gor Rydzanicz

RYSUNEK

KONSTRUKCJ AD ANI A
wydana© łrzecae

Naukowo-Techniczne • Warszawa

Przedmowa — 5 Wprowadzenie — 7
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Własności i właściwości środków technicznych — 7 Proces projektowo-konstrukcyjny — 7 Niektóre zagadnienia procesu projektowo-konstrukcyjnego — 8 Uszczegółowienie konstrukcji a uszczegółowienie rysunków jako zapisu konstrukcji — 9 Racje istnienia wytworu i zasady konstrukcji — 9 Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny — 10 Dobór postaci konstrukcyjnej — 11

2.
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

O metodyce nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" — 12
Założenia i charakterystyka ogólna— 12 Uwagi metodyczne — 13 Układ iatreść wykładów — 13 Struktura ćwiczeń — 14 Sporządzanie zapisu — 15

3. 4. 5.

Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych — 16 Zadania konstrukcyjne I — 24 Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej — 31

5.1. Elementy obrotowe — 31 5.2. Elementy nieobrotowe — 37

6„ 7,

Rzuty aksomometryczee jako podstawa rysunków poglądowych — 43 Odtwarzanie konstrukcji wytworu — 51

7.1. Odtwarzanie konstrukcji elementu — 51 7.2. Odtwarzanie konstrukcji złożonego układu — 57

8.

Analiza zapisu złożonych układów. Rysunki wykonawcze i rysunki poglądowe (uproszczone) — 66

% Zapas koansirakcja «leinmeratów spsnryaaayda — 75 W. Zadamia kojastrakcyjme II — 84 11. Zapis sdaematyczmy (symboliczny) — 92 12. Zadania pomocnicze -— 95
12.1. Zapis połączeń śrubowych i połączeń spawanych — 95 12.2. Zapis oznaczeń chropowatości powierzchni — 103

13. Elementarne .zagadnienia konstrukcyjne — zbiór rozwiązań, normy konstrukcyjne — 104 14. Materiały uzupełniające — 120 15. Wybrane przykłady rozwiązań — 134 Dodatek — PodziałM, formaty arkuszy, sposoby składania arkuszy — 141 Literatura — 147

a także opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. Poszczególne tematy (zadania). gdy działania w przedmiocie „zapis konstrukcji" są oparte na pojęciu cech konstrukcyjnych. Do osiągnięcia założonych celów nauczania przedmiotu są potrzebne dwa rodzaje zadań: rysunkowe i konstrukcyjne. lecz także widzi związek sposobów zapisu z konstrukcją i konstruowaniem. charakterystycznego dla procesu konstruowania. Na wyróżnienie w tym miejscu zasługuje zaczerpnięty z prac Profesora Janusza Dietrycha materiał teoretyczny użyty do opracowania wprowadzenia. Dzięki takiemu ułożeniu zadań Czytelnik nie tylko poznaje zagadnienia zapisu. Metodykę nauczania oraz zasadniczą część zadań opracował autor. który przy doborze materiału odpowiednio do przyjętej koncepcji układu treści. Strukturę ćwiczeń przedstawioną w rozdziale dotyczącym metodyki nauczania należy traktować jako jedną z możliwych. Wynika z tego potrzeba i możliwość jednoczesnego nauczania konstrukcji i zapisu konstrukcji. Dobór. Takie ujęcie problematyki zapisu.Książka zawiera układ zadań do przedmiotu „zapis konstrukcji" Ogólnymi celami nauczania tego przedmiotu są: opanowanie zasad i reguł zapisu konstrukcji oraz wprowadzenie w elementarne zagadnienia teorii konstrukcji i konstruowania. Stosunkowo bogaty materiał umożliwia realizację przyjętej struktury ćwiczeń lub jej zmianę. Podstawowe pojęcia t e o r i i k o n s t r u k c j i to cechy konstrukcyjne. stanowiące materiał nauczania. Realizowanie założonych celów nauczania wymaga odpowiedniej m e t o d y k i n a u c z a n i a . które ma istotne znaczenie w układzie treści książki. jest możliwe wówczas. Zasadniczą formą zajęć są ćwiczenia o charakterze projektowo-konstrukcyjnym. k o n s t r u o w a n i e —-to dobór cech. korzystał także z różnych źródeł literatury. Praca na sali i praca domowa tworzą zatem pewną jednostką metodyczną. aby stanowiło ono jednocześnie wstęp do teorii konstrukcji. Niezbędne przy rozwiązywaniu zadań ogólne wiadomości o zasadach i regułach zapisu konstrukcji student uzyskuje w ramach wykładów z tego przedmiotu łub samodzielnej pracy. . jako procesu przejścia „od ogółu do szczegółu". tzw. pracą domową. *' Funkcjonują również nazwy: grafika inżynierska. obejmują jedno ćwiczenie dwugodzinne łub więcej takich ćwiczeń {praca na sali) oraz związaną z nimi samodzielną pracą własną studentów/. Zadania rysunkowe są podporządkowane zadaniom konstrukcyjnym i stanowią przygotowanie do ich rozwiązywania. co może wynikać z różnego ujęcia przedmiotu „zapis konstrukcji" w siatce studiów i różnej liczby godzin przeznaczonych na ten przedmiot. które prosimy przesyłać pod adresem Wydawnictw Naukowo-Technicznych. a z a p i s k o n s t r u k c j i — to zapis cech konstrukcyjnych. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi Czytelników. rysunek techniczny. sformułowanie i układ zadań jest oparty na zasadzie stopniowania działań.

pojmowana jako środek techniczny. masa i informacja. C d — dynamiczne cechy konstrukcyjne. masa i informacja. w których występuje: — energia. C m — materiałowe cechy konstrukcyjne. Jako utwór konstrukcja ma znaczenie operacyjne tylko wówczas. Własności i właściwości środków technicznych Do opisu środków technicznych jako sztucznych układów materialnych używa się modelu przedstawionego na rys.1. O. Na rysunku 1. II środka technicznego następuje zidentyfikowanie jednej z istniejących konstrukcji Ks 0 . n . 1. Na tym etapie działań mogą wystąpić dwa przypadki: — na podstawie informacji o I.2 przedstawiono model procesu projektowania i konstruowania [6]. którą można przypisać przedmiotowi wyłącznie z relacji do tego przedmiotu. d). n. właściwość natomiast jest pojmowana jako cecha identyfikująca możliwości danego przedmiotu ze względu na relację do innego przedmiotu [11]. — energia. W klasyfikacji środków rozróżnia się narzędzia i pomieszczenia. wyjściu O i działaniu D środka technicznego. ) (i = g. m. — energia i informacja.energia i masa. stanowiąca opis potrzeby.1 i następujących pojęć: wejście I. W tabeli 1. Konstrukcja Ks jest wyznaczona wówczas.1. Każdą z cech można przedstawić jako postać konstrukcyjną FI. i układ wymiarów W.Cm. Konstrukcja jest własnością środka technicznego. postać konstrukcyjna fi i działanie D. gdy zostanie sporządzony zapis konstrukcji. wyjście O. Dane zaczerpnięto z prac Dietrycha [5]. W podstawowych działaniach technicznych na utworach wyróżnia się projektowanie i konstruowanie. [6]. środek techniczny jako wytwór jest konkretem. czyli zapis cech konstrukcyjnych. z czego wynika zarys postaci konstrukcyjnej II. O. wyjściem O p procesu projektowania są natomiast dane o wejściu I. W zależności od rodzaju wejść i wyjść można wyróżnić klasy maszyn. —7 . musi istnieć środek techniczny o strukturze i stanach uwarunkowanych konstrukcją. W . Szczególnym przypadkiem narzędzi jest maszyna.. Aby to było możliwe. D 1 ŚRODEK TECHNICZNY 0 Rys.Cd} gdzie: Cg — geometryczne cechy konstrukcyjne. 1. Działania te polegają na przetwarzaniu informacji. Wejściem do procesu projektowania I p jest informacja o potrzebie. gdy zostaną określone cechy konstrukcyjne Ck={Cg.1 podano wejścia i wyjścia kilku typowych maszyn. Konstrukcja jako utwór jest abstrakcją. — treść projektu w postaci informacji o I. Własność jest cechą. jako wyjście z procesu projektowania. D. Jednym z wejść maszyny jest więc zawsze energia. D. —. wykonujący żądane działanie dzięki dostarczonej energii. Wejściami i wyjściami mogą być energia. działanie natomiast — właściwością.1 Model środka technicznego Działanie środka technicznego polega na przekształceniu wejścia I w wyjście O. czyli Cj = (Ilj.

prędkość wirnika. ze szczególnym podkreśleniem procesu konstruowania. Proces konstruowania jest zazwyczaj wielostopniowy. W procesie konstruowania ks zostają wyznaczone szczegółowo cechy konstrukcyjne. a więc konstrukcja Ks. energia elektryczna o procesie projektowo-konstrukcyjnym. prędkość wirnika.3 Ilustracja zagadnienia doboru cech konstrukcyjnych . kierowca (informacja) fale elektromagnetyczne. taki. istotnym elementem procesu projektowo-konstrukcyjnego jest koncypowanie konstrukcyjne. Dietrych ujmuje proces konstruowania jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". [«] Wejście poprzedza prcc. taśmy papieru. Koncepcja postaci konstrukcyjnej wytworu różni się zatem od tego. czyli opracowania konstrukcji. prędkość pojazdu. 1. która będzie podstawą szczegółowego doboru cech konstrukcyjnych. który ma być środkiem technicznym. instrukcja technologiczna cukierki. wióry opakowane cukierki turbina paro. powietrze. ia ir/jacia ŻMlkui c/g^r/yth Rodzaj maszyny Wyjście ffitiszys [5]. 1. Mówimy wtedy przedmiot przed obrób. gdy zostaną wyznaczone cechy konstrukcyjne (geometryczne. dźwięk zapis informacji B paliwo. uzyskującym w procesie wytwarzania odpowiednie struktury i stany S'. Dietrycha) stanowi wejście I k do procesu konstruowania w formie założeń konstrukcyjnych i koncepcji.konstruowania. aby umożliwił jej ocenę według przyjętego układu kryteriów. ener. tzn. co polega na stopniowym doborze cech konstrukcyjnych.Tabela ul. Koncypowanie należy do projektowania i tym różni się od konstruowania.moment siły. jako przedmiotu badań metodologii projektowania i konstruowania.c. Stopień uszczegółowienia danej koncepcji ma być taki. czyli myślenie koncepcyjne. energia elektryczna. spaliny moment siły. co zostaje wyznaczone podczas konstruowania stopniem uszczegółowienia. OPIS POTRZEBY lp ( Pr ) iKs0. Model projektowania i konstruowania (wg J. konstrukcja jest wyznaczona wówczas. a przez to wybór koncepcji.3. przedstawimy tylko niektóre zagadnienia omawianego procesu. Mówimy zatem o stopniowym uszczegółowieniu konstrukcji. Od ogółu do szczegółu Konstruowanie polega na doborze cech konstrukcyjnych. powietrze paliwo. Wyjściem Q k z procesu jest konstrukcja Ks. Będą to: — dobór cech konstrukcyjnych jako proces „od ogółu do szczegółu".komputer gia elektryczna zag Nie analizując procesu projektowo-konstrukcyjnego. materiałowe i dynamiczne).obrabiarka ką. określająca własności wytworu. Zagadnienie to zilustrowano na rys. gdy proces projektowania i. maszyna do pakowania energia elektryczna para dolotowa przedmiot po obróbce. zapis informacji A. — porządek sekwencyjny oraz sekwencyjno-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu. zmierzające do opracowania koncepcji postaci konstrukcyjnej. spaliny obraz. Daiej będzie rozważany drugi z wymienionych przypadków. że nie wyznacza szczegółowych własności wytworu. para odlotowa wa lub skropimy silnik spalinowy pojazd telewizor moment siły..

1. stopniowego uszczegółowienia konstrukcji można dokonać dwoma sposobami. — korpus przekładni. że na wyjściu procesu powinno się uzyskać optymalne. których konstrukcja jest opracowywana. wynikają z tego. wałków itd. 1. kół zębatych. na podstawie których można dokonać oceny konstrukcji. Mogą one występować w porządku sekwencyjnym (rys. W odniesieniu bowiem do złożonych środków technicznych występuje sprawa podziału zadań i współdziałania zespołów projektantów i konstruktorów. a następnie — cech pozostałych C n . jak podkreślono w pracy [10]. 1.5) następuje konstruowanie jej poszczególnych elementów. Porządek sekwencyjny oraz sekwemcyjmo-iteracyjny elementarnych zabiegów procesu W procesie projektowo-konstrukcyjnym.4. 1. a zatem doboru odpowiedniego układu kryteriów. Można uznać. wyniki procesu. jako zabiegi elementarne. że są to elementarne zabiegi procesu. Zostanie to wyjaśnione na przykładzie konstruowania przekładni zębatej. można ująć w pewne zespoły zabiegów. . — uszczelnienia. rozpoznanie oraz ocena zawierają także elementy analizy i syntezy. C 2 b . jak średnice i szerokości uzębień kół zębatych (rys. . które na początku konstruowania nie były jeszcze znane. C 3 . do cech szczegółowych. dwa różne zagadnienia. a w tym uzębienia oraz tarcze kół. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych przekładni (rys. Na podstawie zapisu głównych cech konstrukcyjnych sporządza się rysunek zestawieniowy lub rysunek złożeniowy. Uszczegółowienie kcmsfrakcp a eszczegołowieme Proces uszczegółowienia konstrukcji ma pewne odzwierciedlenie w uszczegółowieniu rysunków jako zapisu konstrukcji. 1. 2. jako procesie racjonalnego postępowania. — ułożyskowania. co zazwyczaj sprowadza się do wy- Konstruowanie przekładni obejmuje następujące zasadnicze jej elementy : — koła zębate. ze względu na dobrane kryteria. Na wstępie wyznacza się ogólne własności przekładni zębatej. . Podstawowe wielkości konstrukcyjne przekładni zębatej { J } n > J — m — c n Podstawowe układy elementarnych zabiegów procesu: a — porządek sekwencyjny. — wałki.5). . Te dwa zasadniczo odmienne sposoby rozwiązywania problemu konstruowania należy rozpatrywać z punktu widzenia stopnia złożoności środków technicznych. Są to jednak. stopniowy dobór cech konstrukcyjnych umożliwia przejście od cech ogólnych. 1.4a) lub sekwencyjno-iteracyjnym (rys. 1. na podstawie którego są uzyskiwane wytwory jako układy materialne. realizujących poszczególne etapy procesu projektowo-konstrukcyjnego. stanowiący podstawę sporządzenia rysunków poszczególnych elementów.Na początku postępowania zostają wyznaczone stawowe cechy konstrukcyjne C n . lak wynika z tego przedstawienia. występują analiza i synteza. Istotnego znaczenia nabiera zagadnienie oceny konstrukcji. Dalszego. Umożliwia to dalsze wyznaczenie innych cech C. Można zatem przystąpić do jednoczesnego konstruowania korpusu przekładni. Analizę i syntezę. otrzymując sekwencję: rozpoznanie—analiza—synteza—ocena. co ma pewne praktyczne znaczenie. często wielokrotne.4b).. C 2 . b — porządek sekwencyjno-iteracyjny Występujące sprzężenia zwrotne i cykle iteracyjne.5. Jak podkreśla Dietrych [6]. a także organizacji działalności instytucji projektowo-konstrukcyjnej. JJ- znaczenia takich wielkości konstrukcyjnych'przekładni. C 1 2 . Racje istaieeia wytworu s zasady koaas Konstrukcja jako wynik procesu projektowo-konstrukcyjnego jest utworem. różniącymi się stopniem uszczegółowienia rysunków: 1. wyznaczonych na początku.

jak: geometryczne cechy konstrukcyjne. jak i z racji ekonomicznej.. należy jedynie zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne konsekwencje wynikające z racji istnienia wytworu i zasad konstrukcji. co zostaje przez twórców pomyślane. Podstawowymi kryteriami podczas w y b o r u o p t y m a l n e g o t w o r z y w a są zazwyczaj masa. że przy doborze cech konstrukcyjnych mogą występować dwa przypadki. może istnieć dlatego. własności kinematyczne.. Pojęcia racji istnienia wytworu oraz zasad konstrukcji zostały sformułowane i wprowadzone do teorii konstrukcji przez Dietrycha [6]. np. — kryteria estetyczne. Czynnik estetyki środków technicznych wynika zarówno z racji celowości technicznej. co dla odbiorcy ma istotne znaczenie ze względu na — jak podkreśla Dietrych — „. który może być optymalizowany na podstawie kryteriów wynikających z racji celowości technicznej lub racji ekonomicznej. wśród których szczególne znaczenie mają własności określające trwałość maszyn. — optymalnego tworzywa. estetyczny. Kryteriami tymi mogą być np. który ma być odpowiednim środkiem technicznym. Wyróżnia się następujące r a c j e i s t n i e n i a w y t w o r u : —• celowości technicznej. Ograniczając rozważania do geometrycznych cech konstrukcyjnych. czyli rysunkowy. co zostaje pomyślane. Zapis graficzny zasługuje na szczególną uwagę jako czynnik sprzężenia zwrotnego między twórcą konstrukcji a konstrukcją. Stany takie są oceniane na podstawie kryterium pewności w odniesieniu do naprężeń i sztywności. gdyż jest to przedmiotem teorii konstrukcji. 1. cechy dynamiczne. Wynika to ze znaczenia jego właściwości. uzasadnionego ekonomicznie. Zapis na tym etapie procesu spełnia rolę pamięci. Przyjęcie tych racji wynika z konieczności odpowiedzi na zasadnicze pytania: Po co jest dany wytwór? Czy zastosowanie wytworu jest opłacalne? Czy istnieje możliwość wykonania wytworu o danej konstrukcji? Wytwór. © Zasady konstrukcji wskazują na bezpośredni przedmiot zabiegów optymalizacy j i ty ch ze względu na obrane kryteria.6. Nie omawiając dokładniej tych zagadnień. jak też inny. rozmiar. Odpowiedni stopień uszczegółowienia nieładu kryteriów osiąga się dzięki zasadom konstrukcji. zapis ten umożliwia bezpośrednią ocenę rezultatów danego etapu działań. ciężar. Należy zauważyć.Układ kryteriów wynika z racji istnieniu wytworu. że każdy układ materialny cechuje pewien stan obciążenia. dobór może być dokonywany ze względu na: — cel ściśle techniczny. układ wymiarów natomiast ma znaczenie ze względu na estetykę przede wszystkim dzięki przyjmowaniu pewnych proporcji wymiarów. Kryteria mogą mieć charakter ściśle techniczny. zachodzący między siłami a naprężeniami w układzie materialnym. które są podyktowane pot^ebami dydaktycznymi przedmiotu „zapis konstrukcji". spełnia rolę — jak pisze Dietrych — czynnika — . a cechy wytworu umożliwiają wykonanie go za pomocą dostępnych w konkretnych okolicznościach środków wytwórczych. Zasada optymalnych stosunków w i e l k o ś c i z w i ą z a n y c h wskazuje na optymalizację związków parametrycznych takich wielkości. Wyróżnia się następujące z a s a d y k o n s t r u k cji: — optymalnego stanu obciążenia. Podczas poznawania zagadnień konstrukcji i konstruowania w pierwszym okresie nauczania działania w ramach zajęć dydaktycznych odnoszą się przede wszystkim do geometrycznych cech konstrukcyjnych. że przewiduje się wywołanie działania odpowiedniego do potrzeb. Przedmiotem analizy staje się tu postać geometryczna. — możliwości wytwórczych (racja technologiczności wytworu). rozumianej jako racjonalne uzasadnienie jego istnienia. wynikającym z analizy własności i właściwości wytworu jako układu materialnego. odciążając umysły twórców. Zasada o p t y m a l n e g o stanu obciąż e n i a wynika z tego. głośność. — optymalnej stateczności. należy podkreślić znaczenie estetyki maszyn czy środków technicznych w ogóle. Na etapie koncypowania konstrukcyjnego zapis graficzny. W procesie projektowo-konstrukcyjnym zachodzi konieczność dokonywania różnych zapisów tego. Zasada optymalnej stateczności wskazuje na optymalny stan równowagi. Jako środek unaoczniający to. objętość i koszt. własności wytrzymałościowe tworzyw. a następnie dokonywanie zmian czy ewentualnych poprawek. w którym postać geometryczną przedstawia się w sposób zbliżony do zapisu ikonograficznego. — ekonomiczną. — optymalnych stosunków wielkości związanych. umożliwiający założone działanie tego układu. sprawność. [11]. tzn.przyzwyczajenie do odbioru sygnałów płynących ze świata otaczającego przede wszystkim przy pomocy zmysłu wzroku" [6]. Zapis a proces projektowo-konstrukcyjny Z różnych rodzajów zapisu na szczególne zainteresowanie zasługuje zapis graficzny. a także inne własności tworzyw konstrukcyjnych.

Wybór rodzaju półwytworu jest zależny od wielu czynników.7. . 1. 1.heurystycznego.6 Czynniki wyboru rodzaju półwytworu (wg J. może być zapewnione dzięki postaci konstrukcyjnej o jednakowych głównych elementach tej postaci. Należy dodać. Dietrycha) — numery oznaczają typowe przypadki wyboru to można zilustrować schematycznie jak na rys. że zależność postaci konstrukcyjnej od wielkości wytworu jest istotna w pewnych granicach wartości wymiarów. choć jest zależna również od dobranych sposobów wytwórczych. spawanie. Dobór postaci konstrukcyjnej Jednym z podstawowych zagadnień w konstruowaniu jest dobór geometrycznej postaci konstrukcyjnej. Dotyczy to przede wszystkim takich faz wytwórczych. wytłaczanie. co właśnie wynika z jego właściwości przedstawionych wyżej. to jest czynnika naprowadzającego na właściwe rozwiązanie danego problemu projektowo-konstrukcyjnego. jak zwraca na to uwagę Dietrych. Zagadnienie pierwsze należy uznać za podstawowe przy doborze postaci konstrukcyjnej. Formą „zewnętrzną" zapisu komputerowego może być zapis rysunkowy w jego dotychczasowej postaci [22]. W sposób najbardziej ogólny zagadnienie R y s . Należy podkreślić. będący zbiorem danych informacyjnych o cechach konstrukcyjnych zgromadzonych w pamięci komputera. wraz z rozwojem komputerowego wspomagania procesów projektowo-konstrukcyjnych (systemy CAD — ang. a w większym stopniu spawany korpus przekładni zębatej będzie miał inną postać geometryczną w przypadku przekładni o małych wymiarach. Zapis ten. — postaci konstrukcyjnej jako funkcji wielkości wytworu. a także możliwość zastosowania elementów gotowych. Postać konstrukcyjna jest także zależna od wielkości wytworu. dużego znaczenia nabiera komputerowy zapis konstrukcji. [11]. jak odlewanie. Odnosi się to do elementów znormalizowanych lub stypizowanych. a inną o dużych. Computer Aicled Design). w wyniku których otrzymuje się odpowiedni półwytwór warunkujący w decydującym stopniu postać wytworu.6. Uwzględniono tutaj tylko półwytwory odlewane i spawane. 1. umożliwia szybkie przetwarzanie danych informacyjnych. Identyczne działanie. lecz przy pewnej różnicy wynikającej z przyjętych sposobów wytwórczych. Na przykład odlewany. Postać konstrukcyjna wynika bowiem z działania danego układu. że w ostatnich latach. Dobór ten powinien być wynikiem analizy następujących zagadnień: — postaci konstrukcyjnej jako funkcji działania i sposobów wytwórczych [6]. które powinny być masowo wytwarzane i dostępne dla konstruktorów oraz wytwórców.

Założenia te — jak się wydaje — nie warunkują praktycznego znaczenia opracowywanych konstrukcji. dotyczące podstaw rzutowania prostokątnego i aksonometrycznego. nawet prostych. Przedmiot „zapis konstrukcji". aby stopień złożoności zadań uwzględniał podstawową kolejność w przyswajaniu przez studentów wiedzy zarówno z zapisu konstrukcji. — dobór tych. kryteriów estetycznych. Przy założonych celach nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" istotny jest dobór treści poszczególnych tematów. odbywają się równolegle z zajęciami z zapisu konstrukcji lub nieznacznie je wyprzedzają. — opanowanie i doskonalenie techniki sporządzania zapisu. Układ tematów powinien być tald. Obserwacje procesu dydaktycznego uwidoczniają korzyści wynikające z tak przyjętego postępowania. i pozostawia mu się pewną swobodę w doborze cech geometrycznych. elementarnych. a przede wszystkim postaci geometrycznej. — 12 — . są one także przedmiotem rozważań w tematach nazwanych „zadaniami konstrukcyjnymi".1. Podczas formułowania zadań konstrukcyjnych przyjmuje się następujące z a ł o ż e n i a : — konstruowanie zostaje ograniczone do dobom cech geometrycznych. ponieważ w zadaniach nie rozważa się doboru materiałowych cech konstrukcyjnych. Wykonywanie zadań o charakterze konstrukcyjnym. Więcej czasu może poświęcić i większą uwagę zwrócić na: — tworzenie wielu różnych koncepcji rozwiązań. cech nie jest podda wany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych czy optymalizacyjnych. — uwzględnienie przy doborze postaci geometrycznej innych kryteriów niż główne. a przy tym kształtujące umiejętności wyobraźni przestrzennej. 3. dotyczące przede wszystkim geometrycznej postaci konstrukcyjnej jako ważnego składnika cechy konstrukcyjnej. Zagadnienia dotyczące konstruowania zostały wyraźnie podkreślone w tematach ujętych w strukturze ćwiczeń jako „rysunkowych". W układzie tematów powinno się uwzględniać następujące okoliczności: 1. jak i złożone układy. Jest to realizowane przez wykład i ćwiczenia projektowe o strukturze opartej na odpowiednio dobranym układzie tematów. Zajęcia z geometrii wykreślnej. Stwarza tym samym bardzo dobrą okazję do zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia konstrukcyjne. wymaga przyswojenia przez studentów pewnej wiedzy z teorii konstrukcji. którego treść obejmuje głównie zagadnienia zapisu konstrukcji. jak i elementarnych wiadomości z teorii konstrukcji i konstruowania. przedmiotu „podstawy konstrukcji maszyn"). Założenia. stanowi przygotowanie do studiowania teorii konstrukcji i konstruowania (w ujęciu dydaktycznym np. Chodzi tu zarówno o pojedyncze elementy.•a 2. — wprowadzenie w elementarne zagadnienia konstrukcyjne. Nie rozpatruje się także stanu obciążenia dla opracowywanych konstrukcji. 2. np. Można je bowiem przyjąć. a przede wszystkim odpowiedniej kolejności działań. wytrzymałościowych. np.i charakterystyka ogólna C e l e m nauczania przedmiotu „zapis konstrukcji" jest: — opanowanie ogólnych zasad i reguł zapisu konstrukcji. Odpowiednio dobrany układ zadań umożliwia lepsze niż w tradycyjnym nauczaniu rysunku technicznego uświadomienie przez ćwiczącego potrzeby korzystania ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej oraz korzyści wynikających z normalizacji w konstrukcji elementów i układów. Ćwiczący bowiem nie musi wykonywać obliczeń.

3. b) z obserwacji procesu dydaktycznego wynika. począwszy już od pierwszego tematu. że stosunkowo dużą trudność sprawia studentom dobór i zapis układu wymiarów. 4. — Korzystanie z oczywistości symetrii. czyli całość. — Kłady miejscowe. kłady przesunięte. po poznaniu reguł wymiarowania. Chodzi tu o wzięcie pod uwagę kolejności przyswajania przez uczących się materiału. której częścią jest dany szczegół. Dalej podano tematy poszczególnych wykładów oraz główne zagadnienia w nich zawarte. przedstawiona w niniejszym punkcie. Zapis postaci geometrycznej Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu postaci geometrycznej. zapis konstrukcji. — Elementy rachunku wymiarów tolerowanych. . 1. — Linie jako znaki zapisu. Koncentrując bowiem bezpośrednią działalność na wybranym szczególe konstrukcyjnym. Dopiero później. W pierwszych zadaniach. trzeba uwzględnić ogól. — Znaki oraz zapis znaków układu wymiarów. — Kreskowanie przekrojów — znaki „przekroju tworzywa". należy uwzględniać zapis układu wymiarów. cechy konstrukcyjne. zagadnieniu temu poświęcono zatem więcej niż dotychczas uwagi. Zestaw zadań w początkowym okresie nauczania jest taki. Podstawy zapasu konstrukcji. do poprawnego sporządzenia zapisu konstrukcji należy dobrać układ wymiarów według reguł wymiarowania. Przyjęcie takiego postępowania uzasadnia się następująco: a) przy sformułowaniach zadań używa się pewnych elementów słownego zapisu konstrukcji — opisując dany element podaje się jego postać i charakterystyczne wymiary.2. przekroje i widoki częściowe. c) zajmując się zapisem postaci geometrycznej. że układ rzutów jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów. — Rzuty rozmieszczenia otworów. mających bardzo istotne znaczenie metodyczne. odchyłek położenia. — Konstrukcja. — Rzuty przesunięte oraz przesunięte i obrócone. symbolicznych. — Zagadnienie doboru elementów układu wymiarów. — Podstawowe zasady zapisu konstrukcji. Kolejność tych wykładów wynika z potrzeb dydaktycznych ćwiczeń — drugiej. W rozwiązywaniu zadań do poszczególnych tematów należy uwzględniać treść zadań występujących przed i po danym temacie. — Przekroje i widoki rozwinięte.. wartości wskaźników chropowatości. racje istnienia zapisu. wynika to bowiem z ważnej w praktyce reguły. zapis w procesie projektowo-konstrukcyjnym. Zapis układu wymiarów. — Rzutowanie prostokątne (europejskie. oznaczeń tworzyw. które wyznaczają właściwy układ wymiarów. 2. Uwaga metodycznie 2o3„ UMad a treść wykładów Problematyka zapisu konstrukcji. znaki postaci (znaki wymiarów). Reguły wymiarowania Zagadnienia — Ogólne zagadnienia zapisu układu wymiarów. Dlatego w miarę potrzeby zamiast opisów ścisłych. już w treści zadania wyznacza się elementy układu wymiarów.2. — Linie przenikania w zapisie konstrukcji. Dotyczy to na przykład rodzaju połączeń. którą stanowi problem części całości ze względu na całość. — Zapis typowych postaci. — Powiększenia drobnych szczegółów. oprócz wykładu. Elementy zapisis graficznego Zagadnienia — Model systemu informacyjnego w podstawowych działaniach technicznych. została ujęta w siedmiu jednostkach wykładowych. W zakresie metodyki nauczania przedmiotu można podać następujące z a l e c e n i a : 1. W rozwiązywaniu zadań konstrukcyjnych podkreśla się z a s a d ę m e t o d o l o g i c z n ą . Takie sformułowanie zadań ułatwia dobór układu wymiarów. że dobór układu wymiarów może odbywać się w sposób zdroworozsądkowy. — Elementy normalizacji zapisu (Polskie Normy). — Rodzaje zapisu konstrukcji. formy nauczania tego przedmioty. — Reguły dotyczące rzutowania. można stosować jako zastępcze opisy słowne i ogólne. 3. — Reguły sporządzania rysunków do mikrofilmowania i reprografii. zwraca się uwagę na proste utwory geometryczne jako elementy postaci geometrycznej oraz na pewne zabiegi wytwórcze w tworzeniu tej postaci. należy dokonywać zapisu zarówno postaci geometrycznej. amerykańskie). — Przerwania i urwania. W zapisie geometrycznych cech konstrukcyjnych. gdyż wskazuje wielkości. 2. — Przekroje proste i złożone. jak i układu wymiarów.

2 (elementy nieobrotowe). — Pojęcia odchyłek położenia i znaki odchyłek. Część C. Cffśl B. Z s. — Zapis gwintu i połączeń śrubowych — istota uproszczeń w zapisie. Sporządzanie rzutu aksonometrycznego elementu na podstawie rzutów prostokątnych. — Grafy jako zapis systemów. — Chropowatość powierzchni.vuiM. 3.4. postać geometryczna zakończeń śrub i wkrętów. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. nakazujących.2 w rozdz.5 w rozdz. zbiór reg u-. Analiza zapisu złożonych układów.1 (elementy obrotowe) i 5. jako drugiej formy dydaktycznej zapisu konstrukcji.1. Sporządzanie rysunków wykonawczych współdziałających elementów. — Normalizacja elementów połączeń śrubowych. identyfikacja elementów na rysunkach złożeniowych. Struktura ćwiczeń W ramach ćwiczeń. 14 . — Reguły numeracji rysunków. — Układ pasowań. Opas struktury zewnętrznej. Zagadnienia — Zapis konstrukcji wybranych elementów: sprężyn. — Tolerowanie nierówności makrostruktury — zapis odchyłek. — Urządzenia grafiki komputerowej. — Wybrane zagadnienia konstrukcyjne połączeń śrubowych: postać geometryczna łba śruby i nakrętki. . Połączenia spawane. — Układ tolerancji i odchyłek — podstawowe pojęcia. 5. 1. gwint prawozwojny (prawy). ó. wskaźniki chropowatości. zapis pasowań. Część B. — Zapis odchyłek położenia. kół zębatych. część 1 Zagadnienia — Pojęcia struktury zewnętrznej.. 5. typowe rodzaje połączeń śrubowych. *' Przedmiot „zapis konstrukcji" zazwyczaj (zależnie od uczelni) jest na semestrze 2 i 3 lub semestrze 1 i 2. 4. — Archiwizacja i wspomagani komputerowo wyszukiwanie dokumentacji. Sporządzanie 'rysunków wykonawczych oraz rysunków poglądowych (uproszczonych). Opis struktury zęwmęfcmejj. — Zagadnienia oczywistości w zapisie układu wymiarów — uproszczenia zapisu. — Znaki oraz reguły zapisu oznaczeń stanu powierzchni. 3. kierunkowość linii śrubowej.. zarys gwintu — rodzaje gwintu. 5. Odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu). g a d n i s n i u — Zapis schematyczny >symboliczny). Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń spawanych. — Zapis wymiarów tolerowanych. Zapis konstrukcji elementów o postaci złożonej z prostych utworów geometrycznych. część II Zagadnienia — Nierówności makrostruktury zewnętrznej (wg PN — odchyłki kształtu) — pojęcia i znaki odchyłek. 4. Relacje między rzutowaniem prostokątnym a aksonometrycznym. — Typowe rodzaje połączeń spawanych. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań o stopniu trudności jak zadania 8. W pierwszym semestrze nauki * > 1. — Zminiaturyzowane nośniki informacji.— Reguły zapisu oznaczeń symbolicznych. Informacje o doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego oraz przykłady przedstawień elementów o rzutach aksonometrycznych zamieszczono w rozdz. 2. 6. Zapis konstrukcji elementów o większej złożoności postaci geometrycznej. — Zapis połączeń spawanych — uproszczenia zapisu. W drugim semestrze ¡nauki 6. Wybrane zagadnienia zapis« Część A. Z a g a d n i e n i a — Podstawowe pojęcia połączeń śrubowych: linia śrubowa. Z a g a d n i e n i a — Automatyzacja zapisu konstrukcji. Analiza zapisu układów o większym stopniu złożoności. Temat ten jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. 8. zbiór reguł ograniczających.1 i 8. Połączenia śrubowe. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. Zapis koiastmkcji typowych połączeń Część A. gwint lewozwojny (lewy).3-8.— ileguiy vvymiuro'. połączeń wielowypustowych. Przedstawienia poglądowe za pomocą rzutów aksonometrycznych. — Typowe postacie spoin. Dobór rodzaju rzutu aksonometrycznego. 8. są realizowane niżej tematy. — Wymiar jako funkcja wymiaru nominalnego i odchyłek. 7. 2. — Zapis konstrukcji złożonych układów: złożoność środków technicznych a złożoność rysunków.

którym przypisuje się istotne znaczenie w nauczaniu „zapisu konstrukcji". — umiejętność rysowania odręcznego. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. — prace domowe natomiast są wykonywane przyrządami. Temat jest realizowany na przykładach zadań zamieszczonych w rozdz. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w rozdz. Zapis schematyczny. a więc rysowanie przyrządami kreślarskimi. Zadania konstrukcyjne I. Znaczenie praktyczne ma również odręczny sposób wykonywania rysunków. Sporządzam© zapisu Warto zwrócić uwagę na zagadnienia. 10. za zasadę organizacji zajęć przyjęto. Zapis konstrukcji elementów spawanych. 11. a także konieczność zdobycia pewnych umiejętności kreślarskich. 9. a także proporcji wymiarowych. co umożliwia zdobycie umiejętności kreślarskich oraz ich doskonalenie.2. Sporządzanie zapisu schematycznego na podstawie rysunków złożeniowych różnych układów. Podkreślając istotne znaczenie umiejętności rysowania odręcznego. 9. 10. Są to: — rozwijanie wyobraźni przestrzennej. że: — podczas zajęć studenci wykonują rysunki wyłącznie odręczne.7.5. Przykłady zadań do realizacji tego tematu zamieszczono w podrozdz. 8. — rozwijanie pamięci wzrokowej w odniesienia do postaci geometrycznej. 4. wspomagany w niektórych zabiegach przyrządami kreślarskimi. . 7. Odtworzenie konstrukcji złożonego układu. — umiejętności kreślarskie. Zadania konstrukcyjne II. 2. wartości wymiarów liniowych i kątowych.

będący wielostopniowym wałkiem.7-3. 3. a więc wynikową.. Na rozważanych w tym rozdziale rysunkach zamieszczono pewne wymiary. 3.).21). zapis konstrukcji nie wymaga tych rzutów.1. Rozważając postać geometryczną tych przedmiotów. zapisu konstrukcji. Jedne ze ścięć czy wycięć zostały pokazane na rzutach głównych. Odnoszą się one do opisu położeń płaszczyzn „obrabiających" dany element lub stanowią układy wymiarów części składowych danego elementu. Traktować je należy jako pomocnicze. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i regui wymaganych w zapisie konstrukcji. ale prostopadle do danego rzutu prostokątnego. które dotyczą rys. — pierwotną (wejściową). niesprzec/.21 przedstawiono elementy. że rysunki będące rozwiązaniem zadań tego rozdziału stanowią tylko część. Tak na przykład przedmiot na rys. Przedstawiono to za pomocą śladów płaszczyzn. 2. stożek. — otrzymaną w wyniku zabiegów wytwórczych.Na rysunkach 3. do wymiaru C i na długości określonej wymiarem E. 3. 3. Ślady płaszczyzn ścinających jako prostopadłych do danego rzutu prostokątnego zaznaczono na rzucie z góry. 3. Ze względów praktycznych zaleca się sporządzanie rysunków na arkuszach formatu A4. Wyznaczenie tej postaci jest jednym z celów zadań. W płaszczyznach położonych prostopadle do opisanych wycięć leżą ścięcia do wymiaru F.18. rozmieszczenie rzutów na arkuszu. których postać geometryczną utworzono w większości z utworów geometrycznych obrotowych. połączenia poszczególnych części i wyznaczenie linii przenikania są działaniami głównymi w zakresie postaci geometrycznych danych elementów. ale istotną. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. a dalej płaszczyznami nachylonymi pod kątem cc. W niektórych zadaniach postać pierwotna wymaga uzupełnienia — połączenia części danego elementu i narysowania linii przenikania (rys. — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. należy więc wyróżnić' posiać geometryczną. Są to przeważnie ścięcia i wycięcia płaszczyznami różnie ustawionymi względem osi przedmiotów. W wyniku tych zabiegów wytwórczych otrzymano ostateczną posiać geometryczną przedstawionych na rysunkach elementów. Rozwiązanie tych zadań obejmuje: — narysowanie postaci geometrycznej otrzymanej w wyniku zabiegów wytwórczych.16 oraz rys. jak: walec. — 16 — . Uwaga dotyczące sporządzania rysunków — rozwiązań zadam 1. kula. został obrobiony następująco: z lewej strony wałka wykonano wycięcia szerokości A i długości B. zgodnie z zasadami jednoznaczności. równolegle do osi wałka.17 i 3.1-3. rys. Oprócz wymienionych mogą występować rzuty dodatkowe przydatne w pewnych pracach kreślarskich. na długości G z lewej strony wałka.15 i 3. z prawej natomiast ścięto płaszczyznami. oznaczonych na tych rysunkach liniami kreskowymi. opisy itp. Podczas rozwiązywania zadań w tym rozdziale należy zwrócić uwagę na formę graficzną sporządzanych rysunków (linie jako znaki zapisu. Te elementarne utwory geometryczne stanowią części przedstawionych na tych rysunkach elementów jako nierozdzielnych całości. — dobór i zapis układu wymiarów. W doborze liczby rzutów należy uwzględniać ich liczbę konieczną i wystarczającą do zapisu konstrukcji. przedstawiając elementy w odpowiedniej wielkości przy zachowaniu proporcji wymiarowych jak na rysunkach w danym zadaniu. W zadaniach.ności oraz zupełności. inne natomiast na rzutach z góry. W procesie wytwórczym elementy te zostały obrobione w sposób zilustrowany na poszczególnych rysunkach.19-3. NaJeży zauważyć.11.

kzur pomocniczy Rys. C. 3. F \ s r ~ n ' ) LJ -O Q Rzut pomocniczy £ iys.2 K 1 M i u. 2 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 17 — .. 3.1 .

1 111 CD N \ \ j / Rys. 3.6 r JL- 18 — . 15. 3.•Hzut p o m o c n i c z y c>n \ < \ / i CD IN. 3.5 ir • .4 ) m s \ J C E Rozwiązanie przedstawiono na rys. 1 Al Rys.o - Rys.

3.8 — 19 .Rys.

10 Rzut pomocniczy A= Rys. 3.zut pomocniczy Rys.12 . 3.

2) A >r— f on u -s- y Y Rys.Rzut pomocniczy W-0.8*2.65 A L= (1. 3.15 L — 21 .

.

3. 3. 3 2 .Rzut pomocniczy walcowy Rys.20 Rzut pomocniczy I Rys.19 Rzut pomocniczy Rys.

ponieważ: — konstruowanie zostaje sprowadzone do doboru cech geometrycznych. Ograniczenia te nie warunkują jednak. — możliwość wykonania elementów złącza prze-j gubowego z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego.praktycznego sensu opracowanych w tych zadaniach konstrukcji. Zadania konstrukcyjne są rozwiązywane z dużym udziałem prowadzącego zajęcia. Wychylenie to odbywa się w warunkach działania na złącze obciążeń. — postać geometryczną jako wynik uwzględniania kryteriów estetycznych. ZADANIE 4 . ej= — możliwe sposoby połączenia końcówek złącz» z układem. polega na doborze cech konstrukcyjnych (geometrycznych. dotyczą one bowiem opracowania bardzo prostych konstrukcji. Podczas zajęć uczący się uzyskują potrzebne informacje co do omawianych w zadaniach elementów. — dobór tych cech nie będzie poddany weryfikacji analitycznej w sensie obliczeń wytrzymałościowych i optymalizacyjnych. 1 w płaszczyźnie pionowej wokół osi elementu 3 (rys. — W doborze postaci geometrycznej głównych elementów złącza przyjąć jedną z trzech sytuacji: • — nie są założone jakiekolwiek wymagania doB tyczące postaci geometrycznej elementów 1 i 2. Elementy założeń konstrukcyjnych złącza przegubowego Skonstruować przegubowe złącze elementów 1 i 2. dając możliwość zwrócenia większej uwagi na: — konieczność rozpatrywania różnych koncepcji rozwiązań (koncypowanie konstrukcyjne). Zauważyć bowiem należy. Dobór cech konstrukcyjnych w zadaniach w tym rozdziale będzie ograniczony.Zamieszczone w tym rozdziale zadania należy uznać za przykłady elementarnych zadań konstrukcyjnych.1). którego ono jest elementem. Należy podkreślić pewne — wydaje się — bardzo korzystne cechy takiego procesu. Proces konstruowania. materiałowych — tworzywo — oraz dynamicznych). 4. — czynnik weryfikacji logicznej w procesie konstruowania. w wyniku którego ma powstać konstrukcja. — założona jest postać geometryczna elementu l l — założona jest postać geometryczna elementu 2S I I 24 — . że nie są przedmiotem doboru materiałowe cechy konstrukcyjne (tworzywo) oraz nie rozpatruje się także stanu obciążeń rozważanych konstrukcji. zapewniające ich względne wychylenie o kąt 2(3 W rozwiązaniu zadania rozważyć następujące zagadnienia: — symetryczny rozdział obciążenia przenoszo-1 nego z elementu 2 na element 1 (zasada optymalnego® stanu obciążenia). ~ —1 założenia dotyczące rozbieralności złącza przegubowego: rozbieralne (często lub okresowo)« nierozbieralne. ponieważ w doborze cech geometrycznych pozostawia się studentom swobodę.

45 A = 0. 4.2 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant I) co X r •e- X LU R =(1.65 A = 0. Rys. L4 L5 = 0. 4.2-4. 4.75 A G L.7) A = (1.4—1.5-1. Proporcje wymiarowe (przykład): B C E F =0. Należy zwrócić uwagę na konieczność zachowania pewnych proporcji zasadniczych wymiarów tych elementów.6.7) A Rys.45 A =2 A = (0.3 ' ' Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant II) — 25 .Kilka wariantów postaci głównych elementów złącza przegubowego zamieszczono aa rys.85 A =0.6-0.6) A W wyborze koncepcji rozwiązania należy kierować się kryteriami dobranymi wspólnie z prowadzącym zajęcia.

Rys.4 Dane do wyznaczenia postaci geometrycznej elementu 1 (wariant III) 1-3 — 26 — . 4.

4. zapewniającym zmianę ich odległości L. — nadać odpowiednią postać części o średnicy d 2 elementu 1 tak. ustalono postać konstrukcyjną elementów 1 i 2. który powinien wykonywać ruch wahadłowy (rys. które stanowiły podstawę wyboru. na element U (wahacz). 2 W układzie. 15 (rys. sporządzić wykaz kryteriów. Element 1 jest zakończony częścią walcową o średnicy d 2 . zapewniając zmianę odległości L. a element 2 — częścią gwintowaną o średnicy d 4 . aby regulując odległość L. Rys. i d 3 są wzajemnie prostopadłe i prostopadłość ta nie może ulegać zmianie podczas regulacji odległości L.w .7 Elementy założeń konstrukcyjnych łącznika z regulacją odległości ZADANIE 4 . którego istota działania polega na przegubowym połączeniu punktów A i B (rys. wykonującego ruch obrotowy. 4. sześciokątnej. W rozwiązaniu zadania należy: — w doborze postaci konstrukcyjnej rozważyć możliwość wykonania elementu 3 z prętów o różnej postaci geometrycznej przekroju poprzecznego. 4. M- Li Rys. element 1 nie obracał się względem osi wzdłużnej danego układu.8 Elementy założeń konstrukcyjnych układu korbowo-wahaczowego 27 — . ZADANIE 4 3 * } Dobrać główne wielkości układu korbowo-wahaczowego oraz skonstruować drążek służący do przeniesienia ruchu z elementu I (korba).2). np.7). kwadratowej. 4. łączącego elementy 1 i 2.8). dokonywanej przez obrót elementu 3. 15. Należy dobrać postać konstrukcyjną elementu 3. Osie otworów d. Kon*' Jedno z możliwych rozwiązań tego zadania zamieszczono w rozdz. okrągłej. "M. — dokonując wyboru koncepcji.

zamocowanie drążka na tych czopach powinno być przegubowe (przegub kulisty). 4.y ix os 1 v n i' • ^ rn. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek z a^int^m wewif-frrzTiyrQ (rvs. 4. 4. 4. ' Dane ilościowe w założeniach konstrukcyjnych należy przyjąć samodzielnie.3. a. r należy obliczyć L. Wykonać rysunek złożeniowy układu oraz rysunki wykonawcze końcówek i innych elementów drążka.9 Podstawa geometryczna układu korbowo-wahaczowego . że przy zadanych: H. wg tab. które stanowiły jego podstawę. Należy rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi.9.1) lub zewnętrznym (rys. Podstawę geometryczną działania układu korbowo-wahaczowego przedstawiono na rys. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab.1.1 łub 4. ićui^ j ^ izo Ze względu na możliwość występowania odchyleń od prawidłowego ustawienia czopów w punktach B i C. 4. 4.12).2 i łożysk przegubowych. W doborze głównych wielkości przyjąć. R. AB= R BC= L CD= r Rys. ¡3. Przy wyborze koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów.

55 A przedstawionego na rys. 4. 4. b. a osadzenie drążka na czopach o średnicy d.12 Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem zewnętrznym) Dla układu korbowo-wahaczowego muszą być spełnione warunki geometryczne. Tabela 4. które wykonują ruchy wahadłowe odpowiednio wokół osi x' i y'.10.Proporcje wymiarów (przykład): C = 0.2 i łożysk przegubowych według tab. d. 4. SW 5 11 5 14 6.5 42 17 40 50 19 47 58 21 52 65 23 58 70 27 62 75 30 70 88 38 80 98 42 95 110 47 1.5 16 6 15 19 7 17. 4. — zastosowanie końcówek o postaci podanej w tab. przy czym rozpatrzyć możliwość zastosowania końcówek o postaci wg rys.5 48.5 89. aby suma długości korby i każdego innego ogniwa była mniejsza od sumy długości ogniw pozostałych.9): (L .1 lub 4.5 22 8 21 26 10 24 29 11 27.2HR cos a 2 2 2 (4. 4. Gdy położenia układu są skrajne.2) A f = 0. 4.8-2.11 lub 4.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 d2 11 15 20 23 30 34 40 48 56 60 65 65 68 70 80 85 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 d3 b2 M1'6 10 13 4 12. i d 9 powinno stanowić przeguby kuliste.1.5 190 198. Końcówki z łożyskiem przegubowym i gwintem wewnętrznym*' (wymiary w mm) hb5j-bi- Końcówka z przegubem kulistym (wykonanie z gwintem wewnętrznym) W Y/A 2 f TD Wf - ł " 1 1 Rys. wzajemnie prostopadłych. Konstrukcja drążka ma zapewnić zmianę jego długości (w zakresie regulacji).5 19 8 22 10 27 10 32 12 36 15 41 15 50 18 55 20 60 20 65 20 75 20 85 25 100 Według katalogu K219 wytwórni INA-ELGES (RFN).1) (L + r) = H + R .5 58 67 80.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 1.2HR cos (a + p) (4.5 102. W doborze cech konstrukcyjnych rozważyć następujące warianty rozwiązań: — zastosowanie końcówek z przegubami kulistymi. 12 12.2) ZADANIE 4A Skonstruować drążek przegubowy zapewniający przeniesienie ruchu z elementu I na element II układu Lp.55 A L= (1. .5 221 246 281.r ) 2 = H 2 + R 2 .5 124 145 167.5 324 1. 1 6 6 2 8 8 3 10 9 4 12 10 5 15 12 6 17 14 7 20 16 8 25 20 9 30 22 10 35 25 11 40 28 12 45 32 13 50 35 14 60 44 15 70 49 16 80 55 h 30 36 43 50 61 67 77 94 110 125 142 145 160 175 200 230 s M6 M8 M10 M12 M14 M20xl. 41.12. Dokonując wyboru koncepcji rozwiązania sporządzić wykaz kryteriów. wówczas można napisać następujące zależności (rys.3.5 34 13 33.5 17 6. Elementy I i II stanowią zakończenia wałków. które stanowiły podstawę wyboru.

5 364 h 12 12.5 91. min 10 13 15 18 1? 20 20 24 29 29 33 39 45 50 55 62 66 77 88 98 109 d.0 7° 6° 6° 6° 5° 7° 0.w mmi) d 8 10 12 D 16 19 22 25 26 30 30 35 42 42 47 55 62 68 75 85 90 105 120 130 150 B 8 9 10 12 12 14 14 16 20 20 22 25 28 32 35 40 44 49 55 60 70 C 5 6 7 9 9 10 10 12 16 16 18 20 22 25 28 32 36 40 45 50 55 d. Łożysku ślizgów« nrz^ab&wt wg iPM-§T/M-§71©6.5 r i a max 15° 12° 10° 8° 8° 10° 10° 9° 7° 7° 6° Lp. 6 8 9 10 12 14 16 20 22 25 28 32 35 44 49 55 h 36 42 48 54 63 69 78 94 110 140 150 163 185 210 235 270 s M6 M8 MIO M12 M14 M16 M20xl.8 *' Według katalogu K219 wytwórni ÏNA-ELGES (RFN). 6 8 10 12 15 17 20 25 30 35 40 45 50 60 70 80 b.5 246 281 316.5 M24x2 M30x2 M36x3 M39x3 M42x3 M45x3 M52x3 M56x4 M64x4 1 16 22 26 23 34 36 43 53 65 82 86 92 104 115 125 140 d2 21 23 27 31 36 41 47 55 65 78 88 98 111 130 149 172 b. seria S (vvywUary. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 d.Taibela 4.0 . Koścówld % JożysJtii-jn przagafcowytn § a-wñioterai ze-waiętCTayM'" (wyari&ry w msaj Tabela 4.0 0. 13 16 18 22 22 25 25 29 35 35 40 47 53 60 66 74 80 92 105 115 130 r 0. 4 6 7 8 10 11 13 17 19 21 23 27 30 38 42 47 1.5 6° T 7° 6° 2.5 1.2.5 63 71 82.7 14 16 18 20 23 27 30 37 44 48 58 68 78 91 14 15 16 17 20 24 25 30 35 40 45 50 55 (50 70 80 90 100 1. 47.5 103.5 124 145 182.5 54. 1.5 198 216.3.

zapisu konstrukcji. B — rowek na wpust b 2 x h 2 A — rowek na wpust b. przedstawione za pomocą linii kreskowych. W doborze i zapisie układu wymiarów należy kierować się kryteriami ustalonymi wspólnie z prowadzącym zajęcia. stosując odpowiednio przekroje.9) do zadań należy dokończenie rzutu głównego na podstawie informacji dostarczanej przez rzut boczny. a stanowiące zapis elementów. W elementach wykazujących symetrię przeanalizować celowość zastosowania układu typu „półprzekrój-półwidok". niewidoczne fragmenty postaci konstrukcyjnej zaznaczono liniami kreskowymi. Ich postać konstrukcyjna jest odpowiednio uszczegółowiona. B — rowek na wpust b 2 x h 2 . kłady.1. Użycie tutaj określenia zapis konstrukcji uzasadnione jest tym. przekroje częściowe itd. że rysunki będące rozwiązaniem zadań w tym rozdziale stanowią tylko część. Układ dwóch rzutów jako widoków w elementach odwzorowanych na rys. będące widokami. pokazać na rysunkach. rysunki stanowiące rozwiązanie zadań w tym rozdziale powinny zawierać zapis układu wymiarów.. Należy rozważyć możliwość zwiększenia czytelności zapisu.. **' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14]. widoki. x h.xh. 5. wprowadzając do nich pewne zmiany. które można określić jako obrotowe. rys. Niewidoczne fragmenty postaci.29 można wprawdzie uznać za wystarczający do przedstawienia postaci * ł Należy zauważyć. 5. a tym samym niezawodności przekazu informacji w nim zawartej. ale istotną. Oprócz zapisu geometrycznej postaci konstrukcyjnej. W niektórych przypadkach (np.1-5. ale czytelność takiego zapisu nasuwa wiele zastrzeżeń. że rysunki te mają być wykonane wg zasad i reguł wymaganych w zapisie konstrukcji.1-5.5.29 ^ zamieszczono rzuty prostokątne. C — dwa wycięcia wzajemnie prostopadłe — 31 .6-5. Niektóre rysunki uzupełniono dodatkowym opisem. geometrycznej. Na rysunkach 5. A — rowek na wpust b.

5.3 A — rowek na wpust b.Rys. xh. A .

3 Rysunek techniczny jaku ¿apis konsíruÍLep 33 .

5.17 .Rys.

— 35 .

— 36 .

będących widokami.. sporządzić trzeci rzut (najczęściej jest to rzut boczny).Podstawą zadań w tym podrozdziale jest treść zapisu zamieszczona na rys. które można opisać jako elementy nieobrotowe.. jak i układu wymiarów. Elementy te są przedstawione na zamieszczonych rysunkach w dwóch rzutach będących widokami: w rzucie głównym i w rzucie z góry lub w rzucie bocznym.30-5. — dobrać odpowiednio uzasadniony układ wymiarów. czy sporządzony zapis jest optymalny ze względu na przyjęte kryteria. kładów itd. — w elementach wykazujących symetrię wykorzystanie oczywistości tej symetrii zarówno w o d niesieniu do zapisu postaci.54*'. — wykorzystać oczywistość symetrii. 37 . Niewidoczne fragmenty postaci geometrycznej przedstawiono na tych rysunkach linią kreskową. czy dobrany układ rzutów oraz zapis układu wymiarów są optymalne. przedstawiających elementy. — wyeliminowanie linii kreskowych odwzorowujących niewidoczne fragmenty postaci przez zastosowanie odpowiednio przekrojów. który również będzie widokiem. kładów itd. — sprawdzić. wprowadzając do nich pewne zmiany. Rozwiązanie zadań obejmuje: — dobór koniecznej i wystarczającej liczby rzutów. stosując układy „pólwidok-pólprzekrój" itd. uwzględniając zapis układu wymiarów (układ rzutów zazwyczaj jest podporządkowany zapisowi układu wymiarów). — rozważyć konieczność zastosowania przekrojów. — dobór i zapis układu wymiarów. 5. Wskazówki do rozwiązania zadań Podczas rozwiązywania zadań korzystne wydaje się przyjęcie następującej kolejności działań: — na podstawie danych dwóch rzutów. niesprzeczności i zupełności. Dwa rzuty tych elementów nie wystarczają do zapisu konstrukcji zgodnie z zasadami jednoznaczności. *' Część rysunków zamieszczonych w tym podrozdziale zaczerpnięto z pracy [14].. — rozważenie.

Rys. M i l < 1 i1 r l .S ! 1 1 t ! -H i --I .3).32 J yfP J)\ f n t r r 1rn+r! .I T 35X.: I— kJJ l ! . 15.. 5. 5.30 Rys. ! i 1 1 !--i ..- j l i ¡i * Rozwiązania tego zadania zamieszczono w rozdz./TM. i . 5.31 jtM II I j+J i I I i 1I 1 11 1i 1 r i IM ito'' i 'lii --HH . r1-— ^ "X z Rys. 15 > (r/s.

.

.

.

5.Rys.53 . 5.52 \ -1 U-Ji— Rys.

W niniejszym rozdziale zamieszczono przykłady rysunków odwzorowujących geometryczną postać konstrukcyjną w rzutach aksonometrycznych *': — w izometrii (rys. 6.1-6.24), — w dimetrii prostokątnej (rys. 6.25-6.32), — w dimetrii ukośnej (rys. 6.33-6.43). Niektóre rysunki uzupełniono istotnymi — dla odczytania własności danego elementu — wymiarami. Zamieszczone rysunki stanowić mogą podstawę do odwzorowania danego elementu za pomocą rzutów prostokątnych. Można je także wykorzystać jako pomoc w zadaniach polegających na sporządzeniu rzutu aksonometrycznego na podstawie rzutów prostokątnych. W doborze rodzaju rzutu aksonometrycznego powinno się uwzględniać następujące czynniki: — izometria umożliwia pokazanie szczegółów postaci geometrycznej z trzech stron (to;y kierunki widzenia), — w przypadku elementów płaskich oraz tych, których szczegóły postaci geometrycznej są usytuowane z jednej strony, można stosować dimetrię ukośną lub prostokątną, — jeśli elementami postaci geometrycznej są utwory obrotowe, jak walec i stożek, to w doborze
*' Część rysunków zamieszczonych w tym rozdziale zaczerpnięto z prac [13], [14], wprowadzając do nich pewne zmiany.

rodzaju rzutu aksonometrycznego należy uwzględniać dogodność odwzorowywania tych utworów obrotowych w danym rzucie aksonometrycznym; jeśli utwory te występują z jednej strony odwzorowywanego przedmiotu, to zaleca się dimetrię ukośną lub prostokątną, jeśli natomiast z trzech stron — izometrię. Rozpatrując własności i właściwości rzutów aksonometrycznych, można stwierdzić, że występują w nich zmiany długości odcinków i wielkości kątów; mniejsze w izometrii, większe w dimetrii. Rzuty aksonometryczne stanowią podstawę sporządzania rysunków przede wszystkim poglądowych. Wykorzystywanie rzutu aksonometrycznego w zapisie konstrukcji jest ograniczone. Odwzorowywanie bowiem elementów o większej złożoności postaci konstrukcyjnej wymaga licznych zabiegów kreślarskich, a łącznie z zapisem układu wymiarów i opisem struktury zewnętrznej czytelność takiego zapisu może być mniejsza niż zapisu w rzutach prostokątnych. W odniesieniu do istniejących przedmiotów (rzeczywistych obiektów lub ich modeli) na uwagę zasługuje korzystanie z fotografii i techniki fotograficznej (zapis fotograficzny lub fotograficzno-rysunkowy). Szczególne zalety takiej formy zapisu rnają praktyczne znaczenie nie tylko podczas sporządzania dokumentacji roboczej, lecz także przechowywania dokumentacji (archiwizacja).

YS. 6.1

¥S.

S„2

— 44 —

— 45 —

4© — .

21 .Rys. 6.

6.28 .Rys. 6.27 Rys.

MME71IA UKOŚNA Rys. 6.-37 4 — Rysunek techniczny jako zapis konamkcp .

.

7. zawartych na rysunku złożeniowym.6).6).1. Są to elementy składowe układów. 7. Odpowiedni dobór elementów i układu elementów umożliwia przyswojenie wiedzy z zakresu konstrukcji i działania oraz wytwarzania tych elementów i układów. rysunków wykonawczych). Przykładami do realizacji tematu mogą być elementy. Odtwarzanie konstrukcji elementu Na podstawie danego pojedynczego elementu (wytworu) ** oraz informacji o jego znaczeniu w układzie.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest odtworzenie konstrukcji wytworu (elementu i złożonego układu) i sporządzenie zapisu konstrukcji (rysunków złożeniowych. Wytwory o odpowiednim stopniu złożoności postaci geometrycznej stanowią dobry przykład do pogłębienia wiedzy i umiejętności o sposobach zapisu geometrycznych cech konstrukcyjnych. 7. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. należy odtworzyć konstrukcję elementu. — Normalizacja w konstrukcji elementów i układów. 1. Na rysunku 7. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i umiejętności co do sposobów zapisu postaci geometrycznej (dobór optymalnego układu rzutów).4. a na rys. —.1 przedstawiono pokrywę pompy zębatej (element 9 na rys. :i!> — 51 .1-7. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku wykonawczego.8.5). których fotografie przedstawiono na rys.3 — korpus układu sterowania pompy wielotłoczkowej osiowej (element 17 na rys.8). 7. W miarę potrzeby przy odtwarzaniu konstrukcji należy korzystać z odpowiednich norm konstrukcyjnych. Korpus filtra oleju podano na rys. Ma to znaczenie tylko ze względu na organizację zajęć i różne umieszczenie obu tych tematów w strukturze ćwiczeń z zapisu konstrukcji. — Doskonalenie umiejętności z zakresu tolerowania wymiarów i opisu stanu powierzchni. obejmujących normalizację niektórych szczegółów postaci geometrycznej.4 (element 1 na rysunku złożeniowym filtra — rys. — Dobór optymalnego układu wymiarów oparty na analizie współdziałania i wymagań "wynikających z montażu. Dobór zadań umożliwia zatem opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zapisu konstrukcji. Zagadnienia dotyczące konstruowali i a — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. 7. 7. Zadania w tym rozdziale podzielono tematycznie na dwie grupy: odtworzenie konstrukcji elementu i odtworzenie konstrukcji złożonego układu. na rys. których rysunki złożeniowe zamieszczono na rys. — Znaczenie powierzchni wyznaczających strukturę zewnętrzną: powierzchnie współdziałające. 7. 7. powierzchnie swobodne. 7. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych elementów jako wytworów można zastosować fotografie tych elementów.Współzależność geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów współdziałających.5-7.2 — korpus tarczy wychylnej (element 6 na rys.

7.2 Pokrywa pompy zębatej Korpus tarczy wychylnej _ — .5.

.

13 — wałek napędu. 20 — podkładka odginana. 2 — pokrywa tylna.wirnika. 4 — tłoczek. 12 — pokrywa łożyskowa. 15 — zestaw igiełkowy. 7.6 Pompa wielotłoczkowa osiowa: 1 — wałek. 5 — korpus pompy. 17 — korpus uklcnh sterowania. 3 — wirnik. 6 — korpus tarczy wychylnej. 8 — stopka ślizgowa 9 — tarcza ślizgowa. 18 — pokrywa wskaźnika. 21 — nakrętka sześciokątna (wg PZL-Hydral Wrocław) . 19 — dźwignia. 11 —sprzęgło. 10 — tarcza łożyskowa.RYS. 14 — czop. 16 — tuleja łożyskowa. 7 — zespół separatora.

23 — pokrywa górna.wg rys.6 Rys. 25 — końcówka oporowa górna. 29 — sprężyna. 7.7. 30 — pokrywa prowadząca . U Pompa wieiotłoczkowa osiowa — przekrój 8-8 wg rys. 24 — tuleja gwintowana. 26 — tuleja tłoka.B .5: 22 — wpust pryzmatyczny. 23 — tłoczek.B . 27 —• końcówka oporowa dolna.

3 — trzpień.8 56 . 5 — siatkowy segment filtrujący. 2 — tulejka. 7.Filtr oleju: 1 — korpus. 7 — osadnik Rys. 4 — osłona. 6 — segment magnetyczny.

Przy sporządzaniu rysunku złożeniowego danego zaworu oraz rysunków wykonawczych jego elementów należy uwzględnić skrajne położenie elementu zamknięcia przepływu.gwintowe woru z przewodem ruz„ rowym O Połączenie pokrywy O gwintowe z korpusem armatura domo9 Zastosowanie wej sieci wodociągowej 10 Normalizacja PN-74/M-75226 obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne obrotowo-przesuwny (ruch śrubowy) dolne gwintowe gwintowe armatura domowej sieci centralnego ogrzewania PN-77/M-75007 . 7.umownie jako zawory A.Zawór przelotowy (C) wy skośny (D) 1 Czynnik przepływający 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. D.13-7.9-7.aizaiik kiMstakep Tafoeta 7. Zestawienie danych zaworów C i D Lp. 7. 7. Informacje ¡uzimpeiMąjis|ce 1. W połączeniach śrubowych wykorzystać dane gwintów rurowych walcowych. olej. Dla zaworu A przy odtwarzaniu postaci geometrycznej korpusu wykorzystać dane z rys.6 MPa grzybek woda. para.1 i 7. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (wzglę. które zamieszczono w tab. Przy odtwarzaniu konstrukcji skorzystać — w miarę potrzeby — z odpowiednich norm zawierających normalizację głównych wielkości zaworów.kołnierzowe woru z przewodem rurowym 8 Połączenie pokrywy kołnierzowe z korpusem 9 Zastosowanie armatura przemysłowa 10 Normalizacja PN-86/M-74150 obrotowy dolne gwintowe gwintowe armatura przemysłowa Tabela 7. niektórych elementów składowych zaworów lub normalizację pewnych szczegółów postaci geometrycznej. 0#w. 7.2 należy odtworzyć konstrukcję. powietrze t < 200°C 1 MPa zasuwa okrągła mosiądz-mosiądz zł©ż©na<eg© ektafle Do realizacji tematu dobrano przykładowo zawory i zasuwę. Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór przeloto.12). W tabelach 7. Zestawienie danych m o r ó w A i B Lp. Oznaczono je . Dane ogólne Dane szczegółowe Zawór zwrotno.17. W zajęciach dydaktycznych zamiast rzeczywistych zaworów.2. 2. para.1 i 7. jako wytworów można użyć ich fotografii i rysunków złożeniowych.2 zamieszczono niektóre dane tych zaworów. zasuwa) 5 Ruch wrzeciona (względem pokrywy) woda zimna 1 MPa grzybek mosiądz-guma woda gorąca. które pokazano na fotografiach (rys. 2 Ciśnienie nominalne 3 Postać elementu zamykającego 4 Tworzywo elementów stal-stal zamknięcia przepływu (gniazdo-grzybek. 7. a na rys.3. C. sporządzając zapis konstrukcji w formie rysunku złożeniowego i rysunków wykonawczych zasadniczych elementów danego zaworu.Zasuwa klinowa kielichowa (B) -zaporowy kołnierzowy (A) 1 Czynnik przepływający woda.1. B.obrotowo-przedem pokrywy) suwny (ruch śrubowy) 6 Położenie gwintu na górne wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. para t< 175°C 1 MPa grzybek mosiądz-guma 6 Położenie gwintu na wrzecionie 7 Połączenie korpusu za. powietrze t<300°C 1.16 ich rysunki złożeniowe. Na podstawie danego wytworu *' i informacji zamieszczonych w tab.12.

7. 7 JO Zasuwa klinowa kielichowa (zawór B) .Rys.9 Zawór zwrotno-zaporowy (zawór A) Rys.

.

172 160.950 18.Tafe<e?.845 50.323 47.430 5 1/2 151.939 38.u 7.022 97.830 6.330 3 3/4 106.551 124.662 20.072 122.3.746 59.324 52.055 86.147 12.772 135.793 21.614 2 1/4 65.806 19.135 64.184 2 3/4 81. = Di mm 7.951 149.472 148.337 1. Gwiatr mr^w: -yyalcBw.952 41.365 44.710 75.291 34.788 56.501 98.431 42.884 3 1/4 93.656 62..803 1 3/4 53.705 80.405 92.157 16.728 13. np.279 29.534 87.251 136.587 24.907 1.723 9.130 163.142 9.651 162.372 103. i hłsN/ Oznaczenie gwintu zawiera znak gwintu (G) oraz średnice znamionową.201 111.249 1 1/8 37.752 72.231 73.445 14.722 110.267 58. »» bfimi wŁ^mi.651 ' 20.897 41.418 40.980 100.226 78.749 25.877 30.566 11.039 31.926 91.561 8.201 33.844 46.117 27.872 2 O Średnica znamionowa'1'"' 1 1/16 1/8 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1 1/4 1 1/2 2 2 1/2 3 3 1/2 4 5 6 d2 = D2 P 7.351 ' 11 14 28 19 P mm 0.730 138.680 113.851 105.301 15.911 26.030 4 1/2 125.910 1 3/8 44.955 5/8 22.770 36.: G172 GWINT 2EWNETRZNY < N T > t d =D d.309 Gwinty podane w kolumnie 1 są uprzywilejowane. 60 — .576 84.814 2.441 7/8 30.

5 Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

.

10 — podkładka. 12 — zasuwa.14 Rysunek złożeniowy zaworu B: 1 — korpus.OS Ito Rys. 2 — pokrywa. 8 — nakrętka. 9 — kółko ręczne. 4 — nakrętka okrągła. 7. 3 — wrzeciono. 13 — uszczelka . 7 — tulejka. 11 — nakrętka. 6 — uszczelnienie. 5 — wkręt.

4 — uszczelnienie. 15 — zawór odpowietrzający . 8 — wkręt. 5 — dławik. 3 — wrzeciono.Ć3S Rys.15 Rysunek złożeniowy zaworu C: 1 — korpus. 6 — kółko ręczne. 14 — korek. 7. 13 — uszczelka. 7 — podkładka. 9 — grzybek 10 — uszczelka. 2 — pokrywa. 12 — nakrętka. 11 — podkładka.

4 10 — nakrętka. 6 — uszczelnienie. 11 — uszczelka. 5 — pokrywa.Rys. 8 — nakrętka. 2 — gniazdo. 9 — kółko ręczne. 3 — wrzeciono. .16 Rysunek złożeniowy zaworu D: 1 — korpus. 7 — tulejka. 7. 12 — zawór odpowietrzający. 13 — korek grzybek.

ZADANIE 8 . 4 Na rysunku 8.3 zamieszczono rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego dwustronnego włączanego mechanicznie. (szkic) sprzęgła oraz krótki opis konstrukcji i działania Rysunek 8. wpustowych. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1. wielorowkowe). — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności z zakresu sporządzania rysunków wykonawczych. Zagadnienia dotyczące konstruowania: — Związek między cechami geometrycznymi a działaniem oraz między cechami geometrycznymi a sposobem wytwarzania. lecz także zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące konstruowania. 11 i 13-15 oraz 16.1 zamieszczono rysunek złożeniowy zaworu kątowego.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 1 i zabieraka 2 sprzęgła. — dobrać płytki cierne z tab. Należy sporządzić rysunid wykonawcze tulei 2 i zabieraka 1. 8.4 przedstawia rysunek złożeniowy sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego mechanicznie. Zagadnienia zapisu konstrukcji: — Pogłębienie wiadomości z zakresu zapisu złożonych układów i doskonalenie umiejętności „czytania" rysunków. — wykonanie uproszczonego rysunku sprzęgła (szkicu) oraz krótkiego opisu konstrukcji i działania sprzęgła. ZADANIE 8 . 17). Należy sporządzić rysunki wykonawcze tulei 1 i zabieraka 2. Rysunek złożeniowy wymaga następujących uzupełnień: — dobrania elementów połączeń śrubowych (10. 8. 8. to należy sporządzać rysunki wykonawcze zasadniczych elementów danego układu.Temat zadań zamieszczonych w tym rozdziale obejmuje dokonanie analizy zapisu złożonych układów (rysunków złożeniowych) w celu zapoznania się z konstrukcją i działaniem danego układu i następnie — na tej podstawie — sporządzenie zapisu konstrukcji elementów (rysunków wykonawczych). ZADANIE 8 . sprzęgła. lego działanie polega na realizacji przepływu cieczy z dwóch przewodów łub każdego z osobna. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony 0 . 1 dobrania połączenia kształtowego między elementami 2 i 3 (połączenie wpustowe za pomocą wpustu 12 lub inne. Celem zadania jest nie tylko opanowanie zagadnień zapisu konstrukcji. ZADANIE Na rysunku 8. 4 oraz 2. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym. współdziałających ze sobą. — Przyswojenie niektórych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na przykładzie przerabianych zadań. W doborze wartości liczbowych poszczególnych wymiarów należy zachować proporcje wymiarowe podane na rysunku złożeniowym. 3 Na rysunku 8. Ponadto zadanie obejmuje: — dobór odpowiedniego sposobu regulacji luzu między płytkami sprzęgła. zamiast elementów 8 i 9 należy dobrać układ wg rys.4 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla tulei 2 i z a b i e r a k a 1 sprzęgła. — Dobór elementów typowych połączeń: śrubowych. uwzględniając wymienione uzupełnienia konstrukcji. np.3 i 8.2 przedstawiono rysunek złożeniowy zawora rozdzielczego jako elementu instalacji rurowej. Jeśli zakres prac nie obejmuje rysunków wszystlcich elementów. 3. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementu 1 i 2.6-8.1 i 8. przy czym: — zachować proporcje głównych wymiarów jak na rysunku złożeniowym.8. — dobrać płytłd cierne z tab.

T o . 4 .uszczelka. 11 .tulejka grzybka.kołnierz 7 . 8 .wrzeciono i .podkładka o k r J a . 5 . 16 .nakrętka.kć ko eczne o . 1 fewór kątowy: 1 .gniazdo.grzybek. 6 .nai^tka s z e Ł S n a m .persceń.uszczelka.tulejka. 18 . 9 . 12 .kołnierz.króciec. 19 . 3 .nakrętka. 2 .korpus. 17 .uszczelnieni? 14 .FJys.śruba dwustronna. 13 .króciec. 10 .

14 — podkładka sprężysta. 2 — wrzeciono. 8.©s o© (Element poz. 11 — podkładka sprężysta. 3 — pokrętło. 10 — wkręt z łbem walcowym. 8 — króciec. 12 — wpust.5) c-c | Element poz. 2 ) _ I Rys. 7 — uszczelka. 16 — śruba z łbem sześciokątnym.2 Zawór rozdzielczy: 1 — korpus. 5 — króciec. 9 — pierścień uszczelniający o przekroju okrągłym. 15 — nakrętka sześciokątna. 6 — uszczelka. 17 — podkładka sprężysta . 4 — płytka. 13 — śruba z łbem sześciokątnym.

zabierak. 11 — wpusi pryzmatyczny ' ' .tuleja. 7 — płytka cierna wewnętrzna 8 9• elementy układu regulacji luzu.dźwtania 5 — płytka dociskowa.3 Sprzęgło wielopłytkowe dwustronne włączane mechanicznie: 1 . 6 — płytka cierna zewnętrzna.sworzeń 4 . 3 . 10 — pierścień włączający. 8.eh VD Rys. 2 .

7 — sworzeń.4 Sprzęgło wielopłytkowe jednostronne włączane mechanicznie: 1 — zabierak. 9 — śruba z gniazdem sześciokątnym . 5 — płytka cierna wewnętrzna. 4 — płytka cierna zewnętrzna. 8 — nakrętka do regulacji luzu.4 8 9 3 o Rys. 8. 3 — dźwignia. 2 — tuleja. 6 — płytka dociskowa.5 .

8.A CHŁODZENIE (SMAROWANIE) o Rys.7 . T R Y M ' 4 7 P I S R Ś C .7'.*** . a - » - s z i l . S - 6 - 7 - ^ .5 S . s .

8.2 i na tej podstawie wyznaczyć wartości wymiarów sprzężonych dla elementu i i 2 oraz 9.5 zamieszczono rysunek ziożemo*^ sprzęgła wielopłytkowego jednostronnego włączanego hydraulicznie. przy czym: — zacho<*'uć protKJCcje gicw/nych wymiarów jak na. 2 i 9. 8. Ponadto należy wykonać rysunek uproszczony (szkic) oraz krótki opis konstrukcji i działania sprzęgła. rysuniai złożeniowym.6 Układ do regulacji luzu w sprzęgle Rys. b a Rys. — dobrać płytki cierne z Łab.Na rysunku 8. Należy sporządzić rysunki wykonawcze elementów 1.7 Nakrętka do regulacji luzu w sprzęgle . 8.1 i 8.

3 48.8 33.8 79.1 50.5 181.2 92.9 70. > 73 — .2 48.45 4 6 1.2 82.8 Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).5 89 O O Liczba wypustów 1 3 1.5 97 H.3 6 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).5 53.5 164.5 88.5 80.1 30.5 69.6 36.Taóda oJ.8 134. Płytki wewnętrzne z wypustami** (wymiary w mim) Lp.9 30.8 124.5 78.5 44 49.3 38.8 89.7 H 31 38.2 61 65.6 24.1 41.6 b 8 g 1 Liczba wypustów 9.2.5 55 61 61 68.2 70.75 1.2 58.75 2.45 3 C J 6 7 8 9 10 11 12 11. TabeJa 8.7 19.75 9.2 70.1 45. 1 2 3 4 Dw 54 67 78 88 98 110 108 123 132 141 162 178 dw 33.1 57.7 19.4 27.1 32.5 109.2 65.75 11.2 H 13. Płytki zsymęiirrane i wypastamj*' (wymiar? w raunot) Lp.8 100 111.2 129.8 53.2 112.3 43. 25.5 dz 34 50 60 68 72 72 78 84 95 102 118 132 'o 10 12 12 12 12 19 12 12 12 19.2 100.5 73.8 144.5 19.2 75. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D* 54.

3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Liczba zębów i moduł zx m 38x2.132 145 155 175 189 205 220 255 285 315 375 440 1. 188 208 236 268 287 320 340 365 404 455 545 605 102 118 .8 2. 3 3.5 44x2.5 4 5 * Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN).mm.5.3 2.5 68x2.Tabein i<. . Lp.5 41x3 45x3 48x3 55x3 60x3 65x3 52x4 61x4 68x4 60x5 72x5 70x6 d„ 95 110 123 135 144 165 180 195 208 244 272 300 360 420 dt 90 105 119 130 140 160 175 190 204 233 268 295 355 412 D 141 162 178 195 225 250 270 300 318 342 380 428 518 575 g 2.5 4 5 *' Według katalogu K70 wytwórni ORTLINGHAUS (RFN). '1 Liczba zębów i moduł d„ Dł d O O zxm 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 60x2. Płytki wewmętraiie 2 otworami wielorowkowymii o zarysie ewolwemtowyin*' (wymiary w mim) Lp. 62x3 68x3 78x3 88x3 95x3 .4. > 8.105x3 84x4 90x4 100x4 90x5 108x5 100x6 150 170 186 204 234 264 285 315 336 360 400 450 540 600 153 173 . Płytki ^ew^tr^Siie % wiehnyypai&tami o iajysie ew^iweatowyna*' (wymiary w .3 o .5 3.

Na rysunkach 9.16 oraz 9. **' Reguły konstruowania elementów spawanych są zamieszczone między innymi w pracy [8]. Pewne reguły obowiązujące w konstruowaniu elementów spawanych zostaną podane przez prowadzących zajęcia dydaktyczne **'. umożliwią zidentyfikowanie znaczenia danego elementu w układzie. podano zaczerpnięte z praktyki przykłady rozwiązań konstrukcyjnych elementów spawanych (rys. sprawiać większych trudności.Tematem zadań zamieszczonych w tym rozdziale jest zapis geometrycznych cech konstrukcyjnych elementów spawanych.21). Wytwory spawane powinny zapewnić działanie identyczne z działaniem wytworów odlewanych. Przekonstruowanie ich na elementy spawane nie powinno Przy opracowaniu tego rozdziału skorzystano z rysunków z prac [13]. połączony z dokonywaniem pewnych zabiegów konstrukcyjnych. Na rysunkach elementów odlewanych podano główne wymiary oraz oznaczenia stanu powierzchni.17. łącznie z informacją o postaci geometrycznej. Dane te. Należy sporządzić zapis konstrukcji elementów spawanych. 9. Przeanalizowanie danych powinno stanowić czynnik naprowadzający na prawidłowe rozwiązanie zadań. 9. Rozważane elementy odlewane pod względem postaci geometrycznej są stosunkowo proste. Stwierdzenie to należy przyjąć za podstawę głównego kryterium oceny rozwiązania konstrukcyjnego. 9. 9. które mogą zastąpić przedstawione elementy odlewane. Zadania polegają na opracowaniu konstrukcji elementów spawanych.1-9. Rys.18 i 9. W konstrukcjach o większej złożoności postaci geometrycznej. oprócz konstrukcji odlewanej.19. [21] i [23]. do którego jest przeznaczony.1 . wprowadzając do nich zmiany.20 przedstawiono elementy odlewane.

— 76 — .

77 — .

A- / R a 6.i i Rys.3/ 78 . 9.7 i> 100 Rq 25.

10 skorzystano z możliwości uproszczeń zapisu. tzn. Ramię dźwigni odchylone o kąt 30° przedstawiono w rzucie głównym tak. 9. 9. 9.< 25 > t 040 Ra 12^5/ W przedstawieniu postaci geometrycznej dźwigni na rys. jak gdyby leżało w jednej płaszczyźnie z drugim ramieniem.1 C ¡3ys.11 . w płaszczyźnie rzutu głównego Rys.

Część środkową tego elementu odpowiednio przy tym skrócono Rys.12 . Wszystkie szczegóły postaci geometrycznej przedstawiono tak.\v Rzut główny na rys. 9. jak gdyby leżały w jednej płaszczyźnie przekroju.12 został sporządzony przy wykorzystaniu możliwości uproszczeń zapisu. 9.

A-A Ry /Ra" 12.5 5 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji .

a Rys.17 . 9.

.

osiowo (podpora przesuwna). Należy skonstruować wałek i koło zębate. staliwo. Elementy założeń konstrukcyjnych do opracowania konstrukcji wałka wejściowego podano na rys. dobrać łożyska. uszczelnienie. aby: — stopień ich ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych był możliwie duży. jedną z możliwości doboru tematyki zadań. łożysk tocznych. połączeń piasta-wał. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Reguły zapisu typowych połączeń. a drugie — przesuwne. — problematyka zapisu konstrukcji była różnorodna. tarczę sprzęgła i połączenia wpustowe. — Normalizacja w konstrukcjach środków technicznych. Wykonać rysunek złożeniowy obejmujący wymienione elementy (wraz z gniazdami i pokrywami łożyskowymi) oraz rysunki wykonawcze wałka i koła zębatego. . fibra. stopniu złożoności (niż w zadaniach w rozdziale Zadania konstrukcyjne I) i jednoczesnym dokonywaniu pewnych prostych zabiegów konstrukcyjnych. np. śrubowych. Temat drugiego zadania stanowi wybrany etap uszczegółowienia przekładni zębatej jednostopniowej. — Związek między postacią geometryczną a działaniem oraz między postacią geometryczną a sposobem wytwarzania. na którym ma być osadzone koło zębate i tarcza sprzęgła. — Opis makro. — Poznanie rozwiązań pewnych zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Dobór cech konstrukcyjnych w wyniku analizy założeń konstrukcyjnych. Dobór zadań umożliwi opanowanie zagadnień dotyczących konstruowania oraz zagadnień zapisu konstrukcji. co stanowi podstawę do sformułowania następnego etapu uszczegółowienia przekładni.istota zadań zamieszczonych w tym rozdziale polega na sporządzaniu zapisu konstrukcji układów o większym. — stanowiły pewien czynnik poznawczy takich dziedzin opisowych. 10. — Reguły zapisu elementów układów napędowych: kół zębatych. — Korzystanie ze zbiorów istniejących rozwiązań niektórych szczegółów postaci geometrycznej. 10. Jedno łożysko powinno być ustalone osiowo (podpora stała).i mikrostruktury zewnętrznej na rysunkach wykonawczych. Tematem pierwszego jest konstrukcja układu: wałek wejściowy-lcoło zębate-łożyska-uszczelnienie-sprzęgło jako fragmentu przekładni zębatej dwustopniowej. Należy nadmienić. guma. Tematykę tych zadań starano się dobrać tak. spawanych. stal. które odpowiadałyby tak postawionym wymaganiom —-jak się wydaje — mogą być wybrane zagadnienia konstrukcyjne z zakresu prostych przekładni zębatych. żeliwo. Wałek. że ze względu na pomijanie w rozważaniach własności tworzyw opis cech materiałowych (w wykazach elementów na rysunkach złożeniowych) należy sprowadzać do określenia najbardziej ogólnych danych. powinien być ułożyskowąny w korpusie przekładni za pomocą łożysk tocznych. — Stopniowe uszczegółowienie konstrukcji jako proces przejścia „od ogółu do szczegółu". podając tylko np.2 (podobnie dla wałka wyjściowego). — Pogłębienie wiedzy i umiejętności z zakresu zapisu złożonych układów. ZADANIE 1 © .1) zostały dobrane główne cechy konstrukcyjne przekładni. co wynika z odpowiedniego stopnia złożoności samej konstrukcji. W niniejszym rozdziale zamieszczono dwa zadania. którym jest między innymi skonstruowanie wałków i kół zębatych. 1 (wałek przekładni kompletny) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej dwustopniowej (rys. uszczelnień itp. jak maszynoznawstwo (w pojęciu ogólnym).

2.9 3 0. 10.3 Tabela 10.5 0.0.2 4.0. 2.wy I . 13.5 1. 10.35 4 1.40 5 5 4.0 3.3 i 10.35. Przykłady danych do konstrukcja wata wejściowego przekładni zębatej Lp. 10. lub wg tab. W doborze postaci geometrycznej wałka należy: 1. krążków zabezpieczających i pierścieni osadczych oraz inne informacje potrzebne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.4. Opracować szkice wałka dla dwóch możliwości nakładania koła zębatego na wałek: od strony czopa pod sprzęgło i od strony przeciwnej do sprzęgła. nakrętki łożyskowe i podkładki zębate należy dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów.30 Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. ł) . Katalog-informator.we L2 Schemat przekładni zębatej dwustopniowej Elementy założeń konstrukcyjnych • 10.45) d p Średnica wałka (otworu w kole zębatym) d w = (0. dobierając przy tym odpowiednie sposoby osiowego ustalenia elementów: koła zębatego.40 3.FOK R W ŁOŻYSKOWA Y A USZCZELNIENIE ULOZY SKOWANIE POKRYWA ŁOŻYSKOWA I . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 60 63 66. sprzęgła. sprzęgieł podatnych.1. 68 71 74 79 83 87 89 92 95 97 99 102 Moduł m Wskaźnik b dp 0.5 1. Łożyska toczne. pierścieni uszczelniających. Imforaiacje pomocnicze Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka jest zilustrowane na rys. łożysk.2 — dla konstrukcji wałka wyjściowego.5 0. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Liczba zębów z 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 Moduł m Wskaźnik b < =d P ~r p 1. Wybrać jedno rozwiązanie i opracować konstrukcję wałka. Łożyska kulkowe. Przykłady danych « ii zębatej Lp.1 4 0.2 .1 — dla konstrukcji walka wejściowego.35 3 0. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.3) d p Dane ilościowe do zadania przyjąć wg tab.

Ze względu na jej niewielkie wymiary należy przyjąć korpus . 10. co umożliwiło uszczegółowienie postaci geometrycznej wałków przekładni i przyjęcie wartości wymiarów walka zależnych od wymiarów łożysk. 10. aby można było wykonać rysunek złożeniowy przekładni oraz rysunki wykonawcze głównych elementów przekładni: korpusu. Na podstawie założeń konstrukcyjnych i wymienionych wielkości można sporządzić rysunek o stopniu uszczegółowienia jak na rys. wałków i kół zębatych. jak przedstawiono na rys.6 dla układu pionowego przekładni. 10.. 10. szerokości b.4 Przykład postaci geometrycznej wałka przekładni ZADANIE 1©. 10. moduł m. z 2 .UiOZYSKOWANiE U ŁOŻYSKOWANIE \\ USZCZELNIENIE // b Rys.2 (Wybrany etap uszczegółowienia konstrukcji przekładni) W procesie konstruowania przekładni zębatej walcowej jednostopniowej dobrano główne cechy konstrukcyjne i obliczono następujące wielkości: liczby zębów z.3. odległość osi A.. b 2 .3 Ilustracja zagadnienia uszczegółowienia postaci geometrycznej wałka przekładni iys. Opracowana konstrukcja będzie stanowić podstawę wykonania niewielu sztuk przekładni. Należy dokonać dalszego uszczegółowienia konstrukcji tak.. średnice wałków (otworów w kołach) d w ( .5 dla układu poziomego lub na rys. Przyjęto sposób ułożyskowania i dobrano łożyska kulkowe. d w 2 .

.

.

10. Zagadnienie doboru postaci geometrycznej wałka zilustrowano na rys.T^ibii^ 1LV3. 40 45 45 40 45 50 45 50 55 50 55 60 30 30 35 35 40 45 35 40 45 55 60 65 45 50 55 40 45 50 d vv2 50 50 50 50 50 55 55 55 60 60 60 65 40 40 45 45 50 55 45 50 55 65 70 70 55 55 60 50 55 55 4.5 147 150 147 126 126 130 128.5 139. W doborze wymiarów wnętrza korpusu należy uwzględnić objętość oleju smarującego.PrzyMa.25 123.5 49 57 63 71 80 89 57.5 5 6 4 4.25 119.5 .5 141 141 141 124 120 124 135 130. 10.5 98. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Zl 21 23 25 20 22 24 19 21 23 18 20 22 15 17 19 17 19 21 16 18 20 19 21 23 24 26 28 20 22 24 Z2 34 32 31 33 31 31 30 29 26 29 27 25 47 43 43 43 39 38 41 33 33 30 29 26 39 37 37 37 35 33 m 4 dpi 84 92 100 90 99 108 95 105 115 108 120 132 60 68 76 76. wskaźnik poziomu oleju.5 65.5 150 145 130 174 162 150 188 172 172 193.3.5 132. dobranej odpowiednio do wymiarów koi zębatych i łożysk tocznych.5 139.5 106. 13.75 122. b2 63 69 75 75 84 92 88.5 116.5 98. Katalog-informator. Łożyska toczne. odpowietrznik.5 108.5 132.5 95.5 94.157.25 dw.5 5 6 4 4.75 142.5 bi 68 74 80 81 90 98 95 105 115 87 96 106 54 62 68 77 86 95 64 72 80 103 114 124 96 104 112 81 89 97 (wyiniMary 7yv ^rp . dobierając odpowiednio takie elementy.7-10. Lp. . Ponadto należy rozwiązać zagadnienia: wlewania i spuszczania oleju. 10.5 73.5 175.10.5 85.dy d^i^yclh 4JUi ^rselfil^dhiM z-^l^Sy-ęl?. Wskazówki do rozwiązania zadamia Różne koncepcje postaci korpusu przedstawiono na rys.5 171 205 165 165 180 174 156 156 148 148 166.5 88.5 127.5 148.5 91 99 107 75 83 91 A 110 110 112 119. Przykłady danych ilościowych stanowiących element założeń konstrukcyjnych zamieszczono w tab.5 125 122. sprawdzania jego poziomu oraz odpowietrzania wnętrza przekładni.5 o bardzo prostej postaci geometrycznej.25 128. Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA.25 128. Wymiary łożysk kulkowych dobrać z katalogu łożysk tocznych Wymiary czopów wałów i pierścieni uszczelniających oraz inne informacje konieczne do opracowania konstrukcji zamieszczono w rozdz.5 80 90 100 114 126 138 96 104 112 90 99 108 dp2 136 128 124 148.5 79. jak: korek do wlewu i korek do spustu oleju.3.

V Rys.7 Koncepcja korpusu przekładni — otwory pod łożyska w ściance o odpowiedniej grubości A-A iH\ Koncepcja korpusu przekładni — tuleje z otworami pod łożyska . 10.i Aj M i „ i ji j 'I \ i i i ! I ! i i f \ ( A \j I ! i X % \ Si V.

.

Ze względu na stosunkowo niewielką ilość czasu przeznaczonego w strukturze ćwiczeń na temat „zapis schematyczny. PN-82/M-01039 — Schematy kinetyczne. Z tego powodu w literaturze często stosuje się schematy. układów mechanicznych zamieszczono w pracy [20]. — Schematy a odwzorowywane układy. Zagadnienia dotyczące konstruowania — Zapis schematyczny w procesie projektowo-konstrukcyj ny m. Wybór ważniejszych znaków używanych w zapisie tzw. jakich należy używać do odwzorowania różnych układów. Symbole graficzne. Uzupełnia się je wtedy niezbędnym opisem znaczenia użytych znaków. — Opanowanie reguł sporządzania zapisu schematycznego. — Poznanie pewnych rozwiązań zagadnień konstrukcyjnych na podstawie przerabianych przykładów. Zagadnienia zapisu konstrukcji — Pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności w odczytywaniu zapisu układów o większej złożoności.1. Normalizacja nie wyczerpuje jednak zagadnienia znaków zapisu schematycznego. Znaki zapisu schematycznego są znormalizowane *>.Zadania o temacie ujętym jako „zapis schematyczny. w których użyto znaków nie znormalizowanych. Zasady wykonania. Połączenie „nakrętka-śruba" zamienia ruch obrotowy tulei z gwintem wewnętrznym na ruch prostoliniowy śruby dźwignika. Rodzaje i typy oraz ogólne zasady wykonania. a które występują w praktyce. — Uwolnienie się od trójwymiarowości elementów i stosunków przestrzennych w zapisie własności układów materialnych. PN-82/M-01083 — Schematy kinematyczne. Zapisu tego dokonuje się po zapoznaniu się z konstrukcją i działaniem układu przedstawionego za pomocą rysunku złożeniowego. aby wykazywały one możliwie duży stopień ogólności pod względem występowania zagadnień konstrukcyjnych oraz różnorodnej problematyki zapisu schematycznego. symboliczny" polegają na sporządzeniu — na podstawie rysunków złożeniowych — zapisu schematycznego układów mechanicznych maszyn. 11. Dobór zadań powinien być jednak taki. schematy a stopień uszczegółowienia konstrukcji na rysunkach złożeniowych. Stwarza to możliwość zwrócenia uwagi na podane niżej zagadnienia. Jeden z przykładów zadań zamieszczono na rys. symboliczny" wskazane jest zawężenie zakresu treści zadań dotyczących tego tematu do układów kinematycznych. lest to rysunek złożeniowy dźwignika śrubowego z przekładnią zębatą o zębach śrubowych i przekładnią pasową (na rysunku pokazano koło pasowe klinowe zamocowane na wałku wejściowym). . *' Normy związane z tematem: PN-80/M-01156 — Schematy.

1b) . 11.(drugi rzut — patrz rys.

2 .^ J 0 ^ ' 5 i gwintem wewnętrznym. / .• watek wejściowy 4 . 6 .głowica.śruba dźwignika.^ ) z g a .kole pasowe klinowe.b Dźwignik śrubowy z przekładnią zębatą śrubową (i p ę d n i ą P ^ t ^ ś ^ w dźwignika. 8 . 3 . 9 ucn nj^ ^ S 1 ś r u b o ^ m .p o p r z e ć ^ .

których te połączenia występują. 95 .27 zamieszczono kilka charakterystycznych zastosowań połączeń spawanych.W rozdziale tym zamieszczono zadania określone jako pomocnicze. Treść zadań. Znajomość zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych jest związana z doborem w procesie konstruowania postaci geometrycznej wytworów. wynika z opisu słownego podanego na rysunkach. jakie należy wykonać. Zadania te mają na celu opanowanie reguł zapisu połączeń śrubowych i połączeń spawanych oraz opisu mikrostruktury zewnętrznej wytworu (chropowatości powierzchni). Z opisu mikrostruktury zewnętrznej wynika sposób i rodzaj obróbki. gdyż ich znaczenie należy traktować przede wszystkim jako pomocnicze w rozwiązywaniu zadań o większym zakresie działań. Zapis p©łączeń śrubowych Na rysunkach 12.1-12. 12. podano w opisie słownym zamieszczonym na tych rysunkach.1. Na rysunkach 12.12 przedstawiono różne przypadki połączeń śrubowych. Opis mikrostruktury zewnętrznej wytworu wynika z potrzeby określenia w procesie konstruowania rych własności nadawanych wytworowi w procesie wytwarzania. Opis mikrostruktury zewnętrznej w zadaniach podanych niżej obejmować ma tylko oznaczenia chropowatości powierzchni. jakie należy wykonać. W zależności od potrzeb należy zastosować odpowiedni sposób zapisu połączeń spawanych.13-12. które mają zapewnić jego skuteczne działanie. Treść zadań.

L j . 12. przedstawiając całość jako „półwidok-półprzekrój" o I V/////////W////////////. narysować odpowiednio gwinty wewnętrzne i zewnętrzne. gwint wewnętrzny na długościach L. jak zaznaczono na rysunku. Marnować o c r a c ^ n t e . L . 2 -ivk:3ccRv » alsmsni i Rys.. Q ! L i J L 1-2 Rys.3 Li - L 2 = 3 L Dokończyć rysunek połączenia śrubowego — elementy 2 i 3 wkręcone w element 1. i L 2 m — . 12. L-. eisrnen.2 Narysować połączenie: elementy 2 i 3 nakręcone na element 1 tak.Na odcinkach oznaczonych przez L.

5 Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys. 12. 12.Przedstawione połączenie narysować stosując symboliczne znaki zapisu gwintu Rys.6 7 — Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji — 97 — .

b — w uproszczeniu Rys. 12. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem.9 Do przykręcenia elementu 1 do elementu 2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym i podkładkę sprężystą. 12.1 .10 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem walcowym. b — w uproszczeniu Rys. b — w uproszczeniu Rys.Do połączenia elementów 1 i2 zastosować: śrubę z łbem sześciokątnym.11 Element 1 przykręcić do elementu 2 za pomocą wkręta z łbem stożkowym. nakrętkę sześciokątną i podkładkę sprężystą. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem. Połączenie narysować w dwóch rzutach (rzut główny i rzut z góry): a — z dużym uszczegółowieniem. b — w uproszczeniu Rys. 12. 12. Połączenie narysować w trzech rzutach: a — z dużym uszczegółowieniem.

17 . 12. całość przedstawić jako „półprzekrój-półwidok" Spoina V ¡1 Rys. aby zapewnić szczelność Rys. 12. 12.15 Spoina L Spoina L / Spoina L Spoino i r 1 a Spoina L Poszczególne części połączyć spoinami.13 Tarcza z wałkiem drążonym — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie) Rys. 12.18 Spoina L \ Spoino L 12.Zbiornik cylindryczny — poszczególne części połączyć spoinami (na obwodzie wewnątrz i na zewnątrz) Rys.14 \łłM*'łtimtm Zbiornik o prostych ściankach — poszczególne części połączyć spoinami tak.

21 . 12.19 Spoina L Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. całość narysować w „półprzekroju-półwidoku" Rys. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" Rys.)>> >>>>>>>>>>>>>)>>>) ¿a >77 Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami. całość narysować w „półprzekroju-póiwidoku" 12. 12.Spoina Zbiornik walcowy — poszczególne części połączyć spoinami.20 Rys. Spoina L >>>>> >>. 12.

24 Rys. 12.22 Pedał hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12.25 ff — 101 .23 Szczęka hamulca — poszczególne części połączyć spoinami Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys.Dźwignia — poszczególne części połączyć spoinami Rys. 12. 12.

_J . 12.Zbiornik otwarty — poszczególne części połączyć spoinami tak.27 i . aby zapewnić szczelność H Si S S V V S s V s \ s s V \ V > 7 7 7 7 7 / 7 / / ' J (0 « I Rys.

28 Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 30m7 mają chropowatość o wskaźniku R a = x — powierzchnie wyznaczające wymiar 6 mają chropowatość o wskaźniku R a = y — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnia walcowa 03Oh6 ma chropowatość o wskaźniku R a = x.12. których rysunki należy uzupełnić oznaczenialni chropowatości powierzchni. — inne powierzchnie walcowe mają chropowatość o wskaźniku R a = y. spełniając wymagania podane w opisie słownym podanym na rysunkach. c-o e co o Rys.30 przedstawiono różne elementy. 12. Zapisu oznaczeń należy dokonać wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych. — pozostałe powierzchnie — R a = z Rys. — pozostałe powierzchnie — R a = z Oznaczyć na rysunku chropowatość powierzchni (wg reguł stosowanych na rysunkach wykonawczych) spełniając wymagania: — powierzchnie wyznaczające wymiar 35H8 mają chropowatość o wskaźniku R a = x.28-12.2. 12. . — powierzchnie wyznaczające wymiar 5 mają chropowatość o wskaźniku R a = y. Zapas ozaaacześ c h r o p o w a t o ś c i powaerscłani Na rysunkach 12.

10 i 13. 13.2 i 13.11. Wybór jednego z nich zależy oczywiście od przyjętych kryteriów. W rozdziale niniejszym zamieszczono także dane wybranych elementów przekładni zębatych: w tab.5 zamieszczono dane potrzebne przy doborze postaci geometrycznej czopów końcowych wałów. Zaczerpnięto je z dziedziny konstrukcji przekładni zębatych. jakie tutaj obowiązują. szczegóły postaci geometrycznej ze względu na przyleganie elementów sprzężonych przedstawiono na rys. 13. 13.Ci. a wymiary tarcz tego sprzęgła zamieszczono w tab.6). 13. — gumowych pierścieni uszczelniających typu A lub B (tab. Przedstawienie treści niniejszego rozdziału jest sprowadzone do krótkiego opisu. 13.lJj normy konstrukcyjne Dobór treści rozdziału wynika z potrzeb związanych ze strukturą ćwiczeń dydaktycznych — zakres tematyki jest więc odpowiednio zawężony.9. Zamieszczony w tym rozdziale m ateriał umożliwia jednak zwrócenie uwagi na następujące czynniki w konstruowaniu: — korzystanie ze zbioru istniejących rozwiązań (katalog rozwiązań). W przykładach. Na rysunku 13. że pewne zagadnienia — ze względu na powszechność występowania i ich ogólne znaczenie — można uznać za typowe oraz że istnieją ich rozwiązania.1).12 przedstawiono rysunek złożeniowy sprzęgła podatnego. 13. 13. Zagadnienie uszczelnień w połączeniach obrotowych ilustrują proste.8 i 13. — długich (rys. Zamieszczone tutaj rysunki oraz tabele dotyczą podanych dalej zagadnień.w tab.12.4-13.13 — wymiary śrub odpowietrzających. W tabeli 13.7-13. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono odpowiednio w tab. 13.6) oraz stosowanych w tych połączeniach znormalizowanych pasowań (tab.4 i 13. 13. Wiąże się to bowiem z potrzebą tworzenia w procesie projektowo-konstrukcyjnym różnych rozwiązań (pole możliwych rozwiązań) jako warunku dokonywania zabiegów optymalizacyjnych.10. — zagadnienia normalizacji.14 — wymiary korków spustowych i uszczelek. 13. 13. Podkreślenie możliwości różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego ma znaczenie metodologiczne. ale najbardziej typowe rozwiązania uszczelnienia za pomocą: — pierścieni filcowych (tab. . Przykłady różnych sposobów ułożyskowań przedstawiono na rys. 13. mają znaczenie ogólne. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych w ułożyskowaniach wałków przekładni zębatych zamieszczono w tab.9.1. a dane krążków zabezpieczających —. 13. Dla połączeń wpustowych zamieszczono dane dotyczące głównych wymiarów elementów połączenia (tab. zwrócono ponadto uwagę na możliwość różnych rozwiązań danego zagadnienia konstrukcyjnego. a w tab. ale pewne reguły.2 i 13. 13.11. Wyróżnić należy ułożyskowania wałków: — krótkich (rys. 13. 13. Trzeba wyraźnie podkreślić. które zamieszczono w tym rozdziale.4—13. Sposoby zabudowy pierścieni uszczelniających w dwóch różnych przypadkach przedstawiono na rys. Zagadnienie wyznaczania powierzchni oporowych pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów podano na rys.7).3).3.9).

2 fdSŁyrelemenSmfd3)^" ^ ^ ^ ^ * W y k °rzyStaniem różnic y k ^ w i z n Powierzchni (b). b o?/ Rys. c pogłębienie b .POWIERZCHNIE OPORO WE POB NAKRĘTKI.3 Szczegóły osadzenia łożyska (lub koła) w otworze (a). 13. b — obrabiana cała powierzchnia. z podcięciem wałka (c). 13.1 Powierzchnie oporowe pod nakrętki lub łby śrub i wkrętów: a nadlew. SZCZEGÓŁY OSADZENIA W OTWOiBAirii Rys. 13. z wykorzystaniem różnicy krzywizn powierzchni (b) z podcieciem w otworze (c) — 105 — .

4 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk kulkowych Rys.UŁOZY-SE 0 WANIĘ.W ALE G W PRZEKŁADNI ZĘBATYCH Rys. 13.5 Ułożyskowanie wałka przekładni za pomocą łożysk stożkowych . 13.

układzie rozbieżnym — 107 — .3 Zastosowanie łożysk stożkowych w izw. 13.Ułożyskowanie za pomocą łożysk kulkowych Ułożyskowanie za pomocą łożysk wałeczkowych Rys.

5 86.5 76.5 79.5 -XD TJ (N •a Przykład oznaczenia pierścienia filcowego o średnicy d = 50 mm: Pierścień filcowy 50 PN-90/M-86488 di 28 31 38 39 41 43 45 48 49 51 53 55 58 65 67 69 72 75 77 82 89 91 94 97 99 101 104 f 3 d 88 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 d. 18 21 26 27 29 31 33 36 37 39 41 43 46 49 51 53 56 59 61. Uszczelnienie pierściemńaani Mcawyani wg PN-90/M-86488 (wymiary w mm) t d 17 20 25 26 *z.USZCZELNIENIA Tabela 13.5 66. 89.5 73.5 71.23 30 32 35 36 38 40 42 45 48 50 52 55 58 60 65 70 72 75 78 80 82 85 d.5 81.5 83.5 92 97 102 107 112 117 122 127 132 137 142 147 152 157 162 167 172 177 182 d2 109 Ul 116 125 130 135 140 145 154 159 164 173 178 183 188 193 198 203 208 213 f 7 8 4 9 5 10 6 .1.

b — przedstawienie szczegółowe — 109 — . 13. b — przedstawienie szczegółowe a Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami z zewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.a b Rys.10 Położenie pierścienia uszczelniającego w przypadku zabezpieczenia przed wyciekaniem oleju z wewnątrz: a — przedstawienie uproszczone.

Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d = 6 . b=10 mm. 10 12 10 10 10 12 12 12 15.%%4 ( wymiary w inm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 25 mm. są uprzywilejowane.Tabela 13. 72 80 65 68 70 L2 7J 75 80 68 72 i75| 80 70 72 75 I80| 85 90 ¡801 90 75 80 85 90 b 7 7 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 10 8 10 10 10 10 10 8 10 10 10 8 10 10 10 10 10 10 10 3 10 10 10 d 62 63 65 D 80 90 90 85 !90| 95 100 90 100 90 ¡95! 100 110 100 110 95 :ioo> 105 110 100 110 100 ¡105. D =42 mm.2. 110 115 105 ¡110! 120 110 115 ¡120! 125 120 125 120 ¡1251 130 140 125 ¡1301 140 b 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 12 10 12 10 10 10 12 . których średnice D ujęto w ramki. 12 12 12 15 12 12 12 12 12 15 12 12 15 25 40 42 68 26 70 28 17 45 72 18 75 30 48 19 78 20 32 50 80 21 85 35 52 22 90 23 24 36 55 95 38 100 53 60 105 Pierścienie. — i: . pierścień uszczelniający A 25 x 42 x 10 PN-72/M-86964 d D 24 26 15 m 32 35 40 28 O 32 35 40 28 30 [321 35 40 30 32 [35! 40 35 30 32 35 ¡40! 42 47 40 32 35 ¡40! 42 47 40 35 1401 47 16 b 7 7 7 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 7 10 10 7 7 7 10 7 7 7 7 10 10 10 10 7 7 10 10 10 7 7 10 10 d D 35 37 40 ¡42] 47 50 52 62 40 ¡45! 47 40 ¡47] 50 52 40 42 47 50 ¡52 55 62 45 47 50 ¡52! 47 50 52 ¡55| 58 62 72 52 62 52 55 ¡58! 62 b 7 7 7 10 10 to 10 10 7 10 10 ' 7 10 10 10 7 7 10 10 10 10 10 7 7 10 10 7 7 10 10 10 10 10 " 7 10 7 10 10 10 d D 52 55 i60| 62 65 72 80 55 i62i 65 72 60 62 !65i 68 72 80 62 65 170.1000 mm. Pierśctesnk uszczelniające A (gumowe 2 wkładka usztywniającą) wg PN-72/M-.

Pierścienie uszczelniające 3 igsHMme w ofasimrie metalowej) wg PN-72/M~ (wymiary w mm) Przykład oznaczenia pierścienia o wymiarach: d = 30 mm.Tabela 13. pierścień uszczelniający B 30x52x10 PN-72/M-86965 b d 15 D 30 35 40 30 32 35 40 35 40 47 35 40 40 35 40 47 40 40 42 40 47 52 40 42 47 50 52 42 47 50 b 10 d 28 D 47 50 52 47 50 52 55 62 47 50 52 55 52 62 52 55 62 70 55 60 62 72 62 65 72 60 62 65 72 80 65 70 • 10 72 b 10 d 48 D 62 65 72 65 68 72 80 72 75 75 80 85 90 80 90 80 85 90 95 85 90 90 95 90 95 90 100 100 110 b 10 d 75 D 95 100 105 110 100 110 100 105 110 115 105 110 115 120 125 110 115 120 125 120 120 125 120 125 130 140 b 12 16 10 30 50 10 52 10 55 10 58 10 ' 10 60 10 78 12 10 80 12 17 18 19 20 21 22 10 32 10 10 10 10 10 40 10 42 10 35 10 85 10 15 38 10 90 15 62 65 10 10 12 12 12 92 95 15 15 24 10 68 100 15 25 45 10 47 26 10 *' Norma obejmuje pierścienie uszczelniające o zakresie d= 10-280 mm.3. D = 52 mm. b=10 mm. — 111 — .

CZOPY KOŃCOWE WAŁÓW
Tabela 13.4. Czopy końcowe wałów
wg PN-98/M-85®®® * >

POŁA CZE NI A WPUSTOWE
Tabela 13.6. 'Główne wymiary połączeń wpustowych wg PM-70/M-850O5'

X9

Średnica d (mm) Wymiar nominalny 16 20 25 30 32 18 22 28 35 38 40 48 42 50 56 60 70 80 100 130 160 ¡90 85 110 140 170 '200 63 71 90 120 65 75 95 125 150 180 220 m6 45 55 k.6 19 24 J6 Tolerancja

Długość 1 (mm) Czopy długie 40 50 60 80 Czopy krótkie 28 36 42 58 Zakresy średnic d (mm) do ponad 6 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 8 10 12 17 22 30 38 44 50 58 65 75 85 95 110 130 150 170 200 230 260 290 330 380 440 500 Wymiary wpustu bxh (mm) 2x2 3x3 4x4 5x5 6x6 8x7 10x8 12x8 14x9 16x10 18x11 20x12 22x14 25x14 28x16 32x18 36x20 40x22 45x25 50x28 56x32 63x32 70x36 80x40 90x45 i00x50 Głębokość rowków (mm) w wale ti w piaście t 2 1,2 1,8 2,5 3 3,5 4 5 5 5,5 6 7 7,5 9 9 10 11 12 13 15 17 20 20 22 25 28 31 1 1,4 1,8 2,3 2,8 3,3 3,3 3,3 3,8 4,3 4,4 4,9 5,4 5,4 6,4 7,4 8,4 9,4 10,4 11,4 12,4 12,4 14,4 15,4 17,4 19,5

110

82

140 170 210 250 300 350 .

105 130 165 200 240 280

Norma obejmuje czopy walcowe i stożkowe o średnicach od 6 do 630 mm.

Tabeia 13.5. Promienie zaokrągleń w czopach wałów reduktorów i motoreduktorów wg PN-87/M-88561 (wymiary w mm)

Normalne długości wpuslów wynoszy: 6, 8, [0, 12. 14, 16, 18, 20. 22, 25, 28, 32, 36. 4(1, 45. 50, 56. 63. 70, 80, 90, 100, 110. 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320. 360, 400, 450, 500.

d do 18 od 20 do 28 od 30 do 75 od 80 do 125 od 130 do 280

R nie więcej niż 1,0 1,6 2,5 3,0 4,0

Tabela 13.7. Pasowania w połączeniach wpustowych wg PN-70/M-85005
Pasowanie wpustu w rowku watka w rowku piasty Rodzaj połączenia walek-piasta ruchowe H9/h9 D10/h9 zwykłe N9/h9 Js9/h9 spoczynkowe P9/h9 P9/h9

— 112 —

KRĄŻKI ZABEZPIECZAJĄCETabela 13.8. Wymiary pierścieni ©sadczydh sprężynaijącydh zewnętrznych (rodzaj wg PN-81/M-85111 * > X3

"O

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju Z odmiany normalnej przeznaczonego na czop o średnicy d = 40 mm: pierścień osadczy sprężynujący Z 40 PN-81/M-85111

9lM1)
Czop Pierścień osadczy a max. 10 (U) 12 (13) 14 15 16 17 18 (19) 20 (21) 22 24 25 26 28 (29) 30 32 (34) 35 36 38 40 42 45 48 50 (52) 55 56 (58) 60 (62) 63 9,3 10,2 11,0 11,9 12,9 13,8 14,7 15,7 16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 22,2 23,2 24,2 25,9 26,9 27,9 29,6 31,5 32,2 33,2 35,2 36,5 38,5 41,5 44,5 45,8 47,8 50,8 51,8 53,8 55,8 57,8 58,8 1,75 1,5

h

f(Hl3)
Rowek

b

około

d2 min.

h min.

3,3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3,9 4.0 4.1 4.2 4,4 4.5 4.7 4.8 5,0 5,2 5,4 5.6

1,5

9,6 10,5 11.5 12,4 13.4 14,3 15.2 16,2 17,0 hll

0,60
0,75

1,0

2,0 2,1 2,2
2.3 2.4 2.5

1,7

1,10

0,9

1,1

1,2

2.6
2.7

18,0
19,0

1,2

20,0

1,30 hl2 1.7

2.8
3,0 3.1 3.2 3.4 3.5 3.6 3.8 3.9 4,0 4,2 4.4 4.5 4.7 5.0 5.1 5.2 5.4 5.5 5.6 5.8

2,0

21,0
22,9 23,9 24,9 26.6 27,6 28,6 30.3 32,3 33,0 34,0 36,0 37.5 39,5 42,5 45,5 47 49 52 53 55 57 59 60

2,1 1,60
2,6 3,0

2,5

6,0
6,5 6,7 6,9 6,9 7,0

1,85

3.8

2,5

2,0

7.2 7.3 7.3 7.4 7.5 7.6

2,15

6,0
6,2

4,5

8 — R s n k techniczny jako zapis koosra^cp yu e

— 113 —

Taibeia 13.3 (cd.)
Czop d d„
O O

Pierścień osadczy a max 7.8 8,0 8,1 2,5 8,2 8,4 8;6 8,6 8,7 8.7 8.8 8,8 9,4 9,6 9.9 10,1 10,6 11,0 11,4 11,6 11,8 12,0 około mm
u u

Rowek

A
min.

d,

f

min.

h

Siła osiowa kN

65 (68) 70 72 75 (78) ' 80 (82) 85 (88) 90 (95) 100 105 110 (115) 120 125 130 (135) 140

60,8 63,5 65,5 67,5 70,5 '73,5 74,5 76,5 79,5 82,5 84,5 89,5 94,5 98,0 103,0 108,0 113,0 118,0 123,0 128,0 133,0

6.3 6.5 6.6 6,8 7,0 — 7,3 7.4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,6 9,0 9,3 9,6 9,8 10,2 10,4 10,7 11,0 11,2 3,0

62 65 67 69 _7275 " 76,5 78,5 81,5 84,5 86,5 91,5 96,5 101 106 111 116 121 126 131 136 2,65

73,50 76,83 78,89 81,34 84,28 88,20 104,86 107,80 111,72 116,62 118,58 125,44 132,30 158,76 166,60 174,44 181,30 189,14 196,98 204,82 212,66

hl2 3,15 5,3

3,0

3,5

4,0

hl3

4,15

6,0

4,0

Tworzywo: stal sprężynowa, zalecana stai 65 G. Uwagi: 1. Norma obejmuje pierścienie o zakresie d=3-300 mm. 2. Wymiary bez nawiasów sa uprzywilejowane. 3. Wartości siły osiowej są ważne przy założeniach podanych w normie.

Tabela 13.9. Wymiary pierścieni osadczych sprężynujących wewnętrznych (rodzaj W) odmiany normalnej wg PN-81/M-85111 * > JO •l

i U W / Z
1

/

\ \

i

i/ //

o

o i

Przykład oznaczenia pierścienia rodzaju W odmiany normalnej przeznaczonego do otworu o średnicy D = 70 mm: pierścień osadczy sprężynujący W 70 PN-81/M-85111

Cr *

glhU)
- m'tíj

\

f(H13)
Rowek b około min.

Otwór D D„

Pierścień osadczy a max. 4,1

d2

D,
20,0 21,0

h min.

(19) 20 (21) 22 24 25 26

20,5 21,5 22,5 23,5 25,9 26,9 27,9

1,0

4,2 4.4 4.5 4,7

2,2 2.3 2.4 2.5

2.6
2.7
2.8

2,0

22,0 23,0 25,2 26,2 27,2

1,1

1,5

1,8

— 114 —

5 5.0 42.0 1. 28 30 31 32 34 35 36 37 38 40 42 45 47 48 50 (52) 55 56 (58) 60 »•62 63 65 (68) 70 (72) 75 (78) 80 (82) 85 88 90 (92) (95) (98) 100 (102) 105 (108) 110 (112) (115) 120 (125) 130 (135) 140 (145) 150 (155) 160 (165) 30.4 68.0 1.3 3.4 10.4 5.5 91.5 95.7 8.5 103.4 4.5 2.8 H12 2.6 3.6 7.1 6.5 85.7 5.6 6.6 5.3 7.2 11.) Otwór D D„ Pierścień osadczy a max.2 6.5 51.0 5.0 78.8 5.5 3.5 8.1 2.9 7.5 4.2 56.7 2.5 98.5 1.5 6.5 54.3 9.7 35.0 10.8 40.4 3.8 2.6 119 124 129 134 139 144 149 155 • 160' 6.5 2.5 29.15 5.5 48.7 3.0 71.2 5.4 4.5 93.5 103.3 7.0 65.3 2.5 44.4 31.7 8.5 114 116 H13 4.5 100.0 83.4 7.0 73.2 10.5 37.5 5. D.6 1.1 9.0 58.5 10.1 4.4 1.5 108 112 115 117 119 122 127 132 137 142 147 152 158 164 169 174.5 45.2 4.0 9.3 8.0 12.5 50.0 59.5 3.15 61.2 60.5 10.5 53.2 11.0 13.0 6.4 34.5 105.0 38.0 8.6 3.8 39.2 7.0 11.4 32.0 3.4 4.0 40.0 8.5 87.0 9.5 8.7 10.9 9.2 9.2 59.0 11.7 33.2 69.2 66.6 4.0 10.2 67.0 55. b około d2 min.5 90.2 72.0 7.1 32.3 9.5 79.5 101.5 74. Rowek h min.6 7.0 75.4 8.5 106 109 112 6.5 76.5 47.7 7.3 4.5 97.1 5.8 2.8 43.5 85.8 38.5 88.5 49.5 50.4 36.0 7.9 4.8 8.2 62.0 81.0 11.6 3.9 («3.5 5.7 37.0 39.9 11.0 66.2 3.Tabeia 13.2 5.5 93.4 6.1 33.5 — 115 — .0 63.0 4.75 6.65 6.1 3.2 6.8 6.2 3.5 82.8 165 170 7.15 11.5 95.8 3.9 1.2 64.8 5.9 3.85 3.

4 Wymiary śrub*' M8x20 14 Ml 2x30 5 Ml 6x3 5 12 18 *' Sposób zabezpieczenia śrub przed odkręceniem podano przykładowo. 80 90 110 120 125 140 150 g 6 8 10 d.25d Otwory pod śruby d M8 M10 M12 M16 6 Liczba 4 116 — .11.5d D 2 = D.d od powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej powyżej 35 do 40 40 do 45 45 do 50 50 60 70 80 90 100 110 120 do do do do do do do do 60 70 80 90 100 110 120 130 D 50 55 60 70 .+ 2. Wytyczne doboru połączeń śrubowych pokryw łożyskowych Średnica gniazda D (mm) 47-62 72-80 85-100 110-140 150-170 D. = D + 2. 9 e 20 25 30 36 40 45 50 55 60 65 c max. Tabela 13.

SPRZĘGŁA PODATNE .

5 120 36 42 58 58 82 58 82 80 82 82 105 82 105 105 130 105 130 130 165 130 165 165 165 200 60 7 65 75 85 95 105 115 130 150 1.12. U. czopy czopy min. krótkie długie 14 18 19 24 28 35 38 0 38 45 50 55 56 0 56 70 75 80 75 90 95 110 95 110 120 125 140 — - d3 d4 IA s. e d 7 15 t 100 12 16 18 20 25 30 30 35 40 40 45 50 55 32 40 40 50 60 80 80 110 80 110 110 110 110 140 110 140 140 170 140 170 170 210 170 210 210 210 250 10 13 8 5 35 92 28 16 63 14 26 10 1. p*> max.Tabela 13. max. Wyraiiury tarcz sprzęgła podatnego (^aalary w mm) Od miana P Odmiano 1 t JD wzzzzzm +10 S2 S1 J*45° W.5 18 8 28 32 35 40 10 280 320 360 45 50 55 80 90 100 32 35 12 12 4 50 8 8 55 21 63 71 25 9 9 3 60 60 70 80 80 100 90 100 100 100 130 Wymiar F według rys. .12. S 2 D P Liczba otworów 4 d5 d(. d.70 190 210 235 112 32 16 86 14 5 5 2 140 160 180 200 220 250 280 320 360 400 450 500 132 152 170 188 208 236 266 304 340 380 430 480 40 18 20 22 24 30 32 34 38 46 52 57 62 23 26 31 36 41 46 54 63 72 76 100 110 130 140 160 180 200 230 260 6 16 18 20 22 25 30 32 35 40 45 12 50 55 60 63 70 75 90 100 110 125 15 6 6 2. min. 13.. D d.

25 M16xl.6 25.25 M12xl.9 d.9 36. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22.5 M20xl.2 36.14.4 25.4 31.5 M20xl.2 19. Sraby odpowietrzające (wymiary w snia) d Ml 0x1. KORKI SPUSTOWE ! USZCZELKI Tabela 13.25 M12xl.2 36.6 25.4 31.4 25. 27 32 32 D 16.4 25.25 M16xl.13.2 19.ŚRUBY ODPOWIETRZAJĄCE.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 28 29 34 36 38 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D.4 25.5 . 3 4 5 6 7 7 8 8 Tabela 13.9 36.5 M22xl.9 d2 10 12 16 20 22 27 30 33 Da 18 20 26 30 32 38 42 45 g 2 2.5 M27x2 M30x2 M33x2 1 8 10 12 15 15 18 18 20 L 16 19 22 25 25 28 32 34 a 2 2 2 2 2 3 3 3 D. 18 20 26 30 32 38 42 45 S 14 17 22 22 22 27 32 32 D 16. Korki spustowe i uszczelki (wymiary w mm) ex 45° C C4 M "O Q d iVI 10x1.5 M22xl.

Powszechnie stosowane pasowania podano w tabelach 14.Rozdział 14 stanowi uzupełnienie rozdziałów poprzednich. a przydat- ne są w doborze i zapisie konstrukcji spoin w ramach zadań konstrukcyjnych. elementów połączeń śrubowych. 14. D. np. nakrętek i innych elementów połączeń śrubowych mogą być pomocne w konstruowaniu i zastąpić konieczność bezpośredniego posługiwania się normami w niektórych zabiegach. kreślarskich. spoin oraz danych do opisu struktury zewnętrznej. * PROPORCJE WYMIAROWE ŁOŻYSK TOCZNYCH" ) Wymiany główne (ujęte w Polskich Normach): d. 14. — 120 — .8 zamieszczono dane o zakresach chropowatości powierzchni charakterystycznych dla różnych rodzajów obróbki w procesie wytwarzania elementów.7. Z opisem struktury zewnętrznej są związane układy pasowań (dobór pasowań i wynikające stąd tolerowanie wymiarów liniowych) oraz dane do doboru chropowatości powierzchni.3-14.3 (D .2) dotyczą spawania metodą elektryczną. B. Zamieszczony tutaj materiał jest związany z doborem łożysk tocznych.7 jest rys. r. Podane proporcje wymiarowe śrub.d). np. 14. na którym opisano znaczenie powierzchni identyfikujących strukturę elementu. a wynika z potrzeb zadań ujętych w strukturze ćwiczeń.1) umożliwiają zwrócenie uwagi na zagadnienie proporcji wymiarowych. 14.1-14. 14. s = 0.6.7) i elementów połączeń śrubowych (tab. wkrętów. co może wynikać z kryteriów o charakterze technicznym lub innych. Uzupełnieniem tab. 14. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): Dśr = D+d d k = 0. natomiast orientacyjne wartości chropowatości powierzchni dla typowych zastosowań elementów —• w tab. W tabeli 14. estetycznych.15(0 .1 Łożysko kulkowe zwykłe *' Przy opracowaniu tego zagadnienia korzystano z danych zawartych w pracy [4].d) : Rys. Przykłady łożysk tocznych (rys. 14.7. Postacie i zastosowanie typowych spoin (tab.

Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. Rśr=RK-0.16)(S-d)..5 d w . D+d 4 R = R śr + 0. 14.15(D-d).15-0. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d k = 0. w niektórych l w = 1. = 0.5dk. r. s = (0.25 (D-d). I = 0. Łożysko baryłkowe — 121 — . Rys. D. D. d b . B. D. l w = d w . Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d.25 (D-d). 14. r. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): d b = 0.5d h . Rys.25 (D-d). s = 0.3 Łożysko kulkowe wahliwe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.8 dB. B. r. B.2 Łożysko walcowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d.

14. r..8)d śr (łożyska szerokie) Rys.3 H.5 H. d. -H. D. D.5 Łożysko stożkowe Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. h = 0. Wymiary uzupełniające (do kreśleń): D„ D+d d k = 0. d ś r = 0. 14. y = 28-30° (łożyska o dużym kącie działania). Wymiary uzupełniające (do określeń): -y = 12-16° (łożyska normalne). ". I = (1.6 Łożysko kulkowe wzdłużne jednokierunkowe — 122 — .Wymiary główne (ujęte w Polskich Normach): d. T.25 (D-d). Rys. D+d Dir = I = d 4r + (2-3) mm.6-1. B w . B z .

1 *' Przy opracowaniu tego punktu korzystano z danych zawartych w pracy [4].PROPORCJE WYMIAROWE ELEMENTÓW POŁĄCZEŃ ŚRUBOWYCH"0 Tabela 14. — 123 — .

2) d m = 0.2d Podkładka sprężysta D=(l. = 0.5d n = 0.9S w = (1 — 1.l.25 d t=0.4 d Nakrętki niskie w = 0.) Nazwa elementu Proporcje wymiarowe (d-średnica gwintu") Wkręt z łbem stożkowym D= l.2d Nakrętki długie w = 2d Rodzaj A hJIUj on« Nakrętka koronowa Rodzaj B D = (l.05 d g = 0.8-2)d D.25d Nakrętka sześciokątna D = (l.8-2)d D.05 d Podkładka okrągła o TJ s = 0.8 d c x 45" D = 2.5.95 S Nakrętki zwykłe w = 0.2d — 124 — .6)d d 0 = 1.8 d Nakrętki niskie w = (0.8d D 2 = 1.6) d Nakrętki wysokie w=l.Tabela 14.8d k = 0.1 (cd.ld d D = 1.4-0. = 0.

Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*1 Wymiary i zakres zastosowania Spoina I jednostronna s = 1-3 mm b = 0-2 mm Spoina I dwustronna s = 2-5 mm b = 1-3 mm Spoina Y s = 3-20 mm a=50°-60° b = 0-3 mm c = 1-2 mm Spoina .2 Lp.POSTACIE 11AEMMM ZASTOSOWAŃ TYPOWYCH SPOI?i*} (wg PN-75/M-69014) Tafcela 14. — 125 — . >3 Spoina V s = 3-20 mm a = 50°-60° b = 0-3 mm Przedstawianie spoin na rysunkach według PN-EN 22553:1997.Y s = 3-20 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm Spoina V z podkładką s>6 mm P = 8°-12° b = 4-8 mm S.

Tabela 14. cr Spoina 2J s>30 mm P= 15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm Spoina K s= 12-40 mm P = 45°-60° b = 0-3 mm c = 0-3 mm s= 12-40 mm a.2 (cd.— 3 2 — IM . = 50-90 mm b = 0-3 mm c = 0-3 mm s s h=.) Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu*' Wymiary i zakre zastosowania Spoina J s> 15 mm p=15°-20° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 7-8 mm ' jTS. = 50-60 mm 10 Spoina X a.

Tafoeia 14. Nazwa spoiny Przekrój złącza przed i po spawaniu* Wymiary i zakres zastosowania 11 Spoina U s= 15-40 mm P = 8°-12° : b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4—5 mm 12 Spoina U zwężona s>40 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=4 13 Spoina 2U s = 30-80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 4-5 mm s s h = .— mm 3 2 14 Spoina 2U zwężona s>80 mm P = 8°-12° b = 0-3 mm c = 2-3 mm r = 5-6 mm s h=- r n 15 Spoina L s>2 mm a=60°-120° 127 .2 (cd.) Lp.

5 s 5 7 .) Lp.2 (-cd. > s h>s 17 Spoina O bez ukosowania s = 2-8 mm d<30 mm 18 Spoina O z ukosowaniem s = 8-16 mm d < 15 mm a=45°-55° c = 0-3 mm 19 Spoina I grzbietowa s<4 mm b = 0-2 mm r=s h=s+2 I I Spawanie części o różnych grubościach c) dopuszczalne różnice grubości dla spawania bez obróbki grubszej części Grubość s (mm) Różnica grubości a.7 s 3-10 10-25 ponad 25 0.Tafeeia 14. (mm) do 3 0. Nazwa spoiny Przekrój z tacza przed i po spawaniu3'1 Wy miary i zaicies zastosowania 16 Spoina L s>2 mm a=60°-120° b = 0-2 mm Gdy S.

TYPOWE PASOWANIA * >
Takla 14.3. Pasowania wedtag sasady stałego ®tw®rra dla wymiarów dto 5 © mira ©
Rodzaj pasowania Pole tolerancji otworu podstawowego H8 H9 H10 Hl 1 H12 H8/c8 H9/d9 H10/dl0 HI l/al 1 H12/bl2 H8/d8 H9/e8 H10/h9 Hll/bll H12/hl2 H8/d9 H9/e9 H10/hl0 HI l/c 11 H8/e8 H9/f8 Hll/dll H8/e9 H9/f9 Hll/hll H8/f7 H9/h8 j H8/f8 H9/h9 H8/f9 H8/h7 H8/h8 H8/h9 H5/js4 H6/js5 H7/js6 H8/js7 H5/k4 H6/k5 ' H7/k6 H8/k7 H5/m4 H6/m5 H7/m6 H8/m7 H6/n5 H7/n6 H8/n7 H5/n4 H6/p5 H7/p6*' H8/s7 H6/r5 H8/u8 H7/r6 H8/x8 H7/s6 H7/s7 H8/z8 H7/t6 H7/u6 H7/x6 H7/z6 1 ... *;W przedziale wymiarów nominalnych do 3 mm pasowanie r — pasowania uprzywilejowane. , . H5 H5/g4 H5/h4 H6 H6/f6 H6/g6 H6/h5 H7 H7/c8 H7/d8 H7/e7 H7/e8 H7/17 H7/g6 H7/h6
H 7 / n n ipcf m i p i 7 ! i n p

Luźne

Mieszane

Ciasne

i

Tabela 14.4. Pasowania wedfag zasady stałego wałka dSa wymiarów d© 500 mm l
Rodzaj pasowania h4 G5/h4 H5/h4 h5 F7/h5 G6/h5 H6/h5 h6 D8/h6 E8/h6 F7/h6 F8/h6 G7/h6 H7/h6 Pole tolerancji walka podstawowego h8 h7 h9 D8/h7 D8/h8 D9/h9 E8/h7 D9/h8 D10/h9 E9/h9 F8/h7 F8/h8 H8/h7 E9/h8 F9/h9 F8/h8 H8/h9 F9/h8 H9/h9 H8/h8 H10/h9 H9/h8 JS8/h7 X8/h7 M8/h7 N8/h7 U8/h7 h 10 D10/hl0 H10/hl0 hll Al t/h 11 Bll/hll Cll/hll Dll/hll Hll/hll | hl2 B12/hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

IS 5/h4 K5/h4 M5/h4 N5/h4

JS6/h5 K6/h5 M6/h5 N6/h5 P6/h5

Ciasne

JS7/h6 K7/h6 M7/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

— pasowania uprzywilejowane.

** Opracowano wg PN-91/M-02105. W obecnie obowiązujących normach podano zalecane pasowania tylko dla wymiarów do 1 mm.

9 — Rysunek techniczny jako zapis iUnnr^.JŁgp

— 129 —

Ta.bda 14,3. Pa:; i-wasiäu według zi .sad/ siaJsg« otw wmi Clla wyisiiiaro v/ p'invrrej Rodzaj pasowania H7 H7/e7 H7/f6 H7/F7 H7/g6 H7/g7 H7/h6 H7/h7 H7/js6 H7/js7 H7/k6 H7/k7 H7/m6 H7/n6 H7/n7 H7/p6 H7/p7 H7/r6 H7/r7 H7/s6 H7/s7 H7/t6 H7/t7 H7/u6 H7/u7 H7/v7*} H8 H8/d8 H8/e7 H8/e8 H8/f7 H8/f8 H8/g7 H8/h8 H8/js7 H8/k7 H8/n7 H8/p7 Poie tolerancji otworu podstawowego H9 HiO H9/d8 H10/dl0 H9/d9 H10/hl0 H9/e8 H9/e9 H9/f8 H9/f9 H9/h8 H9/h9

r.i m d'lj 3150 TQ -T HU HU/cil*» Hll/cdll*> Hll/dll Hll/hll H12 H12/h 12

Luźne

.

mna

Mieszane

Ciasne

H8/r7 H8/s7 H8/t7 H8/t8*' H8/u7 H8/u8 H8/v7*' H8/v8*'

H9/t8*> H9/u8 H9/v8*'

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

Tabela 14.6. Pasowania według zasady stałego wałka dla wymiarów powyżej 500 do 3150 mm
Rodzaj pasowania h6 E7/h6 F7/h6 G6/h6 G7/h6 H6/hć H7/h6 h7 D8/h7 E7/h7 E8/h7 F7/h7 F8/h7 G7/h7 H7/h7 H8/h7 JS7/h7 K7/h7 M7/h7 N7/h7 Pole tolerancji wałka podstawowego h9 hlO h8 . D8/h8 D9/h9 DIO/lilO E9/h9 D9/h8 H10/hl0 E8/h8 F9/h9 E9/h8 H9/h9 F8/h8 F9/h8 H8/h8 H9/h8 hll Cll/hll*' CDll/hl 1*' Dll/hll Hll/hll hl2 H12/hl2

Luźne

Mieszane

Ciasne

JS6/h6 JS7/h6 K6/h6 K7/h6 M6/h6 M7/h6 N6/h6 N7/h6 P7/h6 R7/h6 S7/h6 T7/h6

P7/h7 R7/h7 S7/h7 T7/h7 U8/h7

U8/h8

Pasowania z polami tolerancji uzupełniającymi.

— 130 —

18.7.iujłji V/pov'/yoj pr:z. 24. 19. Lp. załamań krawędzi (stażowania) itp. Połączenia wpustowe (boczne powierzchnie robocze): a) wpust b) rowki wpustowe Gwinty zewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty wewnętrzne: a) średnio dokładne b) dokładne Gwinty połączeń ruchowych (powierzchnie robocze): a) gwint zewnętrzny b) gwint wewnętrzny Łożyska o smarowaniu mieszanym (powierzchnie robocze) Łożyska o smarowaniu hydrodynamicznym (powierzchnie robocze) Powierzchnie kuliste łożysk samonastawnych Koła zębate o zębach prostych (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich obciążeń i prędkości obwodowych c) dla dużych obciążeń i prędkości obwodowych Koła zębate o zębach śrubowych oraz koła zębate stożkowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń i prędkości obwodowych b) dla średnich i dużych obciążeń i prędkości obwodowych Kola ślimakowe (powierzchnie boczne zębów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Ślimaki (powierzchnie boczne zwojów): a) dla przeciętnych obciążeń b) dla dużych obciążeń Powierzchnie czołowe kół zębatych Koła pasowe (powierzchnie robocze): a) do pasów klinowych b) do pasów płaskich Sprzęgła cierne i hamulce: a) powierzchnie robocze walcowe b) powierzchnie robocze płaskie 10. króćców itp. 'iiii^jot/ a. (polerowanie) Powierzchnie swobodne: a) elementów słabo obciążonych b) elementów średnio obciążonych c) elementów przenoszących bardzo duże obciążenia zmęczeniowe Powierzchnie czołowe wałów. pokręteł. Powierzchnie rękojeści. Powierzchnie osadzeń łożysk tocznych: a) powierzchnie czopów b) powierzchnie gniazd Powierzchnie robocze przyrządów precyzyjnych Powierzchnie wałów pod uszczelnienia (połączenia obrotowe): a) pierścieniami filcowymi b) pierścieniami gumowymi Powierzchnie uszczelnień w połączeniach stałych: a) za pomocą uszczelek b) bez uszczelek (styk bezpośredni powierzchni metalowych) Powierzchnie uszczelniające złączek.kiidi •iaiM^iwań yi-Mi^i Wskaźnik chropowalusci R. 14. . w urn Cl o o o" o Rodzaj powierzchni.Tufceila 14. 27. 15. płyt fundamentowych Małe powierzchnie stykowe.. łby śrub i wkrętów Powierzchnie walcowe otworów pod elementy śrubowe (z luzem) Występy środkujące kołnierzy. 23. Ofksiiiuousi. 16. spoczynkowe Powierzchnie oporowe pod nakrętki. ram. spody korpusów. 12. kółek ręcznych itp. 17. 20. korpusów itp. pokryw.ui. 22.v . 13.. np. II. warunki dziaiania Duże powierzchnie zgrubnie obrobione. 25.

05 o o rn (N v cn O oo C N o* o" o" o" 0. nożem walcowaniem szlifowaniem gwintownikiem.5 oO u-i Ł C N 0.025 12.Tabela 14.8.012 Rodzaj obróbki średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne Toczenie Toczenie powierzchni czołowych Wytaczanie Frezowanie czołowe Frezowanie obwodowe Szlifowanie powierzchni walcowych Szlifowanie płaszczyzn Wiercenie Rozwiercanie Struganie i dłutowanie Przeciąganie średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne średnio dokładne dokładne narzynką. Zakresy dsrojpowłaitośd powierzchni dla różnych rodzajów obróbki Wskaźnik chropowatości Ra w ¡. frezowanie frezowanie obwiedniowe szlifowanie średnio dokładne dokładne Wykonywanie gwintów zewnętrznych Wykonywanie gwintów wewnętrznych Obróbka uzębień Docieranie Gładzenie Dogładzanie oscylacyjne Piłowanie Cięcie palnikiem (w automacie) 1 . nożem szlifowaniem struganie.im 0.

Ale taki układ rzutów należy uznać za niewłaściwy ze względu na kryteria wynikające z racji istnienia zapisu jako wytworu. Rzut pomocniczy > \ X y/. pod względem „rysunkowym" jest poprawne.9 ^ Odwzorowanie geometrycznej postaci konstrukcyjnej za pomocą rzutów głównego i z góry. — 134 — . ze względu na zminimalizowanie trudności przy sporządzaniu zapisu. a głównie technologiczności wykonania zapisu. Należy przeanalizować dobór optymalnego układu rzutów. np.

.

przedstawiony w rzucie aksonometrycznym (izometria) — 136 — .3. 15. 15. 15.34 Rys.B .b ' 1 2 ot i i1 1 L ^ \^ 1 ^ i M _B Rys. 5.4 Element z rys.3 Dobór układu rzutów i układu wymiarów w zapisie konstrukcji elementu przedstawionego na rys.

6 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka ze ślimakiem dobrany zgodnie z regułami wymiarowania — 137 .5 Układ wymiarów na rysunku wykonawczym wałka przekładni dobrany zgodnie z regułami wymiarowania ŁOŻYSKO ŁOŻYSKO TARCZA SPRZĘGŁA Rys.tOZYSKO K iC O ZE6ATE I ŁOŻYSKO A - iy il c B-B podziatka A C-C -łi. 15. 15.

b — rzut boczny .Rys. 15=7 Rysunek złożeniowy przekładni ślimakowej: a — rzut główny.

31 Tabelka rysunkowa i wySssz elementów — na arkuszu rys. 10). Na przykładzie tym pokazano jedno z możliwych rozwiązań niektórych zagadnień konstrukcyjnych z zakresu przekładni oraz podano dane do zapisu tego typu złożonych układów. ale jest tematycznie związana z zadaniami konstrukcyjnymi II (rozdz.8 — 139 .Przedstawiona konstrukcja jako całość nie stanowi rozwiązania określonego zadania z książki. 15.

07 Katalog łożysk tocznych Stal Stal Stal Stal Rys.01.01.12 Katalog łożysk tocznych Rys. 1 1.01.01. 11.01.06 Rys.01.01. 11.PN-7Ü/ÍVÍ-35C05 36 j Pierścień uszczelniający B 38x62x10 35 34 Tulejka dystansowa i tal Stal PM-72/M-86965 Rys. 11. i 1.03 PN-77/M-82008 Katalog łożysk tocznych PN-EN 24017:1998 Rys.01.16 Rys. 11. 11. 15=8 Tabelka rysunkowa z wykazem elementów przekładni ślimakowej.01. i 1.7 . której postać konstrukcyjną przedstawiono na rys. 11.05 Rys. 11.02 Stal Rys.01.01.8 Łożysko stożkowe 30306 Śruba M8x20-5.1 Wkręt M6x 12-5.01. ¡7 Pokrywa łożyska Tarcza łożyskowa Uszczelka Odpowietrznik Podkładka wyrównawcza Śruba M 10x25-5.01 Katalog iożysk tocznych Katalog łożysk tocznych Sz Data Podpis Tworzywo Nr normy lub rysunku Masa Nazwa przedmiotu (zespołu) 17 16 15 14 13 12 11 10 1 Lp. 15.01. 11.14 Rys. 11.15 Rys.01.01.08 Rys.01. 11. nazwisko Projektował Konstruował Kreślił Sprawdził Zatwierdził Podzialka 1:1 I | J PRZEKŁADNIA | ŚLIMAKOWA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Nr rys.13 PN-EN 24017:1998 33 32 Stal Fibra Stal 31 30 29 28 27 26 Stal Stal Żeliwo Fibra Stal Fibra Rys. 11.8 Podkładka wyrównawcza Pokrywa iożysk ślimaka (dolna) Podkładka zębata MB 6 12 20 Rys. 11.00 Rys.8 Pokrywa łożyska (lewa) Łożysko stożkowe 30308 Wałek ślimacznicy Wpust pryzmatyczny A 14x9x50 Ślimacznica Uszczelka Korek spustowy Uszczelka Wskaźnik poziomu oleju Kolek walcowy 0 8n6x25 Wpust pryzmatyczny A 8x7x40 Pierścień uszczelniający B 30x50x10 Pokrywa łożyska (górna) Podkładka wyrównawcza Łożysko kulkowe 6306 Tarcza uszczelnienia Obudowa przekładni Ślimak Pierścień uszczelniający B 35x52x10 Osłona łożysk Podkładka sprężysta Z 6. Nakrętka łożyskowa KM6 Nazwa elementu Imię.11 PN-70/M-85005 Rys. 11.01.01. 11.10 25 24 23 22 21 20 19 18 Rys. 11.04 PN-72/M-86965 Rys.09 PN-EN ISO 2338 :2002 PN-70/M-85005 PN-72/M-86965 Stal Rys.

formatu arkusza o wymiarach — 141 — . Wymiary formatów pochodnych*' Krotność krótszego boku Formaty pochodne od formatu A4 A3 A2 mm 2 3 4 5 6 7 8 9 1189x1682 420x891 594x1261 841x1783 1189x2523 420x1189 594x1682 841x2378 420x1486 594x2102 420x1783 420x2080 Al A0 Układ formatów podstawowych Tabela D-2. Przykład oznaczenia 297x630 mm: A4x3. Wymiary fonaałów podstawowych Format (A5) A4 A3 A2 Al A0 Wymiary (mm) 148x210 210x297 297 x 420 420 x 594 594 x 841 841x1189 297x630 297x841 297x1051 297x1261 297x1471 297x1682 297x1892 * ! Formaty pochodne oznacza się podając oznaczenie formatu podstawowego i krotność krótszego boku formatu podstawowego.Tabela D-l. Znormalizowane podziałki rysunku technicznego Wielkość naturalna Podziałki zwiększające 2 5 10 20 50 100 1 1 1 1 1 1 12 (1 2.5) 15 1 10 (1 15) 1 20 (1 25) Podziałki ujęte w nawiasach nie są zalecane. Podziałki zmniejszające 1 50 1 100 1 200 (1 250) 1 500 1 1000 1 2000 (1 2500) 1 5000 1 10000 1 20000 (1 25000) 1 50000 1:1 A2x4 A2 A1 A0- A3*4 A4*3 0-2 Proporcje wymiarowe arkuszy o formatach pochodnych (przykłady) A4 A3 A4 Tabela D-3.

część arkusza z tabelką rysunkową ma stanowić stronę wierzchnią (pole zakreskowane). Najpierw wykonuje się załamania prostopadłe. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 142 — . a następnie załamania równoległe do dolnej krawędzi arkusza rysunkowego. b.SPOSOBY SKŁADANIA ARKUSZY O FORMATACH A3-M Arkusze większe od A4 po złożeniu mają wymiar formatu A4. zatamanie wypukfe zafamanie wklęste Forma! A3 1 2 V//// n _ 210 _ — a 420 a» CD C M C-N S 210 t'en OJ 1 Format A2 Rys. Kolejność załamań przy składaniu arkuszy oznaczono liczbami. c • arkusze w położeniu poziomym. D-3 Sposób składania „do teczki lub koperty" arkuszy o formatach A3 i A2: a.

b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 143 . 0-4 210 sSk 210 fes- 210 210 1189 Sposób składania „do teczki lub koper?/1 sriauszy o formatach A1 i AO: a.zatamanie wypukte zatamanie wklęste c Format A0 4 2 ! r-- OJ CO cn •4- 1 CM CT5 210 Rys. c — arkusze w położeniu poziomym.

. d — arkusze w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) — 144 — . 1S0 OCT) < N yr / / / 105 Format A 2 .zatamanie wypukłe zatamanie wklęsłe 105 a Format A3 * 2 1 m 105 42() W Wh TABELKA. D-5 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A3 i A2: a. b. c — arkusza w pcłożsniu poziomym.

h <J> CM r 210 a/2 190 190 190 f 1189 Rys. D-6 Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach A1 i A0: a. c — arkusze w położeniu poziomym. b — arkusz w położeniu pionowym (liczby określają kolejność załamań przy składaniu) 10 — Rysunek techniczny {¿ka 220S — 145 — .h — I I 1 5| <7> CM I --h I i • — .105 załamanie 105 Format AO wypukłe załamanie w k l ę s ł e 2/ I I .

1 i 1 1 ! 1 il 1 ! IP 190 «¡3 Gas» cs en vr < N Ï' ł 210 8*190 = 1520 2030 -99 vA Sposób składania „do wpinania" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9..do teczki lub koperty" arkuszy o formatach pochodnych: a — format A4x9.. D-7 Sposób składania .lałamGnis wvpukia f-8<7T5in >1 zokimurne wid^is r" Format A 3 * 7 Rys. 1 . b — format A3x7 . b — format A3x7 —' a d Format A 4 * 9 l ! > ! i l i załamanie wypukłe załamanie wklęsłe i ! en 210 C a/j 8*190=1520 1892 | Y//A 190 C N y b — 105 / -as Format A3* 7 / » / ! 1 1 a/2 c .

Oficyna Wyd. skrypt Politechniki Śląskiej. 1970. 1974. WNT. WNT. [17] LOSKA J. wyd. Vysśaja Śkola. 1981.: Technologiczność konstrukcji stalowych.: Podstawy konstrukcji maszyn. K. SPENCER H..: Technical drawing. wyd.: Rurowe konstrukcje stalowe. [18] ORŁOW P. Warszawa. 1968.: Zapis konstrukcji. 1985. KORNBERGER Z. [20] RYDZANICZ I. [2] BRÓDKA J'. cz. Yyssaja Skola. XXIII. Warszawa.: Zasady konstruowania w budowie maszyn. [22] WINKLER T. wyd. Wyd. WNT.: Podstawy konstrukcji maszyn. Warszawa.: Rysunek techniczny maszynowy. WNT. Mińsk. KOVALEVA N. 1975.: Podstawy konstrukcji maszyn. wyd. [14] KOZLOVSKIJ Ju.. [7] DIETRYCH J„ LOSKA J„ PURZYŃSKI R„ SZOŁTYSEK A.: KOZLOVSKIJ Ju. HILL I. [6] DIETRYCH J. K..: Komputerowy zapis konstrukcji. [13] GIESECKE F.. [12] DOBRZAŃSKI T. 1974. D. 1962. Podstawy. wyd.. Macmillan Publishing Co. Atlas. Warszawa. POLJANIĆEVA A.. 1971. ŚLEDZIEWSKI E.. Ośrodek Metodyczny Wyższych Studiów dla Pracujących. WNT. Atlas konstrukcij. III. Mińsk. PWN. V. WNT. wyd.: Projektowanie stalowych konstrukcji spawanych.: Metodyczny zbiór zadań z rysunku technicznego. Wrocław. MITCHELL A. II zmień. skrypt Politechniki Śląskiej. II zmień.[1] AUGUSTYN J. 1972. Politecn. wyd. 1974.: Organizacja i metodyka prowadzenia zajęć z rysunku technicznego na studiach dla pracujących. WNT. V.: Zbiór zadań ćwiczeniowych z rysunku technicznego.. ZYGMUNT K.. I. Wrocław. II. Wrocławskiej 2000.: Sto zadać s otvetami po proekcionnomu ćerćeniju. wyd.: Projektowanie i konstruowanie.. wyd. Warszawa. 1968.: Konstrukcja i konstruowanie. Warszawa. Moslcva. [19] OSIŃSKI Z. cz. GITL. [15] KOREWA W. wyd. [4] D'JACENKO S. STOLBOVOJ S. II. [5] DIETRYCH J.. [21] ŚLEDZIEWSKI E. Warszawa. N. I. 1973. cz. II zmień.: MaśinostroiteFnoe ćerćenie s elementami konstruirovanija. 1985. C. 1977. i rozszerz.: System i konstrukcja. [3] Detali masin. Gliwice 1982. L. WNT. 1997.. . Kiev. WNT. [11] DIETRYCH J. Arkady. G. [10] DIETRYCH J. A. Resetova. 2003. Arkady.: Detali masin. WNT. Warszawa. II. Masgiz. Z. E. [8] DIETRYCH J„ KOCAŃDA S„ KOREWA W. wyd. 1962. G. [9] DIETRYCH J„ KOREWA W. ZYGMUNT K.: Rysunek techniczny jako zapis konstrukcji. [16] ŁAWROWSKI Z. PWr. V zmień. [23] ZENJUK I. Warszawa. Warszawa. Warszawa. New York. 1975. P. Warszawa. Warszawa. VI.. III. D„ MELEŚKO I. Gliwice.: Sprzęgła i hamulce. 1974. Gliwice 1976. Praca pod red.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful