gor Rydzanicz

RYSUNEK

KONSTRUKCJ AD ANI A
wydana© łrzecae

Naukowo-Techniczne • Warszawa

Przedmowa — 5 Wprowadzenie — 7
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Własności i właściwości środków technicznych — 7 Proces projektowo-konstrukcyjny — 7 Niektóre zagadnienia procesu projektowo-konstrukcyjnego — 8 Uszczegółowienie konstrukcji a uszczegółowienie rysunków jako zapisu konstrukcji — 9 Racje istnienia wytworu i zasady konstrukcji — 9 Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny — 10 Dobór postaci konstrukcyjnej — 11

2.
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

O metodyce nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" — 12
Założenia i charakterystyka ogólna— 12 Uwagi metodyczne — 13 Układ iatreść wykładów — 13 Struktura ćwiczeń — 14 Sporządzanie zapisu — 15

3. 4. 5.

Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych — 16 Zadania konstrukcyjne I — 24 Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej — 31

5.1. Elementy obrotowe — 31 5.2. Elementy nieobrotowe — 37

6„ 7,

Rzuty aksomometryczee jako podstawa rysunków poglądowych — 43 Odtwarzanie konstrukcji wytworu — 51

7.1. Odtwarzanie konstrukcji elementu — 51 7.2. Odtwarzanie konstrukcji złożonego układu — 57

8.

Analiza zapisu złożonych układów. Rysunki wykonawcze i rysunki poglądowe (uproszczone) — 66

% Zapas koansirakcja «leinmeratów spsnryaaayda — 75 W. Zadamia kojastrakcyjme II — 84 11. Zapis sdaematyczmy (symboliczny) — 92 12. Zadania pomocnicze -— 95
12.1. Zapis połączeń śrubowych i połączeń spawanych — 95 12.2. Zapis oznaczeń chropowatości powierzchni — 103

13. Elementarne .zagadnienia konstrukcyjne — zbiór rozwiązań, normy konstrukcyjne — 104 14. Materiały uzupełniające — 120 15. Wybrane przykłady rozwiązań — 134 Dodatek — PodziałM, formaty arkuszy, sposoby składania arkuszy — 141 Literatura — 147

aby stanowiło ono jednocześnie wstęp do teorii konstrukcji. Wynika z tego potrzeba i możliwość jednoczesnego nauczania konstrukcji i zapisu konstrukcji. Takie ujęcie problematyki zapisu. co może wynikać z różnego ujęcia przedmiotu „zapis konstrukcji" w siatce studiów i różnej liczby godzin przeznaczonych na ten przedmiot. Metodykę nauczania oraz zasadniczą część zadań opracował autor. jako procesu przejścia „od ogółu do szczegółu". Poszczególne tematy (zadania). Zadania rysunkowe są podporządkowane zadaniom konstrukcyjnym i stanowią przygotowanie do ich rozwiązywania. Realizowanie założonych celów nauczania wymaga odpowiedniej m e t o d y k i n a u c z a n i a . k o n s t r u o w a n i e —-to dobór cech. Praca na sali i praca domowa tworzą zatem pewną jednostką metodyczną. Dzięki takiemu ułożeniu zadań Czytelnik nie tylko poznaje zagadnienia zapisu. gdy działania w przedmiocie „zapis konstrukcji" są oparte na pojęciu cech konstrukcyjnych. a z a p i s k o n s t r u k c j i — to zapis cech konstrukcyjnych. Strukturę ćwiczeń przedstawioną w rozdziale dotyczącym metodyki nauczania należy traktować jako jedną z możliwych. . Na wyróżnienie w tym miejscu zasługuje zaczerpnięty z prac Profesora Janusza Dietrycha materiał teoretyczny użyty do opracowania wprowadzenia.Książka zawiera układ zadań do przedmiotu „zapis konstrukcji" Ogólnymi celami nauczania tego przedmiotu są: opanowanie zasad i reguł zapisu konstrukcji oraz wprowadzenie w elementarne zagadnienia teorii konstrukcji i konstruowania. które prosimy przesyłać pod adresem Wydawnictw Naukowo-Technicznych. rysunek techniczny. Zasadniczą formą zajęć są ćwiczenia o charakterze projektowo-konstrukcyjnym. stanowiące materiał nauczania. pracą domową. lecz także widzi związek sposobów zapisu z konstrukcją i konstruowaniem. Podstawowe pojęcia t e o r i i k o n s t r u k c j i to cechy konstrukcyjne. Dobór. które ma istotne znaczenie w układzie treści książki. *' Funkcjonują również nazwy: grafika inżynierska. obejmują jedno ćwiczenie dwugodzinne łub więcej takich ćwiczeń {praca na sali) oraz związaną z nimi samodzielną pracą własną studentów/. który przy doborze materiału odpowiednio do przyjętej koncepcji układu treści. tzw. jest możliwe wówczas. Niezbędne przy rozwiązywaniu zadań ogólne wiadomości o zasadach i regułach zapisu konstrukcji student uzyskuje w ramach wykładów z tego przedmiotu łub samodzielnej pracy. Do osiągnięcia założonych celów nauczania przedmiotu są potrzebne dwa rodzaje zadań: rysunkowe i konstrukcyjne. Stosunkowo bogaty materiał umożliwia realizację przyjętej struktury ćwiczeń lub jej zmianę. sformułowanie i układ zadań jest oparty na zasadzie stopniowania działań. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi Czytelników. korzystał także z różnych źródeł literatury. charakterystycznego dla procesu konstruowania. a także opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu.

1. O. Konstrukcja Ks jest wyznaczona wówczas. ) (i = g. Konstrukcja jako utwór jest abstrakcją. Na rysunku 1. 1. jako wyjście z procesu projektowania. wyjściem O p procesu projektowania są natomiast dane o wejściu I. wyjście O. W zależności od rodzaju wejść i wyjść można wyróżnić klasy maszyn. D 1 ŚRODEK TECHNICZNY 0 Rys. działanie natomiast — właściwością. czyli zapis cech konstrukcyjnych. C m — materiałowe cechy konstrukcyjne.. — energia i informacja. Jednym z wejść maszyny jest więc zawsze energia. D. — energia. n . postać konstrukcyjna fi i działanie D.Cm. Działania te polegają na przetwarzaniu informacji. Konstrukcja jest własnością środka technicznego. W podstawowych działaniach technicznych na utworach wyróżnia się projektowanie i konstruowanie. Na tym etapie działań mogą wystąpić dwa przypadki: — na podstawie informacji o I.1 Model środka technicznego Działanie środka technicznego polega na przekształceniu wejścia I w wyjście O. n. Wejściem do procesu projektowania I p jest informacja o potrzebie. w których występuje: — energia. właściwość natomiast jest pojmowana jako cecha identyfikująca możliwości danego przedmiotu ze względu na relację do innego przedmiotu [11]. czyli Cj = (Ilj. Wejściami i wyjściami mogą być energia. Szczególnym przypadkiem narzędzi jest maszyna. wykonujący żądane działanie dzięki dostarczonej energii. masa i informacja. C d — dynamiczne cechy konstrukcyjne.energia i masa. [6]. II środka technicznego następuje zidentyfikowanie jednej z istniejących konstrukcji Ks 0 . —. pojmowana jako środek techniczny.1 podano wejścia i wyjścia kilku typowych maszyn. i układ wymiarów W. musi istnieć środek techniczny o strukturze i stanach uwarunkowanych konstrukcją. gdy zostaną określone cechy konstrukcyjne Ck={Cg.2 przedstawiono model procesu projektowania i konstruowania [6]. którą można przypisać przedmiotowi wyłącznie z relacji do tego przedmiotu. gdy zostanie sporządzony zapis konstrukcji. m. 1. — treść projektu w postaci informacji o I.1 i następujących pojęć: wejście I. wyjściu O i działaniu D środka technicznego. środek techniczny jako wytwór jest konkretem. Własność jest cechą. d). W . Każdą z cech można przedstawić jako postać konstrukcyjną FI.Cd} gdzie: Cg — geometryczne cechy konstrukcyjne. Własności i właściwości środków technicznych Do opisu środków technicznych jako sztucznych układów materialnych używa się modelu przedstawionego na rys. z czego wynika zarys postaci konstrukcyjnej II. stanowiąca opis potrzeby. O. D. —7 . W klasyfikacji środków rozróżnia się narzędzia i pomieszczenia. Jako utwór konstrukcja ma znaczenie operacyjne tylko wówczas. Dane zaczerpnięto z prac Dietrycha [5]. W tabeli 1.1. masa i informacja. Aby to było możliwe.

Koncepcja postaci konstrukcyjnej wytworu różni się zatem od tego. Zagadnienie to zilustrowano na rys. wióry opakowane cukierki turbina paro. Dietrycha) stanowi wejście I k do procesu konstruowania w formie założeń konstrukcyjnych i koncepcji.. określająca własności wytworu. przedstawimy tylko niektóre zagadnienia omawianego procesu.komputer gia elektryczna zag Nie analizując procesu projektowo-konstrukcyjnego. dźwięk zapis informacji B paliwo. która będzie podstawą szczegółowego doboru cech konstrukcyjnych. Mówimy wtedy przedmiot przed obrób. a przez to wybór koncepcji. aby umożliwił jej ocenę według przyjętego układu kryteriów. Wyjściem Q k z procesu jest konstrukcja Ks. zmierzające do opracowania koncepcji postaci konstrukcyjnej. a więc konstrukcja Ks. który ma być środkiem technicznym.3 Ilustracja zagadnienia doboru cech konstrukcyjnych . powietrze paliwo. energia elektryczna o procesie projektowo-konstrukcyjnym. 1. gdy proces projektowania i.3. Koncypowanie należy do projektowania i tym różni się od konstruowania. 1. istotnym elementem procesu projektowo-konstrukcyjnego jest koncypowanie konstrukcyjne. Mówimy zatem o stopniowym uszczegółowieniu konstrukcji. Stopień uszczegółowienia danej koncepcji ma być taki. Daiej będzie rozważany drugi z wymienionych przypadków. Od ogółu do szczegółu Konstruowanie polega na doborze cech konstrukcyjnych. prędkość pojazdu. ze szczególnym podkreśleniem procesu konstruowania. zapis informacji A. co zostaje wyznaczone podczas konstruowania stopniem uszczegółowienia.c. gdy zostaną wyznaczone cechy konstrukcyjne (geometryczne. para odlotowa wa lub skropimy silnik spalinowy pojazd telewizor moment siły. taki. Dietrych ujmuje proces konstruowania jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". prędkość wirnika. kierowca (informacja) fale elektromagnetyczne. spaliny obraz. Proces konstruowania jest zazwyczaj wielostopniowy. ia ir/jacia ŻMlkui c/g^r/yth Rodzaj maszyny Wyjście ffitiszys [5].moment siły. taśmy papieru. jako przedmiotu badań metodologii projektowania i konstruowania. — porządek sekwencyjny oraz sekwencyjno-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu. W procesie konstruowania ks zostają wyznaczone szczegółowo cechy konstrukcyjne. instrukcja technologiczna cukierki. energia elektryczna. Model projektowania i konstruowania (wg J. spaliny moment siły. [«] Wejście poprzedza prcc. prędkość wirnika.konstruowania.obrabiarka ką. tzn. ener. maszyna do pakowania energia elektryczna para dolotowa przedmiot po obróbce. Będą to: — dobór cech konstrukcyjnych jako proces „od ogółu do szczegółu". co polega na stopniowym doborze cech konstrukcyjnych. że nie wyznacza szczegółowych własności wytworu. czyli opracowania konstrukcji. uzyskującym w procesie wytwarzania odpowiednie struktury i stany S'. konstrukcja jest wyznaczona wówczas. powietrze.Tabela ul. czyli myślenie koncepcyjne. OPIS POTRZEBY lp ( Pr ) iKs0. materiałowe i dynamiczne).

. Te dwa zasadniczo odmienne sposoby rozwiązywania problemu konstruowania należy rozpatrywać z punktu widzenia stopnia złożoności środków technicznych. Mogą one występować w porządku sekwencyjnym (rys. Istotnego znaczenia nabiera zagadnienie oceny konstrukcji.. rozpoznanie oraz ocena zawierają także elementy analizy i syntezy. JJ- znaczenia takich wielkości konstrukcyjnych'przekładni. Można uznać. Analizę i syntezę. na podstawie którego są uzyskiwane wytwory jako układy materialne. stanowiący podstawę sporządzenia rysunków poszczególnych elementów. Dalszego. a w tym uzębienia oraz tarcze kół.4. jako zabiegi elementarne. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych sporządza się rysunek zestawieniowy lub rysunek złożeniowy. 1. że na wyjściu procesu powinno się uzyskać optymalne. stopniowy dobór cech konstrukcyjnych umożliwia przejście od cech ogólnych. wynikają z tego. Są to jednak. Można zatem przystąpić do jednoczesnego konstruowania korpusu przekładni. których konstrukcja jest opracowywana. C 2 b .5. . Racje istaieeia wytworu s zasady koaas Konstrukcja jako wynik procesu projektowo-konstrukcyjnego jest utworem. do cech szczegółowych. 2.5) następuje konstruowanie jej poszczególnych elementów. Umożliwia to dalsze wyznaczenie innych cech C. .5). na podstawie których można dokonać oceny konstrukcji. które na początku konstruowania nie były jeszcze znane. ze względu na dobrane kryteria. często wielokrotne. C 3 . dwa różne zagadnienia. różniącymi się stopniem uszczegółowienia rysunków: 1. a następnie — cech pozostałych C n . 1. — korpus przekładni. a zatem doboru odpowiedniego układu kryteriów. można ująć w pewne zespoły zabiegów. 1. Na wstępie wyznacza się ogólne własności przekładni zębatej. — uszczelnienia. — wałki. . Jak podkreśla Dietrych [6]. że są to elementarne zabiegi procesu.4b). Zostanie to wyjaśnione na przykładzie konstruowania przekładni zębatej. — ułożyskowania. występują analiza i synteza. kół zębatych. Podstawowe wielkości konstrukcyjne przekładni zębatej { J } n > J — m — c n Podstawowe układy elementarnych zabiegów procesu: a — porządek sekwencyjny. C 1 2 . wałków itd. C 2 . Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych przekładni (rys. 1.4a) lub sekwencyjno-iteracyjnym (rys. co zazwyczaj sprowadza się do wy- Konstruowanie przekładni obejmuje następujące zasadnicze jej elementy : — koła zębate. 1. stopniowego uszczegółowienia konstrukcji można dokonać dwoma sposobami. Porządek sekwencyjny oraz sekwemcyjmo-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu W procesie projektowo-konstrukcyjnym. Uszczegółowienie kcmsfrakcp a eszczegołowieme Proces uszczegółowienia konstrukcji ma pewne odzwierciedlenie w uszczegółowieniu rysunków jako zapisu konstrukcji. a także organizacji działalności instytucji projektowo-konstrukcyjnej. wyniki procesu. wyznaczonych na początku. otrzymując sekwencję: rozpoznanie—analiza—synteza—ocena. jak średnice i szerokości uzębień kół zębatych (rys. b — porządek sekwencyjno-iteracyjny Występujące sprzężenia zwrotne i cykle iteracyjne. co ma pewne praktyczne znaczenie. jako procesie racjonalnego postępowania. lak wynika z tego przedstawienia. 1. jak podkreślono w pracy [10].Na początku postępowania zostają wyznaczone stawowe cechy konstrukcyjne C n . W odniesieniu bowiem do złożonych środków technicznych występuje sprawa podziału zadań i współdziałania zespołów projektantów i konstruktorów. realizujących poszczególne etapy procesu projektowo-konstrukcyjnego. 1.

Ograniczając rozważania do geometrycznych cech konstrukcyjnych. Podstawowymi kryteriami podczas w y b o r u o p t y m a l n e g o t w o r z y w a są zazwyczaj masa. może istnieć dlatego. Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny Z różnych rodzajów zapisu na szczególne zainteresowanie zasługuje zapis graficzny. Odpowiedni stopień uszczegółowienia nieładu kryteriów osiąga się dzięki zasadom konstrukcji. czyli rysunkowy. tzn. jak i z racji ekonomicznej. Zasada optymalnych stosunków w i e l k o ś c i z w i ą z a n y c h wskazuje na optymalizację związków parametrycznych takich wielkości. rozumianej jako racjonalne uzasadnienie jego istnienia. — możliwości wytwórczych (racja technologiczności wytworu).przyzwyczajenie do odbioru sygnałów płynących ze świata otaczającego przede wszystkim przy pomocy zmysłu wzroku" [6]. głośność. objętość i koszt. Stany takie są oceniane na podstawie kryterium pewności w odniesieniu do naprężeń i sztywności. co zostaje przez twórców pomyślane. cechy dynamiczne. — kryteria estetyczne. 1.. układ wymiarów natomiast ma znaczenie ze względu na estetykę przede wszystkim dzięki przyjmowaniu pewnych proporcji wymiarów. [11]. — optymalnej stateczności. © Zasady konstrukcji wskazują na bezpośredni przedmiot zabiegów optymalizacy j i ty ch ze względu na obrane kryteria. jak: geometryczne cechy konstrukcyjne. wynikającym z analizy własności i właściwości wytworu jako układu materialnego. że każdy układ materialny cechuje pewien stan obciążenia. wśród których szczególne znaczenie mają własności określające trwałość maszyn. Przedmiotem analizy staje się tu postać geometryczna. należy jedynie zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne konsekwencje wynikające z racji istnienia wytworu i zasad konstrukcji. co dla odbiorcy ma istotne znaczenie ze względu na — jak podkreśla Dietrych — „. że przy doborze cech konstrukcyjnych mogą występować dwa przypadki. Przyjęcie tych racji wynika z konieczności odpowiedzi na zasadnicze pytania: Po co jest dany wytwór? Czy zastosowanie wytworu jest opłacalne? Czy istnieje możliwość wykonania wytworu o danej konstrukcji? Wytwór. Wynika to ze znaczenia jego właściwości. w którym postać geometryczną przedstawia się w sposób zbliżony do zapisu ikonograficznego. a także inne własności tworzyw konstrukcyjnych. estetyczny. Wyróżnia się następujące r a c j e i s t n i e n i a w y t w o r u : —• celowości technicznej. Podczas poznawania zagadnień konstrukcji i konstruowania w pierwszym okresie nauczania działania w ramach zajęć dydaktycznych odnoszą się przede wszystkim do geometrycznych cech konstrukcyjnych. Na etapie koncypowania konstrukcyjnego zapis graficzny. zachodzący między siłami a naprężeniami w układzie materialnym. należy podkreślić znaczenie estetyki maszyn czy środków technicznych w ogóle. Pojęcia racji istnienia wytworu oraz zasad konstrukcji zostały sformułowane i wprowadzone do teorii konstrukcji przez Dietrycha [6]. uzasadnionego ekonomicznie. Zasada o p t y m a l n e g o stanu obciąż e n i a wynika z tego. ciężar. — optymalnego tworzywa. własności kinematyczne. Nie omawiając dokładniej tych zagadnień. — optymalnych stosunków wielkości związanych. gdyż jest to przedmiotem teorii konstrukcji. Należy zauważyć. który może być optymalizowany na podstawie kryteriów wynikających z racji celowości technicznej lub racji ekonomicznej. Wyróżnia się następujące z a s a d y k o n s t r u k cji: — optymalnego stanu obciążenia. — ekonomiczną. Kryteria mogą mieć charakter ściśle techniczny. spełnia rolę — jak pisze Dietrych — czynnika — . Zasada optymalnej stateczności wskazuje na optymalny stan równowagi.. a następnie dokonywanie zmian czy ewentualnych poprawek. Zapis graficzny zasługuje na szczególną uwagę jako czynnik sprzężenia zwrotnego między twórcą konstrukcji a konstrukcją. dobór może być dokonywany ze względu na: — cel ściśle techniczny. zapis ten umożliwia bezpośrednią ocenę rezultatów danego etapu działań. odciążając umysły twórców.6. rozmiar. które są podyktowane pot^ebami dydaktycznymi przedmiotu „zapis konstrukcji". Czynnik estetyki środków technicznych wynika zarówno z racji celowości technicznej.Układ kryteriów wynika z racji istnieniu wytworu. a cechy wytworu umożliwiają wykonanie go za pomocą dostępnych w konkretnych okolicznościach środków wytwórczych. Jako środek unaoczniający to. co zostaje pomyślane. W procesie projektowo-konstrukcyjnym zachodzi konieczność dokonywania różnych zapisów tego. sprawność. który ma być odpowiednim środkiem technicznym. np. własności wytrzymałościowe tworzyw. Kryteriami tymi mogą być np. Zapis na tym etapie procesu spełnia rolę pamięci. umożliwiający założone działanie tego układu. że przewiduje się wywołanie działania odpowiedniego do potrzeb. jak też inny.

Odnosi się to do elementów znormalizowanych lub stypizowanych. 1. Postać konstrukcyjna jest także zależna od wielkości wytworu. Identyczne działanie. Dobór postaci konstrukcyjnej Jednym z podstawowych zagadnień w konstruowaniu jest dobór geometrycznej postaci konstrukcyjnej. Wybór rodzaju półwytworu jest zależny od wielu czynników. Dotyczy to przede wszystkim takich faz wytwórczych. a także możliwość zastosowania elementów gotowych. Computer Aicled Design). .6 Czynniki wyboru rodzaju półwytworu (wg J. Postać konstrukcyjna wynika bowiem z działania danego układu. wraz z rozwojem komputerowego wspomagania procesów projektowo-konstrukcyjnych (systemy CAD — ang.6. lecz przy pewnej różnicy wynikającej z przyjętych sposobów wytwórczych. spawanie. że zależność postaci konstrukcyjnej od wielkości wytworu jest istotna w pewnych granicach wartości wymiarów. Zapis ten. Na przykład odlewany. umożliwia szybkie przetwarzanie danych informacyjnych. a w większym stopniu spawany korpus przekładni zębatej będzie miał inną postać geometryczną w przypadku przekładni o małych wymiarach. które powinny być masowo wytwarzane i dostępne dla konstruktorów oraz wytwórców. że w ostatnich latach.heurystycznego.7. [11]. jak odlewanie. może być zapewnione dzięki postaci konstrukcyjnej o jednakowych głównych elementach tej postaci. W sposób najbardziej ogólny zagadnienie R y s . choć jest zależna również od dobranych sposobów wytwórczych. Należy dodać. 1. Dobór ten powinien być wynikiem analizy następujących zagadnień: — postaci konstrukcyjnej jako funkcji działania i sposobów wytwórczych [6]. — postaci konstrukcyjnej jako funkcji wielkości wytworu. dużego znaczenia nabiera komputerowy zapis konstrukcji. to jest czynnika naprowadzającego na właściwe rozwiązanie danego problemu projektowo-konstrukcyjnego. Dietrycha) — numery oznaczają typowe przypadki wyboru to można zilustrować schematycznie jak na rys. Należy podkreślić. 1. Uwzględniono tutaj tylko półwytwory odlewane i spawane. w wyniku których otrzymuje się odpowiedni półwytwór warunkujący w decydującym stopniu postać wytworu. wytłaczanie. a inną o dużych. Zagadnienie pierwsze należy uznać za podstawowe przy doborze postaci konstrukcyjnej. będący zbiorem danych informacyjnych o cechach konstrukcyjnych zgromadzonych w pamięci komputera. jak zwraca na to uwagę Dietrych. Formą „zewnętrzną" zapisu komputerowego może być zapis rysunkowy w jego dotychczasowej postaci [22]. co właśnie wynika z jego właściwości przedstawionych wyżej.

dotyczące podstaw rzutowania prostokątnego i aksonometrycznego.•a 2. dotyczące przede wszystkim geometrycznej postaci konstrukcyjnej jako ważnego składnika cechy konstrukcyjnej. stanowi przygotowanie do studiowania teorii konstrukcji i konstruowania (w ujęciu dydaktycznym np. np. Zajęcia z geometrii wykreślnej.1. a przede wszystkim postaci geometrycznej. W układzie tematów powinno się uwzględniać następujące okoliczności: 1. a przede wszystkim odpowiedniej kolejności działań. — 12 — . Jest to realizowane przez wykład i ćwiczenia projektowe o strukturze opartej na odpowiednio dobranym układzie tematów. Podczas formułowania zadań konstrukcyjnych przyjmuje się następujące z a ł o ż e n i a : — konstruowanie zostaje ograniczone do dobom cech geometrycznych. — opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. Odpowiednio dobrany układ zadań umożliwia lepsze niż w tradycyjnym nauczaniu rysunku technicznego uświadomienie przez ćwiczącego potrzeby korzystania ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej oraz korzyści wynikających z normalizacji w konstrukcji elementów i układów. — uwzględnienie przy doborze postaci geometrycznej innych kryteriów niż główne. — wprowadzenie w elementarne zagadnienia konstrukcyjne. np. Założenia. i pozostawia mu się pewną swobodę w doborze cech geometrycznych. Stwarza tym samym bardzo dobrą okazję do zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia konstrukcyjne. cech nie jest podda wany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych czy optymalizacyjnych. Ćwiczący bowiem nie musi wykonywać obliczeń. Wykonywanie zadań o charakterze konstrukcyjnym. 3. — dobór tych. 2. odbywają się równolegle z zajęciami z zapisu konstrukcji lub nieznacznie je wyprzedzają. kryteriów estetycznych. Układ tematów powinien być tald. jak i złożone układy. Założenia te — jak się wydaje — nie warunkują praktycznego znaczenia opracowywanych konstrukcji. Przedmiot „zapis konstrukcji". Można je bowiem przyjąć. jak i elementarnych wiadomości z teorii konstrukcji i konstruowania. Nie rozpatruje się także stanu obciążenia dla opracowywanych konstrukcji. Przy założonych celach nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" istotny jest dobór treści poszczególnych tematów. Chodzi tu zarówno o pojedyncze elementy. Zagadnienia dotyczące konstruowania zostały wyraźnie podkreślone w tematach ujętych w strukturze ćwiczeń jako „rysunkowych". ponieważ w zadaniach nie rozważa się doboru materiałowych cech konstrukcyjnych. nawet prostych. Obserwacje procesu dydaktycznego uwidoczniają korzyści wynikające z tak przyjętego postępowania.i charakterystyka ogólna C e l e m nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" jest: — opanowanie ogólnych zasad i reguł zapisu konstrukcji. elementarnych. wymaga przyswojenia przez studentów pewnej wiedzy z teorii konstrukcji. wytrzymałościowych. a przy tym kształtujące umiejętności wyobraźni przestrzennej. aby stopień złożoności zadań uwzględniał podstawową kolejność w przyswajaniu przez studentów wiedzy zarówno z zapisu konstrukcji. przedmiotu „podstawy konstrukcji maszyn"). są one także przedmiotem rozważań w tematach nazwanych „zadaniami konstrukcyjnymi". Więcej czasu może poświęcić i większą uwagę zwrócić na: — tworzenie wielu różnych koncepcji rozwiązań. którego treść obejmuje głównie zagadnienia zapisu konstrukcji.

że układ rzutów jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów. — Kreskowanie przekrojów — znaki „przekroju tworzywa". oprócz wykładu.2. — Przekroje i widoki rozwinięte. Zapis postaci geometrycznej Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu postaci geometrycznej. racje istnienia zapisu. mających bardzo istotne znaczenie metodyczne. począwszy już od pierwszego tematu. Podstawy zapasu konstrukcji. że stosunkowo dużą trudność sprawia studentom dobór i zapis układu wymiarów. można stosować jako zastępcze opisy słowne i ogólne. . — Elementy rachunku wymiarów tolerowanych. — Kłady miejscowe. zwraca się uwagę na proste utwory geometryczne jako elementy postaci geometrycznej oraz na pewne zabiegi wytwórcze w tworzeniu tej postaci. — Linie jako znaki zapisu. — Podstawowe zasady zapisu konstrukcji. W pierwszych zadaniach. c) zajmując się zapisem postaci geometrycznej. — Linie przenikania w zapisie konstrukcji. W zapisie geometrycznych cech konstrukcyjnych. — Powiększenia drobnych szczegółów. Uwaga metodycznie 2o3„ UMad a treść wykładów Problematyka zapisu konstrukcji. po poznaniu reguł wymiarowania. — Przerwania i urwania. 2. W zakresie metodyki nauczania przedmiotu można podać następujące z a l e c e n i a : 1. — Reguły dotyczące rzutowania. które wyznaczają właściwy układ wymiarów. jak i układu wymiarów. Koncentrując bowiem bezpośrednią działalność na wybranym szczególe konstrukcyjnym. Zestaw zadań w początkowym okresie nauczania jest taki. znaki postaci (znaki wymiarów). kłady przesunięte. formy nauczania tego przedmioty. cechy konstrukcyjne. — Korzystanie z oczywistości symetrii. Elementy zapisis graficznego Zagadnienia — Model systemu informacyjnego w podstawowych działaniach technicznych.. Zapis układu wymiarów. do poprawnego sporządzenia zapisu konstrukcji należy dobrać układ wymiarów według reguł wymiarowania. 4. — Elementy normalizacji zapisu (Polskie Normy). 3. — Znaki oraz zapis znaków układu wymiarów. którą stanowi problem części całości ze względu na całość. zapis w procesie projektowo-konstrukcyjnym. wynika to bowiem z ważnej w praktyce reguły. amerykańskie). czyli całość. przedstawiona w niniejszym punkcie. oznaczeń tworzyw. — Rzuty przesunięte oraz przesunięte i obrócone. przekroje i widoki częściowe. której częścią jest dany szczegół. Chodzi tu o wzięcie pod uwagę kolejności przyswajania przez uczących się materiału. wartości wskaźników chropowatości. — Konstrukcja. trzeba uwzględnić ogól. — Rzutowanie prostokątne (europejskie. Dalej podano tematy poszczególnych wykładów oraz główne zagadnienia w nich zawarte. zagadnieniu temu poświęcono zatem więcej niż dotychczas uwagi. Dopiero później. należy uwzględniać zapis układu wymiarów. już w treści zadania wyznacza się elementy układu wymiarów. Dotyczy to na przykład rodzaju połączeń. 3. W rozwiązywaniu zadań konstrukcyjnych podkreśla się z a s a d ę m e t o d o l o g i c z n ą .2. — Reguły sporządzania rysunków do mikrofilmowania i reprografii. została ujęta w siedmiu jednostkach wykładowych. symbolicznych. Reguły wymiarowania Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu układu wymiarów. gdyż wskazuje wielkości. — Rodzaje zapisu konstrukcji. — Zagadnienie doboru elementów układu wymiarów. 1. Przyjęcie takiego postępowania uzasadnia się następująco: a) przy sformułowaniach zadań używa się pewnych elementów słownego zapisu konstrukcji — opisując dany element podaje się jego postać i charakterystyczne wymiary. b) z obserwacji procesu dydaktycznego wynika. — Rzuty rozmieszczenia otworów. Kolejność tych wykładów wynika z potrzeb dydaktycznych ćwiczeń — drugiej. 2. — Zapis typowych postaci. należy dokonywać zapisu zarówno postaci geometrycznej. Takie sformułowanie zadań ułatwia dobór układu wymiarów. Dlatego w miarę potrzeby zamiast opisów ścisłych. odchyłek położenia. że dobór układu wymiarów może odbywać się w sposób zdroworozsądkowy. — Przekroje proste i złożone. W rozwiązywaniu zadań do poszczególnych tematów należy uwzględniać treść zadań występujących przed i po danym temacie. zapis konstrukcji.

vuiM. część II Zagadnienia — Nierówności makrostruktury zewnętrznej (wg PN — odchyłki kształtu) — pojęcia i znaki odchyłek. W drugim semestrze ¡nauki 6. 14 . — Normalizacja elementów połączeń śrubowych. — Urządzenia grafiki komputerowej. Połączenia śrubowe. — Znaki oraz reguły zapisu oznaczeń stanu powierzchni.— Reguły zapisu oznaczeń symbolicznych.. — Pojęcia odchyłek położenia i znaki odchyłek. ó.1.3-8. Dobór rodzaju rzutu aksonometrycznego. Sporządzanie 'rysunków wykonawczych oraz rysunków poglądowych (uproszczonych). kierunkowość linii śrubowej. Z s. 3. — Grafy jako zapis systemów. . Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń śrubowych: linia śrubowa. 2. Połączenia spawane. — Zagadnienia oczywistości w zapisie układu wymiarów — uproszczenia zapisu. — Wybrane zagadnienia konstrukcyjne połączeń śrubowych: postać geometryczna łba śruby i nakrętki. — Zapis gwintu i połączeń śrubowych — istota uproszczeń w zapisie. Część C. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Cffśl B. Opis struktury zęwmęfcmejj. kół zębatych.. g a d n i s n i u — Zapis schematyczny >symboliczny). gwint lewozwojny (lewy).4. 8. nakazujących. są realizowane niżej tematy. Część B. — Typowe postacie spoin. 4. — Zapis odchyłek położenia. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. 5. Z a g a d n i e n i a — Automatyzacja zapisu konstrukcji.1 i 8. — Wymiar jako funkcja wymiaru nominalnego i odchyłek. — Zapis konstrukcji złożonych układów: złożoność środków technicznych a złożoność rysunków. Struktura ćwiczeń W ramach ćwiczeń. Zagadnienia — Zapis konstrukcji wybranych elementów: sprężyn. 5. Opas struktury zewnętrznej. jako drugiej formy dydaktycznej zapisu konstrukcji. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń spawanych. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. — Chropowatość powierzchni. Informacje o doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego oraz przykłady przedstawień elementów o rzutach aksonometrycznych zamieszczono w rozdz. Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej. — Zapis wymiarów tolerowanych. postać geometryczna zakończeń śrub i wkrętów. Analiza zapisu układów o większym stopniu złożoności. gwint prawozwojny (prawy). — Układ tolerancji i odchyłek — podstawowe pojęcia. Odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu). zbiór reg u-.— ileguiy vvymiuro'. — Układ pasowań. Wybrane zagadnienia zapis« Część A. 3. *' Przedmiot „zapis konstrukcji" zazwyczaj (zależnie od uczelni) jest na semestrze 2 i 3 lub semestrze 1 i 2. 5. zarys gwintu — rodzaje gwintu. 4. Relacje między rzutowaniem prostokątnym a aksonometrycznym. wskaźniki chropowatości. Sporządzanie rzutu aksonometrycznego elementu na podstawie rzutów prostokątnych. część 1 Zagadnienia — Pojęcia struktury zewnętrznej. 7. — Zapis połączeń spawanych — uproszczenia zapisu. połączeń wielowypustowych. Sporządzanie rysunków wykonawczych współdziałających elementów. identyfikacja elementów na rysunkach złożeniowych. — Archiwizacja i wspomagani komputerowo wyszukiwanie dokumentacji. Zapis koiastmkcji typowych połączeń Część A. zapis pasowań. Przedstawienia poglądowe za pomocą rzutów aksonometrycznych. — Zminiaturyzowane nośniki informacji.2 w rozdz. Analiza zapisu złożonych układów. zbiór reguł ograniczających.2 (elementy nieobrotowe). W pierwszym semestrze nauki * > 1. 1. — Tolerowanie nierówności makrostruktury — zapis odchyłek.5 w rozdz. — Reguły numeracji rysunków. 8. Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych.1 (elementy obrotowe) i 5. 6. typowe rodzaje połączeń śrubowych. — Typowe rodzaje połączeń spawanych. 2.

— prace domowe natomiast są wykonywane przyrządami. 11. Zadania konstrukcyjne II.5. — rozwijanie pamięci wzrokowej w odniesienia do postaci geometrycznej. 10. 4. 9.7. Są to: — rozwijanie wyobraźni przestrzennej. że: — podczas zajęć studenci wykonują rysunki wyłącznie odręczne. Sporządzam© zapisu Warto zwrócić uwagę na zagadnienia. — umiejętności kreślarskie. Zapis schematyczny. Podkreślając istotne znaczenie umiejętności rysowania odręcznego. Sporządzanie zapisu schematycznego na podstawie rysunków złożeniowych różnych układów. a więc rysowanie przyrządami kreślarskimi. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. 10. Zadania konstrukcyjne I. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. . 8. Zapis konstrukcji elementów spawanych. Znaczenie praktyczne ma również odręczny sposób wykonywania rysunków. Temat jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. Odtworzenie konstrukcji złożonego układu. wspomagany w niektórych zabiegach przyrządami kreślarskimi. wartości wymiarów liniowych i kątowych. 2. a także konieczność zdobycia pewnych umiejętności kreślarskich. 7. którym przypisuje się istotne znaczenie w nauczaniu „zapisu konstrukcji". a także proporcji wymiarowych. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. — umiejętność rysowania odręcznego. co umożliwia zdobycie umiejętności kreślarskich oraz ich doskonalenie.2. 9. za zasadę organizacji zajęć przyjęto.

równolegle do osi wałka. NaJeży zauważyć. stożek. a więc wynikową. Traktować je należy jako pomocnicze. — otrzymaną w wyniku zabiegów wytwórczych. ale prostopadle do danego rzutu prostokątnego. Uwaga dotyczące sporządzania rysunków — rozwiązań zadam 1.19-3.15 i 3. Te elementarne utwory geometryczne stanowią części przedstawionych na tych rysunkach elementów jako nierozdzielnych całości. 3. W zadaniach. — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. Rozwiązanie tych zadań obejmuje: — narysowanie postaci geometrycznej otrzymanej w wyniku zabiegów wytwórczych. Rozważając postać geometryczną tych przedmiotów. których postać geometryczną utworzono w większości z utworów geometrycznych obrotowych. — pierwotną (wejściową). W doborze liczby rzutów należy uwzględniać ich liczbę konieczną i wystarczającą do zapisu konstrukcji.21). rozmieszczenie rzutów na arkuszu. oznaczonych na tych rysunkach liniami kreskowymi. zapisu konstrukcji. należy więc wyróżnić' posiać geometryczną. 3. Są to przeważnie ścięcia i wycięcia płaszczyznami różnie ustawionymi względem osi przedmiotów. Tak na przykład przedmiot na rys. Odnoszą się one do opisu położeń płaszczyzn „obrabiających" dany element lub stanowią układy wymiarów części składowych danego elementu. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i regui wymaganych w zapisie konstrukcji.21 przedstawiono elementy. niesprzec/.18. W płaszczyznach położonych prostopadle do opisanych wycięć leżą ścięcia do wymiaru F. Na rozważanych w tym rozdziale rysunkach zamieszczono pewne wymiary. połączenia poszczególnych części i wyznaczenie linii przenikania są działaniami głównymi w zakresie postaci geometrycznych danych elementów. Jedne ze ścięć czy wycięć zostały pokazane na rzutach głównych. inne natomiast na rzutach z góry. do wymiaru C i na długości określonej wymiarem E. z prawej natomiast ścięto płaszczyznami. 3. kula.). Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym.17 i 3.7-3.Na rysunkach 3. zgodnie z zasadami jednoznaczności. W procesie wytwórczym elementy te zostały obrobione w sposób zilustrowany na poszczególnych rysunkach. Oprócz wymienionych mogą występować rzuty dodatkowe przydatne w pewnych pracach kreślarskich. które dotyczą rys. Ślady płaszczyzn ścinających jako prostopadłych do danego rzutu prostokątnego zaznaczono na rzucie z góry.. — 16 — . a dalej płaszczyznami nachylonymi pod kątem cc. że rysunki będące rozwiązaniem zadań tego rozdziału stanowią tylko część. Podczas rozwiązywania zadań w tym rozdziale należy zwrócić uwagę na formę graficzną sporządzanych rysunków (linie jako znaki zapisu. opisy itp. W niektórych zadaniach postać pierwotna wymaga uzupełnienia — połączenia części danego elementu i narysowania linii przenikania (rys. będący wielostopniowym wałkiem. 2.11. ale istotną. zapis konstrukcji nie wymaga tych rzutów. rys. został obrobiony następująco: z lewej strony wałka wykonano wycięcia szerokości A i długości B.1. Ze względów praktycznych zaleca się sporządzanie rysunków na arkuszach formatu A4. przedstawiając elementy w odpowiedniej wielkości przy zachowaniu proporcji wymiarowych jak na rysunkach w danym zadaniu. Wyznaczenie tej postaci jest jednym z celów zadań. na długości G z lewej strony wałka. — dobór i zapis układu wymiarów. 3.1-3. Przedstawiono to za pomocą śladów płaszczyzn. jak: walec. W wyniku tych zabiegów wytwórczych otrzymano ostateczną posiać geometryczną przedstawionych na rysunkach elementów. 3.16 oraz rys.ności oraz zupełności.

3. C. 2 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 17 — . F \ s r ~ n ' ) LJ -O Q Rzut pomocniczy £ iys..1 .2 K 1 M i u. 3.kzur pomocniczy Rys.

•Hzut p o m o c n i c z y c>n \ < \ / i CD IN.4 ) m s \ J C E Rozwiązanie przedstawiono na rys. 1 Al Rys. 3.1 111 CD N \ \ j / Rys.6 r JL- 18 — . 15. 3.o - Rys.5 ir • . 3.

Rys.8 — 19 . 3.

12 . 3.10 Rzut pomocniczy A= Rys.zut pomocniczy Rys. 3.

3.65 A L= (1.8*2.15 L — 21 .2) A >r— f on u -s- y Y Rys.Rzut pomocniczy W-0.

.

Rzut pomocniczy walcowy Rys.19 Rzut pomocniczy Rys. 3 2 . 3. 3.20 Rzut pomocniczy I Rys.

dając możliwość zwrócenia większej uwagi na: — konieczność rozpatrywania różnych koncepcji rozwiązań (koncypowanie konstrukcyjne). — możliwość wykonania elementów złącza prze-j gubowego z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. dotyczą one bowiem opracowania bardzo prostych konstrukcji. — założona jest postać geometryczna elementu l l — założona jest postać geometryczna elementu 2S I I 24 — . Ograniczenia te nie warunkują jednak. ponieważ: — konstruowanie zostaje sprowadzone do doboru cech geometrycznych.1). 1 w płaszczyźnie pionowej wokół osi elementu 3 (rys. 4. Elementy założeń konstrukcyjnych złącza przegubowego Skonstruować przegubowe złącze elementów 1 i 2. Dobór cech konstrukcyjnych w zadaniach w tym rozdziale będzie ograniczony. ~ —1 założenia dotyczące rozbieralności złącza przegubowego: rozbieralne (często lub okresowo)« nierozbieralne. Proces konstruowania. Zauważyć bowiem należy. ZADANIE 4 .Zamieszczone w tym rozdziale zadania należy uznać za przykłady elementarnych zadań konstrukcyjnych. zapewniające ich względne wychylenie o kąt 2(3 W rozwiązaniu zadania rozważyć następujące zagadnienia: — symetryczny rozdział obciążenia przenoszo-1 nego z elementu 2 na element 1 (zasada optymalnego® stanu obciążenia). — dobór tych cech nie będzie poddany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych i optymalizacyjnych. Podczas zajęć uczący się uzyskują potrzebne informacje co do omawianych w zadaniach elementów. Wychylenie to odbywa się w warunkach działania na złącze obciążeń. ponieważ w doborze cech geometrycznych pozostawia się studentom swobodę. materiałowych — tworzywo — oraz dynamicznych). którego ono jest elementem. w wyniku którego ma powstać konstrukcja. Należy podkreślić pewne — wydaje się — bardzo korzystne cechy takiego procesu. polega na doborze cech konstrukcyjnych (geometrycznych. — W doborze postaci geometrycznej głównych elementów złącza przyjąć jedną z trzech sytuacji: • — nie są założone jakiekolwiek wymagania doB tyczące postaci geometrycznej elementów 1 i 2. — czynnik weryfikacji logicznej w procesie konstruowania. Zadania konstrukcyjne są rozwiązywane z dużym udziałem prowadzącego zajęcia. ej= — możliwe sposoby połączenia końcówek złącz» z układem. że nie są przedmiotem doboru materiałowe cechy konstrukcyjne (tworzywo) oraz nie rozpatruje się także stanu obciążeń rozważanych konstrukcji. — postać geometryczną jako wynik uwzględniania kryteriów estetycznych.praktycznego sensu opracowanych w tych zadaniach konstrukcji.

Kilka wariantów postaci głównych elementów złącza przegubowego zamieszczono aa rys.45 A =2 A = (0. Należy zwrócić uwagę na konieczność zachowania pewnych proporcji zasadniczych wymiarów tych elementów.45 A = 0. Proporcje wymiarowe (przykład): B C E F =0.75 A G L. 4. 4.7) A Rys.7) A = (1.2 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant I) co X r •e- X LU R =(1. L4 L5 = 0. Rys.6-0.4—1.3 ' ' Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant II) — 25 . 4.2-4.85 A =0.6) A W wyborze koncepcji rozwiązania należy kierować się kryteriami dobranymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.5-1.65 A = 0.6.

4 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant III) 1-3 — 26 — . 4.Rys.

który powinien wykonywać ruch wahadłowy (rys. zapewniającym zmianę ich odległości L.8 Elementy założeń konstrukcyjnych układu korbowo-wahaczowego 27 — . ustalono postać konstrukcyjną elementów 1 i 2. kwadratowej. 4. "M. sześciokątnej. zapewniając zmianę odległości L. 2 W układzie. 4. którego istota działania polega na przegubowym połączeniu punktów A i B (rys. np. Kon*' Jedno z możliwych rozwiązań tego zadania zamieszczono w rozdz.w .7). okrągłej. Rys. i d 3 są wzajemnie prostopadłe i prostopadłość ta nie może ulegać zmianie podczas regulacji odległości L. Element 1 jest zakończony częścią walcową o średnicy d 2 . 15 (rys. na element U (wahacz). łączącego elementy 1 i 2.8). element 1 nie obracał się względem osi wzdłużnej danego układu. 4. — nadać odpowiednią postać części o średnicy d 2 elementu 1 tak. 15. które stanowiły podstawę wyboru. ZADANIE 4 3 * } Dobrać główne wielkości układu korbowo-wahaczowego oraz skonstruować drążek służący do przeniesienia ruchu z elementu I (korba). 4. wykonującego ruch obrotowy.2). dokonywanej przez obrót elementu 3.7 Elementy założeń konstrukcyjnych łącznika z regulacją odległości ZADANIE 4 . — dokonując wyboru koncepcji. a element 2 — częścią gwintowaną o średnicy d 4 . Osie otworów d. W rozwiązaniu zadania należy: — w doborze postaci konstrukcyjnej rozważyć możliwość wykonania elementu 3 z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. Należy dobrać postać konstrukcyjną elementu 3. M- Li Rys. aby regulując odległość L. sporządzić wykaz kryteriów.

AB= R BC= L CD= r Rys.3.9. ićui^ j ^ izo Ze względu na możliwość występowania odchyleń od prawidłowego ustawienia czopów w punktach B i C. Podstawę geometryczną działania układu korbowo-wahaczowego przedstawiono na rys.1) lub zewnętrznym (rys. wg tab. Wykonać rysunek złożeniowy układu oraz rysunki wykonawcze końcówek i innych elementów drążka. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek z a^int^m wewif-frrzTiyrQ (rvs. ¡3. że przy zadanych: H. Należy rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi. 4. 4. zamocowanie drążka na tych czopach powinno być przegubowe (przegub kulisty). 4.9 Podstawa geometryczna układu korbowo-wahaczowego . R. r należy obliczyć L. Przy wyborze koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. W doborze głównych wielkości przyjąć. ' Dane ilościowe w założeniach konstrukcyjnych należy przyjąć samodzielnie. 4. 4.1 łub 4.2 i łożysk przegubowych. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.1. które stanowiły jego podstawę. 4.y ix os 1 v n i' • ^ rn. a.12).

Elementy I i II stanowią zakończenia wałków.8-2.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 1.5 324 1. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek o postaci wg rys.5 17 6.5 58 67 80.11 lub 4. a osadzenie drążka na czopach o średnicy d. W doborze cech konstrukcyjnych rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi.10. Tabela 4.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 d2 11 15 20 23 30 34 40 48 56 60 65 65 68 70 80 85 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 d3 b2 M1'6 10 13 4 12.5 190 198. .5 19 8 22 10 27 10 32 12 36 15 41 15 50 18 55 20 60 20 65 20 75 20 85 25 100 Według katalogu K219 wytwórni INA-ELGES (RFN). 1 6 6 2 8 8 3 10 9 4 12 10 5 15 12 6 17 14 7 20 16 8 25 20 9 30 22 10 35 25 11 40 28 12 45 32 13 50 35 14 60 44 15 70 49 16 80 55 h 30 36 43 50 61 67 77 94 110 125 142 145 160 175 200 230 s M6 M8 M10 M12 M14 M20xl.5 16 6 15 19 7 17.9): (L .5 102. Końcówki z łożyskiem przegubowym i gwintem wewnętrznym*' (wymiary w mm) hb5j-bi- Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem wewnętrznym) W Y/A 2 f TD Wf - ł " 1 1 Rys.2HR cos a 2 2 2 (4. d.5 22 8 21 26 10 24 29 11 27. wzajemnie prostopadłych. 4.1 lub 4. 4. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab. które stanowiły podstawę wyboru.12 Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem zewnętrznym) Dla układu korbowo-wahaczowego muszą być spełnione warunki geometryczne. wówczas można napisać następujące zależności (rys.5 42 17 40 50 19 47 58 21 52 65 23 58 70 27 62 75 30 70 88 38 80 98 42 95 110 47 1. 4.5 221 246 281. 4. 4.5 89. i d 9 powinno stanowić przeguby kuliste. Dokonując wyboru koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów.5 34 13 33. Konstrukcja drążka ma zapewnić zmianę jego długości (w zakresie regulacji).5 124 145 167.1) (L + r) = H + R . SW 5 11 5 14 6.55 A L= (1.12. aby suma długości korby i każdego innego ogniwa była mniejsza od sumy długości ogniw pozostałych. b.Proporcje wymiarów (przykład): C = 0.r ) 2 = H 2 + R 2 . 4.3.5 48.55 A przedstawionego na rys.2 i łożysk przegubowych według tab.2HR cos (a + p) (4. które wykonują ruchy wahadłowe odpowiednio wokół osi x' i y'.2) A f = 0.1. 12 12.2) ZADANIE 4A Skonstruować drążek przegubowy zapewniający przeniesienie ruchu z elementu I na element II układu Lp. Gdy położenia układu są skrajne. 41.

5 1. 47. 4 6 7 8 10 11 13 17 19 21 23 27 30 38 42 47 1. 13 16 18 22 22 25 25 29 35 35 40 47 53 60 66 74 80 92 105 115 130 r 0.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 16 22 26 23 34 36 43 53 65 82 86 92 104 115 125 140 d2 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 b.0 7° 6° 6° 6° 5° 7° 0. seria S (vvywUary.5 63 71 82. 1.5 103.5 6° T 7° 6° 2. Łożysku ślizgów« nrz^ab&wt wg iPM-§T/M-§71©6.5 54.8 *' Według katalogu K219 wytwórni ÏNA-ELGES (RFN). min 10 13 15 18 1? 20 20 24 29 29 33 39 45 50 55 62 66 77 88 98 109 d.2.5 91.5 246 281 316.Taibela 4. 6 8 10 12 15 17 20 25 30 35 40 45 50 60 70 80 b.w mmi) d 8 10 12 D 16 19 22 25 26 30 30 35 42 42 47 55 62 68 75 85 90 105 120 130 150 B 8 9 10 12 12 14 14 16 20 20 22 25 28 32 35 40 44 49 55 60 70 C 5 6 7 9 9 10 10 12 16 16 18 20 22 25 28 32 36 40 45 50 55 d.5 198 216.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 14 15 16 17 20 24 25 30 35 40 45 50 55 (50 70 80 90 100 1. 6 8 9 10 12 14 16 20 22 25 28 32 35 44 49 55 h 36 42 48 54 63 69 78 94 110 140 150 163 185 210 235 270 s M6 M8 MIO M12 M14 M16 M20xl.5 r i a max 15° 12° 10° 8° 8° 10° 10° 9° 7° 7° 6° Lp.5 364 h 12 12.0 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 d.3.5 124 145 182. Koścówld % JożysJtii-jn przagafcowytn § a-wñioterai ze-waiętCTayM'" (wyari&ry w msaj Tabela 4.0 0.

5. będące widokami. geometrycznej. a stanowiące zapis elementów. Niewidoczne fragmenty postaci. Należy rozważyć możliwość zwiększenia czytelności zapisu. Niektóre rysunki uzupełniono dodatkowym opisem.1-5. B — rowek na wpust b 2 x h 2 . rys. że rysunki będące rozwiązaniem zadań w tym rozdziale stanowią tylko część.6-5. rysunki stanowiące rozwiązanie zadań w tym rozdziale powinny zawierać zapis układu wymiarów.29 ^ zamieszczono rzuty prostokątne. pokazać na rysunkach. x h.5. niewidoczne fragmenty postaci konstrukcyjnej zaznaczono liniami kreskowymi. stosując odpowiednio przekroje. przekroje częściowe itd. Układ dwóch rzutów jako widoków w elementach odwzorowanych na rys. zapisu konstrukcji. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym.. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i reguł wymaganych w zapisie konstrukcji. kłady. C — dwa wycięcia wzajemnie prostopadłe — 31 . Na rysunkach 5.1.1-5. W niektórych przypadkach (np.. ale istotną. 5. a tym samym niezawodności przekazu informacji w nim zawartej. widoki. **' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. przedstawione za pomocą linii kreskowych. W elementach wykazujących symetrię przeanalizować celowość zastosowania układu typu „półprzekrój-półwidok". A — rowek na wpust b. wprowadzając do nich pewne zmiany. Ich postać konstrukcyjna jest odpowiednio uszczegółowiona. B — rowek na wpust b 2 x h 2 A — rowek na wpust b.xh.29 można wprawdzie uznać za wystarczający do przedstawienia postaci * ł Należy zauważyć. Oprócz zapisu geometrycznej postaci konstrukcyjnej. ale czytelność takiego zapisu nasuwa wiele zastrzeżeń. które można określić jako obrotowe. W doborze i zapisie układu wymiarów należy kierować się kryteriami ustalonymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.9) do zadań należy dokończenie rzutu głównego na podstawie informacji dostarczanej przez rzut boczny.

xh.3 A — rowek na wpust b.Rys. 5. A .

3 Rysunek techniczny jaku ¿apis konsíruÍLep 33 .

17 . 5.Rys.

— 35 .

— 36 .

30-5. który również będzie widokiem. Rozwiązanie zadań obejmuje: — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów.. — sprawdzić. wprowadzając do nich pewne zmiany. uwzględniając zapis układu wymiarów (układ rzutów zazwyczaj jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów). przedstawiających elementy. Elementy te są przedstawione na zamieszczonych rysunkach w dwóch rzutach będących widokami: w rzucie głównym i w rzucie z góry lub w rzucie bocznym. — dobór i zapis układu wymiarów.Podstawą zadań w tym podrozdziale jest treść zapisu zamieszczona na rys. czy dobrany układ rzutów oraz zapis układu wymiarów są optymalne. — rozważyć konieczność zastosowania przekrojów. Wskazówki do rozwiązania zadań Podczas rozwiązywania zadań korzystne wydaje się przyjęcie następującej kolejności działań: — na podstawie danych dwóch rzutów.. które można opisać jako elementy nieobrotowe. sporządzić trzeci rzut (najczęściej jest to rzut boczny). 5. — wykorzystać oczywistość symetrii. czy sporządzony zapis jest optymalny ze względu na przyjęte kryteria. — rozważenie. — w elementach wykazujących symetrię wykorzystanie oczywistości tej symetrii zarówno w o d niesieniu do zapisu postaci. kładów itd.54*'. — wyeliminowanie linii kreskowych odwzorowujących niewidoczne fragmenty postaci przez zastosowanie odpowiednio przekrojów. jak i układu wymiarów.. kładów itd. Dwa rzuty tych elementów nie wystarczają do zapisu konstrukcji zgodnie z zasadami jednoznaczności. *' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. stosując układy „pólwidok-pólprzekrój" itd. niesprzeczności i zupełności. — dobrać odpowiednio uzasadniony układ wymiarów. 37 . będących widokami. Niewidoczne fragmenty postaci geometrycznej przedstawiono na tych rysunkach linią kreskową.

32 J yfP J)\ f n t r r 1rn+r! . 5.- j l i ¡i * Rozwiązania tego zadania zamieszczono w rozdz. 5.: I— kJJ l ! .. 15.I T 35X./TM.. Rys. 15 > (r/s. ! i 1 1 !--i . 5.31 jtM II I j+J i I I i 1I 1 11 1i 1 r i IM ito'' i 'lii --HH .30 Rys. M i l < 1 i1 r l . r1-— ^ "X z Rys. i .3).S ! 1 1 t ! -H i --I .

.

.

.

52 \ -1 U-Ji— Rys. 5.Rys.53 . 5.

W niniejszym rozdziale zamieszczono przykłady rysunków odwzorowujących geometryczną postać konstrukcyjną w rzutach aksonometrycznych *': — w izometrii (rys. 6.1-6.24), — w dimetrii prostokątnej (rys. 6.25-6.32), — w dimetrii ukośnej (rys. 6.33-6.43). Niektóre rysunki uzupełniono istotnymi — dla odczytania własności danego elementu — wymiarami. Zamieszczone rysunki stanowić mogą podstawę do odwzorowania danego elementu za pomocą rzutów prostokątnych. Można je także wykorzystać jako pomoc w zadaniach polegających na sporządzeniu rzutu aksonometrycznego na podstawie rzutów prostokątnych. W doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego powinno się uwzględniać następujące czynniki: — izometria umożliwia pokazanie szczegółów postaci geometrycznej z trzech stron (to;y kierunki widzenia), — w przypadku elementów płaskich oraz tych, których szczegóły postaci geometrycznej są usytuowane z jednej strony, można stosować dimetrię ukośną lub prostokątną, — jeśli elementami postaci geometrycznej są utwory obrotowe, jak walec i stożek, to w doborze
*' Część rysunków zamieszczonych w tym rozdziale zaczerpnięto z prac [13], [14], wprowadzając do nich pewne zmiany.

rodzaju rzutu aksonometrycznego należy uwzględniać dogodność odwzorowywania tych utworów obrotowych w danym rzucie aksonometrycznym; jeśli utwory te występują z jednej strony odwzorowywanego przedmiotu, to zaleca się dimetrię ukośną lub prostokątną, jeśli natomiast z trzech stron — izometrię. Rozpatrując własności i właściwości rzutów aksonometrycznych, można stwierdzić, że występują w nich zmiany długości odcinków i wielkości kątów; mniejsze w izometrii, większe w dimetrii. Rzuty aksonometryczne stanowią podstawę sporządzania rysunków przede wszystkim poglądowych. Wykorzystywanie rzutu aksonometrycznego w zapisie konstrukcji jest ograniczone. Odwzorowywanie bowiem elementów o większej złożoności postaci konstrukcyjnej wymaga licznych zabiegów kreślarskich, a łącznie z zapisem układu wymiarów i opisem struktury zewnętrznej czytelność takiego zapisu może być mniejsza niż zapisu w rzutach prostokątnych. W odniesieniu do istniejących przedmiotów (rzeczywistych obiektów lub ich modeli) na uwagę zasługuje korzystanie z fotografii i techniki fotograficznej (zapis fotograficzny lub fotograficzno-rysunkowy). Szczególne zalety takiej formy zapisu rnają praktyczne znaczenie nie tylko podczas sporządzania dokumentacji roboczej, lecz także przechowywania dokumentacji (archiwizacja).

YS. 6.1

¥S.

S„2

— 44 —

— 45 —

4© — .

21 .Rys. 6.

6.Rys.28 .27 Rys. 6.

MME71IA UKOŚNA Rys.-37 4 — Rysunek techniczny jako zapis konamkcp . 6.

.

Odpowiedni dobór elementów i układu elementów umożliwia przyswojenie wiedzy z zakresu konstrukcji i działania oraz wytwarzania tych elementów i układów.1 przedstawiono pokrywę pompy zębatej (element 9 na rys. obejmujących normalizację niektórych szczegółów postaci geometrycznej. 7. Odtwarzanie konstrukcji elementu Na podstawie danego pojedynczego elementu (wytworu) ** oraz informacji o jego znaczeniu w układzie.6). — Znaczenie powierzchni wyznaczających strukturę zewnętrzną: powierzchnie współdziałające. zawartych na rysunku złożeniowym. Korpus filtra oleju podano na rys. 7.2 — korpus tarczy wychylnej (element 6 na rys. Dobór zadań umożliwia zatem opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zapisu konstrukcji.8). Są to elementy składowe układów. 1. — Doskonalenie umiejętności z zakresu tolerowania wymiarów i opisu stanu powierzchni. 7. 7.8. Na rysunku 7. rysunków wykonawczych). —. Zagadnienia dotyczące konstruowali i a — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. :i!> — 51 . 7. Wytwory o odpowiednim stopniu złożoności postaci geometrycznej stanowią dobry przykład do pogłębienia wiedzy i umiejętności o sposobach zapisu geometrycznych cech konstrukcyjnych. — Dobór optymalnego układu wymiarów oparty na analizie współdziałania i wymagań "wynikających z montażu.5-7. a na rys. 7. 7.4 (element 1 na rysunku złożeniowym filtra — rys. 7. których fotografie przedstawiono na rys.6).Współzależność geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów współdziałających.4. W miarę potrzeby przy odtwarzaniu konstrukcji należy korzystać z odpowiednich norm konstrukcyjnych.5).1-7. należy odtworzyć konstrukcję elementu. 7. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. powierzchnie swobodne. — Normalizacja w konstrukcji elementów i układów. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku wykonawczego. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych elementów jako wytworów można zastosować fotografie tych elementów. Zadania w tym rozdziale podzielono tematycznie na dwie grupy: odtworzenie konstrukcji elementu i odtworzenie konstrukcji złożonego układu. na rys. Ma to znaczenie tylko ze względu na organizację zajęć i różne umieszczenie obu tych tematów w strukturze ćwiczeń z zapisu konstrukcji. których rysunki złożeniowe zamieszczono na rys. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i umiejętności co do sposobów zapisu postaci geometrycznej (dobór optymalnego układu rzutów).3 — korpus układu sterowania pompy wielotłoczkowej osiowej (element 17 na rys.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu i złożonego układu) i sporządzenie zapisu konstrukcji (rysunków złożeniowych. Przykładami do realizacji tematu mogą być elementy.1.

2 Pokrywa pompy zębatej Korpus tarczy wychylnej _ — .5. 7.

.

6 — korpus tarczy wychylnej. 10 — tarcza łożyskowa.wirnika. 17 — korpus uklcnh sterowania. 8 — stopka ślizgowa 9 — tarcza ślizgowa. 3 — wirnik. 7 — zespół separatora. 5 — korpus pompy. 11 —sprzęgło. 15 — zestaw igiełkowy. 20 — podkładka odginana. 13 — wałek napędu. 18 — pokrywa wskaźnika. 21 — nakrętka sześciokątna (wg PZL-Hydral Wrocław) . 19 — dźwignia. 7.RYS. 2 — pokrywa tylna. 16 — tuleja łożyskowa. 4 — tłoczek.6 Pompa wielotłoczkowa osiowa: 1 — wałek. 14 — czop. 12 — pokrywa łożyskowa.

B .7.6 Rys.5: 22 — wpust pryzmatyczny. 29 — sprężyna. 7.B . 23 — tłoczek. 27 —• końcówka oporowa dolna. 26 — tuleja tłoka. 24 — tuleja gwintowana. U Pompa wieiotłoczkowa osiowa — przekrój 8-8 wg rys. 25 — końcówka oporowa górna.wg rys. 23 — pokrywa górna. 30 — pokrywa prowadząca .

7.Filtr oleju: 1 — korpus. 3 — trzpień. 4 — osłona. 2 — tulejka.8 56 . 7 — osadnik Rys. 5 — siatkowy segment filtrujący. 6 — segment magnetyczny.

7. które zamieszczono w tab.gwintowe woru z przewodem ruz„ rowym O Połączenie pokrywy O gwintowe z korpusem armatura domo9 Zastosowanie wej sieci wodociągowej 10 Normalizacja PN-74/M-75226 obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne gwintowe gwintowe armatura domowej sieci centralnego ogrzewania PN-77/M-75007 . Informacje ¡uzimpeiMąjis|ce 1. Przy sporządzaniu rysunku złożeniowego danego zaworu oraz rysunków wykonawczych jego elementów należy uwzględnić skrajne położenie elementu zamknięcia przepływu.kołnierzowe woru z przewodem rurowym 8 Połączenie pokrywy kołnierzowe z korpusem 9 Zastosowanie armatura przemysłowa 10 Normalizacja PN-86/M-74150 obrotowy dolne gwintowe gwintowe armatura przemysłowa Tabela 7. Zestawienie danych m o r ó w A i B Lp. 2.2 należy odtworzyć konstrukcję. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (wzglę. 0#w. powietrze t<300°C 1. para.obrotowo-przedem pokrywy) suwny (ruch śrubowy) 6 Położenie gwintu na górne wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. które pokazano na fotografiach (rys. 7. Oznaczono je . sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku złożeniowego i rysunków wykonawczych zasadniczych elementów danego zaworu.12. Zestawienie danych zaworów C i D Lp.Zawór przelotowy (C) wy skośny (D) 1 Czynnik przepływający 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. olej. 7. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór zwrotno.17. W tabelach 7. a na rys.9-7.2. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór przeloto.3. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych zaworów.umownie jako zawory A. Dla zaworu A przy odtwarzaniu postaci geometrycznej korpusu wykorzystać dane z rys. Na podstawie danego wytworu *' i informacji zamieszczonych w tab. 7. C.2 zamieszczono niektóre dane tych zaworów. 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów stal-stal zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek.6 MPa grzybek woda. D.12).Zasuwa klinowa kielichowa (B) -zaporowy kołnierzowy (A) 1 Czynnik przepływający woda. W połączeniach śrubowych wykorzystać dane gwintów rurowych walcowych.1 i 7. niektórych elementów składowych zaworów lub normalizację pewnych szczegółów postaci geometrycznej.aizaiik kiMstakep Tafoeta 7. B.13-7. Przy odtwarzaniu konstrukcji skorzystać — w miarę potrzeby — z odpowiednich norm zawierających normalizację głównych wielkości zaworów. para. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (względem pokrywy) woda zimna 1 MPa grzybek mosiądz-guma woda gorąca. para t< 175°C 1 MPa grzybek mosiądz-guma 6 Położenie gwintu na wrzecionie 7 Połączenie korpusu za.1.16 ich rysunki złożeniowe. jako wytworów można użyć ich fotografii i rysunków złożeniowych. 7.1 i 7. powietrze t < 200°C 1 MPa zasuwa okrągła mosiądz-mosiądz zł©ż©na<eg© ektafle Do realizacji tematu dobrano przykładowo zawory i zasuwę.

7 JO Zasuwa klinowa kielichowa (zawór B) . 7.9 Zawór zwrotno-zaporowy (zawór A) Rys.Rys.

.

501 98.788 56.445 14.: G172 GWINT 2EWNETRZNY < N T > t d =D d.710 75.980 100.055 86. np.u 7.291 34.147 12.405 92. i hłsN/ Oznaczenie gwintu zawiera znak gwintu (G) oraz średnice znamionową.950 18.897 41.576 84.201 33.884 3 1/4 93.952 41.249 1 1/8 37. Gwiatr mr^w: -yyalcBw.651 ' 20.951 149.330 3 3/4 106.723 9.614 2 1/4 65.793 21.142 9.184 2 3/4 81.844 46.955 5/8 22.662 20.372 103.803 1 3/4 53.656 62.072 122.728 13.651 162.418 40.806 19.267 58.Tafe<e?.231 73.135 64.772 135. = Di mm 7.680 113.926 91.351 ' 11 14 28 19 P mm 0.117 27.877 30.561 8.251 136. »» bfimi wŁ^mi.301 15.441 7/8 30.324 52.730 138.534 87.472 148.157 16.814 2.911 26.039 31.3.226 78.365 44.845 50. 60 — .722 110.746 59.770 36.851 105.551 124.279 29..705 80.323 47.430 5 1/2 151.022 97.337 1.030 4 1/2 125.172 160.309 Gwinty podane w kolumnie 1 są uprzywilejowane.130 163.910 1 3/8 44.201 111.431 42.752 72.566 11.872 2 O Średnica znamionowa'1'"' 1 1/16 1/8 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1 1/4 1 1/2 2 2 1/2 3 3 1/2 4 5 6 d2 = D2 P 7.587 24.749 25.939 38.907 1.830 6.

5 Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

.

5 — wkręt. 9 — kółko ręczne. 10 — podkładka. 7 — tulejka. 6 — uszczelnienie.14 Rysunek złożeniowy zaworu B: 1 — korpus. 11 — nakrętka. 4 — nakrętka okrągła. 3 — wrzeciono.OS Ito Rys. 7. 13 — uszczelka . 8 — nakrętka. 12 — zasuwa. 2 — pokrywa.

2 — pokrywa. 11 — podkładka. 12 — nakrętka. 8 — wkręt. 6 — kółko ręczne. 4 — uszczelnienie. 15 — zawór odpowietrzający . 13 — uszczelka. 7. 3 — wrzeciono. 7 — podkładka.Ć3S Rys. 5 — dławik. 9 — grzybek 10 — uszczelka. 14 — korek.15 Rysunek złożeniowy zaworu C: 1 — korpus.

8 — nakrętka. 2 — gniazdo. 11 — uszczelka.Rys.16 Rysunek złożeniowy zaworu D: 1 — korpus. 7 — tulejka. 9 — kółko ręczne. 6 — uszczelnienie. 12 — zawór odpowietrzający. 4 10 — nakrętka. . 3 — wrzeciono. 5 — pokrywa. 7. 13 — korek grzybek.

8. wielorowkowe). np.3 zamieszczono rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego dwustronnego włączanego mechanicznie. Jeśli zakres prac nie obejmuje rysunków wszystlcich elementów. Należy sporządzić rysunid wykonawcze tulei 2 i zabieraka 1. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. zamiast elementów 8 i 9 należy dobrać układ wg rys. — wykonanie uproszczonego rysunku sprzęgła (szkicu) oraz krótkiego opisu konstrukcji i działania sprzęgła. ZADANIE 8 . W doborze wartości liczbowych poszczególnych wymiarów należy zachować proporcje wymiarowe podane na rysunku złożeniowym. 1 dobrania połączenia kształtowego między elementami 2 i 3 (połączenie wpustowe za pomocą wpustu 12 lub inne.6-8. to należy sporządzać rysunki wykonawcze zasadniczych elementów danego układu.1 i 8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze tulei 1 i zabieraka 2. 11 i 13-15 oraz 16. — dobrać płytłd cierne z tab.3 i 8. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony 0 . lego działanie polega na realizacji przepływu cieczy z dwóch przewodów łub każdego z osobna. — Przyswojenie niektórych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na przykładzie przerabianych zadań. 3 Na rysunku 8.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 1 i zabieraka 2 sprzęgła.Temat zadań zamieszczonych w tym rozdziale obejmuje dokonanie analizy zapisu złożonych układów (rysunków złożeniowych) w celu zapoznania się z konstrukcją i działaniem danego układu i następnie — na tej podstawie — sporządzenie zapisu konstrukcji elementów (rysunków wykonawczych). Zagadnienia dotyczące konstruowania: — Związek między cechami geometrycznymi a działaniem oraz między cechami geometrycznymi a sposobem wytwarzania. (szkic) sprzęgła oraz krótki opis konstrukcji i działania Rysunek 8. ZADANIE 8 . sprzęgła. Ponadto zadanie obejmuje: — dobór odpowiedniego sposobu regulacji luzu między płytkami sprzęgła. współdziałających ze sobą.1 zamieszczono rysunek złożeniowy zaworu kątowego. Rysunek złożeniowy wymaga następujących uzupełnień: — dobrania elementów połączeń śrubowych (10. wpustowych. lecz także zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące konstruowania. — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności z zakresu sporządzania rysunków wykonawczych. — dobrać płytki cierne z tab. 3.4 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 2 i z a b i e r a k a 1 sprzęgła. 4 Na rysunku 8. 8. — Dobór elementów typowych połączeń: śrubowych. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1 i 2. ZADANIE 8 . 4 oraz 2. Celem zadania jest nie tylko opanowanie zagadnień zapisu konstrukcji.4 przedstawia rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego mechanicznie.2 przedstawiono rysunek złożeniowy zawora rozdzielczego jako elementu instalacji rurowej. 17).8. uwzględniając wymienione uzupełnienia konstrukcji. ZADANIE Na rysunku 8. 8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1. Zagadnienia zapisu konstrukcji: — Pogłębienie wiadomości z zakresu zapisu złożonych układów i doskonalenie umiejętności „czytania" rysunków.

9 . 3 . 12 .wrzeciono i . 2 .korpus.FJys.kołnierz. 8 .uszczelka. 19 . 13 .uszczelka. 18 .gniazdo.króciec.tulejka grzybka. 1 fewór kątowy: 1 .persceń.tulejka. T o .śruba dwustronna.króciec. 10 . 11 . 5 . 6 .nakrętka.podkładka o k r J a .nai^tka s z e Ł S n a m . 16 .uszczelnieni? 14 . 4 . 17 .kć ko eczne o .grzybek.kołnierz 7 .nakrętka.

8. 15 — nakrętka sześciokątna.2 Zawór rozdzielczy: 1 — korpus. 16 — śruba z łbem sześciokątnym. 11 — podkładka sprężysta. 9 — pierścień uszczelniający o przekroju okrągłym. 13 — śruba z łbem sześciokątnym. 14 — podkładka sprężysta.5) c-c | Element poz. 12 — wpust.©s o© (Element poz. 2 — wrzeciono. 2 ) _ I Rys. 6 — uszczelka. 4 — płytka. 5 — króciec. 17 — podkładka sprężysta . 8 — króciec. 3 — pokrętło. 7 — uszczelka. 10 — wkręt z łbem walcowym.

8. 10 — pierścień włączający.3 Sprzęgło wielopłytkowe dwustronne włączane mechanicznie: 1 .zabierak.tuleja.dźwtania 5 — płytka dociskowa. 7 — płytka cierna wewnętrzna 8 9• elementy układu regulacji luzu. 11 — wpusi pryzmatyczny ' ' . 2 . 3 .sworzeń 4 . 6 — płytka cierna zewnętrzna.eh VD Rys.

4 — płytka cierna zewnętrzna. 5 — płytka cierna wewnętrzna. 8 — nakrętka do regulacji luzu. 9 — śruba z gniazdem sześciokątnym . 3 — dźwignia. 8.4 Sprzęgło wielopłytkowe jednostronne włączane mechanicznie: 1 — zabierak. 7 — sworzeń. 2 — tuleja.5 . 6 — płytka dociskowa.4 8 9 3 o Rys.

a - » - s z i l .5 S . 8. T R Y M ' 4 7 P I S R Ś C .7'.7 . s . S - 6 - 7 - ^ .*** .A CHŁODZENIE (SMAROWANIE) o Rys.

Na rysunku 8. b a Rys. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementów 1.1 i 8.6 Układ do regulacji luzu w sprzęgle Rys.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla elementu i i 2 oraz 9.7 Nakrętka do regulacji luzu w sprzęgle . 8. przy czym: — zacho<*'uć protKJCcje gicw/nych wymiarów jak na. 2 i 9. 8. 8. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony (szkic) oraz krótki opis konstrukcji i działania sprzęgła. rysuniai złożeniowym. — dobrać płytki cierne z Łab.5 zamieszczono rysunek ziożemo*^ sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego hydraulicznie.

1 57.9 70.5 109.8 89.2 61 65.8 33.2 65.8 Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).75 1. > 73 — .2 92.5 89 O O Liczba wypustów 1 3 1.1 41.1 32.4 27.3 6 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).9 30.5 53.2 75. Płytki zsymęiirrane i wypastamj*' (wymiar? w raunot) Lp.2 70.8 100 111.5 164.45 4 6 1.6 24.7 H 31 38.8 79.2 48.2 70.3 38. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D* 54.8 144.5 88.1 45.2.7 19.5 55 61 61 68.5 44 49.5 80.6 b 8 g 1 Liczba wypustów 9.2 82.5 73.8 53.8 124.2 H 13.75 2. 25. 1 2 3 4 Dw 54 67 78 88 98 110 108 123 132 141 162 178 dw 33. Płytki wewnętrzne z wypustami** (wymiary w mim) Lp.6 36.3 43.2 58.2 129.5 78.8 134.5 19.2 112.1 30.Taóda oJ. TabeJa 8.75 9.7 19.5 dz 34 50 60 68 72 72 78 84 95 102 118 132 'o 10 12 12 12 12 19 12 12 12 19.1 50.2 100.45 3 C J 6 7 8 9 10 11 12 11.5 69.75 11.5 97 H.5 181.3 48.

3 o .mm.5 44x2.105x3 84x4 90x4 100x4 90x5 108x5 100x6 150 170 186 204 234 264 285 315 336 360 400 450 540 600 153 173 .5 41x3 45x3 48x3 55x3 60x3 65x3 52x4 61x4 68x4 60x5 72x5 70x6 d„ 95 110 123 135 144 165 180 195 208 244 272 300 360 420 dt 90 105 119 130 140 160 175 190 204 233 268 295 355 412 D 141 162 178 195 225 250 270 300 318 342 380 428 518 575 g 2. '1 Liczba zębów i moduł d„ Dł d O O zxm 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 60x2.5 4 5 *' Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN). 188 208 236 268 287 320 340 365 404 455 545 605 102 118 .5 68x2.4. 62x3 68x3 78x3 88x3 95x3 .8 2.3 2. 3 3. Płytki ^ew^tr^Siie % wiehnyypai&tami o iajysie ew^iweatowyna*' (wymiary w . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Liczba zębów i moduł zx m 38x2.132 145 155 175 189 205 220 255 285 315 375 440 1. .Tabein i<.5 4 5 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN). Płytki wewmętraiie 2 otworami wielorowkowymii o zarysie ewolwemtowyin*' (wymiary w mim) Lp.5 3. > 8.3.5. Lp.

do którego jest przeznaczony. Przeanalizowanie danych powinno stanowić czynnik naprowadzający na prawidłowe rozwiązanie zadań. umożliwią zidentyfikowanie znaczenia danego elementu w układzie. W konstrukcjach o większej złożoności postaci geometrycznej. Pewne reguły obowiązujące w konstruowaniu elementów spawanych zostaną podane przez prowadzących zajęcia dydaktyczne **'. łącznie z informacją o postaci geometrycznej.16 oraz 9. Na rysunkach elementów odlewanych podano główne wymiary oraz oznaczenia stanu powierzchni.18 i 9. **' Reguły konstruowania elementów spawanych są zamieszczone między innymi w pracy [8]. Wytwory spawane powinny zapewnić działanie identyczne z działaniem wytworów odlewanych. oprócz konstrukcji odlewanej. połączony z dokonywaniem pewnych zabiegów konstrukcyjnych. wprowadzając do nich zmiany. Należy sporządzić zapis konstrukcji elementów spawanych. Rys.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest zapis geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów spawanych. 9. 9. Stwierdzenie to należy przyjąć za podstawę głównego kryterium oceny rozwiązania konstrukcyjnego.21). sprawiać większych trudności.17.1 . Dane te.19. [21] i [23]. Na rysunkach 9.20 przedstawiono elementy odlewane. Przekonstruowanie ich na elementy spawane nie powinno Przy opracowaniu tego rozdziału skorzystano z rysunków z prac [13]. podano zaczerpnięte z praktyki przykłady rozwiązań konstrukcyjnych elementów spawanych (rys. Rozważane elementy odlewane pod względem postaci geometrycznej są stosunkowo proste. Zadania polegają na opracowaniu konstrukcji elementów spawanych. 9.1-9. 9. które mogą zastąpić przedstawione elementy odlewane.

— 76 — .

77 — .

3/ 78 . A- / R a 6.7 i> 100 Rq 25.i i Rys. 9.

jak gdyby leżało w jednej płaszczyźnie z drugim ramieniem.< 25 > t 040 Ra 12^5/ W przedstawieniu postaci geometrycznej dźwigni na rys. 9. 9. Ramię dźwigni odchylone o kąt 30° przedstawiono w rzucie głównym tak.11 . 9.1 C ¡3ys. w płaszczyźnie rzutu głównego Rys. tzn.10 skorzystano z możliwości uproszczeń zapisu.

jak gdyby leżały w jednej płaszczyźnie przekroju. 9.12 . Wszystkie szczegóły postaci geometrycznej przedstawiono tak.\v Rzut główny na rys.12 został sporządzony przy wykorzystaniu możliwości uproszczeń zapisu. 9. Część środkową tego elementu odpowiednio przy tym skrócono Rys.

5 5 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .A-A Ry /Ra" 12.

a Rys. 9.17 .

.

połączeń piasta-wał. śrubowych. uszczelnień itp. powinien być ułożyskowąny w korpusie przekładni za pomocą łożysk tocznych. na którym ma być osadzone koło zębate i tarcza sprzęgła. — Normalizacja w konstrukcjach środków technicznych. stal. osiowo (podpora przesuwna). Tematykę tych zadań starano się dobrać tak. Temat drugiego zadania stanowi wybrany etap uszczegółowienia przekładni zębatej jednostopniowej. W niniejszym rozdziale zamieszczono dwa zadania. stopniu złożoności (niż w zadaniach w rozdziale Zadania konstrukcyjne I) i jednoczesnym dokonywaniu pewnych prostych zabiegów konstrukcyjnych. które odpowiadałyby tak postawionym wymaganiom —-jak się wydaje — mogą być wybrane zagadnienia konstrukcyjne z zakresu prostych przekładni zębatych. Tematem pierwszego jest konstrukcja układu: wałek wejściowy-lcoło zębate-łożyska-uszczelnienie-sprzęgło jako fragmentu przekładni zębatej dwustopniowej. — problematyka zapisu konstrukcji była różnorodna. guma. że ze względu na pomijanie w rozważaniach własności tworzyw opis cech materiałowych (w wykazach elementów na rysunkach złożeniowych) należy sprowadzać do określenia najbardziej ogólnych danych. Dobór zadań umożliwi opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zagadnień zapisu konstrukcji. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Dobór cech konstrukcyjnych w wyniku analizy założeń konstrukcyjnych. — stanowiły pewien czynnik poznawczy takich dziedzin opisowych.istota zadań zamieszczonych w tym rozdziale polega na sporządzaniu zapisu konstrukcji układów o większym. którym jest między innymi skonstruowanie wałków i kół zębatych. a drugie — przesuwne. 10. — Reguły zapisu elementów układów napędowych: kół zębatych. jak maszynoznawstwo (w pojęciu ogólnym). . 1 (wałek przekładni kompletny) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej dwustopniowej (rys. łożysk tocznych. — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. uszczelnienie. co stanowi podstawę do sformułowania następnego etapu uszczegółowienia przekładni. — Pogłębienie wiedzy i umiejętności z zakresu zapisu złożonych układów. aby: — stopień ich ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych był możliwie duży.2 (podobnie dla wałka wyjściowego). żeliwo. Należy nadmienić. dobrać łożyska. jedną z możliwości doboru tematyki zadań. co wynika z odpowiedniego stopnia złożoności samej konstrukcji. np. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Reguły zapisu typowych połączeń.1) zostały dobrane główne cechy konstrukcyjne przekładni. — Poznanie rozwiązań pewnych zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. Należy skonstruować wałek i koło zębate. Wałek. staliwo. podając tylko np. 10. — Opis makro. tarczę sprzęgła i połączenia wpustowe. Elementy założeń konstrukcyjnych do opracowania konstrukcji wałka wejściowego podano na rys. fibra. ZADANIE 1 © . — Stopniowe uszczegółowienie konstrukcji jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu".i mikrostruktury zewnętrznej na rysunkach wykonawczych. Wykonać rysunek złożeniowy obejmujący wymienione elementy (wraz z gniazdami i pokrywami łożyskowymi) oraz rysunki wykonawcze wałka i koła zębatego. — Korzystanie ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej. spawanych. Jedno łożysko powinno być ustalone osiowo (podpora stała).

Przykłady danych do konstrukcja wata wejściowego przekładni zębatej Lp.3 Tabela 10. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA. ł) . pierścieni uszczelniających.5 1.0.5 0. dobierając przy tym odpowiednie sposoby osiowego ustalenia elementów: koła zębatego. 10. sprzęgła. 10.5 0.FOK R W ŁOŻYSKOWA Y A USZCZELNIENIE ULOZY SKOWANIE POKRYWA ŁOŻYSKOWA I .30 Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0.0. Opracować szkice wałka dla dwóch możliwości nakładania koła zębatego na wałek: od strony czopa pod sprzęgło i od strony przeciwnej do sprzęgła.3 i 10. Katalog-informator.40 3.1.1 — dla konstrukcji walka wejściowego. łożysk.4.40 5 5 4.wy I .35 3 0.2 4. 13. lub wg tab. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 Moduł m Wskaźnik b < =d P ~r p 1. 68 71 74 79 83 87 89 92 95 97 99 102 Moduł m Wskaźnik b dp 0.5 1. Imforaiacje pomocnicze Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka jest zilustrowane na rys. sprzęgieł podatnych.45) d p Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 60 63 66.we L2 Schemat przekładni zębatej dwustopniowej Elementy założeń konstrukcyjnych • 10.2 — dla konstrukcji wałka wyjściowego. Łożyska kulkowe.0 3.9 3 0.35 4 1. Przykłady danych « ii zębatej Lp.1 4 0. Wybrać jedno rozwiązanie i opracować konstrukcję wałka. nakrętki łożyskowe i podkładki zębate należy dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów.35. 2.2. W doborze postaci geometrycznej wałka należy: 1. Łożyska toczne.2 . krążków zabezpieczających i pierścieni osadczych oraz inne informacje potrzebne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.3) d p Dane ilościowe do zadania przyjąć wg tab. 10.

5 dla układu poziomego lub na rys. co umożliwiło uszczegółowienie postaci geometrycznej wałków przekładni i przyjęcie wartości wymiarów walka zależnych od wymiarów łożysk. 10.. Ze względu na jej niewielkie wymiary należy przyjąć korpus .3 Ilustracja zagadnienia uszczegółowienia postaci geometrycznej wałka przekładni iys. b 2 . Przyjęto sposób ułożyskowania i dobrano łożyska kulkowe. średnice wałków (otworów w kołach) d w ( .4 Przykład postaci geometrycznej wałka przekładni ZADANIE 1©. 10.3. wałków i kół zębatych. szerokości b. Opracowana konstrukcja będzie stanowić podstawę wykonania niewielu sztuk przekładni. jak przedstawiono na rys. Na podstawie założeń konstrukcyjnych i wymienionych wielkości można sporządzić rysunek o stopniu uszczegółowienia jak na rys.. moduł m. 10. d w 2 . odległość osi A.6 dla układu pionowego przekładni.2 (Wybrany etap uszczegółowienia konstrukcji przekładni) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej jednostopniowej dobrano główne cechy konstrukcyjne i obliczono następujące wielkości: liczby zębów z.UiOZYSKOWANiE U ŁOŻYSKOWANIE \\ USZCZELNIENIE // b Rys. 10.. Należy dokonać dalszego uszczegółowienia konstrukcji tak. 10. aby można było wykonać rysunek złożeniowy przekładni oraz rysunki wykonawcze głównych elementów przekładni: korpusu. z 2 .

.

.

5 108.5 73.5 95.5 .5 127.3.5 106.25 128.5 98.5 148.5 5 6 4 4.5 125 122.5 147 150 147 126 126 130 128.5 85.5 116. .7-10.5 132. dobierając odpowiednio takie elementy. sprawdzania jego poziomu oraz odpowietrzania wnętrza przekładni.5 98.25 128. Lp. W doborze wymiarów wnętrza korpusu należy uwzględnić objętość oleju smarującego.5 5 6 4 4.3. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.5 80 90 100 114 126 138 96 104 112 90 99 108 dp2 136 128 124 148.10.5 o bardzo prostej postaci geometrycznej.5 49 57 63 71 80 89 57.5 94. Katalog-informator.5 139.dy d^i^yclh 4JUi ^rselfil^dhiM z-^l^Sy-ęl?.25 119. Przykłady danych ilościowych stanowiących element założeń konstrukcyjnych zamieszczono w tab.5 bi 68 74 80 81 90 98 95 105 115 87 96 106 54 62 68 77 86 95 64 72 80 103 114 124 96 104 112 81 89 97 (wyiniMary 7yv ^rp .5 171 205 165 165 180 174 156 156 148 148 166. 10. odpowietrznik. jak: korek do wlewu i korek do spustu oleju. b2 63 69 75 75 84 92 88.T^ibii^ 1LV3.5 141 141 141 124 120 124 135 130. Wymiary łożysk kulkowych dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów i pierścieni uszczelniających oraz inne informacje konieczne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Zl 21 23 25 20 22 24 19 21 23 18 20 22 15 17 19 17 19 21 16 18 20 19 21 23 24 26 28 20 22 24 Z2 34 32 31 33 31 31 30 29 26 29 27 25 47 43 43 43 39 38 41 33 33 30 29 26 39 37 37 37 35 33 m 4 dpi 84 92 100 90 99 108 95 105 115 108 120 132 60 68 76 76.5 132. Wskazówki do rozwiązania zadamia Różne koncepcje postaci korpusu przedstawiono na rys. 13.5 91 99 107 75 83 91 A 110 110 112 119. Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka zilustrowano na rys.5 79.5 88.157.5 139.75 122. Ponadto należy rozwiązać zagadnienia: wlewania i spuszczania oleju.75 142. Łożyska toczne.PrzyMa.5 175. 40 45 45 40 45 50 45 50 55 50 55 60 30 30 35 35 40 45 35 40 45 55 60 65 45 50 55 40 45 50 d vv2 50 50 50 50 50 55 55 55 60 60 60 65 40 40 45 45 50 55 45 50 55 65 70 70 55 55 60 50 55 55 4.5 150 145 130 174 162 150 188 172 172 193. 10.25 123.5 65. 10. wskaźnik poziomu oleju.25 dw. dobranej odpowiednio do wymiarów koi zębatych i łożysk tocznych.

7 Koncepcja korpusu przekładni — otwory pod łożyska w ściance o odpowiedniej grubości A-A iH\ Koncepcja korpusu przekładni — tuleje z otworami pod łożyska .i Aj M i „ i ji j 'I \ i i i ! I ! i i f \ ( A \j I ! i X % \ Si V. V Rys. 10.

.

Ze względu na stosunkowo niewielką ilość czasu przeznaczonego w strukturze ćwiczeń na temat „zapis schematyczny. . Jeden z przykładów zadań zamieszczono na rys. Z tego powodu w literaturze często stosuje się schematy. Zasady wykonania. schematy a stopień uszczegółowienia konstrukcji na rysunkach złożeniowych. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności w odczytywaniu zapisu układów o większej złożoności. symboliczny" wskazane jest zawężenie zakresu treści zadań dotyczących tego tematu do układów kinematycznych. a które występują w praktyce. Symbole graficzne. symboliczny" polegają na sporządzeniu — na podstawie rysunków złożeniowych — zapisu schematycznego układów mechanicznych maszyn. Połączenie „nakrętka-śruba" zamienia ruch obrotowy tulei z gwintem wewnętrznym na ruch prostoliniowy śruby dźwignika. Uzupełnia się je wtedy niezbędnym opisem znaczenia użytych znaków. aby wykazywały one możliwie duży stopień ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych oraz różnorodnej problematyki zapisu schematycznego. PN-82/M-01083 — Schematy kinematyczne. jakich należy używać do odwzorowania różnych układów. układów mechanicznych zamieszczono w pracy [20]. Normalizacja nie wyczerpuje jednak zagadnienia znaków zapisu schematycznego.Zadania o temacie ujętym jako „zapis schematyczny. 11. Stwarza to możliwość zwrócenia uwagi na podane niżej zagadnienia. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. Wybór ważniejszych znaków używanych w zapisie tzw. lest to rysunek złożeniowy dźwignika śrubowego z przekładnią zębatą o zębach śrubowych i przekładnią pasową (na rysunku pokazano koło pasowe klinowe zamocowane na wałku wejściowym). *' Normy związane z tematem: PN-80/M-01156 — Schematy. — Uwolnienie się od trójwymiarowości elementów i stosunków przestrzennych w zapisie własności układów materialnych.1. w których użyto znaków nie znormalizowanych. Zapisu tego dokonuje się po zapoznaniu się z konstrukcją i działaniem układu przedstawionego za pomocą rysunku złożeniowego. — Opanowanie reguł sporządzania zapisu schematycznego. — Schematy a odwzorowywane układy. Dobór zadań powinien być jednak taki. Znaki zapisu schematycznego są znormalizowane *>. PN-82/M-01039 — Schematy kinetyczne. Rodzaje i typy oraz ogólne zasady wykonania. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Zapis schematyczny w procesie projektowo-konstrukcyj ny m.

11.(drugi rzut — patrz rys.1b) .

6 .• watek wejściowy 4 . 8 . / .^ J 0 ^ ' 5 i gwintem wewnętrznym. 3 .kole pasowe klinowe.p o p r z e ć ^ .b Dźwignik śrubowy z przekładnią zębatą śrubową (i p ę d n i ą P ^ t ^ ś ^ w dźwignika.^ ) z g a .śruba dźwignika.głowica. 9 ucn nj^ ^ S 1 ś r u b o ^ m . 2 .

12 przedstawiono różne przypadki połączeń śrubowych. jakie należy wykonać. których te połączenia występują. W zależności od potrzeb należy zastosować odpowiedni sposób zapisu połączeń spawanych. 95 . Opis mikrostruktury zewnętrznej w zadaniach podanych niżej obejmować ma tylko oznaczenia chropowatości powierzchni. gdyż ich znaczenie należy traktować przede wszystkim jako pomocnicze w rozwiązywaniu zadań o większym zakresie działań. Zadania te mają na celu opanowanie reguł zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych oraz opisu mikrostruktury zewnętrznej wytworu (chropowatości powierzchni). Z opisu mikrostruktury zewnętrznej wynika sposób i rodzaj obróbki. 12.1.13-12. Zapis p©łączeń śrubowych Na rysunkach 12.27 zamieszczono kilka charakterystycznych zastosowań połączeń spawanych.1-12. Na rysunkach 12. Treść zadań. Treść zadań. wynika z opisu słownego podanego na rysunkach. podano w opisie słownym zamieszczonym na tych rysunkach. Opis mikrostruktury zewnętrznej wytworu wynika z potrzeby określenia w procesie konstruowania rych własności nadawanych wytworowi w procesie wytwarzania. które mają zapewnić jego skuteczne działanie. Znajomość zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych jest związana z doborem w procesie konstruowania postaci geometrycznej wytworów.W rozdziale tym zamieszczono zadania określone jako pomocnicze. jakie należy wykonać.

L-. Q ! L i J L 1-2 Rys.3 Li - L 2 = 3 L Dokończyć rysunek połączenia śrubowego — elementy 2 i 3 wkręcone w element 1. jak zaznaczono na rysunku. L j .. i L 2 m — . Marnować o c r a c ^ n t e . L . 12. przedstawiając całość jako „półwidok-półprzekrój" o I V/////////W////////////. narysować odpowiednio gwinty wewnętrzne i zewnętrzne. 2 -ivk:3ccRv » alsmsni i Rys. gwint wewnętrzny na długościach L. eisrnen.2 Narysować połączenie: elementy 2 i 3 nakręcone na element 1 tak. 12.Na odcinkach oznaczonych przez L.

5 Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12.Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys.6 7 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 97 — . 12.

Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. b — w uproszczeniu Rys. b — w uproszczeniu Rys. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem.1 .10 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem walcowym.11 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem stożkowym. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem.Do połączenia elementów 1 i2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym. nakrętkę sześciokątną i podkładkę sprężystą. 12. 12. 12.9 Do przykręcenia elementu 1 do elementu 2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym i podkładkę sprężystą. 12. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. b — w uproszczeniu Rys. b — w uproszczeniu Rys.

12.13 Tarcza z wałkiem drążonym — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie) Rys.15 Spoina L Spoina L / Spoina L Spoino i r 1 a Spoina L Poszczególne części połączyć spoinami. 12. aby zapewnić szczelność Rys.18 Spoina L \ Spoino L 12. całość przedstawić jako „półprzekrój-półwidok" Spoina V ¡1 Rys.17 .Zbiornik cylindryczny — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie wewnątrz i na zewnątrz) Rys. 12.14 \łłM*'łtimtm Zbiornik o prostych ściankach — poszczególne części połączyć spoinami tak. 12.

Spoina Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12.21 . całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" 12. 12. Spoina L >>>>> >>. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" Rys.20 Rys. całość narysować w „półprzekroju-półwidoku" Rys.)>> >>>>>>>>>>>>>)>>>) ¿a >77 Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami.19 Spoina L Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. 12.

12. 12. 12.24 Rys.25 ff — 101 .23 Szczęka hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12.22 Pedał hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Rys.

Zbiornik otwarty — poszczególne części połączyć spoinami tak. 12. _J . aby zapewnić szczelność H Si S S V V S s V s \ s s V \ V > 7 7 7 7 7 / 7 / / ' J (0 « I Rys.27 i .

— pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 35H8 mają chropowatość o wskaźniku R a = x. Zapisu oznaczeń należy dokonać wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych. — pozostałe powierzchnie — R a = z Rys.12. — inne powierzchnie walcowe mają chropowatość o wskaźniku R a = y. których rysunki należy uzupełnić oznaczenialni chropowatości powierzchni. Zapas ozaaacześ c h r o p o w a t o ś c i powaerscłani Na rysunkach 12.2.30 przedstawiono różne elementy. — powierzchnie wyznaczające wymiar 5 mają chropowatość o wskaźniku R a = y. c-o e co o Rys. 12. . spełniając wymagania podane w opisie słownym podanym na rysunkach.28 Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 30m7 mają chropowatość o wskaźniku R a = x — powierzchnie wyznaczające wymiar 6 mają chropowatość o wskaźniku R a = y — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnia walcowa 03Oh6 ma chropowatość o wskaźniku R a = x. 12.28-12.

13. a wymiary tarcz tego sprzęgła zamieszczono w tab.7-13. W tabeli 13. zwrócono ponadto uwagę na możliwość różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego.3. ale najbardziej typowe rozwiązania uszczelnienia za pomocą: — pierścieni filcowych (tab. 13. 13. 13.1. Przedstawienie treści niniejszego rozdziału jest sprowadzone do krótkiego opisu.4—13. — długich (rys.3).4-13.4 i 13.5 zamieszczono dane potrzebne przy doborze postaci geometrycznej czopów końcowych wałów. jakie tutaj obowiązują.2 i 13. 13.14 — wymiary korków spustowych i uszczelek. 13. Podkreślenie możliwości różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego ma znaczenie metodologiczne.11. ale pewne reguły. Zaczerpnięto je z dziedziny konstrukcji przekładni zębatych. Przykłady różnych sposobów ułożyskowań przedstawiono na rys. 13. a dane krążków zabezpieczających —. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono odpowiednio w tab. mają znaczenie ogólne. — zagadnienia normalizacji.12. W przykładach. Sposoby zabudowy pierścieni uszczelniających w dwóch różnych przypadkach przedstawiono na rys.11.13 — wymiary śrub odpowietrzających. które zamieszczono w tym rozdziale.12 przedstawiono rysunek złożeniowy sprzęgła podatnego. Na rysunku 13.10 i 13. 13. Zagadnienie uszczelnień w połączeniach obrotowych ilustrują proste.w tab. 13.1). 13.6).7).8 i 13. Trzeba wyraźnie podkreślić. Zamieszczone tutaj rysunki oraz tabele dotyczą podanych dalej zagadnień. — gumowych pierścieni uszczelniających typu A lub B (tab.lJj normy konstrukcyjne Dobór treści rozdziału wynika z potrzeb związanych ze strukturą ćwiczeń dydaktycznych — zakres tematyki jest więc odpowiednio zawężony.9. Wyróżnić należy ułożyskowania wałków: — krótkich (rys. Dla połączeń wpustowych zamieszczono dane dotyczące głównych wymiarów elementów połączenia (tab. 13. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych w ułożyskowaniach wałków przekładni zębatych zamieszczono w tab. 13. W rozdziale niniejszym zamieszczono także dane wybranych elementów przekładni zębatych: w tab. 13. Zagadnienie wyznaczania powierzchni oporowych pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów podano na rys. Zamieszczony w tym rozdziale m ateriał umożliwia jednak zwrócenie uwagi na następujące czynniki w konstruowaniu: — korzystanie ze zbioru istniejących rozwiązań (katalog rozwiązań). że pewne zagadnienia — ze względu na powszechność występowania i ich ogólne znaczenie — można uznać za typowe oraz że istnieją ich rozwiązania. Wiąże się to bowiem z potrzebą tworzenia w procesie projektowo-konstrukcyjnym różnych rozwiązań (pole możliwych rozwiązań) jako warunku dokonywania zabiegów optymalizacyjnych. Wybór jednego z nich zależy oczywiście od przyjętych kryteriów. szczegóły postaci geometrycznej ze względu na przyleganie elementów sprzężonych przedstawiono na rys.2 i 13.10.6) oraz stosowanych w tych połączeniach znormalizowanych pasowań (tab. 13.9. 13. a w tab.Ci. 13.9). .

b — obrabiana cała powierzchnia.3 Szczegóły osadzenia łożyska (lub koła) w otworze (a). z podcięciem wałka (c).2 fdSŁyrelemenSmfd3)^" ^ ^ ^ ^ * W y k °rzyStaniem różnic y k ^ w i z n Powierzchni (b). b o?/ Rys.POWIERZCHNIE OPORO WE POB NAKRĘTKI. 13.1 Powierzchnie oporowe pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów: a nadlew. z wykorzystaniem różnicy krzywizn powierzchni (b) z podcieciem w otworze (c) — 105 — . SZCZEGÓŁY OSADZENIA W OTWOiBAirii Rys. 13. c pogłębienie b . 13.

4 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk kulkowych Rys. 13.W ALE G W PRZEKŁADNI ZĘBATYCH Rys. 13.UŁOZY-SE 0 WANIĘ.5 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk stożkowych .

13.3 Zastosowanie łożysk stożkowych w izw.Ułożyskowanie za pomocą łożysk kulkowych Ułożyskowanie za pomocą łożysk wałeczkowych Rys. układzie rozbieżnym — 107 — .

5 79. 18 21 26 27 29 31 33 36 37 39 41 43 46 49 51 53 56 59 61. 89.5 76.USZCZELNIENIA Tabela 13.5 -XD TJ (N •a Przykład oznaczenia pierścienia filcowego o średnicy d = 50 mm: Pierścień filcowy 50 PN-90/M-86488 di 28 31 38 39 41 43 45 48 49 51 53 55 58 65 67 69 72 75 77 82 89 91 94 97 99 101 104 f 3 d 88 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 d.5 66.5 92 97 102 107 112 117 122 127 132 137 142 147 152 157 162 167 172 177 182 d2 109 Ul 116 125 130 135 140 145 154 159 164 173 178 183 188 193 198 203 208 213 f 7 8 4 9 5 10 6 .1.23 30 32 35 36 38 40 42 45 48 50 52 55 58 60 65 70 72 75 78 80 82 85 d.5 86.5 71.5 81.5 73. Uszczelnienie pierściemńaani Mcawyani wg PN-90/M-86488 (wymiary w mm) t d 17 20 25 26 *z.5 83.

b — przedstawienie szczegółowe — 109 — . 13.a b Rys. b — przedstawienie szczegółowe a Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami z zewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.10 Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed wyciekaniem oleju z wewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.

Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d = 6 . — i: . D =42 mm. Pierśctesnk uszczelniające A (gumowe 2 wkładka usztywniającą) wg PN-72/M-. których średnice D ujęto w ramki. są uprzywilejowane. 72 80 65 68 70 L2 7J 75 80 68 72 i75| 80 70 72 75 I80| 85 90 ¡801 90 75 80 85 90 b 7 7 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 10 10 3 10 10 10 d 62 63 65 D 80 90 90 85 !90| 95 100 90 100 90 ¡95! 100 110 100 110 95 :ioo> 105 110 100 110 100 ¡105.Tabela 13.2. b=10 mm. pierścień uszczelniający A 25 x 42 x 10 PN-72/M-86964 d D 24 26 15 m 32 35 40 28 O 32 35 40 28 30 [321 35 40 30 32 [35! 40 35 30 32 35 ¡40! 42 47 40 32 35 ¡40! 42 47 40 35 1401 47 16 b 7 7 7 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 7 10 10 7 7 7 10 7 7 7 7 10 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 10 10 d D 35 37 40 ¡42] 47 50 52 62 40 ¡45! 47 40 ¡47] 50 52 40 42 47 50 ¡52 55 62 45 47 50 ¡52! 47 50 52 ¡55| 58 62 72 52 62 52 55 ¡58! 62 b 7 7 7 10 10 to 10 10 7 10 10 ' 7 10 10 10 7 7 10 10 10 10 10 7 7 10 10 7 7 10 10 10 10 10 " 7 10 7 10 10 10 d D 52 55 i60| 62 65 72 80 55 i62i 65 72 60 62 !65i 68 72 80 62 65 170. 110 115 105 ¡110! 120 110 115 ¡120! 125 120 125 120 ¡1251 130 140 125 ¡1301 140 b 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 12 10 12 10 10 10 12 . 10 12 10 10 10 12 12 12 15.1000 mm.%%4 ( wymiary w inm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 25 mm. 12 12 12 15 12 12 12 12 12 15 12 12 15 25 40 42 68 26 70 28 17 45 72 18 75 30 48 19 78 20 32 50 80 21 85 35 52 22 90 23 24 36 55 95 38 100 53 60 105 Pierścienie.

D = 52 mm. pierścień uszczelniający B 30x52x10 PN-72/M-86965 b d 15 D 30 35 40 30 32 35 40 35 40 47 35 40 40 35 40 47 40 40 42 40 47 52 40 42 47 50 52 42 47 50 b 10 d 28 D 47 50 52 47 50 52 55 62 47 50 52 55 52 62 52 55 62 70 55 60 62 72 62 65 72 60 62 65 72 80 65 70 • 10 72 b 10 d 48 D 62 65 72 65 68 72 80 72 75 75 80 85 90 80 90 80 85 90 95 85 90 90 95 90 95 90 100 100 110 b 10 d 75 D 95 100 105 110 100 110 100 105 110 115 105 110 115 120 125 110 115 120 125 120 120 125 120 125 130 140 b 12 16 10 30 50 10 52 10 55 10 58 10 ' 10 60 10 78 12 10 80 12 17 18 19 20 21 22 10 32 10 10 10 10 10 40 10 42 10 35 10 85 10 15 38 10 90 15 62 65 10 10 12 12 12 92 95 15 15 24 10 68 100 15 25 45 10 47 26 10 *' Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d= 10-280 mm. — 111 — . b=10 mm.3. Pierścienie uszczelniające 3 igsHMme w ofasimrie metalowej) wg PN-72/M~ (wymiary w mm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 30 mm.Tabela 13.

CZOPY KOŃCOWE WAŁÓW
Tabela 13.4. Czopy końcowe wałów
wg PN-98/M-85®®® * >

POŁA CZE NI A WPUSTOWE
Tabela 13.6. 'Główne wymiary połączeń wpustowych wg PM-70/M-850O5'

X9

Średnica d (mm) Wymiar nominalny 16 20 25 30 32 18 22 28 35 38 40 48 42 50 56 60 70 80 100 130 160 ¡90 85 110 140 170 '200 63 71 90 120 65 75 95 125 150 180 220 m6 45 55 k.6 19 24 J6 Tolerancja

Długość 1 (mm) Czopy długie 40 50 60 80 Czopy krótkie 28 36 42 58 Zakresy średnic d (mm) do ponad 6 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 500 Wymiary wpustu bxh (mm) 2x2 3x3 4x4 5x5 6x6 8x7 10x8 12x8 14x9 16x10 18x11 20x12 22x14 25x14 28x16 32x18 36x20 40x22 45x25 50x28 56x32 63x32 70x36 80x40 90x45 i00x50 Głębokość rowków (mm) w wale ti w piaście t 2 1,2 1,8 2,5 3 3,5 4 5 5 5,5 6 7 7,5 9 9 10 11 12 13 15 17 20 20 22 25 28 31 1 1,4 1,8 2,3 2,8 3,3 3,3 3,3 3,8 4,3 4,4 4,9 5,4 5,4 6,4 7,4 8,4 9,4 10,4 11,4 12,4 12,4 14,4 15,4 17,4 19,5

110

82

140 170 210 250 300 350 .

105 130 165 200 240 280

Norma obejmuje czopy walcowe i stożkowe o średnicach od 6 do 630 mm.

Tabeia 13.5. Promienie zaokrągleń w czopach wałów reduktorów i motoreduktorów wg PN-87/M-88561 (wymiary w mm)

Normalne długości wpuslów wynoszy: 6, 8, [0, 12. 14, 16, 18, 20. 22, 25, 28, 32, 36. 4(1, 45. 50, 56. 63. 70, 80, 90, 100, 110. 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320. 360, 400, 450, 500.

d do 18 od 20 do 28 od 30 do 75 od 80 do 125 od 130 do 280

R nie więcej niż 1,0 1,6 2,5 3,0 4,0

Tabela 13.7. Pasowania w połączeniach wpustowych wg PN-70/M-85005
Pasowanie wpustu w rowku watka w rowku piasty Rodzaj połączenia walek-piasta ruchowe H9/h9 D10/h9 zwykłe N9/h9 Js9/h9 spoczynkowe P9/h9 P9/h9

— 112 —

KRĄŻKI ZABEZPIECZAJĄCETabela 13.8. Wymiary pierścieni ©sadczydh sprężynaijącydh zewnętrznych (rodzaj wg PN-81/M-85111 * > X3

"O

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju Z odmiany normalnej przeznaczonego na czop o średnicy d = 40 mm: pierścień osadczy sprężynujący Z 40 PN-81/M-85111

9lM1)
Czop Pierścień osadczy a max. 10 (U) 12 (13) 14 15 16 17 18 (19) 20 (21) 22 24 25 26 28 (29) 30 32 (34) 35 36 38 40 42 45 48 50 (52) 55 56 (58) 60 (62) 63 9,3 10,2 11,0 11,9 12,9 13,8 14,7 15,7 16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 22,2 23,2 24,2 25,9 26,9 27,9 29,6 31,5 32,2 33,2 35,2 36,5 38,5 41,5 44,5 45,8 47,8 50,8 51,8 53,8 55,8 57,8 58,8 1,75 1,5

h

f(Hl3)
Rowek

b

około

d2 min.

h min.

3,3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3,9 4.0 4.1 4.2 4,4 4.5 4.7 4.8 5,0 5,2 5,4 5.6

1,5

9,6 10,5 11.5 12,4 13.4 14,3 15.2 16,2 17,0 hll

0,60
0,75

1,0

2,0 2,1 2,2
2.3 2.4 2.5

1,7

1,10

0,9

1,1

1,2

2.6
2.7

18,0
19,0

1,2

20,0

1,30 hl2 1.7

2.8
3,0 3.1 3.2 3.4 3.5 3.6 3.8 3.9 4,0 4,2 4.4 4.5 4.7 5.0 5.1 5.2 5.4 5.5 5.6 5.8

2,0

21,0
22,9 23,9 24,9 26.6 27,6 28,6 30.3 32,3 33,0 34,0 36,0 37.5 39,5 42,5 45,5 47 49 52 53 55 57 59 60

2,1 1,60
2,6 3,0

2,5

6,0
6,5 6,7 6,9 6,9 7,0

1,85

3.8

2,5

2,0

7.2 7.3 7.3 7.4 7.5 7.6

2,15

6,0
6,2

4,5

8 — R s n k techniczny jako zapis koosra^cp yu e

— 113 —

Taibeia 13.3 (cd.)
Czop d d„
O O

Pierścień osadczy a max 7.8 8,0 8,1 2,5 8,2 8,4 8;6 8,6 8,7 8.7 8.8 8,8 9,4 9,6 9.9 10,1 10,6 11,0 11,4 11,6 11,8 12,0 około mm
u u

Rowek

A
min.

d,

f

min.

h

Siła osiowa kN

65 (68) 70 72 75 (78) ' 80 (82) 85 (88) 90 (95) 100 105 110 (115) 120 125 130 (135) 140

60,8 63,5 65,5 67,5 70,5 '73,5 74,5 76,5 79,5 82,5 84,5 89,5 94,5 98,0 103,0 108,0 113,0 118,0 123,0 128,0 133,0

6.3 6.5 6.6 6,8 7,0 — 7,3 7.4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,6 9,0 9,3 9,6 9,8 10,2 10,4 10,7 11,0 11,2 3,0

62 65 67 69 _7275 " 76,5 78,5 81,5 84,5 86,5 91,5 96,5 101 106 111 116 121 126 131 136 2,65

73,50 76,83 78,89 81,34 84,28 88,20 104,86 107,80 111,72 116,62 118,58 125,44 132,30 158,76 166,60 174,44 181,30 189,14 196,98 204,82 212,66

hl2 3,15 5,3

3,0

3,5

4,0

hl3

4,15

6,0

4,0

Tworzywo: stal sprężynowa, zalecana stai 65 G. Uwagi: 1. Norma obejmuje pierścienie o zakresie d=3-300 mm. 2. Wymiary bez nawiasów sa uprzywilejowane. 3. Wartości siły osiowej są ważne przy założeniach podanych w normie.

Tabela 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących wewnętrznych (rodzaj W) odmiany normalnej wg PN-81/M-85111 * > JO •l

i U W / Z
1

/

\ \

i

i/ //

o

o i

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju W odmiany normalnej przeznaczonego do otworu o średnicy D = 70 mm: pierścień osadczy sprężynujący W 70 PN-81/M-85111

Cr *

glhU)
- m'tíj

\

f(H13)
Rowek b około min.

Otwór D D„

Pierścień osadczy a max. 4,1

d2

D,
20,0 21,0

h min.

(19) 20 (21) 22 24 25 26

20,5 21,5 22,5 23,5 25,9 26,9 27,9

1,0

4,2 4.4 4.5 4,7

2,2 2.3 2.4 2.5

2.6
2.7
2.8

2,0

22,0 23,0 25,2 26,2 27,2

1,1

1,5

1,8

— 114 —

7 33.0 42.5 47.4 1.1 4.8 165 170 7.0 73.6 7.8 H12 2.3 4.5 90.9 («3.8 6.9 3.0 59.5 85.5 5.5 54.0 66.1 3.5 5.) Otwór D D„ Pierścień osadczy a max.0 40.5 3.5 48.0 7.0 71.5 50.5 114 116 H13 4.3 2.5 95.5 37.6 3.0 11.0 6.0 4.4 4.15 11.4 31.0 75.5 10.2 5.0 65.0 10.7 8.Tabeia 13.5 5.0 58.2 11. Rowek h min.0 9.0 3.5 101.2 62.2 5.4 34.1 32.3 7.2 4.5 53.2 60.6 5. 28 30 31 32 34 35 36 37 38 40 42 45 47 48 50 (52) 55 56 (58) 60 »•62 63 65 (68) 70 (72) 75 (78) 80 (82) 85 88 90 (92) (95) (98) 100 (102) 105 (108) 110 (112) (115) 120 (125) 130 (135) 140 (145) 150 (155) 160 (165) 30.5 97.0 78.7 5.5 8.9 1.4 7.1 6.5 82.8 39.5 8.2 3.3 7.5 2.75 6.4 6.6 119 124 129 134 139 144 149 155 • 160' 6.5 51.15 61.1 33.4 8.0 1.0 12.4 36.5 1.5 4.5 103.2 66.0 39.65 6.5 100.2 6. D.4 68.2 56.0 10.4 5.5 3.5 74.2 7.9 9.2 10.4 10.5 93.2 72.5 44.5 50.5 85.5 76.8 5.5 106 109 112 6.9 7.0 63.3 9.0 9.8 2.5 79.5 45.7 8.0 7.0 83.4 32. b około d2 min.4 4.85 3.7 35.2 9.4 3.6 3.3 8.5 29.5 49.5 108 112 115 117 119 122 127 132 137 142 147 152 158 164 169 174.8 8.2 64.8 38.6 1.5 98.8 40.5 87.6 4.2 59.9 11.5 93.5 6.0 55.2 6.5 105.3 9.6 3.0 8.7 3.5 88.7 7.15 5.3 3.5 91.7 37.7 10.5 95.5 103.0 11.8 43.2 3.1 2.0 11.8 2.0 81.2 69.8 5.1 9.6 7.2 11.2 67.0 13.5 10.6 6.0 8.5 2.0 1.5 — 115 — .8 3.0 38.4 4.1 5.7 2.9 4.0 5.

11.+ 2.5d D 2 = D. 4 Wymiary śrub*' M8x20 14 Ml 2x30 5 Ml 6x3 5 12 18 *' Sposób zabezpieczenia śrub przed odkręceniem podano przykładowo.25d Otwory pod śruby d M8 M10 M12 M16 6 Liczba 4 116 — . Tabela 13. = D + 2. 80 90 110 120 125 140 150 g 6 8 10 d. 9 e 20 25 30 36 40 45 50 55 60 65 c max.d od powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej 35 do 40 40 do 45 45 do 50 50 60 70 80 90 100 110 120 do do do do do do do do 60 70 80 90 100 110 120 130 D 50 55 60 70 . Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych Średnica gniazda D (mm) 47-62 72-80 85-100 110-140 150-170 D.

SPRZĘGŁA PODATNE .

12.Tabela 13. Wyraiiury tarcz sprzęgła podatnego (^aalary w mm) Od miana P Odmiano 1 t JD wzzzzzm +10 S2 S1 J*45° W. p*> max.12. D d. . czopy czopy min.5 18 8 28 32 35 40 10 280 320 360 45 50 55 80 90 100 32 35 12 12 4 50 8 8 55 21 63 71 25 9 9 3 60 60 70 80 80 100 90 100 100 100 130 Wymiar F według rys. S 2 D P Liczba otworów 4 d5 d(.. e d 7 15 t 100 12 16 18 20 25 30 30 35 40 40 45 50 55 32 40 40 50 60 80 80 110 80 110 110 110 110 140 110 140 140 170 140 170 170 210 170 210 210 210 250 10 13 8 5 35 92 28 16 63 14 26 10 1.70 190 210 235 112 32 16 86 14 5 5 2 140 160 180 200 220 250 280 320 360 400 450 500 132 152 170 188 208 236 266 304 340 380 430 480 40 18 20 22 24 30 32 34 38 46 52 57 62 23 26 31 36 41 46 54 63 72 76 100 110 130 140 160 180 200 230 260 6 16 18 20 22 25 30 32 35 40 45 12 50 55 60 63 70 75 90 100 110 125 15 6 6 2.5 120 36 42 58 58 82 58 82 80 82 82 105 82 105 105 130 105 130 130 165 130 165 165 165 200 60 7 65 75 85 95 105 115 130 150 1. krótkie długie 14 18 19 24 28 35 38 0 38 45 50 55 56 0 56 70 75 80 75 90 95 110 95 110 120 125 140 — - d3 d4 IA s. max. d. 13. min. U.

Sraby odpowietrzające (wymiary w snia) d Ml 0x1.25 M16xl. KORKI SPUSTOWE ! USZCZELKI Tabela 13.25 M16xl.5 M20xl.25 M12xl.5 . 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22 27 32 32 D 16.14. 3 4 5 6 7 7 8 8 Tabela 13.9 36.6 25.2 36.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 25 25 28 32 34 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.2 19.4 25.25 M12xl.9 d.5 M22xl.5 M20xl.4 31.9 d2 10 12 16 20 22 27 30 33 Da 18 20 26 30 32 38 42 45 g 2 2.4 25.2 19. 27 32 32 D 16.13.9 36.4 25.6 25.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 28 29 34 36 38 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.5 M22xl.4 25. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22.2 36. Korki spustowe i uszczelki (wymiary w mm) ex 45° C C4 M "O Q d iVI 10x1.ŚRUBY ODPOWIETRZAJĄCE.4 31.

Podane proporcje wymiarowe śrub.7.7. * PROPORCJE WYMIAROWE ŁOŻYSK TOCZNYCH" ) Wymiany główne (ujęte w Polskich Normach): d.d).d) : Rys. r. nakrętek i innych elementów połączeń śrubowych mogą być pomocne w konstruowaniu i zastąpić konieczność bezpośredniego posługiwania się normami w niektórych zabiegach. natomiast orientacyjne wartości chropowatości powierzchni dla typowych zastosowań elementów —• w tab. a wynika z potrzeb zadań ujętych w strukturze ćwiczeń.Rozdział 14 stanowi uzupełnienie rozdziałów poprzednich. Postacie i zastosowanie typowych spoin (tab. s = 0. Powszechnie stosowane pasowania podano w tabelach 14. a przydat- ne są w doborze i zapisie konstrukcji spoin w ramach zadań konstrukcyjnych. elementów połączeń śrubowych.1) umożliwiają zwrócenie uwagi na zagadnienie proporcji wymiarowych.2) dotyczą spawania metodą elektryczną. W tabeli 14. B.3-14.15(0 . Wymiary uzupełniające (do kreśleń): Dśr = D+d d k = 0. Z opisem struktury zewnętrznej są związane układy pasowań (dobór pasowań i wynikające stąd tolerowanie wymiarów liniowych) oraz dane do doboru chropowatości powierzchni. Zamieszczony tutaj materiał jest związany z doborem łożysk tocznych. estetycznych.1 Łożysko kulkowe zwykłe *' Przy opracowaniu tego zagadnienia korzystano z danych zawartych w pracy [4]. kreślarskich. np. np. 14. 14.1-14. D.8 zamieszczono dane o zakresach chropowatości powierzchni charakterystycznych dla różnych rodzajów obróbki w procesie wytwarzania elementów. co może wynikać z kryteriów o charakterze technicznym lub innych. Przykłady łożysk tocznych (rys.3 (D . 14. — 120 — . 14. 14. Uzupełnieniem tab. spoin oraz danych do opisu struktury zewnętrznej.7) i elementów połączeń śrubowych (tab. na którym opisano znaczenie powierzchni identyfikujących strukturę elementu.7 jest rys. 14.6. 14. wkrętów.

25 (D-d). r. w niektórych l w = 1. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d k = 0. Rys. D. 14. s = (0. B. Łożysko baryłkowe — 121 — . B.15-0. D+d 4 R = R śr + 0. d b .3 Łożysko kulkowe wahliwe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d.5d h .25 (D-d). Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d b = 0. Rśr=RK-0.25 (D-d).8 dB.16)(S-d). r.5 d w . 14. I = 0.5dk.2 Łożysko walcowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. D. s = 0.. r. D. l w = d w . Rys.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.15(D-d). = 0. B.

T. B z . h = 0. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): D„ D+d d k = 0.6-1.3 H. ". Wymiary uzupełniające (do określeń): -y = 12-16° (łożyska normalne).5 H. D+d Dir = I = d 4r + (2-3) mm. Rys. 14.6 Łożysko kulkowe wzdłużne jednokierunkowe — 122 — . d. y = 28-30° (łożyska o dużym kącie działania). B w .5 Łożysko stożkowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. -H. r. D.8)d śr (łożyska szerokie) Rys. I = (1. D.25 (D-d).. 14. d ś r = 0.

1 *' Przy opracowaniu tego punktu korzystano z danych zawartych w pracy [4].PROPORCJE WYMIAROWE ELEMENTÓW POŁĄCZEŃ ŚRUBOWYCH"0 Tabela 14. — 123 — .

8-2)d D.) Nazwa elementu Proporcje wymiarowe (d-średnica gwintu") Wkręt z łbem stożkowym D= l.8 d Nakrętki niskie w = (0.ld d D = 1.5.6) d Nakrętki wysokie w=l.05 d g = 0.2) d m = 0.2d — 124 — .Tabela 14.8-2)d D.8d D 2 = 1.6)d d 0 = 1.2d Nakrętki długie w = 2d Rodzaj A hJIUj on« Nakrętka koronowa Rodzaj B D = (l.l.4 d Nakrętki niskie w = 0.25d Nakrętka sześciokątna D = (l.05 d Podkładka okrągła o TJ s = 0.25 d t=0.9S w = (1 — 1.2d Podkładka sprężysta D=(l.8 d c x 45" D = 2.8d k = 0.95 S Nakrętki zwykłe w = 0.1 (cd. = 0. = 0.5d n = 0.4-0.

Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*1 Wymiary i zakres zastosowania Spoina I jednostronna s = 1-3 mm b = 0-2 mm Spoina I dwustronna s = 2-5 mm b = 1-3 mm Spoina Y s = 3-20 mm a=50°-60° b = 0-3 mm c = 1-2 mm Spoina . — 125 — .Y s = 3-20 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm Spoina V z podkładką s>6 mm P = 8°-12° b = 4-8 mm S. >3 Spoina V s = 3-20 mm a = 50°-60° b = 0-3 mm Przedstawianie spoin na rysunkach według PN-EN 22553:1997.2 Lp.POSTACIE 11AEMMM ZASTOSOWAŃ TYPOWYCH SPOI?i*} (wg PN-75/M-69014) Tafcela 14.

Tabela 14. cr Spoina 2J s>30 mm P= 15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm Spoina K s= 12-40 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm s= 12-40 mm a.2 (cd.— 3 2 — IM . = 50-60 mm 10 Spoina X a.) Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*' Wymiary i zakre zastosowania Spoina J s> 15 mm p=15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm ' jTS. = 50-90 mm b = 0-3 mm c = 0-3 mm s s h=.

— mm 3 2 14 Spoina 2U zwężona s>80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=- r n 15 Spoina L s>2 mm a=60°-120° 127 .) Lp.2 (cd. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu* Wymiary i zakres zastosowania 11 Spoina U s= 15-40 mm P = 8°-12° : b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4—5 mm 12 Spoina U zwężona s>40 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=4 13 Spoina 2U s = 30-80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4-5 mm s s h = .Tafoeia 14.

(mm) do 3 0.) Lp. > s h>s 17 Spoina O bez ukosowania s = 2-8 mm d<30 mm 18 Spoina O z ukosowaniem s = 8-16 mm d < 15 mm a=45°-55° c = 0-3 mm 19 Spoina I grzbietowa s<4 mm b = 0-2 mm r=s h=s+2 I I Spawanie części o różnych grubościach c) dopuszczalne różnice grubości dla spawania bez obróbki grubszej części Grubość s (mm) Różnica grubości a.2 (-cd.Tafeeia 14.7 s 3-10 10-25 ponad 25 0.5 s 5 7 . Nazwa spoiny Przekrój z tacza przed i po spawaniu3'1 Wy miary i zaicies zastosowania 16 Spoina L s>2 mm a=60°-120° b = 0-2 mm Gdy S.

TYPOWE PASOWANIA * >
Takla 14.3. Pasowania wedtag sasady stałego ®tw®rra dla wymiarów dto 5 © mira ©
Rodzaj pasowania Pole tolerancji otworu podstawowego H8 H9 H10 Hl 1 H12 H8/c8 H9/d9 H10/dl0 HI l/al 1 H12/bl2 H8/d8 H9/e8 H10/h9 Hll/bll H12/hl2 H8/d9 H9/e9 H10/hl0 HI l/c 11 H8/e8 H9/f8 Hll/dll H8/e9 H9/f9 Hll/hll H8/f7 H9/h8 j H8/f8 H9/h9 H8/f9 H8/h7 H8/h8 H8/h9 H5/js4 H6/js5 H7/js6 H8/js7 H5/k4 H6/k5 ' H7/k6 H8/k7 H5/m4 H6/m5 H7/m6 H8/m7 H6/n5 H7/n6 H8/n7 H5/n4 H6/p5 H7/p6*' H8/s7 H6/r5 H8/u8 H7/r6 H8/x8 H7/s6 H7/s7 H8/z8 H7/t6 H7/u6 H7/x6 H7/z6 1 ... *;W przedziale wymiarów nominalnych do 3 mm pasowanie r — pasowania uprzywilejowane. , . H5 H5/g4 H5/h4 H6 H6/f6 H6/g6 H6/h5 H7 H7/c8 H7/d8 H7/e7 H7/e8 H7/17 H7/g6 H7/h6
H 7 / n n ipcf m i p i 7 ! i n p

Luźne

Mieszane

Ciasne

i

Tabela 14.4. Pasowania wedfag zasady stałego wałka dSa wymiarów d© 500 mm l
Rodzaj pasowania h4 G5/h4 H5/h4 h5 F7/h5 G6/h5 H6/h5 h6 D8/h6 E8/h6 F7/h6 F8/h6 G7/h6 H7/h6 Pole tolerancji walka podstawowego h8 h7 h9 D8/h7 D8/h8 D9/h9 E8/h7 D9/h8 D10/h9 E9/h9 F8/h7 F8/h8 H8/h7 E9/h8 F9/h9 F8/h8 H8/h9 F9/h8 H9/h9 H8/h8 H10/h9 H9/h8 JS8/h7 X8/h7 M8/h7 N8/h7 U8/h7 h 10 D10/hl0 H10/hl0 hll Al t/h 11 Bll/hll Cll/hll Dll/hll Hll/hll | hl2 B12/hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

IS 5/h4 K5/h4 M5/h4 N5/h4

JS6/h5 K6/h5 M6/h5 N6/h5 P6/h5

Ciasne

JS7/h6 K7/h6 M7/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

— pasowania uprzywilejowane.

** Opracowano wg PN-91/M-02105. W obecnie obowiązujących normach podano zalecane pasowania tylko dla wymiarów do 1 mm.

9 — Rysunek techniczny jako zapis iUnnr^.JŁgp

— 129 —

Ta.bda 14,3. Pa:; i-wasiäu według zi .sad/ siaJsg« otw wmi Clla wyisiiiaro v/ p'invrrej Rodzaj pasowania H7 H7/e7 H7/f6 H7/F7 H7/g6 H7/g7 H7/h6 H7/h7 H7/js6 H7/js7 H7/k6 H7/k7 H7/m6 H7/n6 H7/n7 H7/p6 H7/p7 H7/r6 H7/r7 H7/s6 H7/s7 H7/t6 H7/t7 H7/u6 H7/u7 H7/v7*} H8 H8/d8 H8/e7 H8/e8 H8/f7 H8/f8 H8/g7 H8/h8 H8/js7 H8/k7 H8/n7 H8/p7 Poie tolerancji otworu podstawowego H9 HiO H9/d8 H10/dl0 H9/d9 H10/hl0 H9/e8 H9/e9 H9/f8 H9/f9 H9/h8 H9/h9

r.i m d'lj 3150 TQ -T HU HU/cil*» Hll/cdll*> Hll/dll Hll/hll H12 H12/h 12

Luźne

.

mna

Mieszane

Ciasne

H8/r7 H8/s7 H8/t7 H8/t8*' H8/u7 H8/u8 H8/v7*' H8/v8*'

H9/t8*> H9/u8 H9/v8*'

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

Tabela 14.6. Pasowania według zasady stałego wałka dla wymiarów powyżej 500 do 3150 mm
Rodzaj pasowania h6 E7/h6 F7/h6 G6/h6 G7/h6 H6/hć H7/h6 h7 D8/h7 E7/h7 E8/h7 F7/h7 F8/h7 G7/h7 H7/h7 H8/h7 JS7/h7 K7/h7 M7/h7 N7/h7 Pole tolerancji wałka podstawowego h9 hlO h8 . D8/h8 D9/h9 DIO/lilO E9/h9 D9/h8 H10/hl0 E8/h8 F9/h9 E9/h8 H9/h9 F8/h8 F9/h8 H8/h8 H9/h8 hll Cll/hll*' CDll/hl 1*' Dll/hll Hll/hll hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

Ciasne

JS6/h6 JS7/h6 K6/h6 K7/h6 M6/h6 M7/h6 N6/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

P7/h7 R7/h7 S7/h7 T7/h7 U8/h7

U8/h8

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

— 130 —

Lp. 24. 23. spoczynkowe Powierzchnie oporowe pod nakrętki.kiidi •iaiM^iwań yi-Mi^i Wskaźnik chropowalusci R. płyt fundamentowych Małe powierzchnie stykowe.Tufceila 14. ram. 22. 18. (polerowanie) Powierzchnie swobodne: a) elementów słabo obciążonych b) elementów średnio obciążonych c) elementów przenoszących bardzo duże obciążenia zmęczeniowe Powierzchnie czołowe wałów. króćców itp. pokręteł. 12. kółek ręcznych itp. 19..v . warunki dziaiania Duże powierzchnie zgrubnie obrobione. 14. Powierzchnie osadzeń łożysk tocznych: a) powierzchnie czopów b) powierzchnie gniazd Powierzchnie robocze przyrządów precyzyjnych Powierzchnie wałów pod uszczelnienia (połączenia obrotowe): a) pierścieniami filcowymi b) pierścieniami gumowymi Powierzchnie uszczelnień w połączeniach stałych: a) za pomocą uszczelek b) bez uszczelek (styk bezpośredni powierzchni metalowych) Powierzchnie uszczelniające złączek. 15.7.ui. 'iiii^jot/ a. pokryw. Powierzchnie rękojeści. 13. . załamań krawędzi (stażowania) itp. 25. np. II. Połączenia wpustowe (boczne powierzchnie robocze): a) wpust b) rowki wpustowe Gwinty zewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty wewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty połączeń ruchowych (powierzchnie robocze): a) gwint zewnętrzny b) gwint wewnętrzny Łożyska o smarowaniu mieszanym (powierzchnie robocze) Łożyska o smarowaniu hydrodynamicznym (powierzchnie robocze) Powierzchnie kuliste łożysk samonastawnych Koła zębate o zębach prostych (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich obciążeń i prędkości obwodowych c) dla dużych obciążeń i prędkości obwodowych Koła zębate o zębach śrubowych oraz koła zębate stożkowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich i dużych obciążeń i prędkości obwodowych Kola ślimakowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Ślimaki (powierzchnie boczne zwojów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Powierzchnie czołowe kół zębatych Koła pasowe (powierzchnie robocze): a) do pasów klinowych b) do pasów płaskich Sprzęgła cierne i hamulce: a) powierzchnie robocze walcowe b) powierzchnie robocze płaskie 10. Ofksiiiuousi. 16. 27.. 20. w urn Cl o o o" o Rodzaj powierzchni. spody korpusów.iujłji V/pov'/yoj pr:z. 17. łby śrub i wkrętów Powierzchnie walcowe otworów pod elementy śrubowe (z luzem) Występy środkujące kołnierzy. korpusów itp.

8. Zakresy dsrojpowłaitośd powierzchni dla różnych rodzajów obróbki Wskaźnik chropowatości Ra w ¡. frezowanie frezowanie obwiedniowe szlifowanie średnio dokładne dokładne Wykonywanie gwintów zewnętrznych Wykonywanie gwintów wewnętrznych Obróbka uzębień Docieranie Gładzenie Dogładzanie oscylacyjne Piłowanie Cięcie palnikiem (w automacie) 1 .Tabela 14.012 Rodzaj obróbki średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne Toczenie Toczenie powierzchni czołowych Wytaczanie Frezowanie czołowe Frezowanie obwodowe Szlifowanie powierzchni walcowych Szlifowanie płaszczyzn Wiercenie Rozwiercanie Struganie i dłutowanie Przeciąganie średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne narzynką. nożem szlifowaniem struganie.im 0.05 o o rn (N v cn O oo C N o* o" o" o" 0.5 oO u-i Ł C N 0. nożem walcowaniem szlifowaniem gwintownikiem.025 12.

Ale taki układ rzutów należy uznać za niewłaściwy ze względu na kryteria wynikające z racji istnienia zapisu jako wytworu. np. — 134 — . pod względem „rysunkowym" jest poprawne. a głównie technologiczności wykonania zapisu.9 ^ Odwzorowanie geometrycznej postaci konstrukcyjnej za pomocą rzutów głównego i z góry. Rzut pomocniczy > \ X y/. ze względu na zminimalizowanie trudności przy sporządzaniu zapisu. Należy przeanalizować dobór optymalnego układu rzutów.

.

15. 15.4 Element z rys.3.34 Rys. 5. 15.B .b ' 1 2 ot i i1 1 L ^ \^ 1 ^ i M _B Rys. przedstawiony w rzucie aksonometrycznym (izometria) — 136 — .3 Dobór układu rzutów i układu wymiarów w zapisie konstrukcji elementu przedstawionego na rys.

6 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka ze ślimakiem dobrany zgodnie z regułami wymiarowania — 137 .5 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka przekładni dobrany zgodnie z regułami wymiarowania ŁOŻYSKO ŁOŻYSKO TARCZA SPRZĘGŁA Rys. 15. 15.tOZYSKO K iC O ZE6ATE I ŁOŻYSKO A - iy il c B-B podziatka A C-C -łi.

b — rzut boczny . 15=7 Rysunek złożeniowy przekładni ślimakowej: a — rzut główny.Rys.

ale jest tematycznie związana z zadaniami konstrukcyjnymi II (rozdz. 15. 31 Tabelka rysunkowa i wySssz elementów — na arkuszu rys. 10). Na przykładzie tym pokazano jedno z możliwych rozwiązań niektórych zagadnień konstrukcyjnych z zakresu przekładni oraz podano dane do zapisu tego typu złożonych układów.8 — 139 .Przedstawiona konstrukcja jako całość nie stanowi rozwiązania określonego zadania z książki.

7 . 11.01.03 PN-77/M-82008 Katalog łożysk tocznych PN-EN 24017:1998 Rys.01. 11.10 25 24 23 22 21 20 19 18 Rys. 11.07 Katalog łożysk tocznych Stal Stal Stal Stal Rys.01.PN-7Ü/ÍVÍ-35C05 36 j Pierścień uszczelniający B 38x62x10 35 34 Tulejka dystansowa i tal Stal PM-72/M-86965 Rys. 15. 15=8 Tabelka rysunkowa z wykazem elementów przekładni ślimakowej.01.15 Rys. ¡7 Pokrywa łożyska Tarcza łożyskowa Uszczelka Odpowietrznik Podkładka wyrównawcza Śruba M 10x25-5. 11.13 PN-EN 24017:1998 33 32 Stal Fibra Stal 31 30 29 28 27 26 Stal Stal Żeliwo Fibra Stal Fibra Rys.16 Rys.08 Rys.01.12 Katalog łożysk tocznych Rys.01.05 Rys. i 1.01. 11.8 Podkładka wyrównawcza Pokrywa iożysk ślimaka (dolna) Podkładka zębata MB 6 12 20 Rys.00 Rys.09 PN-EN ISO 2338 :2002 PN-70/M-85005 PN-72/M-86965 Stal Rys. 11.8 Łożysko stożkowe 30306 Śruba M8x20-5.01.01. nazwisko Projektował Konstruował Kreślił Sprawdził Zatwierdził Podzialka 1:1 I | J PRZEKŁADNIA | ŚLIMAKOWA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Nr rys. 11.01. 11.01.01.01.14 Rys. Nakrętka łożyskowa KM6 Nazwa elementu Imię.04 PN-72/M-86965 Rys. i 1. 11.01.01. 11.01. 11.11 PN-70/M-85005 Rys.1 Wkręt M6x 12-5.01.01 Katalog iożysk tocznych Katalog łożysk tocznych Sz Data Podpis Tworzywo Nr normy lub rysunku Masa Nazwa przedmiotu (zespołu) 17 16 15 14 13 12 11 10 1 Lp. 11.8 Pokrywa łożyska (lewa) Łożysko stożkowe 30308 Wałek ślimacznicy Wpust pryzmatyczny A 14x9x50 Ślimacznica Uszczelka Korek spustowy Uszczelka Wskaźnik poziomu oleju Kolek walcowy 0 8n6x25 Wpust pryzmatyczny A 8x7x40 Pierścień uszczelniający B 30x50x10 Pokrywa łożyska (górna) Podkładka wyrównawcza Łożysko kulkowe 6306 Tarcza uszczelnienia Obudowa przekładni Ślimak Pierścień uszczelniający B 35x52x10 Osłona łożysk Podkładka sprężysta Z 6. której postać konstrukcyjną przedstawiono na rys. 1 1. 11.06 Rys. 11. 11.01.02 Stal Rys.

Wymiary formatów pochodnych*' Krotność krótszego boku Formaty pochodne od formatu A4 A3 A2 mm 2 3 4 5 6 7 8 9 1189x1682 420x891 594x1261 841x1783 1189x2523 420x1189 594x1682 841x2378 420x1486 594x2102 420x1783 420x2080 Al A0 Układ formatów podstawowych Tabela D-2. Wymiary fonaałów podstawowych Format (A5) A4 A3 A2 Al A0 Wymiary (mm) 148x210 210x297 297 x 420 420 x 594 594 x 841 841x1189 297x630 297x841 297x1051 297x1261 297x1471 297x1682 297x1892 * ! Formaty pochodne oznacza się podając oznaczenie formatu podstawowego i krotność krótszego boku formatu podstawowego. Podziałki zmniejszające 1 50 1 100 1 200 (1 250) 1 500 1 1000 1 2000 (1 2500) 1 5000 1 10000 1 20000 (1 25000) 1 50000 1:1 A2x4 A2 A1 A0- A3*4 A4*3 0-2 Proporcje wymiarowe arkuszy o formatach pochodnych (przykłady) A4 A3 A4 Tabela D-3.5) 15 1 10 (1 15) 1 20 (1 25) Podziałki ujęte w nawiasach nie są zalecane. Przykład oznaczenia 297x630 mm: A4x3. Znormalizowane podziałki rysunku technicznego Wielkość naturalna Podziałki zwiększające 2 5 10 20 50 100 1 1 1 1 1 1 12 (1 2.Tabela D-l. formatu arkusza o wymiarach — 141 — .

d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 142 — . część arkusza z tabelką rysunkową ma stanowić stronę wierzchnią (pole zakreskowane).SPOSOBY SKŁADANIA ARKUSZY O FORMATACH A3-M Arkusze większe od A4 po złożeniu mają wymiar formatu A4. D-3 Sposób składania „do teczki lub koperty" arkuszy o formatach A3 i A2: a. b. a następnie załamania równoległe do dolnej krawędzi arkusza rysunkowego. zatamanie wypukfe zafamanie wklęste Forma! A3 1 2 V//// n _ 210 _ — a 420 a» CD C M C-N S 210 t'en OJ 1 Format A2 Rys. c • arkusze w położeniu poziomym. Najpierw wykonuje się załamania prostopadłe. Kolejność załamań przy składaniu arkuszy oznaczono liczbami.

zatamanie wypukte zatamanie wklęste c Format A0 4 2 ! r-- OJ CO cn •4- 1 CM CT5 210 Rys. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 143 . c — arkusze w położeniu poziomym. 0-4 210 sSk 210 fes- 210 210 1189 Sposób składania „do teczki lub koper?/1 sriauszy o formatach A1 i AO: a.

D-5 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A3 i A2: a. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 144 — .zatamanie wypukłe zatamanie wklęsłe 105 a Format A3 * 2 1 m 105 42() W Wh TABELKA. 1S0 OCT) < N yr / / / 105 Format A 2 . b. c — arkusza w pcłożsniu poziomym..

c — arkusze w położeniu poziomym. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) 10 — Rysunek techniczny {¿ka 220S — 145 — . D-6 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A1 i A0: a.h <J> CM r 210 a/2 190 190 190 f 1189 Rys.105 załamanie 105 Format AO wypukłe załamanie w k l ę s ł e 2/ I I .h — I I 1 5| <7> CM I --h I i • — .

.. b — format A3x7 —' a d Format A 4 * 9 l ! > ! i l i załamanie wypukłe załamanie wklęsłe i ! en 210 C a/j 8*190=1520 1892 | Y//A 190 C N y b — 105 / -as Format A3* 7 / » / ! 1 1 a/2 c .do teczki lub koperty" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9.lałamGnis wvpukia f-8<7T5in >1 zokimurne wid^is r" Format A 3 * 7 Rys. D-7 Sposób składania . 1 i 1 1 ! 1 il 1 ! IP 190 «¡3 Gas» cs en vr < N Ï' ł 210 8*190 = 1520 2030 -99 vA Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9. 1 . b — format A3x7 .

Warszawa. K. V zmień. Warszawa. Gliwice 1976. HILL I.: Metodyczny zbiór zadań z rysunku technicznego.: Sprzęgła i hamulce. Wrocławskiej 2000. STOLBOVOJ S. WNT. II. Vysśaja Śkola. Atlas. . II. cz. Wrocław. 2003. Mińsk.: MaśinostroiteFnoe ćerćenie s elementami konstruirovanija. wyd. [11] DIETRYCH J. Oficyna Wyd. 1975. 1975. K.: Zasady konstruowania w budowie maszyn. Gliwice.: Detali masin.. Warszawa. [21] ŚLEDZIEWSKI E. Podstawy. [19] OSIŃSKI Z. Politecn. C. Z.. 1974. 1968. 1973. [16] ŁAWROWSKI Z. wyd. I. [4] D'JACENKO S. I.. Warszawa. WNT. [2] BRÓDKA J'. 1985. Warszawa. 1997. [9] DIETRYCH J„ KOREWA W. Wrocław. II zmień.. Gliwice 1982. A. ŚLEDZIEWSKI E.: System i konstrukcja. L. Masgiz. [22] WINKLER T. Warszawa.: Projektowanie stalowych konstrukcji spawanych. V. Warszawa. G. Arkady.: Technologiczność konstrukcji stalowych. 1962.. wyd. II. cz. Kiev.: Podstawy konstrukcji maszyn.. Macmillan Publishing Co. SPENCER H. II zmień. PWN.: Technical drawing.: Konstrukcja i konstruowanie. Praca pod red. Yyssaja Skola.[1] AUGUSTYN J. D. Resetova. [8] DIETRYCH J„ KOCAŃDA S„ KOREWA W. 1974. VI. wyd. wyd.. [15] KOREWA W. 1968. P. N. III. G. wyd. Warszawa..: Rurowe konstrukcje stalowe. New York. [7] DIETRYCH J„ LOSKA J„ PURZYŃSKI R„ SZOŁTYSEK A. Mińsk. D„ MELEŚKO I. WNT. Atlas konstrukcij. [20] RYDZANICZ I. 1972. wyd. wyd. Arkady. [3] Detali masin.: Komputerowy zapis konstrukcji. WNT. KORNBERGER Z...: Projektowanie i konstruowanie. 1974. skrypt Politechniki Śląskiej. Warszawa.: Podstawy konstrukcji maszyn. 1962. wyd. wyd. [23] ZENJUK I. Warszawa.: KOZLOVSKIJ Ju. 1974. KOVALEVA N. POLJANIĆEVA A. WNT. Moslcva. [10] DIETRYCH J. MITCHELL A. wyd. WNT. Warszawa. [6] DIETRYCH J. Wyd. [17] LOSKA J. ZYGMUNT K. i rozszerz. [14] KOZLOVSKIJ Ju. 1981. XXIII. WNT. GITL. 1970.. III. WNT.: Organizacja i metodyka prowadzenia zajęć z rysunku technicznego na studiach dla pracujących. [12] DOBRZAŃSKI T. WNT. [13] GIESECKE F. 1985. 1971.: Zapis konstrukcji. [5] DIETRYCH J..: Rysunek techniczny maszynowy. Warszawa. [18] ORŁOW P. PWr.: Podstawy konstrukcji maszyn. 1977.: Sto zadać s otvetami po proekcionnomu ćerćeniju. Warszawa. cz. V.: Zbiór zadań ćwiczeniowych z rysunku technicznego.. E. skrypt Politechniki Śląskiej.: Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji. WNT. Ośrodek Metodyczny Wyższych Studiów dla Pracujących. ZYGMUNT K. II zmień.