gor Rydzanicz

RYSUNEK

KONSTRUKCJ AD ANI A
wydana© łrzecae

Naukowo-Techniczne • Warszawa

Przedmowa — 5 Wprowadzenie — 7
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Własności i właściwości środków technicznych — 7 Proces projektowo-konstrukcyjny — 7 Niektóre zagadnienia procesu projektowo-konstrukcyjnego — 8 Uszczegółowienie konstrukcji a uszczegółowienie rysunków jako zapisu konstrukcji — 9 Racje istnienia wytworu i zasady konstrukcji — 9 Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny — 10 Dobór postaci konstrukcyjnej — 11

2.
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

O metodyce nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" — 12
Założenia i charakterystyka ogólna— 12 Uwagi metodyczne — 13 Układ iatreść wykładów — 13 Struktura ćwiczeń — 14 Sporządzanie zapisu — 15

3. 4. 5.

Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych — 16 Zadania konstrukcyjne I — 24 Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej — 31

5.1. Elementy obrotowe — 31 5.2. Elementy nieobrotowe — 37

6„ 7,

Rzuty aksomometryczee jako podstawa rysunków poglądowych — 43 Odtwarzanie konstrukcji wytworu — 51

7.1. Odtwarzanie konstrukcji elementu — 51 7.2. Odtwarzanie konstrukcji złożonego układu — 57

8.

Analiza zapisu złożonych układów. Rysunki wykonawcze i rysunki poglądowe (uproszczone) — 66

% Zapas koansirakcja «leinmeratów spsnryaaayda — 75 W. Zadamia kojastrakcyjme II — 84 11. Zapis sdaematyczmy (symboliczny) — 92 12. Zadania pomocnicze -— 95
12.1. Zapis połączeń śrubowych i połączeń spawanych — 95 12.2. Zapis oznaczeń chropowatości powierzchni — 103

13. Elementarne .zagadnienia konstrukcyjne — zbiór rozwiązań, normy konstrukcyjne — 104 14. Materiały uzupełniające — 120 15. Wybrane przykłady rozwiązań — 134 Dodatek — PodziałM, formaty arkuszy, sposoby składania arkuszy — 141 Literatura — 147

pracą domową. k o n s t r u o w a n i e —-to dobór cech. Realizowanie założonych celów nauczania wymaga odpowiedniej m e t o d y k i n a u c z a n i a . Podstawowe pojęcia t e o r i i k o n s t r u k c j i to cechy konstrukcyjne. które prosimy przesyłać pod adresem Wydawnictw Naukowo-Technicznych. stanowiące materiał nauczania. sformułowanie i układ zadań jest oparty na zasadzie stopniowania działań. co może wynikać z różnego ujęcia przedmiotu „zapis konstrukcji" w siatce studiów i różnej liczby godzin przeznaczonych na ten przedmiot. Takie ujęcie problematyki zapisu. tzw. Metodykę nauczania oraz zasadniczą część zadań opracował autor. Na wyróżnienie w tym miejscu zasługuje zaczerpnięty z prac Profesora Janusza Dietrycha materiał teoretyczny użyty do opracowania wprowadzenia. Strukturę ćwiczeń przedstawioną w rozdziale dotyczącym metodyki nauczania należy traktować jako jedną z możliwych. Niezbędne przy rozwiązywaniu zadań ogólne wiadomości o zasadach i regułach zapisu konstrukcji student uzyskuje w ramach wykładów z tego przedmiotu łub samodzielnej pracy. a także opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. Wynika z tego potrzeba i możliwość jednoczesnego nauczania konstrukcji i zapisu konstrukcji. *' Funkcjonują również nazwy: grafika inżynierska. korzystał także z różnych źródeł literatury. Zadania rysunkowe są podporządkowane zadaniom konstrukcyjnym i stanowią przygotowanie do ich rozwiązywania. Poszczególne tematy (zadania). gdy działania w przedmiocie „zapis konstrukcji" są oparte na pojęciu cech konstrukcyjnych. Praca na sali i praca domowa tworzą zatem pewną jednostką metodyczną. . a z a p i s k o n s t r u k c j i — to zapis cech konstrukcyjnych. charakterystycznego dla procesu konstruowania. jako procesu przejścia „od ogółu do szczegółu". Zasadniczą formą zajęć są ćwiczenia o charakterze projektowo-konstrukcyjnym. jest możliwe wówczas. obejmują jedno ćwiczenie dwugodzinne łub więcej takich ćwiczeń {praca na sali) oraz związaną z nimi samodzielną pracą własną studentów/. które ma istotne znaczenie w układzie treści książki. Dobór. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi Czytelników. lecz także widzi związek sposobów zapisu z konstrukcją i konstruowaniem. rysunek techniczny. Do osiągnięcia założonych celów nauczania przedmiotu są potrzebne dwa rodzaje zadań: rysunkowe i konstrukcyjne. aby stanowiło ono jednocześnie wstęp do teorii konstrukcji. który przy doborze materiału odpowiednio do przyjętej koncepcji układu treści.Książka zawiera układ zadań do przedmiotu „zapis konstrukcji" Ogólnymi celami nauczania tego przedmiotu są: opanowanie zasad i reguł zapisu konstrukcji oraz wprowadzenie w elementarne zagadnienia teorii konstrukcji i konstruowania. Stosunkowo bogaty materiał umożliwia realizację przyjętej struktury ćwiczeń lub jej zmianę. Dzięki takiemu ułożeniu zadań Czytelnik nie tylko poznaje zagadnienia zapisu.

Działania te polegają na przetwarzaniu informacji. Na tym etapie działań mogą wystąpić dwa przypadki: — na podstawie informacji o I.1 podano wejścia i wyjścia kilku typowych maszyn. Szczególnym przypadkiem narzędzi jest maszyna. D 1 ŚRODEK TECHNICZNY 0 Rys. i układ wymiarów W. Własności i właściwości środków technicznych Do opisu środków technicznych jako sztucznych układów materialnych używa się modelu przedstawionego na rys. wyjście O. masa i informacja. gdy zostaną określone cechy konstrukcyjne Ck={Cg.energia i masa. — treść projektu w postaci informacji o I.Cm. W podstawowych działaniach technicznych na utworach wyróżnia się projektowanie i konstruowanie. W . wyjściu O i działaniu D środka technicznego. —. Jako utwór konstrukcja ma znaczenie operacyjne tylko wówczas. którą można przypisać przedmiotowi wyłącznie z relacji do tego przedmiotu.2 przedstawiono model procesu projektowania i konstruowania [6]. Konstrukcja jako utwór jest abstrakcją. — energia. Konstrukcja Ks jest wyznaczona wówczas. C d — dynamiczne cechy konstrukcyjne. jako wyjście z procesu projektowania. czyli zapis cech konstrukcyjnych. W klasyfikacji środków rozróżnia się narzędzia i pomieszczenia. Wejściem do procesu projektowania I p jest informacja o potrzebie. 1. Każdą z cech można przedstawić jako postać konstrukcyjną FI. n . w których występuje: — energia. działanie natomiast — właściwością. D. II środka technicznego następuje zidentyfikowanie jednej z istniejących konstrukcji Ks 0 . Własność jest cechą. W tabeli 1. O. d). O. wykonujący żądane działanie dzięki dostarczonej energii. właściwość natomiast jest pojmowana jako cecha identyfikująca możliwości danego przedmiotu ze względu na relację do innego przedmiotu [11]. — energia i informacja.1. n. m. Na rysunku 1. pojmowana jako środek techniczny. [6]. D. Dane zaczerpnięto z prac Dietrycha [5]. czyli Cj = (Ilj. musi istnieć środek techniczny o strukturze i stanach uwarunkowanych konstrukcją. z czego wynika zarys postaci konstrukcyjnej II.1. stanowiąca opis potrzeby. W zależności od rodzaju wejść i wyjść można wyróżnić klasy maszyn. ) (i = g.Cd} gdzie: Cg — geometryczne cechy konstrukcyjne. masa i informacja. C m — materiałowe cechy konstrukcyjne. postać konstrukcyjna fi i działanie D. Aby to było możliwe. środek techniczny jako wytwór jest konkretem. Wejściami i wyjściami mogą być energia. gdy zostanie sporządzony zapis konstrukcji. 1. wyjściem O p procesu projektowania są natomiast dane o wejściu I. —7 .1 i następujących pojęć: wejście I. Konstrukcja jest własnością środka technicznego.1 Model środka technicznego Działanie środka technicznego polega na przekształceniu wejścia I w wyjście O. Jednym z wejść maszyny jest więc zawsze energia..

OPIS POTRZEBY lp ( Pr ) iKs0. prędkość wirnika. Wyjściem Q k z procesu jest konstrukcja Ks. że nie wyznacza szczegółowych własności wytworu. Dietrycha) stanowi wejście I k do procesu konstruowania w formie założeń konstrukcyjnych i koncepcji. prędkość pojazdu. Model projektowania i konstruowania (wg J. prędkość wirnika.moment siły. 1. uzyskującym w procesie wytwarzania odpowiednie struktury i stany S'. Będą to: — dobór cech konstrukcyjnych jako proces „od ogółu do szczegółu". powietrze.Tabela ul. ia ir/jacia ŻMlkui c/g^r/yth Rodzaj maszyny Wyjście ffitiszys [5].komputer gia elektryczna zag Nie analizując procesu projektowo-konstrukcyjnego. taśmy papieru. Mówimy wtedy przedmiot przed obrób. wióry opakowane cukierki turbina paro. Od ogółu do szczegółu Konstruowanie polega na doborze cech konstrukcyjnych. ze szczególnym podkreśleniem procesu konstruowania. maszyna do pakowania energia elektryczna para dolotowa przedmiot po obróbce. a przez to wybór koncepcji. energia elektryczna.3 Ilustracja zagadnienia doboru cech konstrukcyjnych . który ma być środkiem technicznym. powietrze paliwo.obrabiarka ką. Proces konstruowania jest zazwyczaj wielostopniowy. Stopień uszczegółowienia danej koncepcji ma być taki. zapis informacji A. która będzie podstawą szczegółowego doboru cech konstrukcyjnych. czyli myślenie koncepcyjne. spaliny moment siły. istotnym elementem procesu projektowo-konstrukcyjnego jest koncypowanie konstrukcyjne. Koncypowanie należy do projektowania i tym różni się od konstruowania. czyli opracowania konstrukcji.c. kierowca (informacja) fale elektromagnetyczne. — porządek sekwencyjny oraz sekwencyjno-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu.3. dźwięk zapis informacji B paliwo. Zagadnienie to zilustrowano na rys. energia elektryczna o procesie projektowo-konstrukcyjnym. określająca własności wytworu. konstrukcja jest wyznaczona wówczas. gdy proces projektowania i. jako przedmiotu badań metodologii projektowania i konstruowania. [«] Wejście poprzedza prcc. para odlotowa wa lub skropimy silnik spalinowy pojazd telewizor moment siły. Koncepcja postaci konstrukcyjnej wytworu różni się zatem od tego. Daiej będzie rozważany drugi z wymienionych przypadków. aby umożliwił jej ocenę według przyjętego układu kryteriów. przedstawimy tylko niektóre zagadnienia omawianego procesu.konstruowania. a więc konstrukcja Ks. spaliny obraz. ener. taki. W procesie konstruowania ks zostają wyznaczone szczegółowo cechy konstrukcyjne. tzn. 1. co zostaje wyznaczone podczas konstruowania stopniem uszczegółowienia. Mówimy zatem o stopniowym uszczegółowieniu konstrukcji. instrukcja technologiczna cukierki. zmierzające do opracowania koncepcji postaci konstrukcyjnej. materiałowe i dynamiczne). co polega na stopniowym doborze cech konstrukcyjnych. Dietrych ujmuje proces konstruowania jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". gdy zostaną wyznaczone cechy konstrukcyjne (geometryczne..

wałków itd. . Zostanie to wyjaśnione na przykładzie konstruowania przekładni zębatej. a w tym uzębienia oraz tarcze kół. b — porządek sekwencyjno-iteracyjny Występujące sprzężenia zwrotne i cykle iteracyjne. Analizę i syntezę. które na początku konstruowania nie były jeszcze znane. a zatem doboru odpowiedniego układu kryteriów. na podstawie których można dokonać oceny konstrukcji. Mogą one występować w porządku sekwencyjnym (rys. 1. jako procesie racjonalnego postępowania. jako zabiegi elementarne. 1. lak wynika z tego przedstawienia. stanowiący podstawę sporządzenia rysunków poszczególnych elementów. Istotnego znaczenia nabiera zagadnienie oceny konstrukcji. realizujących poszczególne etapy procesu projektowo-konstrukcyjnego. Porządek sekwencyjny oraz sekwemcyjmo-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu W procesie projektowo-konstrukcyjnym. Jak podkreśla Dietrych [6]. kół zębatych. wyznaczonych na początku. dwa różne zagadnienia. 1. a następnie — cech pozostałych C n . 1. że są to elementarne zabiegi procesu. co zazwyczaj sprowadza się do wy- Konstruowanie przekładni obejmuje następujące zasadnicze jej elementy : — koła zębate. występują analiza i synteza.5). — wałki. 1. . stopniowy dobór cech konstrukcyjnych umożliwia przejście od cech ogólnych. różniącymi się stopniem uszczegółowienia rysunków: 1. jak podkreślono w pracy [10]. do cech szczegółowych. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych przekładni (rys. . rozpoznanie oraz ocena zawierają także elementy analizy i syntezy. 1. W odniesieniu bowiem do złożonych środków technicznych występuje sprawa podziału zadań i współdziałania zespołów projektantów i konstruktorów. których konstrukcja jest opracowywana. Uszczegółowienie kcmsfrakcp a eszczegołowieme Proces uszczegółowienia konstrukcji ma pewne odzwierciedlenie w uszczegółowieniu rysunków jako zapisu konstrukcji. można ująć w pewne zespoły zabiegów. C 2 b . ze względu na dobrane kryteria.4. C 1 2 . — ułożyskowania. — uszczelnienia. C 2 . Można zatem przystąpić do jednoczesnego konstruowania korpusu przekładni.4b). Dalszego. Umożliwia to dalsze wyznaczenie innych cech C. Na wstępie wyznacza się ogólne własności przekładni zębatej. 1. — korpus przekładni.4a) lub sekwencyjno-iteracyjnym (rys.5. co ma pewne praktyczne znaczenie.Na początku postępowania zostają wyznaczone stawowe cechy konstrukcyjne C n . jak średnice i szerokości uzębień kół zębatych (rys. Są to jednak. wynikają z tego. Racje istaieeia wytworu s zasady koaas Konstrukcja jako wynik procesu projektowo-konstrukcyjnego jest utworem. że na wyjściu procesu powinno się uzyskać optymalne. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych sporządza się rysunek zestawieniowy lub rysunek złożeniowy. 2. Można uznać. C 3 . Te dwa zasadniczo odmienne sposoby rozwiązywania problemu konstruowania należy rozpatrywać z punktu widzenia stopnia złożoności środków technicznych. JJ- znaczenia takich wielkości konstrukcyjnych'przekładni. Podstawowe wielkości konstrukcyjne przekładni zębatej { J } n > J — m — c n Podstawowe układy elementarnych zabiegów procesu: a — porządek sekwencyjny. . wyniki procesu. otrzymując sekwencję: rozpoznanie—analiza—synteza—ocena.. stopniowego uszczegółowienia konstrukcji można dokonać dwoma sposobami. często wielokrotne.5) następuje konstruowanie jej poszczególnych elementów. na podstawie którego są uzyskiwane wytwory jako układy materialne. a także organizacji działalności instytucji projektowo-konstrukcyjnej.

należy podkreślić znaczenie estetyki maszyn czy środków technicznych w ogóle. należy jedynie zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne konsekwencje wynikające z racji istnienia wytworu i zasad konstrukcji. dobór może być dokonywany ze względu na: — cel ściśle techniczny. głośność. w którym postać geometryczną przedstawia się w sposób zbliżony do zapisu ikonograficznego. może istnieć dlatego. własności wytrzymałościowe tworzyw. — optymalnych stosunków wielkości związanych.przyzwyczajenie do odbioru sygnałów płynących ze świata otaczającego przede wszystkim przy pomocy zmysłu wzroku" [6]. objętość i koszt. estetyczny. wśród których szczególne znaczenie mają własności określające trwałość maszyn. rozmiar. — optymalnego tworzywa. że przy doborze cech konstrukcyjnych mogą występować dwa przypadki.6. Zapis na tym etapie procesu spełnia rolę pamięci. że przewiduje się wywołanie działania odpowiedniego do potrzeb. Przyjęcie tych racji wynika z konieczności odpowiedzi na zasadnicze pytania: Po co jest dany wytwór? Czy zastosowanie wytworu jest opłacalne? Czy istnieje możliwość wykonania wytworu o danej konstrukcji? Wytwór. Jako środek unaoczniający to. Zasada o p t y m a l n e g o stanu obciąż e n i a wynika z tego. np. Zasada optymalnych stosunków w i e l k o ś c i z w i ą z a n y c h wskazuje na optymalizację związków parametrycznych takich wielkości. układ wymiarów natomiast ma znaczenie ze względu na estetykę przede wszystkim dzięki przyjmowaniu pewnych proporcji wymiarów. Odpowiedni stopień uszczegółowienia nieładu kryteriów osiąga się dzięki zasadom konstrukcji. — możliwości wytwórczych (racja technologiczności wytworu). — optymalnej stateczności. [11]. — kryteria estetyczne. który może być optymalizowany na podstawie kryteriów wynikających z racji celowości technicznej lub racji ekonomicznej. co zostaje przez twórców pomyślane. Kryteriami tymi mogą być np. że każdy układ materialny cechuje pewien stan obciążenia. Ograniczając rozważania do geometrycznych cech konstrukcyjnych. © Zasady konstrukcji wskazują na bezpośredni przedmiot zabiegów optymalizacy j i ty ch ze względu na obrane kryteria. a także inne własności tworzyw konstrukcyjnych. zapis ten umożliwia bezpośrednią ocenę rezultatów danego etapu działań. 1. spełnia rolę — jak pisze Dietrych — czynnika — . W procesie projektowo-konstrukcyjnym zachodzi konieczność dokonywania różnych zapisów tego. które są podyktowane pot^ebami dydaktycznymi przedmiotu „zapis konstrukcji". a cechy wytworu umożliwiają wykonanie go za pomocą dostępnych w konkretnych okolicznościach środków wytwórczych... Podstawowymi kryteriami podczas w y b o r u o p t y m a l n e g o t w o r z y w a są zazwyczaj masa. Podczas poznawania zagadnień konstrukcji i konstruowania w pierwszym okresie nauczania działania w ramach zajęć dydaktycznych odnoszą się przede wszystkim do geometrycznych cech konstrukcyjnych. zachodzący między siłami a naprężeniami w układzie materialnym. gdyż jest to przedmiotem teorii konstrukcji. Stany takie są oceniane na podstawie kryterium pewności w odniesieniu do naprężeń i sztywności. jak: geometryczne cechy konstrukcyjne. jak też inny. odciążając umysły twórców. własności kinematyczne. czyli rysunkowy. cechy dynamiczne. Należy zauważyć. co zostaje pomyślane. Wyróżnia się następujące r a c j e i s t n i e n i a w y t w o r u : —• celowości technicznej. Zasada optymalnej stateczności wskazuje na optymalny stan równowagi. ciężar. Wyróżnia się następujące z a s a d y k o n s t r u k cji: — optymalnego stanu obciążenia. umożliwiający założone działanie tego układu. Pojęcia racji istnienia wytworu oraz zasad konstrukcji zostały sformułowane i wprowadzone do teorii konstrukcji przez Dietrycha [6]. Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny Z różnych rodzajów zapisu na szczególne zainteresowanie zasługuje zapis graficzny. Na etapie koncypowania konstrukcyjnego zapis graficzny. Czynnik estetyki środków technicznych wynika zarówno z racji celowości technicznej. Zapis graficzny zasługuje na szczególną uwagę jako czynnik sprzężenia zwrotnego między twórcą konstrukcji a konstrukcją. jak i z racji ekonomicznej. który ma być odpowiednim środkiem technicznym. rozumianej jako racjonalne uzasadnienie jego istnienia. — ekonomiczną. Przedmiotem analizy staje się tu postać geometryczna. a następnie dokonywanie zmian czy ewentualnych poprawek. tzn. Wynika to ze znaczenia jego właściwości. sprawność. uzasadnionego ekonomicznie. Nie omawiając dokładniej tych zagadnień. Kryteria mogą mieć charakter ściśle techniczny. co dla odbiorcy ma istotne znaczenie ze względu na — jak podkreśla Dietrych — „. wynikającym z analizy własności i właściwości wytworu jako układu materialnego.Układ kryteriów wynika z racji istnieniu wytworu.

które powinny być masowo wytwarzane i dostępne dla konstruktorów oraz wytwórców. 1. to jest czynnika naprowadzającego na właściwe rozwiązanie danego problemu projektowo-konstrukcyjnego. Uwzględniono tutaj tylko półwytwory odlewane i spawane. W sposób najbardziej ogólny zagadnienie R y s .7. Computer Aicled Design). Dietrycha) — numery oznaczają typowe przypadki wyboru to można zilustrować schematycznie jak na rys. jak odlewanie. Formą „zewnętrzną" zapisu komputerowego może być zapis rysunkowy w jego dotychczasowej postaci [22]. a inną o dużych.6. wraz z rozwojem komputerowego wspomagania procesów projektowo-konstrukcyjnych (systemy CAD — ang. choć jest zależna również od dobranych sposobów wytwórczych. Należy dodać. że w ostatnich latach.6 Czynniki wyboru rodzaju półwytworu (wg J. dużego znaczenia nabiera komputerowy zapis konstrukcji. 1. Postać konstrukcyjna wynika bowiem z działania danego układu. Postać konstrukcyjna jest także zależna od wielkości wytworu. 1. Identyczne działanie. umożliwia szybkie przetwarzanie danych informacyjnych. Dobór ten powinien być wynikiem analizy następujących zagadnień: — postaci konstrukcyjnej jako funkcji działania i sposobów wytwórczych [6].heurystycznego. w wyniku których otrzymuje się odpowiedni półwytwór warunkujący w decydującym stopniu postać wytworu. jak zwraca na to uwagę Dietrych. Zagadnienie pierwsze należy uznać za podstawowe przy doborze postaci konstrukcyjnej. [11]. Należy podkreślić. spawanie. wytłaczanie. lecz przy pewnej różnicy wynikającej z przyjętych sposobów wytwórczych. Dotyczy to przede wszystkim takich faz wytwórczych. Dobór postaci konstrukcyjnej Jednym z podstawowych zagadnień w konstruowaniu jest dobór geometrycznej postaci konstrukcyjnej. — postaci konstrukcyjnej jako funkcji wielkości wytworu. Odnosi się to do elementów znormalizowanych lub stypizowanych. może być zapewnione dzięki postaci konstrukcyjnej o jednakowych głównych elementach tej postaci. . co właśnie wynika z jego właściwości przedstawionych wyżej. Zapis ten. Wybór rodzaju półwytworu jest zależny od wielu czynników. a w większym stopniu spawany korpus przekładni zębatej będzie miał inną postać geometryczną w przypadku przekładni o małych wymiarach. że zależność postaci konstrukcyjnej od wielkości wytworu jest istotna w pewnych granicach wartości wymiarów. będący zbiorem danych informacyjnych o cechach konstrukcyjnych zgromadzonych w pamięci komputera. Na przykład odlewany. a także możliwość zastosowania elementów gotowych.

— wprowadzenie w elementarne zagadnienia konstrukcyjne. a przy tym kształtujące umiejętności wyobraźni przestrzennej. i pozostawia mu się pewną swobodę w doborze cech geometrycznych. Przedmiot „zapis konstrukcji". np. np. nawet prostych. W układzie tematów powinno się uwzględniać następujące okoliczności: 1. przedmiotu „podstawy konstrukcji maszyn"). Można je bowiem przyjąć. a przede wszystkim odpowiedniej kolejności działań. Układ tematów powinien być tald. Odpowiednio dobrany układ zadań umożliwia lepsze niż w tradycyjnym nauczaniu rysunku technicznego uświadomienie przez ćwiczącego potrzeby korzystania ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej oraz korzyści wynikających z normalizacji w konstrukcji elementów i układów. Nie rozpatruje się także stanu obciążenia dla opracowywanych konstrukcji. wytrzymałościowych.i charakterystyka ogólna C e l e m nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" jest: — opanowanie ogólnych zasad i reguł zapisu konstrukcji.•a 2. dotyczące przede wszystkim geometrycznej postaci konstrukcyjnej jako ważnego składnika cechy konstrukcyjnej. Założenia. stanowi przygotowanie do studiowania teorii konstrukcji i konstruowania (w ujęciu dydaktycznym np. wymaga przyswojenia przez studentów pewnej wiedzy z teorii konstrukcji. Ćwiczący bowiem nie musi wykonywać obliczeń. Wykonywanie zadań o charakterze konstrukcyjnym. a przede wszystkim postaci geometrycznej. Więcej czasu może poświęcić i większą uwagę zwrócić na: — tworzenie wielu różnych koncepcji rozwiązań. Stwarza tym samym bardzo dobrą okazję do zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia konstrukcyjne. 3. Zajęcia z geometrii wykreślnej. odbywają się równolegle z zajęciami z zapisu konstrukcji lub nieznacznie je wyprzedzają. — 12 — . cech nie jest podda wany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych czy optymalizacyjnych. Obserwacje procesu dydaktycznego uwidoczniają korzyści wynikające z tak przyjętego postępowania. jak i elementarnych wiadomości z teorii konstrukcji i konstruowania. są one także przedmiotem rozważań w tematach nazwanych „zadaniami konstrukcyjnymi". elementarnych. — dobór tych. Podczas formułowania zadań konstrukcyjnych przyjmuje się następujące z a ł o ż e n i a : — konstruowanie zostaje ograniczone do dobom cech geometrycznych. — opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. którego treść obejmuje głównie zagadnienia zapisu konstrukcji. Chodzi tu zarówno o pojedyncze elementy. Zagadnienia dotyczące konstruowania zostały wyraźnie podkreślone w tematach ujętych w strukturze ćwiczeń jako „rysunkowych". jak i złożone układy. 2. Założenia te — jak się wydaje — nie warunkują praktycznego znaczenia opracowywanych konstrukcji.1. ponieważ w zadaniach nie rozważa się doboru materiałowych cech konstrukcyjnych. — uwzględnienie przy doborze postaci geometrycznej innych kryteriów niż główne. Jest to realizowane przez wykład i ćwiczenia projektowe o strukturze opartej na odpowiednio dobranym układzie tematów. aby stopień złożoności zadań uwzględniał podstawową kolejność w przyswajaniu przez studentów wiedzy zarówno z zapisu konstrukcji. kryteriów estetycznych. dotyczące podstaw rzutowania prostokątnego i aksonometrycznego. Przy założonych celach nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" istotny jest dobór treści poszczególnych tematów.

zapis w procesie projektowo-konstrukcyjnym. które wyznaczają właściwy układ wymiarów. czyli całość. Dotyczy to na przykład rodzaju połączeń. symbolicznych. której częścią jest dany szczegół. — Kreskowanie przekrojów — znaki „przekroju tworzywa". Przyjęcie takiego postępowania uzasadnia się następująco: a) przy sformułowaniach zadań używa się pewnych elementów słownego zapisu konstrukcji — opisując dany element podaje się jego postać i charakterystyczne wymiary. kłady przesunięte. 2.. odchyłek położenia. — Przekroje i widoki rozwinięte. amerykańskie). — Rzutowanie prostokątne (europejskie. do poprawnego sporządzenia zapisu konstrukcji należy dobrać układ wymiarów według reguł wymiarowania. 3. W zapisie geometrycznych cech konstrukcyjnych. Koncentrując bowiem bezpośrednią działalność na wybranym szczególe konstrukcyjnym. 2. zapis konstrukcji. Reguły wymiarowania Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu układu wymiarów. — Powiększenia drobnych szczegółów. przekroje i widoki częściowe. c) zajmując się zapisem postaci geometrycznej. — Zapis typowych postaci. W zakresie metodyki nauczania przedmiotu można podać następujące z a l e c e n i a : 1. — Elementy rachunku wymiarów tolerowanych. mających bardzo istotne znaczenie metodyczne. począwszy już od pierwszego tematu. . jak i układu wymiarów. Elementy zapisis graficznego Zagadnienia — Model systemu informacyjnego w podstawowych działaniach technicznych. — Elementy normalizacji zapisu (Polskie Normy). cechy konstrukcyjne. — Linie jako znaki zapisu. Podstawy zapasu konstrukcji. należy uwzględniać zapis układu wymiarów. zwraca się uwagę na proste utwory geometryczne jako elementy postaci geometrycznej oraz na pewne zabiegi wytwórcze w tworzeniu tej postaci. już w treści zadania wyznacza się elementy układu wymiarów. Dlatego w miarę potrzeby zamiast opisów ścisłych. 1. — Reguły sporządzania rysunków do mikrofilmowania i reprografii. którą stanowi problem części całości ze względu na całość. 4. — Rzuty rozmieszczenia otworów. Uwaga metodycznie 2o3„ UMad a treść wykładów Problematyka zapisu konstrukcji. racje istnienia zapisu. Kolejność tych wykładów wynika z potrzeb dydaktycznych ćwiczeń — drugiej. można stosować jako zastępcze opisy słowne i ogólne. wynika to bowiem z ważnej w praktyce reguły. oznaczeń tworzyw. — Podstawowe zasady zapisu konstrukcji. — Przekroje proste i złożone. 3. W pierwszych zadaniach. oprócz wykładu. że stosunkowo dużą trudność sprawia studentom dobór i zapis układu wymiarów. W rozwiązywaniu zadań konstrukcyjnych podkreśla się z a s a d ę m e t o d o l o g i c z n ą . po poznaniu reguł wymiarowania. że układ rzutów jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów. trzeba uwzględnić ogól. że dobór układu wymiarów może odbywać się w sposób zdroworozsądkowy. — Rodzaje zapisu konstrukcji. została ujęta w siedmiu jednostkach wykładowych. formy nauczania tego przedmioty.2. — Znaki oraz zapis znaków układu wymiarów. przedstawiona w niniejszym punkcie. — Konstrukcja. Chodzi tu o wzięcie pod uwagę kolejności przyswajania przez uczących się materiału. — Reguły dotyczące rzutowania. Takie sformułowanie zadań ułatwia dobór układu wymiarów. W rozwiązywaniu zadań do poszczególnych tematów należy uwzględniać treść zadań występujących przed i po danym temacie. — Korzystanie z oczywistości symetrii. Dopiero później. Zapis postaci geometrycznej Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu postaci geometrycznej.2. — Kłady miejscowe. wartości wskaźników chropowatości. znaki postaci (znaki wymiarów). gdyż wskazuje wielkości. należy dokonywać zapisu zarówno postaci geometrycznej. Zestaw zadań w początkowym okresie nauczania jest taki. — Linie przenikania w zapisie konstrukcji. — Przerwania i urwania. b) z obserwacji procesu dydaktycznego wynika. — Zagadnienie doboru elementów układu wymiarów. zagadnieniu temu poświęcono zatem więcej niż dotychczas uwagi. — Rzuty przesunięte oraz przesunięte i obrócone. Zapis układu wymiarów. Dalej podano tematy poszczególnych wykładów oraz główne zagadnienia w nich zawarte.

kierunkowość linii śrubowej. g a d n i s n i u — Zapis schematyczny >symboliczny). Zagadnienia — Zapis konstrukcji wybranych elementów: sprężyn. jako drugiej formy dydaktycznej zapisu konstrukcji. Odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu). połączeń wielowypustowych. — Zagadnienia oczywistości w zapisie układu wymiarów — uproszczenia zapisu. Cffśl B.— Reguły zapisu oznaczeń symbolicznych. część 1 Zagadnienia — Pojęcia struktury zewnętrznej. identyfikacja elementów na rysunkach złożeniowych. — Zminiaturyzowane nośniki informacji. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. zapis pasowań.5 w rozdz. Dobór rodzaju rzutu aksonometrycznego. Przedstawienia poglądowe za pomocą rzutów aksonometrycznych.— ileguiy vvymiuro'. W pierwszym semestrze nauki * > 1.. Analiza zapisu układów o większym stopniu złożoności. zarys gwintu — rodzaje gwintu. postać geometryczna zakończeń śrub i wkrętów. — Układ pasowań. — Wybrane zagadnienia konstrukcyjne połączeń śrubowych: postać geometryczna łba śruby i nakrętki.vuiM. 3. są realizowane niżej tematy. Sporządzanie rysunków wykonawczych współdziałających elementów. 6. gwint prawozwojny (prawy). zbiór reguł ograniczających. 2. Z s. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. 4. 2. Analiza zapisu złożonych układów. ó. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. Część B. *' Przedmiot „zapis konstrukcji" zazwyczaj (zależnie od uczelni) jest na semestrze 2 i 3 lub semestrze 1 i 2. Relacje między rzutowaniem prostokątnym a aksonometrycznym. . Połączenia spawane. zbiór reg u-. — Typowe rodzaje połączeń spawanych. — Grafy jako zapis systemów. — Zapis wymiarów tolerowanych. 3. — Zapis połączeń spawanych — uproszczenia zapisu. 4. Sporządzanie rzutu aksonometrycznego elementu na podstawie rzutów prostokątnych. 1. kół zębatych. — Reguły numeracji rysunków. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń spawanych. — Wymiar jako funkcja wymiaru nominalnego i odchyłek. nakazujących.2 w rozdz. — Tolerowanie nierówności makrostruktury — zapis odchyłek. 8. — Urządzenia grafiki komputerowej. — Zapis odchyłek położenia. Wybrane zagadnienia zapis« Część A. Opis struktury zęwmęfcmejj.1 i 8. Struktura ćwiczeń W ramach ćwiczeń. Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych. — Układ tolerancji i odchyłek — podstawowe pojęcia. — Zapis gwintu i połączeń śrubowych — istota uproszczeń w zapisie. — Normalizacja elementów połączeń śrubowych. — Typowe postacie spoin. 14 . typowe rodzaje połączeń śrubowych. Sporządzanie 'rysunków wykonawczych oraz rysunków poglądowych (uproszczonych). Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. 8. część II Zagadnienia — Nierówności makrostruktury zewnętrznej (wg PN — odchyłki kształtu) — pojęcia i znaki odchyłek. Opas struktury zewnętrznej.3-8. Z a g a d n i e n i a — Automatyzacja zapisu konstrukcji. — Chropowatość powierzchni.1. 5. Część C. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń śrubowych: linia śrubowa. — Pojęcia odchyłek położenia i znaki odchyłek. Informacje o doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego oraz przykłady przedstawień elementów o rzutach aksonometrycznych zamieszczono w rozdz. — Archiwizacja i wspomagani komputerowo wyszukiwanie dokumentacji. Zapis koiastmkcji typowych połączeń Część A. wskaźniki chropowatości. Połączenia śrubowe.. Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej.2 (elementy nieobrotowe).4. — Znaki oraz reguły zapisu oznaczeń stanu powierzchni. 5. W drugim semestrze ¡nauki 6. 7. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. 5. — Zapis konstrukcji złożonych układów: złożoność środków technicznych a złożoność rysunków.1 (elementy obrotowe) i 5. gwint lewozwojny (lewy).

za zasadę organizacji zajęć przyjęto. 10. którym przypisuje się istotne znaczenie w nauczaniu „zapisu konstrukcji". — umiejętność rysowania odręcznego. 9. a także konieczność zdobycia pewnych umiejętności kreślarskich. Sporządzam© zapisu Warto zwrócić uwagę na zagadnienia. Temat jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. 8. wspomagany w niektórych zabiegach przyrządami kreślarskimi. wartości wymiarów liniowych i kątowych.7. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. Sporządzanie zapisu schematycznego na podstawie rysunków złożeniowych różnych układów. a więc rysowanie przyrządami kreślarskimi. 10. Zapis schematyczny. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. 11. że: — podczas zajęć studenci wykonują rysunki wyłącznie odręczne. 2. Odtworzenie konstrukcji złożonego układu. a także proporcji wymiarowych.2. Zapis konstrukcji elementów spawanych. Zadania konstrukcyjne I. Podkreślając istotne znaczenie umiejętności rysowania odręcznego. — prace domowe natomiast są wykonywane przyrządami. — umiejętności kreślarskie. co umożliwia zdobycie umiejętności kreślarskich oraz ich doskonalenie. Są to: — rozwijanie wyobraźni przestrzennej. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. 4. . Znaczenie praktyczne ma również odręczny sposób wykonywania rysunków. 9. 7. Zadania konstrukcyjne II.5. — rozwijanie pamięci wzrokowej w odniesienia do postaci geometrycznej.

21 przedstawiono elementy. 3.7-3. 3. Tak na przykład przedmiot na rys. Podczas rozwiązywania zadań w tym rozdziale należy zwrócić uwagę na formę graficzną sporządzanych rysunków (linie jako znaki zapisu. które dotyczą rys.ności oraz zupełności.. 3. — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. Oprócz wymienionych mogą występować rzuty dodatkowe przydatne w pewnych pracach kreślarskich. inne natomiast na rzutach z góry. będący wielostopniowym wałkiem. Na rozważanych w tym rozdziale rysunkach zamieszczono pewne wymiary. Jedne ze ścięć czy wycięć zostały pokazane na rzutach głównych. równolegle do osi wałka. których postać geometryczną utworzono w większości z utworów geometrycznych obrotowych. na długości G z lewej strony wałka. Uwaga dotyczące sporządzania rysunków — rozwiązań zadam 1. Rozwiązanie tych zadań obejmuje: — narysowanie postaci geometrycznej otrzymanej w wyniku zabiegów wytwórczych. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. że rysunki będące rozwiązaniem zadań tego rozdziału stanowią tylko część. do wymiaru C i na długości określonej wymiarem E. przedstawiając elementy w odpowiedniej wielkości przy zachowaniu proporcji wymiarowych jak na rysunkach w danym zadaniu.16 oraz rys. ale istotną. opisy itp. — pierwotną (wejściową). Wyznaczenie tej postaci jest jednym z celów zadań. a dalej płaszczyznami nachylonymi pod kątem cc. — otrzymaną w wyniku zabiegów wytwórczych.17 i 3. NaJeży zauważyć. — 16 — . że rysunki te mają być wykonane wg zasad i regui wymaganych w zapisie konstrukcji. W niektórych zadaniach postać pierwotna wymaga uzupełnienia — połączenia części danego elementu i narysowania linii przenikania (rys. Rozważając postać geometryczną tych przedmiotów. kula.19-3. stożek. został obrobiony następująco: z lewej strony wałka wykonano wycięcia szerokości A i długości B. W zadaniach. Te elementarne utwory geometryczne stanowią części przedstawionych na tych rysunkach elementów jako nierozdzielnych całości. rys.15 i 3.18. Ślady płaszczyzn ścinających jako prostopadłych do danego rzutu prostokątnego zaznaczono na rzucie z góry. 2.1. połączenia poszczególnych części i wyznaczenie linii przenikania są działaniami głównymi w zakresie postaci geometrycznych danych elementów.1-3. zapisu konstrukcji. a więc wynikową. niesprzec/. Odnoszą się one do opisu położeń płaszczyzn „obrabiających" dany element lub stanowią układy wymiarów części składowych danego elementu. oznaczonych na tych rysunkach liniami kreskowymi. zgodnie z zasadami jednoznaczności. z prawej natomiast ścięto płaszczyznami. należy więc wyróżnić' posiać geometryczną.21). W wyniku tych zabiegów wytwórczych otrzymano ostateczną posiać geometryczną przedstawionych na rysunkach elementów.).Na rysunkach 3. W płaszczyznach położonych prostopadle do opisanych wycięć leżą ścięcia do wymiaru F. ale prostopadle do danego rzutu prostokątnego. Przedstawiono to za pomocą śladów płaszczyzn. rozmieszczenie rzutów na arkuszu. jak: walec. Traktować je należy jako pomocnicze. Są to przeważnie ścięcia i wycięcia płaszczyznami różnie ustawionymi względem osi przedmiotów. 3. — dobór i zapis układu wymiarów. 3. W doborze liczby rzutów należy uwzględniać ich liczbę konieczną i wystarczającą do zapisu konstrukcji. Ze względów praktycznych zaleca się sporządzanie rysunków na arkuszach formatu A4. W procesie wytwórczym elementy te zostały obrobione w sposób zilustrowany na poszczególnych rysunkach. zapis konstrukcji nie wymaga tych rzutów.11.

2 K 1 M i u. F \ s r ~ n ' ) LJ -O Q Rzut pomocniczy £ iys.. 2 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 17 — .1 . 3.kzur pomocniczy Rys. 3. C.

o - Rys.6 r JL- 18 — .1 111 CD N \ \ j / Rys. 3.•Hzut p o m o c n i c z y c>n \ < \ / i CD IN.5 ir • . 1 Al Rys.4 ) m s \ J C E Rozwiązanie przedstawiono na rys. 15. 3. 3.

Rys. 3.8 — 19 .

10 Rzut pomocniczy A= Rys.zut pomocniczy Rys. 3. 3.12 .

2) A >r— f on u -s- y Y Rys.Rzut pomocniczy W-0.8*2.65 A L= (1. 3.15 L — 21 .

.

20 Rzut pomocniczy I Rys. 3.19 Rzut pomocniczy Rys.Rzut pomocniczy walcowy Rys. 3. 3 2 .

Zamieszczone w tym rozdziale zadania należy uznać za przykłady elementarnych zadań konstrukcyjnych. polega na doborze cech konstrukcyjnych (geometrycznych. dotyczą one bowiem opracowania bardzo prostych konstrukcji. ponieważ w doborze cech geometrycznych pozostawia się studentom swobodę. — postać geometryczną jako wynik uwzględniania kryteriów estetycznych.praktycznego sensu opracowanych w tych zadaniach konstrukcji. 4. ~ —1 założenia dotyczące rozbieralności złącza przegubowego: rozbieralne (często lub okresowo)« nierozbieralne. że nie są przedmiotem doboru materiałowe cechy konstrukcyjne (tworzywo) oraz nie rozpatruje się także stanu obciążeń rozważanych konstrukcji. ZADANIE 4 . Dobór cech konstrukcyjnych w zadaniach w tym rozdziale będzie ograniczony. Należy podkreślić pewne — wydaje się — bardzo korzystne cechy takiego procesu. — możliwość wykonania elementów złącza prze-j gubowego z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. Proces konstruowania. ej= — możliwe sposoby połączenia końcówek złącz» z układem.1). dając możliwość zwrócenia większej uwagi na: — konieczność rozpatrywania różnych koncepcji rozwiązań (koncypowanie konstrukcyjne). Elementy założeń konstrukcyjnych złącza przegubowego Skonstruować przegubowe złącze elementów 1 i 2. którego ono jest elementem. Zauważyć bowiem należy. Ograniczenia te nie warunkują jednak. Podczas zajęć uczący się uzyskują potrzebne informacje co do omawianych w zadaniach elementów. Wychylenie to odbywa się w warunkach działania na złącze obciążeń. ponieważ: — konstruowanie zostaje sprowadzone do doboru cech geometrycznych. — założona jest postać geometryczna elementu l l — założona jest postać geometryczna elementu 2S I I 24 — . — czynnik weryfikacji logicznej w procesie konstruowania. 1 w płaszczyźnie pionowej wokół osi elementu 3 (rys. Zadania konstrukcyjne są rozwiązywane z dużym udziałem prowadzącego zajęcia. — W doborze postaci geometrycznej głównych elementów złącza przyjąć jedną z trzech sytuacji: • — nie są założone jakiekolwiek wymagania doB tyczące postaci geometrycznej elementów 1 i 2. — dobór tych cech nie będzie poddany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych i optymalizacyjnych. w wyniku którego ma powstać konstrukcja. zapewniające ich względne wychylenie o kąt 2(3 W rozwiązaniu zadania rozważyć następujące zagadnienia: — symetryczny rozdział obciążenia przenoszo-1 nego z elementu 2 na element 1 (zasada optymalnego® stanu obciążenia). materiałowych — tworzywo — oraz dynamicznych).

45 A =2 A = (0.6-0. Należy zwrócić uwagę na konieczność zachowania pewnych proporcji zasadniczych wymiarów tych elementów. 4.85 A =0.4—1.3 ' ' Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant II) — 25 .5-1.7) A = (1.6.75 A G L.2 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant I) co X r •e- X LU R =(1. L4 L5 = 0. 4.Kilka wariantów postaci głównych elementów złącza przegubowego zamieszczono aa rys.7) A Rys.65 A = 0. Rys.45 A = 0.6) A W wyborze koncepcji rozwiązania należy kierować się kryteriami dobranymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.2-4. 4. Proporcje wymiarowe (przykład): B C E F =0.

4.Rys.4 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant III) 1-3 — 26 — .

M- Li Rys. sześciokątnej. 4. kwadratowej. którego istota działania polega na przegubowym połączeniu punktów A i B (rys. a element 2 — częścią gwintowaną o średnicy d 4 . ustalono postać konstrukcyjną elementów 1 i 2. na element U (wahacz). 2 W układzie. 4. sporządzić wykaz kryteriów. Należy dobrać postać konstrukcyjną elementu 3.2). i d 3 są wzajemnie prostopadłe i prostopadłość ta nie może ulegać zmianie podczas regulacji odległości L. ZADANIE 4 3 * } Dobrać główne wielkości układu korbowo-wahaczowego oraz skonstruować drążek służący do przeniesienia ruchu z elementu I (korba).8 Elementy założeń konstrukcyjnych układu korbowo-wahaczowego 27 — .8). Element 1 jest zakończony częścią walcową o średnicy d 2 . Osie otworów d. który powinien wykonywać ruch wahadłowy (rys. 4. np. wykonującego ruch obrotowy. Rys. zapewniając zmianę odległości L. 15 (rys.7 Elementy założeń konstrukcyjnych łącznika z regulacją odległości ZADANIE 4 . W rozwiązaniu zadania należy: — w doborze postaci konstrukcyjnej rozważyć możliwość wykonania elementu 3 z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. "M. — dokonując wyboru koncepcji. zapewniającym zmianę ich odległości L. które stanowiły podstawę wyboru. 4. 15. element 1 nie obracał się względem osi wzdłużnej danego układu. aby regulując odległość L.w .7). łączącego elementy 1 i 2. — nadać odpowiednią postać części o średnicy d 2 elementu 1 tak. okrągłej. dokonywanej przez obrót elementu 3. Kon*' Jedno z możliwych rozwiązań tego zadania zamieszczono w rozdz.

zamocowanie drążka na tych czopach powinno być przegubowe (przegub kulisty). które stanowiły jego podstawę. 4. Należy rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi. wg tab.y ix os 1 v n i' • ^ rn. 4. 4.3.9. Przy wyborze koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów.2 i łożysk przegubowych. 4. ' Dane ilościowe w założeniach konstrukcyjnych należy przyjąć samodzielnie.1.1 łub 4.9 Podstawa geometryczna układu korbowo-wahaczowego . przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek z a^int^m wewif-frrzTiyrQ (rvs. 4.12). ićui^ j ^ izo Ze względu na możliwość występowania odchyleń od prawidłowego ustawienia czopów w punktach B i C. ¡3. AB= R BC= L CD= r Rys. że przy zadanych: H. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab. a. Wykonać rysunek złożeniowy układu oraz rysunki wykonawcze końcówek i innych elementów drążka. 4. R. Podstawę geometryczną działania układu korbowo-wahaczowego przedstawiono na rys.1) lub zewnętrznym (rys. W doborze głównych wielkości przyjąć. r należy obliczyć L.

które wykonują ruchy wahadłowe odpowiednio wokół osi x' i y'. a osadzenie drążka na czopach o średnicy d. Dokonując wyboru koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. Gdy położenia układu są skrajne. 1 6 6 2 8 8 3 10 9 4 12 10 5 15 12 6 17 14 7 20 16 8 25 20 9 30 22 10 35 25 11 40 28 12 45 32 13 50 35 14 60 44 15 70 49 16 80 55 h 30 36 43 50 61 67 77 94 110 125 142 145 160 175 200 230 s M6 M8 M10 M12 M14 M20xl.5 221 246 281.2) ZADANIE 4A Skonstruować drążek przegubowy zapewniający przeniesienie ruchu z elementu I na element II układu Lp.5 42 17 40 50 19 47 58 21 52 65 23 58 70 27 62 75 30 70 88 38 80 98 42 95 110 47 1.2HR cos a 2 2 2 (4.5 34 13 33. SW 5 11 5 14 6. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.5 190 198.5 124 145 167.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 1.Proporcje wymiarów (przykład): C = 0.5 48.55 A L= (1.2 i łożysk przegubowych według tab.5 19 8 22 10 27 10 32 12 36 15 41 15 50 18 55 20 60 20 65 20 75 20 85 25 100 Według katalogu K219 wytwórni INA-ELGES (RFN). przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek o postaci wg rys. 41. d.5 22 8 21 26 10 24 29 11 27.5 17 6.5 58 67 80. . 4.11 lub 4. Końcówki z łożyskiem przegubowym i gwintem wewnętrznym*' (wymiary w mm) hb5j-bi- Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem wewnętrznym) W Y/A 2 f TD Wf - ł " 1 1 Rys. Tabela 4. Elementy I i II stanowią zakończenia wałków. W doborze cech konstrukcyjnych rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi.3. i d 9 powinno stanowić przeguby kuliste. aby suma długości korby i każdego innego ogniwa była mniejsza od sumy długości ogniw pozostałych. b.2) A f = 0.1.1 lub 4. 4. wówczas można napisać następujące zależności (rys.12 Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem zewnętrznym) Dla układu korbowo-wahaczowego muszą być spełnione warunki geometryczne.2HR cos (a + p) (4. które stanowiły podstawę wyboru. wzajemnie prostopadłych.10.5 324 1. Konstrukcja drążka ma zapewnić zmianę jego długości (w zakresie regulacji).1) (L + r) = H + R .8-2. 12 12. 4.5 102. 4.r ) 2 = H 2 + R 2 .55 A przedstawionego na rys. 4.9): (L .5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 d2 11 15 20 23 30 34 40 48 56 60 65 65 68 70 80 85 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 d3 b2 M1'6 10 13 4 12.5 16 6 15 19 7 17. 4.12.5 89.

5 1.0 7° 6° 6° 6° 5° 7° 0.2. 6 8 9 10 12 14 16 20 22 25 28 32 35 44 49 55 h 36 42 48 54 63 69 78 94 110 140 150 163 185 210 235 270 s M6 M8 MIO M12 M14 M16 M20xl. 47. Łożysku ślizgów« nrz^ab&wt wg iPM-§T/M-§71©6.5 364 h 12 12.5 91.Taibela 4.5 6° T 7° 6° 2.5 54.5 246 281 316.5 103. Koścówld % JożysJtii-jn przagafcowytn § a-wñioterai ze-waiętCTayM'" (wyari&ry w msaj Tabela 4.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 16 22 26 23 34 36 43 53 65 82 86 92 104 115 125 140 d2 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 b. 6 8 10 12 15 17 20 25 30 35 40 45 50 60 70 80 b. min 10 13 15 18 1? 20 20 24 29 29 33 39 45 50 55 62 66 77 88 98 109 d.8 *' Według katalogu K219 wytwórni ÏNA-ELGES (RFN). seria S (vvywUary.3.5 198 216.5 r i a max 15° 12° 10° 8° 8° 10° 10° 9° 7° 7° 6° Lp. 13 16 18 22 22 25 25 29 35 35 40 47 53 60 66 74 80 92 105 115 130 r 0. 4 6 7 8 10 11 13 17 19 21 23 27 30 38 42 47 1.0 .0 0. 1.5 63 71 82.5 124 145 182.w mmi) d 8 10 12 D 16 19 22 25 26 30 30 35 42 42 47 55 62 68 75 85 90 105 120 130 150 B 8 9 10 12 12 14 14 16 20 20 22 25 28 32 35 40 44 49 55 60 70 C 5 6 7 9 9 10 10 12 16 16 18 20 22 25 28 32 36 40 45 50 55 d. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 d.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 14 15 16 17 20 24 25 30 35 40 45 50 55 (50 70 80 90 100 1.

W elementach wykazujących symetrię przeanalizować celowość zastosowania układu typu „półprzekrój-półwidok". zapisu konstrukcji.9) do zadań należy dokończenie rzutu głównego na podstawie informacji dostarczanej przez rzut boczny. widoki. **' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. stosując odpowiednio przekroje. rysunki stanowiące rozwiązanie zadań w tym rozdziale powinny zawierać zapis układu wymiarów. które można określić jako obrotowe. Ich postać konstrukcyjna jest odpowiednio uszczegółowiona. 5.29 można wprawdzie uznać za wystarczający do przedstawienia postaci * ł Należy zauważyć. Niewidoczne fragmenty postaci. ale istotną. A — rowek na wpust b.29 ^ zamieszczono rzuty prostokątne. B — rowek na wpust b 2 x h 2 . pokazać na rysunkach. będące widokami.1. Należy rozważyć możliwość zwiększenia czytelności zapisu. a stanowiące zapis elementów. rys. W doborze i zapisie układu wymiarów należy kierować się kryteriami ustalonymi wspólnie z prowadzącym zajęcia. ale czytelność takiego zapisu nasuwa wiele zastrzeżeń.1-5. że rysunki będące rozwiązaniem zadań w tym rozdziale stanowią tylko część. Układ dwóch rzutów jako widoków w elementach odwzorowanych na rys.5. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i reguł wymaganych w zapisie konstrukcji. C — dwa wycięcia wzajemnie prostopadłe — 31 .. x h. wprowadzając do nich pewne zmiany. B — rowek na wpust b 2 x h 2 A — rowek na wpust b. niewidoczne fragmenty postaci konstrukcyjnej zaznaczono liniami kreskowymi. kłady.xh. a tym samym niezawodności przekazu informacji w nim zawartej..1-5. Na rysunkach 5. Oprócz zapisu geometrycznej postaci konstrukcyjnej. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. W niektórych przypadkach (np. geometrycznej. przekroje częściowe itd.6-5. przedstawione za pomocą linii kreskowych. Niektóre rysunki uzupełniono dodatkowym opisem. 5.

A . xh.Rys. 5.3 A — rowek na wpust b.

3 Rysunek techniczny jaku ¿apis konsíruÍLep 33 .

5.Rys.17 .

— 35 .

— 36 .

kładów itd. stosując układy „pólwidok-pólprzekrój" itd. Dwa rzuty tych elementów nie wystarczają do zapisu konstrukcji zgodnie z zasadami jednoznaczności. uwzględniając zapis układu wymiarów (układ rzutów zazwyczaj jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów). Rozwiązanie zadań obejmuje: — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów.54*'. 37 . Elementy te są przedstawione na zamieszczonych rysunkach w dwóch rzutach będących widokami: w rzucie głównym i w rzucie z góry lub w rzucie bocznym.. kładów itd.30-5. — rozważenie. *' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. — wykorzystać oczywistość symetrii. sporządzić trzeci rzut (najczęściej jest to rzut boczny). — rozważyć konieczność zastosowania przekrojów. czy dobrany układ rzutów oraz zapis układu wymiarów są optymalne. — w elementach wykazujących symetrię wykorzystanie oczywistości tej symetrii zarówno w o d niesieniu do zapisu postaci.Podstawą zadań w tym podrozdziale jest treść zapisu zamieszczona na rys. wprowadzając do nich pewne zmiany. który również będzie widokiem. czy sporządzony zapis jest optymalny ze względu na przyjęte kryteria. będących widokami. przedstawiających elementy. 5. Wskazówki do rozwiązania zadań Podczas rozwiązywania zadań korzystne wydaje się przyjęcie następującej kolejności działań: — na podstawie danych dwóch rzutów.. — wyeliminowanie linii kreskowych odwzorowujących niewidoczne fragmenty postaci przez zastosowanie odpowiednio przekrojów. niesprzeczności i zupełności.. — dobór i zapis układu wymiarów. — sprawdzić. jak i układu wymiarów. — dobrać odpowiednio uzasadniony układ wymiarów. które można opisać jako elementy nieobrotowe. Niewidoczne fragmenty postaci geometrycznej przedstawiono na tych rysunkach linią kreskową.

15. 15 > (r/s. M i l < 1 i1 r l .32 J yfP J)\ f n t r r 1rn+r! .S ! 1 1 t ! -H i --I .. r1-— ^ "X z Rys. Rys.- j l i ¡i * Rozwiązania tego zadania zamieszczono w rozdz.3).30 Rys. 5. 5./TM. ! i 1 1 !--i .I T 35X.: I— kJJ l ! . 5. i ..31 jtM II I j+J i I I i 1I 1 11 1i 1 r i IM ito'' i 'lii --HH .

.

.

.

5. 5.52 \ -1 U-Ji— Rys.53 .Rys.

W niniejszym rozdziale zamieszczono przykłady rysunków odwzorowujących geometryczną postać konstrukcyjną w rzutach aksonometrycznych *': — w izometrii (rys. 6.1-6.24), — w dimetrii prostokątnej (rys. 6.25-6.32), — w dimetrii ukośnej (rys. 6.33-6.43). Niektóre rysunki uzupełniono istotnymi — dla odczytania własności danego elementu — wymiarami. Zamieszczone rysunki stanowić mogą podstawę do odwzorowania danego elementu za pomocą rzutów prostokątnych. Można je także wykorzystać jako pomoc w zadaniach polegających na sporządzeniu rzutu aksonometrycznego na podstawie rzutów prostokątnych. W doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego powinno się uwzględniać następujące czynniki: — izometria umożliwia pokazanie szczegółów postaci geometrycznej z trzech stron (to;y kierunki widzenia), — w przypadku elementów płaskich oraz tych, których szczegóły postaci geometrycznej są usytuowane z jednej strony, można stosować dimetrię ukośną lub prostokątną, — jeśli elementami postaci geometrycznej są utwory obrotowe, jak walec i stożek, to w doborze
*' Część rysunków zamieszczonych w tym rozdziale zaczerpnięto z prac [13], [14], wprowadzając do nich pewne zmiany.

rodzaju rzutu aksonometrycznego należy uwzględniać dogodność odwzorowywania tych utworów obrotowych w danym rzucie aksonometrycznym; jeśli utwory te występują z jednej strony odwzorowywanego przedmiotu, to zaleca się dimetrię ukośną lub prostokątną, jeśli natomiast z trzech stron — izometrię. Rozpatrując własności i właściwości rzutów aksonometrycznych, można stwierdzić, że występują w nich zmiany długości odcinków i wielkości kątów; mniejsze w izometrii, większe w dimetrii. Rzuty aksonometryczne stanowią podstawę sporządzania rysunków przede wszystkim poglądowych. Wykorzystywanie rzutu aksonometrycznego w zapisie konstrukcji jest ograniczone. Odwzorowywanie bowiem elementów o większej złożoności postaci konstrukcyjnej wymaga licznych zabiegów kreślarskich, a łącznie z zapisem układu wymiarów i opisem struktury zewnętrznej czytelność takiego zapisu może być mniejsza niż zapisu w rzutach prostokątnych. W odniesieniu do istniejących przedmiotów (rzeczywistych obiektów lub ich modeli) na uwagę zasługuje korzystanie z fotografii i techniki fotograficznej (zapis fotograficzny lub fotograficzno-rysunkowy). Szczególne zalety takiej formy zapisu rnają praktyczne znaczenie nie tylko podczas sporządzania dokumentacji roboczej, lecz także przechowywania dokumentacji (archiwizacja).

YS. 6.1

¥S.

S„2

— 44 —

— 45 —

4© — .

6.Rys.21 .

27 Rys.Rys. 6. 6.28 .

6.MME71IA UKOŚNA Rys.-37 4 — Rysunek techniczny jako zapis konamkcp .

.

1.Współzależność geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów współdziałających. —. Odtwarzanie konstrukcji elementu Na podstawie danego pojedynczego elementu (wytworu) ** oraz informacji o jego znaczeniu w układzie. 7. powierzchnie swobodne.8).5). 7. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku wykonawczego. których rysunki złożeniowe zamieszczono na rys. — Doskonalenie umiejętności z zakresu tolerowania wymiarów i opisu stanu powierzchni. a na rys. 7. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i umiejętności co do sposobów zapisu postaci geometrycznej (dobór optymalnego układu rzutów).Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu i złożonego układu) i sporządzenie zapisu konstrukcji (rysunków złożeniowych. 7. na rys.1 przedstawiono pokrywę pompy zębatej (element 9 na rys. Na rysunku 7. 7. obejmujących normalizację niektórych szczegółów postaci geometrycznej. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych elementów jako wytworów można zastosować fotografie tych elementów. — Normalizacja w konstrukcji elementów i układów.1.2 — korpus tarczy wychylnej (element 6 na rys.6). Ma to znaczenie tylko ze względu na organizację zajęć i różne umieszczenie obu tych tematów w strukturze ćwiczeń z zapisu konstrukcji. należy odtworzyć konstrukcję elementu. Odpowiedni dobór elementów i układu elementów umożliwia przyswojenie wiedzy z zakresu konstrukcji i działania oraz wytwarzania tych elementów i układów. — Dobór optymalnego układu wymiarów oparty na analizie współdziałania i wymagań "wynikających z montażu. których fotografie przedstawiono na rys.4 (element 1 na rysunku złożeniowym filtra — rys. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów.1-7. Korpus filtra oleju podano na rys.6).3 — korpus układu sterowania pompy wielotłoczkowej osiowej (element 17 na rys. rysunków wykonawczych). Wytwory o odpowiednim stopniu złożoności postaci geometrycznej stanowią dobry przykład do pogłębienia wiedzy i umiejętności o sposobach zapisu geometrycznych cech konstrukcyjnych. zawartych na rysunku złożeniowym. :i!> — 51 . Są to elementy składowe układów.8. Zadania w tym rozdziale podzielono tematycznie na dwie grupy: odtworzenie konstrukcji elementu i odtworzenie konstrukcji złożonego układu. 7.4. W miarę potrzeby przy odtwarzaniu konstrukcji należy korzystać z odpowiednich norm konstrukcyjnych. 7. Przykładami do realizacji tematu mogą być elementy. 7. 7. Zagadnienia dotyczące konstruowali i a — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. Dobór zadań umożliwia zatem opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zapisu konstrukcji. — Znaczenie powierzchni wyznaczających strukturę zewnętrzną: powierzchnie współdziałające.5-7.

5.2 Pokrywa pompy zębatej Korpus tarczy wychylnej _ — . 7.

.

6 Pompa wielotłoczkowa osiowa: 1 — wałek. 2 — pokrywa tylna. 7. 7 — zespół separatora. 6 — korpus tarczy wychylnej. 16 — tuleja łożyskowa. 21 — nakrętka sześciokątna (wg PZL-Hydral Wrocław) . 19 — dźwignia. 17 — korpus uklcnh sterowania. 10 — tarcza łożyskowa. 18 — pokrywa wskaźnika. 15 — zestaw igiełkowy. 5 — korpus pompy. 3 — wirnik. 8 — stopka ślizgowa 9 — tarcza ślizgowa. 20 — podkładka odginana. 12 — pokrywa łożyskowa. 11 —sprzęgło. 4 — tłoczek. 14 — czop.RYS. 13 — wałek napędu.wirnika.

wg rys. 27 —• końcówka oporowa dolna.5: 22 — wpust pryzmatyczny. 7. U Pompa wieiotłoczkowa osiowa — przekrój 8-8 wg rys. 30 — pokrywa prowadząca .7.B . 25 — końcówka oporowa górna. 26 — tuleja tłoka.B . 29 — sprężyna. 23 — tłoczek. 23 — pokrywa górna.6 Rys. 24 — tuleja gwintowana.

5 — siatkowy segment filtrujący. 7 — osadnik Rys. 2 — tulejka.8 56 . 4 — osłona. 6 — segment magnetyczny.Filtr oleju: 1 — korpus. 3 — trzpień. 7.

Zasuwa klinowa kielichowa (B) -zaporowy kołnierzowy (A) 1 Czynnik przepływający woda. Przy odtwarzaniu konstrukcji skorzystać — w miarę potrzeby — z odpowiednich norm zawierających normalizację głównych wielkości zaworów.12). 2. para. 7.13-7. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (względem pokrywy) woda zimna 1 MPa grzybek mosiądz-guma woda gorąca.Zawór przelotowy (C) wy skośny (D) 1 Czynnik przepływający 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. 0#w. powietrze t < 200°C 1 MPa zasuwa okrągła mosiądz-mosiądz zł©ż©na<eg© ektafle Do realizacji tematu dobrano przykładowo zawory i zasuwę. W połączeniach śrubowych wykorzystać dane gwintów rurowych walcowych. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór zwrotno.9-7. a na rys. D.3. olej. powietrze t<300°C 1. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (wzglę. para t< 175°C 1 MPa grzybek mosiądz-guma 6 Położenie gwintu na wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. Informacje ¡uzimpeiMąjis|ce 1. Na podstawie danego wytworu *' i informacji zamieszczonych w tab.16 ich rysunki złożeniowe. niektórych elementów składowych zaworów lub normalizację pewnych szczegółów postaci geometrycznej.kołnierzowe woru z przewodem rurowym 8 Połączenie pokrywy kołnierzowe z korpusem 9 Zastosowanie armatura przemysłowa 10 Normalizacja PN-86/M-74150 obrotowy dolne gwintowe gwintowe armatura przemysłowa Tabela 7.1 i 7.1 i 7. Dla zaworu A przy odtwarzaniu postaci geometrycznej korpusu wykorzystać dane z rys.umownie jako zawory A. W tabelach 7. Przy sporządzaniu rysunku złożeniowego danego zaworu oraz rysunków wykonawczych jego elementów należy uwzględnić skrajne położenie elementu zamknięcia przepływu.2. 7.6 MPa grzybek woda. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór przeloto. które zamieszczono w tab. para.2 zamieszczono niektóre dane tych zaworów. Zestawienie danych m o r ó w A i B Lp.17. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych zaworów. C.12. jako wytworów można użyć ich fotografii i rysunków złożeniowych.1.gwintowe woru z przewodem ruz„ rowym O Połączenie pokrywy O gwintowe z korpusem armatura domo9 Zastosowanie wej sieci wodociągowej 10 Normalizacja PN-74/M-75226 obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne gwintowe gwintowe armatura domowej sieci centralnego ogrzewania PN-77/M-75007 . które pokazano na fotografiach (rys. 7. 7. B. 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów stal-stal zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek.aizaiik kiMstakep Tafoeta 7. Zestawienie danych zaworów C i D Lp.obrotowo-przedem pokrywy) suwny (ruch śrubowy) 6 Położenie gwintu na górne wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. Oznaczono je .2 należy odtworzyć konstrukcję. 7. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku złożeniowego i rysunków wykonawczych zasadniczych elementów danego zaworu.

7. 7 JO Zasuwa klinowa kielichowa (zawór B) .9 Zawór zwrotno-zaporowy (zawór A) Rys.Rys.

.

055 86.910 1 3/8 44.157 16.710 75.656 62.135 64.939 38.772 135.907 1.405 92.723 9.561 8.039 31.705 80.337 1.445 14.184 2 3/4 81.950 18.251 136.3.441 7/8 30.614 2 1/4 65.147 12.872 2 O Średnica znamionowa'1'"' 1 1/16 1/8 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1 1/4 1 1/2 2 2 1/2 3 3 1/2 4 5 6 d2 = D2 P 7.472 148.551 124.022 97.324 52.117 27.926 91.566 11.249 1 1/8 37.952 41.418 40.877 30.730 138. 60 — .301 15.201 33.728 13.534 87.130 163.267 58.372 103.231 73.793 21.309 Gwinty podane w kolumnie 1 są uprzywilejowane.030 4 1/2 125.: G172 GWINT 2EWNETRZNY < N T > t d =D d.788 56.955 5/8 22.142 9.911 26. = Di mm 7.365 44.330 3 3/4 106..980 100.576 84.749 25.770 36.172 160.662 20.072 122.226 78.u 7. »» bfimi wŁ^mi.884 3 1/4 93.651 162. np.844 46.803 1 3/4 53.722 110.430 5 1/2 151.323 47.201 111.845 50.752 72.291 34.814 2.851 105.651 ' 20.897 41.806 19.351 ' 11 14 28 19 P mm 0.431 42.587 24.951 149.830 6.746 59.680 113. Gwiatr mr^w: -yyalcBw.501 98.279 29.Tafe<e?. i hłsN/ Oznaczenie gwintu zawiera znak gwintu (G) oraz średnice znamionową.

5 Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

.

5 — wkręt. 11 — nakrętka. 13 — uszczelka .OS Ito Rys.14 Rysunek złożeniowy zaworu B: 1 — korpus. 7. 3 — wrzeciono. 10 — podkładka. 12 — zasuwa. 7 — tulejka. 8 — nakrętka. 2 — pokrywa. 6 — uszczelnienie. 9 — kółko ręczne. 4 — nakrętka okrągła.

7. 4 — uszczelnienie. 7 — podkładka. 13 — uszczelka. 15 — zawór odpowietrzający . 6 — kółko ręczne. 5 — dławik.Ć3S Rys. 12 — nakrętka. 8 — wkręt. 9 — grzybek 10 — uszczelka. 2 — pokrywa. 14 — korek.15 Rysunek złożeniowy zaworu C: 1 — korpus. 11 — podkładka. 3 — wrzeciono.

7. 12 — zawór odpowietrzający. . 7 — tulejka. 2 — gniazdo. 8 — nakrętka.Rys. 9 — kółko ręczne.16 Rysunek złożeniowy zaworu D: 1 — korpus. 3 — wrzeciono. 4 10 — nakrętka. 6 — uszczelnienie. 13 — korek grzybek. 11 — uszczelka. 5 — pokrywa.

Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony 0 . ZADANIE Na rysunku 8. 4 oraz 2.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 1 i zabieraka 2 sprzęgła. 8. lecz także zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące konstruowania.2 przedstawiono rysunek złożeniowy zawora rozdzielczego jako elementu instalacji rurowej. 1 dobrania połączenia kształtowego między elementami 2 i 3 (połączenie wpustowe za pomocą wpustu 12 lub inne.Temat zadań zamieszczonych w tym rozdziale obejmuje dokonanie analizy zapisu złożonych układów (rysunków złożeniowych) w celu zapoznania się z konstrukcją i działaniem danego układu i następnie — na tej podstawie — sporządzenie zapisu konstrukcji elementów (rysunków wykonawczych). Ponadto zadanie obejmuje: — dobór odpowiedniego sposobu regulacji luzu między płytkami sprzęgła. — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności z zakresu sporządzania rysunków wykonawczych.3 i 8. — dobrać płytki cierne z tab. wpustowych. — wykonanie uproszczonego rysunku sprzęgła (szkicu) oraz krótkiego opisu konstrukcji i działania sprzęgła. ZADANIE 8 . np. W doborze wartości liczbowych poszczególnych wymiarów należy zachować proporcje wymiarowe podane na rysunku złożeniowym. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. Rysunek złożeniowy wymaga następujących uzupełnień: — dobrania elementów połączeń śrubowych (10.8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1 i 2. Celem zadania jest nie tylko opanowanie zagadnień zapisu konstrukcji.4 przedstawia rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego mechanicznie. Należy sporządzić rysunid wykonawcze tulei 2 i zabieraka 1.3 zamieszczono rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego dwustronnego włączanego mechanicznie. Należy sporządzić rysunki wykonawcze tulei 1 i zabieraka 2. ZADANIE 8 . 3 Na rysunku 8.1 i 8.6-8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1.1 zamieszczono rysunek złożeniowy zaworu kątowego. 4 Na rysunku 8. Zagadnienia dotyczące konstruowania: — Związek między cechami geometrycznymi a działaniem oraz między cechami geometrycznymi a sposobem wytwarzania.4 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 2 i z a b i e r a k a 1 sprzęgła. 8. 17). — dobrać płytłd cierne z tab. — Dobór elementów typowych połączeń: śrubowych. zamiast elementów 8 i 9 należy dobrać układ wg rys. lego działanie polega na realizacji przepływu cieczy z dwóch przewodów łub każdego z osobna. Jeśli zakres prac nie obejmuje rysunków wszystlcich elementów. sprzęgła. 8. (szkic) sprzęgła oraz krótki opis konstrukcji i działania Rysunek 8. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. 11 i 13-15 oraz 16. — Przyswojenie niektórych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na przykładzie przerabianych zadań. wielorowkowe). 3. Zagadnienia zapisu konstrukcji: — Pogłębienie wiadomości z zakresu zapisu złożonych układów i doskonalenie umiejętności „czytania" rysunków. współdziałających ze sobą. uwzględniając wymienione uzupełnienia konstrukcji. ZADANIE 8 . to należy sporządzać rysunki wykonawcze zasadniczych elementów danego układu.

19 . 10 .króciec. 3 .uszczelka.tulejka grzybka.uszczelka. 6 .tulejka.kołnierz.FJys. 17 .podkładka o k r J a .nai^tka s z e Ł S n a m .uszczelnieni? 14 . 13 . 2 .persceń. 1 fewór kątowy: 1 . 16 . 8 .nakrętka.wrzeciono i . 5 . 12 . T o .króciec.śruba dwustronna.grzybek.gniazdo. 11 .kołnierz 7 .nakrętka. 4 . 18 . 9 .korpus.kć ko eczne o .

9 — pierścień uszczelniający o przekroju okrągłym. 2 ) _ I Rys. 15 — nakrętka sześciokątna. 17 — podkładka sprężysta .5) c-c | Element poz. 8. 14 — podkładka sprężysta. 4 — płytka. 10 — wkręt z łbem walcowym. 11 — podkładka sprężysta.©s o© (Element poz. 16 — śruba z łbem sześciokątnym. 8 — króciec. 6 — uszczelka. 3 — pokrętło. 7 — uszczelka. 2 — wrzeciono.2 Zawór rozdzielczy: 1 — korpus. 13 — śruba z łbem sześciokątnym. 5 — króciec. 12 — wpust.

zabierak. 3 . 7 — płytka cierna wewnętrzna 8 9• elementy układu regulacji luzu.3 Sprzęgło wielopłytkowe dwustronne włączane mechanicznie: 1 . 11 — wpusi pryzmatyczny ' ' . 2 . 10 — pierścień włączający. 8.eh VD Rys.sworzeń 4 .tuleja. 6 — płytka cierna zewnętrzna.dźwtania 5 — płytka dociskowa.

4 8 9 3 o Rys. 7 — sworzeń. 6 — płytka dociskowa.5 . 9 — śruba z gniazdem sześciokątnym . 2 — tuleja. 8 — nakrętka do regulacji luzu. 5 — płytka cierna wewnętrzna. 4 — płytka cierna zewnętrzna. 3 — dźwignia. 8.4 Sprzęgło wielopłytkowe jednostronne włączane mechanicznie: 1 — zabierak.

A CHŁODZENIE (SMAROWANIE) o Rys. a - » - s z i l .5 S .7 .*** . 8. T R Y M ' 4 7 P I S R Ś C .7'. s . S - 6 - 7 - ^ .

5 zamieszczono rysunek ziożemo*^ sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego hydraulicznie.1 i 8. 8.6 Układ do regulacji luzu w sprzęgle Rys.7 Nakrętka do regulacji luzu w sprzęgle . Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony (szkic) oraz krótki opis konstrukcji i działania sprzęgła. 8.Na rysunku 8. b a Rys. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementów 1.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla elementu i i 2 oraz 9. — dobrać płytki cierne z Łab. 2 i 9. 8. rysuniai złożeniowym. przy czym: — zacho<*'uć protKJCcje gicw/nych wymiarów jak na.

1 50.8 124.8 134.3 43.75 2.75 11.5 89 O O Liczba wypustów 1 3 1.5 69. Płytki wewnętrzne z wypustami** (wymiary w mim) Lp.8 144.5 78. > 73 — .2 70.2 H 13.8 79.5 19.3 6 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).75 9.1 32.5 80.8 53.9 30.5 97 H. TabeJa 8.5 164.7 H 31 38.2 129.8 33.7 19.4 27.6 b 8 g 1 Liczba wypustów 9.5 55 61 61 68.6 24.Taóda oJ. Płytki zsymęiirrane i wypastamj*' (wymiar? w raunot) Lp.1 41.3 38.45 4 6 1.5 88.45 3 C J 6 7 8 9 10 11 12 11.75 1.2 70.2 48.8 89.2 58. 1 2 3 4 Dw 54 67 78 88 98 110 108 123 132 141 162 178 dw 33.5 73.5 53.6 36.1 30. 25.5 181.1 57.3 48.2 92.1 45.8 Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).2 112.2 65.2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D* 54.8 100 111.5 109.5 44 49.2 61 65.7 19.5 dz 34 50 60 68 72 72 78 84 95 102 118 132 'o 10 12 12 12 12 19 12 12 12 19.2 75.2 82.2 100.9 70.

3 3.5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Liczba zębów i moduł zx m 38x2. '1 Liczba zębów i moduł d„ Dł d O O zxm 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 60x2. .5 4 5 *' Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).5 41x3 45x3 48x3 55x3 60x3 65x3 52x4 61x4 68x4 60x5 72x5 70x6 d„ 95 110 123 135 144 165 180 195 208 244 272 300 360 420 dt 90 105 119 130 140 160 175 190 204 233 268 295 355 412 D 141 162 178 195 225 250 270 300 318 342 380 428 518 575 g 2.3.3 o . Lp. 188 208 236 268 287 320 340 365 404 455 545 605 102 118 . Płytki wewmętraiie 2 otworami wielorowkowymii o zarysie ewolwemtowyin*' (wymiary w mim) Lp.mm.4.5 4 5 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).8 2.105x3 84x4 90x4 100x4 90x5 108x5 100x6 150 170 186 204 234 264 285 315 336 360 400 450 540 600 153 173 .5 44x2.3 2.5 68x2. Płytki ^ew^tr^Siie % wiehnyypai&tami o iajysie ew^iweatowyna*' (wymiary w . > 8.Tabein i<. 62x3 68x3 78x3 88x3 95x3 .5 3.132 145 155 175 189 205 220 255 285 315 375 440 1.

9. Rys. łącznie z informacją o postaci geometrycznej. [21] i [23]. połączony z dokonywaniem pewnych zabiegów konstrukcyjnych. Przeanalizowanie danych powinno stanowić czynnik naprowadzający na prawidłowe rozwiązanie zadań. umożliwią zidentyfikowanie znaczenia danego elementu w układzie. wprowadzając do nich zmiany. 9.18 i 9. W konstrukcjach o większej złożoności postaci geometrycznej. sprawiać większych trudności. oprócz konstrukcji odlewanej.20 przedstawiono elementy odlewane. Stwierdzenie to należy przyjąć za podstawę głównego kryterium oceny rozwiązania konstrukcyjnego. Przekonstruowanie ich na elementy spawane nie powinno Przy opracowaniu tego rozdziału skorzystano z rysunków z prac [13]. Dane te. Na rysunkach 9. Na rysunkach elementów odlewanych podano główne wymiary oraz oznaczenia stanu powierzchni. Rozważane elementy odlewane pod względem postaci geometrycznej są stosunkowo proste.19.17. 9. do którego jest przeznaczony.21). które mogą zastąpić przedstawione elementy odlewane. Należy sporządzić zapis konstrukcji elementów spawanych.1 .Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest zapis geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów spawanych. **' Reguły konstruowania elementów spawanych są zamieszczone między innymi w pracy [8]. podano zaczerpnięte z praktyki przykłady rozwiązań konstrukcyjnych elementów spawanych (rys. Zadania polegają na opracowaniu konstrukcji elementów spawanych. Pewne reguły obowiązujące w konstruowaniu elementów spawanych zostaną podane przez prowadzących zajęcia dydaktyczne **'.1-9. Wytwory spawane powinny zapewnić działanie identyczne z działaniem wytworów odlewanych.16 oraz 9. 9.

— 76 — .

77 — .

3/ 78 . A- / R a 6.i i Rys.7 i> 100 Rq 25. 9.

9. tzn.< 25 > t 040 Ra 12^5/ W przedstawieniu postaci geometrycznej dźwigni na rys. 9. 9. jak gdyby leżało w jednej płaszczyźnie z drugim ramieniem.11 .1 C ¡3ys.10 skorzystano z możliwości uproszczeń zapisu. w płaszczyźnie rzutu głównego Rys. Ramię dźwigni odchylone o kąt 30° przedstawiono w rzucie głównym tak.

Część środkową tego elementu odpowiednio przy tym skrócono Rys.\v Rzut główny na rys.12 został sporządzony przy wykorzystaniu możliwości uproszczeń zapisu. Wszystkie szczegóły postaci geometrycznej przedstawiono tak.12 . 9. jak gdyby leżały w jednej płaszczyźnie przekroju. 9.

5 5 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .A-A Ry /Ra" 12.

a Rys.17 . 9.

.

Zagadnienia dotyczące konstruowania — Dobór cech konstrukcyjnych w wyniku analizy założeń konstrukcyjnych. podając tylko np. spawanych. — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. którym jest między innymi skonstruowanie wałków i kół zębatych. dobrać łożyska. — Poznanie rozwiązań pewnych zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. które odpowiadałyby tak postawionym wymaganiom —-jak się wydaje — mogą być wybrane zagadnienia konstrukcyjne z zakresu prostych przekładni zębatych. np. Dobór zadań umożliwi opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zagadnień zapisu konstrukcji. — stanowiły pewien czynnik poznawczy takich dziedzin opisowych. tarczę sprzęgła i połączenia wpustowe. aby: — stopień ich ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych był możliwie duży. — Pogłębienie wiedzy i umiejętności z zakresu zapisu złożonych układów. guma.i mikrostruktury zewnętrznej na rysunkach wykonawczych. W niniejszym rozdziale zamieszczono dwa zadania. stopniu złożoności (niż w zadaniach w rozdziale Zadania konstrukcyjne I) i jednoczesnym dokonywaniu pewnych prostych zabiegów konstrukcyjnych. połączeń piasta-wał. Wykonać rysunek złożeniowy obejmujący wymienione elementy (wraz z gniazdami i pokrywami łożyskowymi) oraz rysunki wykonawcze wałka i koła zębatego. 10. stal. śrubowych. Należy skonstruować wałek i koło zębate. — Reguły zapisu elementów układów napędowych: kół zębatych.1) zostały dobrane główne cechy konstrukcyjne przekładni. Elementy założeń konstrukcyjnych do opracowania konstrukcji wałka wejściowego podano na rys. ZADANIE 1 © . że ze względu na pomijanie w rozważaniach własności tworzyw opis cech materiałowych (w wykazach elementów na rysunkach złożeniowych) należy sprowadzać do określenia najbardziej ogólnych danych.istota zadań zamieszczonych w tym rozdziale polega na sporządzaniu zapisu konstrukcji układów o większym. Tematykę tych zadań starano się dobrać tak. na którym ma być osadzone koło zębate i tarcza sprzęgła. łożysk tocznych. żeliwo. 1 (wałek przekładni kompletny) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej dwustopniowej (rys. Temat drugiego zadania stanowi wybrany etap uszczegółowienia przekładni zębatej jednostopniowej. — Normalizacja w konstrukcjach środków technicznych. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Reguły zapisu typowych połączeń. Należy nadmienić. uszczelnień itp. co stanowi podstawę do sformułowania następnego etapu uszczegółowienia przekładni. fibra. — problematyka zapisu konstrukcji była różnorodna. 10. — Opis makro. co wynika z odpowiedniego stopnia złożoności samej konstrukcji. . jedną z możliwości doboru tematyki zadań. osiowo (podpora przesuwna). Wałek. a drugie — przesuwne. powinien być ułożyskowąny w korpusie przekładni za pomocą łożysk tocznych.2 (podobnie dla wałka wyjściowego). Tematem pierwszego jest konstrukcja układu: wałek wejściowy-lcoło zębate-łożyska-uszczelnienie-sprzęgło jako fragmentu przekładni zębatej dwustopniowej. jak maszynoznawstwo (w pojęciu ogólnym). — Korzystanie ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej. Jedno łożysko powinno być ustalone osiowo (podpora stała). — Stopniowe uszczegółowienie konstrukcji jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". uszczelnienie. staliwo.

1 — dla konstrukcji walka wejściowego.1.0.0 3. W doborze postaci geometrycznej wałka należy: 1.2.35. Przykłady danych « ii zębatej Lp. Łożyska kulkowe. Katalog-informator.5 1. 2.3 Tabela 10. sprzęgła.FOK R W ŁOŻYSKOWA Y A USZCZELNIENIE ULOZY SKOWANIE POKRYWA ŁOŻYSKOWA I . 68 71 74 79 83 87 89 92 95 97 99 102 Moduł m Wskaźnik b dp 0.40 3. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA. Przykłady danych do konstrukcja wata wejściowego przekładni zębatej Lp. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 60 63 66. 10. Imforaiacje pomocnicze Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka jest zilustrowane na rys.35 3 0. 13. ł) . łożysk.40 5 5 4.2 . pierścieni uszczelniających. dobierając przy tym odpowiednie sposoby osiowego ustalenia elementów: koła zębatego. 10. sprzęgieł podatnych. Opracować szkice wałka dla dwóch możliwości nakładania koła zębatego na wałek: od strony czopa pod sprzęgło i od strony przeciwnej do sprzęgła. nakrętki łożyskowe i podkładki zębate należy dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów. Wybrać jedno rozwiązanie i opracować konstrukcję wałka. krążków zabezpieczających i pierścieni osadczych oraz inne informacje potrzebne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.1 4 0.9 3 0.0.2 — dla konstrukcji wałka wyjściowego.5 0.4. Łożyska toczne. lub wg tab. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 Moduł m Wskaźnik b < =d P ~r p 1.3) d p Dane ilościowe do zadania przyjąć wg tab.5 1.we L2 Schemat przekładni zębatej dwustopniowej Elementy założeń konstrukcyjnych • 10.35 4 1.45) d p Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0.5 0.30 Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0.2 4.3 i 10.wy I . 10.

aby można było wykonać rysunek złożeniowy przekładni oraz rysunki wykonawcze głównych elementów przekładni: korpusu. wałków i kół zębatych. 10.. d w 2 . 10. Należy dokonać dalszego uszczegółowienia konstrukcji tak.6 dla układu pionowego przekładni. odległość osi A. średnice wałków (otworów w kołach) d w ( . Na podstawie założeń konstrukcyjnych i wymienionych wielkości można sporządzić rysunek o stopniu uszczegółowienia jak na rys..2 (Wybrany etap uszczegółowienia konstrukcji przekładni) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej jednostopniowej dobrano główne cechy konstrukcyjne i obliczono następujące wielkości: liczby zębów z. 10.3 Ilustracja zagadnienia uszczegółowienia postaci geometrycznej wałka przekładni iys. moduł m. Opracowana konstrukcja będzie stanowić podstawę wykonania niewielu sztuk przekładni. jak przedstawiono na rys.UiOZYSKOWANiE U ŁOŻYSKOWANIE \\ USZCZELNIENIE // b Rys.3. Ze względu na jej niewielkie wymiary należy przyjąć korpus .5 dla układu poziomego lub na rys. Przyjęto sposób ułożyskowania i dobrano łożyska kulkowe. z 2 . 10. 10.. co umożliwiło uszczegółowienie postaci geometrycznej wałków przekładni i przyjęcie wartości wymiarów walka zależnych od wymiarów łożysk. szerokości b. b 2 .4 Przykład postaci geometrycznej wałka przekładni ZADANIE 1©.

.

.

5 73.3. Łożyska toczne. Wskazówki do rozwiązania zadamia Różne koncepcje postaci korpusu przedstawiono na rys. Przykłady danych ilościowych stanowiących element założeń konstrukcyjnych zamieszczono w tab. Katalog-informator.5 132. . 10.T^ibii^ 1LV3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Zl 21 23 25 20 22 24 19 21 23 18 20 22 15 17 19 17 19 21 16 18 20 19 21 23 24 26 28 20 22 24 Z2 34 32 31 33 31 31 30 29 26 29 27 25 47 43 43 43 39 38 41 33 33 30 29 26 39 37 37 37 35 33 m 4 dpi 84 92 100 90 99 108 95 105 115 108 120 132 60 68 76 76.5 98. W doborze wymiarów wnętrza korpusu należy uwzględnić objętość oleju smarującego.25 128.25 128. odpowietrznik. 10.PrzyMa.5 65. b2 63 69 75 75 84 92 88.5 148.5 139.dy d^i^yclh 4JUi ^rselfil^dhiM z-^l^Sy-ęl?.5 139.5 150 145 130 174 162 150 188 172 172 193. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA. Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka zilustrowano na rys.75 142.3. sprawdzania jego poziomu oraz odpowietrzania wnętrza przekładni.5 . 10. 40 45 45 40 45 50 45 50 55 50 55 60 30 30 35 35 40 45 35 40 45 55 60 65 45 50 55 40 45 50 d vv2 50 50 50 50 50 55 55 55 60 60 60 65 40 40 45 45 50 55 45 50 55 65 70 70 55 55 60 50 55 55 4.5 85.5 bi 68 74 80 81 90 98 95 105 115 87 96 106 54 62 68 77 86 95 64 72 80 103 114 124 96 104 112 81 89 97 (wyiniMary 7yv ^rp .157.5 94.7-10.5 98.10. Ponadto należy rozwiązać zagadnienia: wlewania i spuszczania oleju. dobierając odpowiednio takie elementy. Lp.5 106.5 o bardzo prostej postaci geometrycznej. Wymiary łożysk kulkowych dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów i pierścieni uszczelniających oraz inne informacje konieczne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.5 49 57 63 71 80 89 57. jak: korek do wlewu i korek do spustu oleju.5 175.5 125 122.75 122.5 91 99 107 75 83 91 A 110 110 112 119. wskaźnik poziomu oleju.5 80 90 100 114 126 138 96 104 112 90 99 108 dp2 136 128 124 148.5 147 150 147 126 126 130 128.5 132. 13.5 95.5 116.5 88.5 141 141 141 124 120 124 135 130.5 5 6 4 4.25 dw.5 5 6 4 4.5 108. dobranej odpowiednio do wymiarów koi zębatych i łożysk tocznych.25 123.5 127.25 119.5 171 205 165 165 180 174 156 156 148 148 166.5 79.

10. V Rys.7 Koncepcja korpusu przekładni — otwory pod łożyska w ściance o odpowiedniej grubości A-A iH\ Koncepcja korpusu przekładni — tuleje z otworami pod łożyska .i Aj M i „ i ji j 'I \ i i i ! I ! i i f \ ( A \j I ! i X % \ Si V.

.

. Ze względu na stosunkowo niewielką ilość czasu przeznaczonego w strukturze ćwiczeń na temat „zapis schematyczny. układów mechanicznych zamieszczono w pracy [20].Zadania o temacie ujętym jako „zapis schematyczny. schematy a stopień uszczegółowienia konstrukcji na rysunkach złożeniowych. w których użyto znaków nie znormalizowanych.1. Rodzaje i typy oraz ogólne zasady wykonania. Z tego powodu w literaturze często stosuje się schematy. Jeden z przykładów zadań zamieszczono na rys. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności w odczytywaniu zapisu układów o większej złożoności. — Uwolnienie się od trójwymiarowości elementów i stosunków przestrzennych w zapisie własności układów materialnych. PN-82/M-01083 — Schematy kinematyczne. Stwarza to możliwość zwrócenia uwagi na podane niżej zagadnienia. Połączenie „nakrętka-śruba" zamienia ruch obrotowy tulei z gwintem wewnętrznym na ruch prostoliniowy śruby dźwignika. lest to rysunek złożeniowy dźwignika śrubowego z przekładnią zębatą o zębach śrubowych i przekładnią pasową (na rysunku pokazano koło pasowe klinowe zamocowane na wałku wejściowym). — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. Normalizacja nie wyczerpuje jednak zagadnienia znaków zapisu schematycznego. Wybór ważniejszych znaków używanych w zapisie tzw. *' Normy związane z tematem: PN-80/M-01156 — Schematy. Zasady wykonania. — Schematy a odwzorowywane układy. — Opanowanie reguł sporządzania zapisu schematycznego. 11. Symbole graficzne. Znaki zapisu schematycznego są znormalizowane *>. Uzupełnia się je wtedy niezbędnym opisem znaczenia użytych znaków. a które występują w praktyce. jakich należy używać do odwzorowania różnych układów. Zapisu tego dokonuje się po zapoznaniu się z konstrukcją i działaniem układu przedstawionego za pomocą rysunku złożeniowego. PN-82/M-01039 — Schematy kinetyczne. symboliczny" wskazane jest zawężenie zakresu treści zadań dotyczących tego tematu do układów kinematycznych. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Zapis schematyczny w procesie projektowo-konstrukcyj ny m. symboliczny" polegają na sporządzeniu — na podstawie rysunków złożeniowych — zapisu schematycznego układów mechanicznych maszyn. Dobór zadań powinien być jednak taki. aby wykazywały one możliwie duży stopień ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych oraz różnorodnej problematyki zapisu schematycznego.

11.1b) .(drugi rzut — patrz rys.

• watek wejściowy 4 .kole pasowe klinowe.głowica.b Dźwignik śrubowy z przekładnią zębatą śrubową (i p ę d n i ą P ^ t ^ ś ^ w dźwignika. 8 . 6 .^ J 0 ^ ' 5 i gwintem wewnętrznym.śruba dźwignika. / . 3 . 9 ucn nj^ ^ S 1 ś r u b o ^ m . 2 .p o p r z e ć ^ .^ ) z g a .

W zależności od potrzeb należy zastosować odpowiedni sposób zapisu połączeń spawanych. które mają zapewnić jego skuteczne działanie. Z opisu mikrostruktury zewnętrznej wynika sposób i rodzaj obróbki. jakie należy wykonać. których te połączenia występują. Treść zadań. Treść zadań.1-12. Zadania te mają na celu opanowanie reguł zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych oraz opisu mikrostruktury zewnętrznej wytworu (chropowatości powierzchni). Na rysunkach 12.W rozdziale tym zamieszczono zadania określone jako pomocnicze. 95 .13-12. 12. wynika z opisu słownego podanego na rysunkach. podano w opisie słownym zamieszczonym na tych rysunkach. Opis mikrostruktury zewnętrznej wytworu wynika z potrzeby określenia w procesie konstruowania rych własności nadawanych wytworowi w procesie wytwarzania. Opis mikrostruktury zewnętrznej w zadaniach podanych niżej obejmować ma tylko oznaczenia chropowatości powierzchni.1.12 przedstawiono różne przypadki połączeń śrubowych. Zapis p©łączeń śrubowych Na rysunkach 12. jakie należy wykonać.27 zamieszczono kilka charakterystycznych zastosowań połączeń spawanych. Znajomość zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych jest związana z doborem w procesie konstruowania postaci geometrycznej wytworów. gdyż ich znaczenie należy traktować przede wszystkim jako pomocnicze w rozwiązywaniu zadań o większym zakresie działań.

przedstawiając całość jako „półwidok-półprzekrój" o I V/////////W////////////. L . L-. gwint wewnętrzny na długościach L.2 Narysować połączenie: elementy 2 i 3 nakręcone na element 1 tak.Na odcinkach oznaczonych przez L.. 2 -ivk:3ccRv » alsmsni i Rys. 12. eisrnen. Q ! L i J L 1-2 Rys.3 Li - L 2 = 3 L Dokończyć rysunek połączenia śrubowego — elementy 2 i 3 wkręcone w element 1. narysować odpowiednio gwinty wewnętrzne i zewnętrzne. jak zaznaczono na rysunku. Marnować o c r a c ^ n t e . 12. L j . i L 2 m — .

5 Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys.Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12.6 7 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 97 — . 12.

11 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem stożkowym. 12. 12.9 Do przykręcenia elementu 1 do elementu 2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym i podkładkę sprężystą.10 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem walcowym. 12. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem.1 . b — w uproszczeniu Rys. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. 12. b — w uproszczeniu Rys. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. b — w uproszczeniu Rys.Do połączenia elementów 1 i2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym. b — w uproszczeniu Rys. nakrętkę sześciokątną i podkładkę sprężystą.

12. całość przedstawić jako „półprzekrój-półwidok" Spoina V ¡1 Rys.17 . 12.Zbiornik cylindryczny — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie wewnątrz i na zewnątrz) Rys.13 Tarcza z wałkiem drążonym — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie) Rys.18 Spoina L \ Spoino L 12. aby zapewnić szczelność Rys. 12.15 Spoina L Spoina L / Spoina L Spoino i r 1 a Spoina L Poszczególne części połączyć spoinami.14 \łłM*'łtimtm Zbiornik o prostych ściankach — poszczególne części połączyć spoinami tak. 12.

całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" Rys. 12. całość narysować w „półprzekroju-półwidoku" Rys.20 Rys.21 .Spoina Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12.19 Spoina L Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" 12. Spoina L >>>>> >>.)>> >>>>>>>>>>>>>)>>>) ¿a >77 Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami.

12.23 Szczęka hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.24 Rys. 12. 12.25 ff — 101 . 12.22 Pedał hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Rys.Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.

aby zapewnić szczelność H Si S S V V S s V s \ s s V \ V > 7 7 7 7 7 / 7 / / ' J (0 « I Rys.27 i .Zbiornik otwarty — poszczególne części połączyć spoinami tak. _J . 12.

28-12. 12. których rysunki należy uzupełnić oznaczenialni chropowatości powierzchni.2. spełniając wymagania podane w opisie słownym podanym na rysunkach. — pozostałe powierzchnie — R a = z Rys.30 przedstawiono różne elementy. .28 Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 30m7 mają chropowatość o wskaźniku R a = x — powierzchnie wyznaczające wymiar 6 mają chropowatość o wskaźniku R a = y — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnia walcowa 03Oh6 ma chropowatość o wskaźniku R a = x. c-o e co o Rys.12. Zapisu oznaczeń należy dokonać wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych. Zapas ozaaacześ c h r o p o w a t o ś c i powaerscłani Na rysunkach 12. — inne powierzchnie walcowe mają chropowatość o wskaźniku R a = y. — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 35H8 mają chropowatość o wskaźniku R a = x. 12. — powierzchnie wyznaczające wymiar 5 mają chropowatość o wskaźniku R a = y.

13.Ci. 13. W tabeli 13.4—13.7).5 zamieszczono dane potrzebne przy doborze postaci geometrycznej czopów końcowych wałów.11. 13.9). — gumowych pierścieni uszczelniających typu A lub B (tab. Dla połączeń wpustowych zamieszczono dane dotyczące głównych wymiarów elementów połączenia (tab. jakie tutaj obowiązują. ale pewne reguły.4-13. 13. W rozdziale niniejszym zamieszczono także dane wybranych elementów przekładni zębatych: w tab.10 i 13.2 i 13. 13. Wyróżnić należy ułożyskowania wałków: — krótkich (rys. 13.1.3). Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych w ułożyskowaniach wałków przekładni zębatych zamieszczono w tab. 13. .14 — wymiary korków spustowych i uszczelek. szczegóły postaci geometrycznej ze względu na przyleganie elementów sprzężonych przedstawiono na rys. 13.w tab. Trzeba wyraźnie podkreślić. 13. mają znaczenie ogólne. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono odpowiednio w tab. że pewne zagadnienia — ze względu na powszechność występowania i ich ogólne znaczenie — można uznać za typowe oraz że istnieją ich rozwiązania.3. Wiąże się to bowiem z potrzebą tworzenia w procesie projektowo-konstrukcyjnym różnych rozwiązań (pole możliwych rozwiązań) jako warunku dokonywania zabiegów optymalizacyjnych.9. Podkreślenie możliwości różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego ma znaczenie metodologiczne. Zamieszczone tutaj rysunki oraz tabele dotyczą podanych dalej zagadnień. Przedstawienie treści niniejszego rozdziału jest sprowadzone do krótkiego opisu. 13. 13.lJj normy konstrukcyjne Dobór treści rozdziału wynika z potrzeb związanych ze strukturą ćwiczeń dydaktycznych — zakres tematyki jest więc odpowiednio zawężony. a wymiary tarcz tego sprzęgła zamieszczono w tab.10.4 i 13. zwrócono ponadto uwagę na możliwość różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego.9.2 i 13.12. W przykładach. Sposoby zabudowy pierścieni uszczelniających w dwóch różnych przypadkach przedstawiono na rys. które zamieszczono w tym rozdziale.1). a w tab.6) oraz stosowanych w tych połączeniach znormalizowanych pasowań (tab.7-13.8 i 13. Zagadnienie wyznaczania powierzchni oporowych pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów podano na rys. Zamieszczony w tym rozdziale m ateriał umożliwia jednak zwrócenie uwagi na następujące czynniki w konstruowaniu: — korzystanie ze zbioru istniejących rozwiązań (katalog rozwiązań).6). 13. 13. — zagadnienia normalizacji. Zagadnienie uszczelnień w połączeniach obrotowych ilustrują proste. — długich (rys. Zaczerpnięto je z dziedziny konstrukcji przekładni zębatych. Na rysunku 13. 13. 13. Przykłady różnych sposobów ułożyskowań przedstawiono na rys. Wybór jednego z nich zależy oczywiście od przyjętych kryteriów. ale najbardziej typowe rozwiązania uszczelnienia za pomocą: — pierścieni filcowych (tab. a dane krążków zabezpieczających —.12 przedstawiono rysunek złożeniowy sprzęgła podatnego.13 — wymiary śrub odpowietrzających. 13.11.

2 fdSŁyrelemenSmfd3)^" ^ ^ ^ ^ * W y k °rzyStaniem różnic y k ^ w i z n Powierzchni (b). 13.3 Szczegóły osadzenia łożyska (lub koła) w otworze (a). b o?/ Rys. 13. b — obrabiana cała powierzchnia. c pogłębienie b . 13.1 Powierzchnie oporowe pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów: a nadlew. z podcięciem wałka (c). z wykorzystaniem różnicy krzywizn powierzchni (b) z podcieciem w otworze (c) — 105 — .POWIERZCHNIE OPORO WE POB NAKRĘTKI. SZCZEGÓŁY OSADZENIA W OTWOiBAirii Rys.

4 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk kulkowych Rys. 13.5 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk stożkowych . 13.W ALE G W PRZEKŁADNI ZĘBATYCH Rys.UŁOZY-SE 0 WANIĘ.

Ułożyskowanie za pomocą łożysk kulkowych Ułożyskowanie za pomocą łożysk wałeczkowych Rys. 13.3 Zastosowanie łożysk stożkowych w izw. układzie rozbieżnym — 107 — .

5 76. 18 21 26 27 29 31 33 36 37 39 41 43 46 49 51 53 56 59 61.5 86. 89.5 92 97 102 107 112 117 122 127 132 137 142 147 152 157 162 167 172 177 182 d2 109 Ul 116 125 130 135 140 145 154 159 164 173 178 183 188 193 198 203 208 213 f 7 8 4 9 5 10 6 .5 66.5 73.5 81.USZCZELNIENIA Tabela 13.5 71.1.5 79.5 83.23 30 32 35 36 38 40 42 45 48 50 52 55 58 60 65 70 72 75 78 80 82 85 d. Uszczelnienie pierściemńaani Mcawyani wg PN-90/M-86488 (wymiary w mm) t d 17 20 25 26 *z.5 -XD TJ (N •a Przykład oznaczenia pierścienia filcowego o średnicy d = 50 mm: Pierścień filcowy 50 PN-90/M-86488 di 28 31 38 39 41 43 45 48 49 51 53 55 58 65 67 69 72 75 77 82 89 91 94 97 99 101 104 f 3 d 88 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 d.

a b Rys.10 Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed wyciekaniem oleju z wewnątrz: a — przedstawienie uproszczone. 13. b — przedstawienie szczegółowe a Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami z zewnątrz: a — przedstawienie uproszczone. b — przedstawienie szczegółowe — 109 — .

pierścień uszczelniający A 25 x 42 x 10 PN-72/M-86964 d D 24 26 15 m 32 35 40 28 O 32 35 40 28 30 [321 35 40 30 32 [35! 40 35 30 32 35 ¡40! 42 47 40 32 35 ¡40! 42 47 40 35 1401 47 16 b 7 7 7 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 7 10 10 7 7 7 10 7 7 7 7 10 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 10 10 d D 35 37 40 ¡42] 47 50 52 62 40 ¡45! 47 40 ¡47] 50 52 40 42 47 50 ¡52 55 62 45 47 50 ¡52! 47 50 52 ¡55| 58 62 72 52 62 52 55 ¡58! 62 b 7 7 7 10 10 to 10 10 7 10 10 ' 7 10 10 10 7 7 10 10 10 10 10 7 7 10 10 7 7 10 10 10 10 10 " 7 10 7 10 10 10 d D 52 55 i60| 62 65 72 80 55 i62i 65 72 60 62 !65i 68 72 80 62 65 170. 72 80 65 68 70 L2 7J 75 80 68 72 i75| 80 70 72 75 I80| 85 90 ¡801 90 75 80 85 90 b 7 7 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 10 10 3 10 10 10 d 62 63 65 D 80 90 90 85 !90| 95 100 90 100 90 ¡95! 100 110 100 110 95 :ioo> 105 110 100 110 100 ¡105. których średnice D ujęto w ramki. — i: .1000 mm. Pierśctesnk uszczelniające A (gumowe 2 wkładka usztywniającą) wg PN-72/M-. Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d = 6 . 10 12 10 10 10 12 12 12 15. są uprzywilejowane.Tabela 13.%%4 ( wymiary w inm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 25 mm.2. b=10 mm. 110 115 105 ¡110! 120 110 115 ¡120! 125 120 125 120 ¡1251 130 140 125 ¡1301 140 b 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 12 10 12 10 10 10 12 . 12 12 12 15 12 12 12 12 12 15 12 12 15 25 40 42 68 26 70 28 17 45 72 18 75 30 48 19 78 20 32 50 80 21 85 35 52 22 90 23 24 36 55 95 38 100 53 60 105 Pierścienie. D =42 mm.

3.Tabela 13. D = 52 mm. pierścień uszczelniający B 30x52x10 PN-72/M-86965 b d 15 D 30 35 40 30 32 35 40 35 40 47 35 40 40 35 40 47 40 40 42 40 47 52 40 42 47 50 52 42 47 50 b 10 d 28 D 47 50 52 47 50 52 55 62 47 50 52 55 52 62 52 55 62 70 55 60 62 72 62 65 72 60 62 65 72 80 65 70 • 10 72 b 10 d 48 D 62 65 72 65 68 72 80 72 75 75 80 85 90 80 90 80 85 90 95 85 90 90 95 90 95 90 100 100 110 b 10 d 75 D 95 100 105 110 100 110 100 105 110 115 105 110 115 120 125 110 115 120 125 120 120 125 120 125 130 140 b 12 16 10 30 50 10 52 10 55 10 58 10 ' 10 60 10 78 12 10 80 12 17 18 19 20 21 22 10 32 10 10 10 10 10 40 10 42 10 35 10 85 10 15 38 10 90 15 62 65 10 10 12 12 12 92 95 15 15 24 10 68 100 15 25 45 10 47 26 10 *' Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d= 10-280 mm. Pierścienie uszczelniające 3 igsHMme w ofasimrie metalowej) wg PN-72/M~ (wymiary w mm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 30 mm. — 111 — . b=10 mm.

CZOPY KOŃCOWE WAŁÓW
Tabela 13.4. Czopy końcowe wałów
wg PN-98/M-85®®® * >

POŁA CZE NI A WPUSTOWE
Tabela 13.6. 'Główne wymiary połączeń wpustowych wg PM-70/M-850O5'

X9

Średnica d (mm) Wymiar nominalny 16 20 25 30 32 18 22 28 35 38 40 48 42 50 56 60 70 80 100 130 160 ¡90 85 110 140 170 '200 63 71 90 120 65 75 95 125 150 180 220 m6 45 55 k.6 19 24 J6 Tolerancja

Długość 1 (mm) Czopy długie 40 50 60 80 Czopy krótkie 28 36 42 58 Zakresy średnic d (mm) do ponad 6 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 500 Wymiary wpustu bxh (mm) 2x2 3x3 4x4 5x5 6x6 8x7 10x8 12x8 14x9 16x10 18x11 20x12 22x14 25x14 28x16 32x18 36x20 40x22 45x25 50x28 56x32 63x32 70x36 80x40 90x45 i00x50 Głębokość rowków (mm) w wale ti w piaście t 2 1,2 1,8 2,5 3 3,5 4 5 5 5,5 6 7 7,5 9 9 10 11 12 13 15 17 20 20 22 25 28 31 1 1,4 1,8 2,3 2,8 3,3 3,3 3,3 3,8 4,3 4,4 4,9 5,4 5,4 6,4 7,4 8,4 9,4 10,4 11,4 12,4 12,4 14,4 15,4 17,4 19,5

110

82

140 170 210 250 300 350 .

105 130 165 200 240 280

Norma obejmuje czopy walcowe i stożkowe o średnicach od 6 do 630 mm.

Tabeia 13.5. Promienie zaokrągleń w czopach wałów reduktorów i motoreduktorów wg PN-87/M-88561 (wymiary w mm)

Normalne długości wpuslów wynoszy: 6, 8, [0, 12. 14, 16, 18, 20. 22, 25, 28, 32, 36. 4(1, 45. 50, 56. 63. 70, 80, 90, 100, 110. 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320. 360, 400, 450, 500.

d do 18 od 20 do 28 od 30 do 75 od 80 do 125 od 130 do 280

R nie więcej niż 1,0 1,6 2,5 3,0 4,0

Tabela 13.7. Pasowania w połączeniach wpustowych wg PN-70/M-85005
Pasowanie wpustu w rowku watka w rowku piasty Rodzaj połączenia walek-piasta ruchowe H9/h9 D10/h9 zwykłe N9/h9 Js9/h9 spoczynkowe P9/h9 P9/h9

— 112 —

KRĄŻKI ZABEZPIECZAJĄCETabela 13.8. Wymiary pierścieni ©sadczydh sprężynaijącydh zewnętrznych (rodzaj wg PN-81/M-85111 * > X3

"O

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju Z odmiany normalnej przeznaczonego na czop o średnicy d = 40 mm: pierścień osadczy sprężynujący Z 40 PN-81/M-85111

9lM1)
Czop Pierścień osadczy a max. 10 (U) 12 (13) 14 15 16 17 18 (19) 20 (21) 22 24 25 26 28 (29) 30 32 (34) 35 36 38 40 42 45 48 50 (52) 55 56 (58) 60 (62) 63 9,3 10,2 11,0 11,9 12,9 13,8 14,7 15,7 16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 22,2 23,2 24,2 25,9 26,9 27,9 29,6 31,5 32,2 33,2 35,2 36,5 38,5 41,5 44,5 45,8 47,8 50,8 51,8 53,8 55,8 57,8 58,8 1,75 1,5

h

f(Hl3)
Rowek

b

około

d2 min.

h min.

3,3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3,9 4.0 4.1 4.2 4,4 4.5 4.7 4.8 5,0 5,2 5,4 5.6

1,5

9,6 10,5 11.5 12,4 13.4 14,3 15.2 16,2 17,0 hll

0,60
0,75

1,0

2,0 2,1 2,2
2.3 2.4 2.5

1,7

1,10

0,9

1,1

1,2

2.6
2.7

18,0
19,0

1,2

20,0

1,30 hl2 1.7

2.8
3,0 3.1 3.2 3.4 3.5 3.6 3.8 3.9 4,0 4,2 4.4 4.5 4.7 5.0 5.1 5.2 5.4 5.5 5.6 5.8

2,0

21,0
22,9 23,9 24,9 26.6 27,6 28,6 30.3 32,3 33,0 34,0 36,0 37.5 39,5 42,5 45,5 47 49 52 53 55 57 59 60

2,1 1,60
2,6 3,0

2,5

6,0
6,5 6,7 6,9 6,9 7,0

1,85

3.8

2,5

2,0

7.2 7.3 7.3 7.4 7.5 7.6

2,15

6,0
6,2

4,5

8 — R s n k techniczny jako zapis koosra^cp yu e

— 113 —

Taibeia 13.3 (cd.)
Czop d d„
O O

Pierścień osadczy a max 7.8 8,0 8,1 2,5 8,2 8,4 8;6 8,6 8,7 8.7 8.8 8,8 9,4 9,6 9.9 10,1 10,6 11,0 11,4 11,6 11,8 12,0 około mm
u u

Rowek

A
min.

d,

f

min.

h

Siła osiowa kN

65 (68) 70 72 75 (78) ' 80 (82) 85 (88) 90 (95) 100 105 110 (115) 120 125 130 (135) 140

60,8 63,5 65,5 67,5 70,5 '73,5 74,5 76,5 79,5 82,5 84,5 89,5 94,5 98,0 103,0 108,0 113,0 118,0 123,0 128,0 133,0

6.3 6.5 6.6 6,8 7,0 — 7,3 7.4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,6 9,0 9,3 9,6 9,8 10,2 10,4 10,7 11,0 11,2 3,0

62 65 67 69 _7275 " 76,5 78,5 81,5 84,5 86,5 91,5 96,5 101 106 111 116 121 126 131 136 2,65

73,50 76,83 78,89 81,34 84,28 88,20 104,86 107,80 111,72 116,62 118,58 125,44 132,30 158,76 166,60 174,44 181,30 189,14 196,98 204,82 212,66

hl2 3,15 5,3

3,0

3,5

4,0

hl3

4,15

6,0

4,0

Tworzywo: stal sprężynowa, zalecana stai 65 G. Uwagi: 1. Norma obejmuje pierścienie o zakresie d=3-300 mm. 2. Wymiary bez nawiasów sa uprzywilejowane. 3. Wartości siły osiowej są ważne przy założeniach podanych w normie.

Tabela 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących wewnętrznych (rodzaj W) odmiany normalnej wg PN-81/M-85111 * > JO •l

i U W / Z
1

/

\ \

i

i/ //

o

o i

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju W odmiany normalnej przeznaczonego do otworu o średnicy D = 70 mm: pierścień osadczy sprężynujący W 70 PN-81/M-85111

Cr *

glhU)
- m'tíj

\

f(H13)
Rowek b około min.

Otwór D D„

Pierścień osadczy a max. 4,1

d2

D,
20,0 21,0

h min.

(19) 20 (21) 22 24 25 26

20,5 21,5 22,5 23,5 25,9 26,9 27,9

1,0

4,2 4.4 4.5 4,7

2,2 2.3 2.4 2.5

2.6
2.7
2.8

2,0

22,0 23,0 25,2 26,2 27,2

1,1

1,5

1,8

— 114 —

0 63.2 3.0 5.Tabeia 13.0 40.65 6.1 32.2 9.5 74.8 39.5 3.5 5.5 4.1 3.5 105.4 8.0 6.1 2.7 8.6 3.3 7.2 66.8 5.75 6.5 103.3 4.5 49.7 35.5 47.0 11.5 51.8 40. D.7 3.4 4.15 11.5 108 112 115 117 119 122 127 132 137 142 147 152 158 164 169 174.5 37.2 6.5 8.6 7.8 6.5 2.5 44.4 7.9 3.3 8.6 1.85 3.6 7.0 55.2 59.0 11.5 93.7 5.8 165 170 7.0 8.5 2.0 10.2 67.0 3.8 3.9 9.15 5.3 9.5 97.5 82.6 6.2 72.2 3.5 95.2 7.7 2.4 4.15 61.7 33.2 5.4 10.5 54.5 3.3 3.0 9.0 59.0 8.5 85.0 42.0 81.5 50.5 45.0 58.0 1. b około d2 min.5 88.5 10.5 8.1 4.0 39.5 91.) Otwór D D„ Pierścień osadczy a max.5 93.5 95.4 1.4 6.5 87.0 9.8 5.5 103.8 43.0 11.5 1.5 90.0 12.2 64.2 62.1 9.5 106 109 112 6.6 3.2 6.7 8.7 37.0 75.0 73.4 32.0 65.0 78.9 11.6 119 124 129 134 139 144 149 155 • 160' 6.8 38.4 4.0 1.2 11.0 7.9 4.7 7.8 2.8 2.7 10.5 5.0 83.2 69.3 9.4 31.9 1.5 5.0 38.0 10.8 8.9 («3.1 5.5 6.5 114 116 H13 4.4 5.0 13.2 11.5 50.1 33. Rowek h min.5 — 115 — .4 68.5 29.2 56.0 7.0 4.4 34.6 5.2 4.5 79.5 48.2 10.6 3.5 100.1 6.0 71.5 10.5 76.9 7.5 85.5 98.2 5.4 3.5 53.6 4.8 H12 2.4 36.0 66.3 2.2 60.5 101. 28 30 31 32 34 35 36 37 38 40 42 45 47 48 50 (52) 55 56 (58) 60 »•62 63 65 (68) 70 (72) 75 (78) 80 (82) 85 88 90 (92) (95) (98) 100 (102) 105 (108) 110 (112) (115) 120 (125) 130 (135) 140 (145) 150 (155) 160 (165) 30.3 7.

80 90 110 120 125 140 150 g 6 8 10 d.11.+ 2. Tabela 13.d od powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej 35 do 40 40 do 45 45 do 50 50 60 70 80 90 100 110 120 do do do do do do do do 60 70 80 90 100 110 120 130 D 50 55 60 70 . 9 e 20 25 30 36 40 45 50 55 60 65 c max. = D + 2. 4 Wymiary śrub*' M8x20 14 Ml 2x30 5 Ml 6x3 5 12 18 *' Sposób zabezpieczenia śrub przed odkręceniem podano przykładowo.25d Otwory pod śruby d M8 M10 M12 M16 6 Liczba 4 116 — .5d D 2 = D. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych Średnica gniazda D (mm) 47-62 72-80 85-100 110-140 150-170 D.

SPRZĘGŁA PODATNE .

5 120 36 42 58 58 82 58 82 80 82 82 105 82 105 105 130 105 130 130 165 130 165 165 165 200 60 7 65 75 85 95 105 115 130 150 1.12. p*> max.. . krótkie długie 14 18 19 24 28 35 38 0 38 45 50 55 56 0 56 70 75 80 75 90 95 110 95 110 120 125 140 — - d3 d4 IA s. min. czopy czopy min.5 18 8 28 32 35 40 10 280 320 360 45 50 55 80 90 100 32 35 12 12 4 50 8 8 55 21 63 71 25 9 9 3 60 60 70 80 80 100 90 100 100 100 130 Wymiar F według rys. Wyraiiury tarcz sprzęgła podatnego (^aalary w mm) Od miana P Odmiano 1 t JD wzzzzzm +10 S2 S1 J*45° W.12. U.70 190 210 235 112 32 16 86 14 5 5 2 140 160 180 200 220 250 280 320 360 400 450 500 132 152 170 188 208 236 266 304 340 380 430 480 40 18 20 22 24 30 32 34 38 46 52 57 62 23 26 31 36 41 46 54 63 72 76 100 110 130 140 160 180 200 230 260 6 16 18 20 22 25 30 32 35 40 45 12 50 55 60 63 70 75 90 100 110 125 15 6 6 2. S 2 D P Liczba otworów 4 d5 d(.Tabela 13. d. 13. max. D d. e d 7 15 t 100 12 16 18 20 25 30 30 35 40 40 45 50 55 32 40 40 50 60 80 80 110 80 110 110 110 110 140 110 140 140 170 140 170 170 210 170 210 210 210 250 10 13 8 5 35 92 28 16 63 14 26 10 1.

4 25.4 25.25 M12xl.13.9 d.5 M22xl. 27 32 32 D 16.5 .25 M16xl.14.4 31.4 25.25 M16xl.9 d2 10 12 16 20 22 27 30 33 Da 18 20 26 30 32 38 42 45 g 2 2.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 25 25 28 32 34 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.5 M20xl. 3 4 5 6 7 7 8 8 Tabela 13.5 M22xl.9 36.2 36.5 M20xl. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22.2 36.9 36.2 19.ŚRUBY ODPOWIETRZAJĄCE. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22 27 32 32 D 16.25 M12xl.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 28 29 34 36 38 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.4 25.4 31.6 25. KORKI SPUSTOWE ! USZCZELKI Tabela 13.6 25.2 19. Sraby odpowietrzające (wymiary w snia) d Ml 0x1. Korki spustowe i uszczelki (wymiary w mm) ex 45° C C4 M "O Q d iVI 10x1.

14. 14. a wynika z potrzeb zadań ujętych w strukturze ćwiczeń. Zamieszczony tutaj materiał jest związany z doborem łożysk tocznych. wkrętów. nakrętek i innych elementów połączeń śrubowych mogą być pomocne w konstruowaniu i zastąpić konieczność bezpośredniego posługiwania się normami w niektórych zabiegach.7) i elementów połączeń śrubowych (tab.3-14.1) umożliwiają zwrócenie uwagi na zagadnienie proporcji wymiarowych. na którym opisano znaczenie powierzchni identyfikujących strukturę elementu. Podane proporcje wymiarowe śrub.1-14. W tabeli 14.7. r. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): Dśr = D+d d k = 0.3 (D .1 Łożysko kulkowe zwykłe *' Przy opracowaniu tego zagadnienia korzystano z danych zawartych w pracy [4]. 14. estetycznych. elementów połączeń śrubowych. kreślarskich.2) dotyczą spawania metodą elektryczną. co może wynikać z kryteriów o charakterze technicznym lub innych.15(0 .7. np. 14. Przykłady łożysk tocznych (rys. Postacie i zastosowanie typowych spoin (tab. 14.6.Rozdział 14 stanowi uzupełnienie rozdziałów poprzednich. np. spoin oraz danych do opisu struktury zewnętrznej. a przydat- ne są w doborze i zapisie konstrukcji spoin w ramach zadań konstrukcyjnych. Z opisem struktury zewnętrznej są związane układy pasowań (dobór pasowań i wynikające stąd tolerowanie wymiarów liniowych) oraz dane do doboru chropowatości powierzchni.d).7 jest rys. Powszechnie stosowane pasowania podano w tabelach 14. s = 0. natomiast orientacyjne wartości chropowatości powierzchni dla typowych zastosowań elementów —• w tab. 14.8 zamieszczono dane o zakresach chropowatości powierzchni charakterystycznych dla różnych rodzajów obróbki w procesie wytwarzania elementów. B. * PROPORCJE WYMIAROWE ŁOŻYSK TOCZNYCH" ) Wymiany główne (ujęte w Polskich Normach): d. Uzupełnieniem tab. — 120 — . D. 14.d) : Rys.

Rśr=RK-0. s = 0. = 0.8 dB.16)(S-d).15-0.5 d w . 14.25 (D-d). B.15(D-d).5d h . I = 0. r. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d. D. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d b = 0.2 Łożysko walcowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.25 (D-d). Łożysko baryłkowe — 121 — . d b . D. D+d 4 R = R śr + 0.5dk. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d k = 0. s = (0. 14. l w = d w . r.3 Łożysko kulkowe wahliwe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d..25 (D-d). B. r. Rys. B.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. Rys. w niektórych l w = 1. D.

T..25 (D-d).3 H. B w . r.6 Łożysko kulkowe wzdłużne jednokierunkowe — 122 — . B z . Wymiary uzupełniające (do określeń): -y = 12-16° (łożyska normalne).5 Łożysko stożkowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. d. d ś r = 0. 14. h = 0. ". D. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): D„ D+d d k = 0. D.8)d śr (łożyska szerokie) Rys. D+d Dir = I = d 4r + (2-3) mm. I = (1. y = 28-30° (łożyska o dużym kącie działania).6-1. Rys.5 H. -H. 14.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.

PROPORCJE WYMIAROWE ELEMENTÓW POŁĄCZEŃ ŚRUBOWYCH"0 Tabela 14. — 123 — .1 *' Przy opracowaniu tego punktu korzystano z danych zawartych w pracy [4].

4-0.) Nazwa elementu Proporcje wymiarowe (d-średnica gwintu") Wkręt z łbem stożkowym D= l.5d n = 0.05 d g = 0.8 d c x 45" D = 2. = 0.8-2)d D.8 d Nakrętki niskie w = (0.25 d t=0.ld d D = 1.6) d Nakrętki wysokie w=l.95 S Nakrętki zwykłe w = 0.l.8d k = 0.2d — 124 — .05 d Podkładka okrągła o TJ s = 0.5.6)d d 0 = 1.8d D 2 = 1.8-2)d D.Tabela 14. = 0.2d Podkładka sprężysta D=(l.25d Nakrętka sześciokątna D = (l.4 d Nakrętki niskie w = 0.9S w = (1 — 1.1 (cd.2) d m = 0.2d Nakrętki długie w = 2d Rodzaj A hJIUj on« Nakrętka koronowa Rodzaj B D = (l.

— 125 — .POSTACIE 11AEMMM ZASTOSOWAŃ TYPOWYCH SPOI?i*} (wg PN-75/M-69014) Tafcela 14.2 Lp.Y s = 3-20 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm Spoina V z podkładką s>6 mm P = 8°-12° b = 4-8 mm S. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*1 Wymiary i zakres zastosowania Spoina I jednostronna s = 1-3 mm b = 0-2 mm Spoina I dwustronna s = 2-5 mm b = 1-3 mm Spoina Y s = 3-20 mm a=50°-60° b = 0-3 mm c = 1-2 mm Spoina . >3 Spoina V s = 3-20 mm a = 50°-60° b = 0-3 mm Przedstawianie spoin na rysunkach według PN-EN 22553:1997.

= 50-90 mm b = 0-3 mm c = 0-3 mm s s h=. = 50-60 mm 10 Spoina X a.) Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*' Wymiary i zakre zastosowania Spoina J s> 15 mm p=15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm ' jTS.Tabela 14.— 3 2 — IM .2 (cd. cr Spoina 2J s>30 mm P= 15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm Spoina K s= 12-40 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm s= 12-40 mm a.

) Lp.Tafoeia 14. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu* Wymiary i zakres zastosowania 11 Spoina U s= 15-40 mm P = 8°-12° : b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4—5 mm 12 Spoina U zwężona s>40 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=4 13 Spoina 2U s = 30-80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4-5 mm s s h = .— mm 3 2 14 Spoina 2U zwężona s>80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=- r n 15 Spoina L s>2 mm a=60°-120° 127 .2 (cd.

Tafeeia 14.5 s 5 7 . > s h>s 17 Spoina O bez ukosowania s = 2-8 mm d<30 mm 18 Spoina O z ukosowaniem s = 8-16 mm d < 15 mm a=45°-55° c = 0-3 mm 19 Spoina I grzbietowa s<4 mm b = 0-2 mm r=s h=s+2 I I Spawanie części o różnych grubościach c) dopuszczalne różnice grubości dla spawania bez obróbki grubszej części Grubość s (mm) Różnica grubości a.7 s 3-10 10-25 ponad 25 0. Nazwa spoiny Przekrój z tacza przed i po spawaniu3'1 Wy miary i zaicies zastosowania 16 Spoina L s>2 mm a=60°-120° b = 0-2 mm Gdy S.2 (-cd.) Lp. (mm) do 3 0.

TYPOWE PASOWANIA * >
Takla 14.3. Pasowania wedtag sasady stałego ®tw®rra dla wymiarów dto 5 © mira ©
Rodzaj pasowania Pole tolerancji otworu podstawowego H8 H9 H10 Hl 1 H12 H8/c8 H9/d9 H10/dl0 HI l/al 1 H12/bl2 H8/d8 H9/e8 H10/h9 Hll/bll H12/hl2 H8/d9 H9/e9 H10/hl0 HI l/c 11 H8/e8 H9/f8 Hll/dll H8/e9 H9/f9 Hll/hll H8/f7 H9/h8 j H8/f8 H9/h9 H8/f9 H8/h7 H8/h8 H8/h9 H5/js4 H6/js5 H7/js6 H8/js7 H5/k4 H6/k5 ' H7/k6 H8/k7 H5/m4 H6/m5 H7/m6 H8/m7 H6/n5 H7/n6 H8/n7 H5/n4 H6/p5 H7/p6*' H8/s7 H6/r5 H8/u8 H7/r6 H8/x8 H7/s6 H7/s7 H8/z8 H7/t6 H7/u6 H7/x6 H7/z6 1 ... *;W przedziale wymiarów nominalnych do 3 mm pasowanie r — pasowania uprzywilejowane. , . H5 H5/g4 H5/h4 H6 H6/f6 H6/g6 H6/h5 H7 H7/c8 H7/d8 H7/e7 H7/e8 H7/17 H7/g6 H7/h6
H 7 / n n ipcf m i p i 7 ! i n p

Luźne

Mieszane

Ciasne

i

Tabela 14.4. Pasowania wedfag zasady stałego wałka dSa wymiarów d© 500 mm l
Rodzaj pasowania h4 G5/h4 H5/h4 h5 F7/h5 G6/h5 H6/h5 h6 D8/h6 E8/h6 F7/h6 F8/h6 G7/h6 H7/h6 Pole tolerancji walka podstawowego h8 h7 h9 D8/h7 D8/h8 D9/h9 E8/h7 D9/h8 D10/h9 E9/h9 F8/h7 F8/h8 H8/h7 E9/h8 F9/h9 F8/h8 H8/h9 F9/h8 H9/h9 H8/h8 H10/h9 H9/h8 JS8/h7 X8/h7 M8/h7 N8/h7 U8/h7 h 10 D10/hl0 H10/hl0 hll Al t/h 11 Bll/hll Cll/hll Dll/hll Hll/hll | hl2 B12/hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

IS 5/h4 K5/h4 M5/h4 N5/h4

JS6/h5 K6/h5 M6/h5 N6/h5 P6/h5

Ciasne

JS7/h6 K7/h6 M7/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

— pasowania uprzywilejowane.

** Opracowano wg PN-91/M-02105. W obecnie obowiązujących normach podano zalecane pasowania tylko dla wymiarów do 1 mm.

9 — Rysunek techniczny jako zapis iUnnr^.JŁgp

— 129 —

Ta.bda 14,3. Pa:; i-wasiäu według zi .sad/ siaJsg« otw wmi Clla wyisiiiaro v/ p'invrrej Rodzaj pasowania H7 H7/e7 H7/f6 H7/F7 H7/g6 H7/g7 H7/h6 H7/h7 H7/js6 H7/js7 H7/k6 H7/k7 H7/m6 H7/n6 H7/n7 H7/p6 H7/p7 H7/r6 H7/r7 H7/s6 H7/s7 H7/t6 H7/t7 H7/u6 H7/u7 H7/v7*} H8 H8/d8 H8/e7 H8/e8 H8/f7 H8/f8 H8/g7 H8/h8 H8/js7 H8/k7 H8/n7 H8/p7 Poie tolerancji otworu podstawowego H9 HiO H9/d8 H10/dl0 H9/d9 H10/hl0 H9/e8 H9/e9 H9/f8 H9/f9 H9/h8 H9/h9

r.i m d'lj 3150 TQ -T HU HU/cil*» Hll/cdll*> Hll/dll Hll/hll H12 H12/h 12

Luźne

.

mna

Mieszane

Ciasne

H8/r7 H8/s7 H8/t7 H8/t8*' H8/u7 H8/u8 H8/v7*' H8/v8*'

H9/t8*> H9/u8 H9/v8*'

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

Tabela 14.6. Pasowania według zasady stałego wałka dla wymiarów powyżej 500 do 3150 mm
Rodzaj pasowania h6 E7/h6 F7/h6 G6/h6 G7/h6 H6/hć H7/h6 h7 D8/h7 E7/h7 E8/h7 F7/h7 F8/h7 G7/h7 H7/h7 H8/h7 JS7/h7 K7/h7 M7/h7 N7/h7 Pole tolerancji wałka podstawowego h9 hlO h8 . D8/h8 D9/h9 DIO/lilO E9/h9 D9/h8 H10/hl0 E8/h8 F9/h9 E9/h8 H9/h9 F8/h8 F9/h8 H8/h8 H9/h8 hll Cll/hll*' CDll/hl 1*' Dll/hll Hll/hll hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

Ciasne

JS6/h6 JS7/h6 K6/h6 K7/h6 M6/h6 M7/h6 N6/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

P7/h7 R7/h7 S7/h7 T7/h7 U8/h7

U8/h8

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

— 130 —

.ui. 17. 12. (polerowanie) Powierzchnie swobodne: a) elementów słabo obciążonych b) elementów średnio obciążonych c) elementów przenoszących bardzo duże obciążenia zmęczeniowe Powierzchnie czołowe wałów. 20. warunki dziaiania Duże powierzchnie zgrubnie obrobione. łby śrub i wkrętów Powierzchnie walcowe otworów pod elementy śrubowe (z luzem) Występy środkujące kołnierzy..7. króćców itp. spoczynkowe Powierzchnie oporowe pod nakrętki. płyt fundamentowych Małe powierzchnie stykowe. 14. Powierzchnie rękojeści. II. 27. 23. 22. ram. 24.iujłji V/pov'/yoj pr:z. Powierzchnie osadzeń łożysk tocznych: a) powierzchnie czopów b) powierzchnie gniazd Powierzchnie robocze przyrządów precyzyjnych Powierzchnie wałów pod uszczelnienia (połączenia obrotowe): a) pierścieniami filcowymi b) pierścieniami gumowymi Powierzchnie uszczelnień w połączeniach stałych: a) za pomocą uszczelek b) bez uszczelek (styk bezpośredni powierzchni metalowych) Powierzchnie uszczelniające złączek. kółek ręcznych itp. korpusów itp. pokręteł. załamań krawędzi (stażowania) itp. np. 25. 18. 19. 15.kiidi •iaiM^iwań yi-Mi^i Wskaźnik chropowalusci R. pokryw. w urn Cl o o o" o Rodzaj powierzchni.v . spody korpusów. 13.Tufceila 14. Ofksiiiuousi. Lp. 'iiii^jot/ a.. 16. Połączenia wpustowe (boczne powierzchnie robocze): a) wpust b) rowki wpustowe Gwinty zewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty wewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty połączeń ruchowych (powierzchnie robocze): a) gwint zewnętrzny b) gwint wewnętrzny Łożyska o smarowaniu mieszanym (powierzchnie robocze) Łożyska o smarowaniu hydrodynamicznym (powierzchnie robocze) Powierzchnie kuliste łożysk samonastawnych Koła zębate o zębach prostych (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich obciążeń i prędkości obwodowych c) dla dużych obciążeń i prędkości obwodowych Koła zębate o zębach śrubowych oraz koła zębate stożkowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich i dużych obciążeń i prędkości obwodowych Kola ślimakowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Ślimaki (powierzchnie boczne zwojów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Powierzchnie czołowe kół zębatych Koła pasowe (powierzchnie robocze): a) do pasów klinowych b) do pasów płaskich Sprzęgła cierne i hamulce: a) powierzchnie robocze walcowe b) powierzchnie robocze płaskie 10.

8. nożem walcowaniem szlifowaniem gwintownikiem.012 Rodzaj obróbki średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne Toczenie Toczenie powierzchni czołowych Wytaczanie Frezowanie czołowe Frezowanie obwodowe Szlifowanie powierzchni walcowych Szlifowanie płaszczyzn Wiercenie Rozwiercanie Struganie i dłutowanie Przeciąganie średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne narzynką.025 12. Zakresy dsrojpowłaitośd powierzchni dla różnych rodzajów obróbki Wskaźnik chropowatości Ra w ¡.Tabela 14. nożem szlifowaniem struganie. frezowanie frezowanie obwiedniowe szlifowanie średnio dokładne dokładne Wykonywanie gwintów zewnętrznych Wykonywanie gwintów wewnętrznych Obróbka uzębień Docieranie Gładzenie Dogładzanie oscylacyjne Piłowanie Cięcie palnikiem (w automacie) 1 .im 0.05 o o rn (N v cn O oo C N o* o" o" o" 0.5 oO u-i Ł C N 0.

— 134 — . Rzut pomocniczy > \ X y/. Należy przeanalizować dobór optymalnego układu rzutów.9 ^ Odwzorowanie geometrycznej postaci konstrukcyjnej za pomocą rzutów głównego i z góry. ze względu na zminimalizowanie trudności przy sporządzaniu zapisu. a głównie technologiczności wykonania zapisu. np. pod względem „rysunkowym" jest poprawne. Ale taki układ rzutów należy uznać za niewłaściwy ze względu na kryteria wynikające z racji istnienia zapisu jako wytworu.

.

34 Rys.4 Element z rys. przedstawiony w rzucie aksonometrycznym (izometria) — 136 — . 15. 15. 5.3.3 Dobór układu rzutów i układu wymiarów w zapisie konstrukcji elementu przedstawionego na rys. 15.B .b ' 1 2 ot i i1 1 L ^ \^ 1 ^ i M _B Rys.

15.5 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka przekładni dobrany zgodnie z regułami wymiarowania ŁOŻYSKO ŁOŻYSKO TARCZA SPRZĘGŁA Rys.tOZYSKO K iC O ZE6ATE I ŁOŻYSKO A - iy il c B-B podziatka A C-C -łi.6 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka ze ślimakiem dobrany zgodnie z regułami wymiarowania — 137 . 15.

15=7 Rysunek złożeniowy przekładni ślimakowej: a — rzut główny. b — rzut boczny .Rys.

31 Tabelka rysunkowa i wySssz elementów — na arkuszu rys. ale jest tematycznie związana z zadaniami konstrukcyjnymi II (rozdz. 10).Przedstawiona konstrukcja jako całość nie stanowi rozwiązania określonego zadania z książki.8 — 139 . 15. Na przykładzie tym pokazano jedno z możliwych rozwiązań niektórych zagadnień konstrukcyjnych z zakresu przekładni oraz podano dane do zapisu tego typu złożonych układów.

01.01.01 Katalog iożysk tocznych Katalog łożysk tocznych Sz Data Podpis Tworzywo Nr normy lub rysunku Masa Nazwa przedmiotu (zespołu) 17 16 15 14 13 12 11 10 1 Lp.7 . 11. 11.07 Katalog łożysk tocznych Stal Stal Stal Stal Rys.03 PN-77/M-82008 Katalog łożysk tocznych PN-EN 24017:1998 Rys.12 Katalog łożysk tocznych Rys. 11. 11.15 Rys.PN-7Ü/ÍVÍ-35C05 36 j Pierścień uszczelniający B 38x62x10 35 34 Tulejka dystansowa i tal Stal PM-72/M-86965 Rys.08 Rys.16 Rys. 11. 11. 15. i 1.01. ¡7 Pokrywa łożyska Tarcza łożyskowa Uszczelka Odpowietrznik Podkładka wyrównawcza Śruba M 10x25-5.01. 1 1.05 Rys.00 Rys.8 Łożysko stożkowe 30306 Śruba M8x20-5. 11.01.01.01.8 Pokrywa łożyska (lewa) Łożysko stożkowe 30308 Wałek ślimacznicy Wpust pryzmatyczny A 14x9x50 Ślimacznica Uszczelka Korek spustowy Uszczelka Wskaźnik poziomu oleju Kolek walcowy 0 8n6x25 Wpust pryzmatyczny A 8x7x40 Pierścień uszczelniający B 30x50x10 Pokrywa łożyska (górna) Podkładka wyrównawcza Łożysko kulkowe 6306 Tarcza uszczelnienia Obudowa przekładni Ślimak Pierścień uszczelniający B 35x52x10 Osłona łożysk Podkładka sprężysta Z 6.01.10 25 24 23 22 21 20 19 18 Rys. 11.01.11 PN-70/M-85005 Rys.13 PN-EN 24017:1998 33 32 Stal Fibra Stal 31 30 29 28 27 26 Stal Stal Żeliwo Fibra Stal Fibra Rys. 11. nazwisko Projektował Konstruował Kreślił Sprawdził Zatwierdził Podzialka 1:1 I | J PRZEKŁADNIA | ŚLIMAKOWA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Nr rys. 11.01. 11. i 1. 11. 15=8 Tabelka rysunkowa z wykazem elementów przekładni ślimakowej. 11.8 Podkładka wyrównawcza Pokrywa iożysk ślimaka (dolna) Podkładka zębata MB 6 12 20 Rys.06 Rys.14 Rys.01. 11.01.1 Wkręt M6x 12-5. której postać konstrukcyjną przedstawiono na rys.01.01.09 PN-EN ISO 2338 :2002 PN-70/M-85005 PN-72/M-86965 Stal Rys.01.01. Nakrętka łożyskowa KM6 Nazwa elementu Imię.01. 11.04 PN-72/M-86965 Rys.01.02 Stal Rys.

Znormalizowane podziałki rysunku technicznego Wielkość naturalna Podziałki zwiększające 2 5 10 20 50 100 1 1 1 1 1 1 12 (1 2. Przykład oznaczenia 297x630 mm: A4x3.Tabela D-l. Wymiary fonaałów podstawowych Format (A5) A4 A3 A2 Al A0 Wymiary (mm) 148x210 210x297 297 x 420 420 x 594 594 x 841 841x1189 297x630 297x841 297x1051 297x1261 297x1471 297x1682 297x1892 * ! Formaty pochodne oznacza się podając oznaczenie formatu podstawowego i krotność krótszego boku formatu podstawowego. Wymiary formatów pochodnych*' Krotność krótszego boku Formaty pochodne od formatu A4 A3 A2 mm 2 3 4 5 6 7 8 9 1189x1682 420x891 594x1261 841x1783 1189x2523 420x1189 594x1682 841x2378 420x1486 594x2102 420x1783 420x2080 Al A0 Układ formatów podstawowych Tabela D-2. formatu arkusza o wymiarach — 141 — .5) 15 1 10 (1 15) 1 20 (1 25) Podziałki ujęte w nawiasach nie są zalecane. Podziałki zmniejszające 1 50 1 100 1 200 (1 250) 1 500 1 1000 1 2000 (1 2500) 1 5000 1 10000 1 20000 (1 25000) 1 50000 1:1 A2x4 A2 A1 A0- A3*4 A4*3 0-2 Proporcje wymiarowe arkuszy o formatach pochodnych (przykłady) A4 A3 A4 Tabela D-3.

D-3 Sposób składania „do teczki lub koperty" arkuszy o formatach A3 i A2: a. Najpierw wykonuje się załamania prostopadłe. a następnie załamania równoległe do dolnej krawędzi arkusza rysunkowego. zatamanie wypukfe zafamanie wklęste Forma! A3 1 2 V//// n _ 210 _ — a 420 a» CD C M C-N S 210 t'en OJ 1 Format A2 Rys. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 142 — . b. Kolejność załamań przy składaniu arkuszy oznaczono liczbami. c • arkusze w położeniu poziomym.SPOSOBY SKŁADANIA ARKUSZY O FORMATACH A3-M Arkusze większe od A4 po złożeniu mają wymiar formatu A4. część arkusza z tabelką rysunkową ma stanowić stronę wierzchnią (pole zakreskowane).

b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 143 . 0-4 210 sSk 210 fes- 210 210 1189 Sposób składania „do teczki lub koper?/1 sriauszy o formatach A1 i AO: a.zatamanie wypukte zatamanie wklęste c Format A0 4 2 ! r-- OJ CO cn •4- 1 CM CT5 210 Rys. c — arkusze w położeniu poziomym.

d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 144 — .. 1S0 OCT) < N yr / / / 105 Format A 2 . D-5 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A3 i A2: a. c — arkusza w pcłożsniu poziomym.zatamanie wypukłe zatamanie wklęsłe 105 a Format A3 * 2 1 m 105 42() W Wh TABELKA. b.

c — arkusze w położeniu poziomym.h <J> CM r 210 a/2 190 190 190 f 1189 Rys. D-6 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A1 i A0: a.105 załamanie 105 Format AO wypukłe załamanie w k l ę s ł e 2/ I I .h — I I 1 5| <7> CM I --h I i • — . b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) 10 — Rysunek techniczny {¿ka 220S — 145 — .

b — format A3x7 —' a d Format A 4 * 9 l ! > ! i l i załamanie wypukłe załamanie wklęsłe i ! en 210 C a/j 8*190=1520 1892 | Y//A 190 C N y b — 105 / -as Format A3* 7 / » / ! 1 1 a/2 c .lałamGnis wvpukia f-8<7T5in >1 zokimurne wid^is r" Format A 3 * 7 Rys. 1 i 1 1 ! 1 il 1 ! IP 190 «¡3 Gas» cs en vr < N Ï' ł 210 8*190 = 1520 2030 -99 vA Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9... D-7 Sposób składania . b — format A3x7 .do teczki lub koperty" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9. 1 .

Ośrodek Metodyczny Wyższych Studiów dla Pracujących.. VI. [4] D'JACENKO S.. wyd. Politecn. WNT. Gliwice 1976. skrypt Politechniki Śląskiej. 1977. K. N. P.: Technical drawing... 1968. wyd.: Technologiczność konstrukcji stalowych. II. ŚLEDZIEWSKI E. II zmień. wyd. 1985. 1985. Warszawa. II. GITL.: Podstawy konstrukcji maszyn. [15] KOREWA W. Warszawa. wyd. Warszawa. WNT. WNT. I.: Zbiór zadań ćwiczeniowych z rysunku technicznego.: Projektowanie stalowych konstrukcji spawanych. III. 1975. 1962.: Komputerowy zapis konstrukcji.: Sprzęgła i hamulce.: Organizacja i metodyka prowadzenia zajęć z rysunku technicznego na studiach dla pracujących. [14] KOZLOVSKIJ Ju.: Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji. Macmillan Publishing Co. wyd. [17] LOSKA J. Atlas. II zmień. Atlas konstrukcij. 1971.. [20] RYDZANICZ I.. 1981. [22] WINKLER T. G. Warszawa.: Podstawy konstrukcji maszyn. Masgiz. II. cz. Wrocławskiej 2000. 1970. SPENCER H. [6] DIETRYCH J. L. [9] DIETRYCH J„ KOREWA W. [11] DIETRYCH J. [12] DOBRZAŃSKI T.. Arkady. Warszawa.: Rysunek techniczny maszynowy. [16] ŁAWROWSKI Z. Oficyna Wyd.. Yyssaja Skola. Warszawa. [10] DIETRYCH J.: Detali masin.. WNT. Wrocław. wyd... G. 1975. KOVALEVA N. Moslcva. Warszawa.: Sto zadać s otvetami po proekcionnomu ćerćeniju. I. D„ MELEŚKO I. [3] Detali masin. Kiev. Warszawa.[1] AUGUSTYN J.: Zasady konstruowania w budowie maszyn. Gliwice.: Rurowe konstrukcje stalowe. ZYGMUNT K. Warszawa.: Konstrukcja i konstruowanie. Wrocław. WNT. wyd. Gliwice 1982. skrypt Politechniki Śląskiej. A. Warszawa. II zmień.. wyd. [19] OSIŃSKI Z. 1974. wyd.: Podstawy konstrukcji maszyn. V.: System i konstrukcja. POLJANIĆEVA A. MITCHELL A. PWr. WNT. Warszawa. 1997. Praca pod red. HILL I. C. [23] ZENJUK I. wyd. [18] ORŁOW P. [21] ŚLEDZIEWSKI E. cz. 1972. Wyd. 1968. Z. 2003. K. 1973. wyd. . WNT. Mińsk. cz. XXIII. III. PWN. Mińsk. i rozszerz.: Zapis konstrukcji.: Metodyczny zbiór zadań z rysunku technicznego. Resetova. [8] DIETRYCH J„ KOCAŃDA S„ KOREWA W. New York. Warszawa. E. Arkady. WNT.: Projektowanie i konstruowanie.. 1974. 1962. Warszawa. Vysśaja Śkola.: KOZLOVSKIJ Ju. 1974. D. [5] DIETRYCH J.: MaśinostroiteFnoe ćerćenie s elementami konstruirovanija. ZYGMUNT K. [7] DIETRYCH J„ LOSKA J„ PURZYŃSKI R„ SZOŁTYSEK A. V zmień. KORNBERGER Z. Podstawy. STOLBOVOJ S. V. WNT. WNT. 1974. [2] BRÓDKA J'. [13] GIESECKE F.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful