cech konstrukcyjnych. —. — energia i informacja. Konstrukcja jako utwór jest abstrakcją.1. Wejściami i wyjściami mogą być energia. ) (i = g. 1. Konstrukcja Ks jest wyznaczona wówczas.2 przedstawiono model procesu projektowania i konstruowania [6]. — energia. W klasyfikacji środków rozróżnia się narzędzia i pomieszczenia. Na rysunku 1.1. n . z czego wynika zarys postaci konstrukcyjnej II. —7 . którą można przypisać przedmiotowi wyłącznie z relacji do tego przedmiotu. Jednym z wejść maszyny jest więc zawsze energia. Szczególnym przypadkiem narzędzi jest maszyna. w których występuje: — energia. wyjściu O i działaniu D środka technicznego.1 Model środka technicznego Działanie środka technicznego polega na przekształceniu wejścia I w wyjście O. — treść projektu w postaci informacji o I. W . W zależności od rodzaju wejść i wyjść można wyróżnić klasy maszyn. n. czyli Cj = (Ilj.1 podano wejścia i wyjścia kilku typowych maszyn. i układ wymiarów W.. masa i informacja. właściwość natomiast jest pojmowana jako cecha identyfikująca możliwości danego przedmiotu ze względu na relację do innego przedmiotu [11]. W tabeli 1. Każdą z cech można przedstawić jako postać konstrukcyjną FI. D 1 ŚRODEK TECHNICZNY 0 Rys. C d — dynamiczne cechy konstrukcyjne. Konstrukcja jest własnością środka technicznego. środek techniczny jako wytwór jest konkretem. D. pojmowana jako środek techniczny. II środka technicznego następuje zidentyfikowanie jednej z istniejących konstrukcji Ks 0 .Cm. d). wyjściem O p procesu projektowania są natomiast dane o wejściu I. W podstawowych działaniach technicznych na utworach wyróżnia się projektowanie i konstruowanie.energia i masa. Własności i właściwości środków technicznych Do opisu środków technicznych jako sztucznych układów materialnych używa się modelu przedstawionego na rys. 1. Dane zaczerpnięto z prac Dietrycha [5]. Na tym etapie działań mogą wystąpić dwa przypadki: — na podstawie informacji o I. Działania te polegają na przetwarzaniu informacji. Wejściem do procesu projektowania I p jest informacja o potrzebie.Cd} gdzie: Cg — geometryczne cechy konstrukcyjne. działanie natomiast — właściwością. postać konstrukcyjna fi i działanie D. gdy zostaną określone cechy konstrukcyjne Ck={Cg. Aby to było możliwe. C m — materiałowe cechy konstrukcyjne. Jako utwór konstrukcja ma znaczenie operacyjne tylko wówczas.

czyli myślenie koncepcyjne. jako przedmiotu badań metodologii projektowania i konstruowania.moment siły. dźwięk zapis informacji B paliwo.c. Mówimy wtedy przedmiot przed obrób. co zostaje wyznaczone podczas konstruowania stopniem uszczegółowienia. Model projektowania i konstruowania (wg J. Stopień uszczegółowienia danej koncepcji ma być taki. który ma być środkiem technicznym. prędkość wirnika. powietrze. uzyskującym w procesie wytwarzania odpowiednie struktury i stany S'. która będzie podstawą szczegółowego doboru cech konstrukcyjnych.konstruowania. gdy zostaną wyznaczone cechy konstrukcyjne (geometryczne. Dietrycha) stanowi wejście I k do procesu konstruowania w formie założeń konstrukcyjnych i koncepcji. przedstawimy tylko niektóre zagadnienia omawianego procesu. [«] Wejście poprzedza prcc. Będą to: — dobór cech konstrukcyjnych jako proces „od ogółu do szczegółu". wióry opakowane cukierki turbina paro. powietrze paliwo. tzn. aby umożliwił jej ocenę według przyjętego układu kryteriów.3 Ilustracja zagadnienia doboru cech konstrukcyjnych . energia elektryczna o procesie projektowo-konstrukcyjnym. instrukcja technologiczna cukierki.komputer gia elektryczna zag Nie analizując procesu projektowo-konstrukcyjnego. spaliny obraz. a przez to wybór koncepcji. konstrukcja jest wyznaczona wówczas. Daiej będzie rozważany drugi z wymienionych przypadków.obrabiarka ką. OPIS POTRZEBY lp ( Pr ) iKs0. Dietrych ujmuje proces konstruowania jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". czyli opracowania konstrukcji. ener. istotnym elementem procesu projektowo-konstrukcyjnego jest koncypowanie konstrukcyjne. 1. Koncypowanie należy do projektowania i tym różni się od konstruowania. prędkość wirnika. Mówimy zatem o stopniowym uszczegółowieniu konstrukcji. Od ogółu do szczegółu Konstruowanie polega na doborze cech konstrukcyjnych. zmierzające do opracowania koncepcji postaci konstrukcyjnej. taśmy papieru. że nie wyznacza szczegółowych własności wytworu.3. materiałowe i dynamiczne).Tabela ul. gdy proces projektowania i. para odlotowa wa lub skropimy silnik spalinowy pojazd telewizor moment siły. 1. zapis informacji A. energia elektryczna. a więc konstrukcja Ks. określająca własności wytworu. Proces konstruowania jest zazwyczaj wielostopniowy. prędkość pojazdu. ze szczególnym podkreśleniem procesu konstruowania. Wyjściem Q k z procesu jest konstrukcja Ks. maszyna do pakowania energia elektryczna para dolotowa przedmiot po obróbce. co polega na stopniowym doborze cech konstrukcyjnych. ia ir/jacia ŻMlkui c/g^r/yth Rodzaj maszyny Wyjście ffitiszys [5].. spaliny moment siły. kierowca (informacja) fale elektromagnetyczne. Koncepcja postaci konstrukcyjnej wytworu różni się zatem od tego. taki. Zagadnienie to zilustrowano na rys. W procesie konstruowania ks zostają wyznaczone szczegółowo cechy konstrukcyjne. — porządek sekwencyjny oraz sekwencyjno-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu.

kół zębatych. do cech szczegółowych. Dalszego. Są to jednak.Na początku postępowania zostają wyznaczone stawowe cechy konstrukcyjne C n . JJ- znaczenia takich wielkości konstrukcyjnych'przekładni. a także organizacji działalności instytucji projektowo-konstrukcyjnej. wynikają z tego. Umożliwia to dalsze wyznaczenie innych cech C. b — porządek sekwencyjno-iteracyjny Występujące sprzężenia zwrotne i cykle iteracyjne. Racje istaieeia wytworu s zasady koaas Konstrukcja jako wynik procesu projektowo-konstrukcyjnego jest utworem. których konstrukcja jest opracowywana.5). 1. często wielokrotne. 1. Analizę i syntezę. wałków itd. stopniowego uszczegółowienia konstrukcji można dokonać dwoma sposobami. że na wyjściu procesu powinno się uzyskać optymalne. — uszczelnienia. jako zabiegi elementarne. różniącymi się stopniem uszczegółowienia rysunków: 1. stopniowy dobór cech konstrukcyjnych umożliwia przejście od cech ogólnych. Te dwa zasadniczo odmienne sposoby rozwiązywania problemu konstruowania należy rozpatrywać z punktu widzenia stopnia złożoności środków technicznych. Porządek sekwencyjny oraz sekwemcyjmo-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu W procesie projektowo-konstrukcyjnym. rozpoznanie oraz ocena zawierają także elementy analizy i syntezy.4b). występują analiza i synteza. W odniesieniu bowiem do złożonych środków technicznych występuje sprawa podziału zadań i współdziałania zespołów projektantów i konstruktorów. Można uznać. 2. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych przekładni (rys. że są to elementarne zabiegi procesu. lak wynika z tego przedstawienia. a zatem doboru odpowiedniego układu kryteriów. na podstawie którego są uzyskiwane wytwory jako układy materialne. co zazwyczaj sprowadza się do wy- Konstruowanie przekładni obejmuje następujące zasadnicze jej elementy : — koła zębate. 1. które na początku konstruowania nie były jeszcze znane. 1.5.. wyniki procesu. ze względu na dobrane kryteria. jak podkreślono w pracy [10]. Można zatem przystąpić do jednoczesnego konstruowania korpusu przekładni. Zostanie to wyjaśnione na przykładzie konstruowania przekładni zębatej. na podstawie których można dokonać oceny konstrukcji. co ma pewne praktyczne znaczenie. — ułożyskowania. C 1 2 . — korpus przekładni. realizujących poszczególne etapy procesu projektowo-konstrukcyjnego.5) następuje konstruowanie jej poszczególnych elementów. C 3 . a w tym uzębienia oraz tarcze kół. . Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych sporządza się rysunek zestawieniowy lub rysunek złożeniowy. . 1. otrzymując sekwencję: rozpoznanie—analiza—synteza—ocena. C 2 . Uszczegółowienie kcmsfrakcp a eszczegołowieme Proces uszczegółowienia konstrukcji ma pewne odzwierciedlenie w uszczegółowieniu rysunków jako zapisu konstrukcji. Mogą one występować w porządku sekwencyjnym (rys. jak średnice i szerokości uzębień kół zębatych (rys. — wałki. można ująć w pewne zespoły zabiegów. Istotnego znaczenia nabiera zagadnienie oceny konstrukcji. Jak podkreśla Dietrych [6]. 1. Podstawowe wielkości konstrukcyjne przekładni zębatej { J } n > J — m — c n Podstawowe układy elementarnych zabiegów procesu: a — porządek sekwencyjny. jako procesie racjonalnego postępowania. Na wstępie wyznacza się ogólne własności przekładni zębatej.4. . stanowiący podstawę sporządzenia rysunków poszczególnych elementów. a następnie — cech pozostałych C n . C 2 b .4a) lub sekwencyjno-iteracyjnym (rys. wyznaczonych na początku. . dwa różne zagadnienia. 1.

Zapis graficzny zasługuje na szczególną uwagę jako czynnik sprzężenia zwrotnego między twórcą konstrukcji a konstrukcją. Podstawowymi kryteriami podczas w y b o r u o p t y m a l n e g o t w o r z y w a są zazwyczaj masa.przyzwyczajenie do odbioru sygnałów płynących ze świata otaczającego przede wszystkim przy pomocy zmysłu wzroku" [6]. — optymalnej stateczności. że przy doborze cech konstrukcyjnych mogą występować dwa przypadki. Kryteriami tymi mogą być np. głośność. — możliwości wytwórczych (racja technologiczności wytworu). 1. ciężar. który może być optymalizowany na podstawie kryteriów wynikających z racji celowości technicznej lub racji ekonomicznej. zapis ten umożliwia bezpośrednią ocenę rezultatów danego etapu działań. jak i z racji ekonomicznej. dobór może być dokonywany ze względu na: — cel ściśle techniczny. cechy dynamiczne. odciążając umysły twórców. własności wytrzymałościowe tworzyw. Czynnik estetyki środków technicznych wynika zarówno z racji celowości technicznej. który ma być odpowiednim środkiem technicznym.Układ kryteriów wynika z racji istnieniu wytworu. rozmiar. jak: geometryczne cechy konstrukcyjne. rozumianej jako racjonalne uzasadnienie jego istnienia. Pojęcia racji istnienia wytworu oraz zasad konstrukcji zostały sformułowane i wprowadzone do teorii konstrukcji przez Dietrycha [6]. w którym postać geometryczną przedstawia się w sposób zbliżony do zapisu ikonograficznego. co zostaje przez twórców pomyślane. że każdy układ materialny cechuje pewien stan obciążenia. układ wymiarów natomiast ma znaczenie ze względu na estetykę przede wszystkim dzięki przyjmowaniu pewnych proporcji wymiarów. umożliwiający założone działanie tego układu. które są podyktowane pot^ebami dydaktycznymi przedmiotu „zapis konstrukcji". Zapis na tym etapie procesu spełnia rolę pamięci. — optymalnych stosunków wielkości związanych. Przyjęcie tych racji wynika z konieczności odpowiedzi na zasadnicze pytania: Po co jest dany wytwór? Czy zastosowanie wytworu jest opłacalne? Czy istnieje możliwość wykonania wytworu o danej konstrukcji? Wytwór.. zachodzący między siłami a naprężeniami w układzie materialnym. Ograniczając rozważania do geometrycznych cech konstrukcyjnych. W procesie projektowo-konstrukcyjnym zachodzi konieczność dokonywania różnych zapisów tego. Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny Z różnych rodzajów zapisu na szczególne zainteresowanie zasługuje zapis graficzny. Podczas poznawania zagadnień konstrukcji i konstruowania w pierwszym okresie nauczania działania w ramach zajęć dydaktycznych odnoszą się przede wszystkim do geometrycznych cech konstrukcyjnych. Przedmiotem analizy staje się tu postać geometryczna. wynikającym z analizy własności i właściwości wytworu jako układu materialnego. Na etapie koncypowania konstrukcyjnego zapis graficzny. — kryteria estetyczne. objętość i koszt. [11]. Zasada o p t y m a l n e g o stanu obciąż e n i a wynika z tego. © Zasady konstrukcji wskazują na bezpośredni przedmiot zabiegów optymalizacy j i ty ch ze względu na obrane kryteria. Kryteria mogą mieć charakter ściśle techniczny. a następnie dokonywanie zmian czy ewentualnych poprawek. sprawność. a cechy wytworu umożliwiają wykonanie go za pomocą dostępnych w konkretnych okolicznościach środków wytwórczych. co zostaje pomyślane. Nie omawiając dokładniej tych zagadnień.6. Wyróżnia się następujące z a s a d y k o n s t r u k cji: — optymalnego stanu obciążenia. Zasada optymalnej stateczności wskazuje na optymalny stan równowagi. np. uzasadnionego ekonomicznie. a także inne własności tworzyw konstrukcyjnych. — optymalnego tworzywa. czyli rysunkowy. — ekonomiczną. należy jedynie zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne konsekwencje wynikające z racji istnienia wytworu i zasad konstrukcji. estetyczny.. wśród których szczególne znaczenie mają własności określające trwałość maszyn. tzn. gdyż jest to przedmiotem teorii konstrukcji. co dla odbiorcy ma istotne znaczenie ze względu na — jak podkreśla Dietrych — „. Należy zauważyć. własności kinematyczne. Stany takie są oceniane na podstawie kryterium pewności w odniesieniu do naprężeń i sztywności. Jako środek unaoczniający to. że przewiduje się wywołanie działania odpowiedniego do potrzeb. jak też inny. Wynika to ze znaczenia jego właściwości. należy podkreślić znaczenie estetyki maszyn czy środków technicznych w ogóle. Odpowiedni stopień uszczegółowienia nieładu kryteriów osiąga się dzięki zasadom konstrukcji. Wyróżnia się następujące r a c j e i s t n i e n i a w y t w o r u : —• celowości technicznej. może istnieć dlatego. Zasada optymalnych stosunków w i e l k o ś c i z w i ą z a n y c h wskazuje na optymalizację związków parametrycznych takich wielkości. spełnia rolę — jak pisze Dietrych — czynnika — .

w wyniku których otrzymuje się odpowiedni półwytwór warunkujący w decydującym stopniu postać wytworu. że w ostatnich latach. spawanie. . a w większym stopniu spawany korpus przekładni zębatej będzie miał inną postać geometryczną w przypadku przekładni o małych wymiarach.heurystycznego. Zagadnienie pierwsze należy uznać za podstawowe przy doborze postaci konstrukcyjnej. — postaci konstrukcyjnej jako funkcji wielkości wytworu. Identyczne działanie. może być zapewnione dzięki postaci konstrukcyjnej o jednakowych głównych elementach tej postaci. Computer Aicled Design). jak odlewanie.6. lecz przy pewnej różnicy wynikającej z przyjętych sposobów wytwórczych. Uwzględniono tutaj tylko półwytwory odlewane i spawane. będący zbiorem danych informacyjnych o cechach konstrukcyjnych zgromadzonych w pamięci komputera. Na przykład odlewany. wraz z rozwojem komputerowego wspomagania procesów projektowo-konstrukcyjnych (systemy CAD — ang. 1. Dietrycha) — numery oznaczają typowe przypadki wyboru to można zilustrować schematycznie jak na rys. Dobór ten powinien być wynikiem analizy następujących zagadnień: — postaci konstrukcyjnej jako funkcji działania i sposobów wytwórczych [6]. że zależność postaci konstrukcyjnej od wielkości wytworu jest istotna w pewnych granicach wartości wymiarów.6 Czynniki wyboru rodzaju półwytworu (wg J. Odnosi się to do elementów znormalizowanych lub stypizowanych. a inną o dużych. co właśnie wynika z jego właściwości przedstawionych wyżej. 1. Zapis ten. Należy podkreślić. choć jest zależna również od dobranych sposobów wytwórczych. to jest czynnika naprowadzającego na właściwe rozwiązanie danego problemu projektowo-konstrukcyjnego. Wybór rodzaju półwytworu jest zależny od wielu czynników. [11]. umożliwia szybkie przetwarzanie danych informacyjnych. Dobór postaci konstrukcyjnej Jednym z podstawowych zagadnień w konstruowaniu jest dobór geometrycznej postaci konstrukcyjnej. W sposób najbardziej ogólny zagadnienie R y s . Postać konstrukcyjna jest także zależna od wielkości wytworu.7. wytłaczanie. dużego znaczenia nabiera komputerowy zapis konstrukcji. 1. a także możliwość zastosowania elementów gotowych. Postać konstrukcyjna wynika bowiem z działania danego układu. Formą „zewnętrzną" zapisu komputerowego może być zapis rysunkowy w jego dotychczasowej postaci [22]. które powinny być masowo wytwarzane i dostępne dla konstruktorów oraz wytwórców. jak zwraca na to uwagę Dietrych. Dotyczy to przede wszystkim takich faz wytwórczych. Należy dodać.

a przede wszystkim postaci geometrycznej. Chodzi tu zarówno o pojedyncze elementy. Przedmiot „zapis konstrukcji". cech nie jest podda wany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych czy optymalizacyjnych. Stwarza tym samym bardzo dobrą okazję do zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia konstrukcyjne. Ćwiczący bowiem nie musi wykonywać obliczeń. — opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. — uwzględnienie przy doborze postaci geometrycznej innych kryteriów niż główne. aby stopień złożoności zadań uwzględniał podstawową kolejność w przyswajaniu przez studentów wiedzy zarówno z zapisu konstrukcji. np. Zagadnienia dotyczące konstruowania zostały wyraźnie podkreślone w tematach ujętych w strukturze ćwiczeń jako „rysunkowych". jak i złożone układy. a przy tym kształtujące umiejętności wyobraźni przestrzennej. którego treść obejmuje głównie zagadnienia zapisu konstrukcji.1. odbywają się równolegle z zajęciami z zapisu konstrukcji lub nieznacznie je wyprzedzają. Więcej czasu może poświęcić i większą uwagę zwrócić na: — tworzenie wielu różnych koncepcji rozwiązań. wytrzymałościowych. dotyczące przede wszystkim geometrycznej postaci konstrukcyjnej jako ważnego składnika cechy konstrukcyjnej. i pozostawia mu się pewną swobodę w doborze cech geometrycznych. przedmiotu „podstawy konstrukcji maszyn"). — wprowadzenie w elementarne zagadnienia konstrukcyjne. Założenia. Obserwacje procesu dydaktycznego uwidoczniają korzyści wynikające z tak przyjętego postępowania. Można je bowiem przyjąć. Układ tematów powinien być tald. Jest to realizowane przez wykład i ćwiczenia projektowe o strukturze opartej na odpowiednio dobranym układzie tematów.i charakterystyka ogólna C e l e m nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" jest: — opanowanie ogólnych zasad i reguł zapisu konstrukcji. 3. ponieważ w zadaniach nie rozważa się doboru materiałowych cech konstrukcyjnych. kryteriów estetycznych. jak i elementarnych wiadomości z teorii konstrukcji i konstruowania. Wykonywanie zadań o charakterze konstrukcyjnym. wymaga przyswojenia przez studentów pewnej wiedzy z teorii konstrukcji. a przede wszystkim odpowiedniej kolejności działań. dotyczące podstaw rzutowania prostokątnego i aksonometrycznego. elementarnych. 2. Zajęcia z geometrii wykreślnej. W układzie tematów powinno się uwzględniać następujące okoliczności: 1. Podczas formułowania zadań konstrukcyjnych przyjmuje się następujące z a ł o ż e n i a : — konstruowanie zostaje ograniczone do dobom cech geometrycznych. — 12 — . Nie rozpatruje się także stanu obciążenia dla opracowywanych konstrukcji. Założenia te — jak się wydaje — nie warunkują praktycznego znaczenia opracowywanych konstrukcji. Przy założonych celach nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" istotny jest dobór treści poszczególnych tematów. nawet prostych. są one także przedmiotem rozważań w tematach nazwanych „zadaniami konstrukcyjnymi".•a 2. np. — dobór tych. stanowi przygotowanie do studiowania teorii konstrukcji i konstruowania (w ujęciu dydaktycznym np. Odpowiednio dobrany układ zadań umożliwia lepsze niż w tradycyjnym nauczaniu rysunku technicznego uświadomienie przez ćwiczącego potrzeby korzystania ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej oraz korzyści wynikających z normalizacji w konstrukcji elementów i układów.

Koncentrując bowiem bezpośrednią działalność na wybranym szczególe konstrukcyjnym. wynika to bowiem z ważnej w praktyce reguły. czyli całość. W zapisie geometrycznych cech konstrukcyjnych. już w treści zadania wyznacza się elementy układu wymiarów. Uwaga metodycznie 2o3„ UMad a treść wykładów Problematyka zapisu konstrukcji. Zapis postaci geometrycznej Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu postaci geometrycznej. Dotyczy to na przykład rodzaju połączeń.2. racje istnienia zapisu. Elementy zapisis graficznego Zagadnienia — Model systemu informacyjnego w podstawowych działaniach technicznych. Zestaw zadań w początkowym okresie nauczania jest taki. W rozwiązywaniu zadań do poszczególnych tematów należy uwzględniać treść zadań występujących przed i po danym temacie. Podstawy zapasu konstrukcji. — Rzuty rozmieszczenia otworów. — Linie jako znaki zapisu. — Rzutowanie prostokątne (europejskie. symbolicznych. — Reguły dotyczące rzutowania. jak i układu wymiarów. — Reguły sporządzania rysunków do mikrofilmowania i reprografii. 4. Przyjęcie takiego postępowania uzasadnia się następująco: a) przy sformułowaniach zadań używa się pewnych elementów słownego zapisu konstrukcji — opisując dany element podaje się jego postać i charakterystyczne wymiary. zagadnieniu temu poświęcono zatem więcej niż dotychczas uwagi. — Przerwania i urwania. której częścią jest dany szczegół. odchyłek położenia. mających bardzo istotne znaczenie metodyczne. Dopiero później. c) zajmując się zapisem postaci geometrycznej. W zakresie metodyki nauczania przedmiotu można podać następujące z a l e c e n i a : 1. oznaczeń tworzyw. Takie sformułowanie zadań ułatwia dobór układu wymiarów. 3. — Kłady miejscowe. zwraca się uwagę na proste utwory geometryczne jako elementy postaci geometrycznej oraz na pewne zabiegi wytwórcze w tworzeniu tej postaci. — Elementy rachunku wymiarów tolerowanych. po poznaniu reguł wymiarowania. W rozwiązywaniu zadań konstrukcyjnych podkreśla się z a s a d ę m e t o d o l o g i c z n ą . należy uwzględniać zapis układu wymiarów. — Zagadnienie doboru elementów układu wymiarów. — Linie przenikania w zapisie konstrukcji. przekroje i widoki częściowe. począwszy już od pierwszego tematu. zapis konstrukcji. do poprawnego sporządzenia zapisu konstrukcji należy dobrać układ wymiarów według reguł wymiarowania. b) z obserwacji procesu dydaktycznego wynika. — Przekroje i widoki rozwinięte. należy dokonywać zapisu zarówno postaci geometrycznej. 1. oprócz wykładu. można stosować jako zastępcze opisy słowne i ogólne. Zapis układu wymiarów. — Konstrukcja. Chodzi tu o wzięcie pod uwagę kolejności przyswajania przez uczących się materiału. że stosunkowo dużą trudność sprawia studentom dobór i zapis układu wymiarów. którą stanowi problem części całości ze względu na całość. gdyż wskazuje wielkości. Kolejność tych wykładów wynika z potrzeb dydaktycznych ćwiczeń — drugiej. Dlatego w miarę potrzeby zamiast opisów ścisłych. 2. 3. że dobór układu wymiarów może odbywać się w sposób zdroworozsądkowy. trzeba uwzględnić ogól. przedstawiona w niniejszym punkcie. — Korzystanie z oczywistości symetrii. — Elementy normalizacji zapisu (Polskie Normy). 2. została ujęta w siedmiu jednostkach wykładowych. — Powiększenia drobnych szczegółów. — Przekroje proste i złożone. amerykańskie). cechy konstrukcyjne. formy nauczania tego przedmioty. które wyznaczają właściwy układ wymiarów. — Znaki oraz zapis znaków układu wymiarów. — Zapis typowych postaci. . Reguły wymiarowania Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu układu wymiarów. wartości wskaźników chropowatości. znaki postaci (znaki wymiarów).. W pierwszych zadaniach. kłady przesunięte. — Podstawowe zasady zapisu konstrukcji. Dalej podano tematy poszczególnych wykładów oraz główne zagadnienia w nich zawarte. — Rzuty przesunięte oraz przesunięte i obrócone. że układ rzutów jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów. zapis w procesie projektowo-konstrukcyjnym.2. — Rodzaje zapisu konstrukcji. — Kreskowanie przekrojów — znaki „przekroju tworzywa".

— Zapis odchyłek położenia. — Układ tolerancji i odchyłek — podstawowe pojęcia. Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej. — Wybrane zagadnienia konstrukcyjne połączeń śrubowych: postać geometryczna łba śruby i nakrętki.— Reguły zapisu oznaczeń symbolicznych. 8. gwint lewozwojny (lewy). Analiza zapisu złożonych układów.1 (elementy obrotowe) i 5. W pierwszym semestrze nauki * > 1. ó. — Zminiaturyzowane nośniki informacji.5 w rozdz. *' Przedmiot „zapis konstrukcji" zazwyczaj (zależnie od uczelni) jest na semestrze 2 i 3 lub semestrze 1 i 2. postać geometryczna zakończeń śrub i wkrętów. Połączenia śrubowe. 3. kół zębatych. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń spawanych.— ileguiy vvymiuro'. część 1 Zagadnienia — Pojęcia struktury zewnętrznej. — Pojęcia odchyłek położenia i znaki odchyłek. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. 4. Cffśl B. jako drugiej formy dydaktycznej zapisu konstrukcji. 2. Przedstawienia poglądowe za pomocą rzutów aksonometrycznych. zarys gwintu — rodzaje gwintu. Z s. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń śrubowych: linia śrubowa.2 w rozdz. — Chropowatość powierzchni. Odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu). Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. — Archiwizacja i wspomagani komputerowo wyszukiwanie dokumentacji. — Typowe rodzaje połączeń spawanych. 3. Sporządzanie 'rysunków wykonawczych oraz rysunków poglądowych (uproszczonych). W drugim semestrze ¡nauki 6. — Znaki oraz reguły zapisu oznaczeń stanu powierzchni. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. — Wymiar jako funkcja wymiaru nominalnego i odchyłek. typowe rodzaje połączeń śrubowych. Analiza zapisu układów o większym stopniu złożoności. zbiór reg u-. 5. — Tolerowanie nierówności makrostruktury — zapis odchyłek. Opas struktury zewnętrznej. — Urządzenia grafiki komputerowej. Część C. — Grafy jako zapis systemów. 4. 2. Informacje o doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego oraz przykłady przedstawień elementów o rzutach aksonometrycznych zamieszczono w rozdz. Relacje między rzutowaniem prostokątnym a aksonometrycznym. — Zapis gwintu i połączeń śrubowych — istota uproszczeń w zapisie. Struktura ćwiczeń W ramach ćwiczeń.2 (elementy nieobrotowe). Z a g a d n i e n i a — Automatyzacja zapisu konstrukcji. — Zagadnienia oczywistości w zapisie układu wymiarów — uproszczenia zapisu. 8. — Normalizacja elementów połączeń śrubowych. — Zapis wymiarów tolerowanych. — Układ pasowań.4. — Typowe postacie spoin.1. — Zapis konstrukcji złożonych układów: złożoność środków technicznych a złożoność rysunków. nakazujących. gwint prawozwojny (prawy). połączeń wielowypustowych. część II Zagadnienia — Nierówności makrostruktury zewnętrznej (wg PN — odchyłki kształtu) — pojęcia i znaki odchyłek.. identyfikacja elementów na rysunkach złożeniowych.vuiM. . 7. zapis pasowań. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. 14 . Opis struktury zęwmęfcmejj. 6.1 i 8. Połączenia spawane. 5. 1. zbiór reguł ograniczających. wskaźniki chropowatości. Dobór rodzaju rzutu aksonometrycznego. g a d n i s n i u — Zapis schematyczny >symboliczny). Sporządzanie rzutu aksonometrycznego elementu na podstawie rzutów prostokątnych..3-8. są realizowane niżej tematy. Sporządzanie rysunków wykonawczych współdziałających elementów. Wybrane zagadnienia zapis« Część A. — Reguły numeracji rysunków. kierunkowość linii śrubowej. Zagadnienia — Zapis konstrukcji wybranych elementów: sprężyn. Zapis koiastmkcji typowych połączeń Część A. — Zapis połączeń spawanych — uproszczenia zapisu. 5. Część B. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych.

za zasadę organizacji zajęć przyjęto. co umożliwia zdobycie umiejętności kreślarskich oraz ich doskonalenie. Odtworzenie konstrukcji złożonego układu. Podkreślając istotne znaczenie umiejętności rysowania odręcznego. Sporządzanie zapisu schematycznego na podstawie rysunków złożeniowych różnych układów. którym przypisuje się istotne znaczenie w nauczaniu „zapisu konstrukcji". 10. 10. wartości wymiarów liniowych i kątowych. 11. — prace domowe natomiast są wykonywane przyrządami. Temat jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. Zadania konstrukcyjne I. 9. Znaczenie praktyczne ma również odręczny sposób wykonywania rysunków. 2.5. Sporządzam© zapisu Warto zwrócić uwagę na zagadnienia. Są to: — rozwijanie wyobraźni przestrzennej.7. a także konieczność zdobycia pewnych umiejętności kreślarskich. 8. Zapis konstrukcji elementów spawanych. . a więc rysowanie przyrządami kreślarskimi. Zadania konstrukcyjne II. wspomagany w niektórych zabiegach przyrządami kreślarskimi. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. — umiejętność rysowania odręcznego. 4. — rozwijanie pamięci wzrokowej w odniesienia do postaci geometrycznej. 7. Zapis schematyczny. 9. a także proporcji wymiarowych. — umiejętności kreślarskie. że: — podczas zajęć studenci wykonują rysunki wyłącznie odręczne. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz.2. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz.

ale prostopadle do danego rzutu prostokątnego. Odnoszą się one do opisu położeń płaszczyzn „obrabiających" dany element lub stanowią układy wymiarów części składowych danego elementu. inne natomiast na rzutach z góry.). — dobór i zapis układu wymiarów. 3.19-3. a więc wynikową.7-3. W wyniku tych zabiegów wytwórczych otrzymano ostateczną posiać geometryczną przedstawionych na rysunkach elementów. W zadaniach. został obrobiony następująco: z lewej strony wałka wykonano wycięcia szerokości A i długości B. W płaszczyznach położonych prostopadle do opisanych wycięć leżą ścięcia do wymiaru F. Tak na przykład przedmiot na rys. zapisu konstrukcji. 3. Oprócz wymienionych mogą występować rzuty dodatkowe przydatne w pewnych pracach kreślarskich. NaJeży zauważyć. — otrzymaną w wyniku zabiegów wytwórczych. rozmieszczenie rzutów na arkuszu. W doborze liczby rzutów należy uwzględniać ich liczbę konieczną i wystarczającą do zapisu konstrukcji. — pierwotną (wejściową). W procesie wytwórczym elementy te zostały obrobione w sposób zilustrowany na poszczególnych rysunkach. — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów.1. opisy itp.17 i 3. — 16 — . stożek. a dalej płaszczyznami nachylonymi pod kątem cc. do wymiaru C i na długości określonej wymiarem E. Na rozważanych w tym rozdziale rysunkach zamieszczono pewne wymiary. Ślady płaszczyzn ścinających jako prostopadłych do danego rzutu prostokątnego zaznaczono na rzucie z góry.21 przedstawiono elementy.ności oraz zupełności. równolegle do osi wałka.1-3. Wyznaczenie tej postaci jest jednym z celów zadań. połączenia poszczególnych części i wyznaczenie linii przenikania są działaniami głównymi w zakresie postaci geometrycznych danych elementów. przedstawiając elementy w odpowiedniej wielkości przy zachowaniu proporcji wymiarowych jak na rysunkach w danym zadaniu.15 i 3.. Traktować je należy jako pomocnicze.21). Przedstawiono to za pomocą śladów płaszczyzn.11. kula. Rozważając postać geometryczną tych przedmiotów. 3. które dotyczą rys. rys. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i regui wymaganych w zapisie konstrukcji. Rozwiązanie tych zadań obejmuje: — narysowanie postaci geometrycznej otrzymanej w wyniku zabiegów wytwórczych. ale istotną. Uwaga dotyczące sporządzania rysunków — rozwiązań zadam 1. których postać geometryczną utworzono w większości z utworów geometrycznych obrotowych. Są to przeważnie ścięcia i wycięcia płaszczyznami różnie ustawionymi względem osi przedmiotów.18. Podczas rozwiązywania zadań w tym rozdziale należy zwrócić uwagę na formę graficzną sporządzanych rysunków (linie jako znaki zapisu. z prawej natomiast ścięto płaszczyznami. W niektórych zadaniach postać pierwotna wymaga uzupełnienia — połączenia części danego elementu i narysowania linii przenikania (rys.16 oraz rys. Jedne ze ścięć czy wycięć zostały pokazane na rzutach głównych. 2. że rysunki będące rozwiązaniem zadań tego rozdziału stanowią tylko część. Ze względów praktycznych zaleca się sporządzanie rysunków na arkuszach formatu A4. oznaczonych na tych rysunkach liniami kreskowymi. zapis konstrukcji nie wymaga tych rzutów. jak: walec. na długości G z lewej strony wałka. niesprzec/. będący wielostopniowym wałkiem. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. zgodnie z zasadami jednoznaczności. 3. Te elementarne utwory geometryczne stanowią części przedstawionych na tych rysunkach elementów jako nierozdzielnych całości. 3. należy więc wyróżnić' posiać geometryczną.Na rysunkach 3.

. C.1 . 3. 3.2 K 1 M i u. 2 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 17 — .kzur pomocniczy Rys. F \ s r ~ n ' ) LJ -O Q Rzut pomocniczy £ iys.

•Hzut p o m o c n i c z y c>n \ < \ / i CD IN.o - Rys. 1 Al Rys. 3.1 111 CD N \ \ j / Rys.6 r JL- 18 — .5 ir • . 3.4 ) m s \ J C E Rozwiązanie przedstawiono na rys. 15. 3.

Rys. 3.8 — 19 .

3.zut pomocniczy Rys.10 Rzut pomocniczy A= Rys.12 . 3.

2) A >r— f on u -s- y Y Rys.15 L — 21 .Rzut pomocniczy W-0.8*2.65 A L= (1. 3.

.

3 2 .19 Rzut pomocniczy Rys.20 Rzut pomocniczy I Rys.Rzut pomocniczy walcowy Rys. 3. 3.

— W doborze postaci geometrycznej głównych elementów złącza przyjąć jedną z trzech sytuacji: • — nie są założone jakiekolwiek wymagania doB tyczące postaci geometrycznej elementów 1 i 2. Podczas zajęć uczący się uzyskują potrzebne informacje co do omawianych w zadaniach elementów. — postać geometryczną jako wynik uwzględniania kryteriów estetycznych. Ograniczenia te nie warunkują jednak. — założona jest postać geometryczna elementu l l — założona jest postać geometryczna elementu 2S I I 24 — . ponieważ w doborze cech geometrycznych pozostawia się studentom swobodę. 1 w płaszczyźnie pionowej wokół osi elementu 3 (rys. Zadania konstrukcyjne są rozwiązywane z dużym udziałem prowadzącego zajęcia.1). zapewniające ich względne wychylenie o kąt 2(3 W rozwiązaniu zadania rozważyć następujące zagadnienia: — symetryczny rozdział obciążenia przenoszo-1 nego z elementu 2 na element 1 (zasada optymalnego® stanu obciążenia). dotyczą one bowiem opracowania bardzo prostych konstrukcji. ponieważ: — konstruowanie zostaje sprowadzone do doboru cech geometrycznych. Elementy założeń konstrukcyjnych złącza przegubowego Skonstruować przegubowe złącze elementów 1 i 2. ~ —1 założenia dotyczące rozbieralności złącza przegubowego: rozbieralne (często lub okresowo)« nierozbieralne. polega na doborze cech konstrukcyjnych (geometrycznych. — czynnik weryfikacji logicznej w procesie konstruowania. Dobór cech konstrukcyjnych w zadaniach w tym rozdziale będzie ograniczony. 4.Zamieszczone w tym rozdziale zadania należy uznać za przykłady elementarnych zadań konstrukcyjnych. którego ono jest elementem. materiałowych — tworzywo — oraz dynamicznych). — dobór tych cech nie będzie poddany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych i optymalizacyjnych. w wyniku którego ma powstać konstrukcja. ZADANIE 4 . Zauważyć bowiem należy. Wychylenie to odbywa się w warunkach działania na złącze obciążeń. że nie są przedmiotem doboru materiałowe cechy konstrukcyjne (tworzywo) oraz nie rozpatruje się także stanu obciążeń rozważanych konstrukcji. — możliwość wykonania elementów złącza prze-j gubowego z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego.praktycznego sensu opracowanych w tych zadaniach konstrukcji. dając możliwość zwrócenia większej uwagi na: — konieczność rozpatrywania różnych koncepcji rozwiązań (koncypowanie konstrukcyjne). Proces konstruowania. ej= — możliwe sposoby połączenia końcówek złącz» z układem. Należy podkreślić pewne — wydaje się — bardzo korzystne cechy takiego procesu.

Kilka wariantów postaci głównych elementów złącza przegubowego zamieszczono aa rys. 4.2 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant I) co X r •e- X LU R =(1. Rys.6-0.3 ' ' Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant II) — 25 .6.75 A G L.65 A = 0.7) A Rys. 4. Należy zwrócić uwagę na konieczność zachowania pewnych proporcji zasadniczych wymiarów tych elementów.6) A W wyborze koncepcji rozwiązania należy kierować się kryteriami dobranymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.85 A =0. Proporcje wymiarowe (przykład): B C E F =0. 4.4—1.5-1.2-4.45 A = 0.7) A = (1. L4 L5 = 0.45 A =2 A = (0.

Rys.4 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant III) 1-3 — 26 — . 4.

7). np. 4. i d 3 są wzajemnie prostopadłe i prostopadłość ta nie może ulegać zmianie podczas regulacji odległości L. dokonywanej przez obrót elementu 3. zapewniającym zmianę ich odległości L. Osie otworów d. — dokonując wyboru koncepcji. które stanowiły podstawę wyboru.w . okrągłej. "M. aby regulując odległość L. Kon*' Jedno z możliwych rozwiązań tego zadania zamieszczono w rozdz. 4. W rozwiązaniu zadania należy: — w doborze postaci konstrukcyjnej rozważyć możliwość wykonania elementu 3 z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. który powinien wykonywać ruch wahadłowy (rys. 4. 2 W układzie. na element U (wahacz). element 1 nie obracał się względem osi wzdłużnej danego układu. ustalono postać konstrukcyjną elementów 1 i 2. kwadratowej. którego istota działania polega na przegubowym połączeniu punktów A i B (rys. 15.8). a element 2 — częścią gwintowaną o średnicy d 4 . sześciokątnej.2). M- Li Rys. zapewniając zmianę odległości L. łączącego elementy 1 i 2. wykonującego ruch obrotowy.8 Elementy założeń konstrukcyjnych układu korbowo-wahaczowego 27 — . 15 (rys. Rys.7 Elementy założeń konstrukcyjnych łącznika z regulacją odległości ZADANIE 4 . ZADANIE 4 3 * } Dobrać główne wielkości układu korbowo-wahaczowego oraz skonstruować drążek służący do przeniesienia ruchu z elementu I (korba). Element 1 jest zakończony częścią walcową o średnicy d 2 . 4. Należy dobrać postać konstrukcyjną elementu 3. — nadać odpowiednią postać części o średnicy d 2 elementu 1 tak. sporządzić wykaz kryteriów.

3. 4. Wykonać rysunek złożeniowy układu oraz rysunki wykonawcze końcówek i innych elementów drążka. Należy rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi.1 łub 4. W doborze głównych wielkości przyjąć. że przy zadanych: H. 4.1. ićui^ j ^ izo Ze względu na możliwość występowania odchyleń od prawidłowego ustawienia czopów w punktach B i C.9. a.12). 4.1) lub zewnętrznym (rys.y ix os 1 v n i' • ^ rn. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab. R. ¡3. 4. wg tab. zamocowanie drążka na tych czopach powinno być przegubowe (przegub kulisty). które stanowiły jego podstawę. AB= R BC= L CD= r Rys. Podstawę geometryczną działania układu korbowo-wahaczowego przedstawiono na rys. 4.2 i łożysk przegubowych. r należy obliczyć L. Przy wyborze koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek z a^int^m wewif-frrzTiyrQ (rvs. ' Dane ilościowe w założeniach konstrukcyjnych należy przyjąć samodzielnie. 4.9 Podstawa geometryczna układu korbowo-wahaczowego .

12 Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem zewnętrznym) Dla układu korbowo-wahaczowego muszą być spełnione warunki geometryczne.5 19 8 22 10 27 10 32 12 36 15 41 15 50 18 55 20 60 20 65 20 75 20 85 25 100 Według katalogu K219 wytwórni INA-ELGES (RFN). . — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.8-2. W doborze cech konstrukcyjnych rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi.11 lub 4. b.5 58 67 80. d.r ) 2 = H 2 + R 2 . i d 9 powinno stanowić przeguby kuliste.9): (L .5 42 17 40 50 19 47 58 21 52 65 23 58 70 27 62 75 30 70 88 38 80 98 42 95 110 47 1. 4.5 17 6.5 22 8 21 26 10 24 29 11 27. które stanowiły podstawę wyboru.Proporcje wymiarów (przykład): C = 0.2) ZADANIE 4A Skonstruować drążek przegubowy zapewniający przeniesienie ruchu z elementu I na element II układu Lp.5 102. Tabela 4. Końcówki z łożyskiem przegubowym i gwintem wewnętrznym*' (wymiary w mm) hb5j-bi- Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem wewnętrznym) W Y/A 2 f TD Wf - ł " 1 1 Rys. które wykonują ruchy wahadłowe odpowiednio wokół osi x' i y'.1) (L + r) = H + R .12.5 324 1.1 lub 4. Gdy położenia układu są skrajne. 4. 4. wówczas można napisać następujące zależności (rys. Konstrukcja drążka ma zapewnić zmianę jego długości (w zakresie regulacji).2HR cos (a + p) (4.3. wzajemnie prostopadłych.2HR cos a 2 2 2 (4. 4. 4.5 34 13 33.5 124 145 167.55 A L= (1. aby suma długości korby i każdego innego ogniwa była mniejsza od sumy długości ogniw pozostałych. 4. SW 5 11 5 14 6. a osadzenie drążka na czopach o średnicy d. Elementy I i II stanowią zakończenia wałków.5 16 6 15 19 7 17.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 d2 11 15 20 23 30 34 40 48 56 60 65 65 68 70 80 85 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 d3 b2 M1'6 10 13 4 12. 1 6 6 2 8 8 3 10 9 4 12 10 5 15 12 6 17 14 7 20 16 8 25 20 9 30 22 10 35 25 11 40 28 12 45 32 13 50 35 14 60 44 15 70 49 16 80 55 h 30 36 43 50 61 67 77 94 110 125 142 145 160 175 200 230 s M6 M8 M10 M12 M14 M20xl.5 190 198.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 1.2 i łożysk przegubowych według tab.5 48.2) A f = 0. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek o postaci wg rys. Dokonując wyboru koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. 41. 12 12.55 A przedstawionego na rys.10.1.5 221 246 281.5 89.

5 54. min 10 13 15 18 1? 20 20 24 29 29 33 39 45 50 55 62 66 77 88 98 109 d.5 r i a max 15° 12° 10° 8° 8° 10° 10° 9° 7° 7° 6° Lp. seria S (vvywUary.5 364 h 12 12.5 1. 1.0 0.w mmi) d 8 10 12 D 16 19 22 25 26 30 30 35 42 42 47 55 62 68 75 85 90 105 120 130 150 B 8 9 10 12 12 14 14 16 20 20 22 25 28 32 35 40 44 49 55 60 70 C 5 6 7 9 9 10 10 12 16 16 18 20 22 25 28 32 36 40 45 50 55 d.5 124 145 182. 13 16 18 22 22 25 25 29 35 35 40 47 53 60 66 74 80 92 105 115 130 r 0.5 91.0 . 6 8 10 12 15 17 20 25 30 35 40 45 50 60 70 80 b.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 16 22 26 23 34 36 43 53 65 82 86 92 104 115 125 140 d2 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 b.2.5 198 216.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 14 15 16 17 20 24 25 30 35 40 45 50 55 (50 70 80 90 100 1. Łożysku ślizgów« nrz^ab&wt wg iPM-§T/M-§71©6. Koścówld % JożysJtii-jn przagafcowytn § a-wñioterai ze-waiętCTayM'" (wyari&ry w msaj Tabela 4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 d.8 *' Według katalogu K219 wytwórni ÏNA-ELGES (RFN).0 7° 6° 6° 6° 5° 7° 0.5 246 281 316. 4 6 7 8 10 11 13 17 19 21 23 27 30 38 42 47 1. 47. 6 8 9 10 12 14 16 20 22 25 28 32 35 44 49 55 h 36 42 48 54 63 69 78 94 110 140 150 163 185 210 235 270 s M6 M8 MIO M12 M14 M16 M20xl.Taibela 4.5 63 71 82.5 6° T 7° 6° 2.3.5 103.

xh. geometrycznej.1-5. rys.. stosując odpowiednio przekroje. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. ale istotną. zapisu konstrukcji. B — rowek na wpust b 2 x h 2 . ale czytelność takiego zapisu nasuwa wiele zastrzeżeń. Niewidoczne fragmenty postaci. pokazać na rysunkach. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i reguł wymaganych w zapisie konstrukcji.1. Niektóre rysunki uzupełniono dodatkowym opisem. Należy rozważyć możliwość zwiększenia czytelności zapisu. będące widokami. **' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. przekroje częściowe itd. W niektórych przypadkach (np.1-5.29 ^ zamieszczono rzuty prostokątne. x h. Na rysunkach 5. Ich postać konstrukcyjna jest odpowiednio uszczegółowiona. a tym samym niezawodności przekazu informacji w nim zawartej. 5. widoki.5. a stanowiące zapis elementów.. wprowadzając do nich pewne zmiany. 5. Oprócz zapisu geometrycznej postaci konstrukcyjnej. niewidoczne fragmenty postaci konstrukcyjnej zaznaczono liniami kreskowymi. przedstawione za pomocą linii kreskowych. W elementach wykazujących symetrię przeanalizować celowość zastosowania układu typu „półprzekrój-półwidok". kłady. że rysunki będące rozwiązaniem zadań w tym rozdziale stanowią tylko część. Układ dwóch rzutów jako widoków w elementach odwzorowanych na rys. rysunki stanowiące rozwiązanie zadań w tym rozdziale powinny zawierać zapis układu wymiarów.29 można wprawdzie uznać za wystarczający do przedstawienia postaci * ł Należy zauważyć.9) do zadań należy dokończenie rzutu głównego na podstawie informacji dostarczanej przez rzut boczny. A — rowek na wpust b. C — dwa wycięcia wzajemnie prostopadłe — 31 . które można określić jako obrotowe. B — rowek na wpust b 2 x h 2 A — rowek na wpust b.6-5. W doborze i zapisie układu wymiarów należy kierować się kryteriami ustalonymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.

Rys. A . xh.3 A — rowek na wpust b. 5.

3 Rysunek techniczny jaku ¿apis konsíruÍLep 33 .

Rys.17 . 5.

— 35 .

— 36 .

— sprawdzić. — w elementach wykazujących symetrię wykorzystanie oczywistości tej symetrii zarówno w o d niesieniu do zapisu postaci. niesprzeczności i zupełności. przedstawiających elementy. jak i układu wymiarów. Dwa rzuty tych elementów nie wystarczają do zapisu konstrukcji zgodnie z zasadami jednoznaczności. — rozważenie. Rozwiązanie zadań obejmuje: — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. czy sporządzony zapis jest optymalny ze względu na przyjęte kryteria. które można opisać jako elementy nieobrotowe.. — wyeliminowanie linii kreskowych odwzorowujących niewidoczne fragmenty postaci przez zastosowanie odpowiednio przekrojów. — wykorzystać oczywistość symetrii. kładów itd. Niewidoczne fragmenty postaci geometrycznej przedstawiono na tych rysunkach linią kreskową.. uwzględniając zapis układu wymiarów (układ rzutów zazwyczaj jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów). 37 . wprowadzając do nich pewne zmiany. *' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]..30-5. który również będzie widokiem. kładów itd. czy dobrany układ rzutów oraz zapis układu wymiarów są optymalne. sporządzić trzeci rzut (najczęściej jest to rzut boczny). — rozważyć konieczność zastosowania przekrojów. — dobór i zapis układu wymiarów.54*'. Wskazówki do rozwiązania zadań Podczas rozwiązywania zadań korzystne wydaje się przyjęcie następującej kolejności działań: — na podstawie danych dwóch rzutów. stosując układy „pólwidok-pólprzekrój" itd. Elementy te są przedstawione na zamieszczonych rysunkach w dwóch rzutach będących widokami: w rzucie głównym i w rzucie z góry lub w rzucie bocznym.Podstawą zadań w tym podrozdziale jest treść zapisu zamieszczona na rys. 5. będących widokami. — dobrać odpowiednio uzasadniony układ wymiarów.

M i l < 1 i1 r l .3).30 Rys.. Rys.: I— kJJ l ! . 5. 5..I T 35X. 15. ! i 1 1 !--i . r1-— ^ "X z Rys.32 J yfP J)\ f n t r r 1rn+r! .- j l i ¡i * Rozwiązania tego zadania zamieszczono w rozdz. 15 > (r/s. 5. i .S ! 1 1 t ! -H i --I .31 jtM II I j+J i I I i 1I 1 11 1i 1 r i IM ito'' i 'lii --HH ./TM.

.

.

.

52 \ -1 U-Ji— Rys. 5.Rys.53 . 5.

W niniejszym rozdziale zamieszczono przykłady rysunków odwzorowujących geometryczną postać konstrukcyjną w rzutach aksonometrycznych *': — w izometrii (rys. 6.1-6.24), — w dimetrii prostokątnej (rys. 6.25-6.32), — w dimetrii ukośnej (rys. 6.33-6.43). Niektóre rysunki uzupełniono istotnymi — dla odczytania własności danego elementu — wymiarami. Zamieszczone rysunki stanowić mogą podstawę do odwzorowania danego elementu za pomocą rzutów prostokątnych. Można je także wykorzystać jako pomoc w zadaniach polegających na sporządzeniu rzutu aksonometrycznego na podstawie rzutów prostokątnych. W doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego powinno się uwzględniać następujące czynniki: — izometria umożliwia pokazanie szczegółów postaci geometrycznej z trzech stron (to;y kierunki widzenia), — w przypadku elementów płaskich oraz tych, których szczegóły postaci geometrycznej są usytuowane z jednej strony, można stosować dimetrię ukośną lub prostokątną, — jeśli elementami postaci geometrycznej są utwory obrotowe, jak walec i stożek, to w doborze
*' Część rysunków zamieszczonych w tym rozdziale zaczerpnięto z prac [13], [14], wprowadzając do nich pewne zmiany.

rodzaju rzutu aksonometrycznego należy uwzględniać dogodność odwzorowywania tych utworów obrotowych w danym rzucie aksonometrycznym; jeśli utwory te występują z jednej strony odwzorowywanego przedmiotu, to zaleca się dimetrię ukośną lub prostokątną, jeśli natomiast z trzech stron — izometrię. Rozpatrując własności i właściwości rzutów aksonometrycznych, można stwierdzić, że występują w nich zmiany długości odcinków i wielkości kątów; mniejsze w izometrii, większe w dimetrii. Rzuty aksonometryczne stanowią podstawę sporządzania rysunków przede wszystkim poglądowych. Wykorzystywanie rzutu aksonometrycznego w zapisie konstrukcji jest ograniczone. Odwzorowywanie bowiem elementów o większej złożoności postaci konstrukcyjnej wymaga licznych zabiegów kreślarskich, a łącznie z zapisem układu wymiarów i opisem struktury zewnętrznej czytelność takiego zapisu może być mniejsza niż zapisu w rzutach prostokątnych. W odniesieniu do istniejących przedmiotów (rzeczywistych obiektów lub ich modeli) na uwagę zasługuje korzystanie z fotografii i techniki fotograficznej (zapis fotograficzny lub fotograficzno-rysunkowy). Szczególne zalety takiej formy zapisu rnają praktyczne znaczenie nie tylko podczas sporządzania dokumentacji roboczej, lecz także przechowywania dokumentacji (archiwizacja).

YS. 6.1

¥S.

S„2

— 44 —

— 45 —

4© — .

21 .Rys. 6.

Rys. 6. 6.27 Rys.28 .

MME71IA UKOŚNA Rys.-37 4 — Rysunek techniczny jako zapis konamkcp . 6.

.

5). Na rysunku 7.1-7. Zadania w tym rozdziale podzielono tematycznie na dwie grupy: odtworzenie konstrukcji elementu i odtworzenie konstrukcji złożonego układu. W miarę potrzeby przy odtwarzaniu konstrukcji należy korzystać z odpowiednich norm konstrukcyjnych. obejmujących normalizację niektórych szczegółów postaci geometrycznej.6). Są to elementy składowe układów. których rysunki złożeniowe zamieszczono na rys. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku wykonawczego.Współzależność geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów współdziałających.8.1. 7. 1. rysunków wykonawczych).6). 7. Przykładami do realizacji tematu mogą być elementy. a na rys. 7.4. należy odtworzyć konstrukcję elementu. 7. na rys. 7. Odtwarzanie konstrukcji elementu Na podstawie danego pojedynczego elementu (wytworu) ** oraz informacji o jego znaczeniu w układzie. których fotografie przedstawiono na rys. Dobór zadań umożliwia zatem opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zapisu konstrukcji.2 — korpus tarczy wychylnej (element 6 na rys. 7.8). Wytwory o odpowiednim stopniu złożoności postaci geometrycznej stanowią dobry przykład do pogłębienia wiedzy i umiejętności o sposobach zapisu geometrycznych cech konstrukcyjnych.5-7. powierzchnie swobodne. — Normalizacja w konstrukcji elementów i układów. 7. — Doskonalenie umiejętności z zakresu tolerowania wymiarów i opisu stanu powierzchni.3 — korpus układu sterowania pompy wielotłoczkowej osiowej (element 17 na rys. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. —. Zagadnienia dotyczące konstruowali i a — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i umiejętności co do sposobów zapisu postaci geometrycznej (dobór optymalnego układu rzutów).Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu i złożonego układu) i sporządzenie zapisu konstrukcji (rysunków złożeniowych. — Dobór optymalnego układu wymiarów oparty na analizie współdziałania i wymagań "wynikających z montażu.1 przedstawiono pokrywę pompy zębatej (element 9 na rys. zawartych na rysunku złożeniowym. :i!> — 51 . Odpowiedni dobór elementów i układu elementów umożliwia przyswojenie wiedzy z zakresu konstrukcji i działania oraz wytwarzania tych elementów i układów. — Znaczenie powierzchni wyznaczających strukturę zewnętrzną: powierzchnie współdziałające. 7. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych elementów jako wytworów można zastosować fotografie tych elementów. Korpus filtra oleju podano na rys.4 (element 1 na rysunku złożeniowym filtra — rys. Ma to znaczenie tylko ze względu na organizację zajęć i różne umieszczenie obu tych tematów w strukturze ćwiczeń z zapisu konstrukcji. 7.

2 Pokrywa pompy zębatej Korpus tarczy wychylnej _ — . 7.5.

.

7. 12 — pokrywa łożyskowa.6 Pompa wielotłoczkowa osiowa: 1 — wałek. 18 — pokrywa wskaźnika. 4 — tłoczek. 21 — nakrętka sześciokątna (wg PZL-Hydral Wrocław) . 7 — zespół separatora. 10 — tarcza łożyskowa. 14 — czop. 3 — wirnik. 6 — korpus tarczy wychylnej. 19 — dźwignia. 15 — zestaw igiełkowy. 16 — tuleja łożyskowa. 13 — wałek napędu.wirnika. 2 — pokrywa tylna. 20 — podkładka odginana. 17 — korpus uklcnh sterowania.RYS. 5 — korpus pompy. 11 —sprzęgło. 8 — stopka ślizgowa 9 — tarcza ślizgowa.

23 — tłoczek.7.wg rys. 29 — sprężyna. 23 — pokrywa górna.5: 22 — wpust pryzmatyczny. 30 — pokrywa prowadząca . 26 — tuleja tłoka. 27 —• końcówka oporowa dolna. 7.6 Rys. U Pompa wieiotłoczkowa osiowa — przekrój 8-8 wg rys. 25 — końcówka oporowa górna. 24 — tuleja gwintowana.B .B .

7 — osadnik Rys. 3 — trzpień.8 56 .Filtr oleju: 1 — korpus. 7. 4 — osłona. 2 — tulejka. 5 — siatkowy segment filtrujący. 6 — segment magnetyczny.

C. para. niektórych elementów składowych zaworów lub normalizację pewnych szczegółów postaci geometrycznej.9-7. 7.1 i 7. D. które pokazano na fotografiach (rys.1 i 7. 7. para t< 175°C 1 MPa grzybek mosiądz-guma 6 Położenie gwintu na wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. Przy sporządzaniu rysunku złożeniowego danego zaworu oraz rysunków wykonawczych jego elementów należy uwzględnić skrajne położenie elementu zamknięcia przepływu. które zamieszczono w tab. 2.2 należy odtworzyć konstrukcję. W tabelach 7. Zestawienie danych m o r ó w A i B Lp.12. para.1.2 zamieszczono niektóre dane tych zaworów. 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów stal-stal zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. Zestawienie danych zaworów C i D Lp. B. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku złożeniowego i rysunków wykonawczych zasadniczych elementów danego zaworu.17.Zasuwa klinowa kielichowa (B) -zaporowy kołnierzowy (A) 1 Czynnik przepływający woda.16 ich rysunki złożeniowe. Na podstawie danego wytworu *' i informacji zamieszczonych w tab. Dla zaworu A przy odtwarzaniu postaci geometrycznej korpusu wykorzystać dane z rys.6 MPa grzybek woda. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (wzglę. powietrze t < 200°C 1 MPa zasuwa okrągła mosiądz-mosiądz zł©ż©na<eg© ektafle Do realizacji tematu dobrano przykładowo zawory i zasuwę.aizaiik kiMstakep Tafoeta 7. Informacje ¡uzimpeiMąjis|ce 1.12). Oznaczono je . Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór przeloto. 7.gwintowe woru z przewodem ruz„ rowym O Połączenie pokrywy O gwintowe z korpusem armatura domo9 Zastosowanie wej sieci wodociągowej 10 Normalizacja PN-74/M-75226 obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne gwintowe gwintowe armatura domowej sieci centralnego ogrzewania PN-77/M-75007 . jako wytworów można użyć ich fotografii i rysunków złożeniowych. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (względem pokrywy) woda zimna 1 MPa grzybek mosiądz-guma woda gorąca.obrotowo-przedem pokrywy) suwny (ruch śrubowy) 6 Położenie gwintu na górne wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. olej.umownie jako zawory A.13-7. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór zwrotno.3.2. powietrze t<300°C 1.Zawór przelotowy (C) wy skośny (D) 1 Czynnik przepływający 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych zaworów. 0#w. 7. Przy odtwarzaniu konstrukcji skorzystać — w miarę potrzeby — z odpowiednich norm zawierających normalizację głównych wielkości zaworów. 7. a na rys.kołnierzowe woru z przewodem rurowym 8 Połączenie pokrywy kołnierzowe z korpusem 9 Zastosowanie armatura przemysłowa 10 Normalizacja PN-86/M-74150 obrotowy dolne gwintowe gwintowe armatura przemysłowa Tabela 7. W połączeniach śrubowych wykorzystać dane gwintów rurowych walcowych.

7.9 Zawór zwrotno-zaporowy (zawór A) Rys. 7 JO Zasuwa klinowa kielichowa (zawór B) .Rys.

.

60 — .814 2. i hłsN/ Oznaczenie gwintu zawiera znak gwintu (G) oraz średnice znamionową.806 19.576 84.323 47.309 Gwinty podane w kolumnie 1 są uprzywilejowane.662 20.980 100.142 9.: G172 GWINT 2EWNETRZNY < N T > t d =D d.752 72.039 31.445 14.441 7/8 30.u 7.226 78..430 5 1/2 151.851 105.793 21.561 8.728 13.534 87.830 6.614 2 1/4 65.172 160.844 46.723 9.722 110.926 91.291 34.201 33.372 103.030 4 1/2 125.656 62.651 ' 20.072 122.845 50.324 52.418 40.231 73.680 113.472 148.587 24.746 59.135 64.897 41.872 2 O Średnica znamionowa'1'"' 1 1/16 1/8 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1 1/4 1 1/2 2 2 1/2 3 3 1/2 4 5 6 d2 = D2 P 7.710 75.201 111.022 97.939 38.251 136.365 44.730 138.301 15.337 1.651 162.911 26.330 3 3/4 106.267 58. Gwiatr mr^w: -yyalcBw.772 135.Tafe<e?.117 27.249 1 1/8 37.910 1 3/8 44.551 124.950 18.431 42.770 36.405 92.907 1.501 98.877 30. np.055 86.884 3 1/4 93.705 80.951 149.955 5/8 22.3.952 41. = Di mm 7.147 12.749 25.157 16.566 11. »» bfimi wŁ^mi.788 56.279 29.803 1 3/4 53.130 163.351 ' 11 14 28 19 P mm 0.184 2 3/4 81.

5 Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

.

12 — zasuwa. 3 — wrzeciono. 7. 5 — wkręt. 2 — pokrywa. 8 — nakrętka. 9 — kółko ręczne. 10 — podkładka. 7 — tulejka. 4 — nakrętka okrągła. 11 — nakrętka.OS Ito Rys. 6 — uszczelnienie.14 Rysunek złożeniowy zaworu B: 1 — korpus. 13 — uszczelka .

8 — wkręt. 15 — zawór odpowietrzający . 7. 12 — nakrętka. 4 — uszczelnienie. 13 — uszczelka.15 Rysunek złożeniowy zaworu C: 1 — korpus. 5 — dławik. 6 — kółko ręczne.Ć3S Rys. 7 — podkładka. 3 — wrzeciono. 14 — korek. 9 — grzybek 10 — uszczelka. 11 — podkładka. 2 — pokrywa.

13 — korek grzybek. 9 — kółko ręczne.Rys. 3 — wrzeciono. 7. 8 — nakrętka. 4 10 — nakrętka. 5 — pokrywa. . 11 — uszczelka. 12 — zawór odpowietrzający. 2 — gniazdo.16 Rysunek złożeniowy zaworu D: 1 — korpus. 6 — uszczelnienie. 7 — tulejka.

3 zamieszczono rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego dwustronnego włączanego mechanicznie. współdziałających ze sobą. 17). przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. 8. Celem zadania jest nie tylko opanowanie zagadnień zapisu konstrukcji.4 przedstawia rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego mechanicznie. 3 Na rysunku 8. sprzęgła. 1 dobrania połączenia kształtowego między elementami 2 i 3 (połączenie wpustowe za pomocą wpustu 12 lub inne. Jeśli zakres prac nie obejmuje rysunków wszystlcich elementów. (szkic) sprzęgła oraz krótki opis konstrukcji i działania Rysunek 8. wpustowych. W doborze wartości liczbowych poszczególnych wymiarów należy zachować proporcje wymiarowe podane na rysunku złożeniowym. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1 i 2. ZADANIE 8 . Należy sporządzić rysunki wykonawcze tulei 1 i zabieraka 2.6-8. 3. to należy sporządzać rysunki wykonawcze zasadniczych elementów danego układu. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym.3 i 8. — Przyswojenie niektórych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na przykładzie przerabianych zadań.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 1 i zabieraka 2 sprzęgła.1 i 8. Ponadto zadanie obejmuje: — dobór odpowiedniego sposobu regulacji luzu między płytkami sprzęgła. 4 Na rysunku 8.Temat zadań zamieszczonych w tym rozdziale obejmuje dokonanie analizy zapisu złożonych układów (rysunków złożeniowych) w celu zapoznania się z konstrukcją i działaniem danego układu i następnie — na tej podstawie — sporządzenie zapisu konstrukcji elementów (rysunków wykonawczych). 8.2 przedstawiono rysunek złożeniowy zawora rozdzielczego jako elementu instalacji rurowej. wielorowkowe). ZADANIE Na rysunku 8. — wykonanie uproszczonego rysunku sprzęgła (szkicu) oraz krótkiego opisu konstrukcji i działania sprzęgła. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1. Należy sporządzić rysunid wykonawcze tulei 2 i zabieraka 1. — dobrać płytłd cierne z tab. Zagadnienia zapisu konstrukcji: — Pogłębienie wiadomości z zakresu zapisu złożonych układów i doskonalenie umiejętności „czytania" rysunków. Rysunek złożeniowy wymaga następujących uzupełnień: — dobrania elementów połączeń śrubowych (10. 8. Zagadnienia dotyczące konstruowania: — Związek między cechami geometrycznymi a działaniem oraz między cechami geometrycznymi a sposobem wytwarzania.8. ZADANIE 8 . — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności z zakresu sporządzania rysunków wykonawczych. np. 11 i 13-15 oraz 16.4 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 2 i z a b i e r a k a 1 sprzęgła. lecz także zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące konstruowania. — Dobór elementów typowych połączeń: śrubowych. 4 oraz 2. uwzględniając wymienione uzupełnienia konstrukcji. — dobrać płytki cierne z tab. lego działanie polega na realizacji przepływu cieczy z dwóch przewodów łub każdego z osobna. ZADANIE 8 .1 zamieszczono rysunek złożeniowy zaworu kątowego. zamiast elementów 8 i 9 należy dobrać układ wg rys. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony 0 .

nai^tka s z e Ł S n a m . 6 .śruba dwustronna. 12 .grzybek.uszczelka.uszczelka.FJys. 2 . 13 .nakrętka.tulejka. 8 .kć ko eczne o .persceń.gniazdo. T o . 5 .uszczelnieni? 14 . 1 fewór kątowy: 1 . 19 . 10 .korpus.nakrętka.tulejka grzybka.króciec.kołnierz.kołnierz 7 .podkładka o k r J a . 9 . 11 . 17 . 18 .króciec. 16 .wrzeciono i . 3 . 4 .

13 — śruba z łbem sześciokątnym. 6 — uszczelka. 14 — podkładka sprężysta. 12 — wpust.2 Zawór rozdzielczy: 1 — korpus. 2 — wrzeciono. 7 — uszczelka. 4 — płytka. 2 ) _ I Rys. 17 — podkładka sprężysta . 16 — śruba z łbem sześciokątnym.5) c-c | Element poz. 9 — pierścień uszczelniający o przekroju okrągłym. 15 — nakrętka sześciokątna. 5 — króciec. 11 — podkładka sprężysta.©s o© (Element poz. 10 — wkręt z łbem walcowym. 8 — króciec. 3 — pokrętło. 8.

tuleja. 11 — wpusi pryzmatyczny ' ' .sworzeń 4 . 10 — pierścień włączający.zabierak. 6 — płytka cierna zewnętrzna.3 Sprzęgło wielopłytkowe dwustronne włączane mechanicznie: 1 . 7 — płytka cierna wewnętrzna 8 9• elementy układu regulacji luzu. 8.dźwtania 5 — płytka dociskowa.eh VD Rys. 3 . 2 .

3 — dźwignia. 8 — nakrętka do regulacji luzu. 5 — płytka cierna wewnętrzna. 8. 6 — płytka dociskowa. 2 — tuleja. 7 — sworzeń.4 8 9 3 o Rys. 4 — płytka cierna zewnętrzna. 9 — śruba z gniazdem sześciokątnym .5 .4 Sprzęgło wielopłytkowe jednostronne włączane mechanicznie: 1 — zabierak.

s . 8. S - 6 - 7 - ^ .*** .7 .7'.5 S .A CHŁODZENIE (SMAROWANIE) o Rys. a - » - s z i l . T R Y M ' 4 7 P I S R Ś C .

Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony (szkic) oraz krótki opis konstrukcji i działania sprzęgła. 8.Na rysunku 8.7 Nakrętka do regulacji luzu w sprzęgle . 8. rysuniai złożeniowym. przy czym: — zacho<*'uć protKJCcje gicw/nych wymiarów jak na.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla elementu i i 2 oraz 9.1 i 8.5 zamieszczono rysunek ziożemo*^ sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego hydraulicznie. 8. 2 i 9.6 Układ do regulacji luzu w sprzęgle Rys. b a Rys. — dobrać płytki cierne z Łab. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementów 1.

25.8 124.8 53.8 144.8 79.5 69.2 75.5 19.8 134.3 48.5 80.6 36.2 H 13.8 Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).2 129.5 88.6 b 8 g 1 Liczba wypustów 9.1 41.5 78.5 89 O O Liczba wypustów 1 3 1.8 89.2 65.1 45. > 73 — .9 30.5 164. Płytki zsymęiirrane i wypastamj*' (wymiar? w raunot) Lp.75 11.5 44 49.2 112.75 2. Płytki wewnętrzne z wypustami** (wymiary w mim) Lp.2 70.7 19.Taóda oJ.75 1.5 dz 34 50 60 68 72 72 78 84 95 102 118 132 'o 10 12 12 12 12 19 12 12 12 19. 1 2 3 4 Dw 54 67 78 88 98 110 108 123 132 141 162 178 dw 33.1 50.1 57.5 73.8 100 111.2 61 65.5 181.5 109.2 92.45 4 6 1.5 97 H. TabeJa 8.3 38.8 33.2 48.5 55 61 61 68.2.45 3 C J 6 7 8 9 10 11 12 11.5 53.3 6 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN). 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D* 54.2 70.6 24.2 58.1 30.7 19.3 43.9 70.75 9.2 100.1 32.2 82.4 27.7 H 31 38.

> 8.5 44x2.5 4 5 *' Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).Tabein i<. Płytki ^ew^tr^Siie % wiehnyypai&tami o iajysie ew^iweatowyna*' (wymiary w .8 2.3 2.5 41x3 45x3 48x3 55x3 60x3 65x3 52x4 61x4 68x4 60x5 72x5 70x6 d„ 95 110 123 135 144 165 180 195 208 244 272 300 360 420 dt 90 105 119 130 140 160 175 190 204 233 268 295 355 412 D 141 162 178 195 225 250 270 300 318 342 380 428 518 575 g 2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Liczba zębów i moduł zx m 38x2.4. 62x3 68x3 78x3 88x3 95x3 . . 3 3.105x3 84x4 90x4 100x4 90x5 108x5 100x6 150 170 186 204 234 264 285 315 336 360 400 450 540 600 153 173 . Lp. Płytki wewmętraiie 2 otworami wielorowkowymii o zarysie ewolwemtowyin*' (wymiary w mim) Lp. 188 208 236 268 287 320 340 365 404 455 545 605 102 118 .3.5 4 5 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).5.5 3.3 o .132 145 155 175 189 205 220 255 285 315 375 440 1.5 68x2.mm. '1 Liczba zębów i moduł d„ Dł d O O zxm 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 60x2.

Należy sporządzić zapis konstrukcji elementów spawanych. Rozważane elementy odlewane pod względem postaci geometrycznej są stosunkowo proste.20 przedstawiono elementy odlewane. [21] i [23]. Dane te. wprowadzając do nich zmiany.18 i 9. Przeanalizowanie danych powinno stanowić czynnik naprowadzający na prawidłowe rozwiązanie zadań. Pewne reguły obowiązujące w konstruowaniu elementów spawanych zostaną podane przez prowadzących zajęcia dydaktyczne **'. 9. Stwierdzenie to należy przyjąć za podstawę głównego kryterium oceny rozwiązania konstrukcyjnego. 9. do którego jest przeznaczony.1-9. Na rysunkach elementów odlewanych podano główne wymiary oraz oznaczenia stanu powierzchni. **' Reguły konstruowania elementów spawanych są zamieszczone między innymi w pracy [8]. Rys. Wytwory spawane powinny zapewnić działanie identyczne z działaniem wytworów odlewanych. umożliwią zidentyfikowanie znaczenia danego elementu w układzie. sprawiać większych trudności. W konstrukcjach o większej złożoności postaci geometrycznej. Przekonstruowanie ich na elementy spawane nie powinno Przy opracowaniu tego rozdziału skorzystano z rysunków z prac [13]. oprócz konstrukcji odlewanej. 9. które mogą zastąpić przedstawione elementy odlewane. Na rysunkach 9. połączony z dokonywaniem pewnych zabiegów konstrukcyjnych. łącznie z informacją o postaci geometrycznej.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest zapis geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów spawanych.1 .17. Zadania polegają na opracowaniu konstrukcji elementów spawanych.21).19. podano zaczerpnięte z praktyki przykłady rozwiązań konstrukcyjnych elementów spawanych (rys.16 oraz 9. 9.

— 76 — .

77 — .

i i Rys. 9.3/ 78 . A- / R a 6.7 i> 100 Rq 25.

jak gdyby leżało w jednej płaszczyźnie z drugim ramieniem. tzn.1 C ¡3ys. 9. w płaszczyźnie rzutu głównego Rys.11 .< 25 > t 040 Ra 12^5/ W przedstawieniu postaci geometrycznej dźwigni na rys. 9.10 skorzystano z możliwości uproszczeń zapisu. Ramię dźwigni odchylone o kąt 30° przedstawiono w rzucie głównym tak. 9.

9.12 został sporządzony przy wykorzystaniu możliwości uproszczeń zapisu. Wszystkie szczegóły postaci geometrycznej przedstawiono tak. 9. Część środkową tego elementu odpowiednio przy tym skrócono Rys. jak gdyby leżały w jednej płaszczyźnie przekroju.\v Rzut główny na rys.12 .

5 5 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .A-A Ry /Ra" 12.

a Rys.17 . 9.

.

— Poznanie rozwiązań pewnych zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. że ze względu na pomijanie w rozważaniach własności tworzyw opis cech materiałowych (w wykazach elementów na rysunkach złożeniowych) należy sprowadzać do określenia najbardziej ogólnych danych. powinien być ułożyskowąny w korpusie przekładni za pomocą łożysk tocznych. staliwo. Tematykę tych zadań starano się dobrać tak. Jedno łożysko powinno być ustalone osiowo (podpora stała). Tematem pierwszego jest konstrukcja układu: wałek wejściowy-lcoło zębate-łożyska-uszczelnienie-sprzęgło jako fragmentu przekładni zębatej dwustopniowej. stal. — Reguły zapisu elementów układów napędowych: kół zębatych. co wynika z odpowiedniego stopnia złożoności samej konstrukcji. W niniejszym rozdziale zamieszczono dwa zadania. co stanowi podstawę do sformułowania następnego etapu uszczegółowienia przekładni. śrubowych. Elementy założeń konstrukcyjnych do opracowania konstrukcji wałka wejściowego podano na rys. Dobór zadań umożliwi opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zagadnień zapisu konstrukcji. na którym ma być osadzone koło zębate i tarcza sprzęgła. stopniu złożoności (niż w zadaniach w rozdziale Zadania konstrukcyjne I) i jednoczesnym dokonywaniu pewnych prostych zabiegów konstrukcyjnych. spawanych.2 (podobnie dla wałka wyjściowego). połączeń piasta-wał. żeliwo.1) zostały dobrane główne cechy konstrukcyjne przekładni. — Pogłębienie wiedzy i umiejętności z zakresu zapisu złożonych układów. 10. — Stopniowe uszczegółowienie konstrukcji jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". guma.i mikrostruktury zewnętrznej na rysunkach wykonawczych. jedną z możliwości doboru tematyki zadań. — Normalizacja w konstrukcjach środków technicznych. osiowo (podpora przesuwna). 10. uszczelnienie. — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. np. ZADANIE 1 © . — stanowiły pewien czynnik poznawczy takich dziedzin opisowych. 1 (wałek przekładni kompletny) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej dwustopniowej (rys. uszczelnień itp. Należy nadmienić. łożysk tocznych. tarczę sprzęgła i połączenia wpustowe. Wykonać rysunek złożeniowy obejmujący wymienione elementy (wraz z gniazdami i pokrywami łożyskowymi) oraz rysunki wykonawcze wałka i koła zębatego. aby: — stopień ich ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych był możliwie duży. którym jest między innymi skonstruowanie wałków i kół zębatych. — problematyka zapisu konstrukcji była różnorodna. które odpowiadałyby tak postawionym wymaganiom —-jak się wydaje — mogą być wybrane zagadnienia konstrukcyjne z zakresu prostych przekładni zębatych. jak maszynoznawstwo (w pojęciu ogólnym). a drugie — przesuwne. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Dobór cech konstrukcyjnych w wyniku analizy założeń konstrukcyjnych. Temat drugiego zadania stanowi wybrany etap uszczegółowienia przekładni zębatej jednostopniowej. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Reguły zapisu typowych połączeń. — Korzystanie ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej.istota zadań zamieszczonych w tym rozdziale polega na sporządzaniu zapisu konstrukcji układów o większym. fibra. . dobrać łożyska. Należy skonstruować wałek i koło zębate. Wałek. — Opis makro. podając tylko np.

35 3 0. łożysk. nakrętki łożyskowe i podkładki zębate należy dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów.5 1.1 4 0. sprzęgła. 10.2 4. 68 71 74 79 83 87 89 92 95 97 99 102 Moduł m Wskaźnik b dp 0.30 Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. Przykłady danych do konstrukcja wata wejściowego przekładni zębatej Lp.3 i 10.35.0.wy I . Opracować szkice wałka dla dwóch możliwości nakładania koła zębatego na wałek: od strony czopa pod sprzęgło i od strony przeciwnej do sprzęgła.40 3. Wybrać jedno rozwiązanie i opracować konstrukcję wałka. W doborze postaci geometrycznej wałka należy: 1.5 0. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 Moduł m Wskaźnik b < =d P ~r p 1.3 Tabela 10.2 — dla konstrukcji wałka wyjściowego. 10. Łożyska toczne.5 1.35 4 1.FOK R W ŁOŻYSKOWA Y A USZCZELNIENIE ULOZY SKOWANIE POKRYWA ŁOŻYSKOWA I .45) d p Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. sprzęgieł podatnych. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 60 63 66. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.2.3) d p Dane ilościowe do zadania przyjąć wg tab.we L2 Schemat przekładni zębatej dwustopniowej Elementy założeń konstrukcyjnych • 10.5 0. pierścieni uszczelniających. krążków zabezpieczających i pierścieni osadczych oraz inne informacje potrzebne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.4. Imforaiacje pomocnicze Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka jest zilustrowane na rys.2 . lub wg tab. Katalog-informator. Przykłady danych « ii zębatej Lp.9 3 0.40 5 5 4.1.0 3. 2.0.1 — dla konstrukcji walka wejściowego. 13. 10. Łożyska kulkowe. ł) . dobierając przy tym odpowiednie sposoby osiowego ustalenia elementów: koła zębatego.

2 (Wybrany etap uszczegółowienia konstrukcji przekładni) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej jednostopniowej dobrano główne cechy konstrukcyjne i obliczono następujące wielkości: liczby zębów z. b 2 . 10. co umożliwiło uszczegółowienie postaci geometrycznej wałków przekładni i przyjęcie wartości wymiarów walka zależnych od wymiarów łożysk. d w 2 . odległość osi A. aby można było wykonać rysunek złożeniowy przekładni oraz rysunki wykonawcze głównych elementów przekładni: korpusu.6 dla układu pionowego przekładni. Na podstawie założeń konstrukcyjnych i wymienionych wielkości można sporządzić rysunek o stopniu uszczegółowienia jak na rys. 10. Należy dokonać dalszego uszczegółowienia konstrukcji tak. moduł m... Ze względu na jej niewielkie wymiary należy przyjąć korpus . jak przedstawiono na rys. średnice wałków (otworów w kołach) d w ( . z 2 . Przyjęto sposób ułożyskowania i dobrano łożyska kulkowe. Opracowana konstrukcja będzie stanowić podstawę wykonania niewielu sztuk przekładni.UiOZYSKOWANiE U ŁOŻYSKOWANIE \\ USZCZELNIENIE // b Rys. wałków i kół zębatych. szerokości b.3. 10.4 Przykład postaci geometrycznej wałka przekładni ZADANIE 1©..5 dla układu poziomego lub na rys. 10.3 Ilustracja zagadnienia uszczegółowienia postaci geometrycznej wałka przekładni iys. 10.

.

.

Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka zilustrowano na rys.5 106. 10. dobranej odpowiednio do wymiarów koi zębatych i łożysk tocznych.5 73.5 49 57 63 71 80 89 57. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.5 94.PrzyMa. Wymiary łożysk kulkowych dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów i pierścieni uszczelniających oraz inne informacje konieczne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.75 142.dy d^i^yclh 4JUi ^rselfil^dhiM z-^l^Sy-ęl?. odpowietrznik. 10. Wskazówki do rozwiązania zadamia Różne koncepcje postaci korpusu przedstawiono na rys. 13.5 148.25 128.T^ibii^ 1LV3.5 132.5 147 150 147 126 126 130 128.5 150 145 130 174 162 150 188 172 172 193.5 132.5 o bardzo prostej postaci geometrycznej. Przykłady danych ilościowych stanowiących element założeń konstrukcyjnych zamieszczono w tab.25 119.5 95. 40 45 45 40 45 50 45 50 55 50 55 60 30 30 35 35 40 45 35 40 45 55 60 65 45 50 55 40 45 50 d vv2 50 50 50 50 50 55 55 55 60 60 60 65 40 40 45 45 50 55 45 50 55 65 70 70 55 55 60 50 55 55 4.25 dw.3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Zl 21 23 25 20 22 24 19 21 23 18 20 22 15 17 19 17 19 21 16 18 20 19 21 23 24 26 28 20 22 24 Z2 34 32 31 33 31 31 30 29 26 29 27 25 47 43 43 43 39 38 41 33 33 30 29 26 39 37 37 37 35 33 m 4 dpi 84 92 100 90 99 108 95 105 115 108 120 132 60 68 76 76.5 91 99 107 75 83 91 A 110 110 112 119. sprawdzania jego poziomu oraz odpowietrzania wnętrza przekładni.25 128.5 171 205 165 165 180 174 156 156 148 148 166.5 65.5 85.5 127.7-10.5 . b2 63 69 75 75 84 92 88. dobierając odpowiednio takie elementy.157. 10.5 139. Łożyska toczne.5 88.5 5 6 4 4.5 5 6 4 4. Lp.75 122.5 175.3. Katalog-informator.25 123.5 125 122.5 bi 68 74 80 81 90 98 95 105 115 87 96 106 54 62 68 77 86 95 64 72 80 103 114 124 96 104 112 81 89 97 (wyiniMary 7yv ^rp . W doborze wymiarów wnętrza korpusu należy uwzględnić objętość oleju smarującego.5 139. jak: korek do wlewu i korek do spustu oleju.10.5 80 90 100 114 126 138 96 104 112 90 99 108 dp2 136 128 124 148.5 98.5 79. wskaźnik poziomu oleju.5 141 141 141 124 120 124 135 130.5 116.5 108.5 98. Ponadto należy rozwiązać zagadnienia: wlewania i spuszczania oleju. .

7 Koncepcja korpusu przekładni — otwory pod łożyska w ściance o odpowiedniej grubości A-A iH\ Koncepcja korpusu przekładni — tuleje z otworami pod łożyska . 10. V Rys.i Aj M i „ i ji j 'I \ i i i ! I ! i i f \ ( A \j I ! i X % \ Si V.

.

Jeden z przykładów zadań zamieszczono na rys. jakich należy używać do odwzorowania różnych układów. Stwarza to możliwość zwrócenia uwagi na podane niżej zagadnienia. Symbole graficzne. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Zapis schematyczny w procesie projektowo-konstrukcyj ny m. . PN-82/M-01039 — Schematy kinetyczne. symboliczny" polegają na sporządzeniu — na podstawie rysunków złożeniowych — zapisu schematycznego układów mechanicznych maszyn. Ze względu na stosunkowo niewielką ilość czasu przeznaczonego w strukturze ćwiczeń na temat „zapis schematyczny. Zasady wykonania. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności w odczytywaniu zapisu układów o większej złożoności. — Opanowanie reguł sporządzania zapisu schematycznego. schematy a stopień uszczegółowienia konstrukcji na rysunkach złożeniowych. PN-82/M-01083 — Schematy kinematyczne. Dobór zadań powinien być jednak taki. w których użyto znaków nie znormalizowanych. Uzupełnia się je wtedy niezbędnym opisem znaczenia użytych znaków. Połączenie „nakrętka-śruba" zamienia ruch obrotowy tulei z gwintem wewnętrznym na ruch prostoliniowy śruby dźwignika. Znaki zapisu schematycznego są znormalizowane *>. *' Normy związane z tematem: PN-80/M-01156 — Schematy. Normalizacja nie wyczerpuje jednak zagadnienia znaków zapisu schematycznego. aby wykazywały one możliwie duży stopień ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych oraz różnorodnej problematyki zapisu schematycznego. — Schematy a odwzorowywane układy. — Uwolnienie się od trójwymiarowości elementów i stosunków przestrzennych w zapisie własności układów materialnych. symboliczny" wskazane jest zawężenie zakresu treści zadań dotyczących tego tematu do układów kinematycznych. 11. układów mechanicznych zamieszczono w pracy [20]. a które występują w praktyce.Zadania o temacie ujętym jako „zapis schematyczny. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. lest to rysunek złożeniowy dźwignika śrubowego z przekładnią zębatą o zębach śrubowych i przekładnią pasową (na rysunku pokazano koło pasowe klinowe zamocowane na wałku wejściowym). Z tego powodu w literaturze często stosuje się schematy.1. Rodzaje i typy oraz ogólne zasady wykonania. Wybór ważniejszych znaków używanych w zapisie tzw. Zapisu tego dokonuje się po zapoznaniu się z konstrukcją i działaniem układu przedstawionego za pomocą rysunku złożeniowego.

1b) . 11.(drugi rzut — patrz rys.

• watek wejściowy 4 . 6 .głowica. 3 . / .p o p r z e ć ^ . 2 .^ J 0 ^ ' 5 i gwintem wewnętrznym. 8 .kole pasowe klinowe.śruba dźwignika.^ ) z g a . 9 ucn nj^ ^ S 1 ś r u b o ^ m .b Dźwignik śrubowy z przekładnią zębatą śrubową (i p ę d n i ą P ^ t ^ ś ^ w dźwignika.

Znajomość zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych jest związana z doborem w procesie konstruowania postaci geometrycznej wytworów. jakie należy wykonać. Zapis p©łączeń śrubowych Na rysunkach 12. Opis mikrostruktury zewnętrznej wytworu wynika z potrzeby określenia w procesie konstruowania rych własności nadawanych wytworowi w procesie wytwarzania.1-12. Z opisu mikrostruktury zewnętrznej wynika sposób i rodzaj obróbki.W rozdziale tym zamieszczono zadania określone jako pomocnicze. Na rysunkach 12.13-12. 95 . wynika z opisu słownego podanego na rysunkach. jakie należy wykonać.1. podano w opisie słownym zamieszczonym na tych rysunkach. Opis mikrostruktury zewnętrznej w zadaniach podanych niżej obejmować ma tylko oznaczenia chropowatości powierzchni. W zależności od potrzeb należy zastosować odpowiedni sposób zapisu połączeń spawanych. których te połączenia występują. gdyż ich znaczenie należy traktować przede wszystkim jako pomocnicze w rozwiązywaniu zadań o większym zakresie działań. Zadania te mają na celu opanowanie reguł zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych oraz opisu mikrostruktury zewnętrznej wytworu (chropowatości powierzchni).27 zamieszczono kilka charakterystycznych zastosowań połączeń spawanych. Treść zadań. Treść zadań. które mają zapewnić jego skuteczne działanie. 12.12 przedstawiono różne przypadki połączeń śrubowych.

3 Li - L 2 = 3 L Dokończyć rysunek połączenia śrubowego — elementy 2 i 3 wkręcone w element 1. Q ! L i J L 1-2 Rys. L-. gwint wewnętrzny na długościach L. L j . eisrnen. narysować odpowiednio gwinty wewnętrzne i zewnętrzne. i L 2 m — . przedstawiając całość jako „półwidok-półprzekrój" o I V/////////W////////////.. 12. jak zaznaczono na rysunku.Na odcinkach oznaczonych przez L.2 Narysować połączenie: elementy 2 i 3 nakręcone na element 1 tak. Marnować o c r a c ^ n t e . L . 12. 2 -ivk:3ccRv » alsmsni i Rys.

6 7 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 97 — . 12.5 Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys.Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12.

12. nakrętkę sześciokątną i podkładkę sprężystą. b — w uproszczeniu Rys. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. 12. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. b — w uproszczeniu Rys. 12. 12.Do połączenia elementów 1 i2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym.9 Do przykręcenia elementu 1 do elementu 2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym i podkładkę sprężystą. b — w uproszczeniu Rys.10 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem walcowym. b — w uproszczeniu Rys.1 . Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem.11 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem stożkowym.

15 Spoina L Spoina L / Spoina L Spoino i r 1 a Spoina L Poszczególne części połączyć spoinami. całość przedstawić jako „półprzekrój-półwidok" Spoina V ¡1 Rys. aby zapewnić szczelność Rys. 12.Zbiornik cylindryczny — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie wewnątrz i na zewnątrz) Rys.17 .18 Spoina L \ Spoino L 12. 12. 12.14 \łłM*'łtimtm Zbiornik o prostych ściankach — poszczególne części połączyć spoinami tak.13 Tarcza z wałkiem drążonym — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie) Rys. 12.

21 . Spoina L >>>>> >>.Spoina Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" Rys.20 Rys. 12. 12.19 Spoina L Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. całość narysować w „półprzekroju-półwidoku" Rys.)>> >>>>>>>>>>>>>)>>>) ¿a >77 Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" 12. 12.

12. 12.Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.25 ff — 101 . 12.22 Pedał hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12.24 Rys.23 Szczęka hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.

27 i . 12.Zbiornik otwarty — poszczególne części połączyć spoinami tak. _J . aby zapewnić szczelność H Si S S V V S s V s \ s s V \ V > 7 7 7 7 7 / 7 / / ' J (0 « I Rys.

— powierzchnie wyznaczające wymiar 5 mają chropowatość o wskaźniku R a = y.30 przedstawiono różne elementy. — pozostałe powierzchnie — R a = z Rys. . — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 35H8 mają chropowatość o wskaźniku R a = x. spełniając wymagania podane w opisie słownym podanym na rysunkach. Zapas ozaaacześ c h r o p o w a t o ś c i powaerscłani Na rysunkach 12.28 Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 30m7 mają chropowatość o wskaźniku R a = x — powierzchnie wyznaczające wymiar 6 mają chropowatość o wskaźniku R a = y — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnia walcowa 03Oh6 ma chropowatość o wskaźniku R a = x. — inne powierzchnie walcowe mają chropowatość o wskaźniku R a = y. Zapisu oznaczeń należy dokonać wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych. 12.28-12.2. c-o e co o Rys. których rysunki należy uzupełnić oznaczenialni chropowatości powierzchni.12. 12.

11. że pewne zagadnienia — ze względu na powszechność występowania i ich ogólne znaczenie — można uznać za typowe oraz że istnieją ich rozwiązania.6) oraz stosowanych w tych połączeniach znormalizowanych pasowań (tab. Wyróżnić należy ułożyskowania wałków: — krótkich (rys. Zaczerpnięto je z dziedziny konstrukcji przekładni zębatych.2 i 13. Podkreślenie możliwości różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego ma znaczenie metodologiczne. . 13. Sposoby zabudowy pierścieni uszczelniających w dwóch różnych przypadkach przedstawiono na rys. a w tab. Przedstawienie treści niniejszego rozdziału jest sprowadzone do krótkiego opisu.3. Zagadnienie wyznaczania powierzchni oporowych pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów podano na rys. — długich (rys.12. 13. Zamieszczony w tym rozdziale m ateriał umożliwia jednak zwrócenie uwagi na następujące czynniki w konstruowaniu: — korzystanie ze zbioru istniejących rozwiązań (katalog rozwiązań). — zagadnienia normalizacji. Na rysunku 13.14 — wymiary korków spustowych i uszczelek. 13. jakie tutaj obowiązują.10 i 13.2 i 13.Ci.9). Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych w ułożyskowaniach wałków przekładni zębatych zamieszczono w tab.9. a wymiary tarcz tego sprzęgła zamieszczono w tab.8 i 13.4-13. 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono odpowiednio w tab. 13. 13. ale pewne reguły. 13. Wybór jednego z nich zależy oczywiście od przyjętych kryteriów.11. 13. które zamieszczono w tym rozdziale. mają znaczenie ogólne. 13. W tabeli 13.1.13 — wymiary śrub odpowietrzających.6).4—13. zwrócono ponadto uwagę na możliwość różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego.10. 13.7-13.4 i 13. 13. Dla połączeń wpustowych zamieszczono dane dotyczące głównych wymiarów elementów połączenia (tab. 13. Trzeba wyraźnie podkreślić. Zamieszczone tutaj rysunki oraz tabele dotyczą podanych dalej zagadnień.7). Przykłady różnych sposobów ułożyskowań przedstawiono na rys. szczegóły postaci geometrycznej ze względu na przyleganie elementów sprzężonych przedstawiono na rys. W rozdziale niniejszym zamieszczono także dane wybranych elementów przekładni zębatych: w tab. 13. a dane krążków zabezpieczających —.1).5 zamieszczono dane potrzebne przy doborze postaci geometrycznej czopów końcowych wałów.lJj normy konstrukcyjne Dobór treści rozdziału wynika z potrzeb związanych ze strukturą ćwiczeń dydaktycznych — zakres tematyki jest więc odpowiednio zawężony. Wiąże się to bowiem z potrzebą tworzenia w procesie projektowo-konstrukcyjnym różnych rozwiązań (pole możliwych rozwiązań) jako warunku dokonywania zabiegów optymalizacyjnych. 13. 13. 13.12 przedstawiono rysunek złożeniowy sprzęgła podatnego.w tab.3). ale najbardziej typowe rozwiązania uszczelnienia za pomocą: — pierścieni filcowych (tab. — gumowych pierścieni uszczelniających typu A lub B (tab. Zagadnienie uszczelnień w połączeniach obrotowych ilustrują proste. W przykładach.

1 Powierzchnie oporowe pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów: a nadlew. z podcięciem wałka (c). b — obrabiana cała powierzchnia. z wykorzystaniem różnicy krzywizn powierzchni (b) z podcieciem w otworze (c) — 105 — . c pogłębienie b . 13. 13. SZCZEGÓŁY OSADZENIA W OTWOiBAirii Rys. b o?/ Rys.POWIERZCHNIE OPORO WE POB NAKRĘTKI.2 fdSŁyrelemenSmfd3)^" ^ ^ ^ ^ * W y k °rzyStaniem różnic y k ^ w i z n Powierzchni (b). 13.3 Szczegóły osadzenia łożyska (lub koła) w otworze (a).

13.5 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk stożkowych . 13.4 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk kulkowych Rys.W ALE G W PRZEKŁADNI ZĘBATYCH Rys.UŁOZY-SE 0 WANIĘ.

13.Ułożyskowanie za pomocą łożysk kulkowych Ułożyskowanie za pomocą łożysk wałeczkowych Rys. układzie rozbieżnym — 107 — .3 Zastosowanie łożysk stożkowych w izw.

23 30 32 35 36 38 40 42 45 48 50 52 55 58 60 65 70 72 75 78 80 82 85 d.5 83.5 71.1.5 66. 18 21 26 27 29 31 33 36 37 39 41 43 46 49 51 53 56 59 61.5 86. Uszczelnienie pierściemńaani Mcawyani wg PN-90/M-86488 (wymiary w mm) t d 17 20 25 26 *z.5 79.5 76.USZCZELNIENIA Tabela 13. 89.5 92 97 102 107 112 117 122 127 132 137 142 147 152 157 162 167 172 177 182 d2 109 Ul 116 125 130 135 140 145 154 159 164 173 178 183 188 193 198 203 208 213 f 7 8 4 9 5 10 6 .5 81.5 -XD TJ (N •a Przykład oznaczenia pierścienia filcowego o średnicy d = 50 mm: Pierścień filcowy 50 PN-90/M-86488 di 28 31 38 39 41 43 45 48 49 51 53 55 58 65 67 69 72 75 77 82 89 91 94 97 99 101 104 f 3 d 88 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 d.5 73.

10 Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed wyciekaniem oleju z wewnątrz: a — przedstawienie uproszczone. 13.a b Rys. b — przedstawienie szczegółowe a Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami z zewnątrz: a — przedstawienie uproszczone. b — przedstawienie szczegółowe — 109 — .

D =42 mm. 12 12 12 15 12 12 12 12 12 15 12 12 15 25 40 42 68 26 70 28 17 45 72 18 75 30 48 19 78 20 32 50 80 21 85 35 52 22 90 23 24 36 55 95 38 100 53 60 105 Pierścienie. pierścień uszczelniający A 25 x 42 x 10 PN-72/M-86964 d D 24 26 15 m 32 35 40 28 O 32 35 40 28 30 [321 35 40 30 32 [35! 40 35 30 32 35 ¡40! 42 47 40 32 35 ¡40! 42 47 40 35 1401 47 16 b 7 7 7 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 7 10 10 7 7 7 10 7 7 7 7 10 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 10 10 d D 35 37 40 ¡42] 47 50 52 62 40 ¡45! 47 40 ¡47] 50 52 40 42 47 50 ¡52 55 62 45 47 50 ¡52! 47 50 52 ¡55| 58 62 72 52 62 52 55 ¡58! 62 b 7 7 7 10 10 to 10 10 7 10 10 ' 7 10 10 10 7 7 10 10 10 10 10 7 7 10 10 7 7 10 10 10 10 10 " 7 10 7 10 10 10 d D 52 55 i60| 62 65 72 80 55 i62i 65 72 60 62 !65i 68 72 80 62 65 170. 10 12 10 10 10 12 12 12 15.2.Tabela 13. 72 80 65 68 70 L2 7J 75 80 68 72 i75| 80 70 72 75 I80| 85 90 ¡801 90 75 80 85 90 b 7 7 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 10 10 3 10 10 10 d 62 63 65 D 80 90 90 85 !90| 95 100 90 100 90 ¡95! 100 110 100 110 95 :ioo> 105 110 100 110 100 ¡105. są uprzywilejowane.1000 mm. których średnice D ujęto w ramki. Pierśctesnk uszczelniające A (gumowe 2 wkładka usztywniającą) wg PN-72/M-.%%4 ( wymiary w inm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 25 mm. Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d = 6 . 110 115 105 ¡110! 120 110 115 ¡120! 125 120 125 120 ¡1251 130 140 125 ¡1301 140 b 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 12 10 12 10 10 10 12 . b=10 mm. — i: .

3. b=10 mm. Pierścienie uszczelniające 3 igsHMme w ofasimrie metalowej) wg PN-72/M~ (wymiary w mm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 30 mm. D = 52 mm. pierścień uszczelniający B 30x52x10 PN-72/M-86965 b d 15 D 30 35 40 30 32 35 40 35 40 47 35 40 40 35 40 47 40 40 42 40 47 52 40 42 47 50 52 42 47 50 b 10 d 28 D 47 50 52 47 50 52 55 62 47 50 52 55 52 62 52 55 62 70 55 60 62 72 62 65 72 60 62 65 72 80 65 70 • 10 72 b 10 d 48 D 62 65 72 65 68 72 80 72 75 75 80 85 90 80 90 80 85 90 95 85 90 90 95 90 95 90 100 100 110 b 10 d 75 D 95 100 105 110 100 110 100 105 110 115 105 110 115 120 125 110 115 120 125 120 120 125 120 125 130 140 b 12 16 10 30 50 10 52 10 55 10 58 10 ' 10 60 10 78 12 10 80 12 17 18 19 20 21 22 10 32 10 10 10 10 10 40 10 42 10 35 10 85 10 15 38 10 90 15 62 65 10 10 12 12 12 92 95 15 15 24 10 68 100 15 25 45 10 47 26 10 *' Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d= 10-280 mm. — 111 — .Tabela 13.

CZOPY KOŃCOWE WAŁÓW
Tabela 13.4. Czopy końcowe wałów
wg PN-98/M-85®®® * >

POŁA CZE NI A WPUSTOWE
Tabela 13.6. 'Główne wymiary połączeń wpustowych wg PM-70/M-850O5'

X9

Średnica d (mm) Wymiar nominalny 16 20 25 30 32 18 22 28 35 38 40 48 42 50 56 60 70 80 100 130 160 ¡90 85 110 140 170 '200 63 71 90 120 65 75 95 125 150 180 220 m6 45 55 k.6 19 24 J6 Tolerancja

Długość 1 (mm) Czopy długie 40 50 60 80 Czopy krótkie 28 36 42 58 Zakresy średnic d (mm) do ponad 6 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 500 Wymiary wpustu bxh (mm) 2x2 3x3 4x4 5x5 6x6 8x7 10x8 12x8 14x9 16x10 18x11 20x12 22x14 25x14 28x16 32x18 36x20 40x22 45x25 50x28 56x32 63x32 70x36 80x40 90x45 i00x50 Głębokość rowków (mm) w wale ti w piaście t 2 1,2 1,8 2,5 3 3,5 4 5 5 5,5 6 7 7,5 9 9 10 11 12 13 15 17 20 20 22 25 28 31 1 1,4 1,8 2,3 2,8 3,3 3,3 3,3 3,8 4,3 4,4 4,9 5,4 5,4 6,4 7,4 8,4 9,4 10,4 11,4 12,4 12,4 14,4 15,4 17,4 19,5

110

82

140 170 210 250 300 350 .

105 130 165 200 240 280

Norma obejmuje czopy walcowe i stożkowe o średnicach od 6 do 630 mm.

Tabeia 13.5. Promienie zaokrągleń w czopach wałów reduktorów i motoreduktorów wg PN-87/M-88561 (wymiary w mm)

Normalne długości wpuslów wynoszy: 6, 8, [0, 12. 14, 16, 18, 20. 22, 25, 28, 32, 36. 4(1, 45. 50, 56. 63. 70, 80, 90, 100, 110. 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320. 360, 400, 450, 500.

d do 18 od 20 do 28 od 30 do 75 od 80 do 125 od 130 do 280

R nie więcej niż 1,0 1,6 2,5 3,0 4,0

Tabela 13.7. Pasowania w połączeniach wpustowych wg PN-70/M-85005
Pasowanie wpustu w rowku watka w rowku piasty Rodzaj połączenia walek-piasta ruchowe H9/h9 D10/h9 zwykłe N9/h9 Js9/h9 spoczynkowe P9/h9 P9/h9

— 112 —

KRĄŻKI ZABEZPIECZAJĄCETabela 13.8. Wymiary pierścieni ©sadczydh sprężynaijącydh zewnętrznych (rodzaj wg PN-81/M-85111 * > X3

"O

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju Z odmiany normalnej przeznaczonego na czop o średnicy d = 40 mm: pierścień osadczy sprężynujący Z 40 PN-81/M-85111

9lM1)
Czop Pierścień osadczy a max. 10 (U) 12 (13) 14 15 16 17 18 (19) 20 (21) 22 24 25 26 28 (29) 30 32 (34) 35 36 38 40 42 45 48 50 (52) 55 56 (58) 60 (62) 63 9,3 10,2 11,0 11,9 12,9 13,8 14,7 15,7 16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 22,2 23,2 24,2 25,9 26,9 27,9 29,6 31,5 32,2 33,2 35,2 36,5 38,5 41,5 44,5 45,8 47,8 50,8 51,8 53,8 55,8 57,8 58,8 1,75 1,5

h

f(Hl3)
Rowek

b

około

d2 min.

h min.

3,3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3,9 4.0 4.1 4.2 4,4 4.5 4.7 4.8 5,0 5,2 5,4 5.6

1,5

9,6 10,5 11.5 12,4 13.4 14,3 15.2 16,2 17,0 hll

0,60
0,75

1,0

2,0 2,1 2,2
2.3 2.4 2.5

1,7

1,10

0,9

1,1

1,2

2.6
2.7

18,0
19,0

1,2

20,0

1,30 hl2 1.7

2.8
3,0 3.1 3.2 3.4 3.5 3.6 3.8 3.9 4,0 4,2 4.4 4.5 4.7 5.0 5.1 5.2 5.4 5.5 5.6 5.8

2,0

21,0
22,9 23,9 24,9 26.6 27,6 28,6 30.3 32,3 33,0 34,0 36,0 37.5 39,5 42,5 45,5 47 49 52 53 55 57 59 60

2,1 1,60
2,6 3,0

2,5

6,0
6,5 6,7 6,9 6,9 7,0

1,85

3.8

2,5

2,0

7.2 7.3 7.3 7.4 7.5 7.6

2,15

6,0
6,2

4,5

8 — R s n k techniczny jako zapis koosra^cp yu e

— 113 —

Taibeia 13.3 (cd.)
Czop d d„
O O

Pierścień osadczy a max 7.8 8,0 8,1 2,5 8,2 8,4 8;6 8,6 8,7 8.7 8.8 8,8 9,4 9,6 9.9 10,1 10,6 11,0 11,4 11,6 11,8 12,0 około mm
u u

Rowek

A
min.

d,

f

min.

h

Siła osiowa kN

65 (68) 70 72 75 (78) ' 80 (82) 85 (88) 90 (95) 100 105 110 (115) 120 125 130 (135) 140

60,8 63,5 65,5 67,5 70,5 '73,5 74,5 76,5 79,5 82,5 84,5 89,5 94,5 98,0 103,0 108,0 113,0 118,0 123,0 128,0 133,0

6.3 6.5 6.6 6,8 7,0 — 7,3 7.4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,6 9,0 9,3 9,6 9,8 10,2 10,4 10,7 11,0 11,2 3,0

62 65 67 69 _7275 " 76,5 78,5 81,5 84,5 86,5 91,5 96,5 101 106 111 116 121 126 131 136 2,65

73,50 76,83 78,89 81,34 84,28 88,20 104,86 107,80 111,72 116,62 118,58 125,44 132,30 158,76 166,60 174,44 181,30 189,14 196,98 204,82 212,66

hl2 3,15 5,3

3,0

3,5

4,0

hl3

4,15

6,0

4,0

Tworzywo: stal sprężynowa, zalecana stai 65 G. Uwagi: 1. Norma obejmuje pierścienie o zakresie d=3-300 mm. 2. Wymiary bez nawiasów sa uprzywilejowane. 3. Wartości siły osiowej są ważne przy założeniach podanych w normie.

Tabela 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących wewnętrznych (rodzaj W) odmiany normalnej wg PN-81/M-85111 * > JO •l

i U W / Z
1

/

\ \

i

i/ //

o

o i

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju W odmiany normalnej przeznaczonego do otworu o średnicy D = 70 mm: pierścień osadczy sprężynujący W 70 PN-81/M-85111

Cr *

glhU)
- m'tíj

\

f(H13)
Rowek b około min.

Otwór D D„

Pierścień osadczy a max. 4,1

d2

D,
20,0 21,0

h min.

(19) 20 (21) 22 24 25 26

20,5 21,5 22,5 23,5 25,9 26,9 27,9

1,0

4,2 4.4 4.5 4,7

2,2 2.3 2.4 2.5

2.6
2.7
2.8

2,0

22,0 23,0 25,2 26,2 27,2

1,1

1,5

1,8

— 114 —

4 31.5 98.5 49.5 114 116 H13 4.9 11.2 6.4 34.0 6.0 71.5 37.2 56.2 66.3 4.85 3.0 58.1 9.5 97.0 81.5 105.5 51.0 8.6 3.5 90.75 6.1 4.5 — 115 — .6 5.2 3.2 64.3 9.3 3. D.2 5.8 3.5 100.5 91.5 3.5 53.8 6.5 44.5 5.5 108 112 115 117 119 122 127 132 137 142 147 152 158 164 169 174.5 48.0 10.4 4.5 79.5 95.8 38.8 5.0 63.7 33.2 5.2 59.0 73.0 11.2 3.0 42. b około d2 min.6 3.4 68.5 85.7 10.5 87.4 4.8 165 170 7.5 101.8 39.0 7.4 1.6 119 124 129 134 139 144 149 155 • 160' 6.15 61.3 2.1 5.8 8.0 11.8 2.5 106 109 112 6.3 7.5 54.5 50.5 47.0 38.2 11.0 59.2 9.7 37.6 7.5 10.9 3.5 8.0 55.8 5.4 10.0 8.5 1.7 7.5 103.6 1.4 7.4 36.1 3.9 7.65 6.2 10.5 85.7 8.8 2.0 10.4 4.0 9.9 1.0 1.4 3.2 11.5 45.) Otwór D D„ Pierścień osadczy a max.5 6.1 33.2 7.2 60. Rowek h min.9 4.0 9.1 32.0 83.3 9.5 2.7 5.6 6.8 H12 2.7 2.9 9.0 12.0 75.2 6.7 3.6 7.5 2.2 69.0 65.7 8.0 7.0 66.0 39.0 1.15 5.4 32.0 40.1 6.2 72.0 13.9 («3.7 35.2 62.15 11.2 4.5 10. 28 30 31 32 34 35 36 37 38 40 42 45 47 48 50 (52) 55 56 (58) 60 »•62 63 65 (68) 70 (72) 75 (78) 80 (82) 85 88 90 (92) (95) (98) 100 (102) 105 (108) 110 (112) (115) 120 (125) 130 (135) 140 (145) 150 (155) 160 (165) 30.8 43.5 50.5 3.5 4.0 4.0 11.0 78.5 29.0 3.5 8.4 5.5 74.4 6.5 82.1 2.2 67.5 76.5 5.5 93.3 8.6 3.5 95.6 4.Tabeia 13.0 5.3 7.8 40.5 88.5 5.5 93.5 103.4 8.

11.25d Otwory pod śruby d M8 M10 M12 M16 6 Liczba 4 116 — . Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych Średnica gniazda D (mm) 47-62 72-80 85-100 110-140 150-170 D. 80 90 110 120 125 140 150 g 6 8 10 d. Tabela 13. = D + 2. 4 Wymiary śrub*' M8x20 14 Ml 2x30 5 Ml 6x3 5 12 18 *' Sposób zabezpieczenia śrub przed odkręceniem podano przykładowo.5d D 2 = D. 9 e 20 25 30 36 40 45 50 55 60 65 c max.d od powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej 35 do 40 40 do 45 45 do 50 50 60 70 80 90 100 110 120 do do do do do do do do 60 70 80 90 100 110 120 130 D 50 55 60 70 .+ 2.

SPRZĘGŁA PODATNE .

krótkie długie 14 18 19 24 28 35 38 0 38 45 50 55 56 0 56 70 75 80 75 90 95 110 95 110 120 125 140 — - d3 d4 IA s.5 120 36 42 58 58 82 58 82 80 82 82 105 82 105 105 130 105 130 130 165 130 165 165 165 200 60 7 65 75 85 95 105 115 130 150 1.12.Tabela 13.. . p*> max.5 18 8 28 32 35 40 10 280 320 360 45 50 55 80 90 100 32 35 12 12 4 50 8 8 55 21 63 71 25 9 9 3 60 60 70 80 80 100 90 100 100 100 130 Wymiar F według rys. S 2 D P Liczba otworów 4 d5 d(. e d 7 15 t 100 12 16 18 20 25 30 30 35 40 40 45 50 55 32 40 40 50 60 80 80 110 80 110 110 110 110 140 110 140 140 170 140 170 170 210 170 210 210 210 250 10 13 8 5 35 92 28 16 63 14 26 10 1. D d. d.12. czopy czopy min. min. Wyraiiury tarcz sprzęgła podatnego (^aalary w mm) Od miana P Odmiano 1 t JD wzzzzzm +10 S2 S1 J*45° W.70 190 210 235 112 32 16 86 14 5 5 2 140 160 180 200 220 250 280 320 360 400 450 500 132 152 170 188 208 236 266 304 340 380 430 480 40 18 20 22 24 30 32 34 38 46 52 57 62 23 26 31 36 41 46 54 63 72 76 100 110 130 140 160 180 200 230 260 6 16 18 20 22 25 30 32 35 40 45 12 50 55 60 63 70 75 90 100 110 125 15 6 6 2. U. max. 13.

Sraby odpowietrzające (wymiary w snia) d Ml 0x1.25 M12xl.5 . 3 4 5 6 7 7 8 8 Tabela 13. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22.2 19.2 19. KORKI SPUSTOWE ! USZCZELKI Tabela 13.25 M16xl.9 36. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22 27 32 32 D 16.ŚRUBY ODPOWIETRZAJĄCE. Korki spustowe i uszczelki (wymiary w mm) ex 45° C C4 M "O Q d iVI 10x1.5 M22xl.5 M20xl.14.4 25.6 25.9 d2 10 12 16 20 22 27 30 33 Da 18 20 26 30 32 38 42 45 g 2 2.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 28 29 34 36 38 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.6 25. 27 32 32 D 16.4 25.9 36.5 M22xl.4 31.25 M16xl.5 M20xl.4 25.25 M12xl.2 36.4 31.4 25.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 25 25 28 32 34 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.13.2 36.9 d.

7 jest rys. Z opisem struktury zewnętrznej są związane układy pasowań (dobór pasowań i wynikające stąd tolerowanie wymiarów liniowych) oraz dane do doboru chropowatości powierzchni. B. a wynika z potrzeb zadań ujętych w strukturze ćwiczeń. — 120 — .2) dotyczą spawania metodą elektryczną.7) i elementów połączeń śrubowych (tab.1-14. np.7.7. * PROPORCJE WYMIAROWE ŁOŻYSK TOCZNYCH" ) Wymiany główne (ujęte w Polskich Normach): d. a przydat- ne są w doborze i zapisie konstrukcji spoin w ramach zadań konstrukcyjnych. 14.3 (D . 14. s = 0.d) : Rys. Postacie i zastosowanie typowych spoin (tab. estetycznych. 14. 14. wkrętów. r. kreślarskich. np. Przykłady łożysk tocznych (rys.3-14. spoin oraz danych do opisu struktury zewnętrznej. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): Dśr = D+d d k = 0.d). W tabeli 14. D. 14. 14.6. Podane proporcje wymiarowe śrub. elementów połączeń śrubowych. co może wynikać z kryteriów o charakterze technicznym lub innych. nakrętek i innych elementów połączeń śrubowych mogą być pomocne w konstruowaniu i zastąpić konieczność bezpośredniego posługiwania się normami w niektórych zabiegach. Zamieszczony tutaj materiał jest związany z doborem łożysk tocznych. natomiast orientacyjne wartości chropowatości powierzchni dla typowych zastosowań elementów —• w tab.1 Łożysko kulkowe zwykłe *' Przy opracowaniu tego zagadnienia korzystano z danych zawartych w pracy [4].15(0 .Rozdział 14 stanowi uzupełnienie rozdziałów poprzednich. 14. Uzupełnieniem tab.1) umożliwiają zwrócenie uwagi na zagadnienie proporcji wymiarowych. Powszechnie stosowane pasowania podano w tabelach 14.8 zamieszczono dane o zakresach chropowatości powierzchni charakterystycznych dla różnych rodzajów obróbki w procesie wytwarzania elementów. na którym opisano znaczenie powierzchni identyfikujących strukturę elementu.

s = 0.25 (D-d).5d h . D.5 d w . 14. d b . w niektórych l w = 1. I = 0. B.2 Łożysko walcowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. 14. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d b = 0. Rys. B. r.. Rys. r.8 dB.25 (D-d). D.3 Łożysko kulkowe wahliwe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. D. s = (0.5dk. B.15(D-d). l w = d w . Rśr=RK-0.16)(S-d). r. D+d 4 R = R śr + 0. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d k = 0. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d.25 (D-d). Łożysko baryłkowe — 121 — .15-0.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. = 0.

B z . Rys.8)d śr (łożyska szerokie) Rys. D.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. T. h = 0. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): D„ D+d d k = 0.5 Łożysko stożkowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.25 (D-d). r. D+d Dir = I = d 4r + (2-3) mm.. Wymiary uzupełniające (do określeń): -y = 12-16° (łożyska normalne).5 H. B w . d ś r = 0. I = (1. -H.3 H. d. D. 14.6 Łożysko kulkowe wzdłużne jednokierunkowe — 122 — . ". y = 28-30° (łożyska o dużym kącie działania). 14.6-1.

1 *' Przy opracowaniu tego punktu korzystano z danych zawartych w pracy [4]. — 123 — .PROPORCJE WYMIAROWE ELEMENTÓW POŁĄCZEŃ ŚRUBOWYCH"0 Tabela 14.

8d D 2 = 1.8 d Nakrętki niskie w = (0.25d Nakrętka sześciokątna D = (l.4-0.5.8-2)d D.6) d Nakrętki wysokie w=l.8-2)d D.5d n = 0.6)d d 0 = 1.2) d m = 0.4 d Nakrętki niskie w = 0.8 d c x 45" D = 2.1 (cd.2d — 124 — .Tabela 14.9S w = (1 — 1.2d Nakrętki długie w = 2d Rodzaj A hJIUj on« Nakrętka koronowa Rodzaj B D = (l.25 d t=0.05 d g = 0.ld d D = 1.2d Podkładka sprężysta D=(l. = 0.l.95 S Nakrętki zwykłe w = 0.05 d Podkładka okrągła o TJ s = 0.) Nazwa elementu Proporcje wymiarowe (d-średnica gwintu") Wkręt z łbem stożkowym D= l. = 0.8d k = 0.

2 Lp.Y s = 3-20 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm Spoina V z podkładką s>6 mm P = 8°-12° b = 4-8 mm S. >3 Spoina V s = 3-20 mm a = 50°-60° b = 0-3 mm Przedstawianie spoin na rysunkach według PN-EN 22553:1997. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*1 Wymiary i zakres zastosowania Spoina I jednostronna s = 1-3 mm b = 0-2 mm Spoina I dwustronna s = 2-5 mm b = 1-3 mm Spoina Y s = 3-20 mm a=50°-60° b = 0-3 mm c = 1-2 mm Spoina . — 125 — .POSTACIE 11AEMMM ZASTOSOWAŃ TYPOWYCH SPOI?i*} (wg PN-75/M-69014) Tafcela 14.

= 50-60 mm 10 Spoina X a. cr Spoina 2J s>30 mm P= 15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm Spoina K s= 12-40 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm s= 12-40 mm a.) Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*' Wymiary i zakre zastosowania Spoina J s> 15 mm p=15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm ' jTS. = 50-90 mm b = 0-3 mm c = 0-3 mm s s h=.2 (cd.Tabela 14.— 3 2 — IM .

Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu* Wymiary i zakres zastosowania 11 Spoina U s= 15-40 mm P = 8°-12° : b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4—5 mm 12 Spoina U zwężona s>40 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=4 13 Spoina 2U s = 30-80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4-5 mm s s h = .— mm 3 2 14 Spoina 2U zwężona s>80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=- r n 15 Spoina L s>2 mm a=60°-120° 127 .Tafoeia 14.) Lp.2 (cd.

2 (-cd.Tafeeia 14.5 s 5 7 .7 s 3-10 10-25 ponad 25 0. > s h>s 17 Spoina O bez ukosowania s = 2-8 mm d<30 mm 18 Spoina O z ukosowaniem s = 8-16 mm d < 15 mm a=45°-55° c = 0-3 mm 19 Spoina I grzbietowa s<4 mm b = 0-2 mm r=s h=s+2 I I Spawanie części o różnych grubościach c) dopuszczalne różnice grubości dla spawania bez obróbki grubszej części Grubość s (mm) Różnica grubości a. Nazwa spoiny Przekrój z tacza przed i po spawaniu3'1 Wy miary i zaicies zastosowania 16 Spoina L s>2 mm a=60°-120° b = 0-2 mm Gdy S. (mm) do 3 0.) Lp.

TYPOWE PASOWANIA * >
Takla 14.3. Pasowania wedtag sasady stałego ®tw®rra dla wymiarów dto 5 © mira ©
Rodzaj pasowania Pole tolerancji otworu podstawowego H8 H9 H10 Hl 1 H12 H8/c8 H9/d9 H10/dl0 HI l/al 1 H12/bl2 H8/d8 H9/e8 H10/h9 Hll/bll H12/hl2 H8/d9 H9/e9 H10/hl0 HI l/c 11 H8/e8 H9/f8 Hll/dll H8/e9 H9/f9 Hll/hll H8/f7 H9/h8 j H8/f8 H9/h9 H8/f9 H8/h7 H8/h8 H8/h9 H5/js4 H6/js5 H7/js6 H8/js7 H5/k4 H6/k5 ' H7/k6 H8/k7 H5/m4 H6/m5 H7/m6 H8/m7 H6/n5 H7/n6 H8/n7 H5/n4 H6/p5 H7/p6*' H8/s7 H6/r5 H8/u8 H7/r6 H8/x8 H7/s6 H7/s7 H8/z8 H7/t6 H7/u6 H7/x6 H7/z6 1 ... *;W przedziale wymiarów nominalnych do 3 mm pasowanie r — pasowania uprzywilejowane. , . H5 H5/g4 H5/h4 H6 H6/f6 H6/g6 H6/h5 H7 H7/c8 H7/d8 H7/e7 H7/e8 H7/17 H7/g6 H7/h6
H 7 / n n ipcf m i p i 7 ! i n p

Luźne

Mieszane

Ciasne

i

Tabela 14.4. Pasowania wedfag zasady stałego wałka dSa wymiarów d© 500 mm l
Rodzaj pasowania h4 G5/h4 H5/h4 h5 F7/h5 G6/h5 H6/h5 h6 D8/h6 E8/h6 F7/h6 F8/h6 G7/h6 H7/h6 Pole tolerancji walka podstawowego h8 h7 h9 D8/h7 D8/h8 D9/h9 E8/h7 D9/h8 D10/h9 E9/h9 F8/h7 F8/h8 H8/h7 E9/h8 F9/h9 F8/h8 H8/h9 F9/h8 H9/h9 H8/h8 H10/h9 H9/h8 JS8/h7 X8/h7 M8/h7 N8/h7 U8/h7 h 10 D10/hl0 H10/hl0 hll Al t/h 11 Bll/hll Cll/hll Dll/hll Hll/hll | hl2 B12/hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

IS 5/h4 K5/h4 M5/h4 N5/h4

JS6/h5 K6/h5 M6/h5 N6/h5 P6/h5

Ciasne

JS7/h6 K7/h6 M7/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

— pasowania uprzywilejowane.

** Opracowano wg PN-91/M-02105. W obecnie obowiązujących normach podano zalecane pasowania tylko dla wymiarów do 1 mm.

9 — Rysunek techniczny jako zapis iUnnr^.JŁgp

— 129 —

Ta.bda 14,3. Pa:; i-wasiäu według zi .sad/ siaJsg« otw wmi Clla wyisiiiaro v/ p'invrrej Rodzaj pasowania H7 H7/e7 H7/f6 H7/F7 H7/g6 H7/g7 H7/h6 H7/h7 H7/js6 H7/js7 H7/k6 H7/k7 H7/m6 H7/n6 H7/n7 H7/p6 H7/p7 H7/r6 H7/r7 H7/s6 H7/s7 H7/t6 H7/t7 H7/u6 H7/u7 H7/v7*} H8 H8/d8 H8/e7 H8/e8 H8/f7 H8/f8 H8/g7 H8/h8 H8/js7 H8/k7 H8/n7 H8/p7 Poie tolerancji otworu podstawowego H9 HiO H9/d8 H10/dl0 H9/d9 H10/hl0 H9/e8 H9/e9 H9/f8 H9/f9 H9/h8 H9/h9

r.i m d'lj 3150 TQ -T HU HU/cil*» Hll/cdll*> Hll/dll Hll/hll H12 H12/h 12

Luźne

.

mna

Mieszane

Ciasne

H8/r7 H8/s7 H8/t7 H8/t8*' H8/u7 H8/u8 H8/v7*' H8/v8*'

H9/t8*> H9/u8 H9/v8*'

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

Tabela 14.6. Pasowania według zasady stałego wałka dla wymiarów powyżej 500 do 3150 mm
Rodzaj pasowania h6 E7/h6 F7/h6 G6/h6 G7/h6 H6/hć H7/h6 h7 D8/h7 E7/h7 E8/h7 F7/h7 F8/h7 G7/h7 H7/h7 H8/h7 JS7/h7 K7/h7 M7/h7 N7/h7 Pole tolerancji wałka podstawowego h9 hlO h8 . D8/h8 D9/h9 DIO/lilO E9/h9 D9/h8 H10/hl0 E8/h8 F9/h9 E9/h8 H9/h9 F8/h8 F9/h8 H8/h8 H9/h8 hll Cll/hll*' CDll/hl 1*' Dll/hll Hll/hll hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

Ciasne

JS6/h6 JS7/h6 K6/h6 K7/h6 M6/h6 M7/h6 N6/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

P7/h7 R7/h7 S7/h7 T7/h7 U8/h7

U8/h8

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

— 130 —

Ofksiiiuousi.. spody korpusów.Tufceila 14.ui. 15. np. .iujłji V/pov'/yoj pr:z. pokręteł. 14. kółek ręcznych itp. w urn Cl o o o" o Rodzaj powierzchni. Powierzchnie rękojeści.. 12. 17. 23. (polerowanie) Powierzchnie swobodne: a) elementów słabo obciążonych b) elementów średnio obciążonych c) elementów przenoszących bardzo duże obciążenia zmęczeniowe Powierzchnie czołowe wałów. Połączenia wpustowe (boczne powierzchnie robocze): a) wpust b) rowki wpustowe Gwinty zewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty wewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty połączeń ruchowych (powierzchnie robocze): a) gwint zewnętrzny b) gwint wewnętrzny Łożyska o smarowaniu mieszanym (powierzchnie robocze) Łożyska o smarowaniu hydrodynamicznym (powierzchnie robocze) Powierzchnie kuliste łożysk samonastawnych Koła zębate o zębach prostych (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich obciążeń i prędkości obwodowych c) dla dużych obciążeń i prędkości obwodowych Koła zębate o zębach śrubowych oraz koła zębate stożkowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich i dużych obciążeń i prędkości obwodowych Kola ślimakowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Ślimaki (powierzchnie boczne zwojów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Powierzchnie czołowe kół zębatych Koła pasowe (powierzchnie robocze): a) do pasów klinowych b) do pasów płaskich Sprzęgła cierne i hamulce: a) powierzchnie robocze walcowe b) powierzchnie robocze płaskie 10. płyt fundamentowych Małe powierzchnie stykowe. łby śrub i wkrętów Powierzchnie walcowe otworów pod elementy śrubowe (z luzem) Występy środkujące kołnierzy. spoczynkowe Powierzchnie oporowe pod nakrętki. ram. 16.v . 25. warunki dziaiania Duże powierzchnie zgrubnie obrobione. II. 27. 13. 'iiii^jot/ a. 18. załamań krawędzi (stażowania) itp. 24. pokryw. korpusów itp. króćców itp. Powierzchnie osadzeń łożysk tocznych: a) powierzchnie czopów b) powierzchnie gniazd Powierzchnie robocze przyrządów precyzyjnych Powierzchnie wałów pod uszczelnienia (połączenia obrotowe): a) pierścieniami filcowymi b) pierścieniami gumowymi Powierzchnie uszczelnień w połączeniach stałych: a) za pomocą uszczelek b) bez uszczelek (styk bezpośredni powierzchni metalowych) Powierzchnie uszczelniające złączek.7. 19.kiidi •iaiM^iwań yi-Mi^i Wskaźnik chropowalusci R. Lp. 20. 22.

025 12.8.5 oO u-i Ł C N 0. Zakresy dsrojpowłaitośd powierzchni dla różnych rodzajów obróbki Wskaźnik chropowatości Ra w ¡. frezowanie frezowanie obwiedniowe szlifowanie średnio dokładne dokładne Wykonywanie gwintów zewnętrznych Wykonywanie gwintów wewnętrznych Obróbka uzębień Docieranie Gładzenie Dogładzanie oscylacyjne Piłowanie Cięcie palnikiem (w automacie) 1 .012 Rodzaj obróbki średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne Toczenie Toczenie powierzchni czołowych Wytaczanie Frezowanie czołowe Frezowanie obwodowe Szlifowanie powierzchni walcowych Szlifowanie płaszczyzn Wiercenie Rozwiercanie Struganie i dłutowanie Przeciąganie średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne narzynką.Tabela 14. nożem szlifowaniem struganie.05 o o rn (N v cn O oo C N o* o" o" o" 0. nożem walcowaniem szlifowaniem gwintownikiem.im 0.

— 134 — . Należy przeanalizować dobór optymalnego układu rzutów. pod względem „rysunkowym" jest poprawne. np. Ale taki układ rzutów należy uznać za niewłaściwy ze względu na kryteria wynikające z racji istnienia zapisu jako wytworu. Rzut pomocniczy > \ X y/. a głównie technologiczności wykonania zapisu. ze względu na zminimalizowanie trudności przy sporządzaniu zapisu.9 ^ Odwzorowanie geometrycznej postaci konstrukcyjnej za pomocą rzutów głównego i z góry.

.

b ' 1 2 ot i i1 1 L ^ \^ 1 ^ i M _B Rys. 15. przedstawiony w rzucie aksonometrycznym (izometria) — 136 — . 5. 15.3.B .4 Element z rys.34 Rys. 15.3 Dobór układu rzutów i układu wymiarów w zapisie konstrukcji elementu przedstawionego na rys.

tOZYSKO K iC O ZE6ATE I ŁOŻYSKO A - iy il c B-B podziatka A C-C -łi. 15.6 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka ze ślimakiem dobrany zgodnie z regułami wymiarowania — 137 .5 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka przekładni dobrany zgodnie z regułami wymiarowania ŁOŻYSKO ŁOŻYSKO TARCZA SPRZĘGŁA Rys. 15.

b — rzut boczny . 15=7 Rysunek złożeniowy przekładni ślimakowej: a — rzut główny.Rys.

8 — 139 . 15.Przedstawiona konstrukcja jako całość nie stanowi rozwiązania określonego zadania z książki. Na przykładzie tym pokazano jedno z możliwych rozwiązań niektórych zagadnień konstrukcyjnych z zakresu przekładni oraz podano dane do zapisu tego typu złożonych układów. 31 Tabelka rysunkowa i wySssz elementów — na arkuszu rys. ale jest tematycznie związana z zadaniami konstrukcyjnymi II (rozdz. 10).

01. 11.07 Katalog łożysk tocznych Stal Stal Stal Stal Rys. 11. 11.00 Rys.04 PN-72/M-86965 Rys.01.05 Rys.03 PN-77/M-82008 Katalog łożysk tocznych PN-EN 24017:1998 Rys.10 25 24 23 22 21 20 19 18 Rys.01. 11.01.8 Podkładka wyrównawcza Pokrywa iożysk ślimaka (dolna) Podkładka zębata MB 6 12 20 Rys. której postać konstrukcyjną przedstawiono na rys.11 PN-70/M-85005 Rys. 11.09 PN-EN ISO 2338 :2002 PN-70/M-85005 PN-72/M-86965 Stal Rys. 1 1. i 1. 15. 11.06 Rys. i 1.01.01.14 Rys. 11.01. ¡7 Pokrywa łożyska Tarcza łożyskowa Uszczelka Odpowietrznik Podkładka wyrównawcza Śruba M 10x25-5.01. 11. 11.08 Rys. 11.8 Pokrywa łożyska (lewa) Łożysko stożkowe 30308 Wałek ślimacznicy Wpust pryzmatyczny A 14x9x50 Ślimacznica Uszczelka Korek spustowy Uszczelka Wskaźnik poziomu oleju Kolek walcowy 0 8n6x25 Wpust pryzmatyczny A 8x7x40 Pierścień uszczelniający B 30x50x10 Pokrywa łożyska (górna) Podkładka wyrównawcza Łożysko kulkowe 6306 Tarcza uszczelnienia Obudowa przekładni Ślimak Pierścień uszczelniający B 35x52x10 Osłona łożysk Podkładka sprężysta Z 6. 15=8 Tabelka rysunkowa z wykazem elementów przekładni ślimakowej.13 PN-EN 24017:1998 33 32 Stal Fibra Stal 31 30 29 28 27 26 Stal Stal Żeliwo Fibra Stal Fibra Rys.1 Wkręt M6x 12-5. 11.01.12 Katalog łożysk tocznych Rys. 11.01. 11.01.16 Rys.01.01.02 Stal Rys.01.01. 11.7 . Nakrętka łożyskowa KM6 Nazwa elementu Imię.01.15 Rys.PN-7Ü/ÍVÍ-35C05 36 j Pierścień uszczelniający B 38x62x10 35 34 Tulejka dystansowa i tal Stal PM-72/M-86965 Rys. nazwisko Projektował Konstruował Kreślił Sprawdził Zatwierdził Podzialka 1:1 I | J PRZEKŁADNIA | ŚLIMAKOWA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Nr rys.8 Łożysko stożkowe 30306 Śruba M8x20-5.01.01. 11.01 Katalog iożysk tocznych Katalog łożysk tocznych Sz Data Podpis Tworzywo Nr normy lub rysunku Masa Nazwa przedmiotu (zespołu) 17 16 15 14 13 12 11 10 1 Lp.

Wymiary formatów pochodnych*' Krotność krótszego boku Formaty pochodne od formatu A4 A3 A2 mm 2 3 4 5 6 7 8 9 1189x1682 420x891 594x1261 841x1783 1189x2523 420x1189 594x1682 841x2378 420x1486 594x2102 420x1783 420x2080 Al A0 Układ formatów podstawowych Tabela D-2.Tabela D-l. formatu arkusza o wymiarach — 141 — .5) 15 1 10 (1 15) 1 20 (1 25) Podziałki ujęte w nawiasach nie są zalecane. Podziałki zmniejszające 1 50 1 100 1 200 (1 250) 1 500 1 1000 1 2000 (1 2500) 1 5000 1 10000 1 20000 (1 25000) 1 50000 1:1 A2x4 A2 A1 A0- A3*4 A4*3 0-2 Proporcje wymiarowe arkuszy o formatach pochodnych (przykłady) A4 A3 A4 Tabela D-3. Znormalizowane podziałki rysunku technicznego Wielkość naturalna Podziałki zwiększające 2 5 10 20 50 100 1 1 1 1 1 1 12 (1 2. Przykład oznaczenia 297x630 mm: A4x3. Wymiary fonaałów podstawowych Format (A5) A4 A3 A2 Al A0 Wymiary (mm) 148x210 210x297 297 x 420 420 x 594 594 x 841 841x1189 297x630 297x841 297x1051 297x1261 297x1471 297x1682 297x1892 * ! Formaty pochodne oznacza się podając oznaczenie formatu podstawowego i krotność krótszego boku formatu podstawowego.

zatamanie wypukfe zafamanie wklęste Forma! A3 1 2 V//// n _ 210 _ — a 420 a» CD C M C-N S 210 t'en OJ 1 Format A2 Rys. część arkusza z tabelką rysunkową ma stanowić stronę wierzchnią (pole zakreskowane). d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 142 — . Kolejność załamań przy składaniu arkuszy oznaczono liczbami. D-3 Sposób składania „do teczki lub koperty" arkuszy o formatach A3 i A2: a. b.SPOSOBY SKŁADANIA ARKUSZY O FORMATACH A3-M Arkusze większe od A4 po złożeniu mają wymiar formatu A4. c • arkusze w położeniu poziomym. Najpierw wykonuje się załamania prostopadłe. a następnie załamania równoległe do dolnej krawędzi arkusza rysunkowego.

b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 143 .zatamanie wypukte zatamanie wklęste c Format A0 4 2 ! r-- OJ CO cn •4- 1 CM CT5 210 Rys. 0-4 210 sSk 210 fes- 210 210 1189 Sposób składania „do teczki lub koper?/1 sriauszy o formatach A1 i AO: a. c — arkusze w położeniu poziomym.

. c — arkusza w pcłożsniu poziomym.zatamanie wypukłe zatamanie wklęsłe 105 a Format A3 * 2 1 m 105 42() W Wh TABELKA. b. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 144 — . D-5 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A3 i A2: a. 1S0 OCT) < N yr / / / 105 Format A 2 .

b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) 10 — Rysunek techniczny {¿ka 220S — 145 — . c — arkusze w położeniu poziomym.105 załamanie 105 Format AO wypukłe załamanie w k l ę s ł e 2/ I I .h — I I 1 5| <7> CM I --h I i • — . D-6 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A1 i A0: a.h <J> CM r 210 a/2 190 190 190 f 1189 Rys.

b — format A3x7 —' a d Format A 4 * 9 l ! > ! i l i załamanie wypukłe załamanie wklęsłe i ! en 210 C a/j 8*190=1520 1892 | Y//A 190 C N y b — 105 / -as Format A3* 7 / » / ! 1 1 a/2 c . 1 .do teczki lub koperty" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9. 1 i 1 1 ! 1 il 1 ! IP 190 «¡3 Gas» cs en vr < N Ï' ł 210 8*190 = 1520 2030 -99 vA Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9.lałamGnis wvpukia f-8<7T5in >1 zokimurne wid^is r" Format A 3 * 7 Rys. D-7 Sposób składania .. b — format A3x7 ..

. Mińsk. 1975. A. II zmień. Warszawa. GITL. cz. Vysśaja Śkola. 1981. . Warszawa. Arkady. 1974. [3] Detali masin. Gliwice 1982. Arkady.: Technical drawing. [15] KOREWA W. WNT. 1985. 1971.: Rysunek techniczny maszynowy. II zmień. cz. PWN.: Detali masin. Podstawy.[1] AUGUSTYN J. Warszawa.: Komputerowy zapis konstrukcji. WNT. Gliwice. WNT. ŚLEDZIEWSKI E. Wyd. [7] DIETRYCH J„ LOSKA J„ PURZYŃSKI R„ SZOŁTYSEK A. [19] OSIŃSKI Z. wyd. Macmillan Publishing Co. WNT. wyd. wyd. 1975... 1974.: Sto zadać s otvetami po proekcionnomu ćerćeniju. G. [12] DOBRZAŃSKI T.: Rurowe konstrukcje stalowe.: Zapis konstrukcji.: Metodyczny zbiór zadań z rysunku technicznego. Moslcva.. L.: Projektowanie i konstruowanie. wyd. II. 1962. V..: Podstawy konstrukcji maszyn. [22] WINKLER T. III. STOLBOVOJ S. Wrocław. i rozszerz. I. V zmień. [10] DIETRYCH J. Oficyna Wyd. Ośrodek Metodyczny Wyższych Studiów dla Pracujących. Warszawa. K. C. Warszawa. POLJANIĆEVA A. 1962. 1968...: System i konstrukcja.: Organizacja i metodyka prowadzenia zajęć z rysunku technicznego na studiach dla pracujących. [8] DIETRYCH J„ KOCAŃDA S„ KOREWA W.. [18] ORŁOW P. Resetova. 1970. Warszawa. Wrocławskiej 2000. V. 1974. VI. 1972. skrypt Politechniki Śląskiej. Wrocław. [14] KOZLOVSKIJ Ju.. Gliwice 1976. K.: Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji. 1973. XXIII. Warszawa. WNT. P.. WNT. wyd. Atlas konstrukcij. [17] LOSKA J.. I. [11] DIETRYCH J. II. wyd. skrypt Politechniki Śląskiej. ZYGMUNT K. wyd. [21] ŚLEDZIEWSKI E.: Sprzęgła i hamulce. Z. Warszawa. G. ZYGMUNT K. PWr. WNT. wyd.: Zasady konstruowania w budowie maszyn. Atlas. wyd. SPENCER H. Politecn. Kiev. MITCHELL A. [6] DIETRYCH J.: Podstawy konstrukcji maszyn. D„ MELEŚKO I. New York. 1977. [2] BRÓDKA J'.: Zbiór zadań ćwiczeniowych z rysunku technicznego. wyd. 2003. Masgiz.. [20] RYDZANICZ I. KORNBERGER Z. Warszawa.: Podstawy konstrukcji maszyn. Yyssaja Skola. Warszawa. 1974. Warszawa. cz. [4] D'JACENKO S. III.: KOZLOVSKIJ Ju. WNT. [9] DIETRYCH J„ KOREWA W. KOVALEVA N. Warszawa. Praca pod red. [16] ŁAWROWSKI Z. D..: Projektowanie stalowych konstrukcji spawanych. WNT. HILL I. N. [23] ZENJUK I. wyd.: Konstrukcja i konstruowanie. 1985. 1997.: MaśinostroiteFnoe ćerćenie s elementami konstruirovanija. Warszawa. WNT. [5] DIETRYCH J.: Technologiczność konstrukcji stalowych. Mińsk. 1968. II zmień. E. II. [13] GIESECKE F.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->