P. 1
Gardocki L. - Prawo Karne

Gardocki L. - Prawo Karne

|Views: 6,157|Likes:

More info:

Published by: Bartosz Szcześniak on Sep 21, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/17/2013

pdf

text

original

Lech Gardocki Prawo karne Spis treści Wykaz skrótów. Rozdział I. Zagadnienia wstępne. § 1.

Prawo karne na tle innych gałęzi prawa i dyscyplin naukowych. I. Pojęcie prawa karnego. II. Nauka prawa karnego i nauki pokrewne. § 2. Funkcje prawa karnego. § 3. Zasady prawa karnego. I. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn. II. Zasada winy. III. Zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej. IV. Zasada humanitaryzmu. V. Zasada nullum crimen sine lege. 1. Uwagi ogólne. 2. Nullum crimen sine lege scripta. 3. Nullum crimen sine lege certa. 4. Zakaz analogii. 5. Nullum crimen sine lege praevia (lex retro non agit). 6. Nulla poena sine lege. § 4. Szkoły i kierunki w nauce prawa karnego. I. Kierunek racjonalistyczno-humanitarny wieku Oświecenia.

II. Szkoła klasyczna. III. Szkoła antropologiczna (szkoła pozytywna). IV. Szkoła socjologiczna. V. Inne kierunki w prawie karnym. 1. Obrona społeczna. 2. Nowa obrona społeczna. 3. Neoklasycyzm. 4. Abolicjonizm. § 5. Zagadnienia kryminalizacji. I. Kryminalizacja i nauka o kryminalizacji. II. Opisowa nauka o kryminalizacji. III. Normatywna nauka o kryminalizacji. § 6. Ustawa karna i jej stosowanie. I. Źródła polskiego prawa karnego. 1. Kodeks karny. 2. Przepisy innych dziedzin prawa. 3. Konstytucja i umowy międzynarodowe. 4. Judykatura i doktryna. II. Wykładnia przepisów prawa karnego. III. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. 1. Wejście w życie 2. Czas popełnienia przestępstwa. 3. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. 4. Ustawy epizodyczne. IV. Obowiązywanie

ustawy pod względem miejsca i osób. 1. Uwagi ogólne. 2. Zasada terytorialności. 3. Zasada narodowości podmiotowej. 4. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) ograniczona. 5. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) nieograniczona. 6. Zasada odpowiedzialności zastępczej. 7. Zasada represji wszechświatowej. 8. Moc prawna orzeczeń zagranicznych. V. Immunitety. Rozdział II. Nauka o przestępstwie. § 7. Ogólne pojęcie przestępstwa. I. Definicja przestępstwa. II. Przestępstwo jako czyn człowieka. III. Czyn zabroniony. Ustawowe znamiona przestępstwa. IV. Bezprawność czynu. V. Wina. VI. Społeczna szkodliwość. VII. Klasyfikacja przestępstw. 1. Waga przestępstwa 2. Forma winy 3. Forma czynu 4. Znamię skutku 5. Typy przestępstw 6. Tryb ścigania § 8. Struktura przestępstwa. I. Uwagi ogólne.

II. Podmiot przestępstwa. 1. Wiek sprawcy 2. Nieletni 3. Młodociany 4. Przestępstwa indywidualne i przestępstwa powszechne III. Strona przedmiotowa przestępstwa. IV. Formy czynu. I. Przestępstwa trwałe 2. Przestępstwa wieloosobowe 3. Przestępstwa wieloczynowe V. Przestępstwa z zaniechania. 1. Uwagi ogólne 2. Przestępstwa materialne z zaniechania VI. Skutek czynu. Związek przyczynowy. 1. Teoria ekwiwalencji 2. Teoria adekwatnego związku przyczynowego 3. Teoria relewancji 4. Przyczynowość zaniechania VII. Strona podmiotowa przestępstwa. VIII. Formy winy umyślnej. 1. Zamiar bezpośredni 2. Zamiar ewentualny IX. Dodatkowe cechy umyślności. Przestępstwa kierunkowe. X. Formy winy nieumyślnej. 1. Uwagi ogólne 2. Lekkomyślność 3. Niedbalstwo

XI. Wina mieszana (kombinowana). XII. Przedmiot przestępstwa. 1. Uwagi ogólne 2. Podział przestępstw ze względu na przedmiot ochrony 3. Indywidualny, rodzajowy i ogólny przedmiot ochrony 4. Znaczenie przedmiotu ochrony przy interpretacji przepisu 5. Podobieństwo przestępstw § 9. Formy popełnienia przestępstwa. I. Uwagi ogólne. II. Sprawstwo. Współsprawstwo. Sprawstwo kierownicze. 1. Sprawstwo 2. Współsprawstwo 3. Sprawstwo kierownicze 4. Indywidualizacja winy III. Podżeganie i pomocnictwo. 1. Uwagi ogólne 2. Podżeganie 3. Pomocnictwo 4. Uczestnictwo konieczne IV. Odpowiedzialność podżegacza i pomocnika. 1. Zakres 2. Wyłączenia odpowiedzialności 3. Prowokator V. Formy stadialne przestępstwa. VI. Przygotowanie. 1. Przygotowanie w sensie ścisłym 2. Wejście w porozumienie 3. Karalność

przygotowania 4. Czynny żal VII. Usiłowanie. 1. Definicja 2. Zagrożenie karą 3. Usiłowanie nieudolne 4. Czynny żal § 10. Wyłączenie odpowiedzialności karnej. I. Uwagi ogólne. § 11. Kontratypy. I. Obrona konieczna. 1. Definicja 2. Warunki 3. Dysproporcja dóbr 4. Prowokacja 5. Problem bójki 6. Przekroczenie granic II. Stan wyższej konieczności. 1. Definicja 2. S.W.K a obrona konieczna 3. Rozwój instytucji 4. Bezpośrednie niebezpieczeństwo 5. Proporcja dóbr 6. Subsydiarność 7. Celowość działania 8. Konsekwencje 9. Kolizja obowiązków 10. Zawiniony s.w.k. 11. Wyłączenie s.w.k. 12. Przekroczenie granic III. Działanie w ramach uprawnień lub obowiązków.

Niepoczytalność. Wyłączenie winy. Warunek drugi 4. Zwyczaj. VI. X. Stan nietrzeźwości. 1. VIII. VI. VII. 1. . Karcenie małoletnich. Zgoda pokrzywdzonego (zgoda dysponenta dobrem). Błąd co do kontratypu lub okoliczności wyłączającej winę. Poczytalność ograniczona. II. IV. Przestępstwo urojone VII. Definicja 2. Warunek pierwszy 3. Ryzyko sportowe. V. IX. Czynności lecznicze. I. Nieświadomość bezprawności czynu (błąd co do prawa). § 12. Definicja 2. Błąd co do faktu. Ryzyko nowatorstwa. VIII. Rozkaz przełożonego. III. Wprawienie się w stan odurzenia. Ostateczna potrzeba.IV. Zakres odpowiedzialności 3. Warunek trzeci V.

§ 13. Znikoma społeczna szkodliwość czynu. § 14. Zbieg przestępstw i przepisów ustawy. I. Zbieg przestępstw. Kara łączna. 1. Przesłanki zbiegu przestępstw 2. Wymiar kary łącznej 3. Ciąg przestępstw 4. Zbieg kar 5. Pozorny zbieg przestępstw 6.Przestępstwo ciągłe 7.Czynności współukarane II. Zbieg przepisów ustawy 1. Definicja 2. Kumulatywna kwalifikacja czynu 3. Pozorny zbieg przepisów Rozdział III. Nauka o karu, środkach karnych i środkach zabezpieczających. § 15. Zagadnienia wstępne. I. Pojęcie kary. II. Teorie kary. § 16. System kar. I. Katalog kar. II. Kara grzywny. III. Kara ograniczenia wolności. IV. Kara pozbawienia wolności. V. Kara dożywotniego pozbawienia wolności i kara 25 lat pozbawienia wolności. VI. Problem kary śmierci.

§ 17. Środki karne. I. Uwagi ogólne. II. Pozbawienie praw publicznych. III. Zakaz zajmowania stanowisk, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. IV. Zakaz prowadzenia pojazdów. V. Przepadek przedmiotów. VI. Podanie wyroku do publicznej wiadomości. VII. Nawiązka i świadczenie pieniężne. 1. Nawiązka 2. Świadczenie pieniężne VIII. Obowiązek naprawienia szkody. Zwrot korzyści. 1. Obowiązek naprawienia szkody 2. Zwrot korzyści § 18. Zaniechanie ukarania sprawcy. I. Uwagi ogólne. II. Niepodleganie karze. III. Abolicja. IV. Odstąpienie od wymierzenia kary. V. Warunkowe umorzenie postępowania karnego. § 19. Sądowy wymiar kary. I. Zasady sądowego wymiaru kary i środków karnych. II. Dyrektywy sądowego wymiaru kary. 1. Dyrektywy ogólne

2. Dyrektywa humanitaryzmu kary 3. Dyrektywa stopnia winy 4. Stopień szkodliwości społecznej czynu 5. Prewencja generalna i indywidualna 6. Dyrektywa pierwszeństwa kar wolnościowych 7. Wymiar kary nieletnim i młodocianym 8. Wymiar grzywny 9. Dyrektywy szczegółowe III. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. IV. Nadzwyczajne złagodzenie kary. 1. Istota nadzwyczajnego złagodzenia kary 2. Podstawy nadzwyczajnego złagodzenia kary 3. Przypadki szczególne 4. Zbieg podstaw V. Zmiana rodzaju kary na łagodniejszy. VI. Warunkowe zawieszenie wykonania kary. 1. Literatura ogólna 2. Istota warunkowego zawieszenia 3. Przesłanki zastosowania 4. Okres próby, wymierzenie grzywny 5. Obowiązki 6. Zarządzenie wykonania § 20. Zmiana kary orzeczonej. I. Warunkowe przedterminowe zwolnienie. 1. Istota warunkowego zwolnienia 2. Przesłanki 3. Okres próby, dozór 4. Odwołanie

warunkowego zwolnienia 5. Warunkowe zwolnienie przy zbiegu kar II. Kary zastępcze i zmiana kar w toku ich wykonywania. III. Ułaskawienie. Amnestia. 1. Ułaskawienie 2. Amnestia § 21. Środki zabezpieczające. I. Istota środków zabezpieczających. II. Stosowanie środków zabezpieczających. III. Środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym. § 22. Przedawnienie. Zatarcie skazania. I. Przedawnienie. 1. Uwagi ogólne 2. Przedawnienie ścigania 3. Przedawnienie wyrokowania 4. Przedawnienie kary 5. Spoczywanie biegu przedawnienia 6. Wyłączenie przedawnienia II. Zatarcie skazania. Rozdział IV. Poszczególne przestępstwa. § 23. Przestępstwa przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne. I. Przestępstwa prceciwko pokojowi, ludzkości i przestępstwa wojenne w prawie karnym międzynarodowym. II. Przestępstwa przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne w prawie polskim § 24. Przestępstwa przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej. I. Uwagi ogólne

II. Zdrada główna. Zamach stanu. 1. Zdrada główna 2. Zamach stanu III. Zdrada dyplomatyczna. IV. Szpiegostwo i dezinformacja wywiadowcza. 1. Szpiegostwo 2. Dezinformacja wywiadowcza V. Czynny żal. VI. Znieważanie Narodu. VII. Zamach na Prezydenta RP. VIII. Znieważanie symboli państwowych. IX. Zamachy na funkcjonariuszy państw obcych. X. Przepisy ogólne. § 25. Przestępstwa przeciwko obronności. I. Uwagi ogólne. II. Zamach na jednostkę sił zbrojnych (dywersja). III. Służba w obcym wojsku. IV. Uchylanie się od służby wojskowej. § 26. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. I. Zabójstwo, morderstwo i zabójstwo w afekcie. 1. Zabójstwo 2. Morderstwo 3. Zabójstwo w afekcie II. Dzieciobójstwo. III. Zabójstwo

eutanatyczne. IV. Namowa lub pomoc do samobójstwa. V. Nieumyślne spowodowanie śmierci. VI. Przestępstwa związane z aborcją. 1. Uwagi ogólne 2. Historia uregulowania problemu 3. Regulacja VII. Spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. VIII. Bójka i pobicie IX. Narażenie na niebezpieczeństwo XI. Przestępstwa związane z problemem narkomanii § 27. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu I. Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego albo jego niebezpieczeństwa. II. Inne postacie powszechnego niebezpieczeństwa. III. Piractwo w komunikacji wodnej lub powietrznej. III. Postanowienia ogólne. § 28. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. I. Katastrofa komunikacyjna. II. Wypadek komunikacyjny. III. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. IV. Inne przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. § 29.

Przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu. I. Niszczenie świata roślinnego lub zwierzęcego. II. Zanieczyszczanie środowiska. III. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. IV. Działanie na szkodę terenu chronionego prawnie. § 30. Przestępstwa przeciwko wolności. I. Uwagi ogólne. II. Pozbawienie człowieka wolności. III. Groźba karalna. IV. Zmuszanie. V. Naruszenie miru domowego. VI. Prawnokarna ochrona wolności sumienia i wyznania. § 31. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. I. Uwagi ogólne. II. Zgwałcenie. III. Czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną. IV. Nadużycie zależności. V. Czynności seksualne z dzieckiem (czyn lubieżny). VI. Kazirodztwo. VII. Rozpowszechnianie pornografii. VIII. Zmuszanie do prostytucji. IX. Inne przestępstwa związane ze zjawiskiem prostytucji. 1. Systemy prawnej

regulacji prostytucji 2. Typy przestępstw X. Tryb ścigania. § 32. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece. I. Bigamia. II. Przestępstwo znęcania się. III. Rozpijanie małoletniego. IV. Uchylanie się od alimentacji. V. Porzucenie lub uprowadzenie dziecka lub osoby bezradnej. 1. Porzucenie 2. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego § 33. Przestępstwa przeciwko czci. I. Zniesławienie 1. Zakres pojęcia 2. Prawo do informacji 5 3. Fakty i oceny 4. Działanie w ramach uprawnień 5. Zniesławienie a krytyka 6. Forma zarzutu 7. Upublicznienie wyroku. Nawiązka 8. Typ kwalifikowany II. Zniewaga. III. Naruszenie nietykalności cielesnej. § 34. Przestępstwa przeciwko prawom pracownika. I. Naruszanie uprawnień pracowniczych lub zasad BHP II. Narażanie pracownika na niebezpieczeństwo III. Niezawiadomienie o wypadku

I. IV. Czynna napaść III. Kwalifikowane typy sprzedajności 4. Utrudnianie kontroli. Nadużycie władzy. Niezawiadomienie o przestępstwie. VI. Fałszywe zawiadomienie. 1.§ 35. VII. Poplecznictwo. II. . Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego. Tworzenie fałszywych dowodów. I. Zniewaga funkcjonariusza lub organu. V. Łapownictwo. Uwagi ogólne. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. 1. Naruszenie nietykalności i czynna napaść na funkcjonariusza. Fałszywe oskarżenie. Przemoc i groźba wobec urzędów i ich funkcjonariuszy. Fałszywe zeznania. Zatajenie dowodów niewinności. Uwagi ogólne 2. Wywieranie wpływu na sąd. III. Sprzedajność 3. Płatna protekcja. IV. VI. § 36. Przekupstwo VIII. V. Naruszenie nietykalności 2. II. Przywłaszczenie funkcji.

Udział w zbiegowisku publicznym. I. 1. Wymuszanie zeznań 3. . Handel ludźmi 2. Przestępne naruszanie prawa wyborczego. Inne przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. 2. Wzięcie zakładnika. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum. Nielegalna adopcja. Nielegalna adopcja IV. Naruszenie tajności głosowania. Handel ludźmi. Inne przestępstwa wyborcze. Naruszenie tajemnicy postępowania karnego 4. I. Bezprawny wpływ na wybory. II. Przeszkadzanie wyborom. Bezprawne samouwolnienie się 5. Bezprawne uwolnienie więźnia 6. III. II. III. Naruszanie wolności zgromadzeń. Bezprawne naciski. Uwagi ogólne. Niestosowanie się do zakazu § 37. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu. § 38. 1. Przestępne nadużywanie wolności wypowiedzi. IV. Nadużycie czasowego zwolnienia 7.VII. V. V.

Niszczenie dokumentów lub znaków granicznych. Rozbój i palnej. Naruszenie sfery życia prywatnego IV. Tajemnica korespondencji 2. Naruszenie sfery życia prywatnego. Bezprawne uzyskanie programu komputerowego 3. Kradzież z włamaniem. Kradzież. Zorganizowana grupa przestępcza. Naruszenie tajemnicy zawodowej i służbowej. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji . Fałsz materialny dokumentu.VI. Uniemożliwianie lub utrudnianie dostępu do informacji § 40. 1. IV. Naruszenie tajemnicy korespondencji. Uwagi ogólne. 1. Naruszenie przepisów dotyczących broni VIII. Nielegalne przekroczenie granicy § 39. II. VII. Kradzież z włamaniem III. III. I. . III. II. I. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów. II. Kradzież zwykła 2. . Przestępstwa przeciwko dokumentom tożsamości. I. § 41. Fałsz intelektualny dokumentu. Naruszenia tajemnicy państwowej. Przestępstwa przeciwko mieniu. Związek przestępny.

Przepisy wspólne. I. Czynny żal przy przestępstwach przeciwko mieniu. Kradzież leśna. VII. Niegospodarność. IV. Kradzież rozbójnicza IV. IX. V. Oszustwo ubezpieczeniowe. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. Niszczenie lub uszkadzanie mienia.kradzież rozbójnicza. Oszustwo komputerowe. 1. Przywłaszczenie. 1. § 42. Niegospodarność II. Nadużycie zaufania. Typy kwalifikowane przestępstw przeciwko mieniu. Oszustwo kredytowe lub subwencyjne. Porwanie pojazdu. III. XV. 1. Nadużycie zaufania 2. Paserstwo. Nadużycie telefonu. XI. Oszustwo. XII. Rozbój 2. XIII. Wymuszenie rozbójnicze. X. Pranie brudnych . VIII. VI. Paserstwo nieumyślne XIV. Paserstwo umyślne 2.

X. Przygotowanie 4. kwalifikowany. Uregulowania wspólne. Przestępstwa na szkodę wierzycieli. Fałszowanie narzędzi pomiarowych 6. VIII. Czynny żal § 43. Podwyższenie wysokości grzywny 3. Zagadnienia wstępne. Współdziałanie pracownika banku 3. Usuwanie lub fałszowanie oznaczeń towaru. Udaremnienie przetargu.pieniędzy. Rozdział I. Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. Fałszowanie znaków wartościowych lub urzędowych 5. Pranie brudnych pieniędzy 2. VII. znaków urzędowych i narzędzi pomiarowych. I. Fałszowanie pieniędzy 2. 1. papierów wartościowych. Przepadek przedmiotów II. § 1. Nierzetelne prowadzenie dokumentacji. Fałszowanie dokumentacji w obrocie papierami wartościowymi. Puszczanie w obieg 3. I. Rozszerzenie pojęcia podmiotu 2. Typ. VI. 1. Lichwa. Pojęcie prawa karnego. Czynny żal V. Prawo karne (materialne) jest dziedziną prawa określającą . 1. Zaniechanie powiadomienia 4. Prawo karne na tle innych gałęzi prawa i dyscyplin naukowych. Fałszowanie pieniędzy. IX.

228). (UKS). Prawo karne skarbowe reguluje problematykę odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe. przestępstwa żołnierzy łączące się z obowiązkiem służby wojskowej i dyscypliną wojskową(np. Nr 35. działalności zmierzającej do ustalenia czy i przez kogo popełnione zostało przestępstwo. W ramach prawa karnego wyodrębnia się pewne jego części. Dziedziną prawa ściśle wiążącą się z prawem karnym jest postępowanie z nieletnimi. przestępstwa wojskowe. dezercja). ponieważ wobec nieletnich w zasadzie nie stosuje się kar. Podstawą zastosowania tych środków może być jednak m. W ramach prawa karnego wykonawczego wyróżnia się jego część o największym znaczeniu praktycznym. Prawo karne procesowe jest dziedziną prawa określającą reguły postępowania organów państwowych w procesie karnym.czyny będące 1 przestępstwami. wyraża się w odmiennych częściowo zasadach odpowiedzialności. zwaną prawem penitencjarnym. poz. tj.in. Prawo karne wojskowe mieści się w KK jako jego wyodrębniona "Część wojskowa" (art. kary grożące za popełnienie przestępstw. . Prawo karne wykonawcze reguluje tryb wykonywania kar orzeczonych za przestępstwo oraz uprawnienia osób skazanych. Prawo karne w szerszym znaczeniu tego określenia obejmuje również prawo karne procesowe (inaczej postępowanie karne albo procedura karna) oraz prawo karne wykonawcze. lecz środki wychowawcze i poprawcze. Prawo karne procesowe określa też uprawnienia i obowiązki osób uczestniczących w procesie karnym. UKS zawiera też szereg odmienności w zakresie przepisów proceduralnych. tzn. Nie jest to część prawa karnego. tzn.10. zaś prawo karne wykonawcze w Kodeksie karnym wykonawczym (KKW). Prawo karne materialne zawarte jest w Polsce głównie w Kodeksie karnym (KK). charakteryzujące się odmiennością przedmiotu i sposobu regulacji. 317-363 KK). Jego specyfika. Określa ono tzw. oprócz wspomnianego zakresu czynów karalnych. i do osądzenia sprawcy przestępstwa. która zawiera przepisy odnoszące się do wykonywania kary pozbawienia wolności. ceł. mające zastosowanie również w razie popełnienia przez żołnierza przestępstwa niewojskowego. Prawo karne skarbowe zawarte jest w Ustawie karnej skarbowej z 1971 r. Są to: prawo karne skarbowe i prawo karne wojskowe. czyny naruszające interesy Skarbu Państwa w zakresie podatków. obrotu dewizowego oraz gier losowych i totalizatorów. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. i wprowadza pewne odmienności od ogólnych zasad odpowiedzialności karnej.U. uregulowane w ustawie z 26.1982 r. środki karne i środki zabezpieczające stosowane w związku z naruszeniem prawa karnego oraz zasady odpowiedzialności karnej. prawo karne procesowe w Kodeksie postępowania karnego (KPK). popełnienie czynu karalnego.

237 Konstytucji postanawia się. Wykroczenia są czynami karalnymi o niższym stopniu społecznej szkodliwości niż przestępstwa i w związku z tym zagrożone są łagodniejszymi karami. że w okresie 4 lat od jej wejścia w życie w sprawach o wykroczenia orzekają kolegia do spraw wykroczeń przy sądach rejonowych. że ustawodawca przekształca dotychczasowe przestępstwa w wykroczenia lub odwrotnie. Najczęściej przez prawo karne międzynarodowe rozumie się przepisy wewnętrznego prawa karnego odnoszące się do przestępstw z elementem obcym (np. Charakterystyczne dla wykroczeń jest też to. ich popełnienie nie łączy się przeważnie z moralnym potępieniem sprawcy. popełnionych przez cudzoziemców lub za granicą) oraz do instytucji międzynarodowej współpracy w sprawach karnych (ekstradycja. 1 Konstytucji RP z 1997 r. Wśród nazw dyscyplin prawniczych zawierających przymiotnik "karne" spotykamy również termin prawo karne międzynarodowe. Jednak w art. 175 ust. Trudno sobie wyobrazić. Granica między tymi dwoma rodzajami czynów jest w pewnym stopniu płynna i zdarza się. a w zakresie procedury Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z 1971 r. by kiedykolwiek przestępstwo rozboju stało się wykroczeniem. niemniej istota tych dwóch rodzajów odpowiedzialności jest taka sama. Sprawy o wykroczenia są w pierwszej instancji rozpatrywane przez organy pozasądowe .zabronionego przez ustawę (głównie KK) jako przestępstwo. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (NielU) reguluje również kwestie proceduralne i postępowanie wykonawcze. W literaturze prawniczej używa się terminu prawo karne międzynarodowe i terminu międzynarodowe prawo karne. wymiar sprawiedliwości w RP sprawują sądy. Prawo o wykroczeniach od prawa karnego różni głównie waga czynów. Zgodnie z art. KW nie nazywa odpowiedzialności za wykroczenie odpowiedzialnością karną. Przepisy należące do tej dziedziny zawiera głównie Kodeks wykroczeń z 1971 r. stąd ścisły związek postępowania z nieletnimi z prawem karnym. panuje jednak znaczna rozbieżność poglądów co do zakresu. wykonywanie obcych wyroków skazujących). (KW). Natomiast przez międzynarodowe prawo karne rozumie się przeważnie przepisy prawa międzynarodowego publicznego odnoszące się do . tych pojęć. którymi każda z tych dziedzin prawa się zajmuje.kolegia do spraw wykroczeń. Nie dotyczy to jednak zasadniczego zestawu przestępstw i wykroczeń. skoro chodzi o wymierzanie kar za czyny zabronione przez ustawę. Dziedziną prawa blisko spokrewnioną z prawem karnym jest prawo o wykroczeniach (zwane też prawem karnoadministracyjnym). kary grożące za wykroczenia i zasady odpowiedzialności za wykroczenia. a wykroczenie niezastosowania się do znaku lub sygnału drogowego przestępstwem. że inaczej niż przy przestępstwach. Prawo o wykroczeniach określa czyny będące wykroczeniami.

instytucji i zasad prawa karnego oraz .sygnatariuszy tych umów przy tworzeniu i stosowaniu przepisów prawa wewnętrznego. piractwa. 3) normy prawa międzynarodowego zawarte w wielostronnych umowach międzynarodowych odnoszące się do pewnych czynów (określanych jako delicta iuris gentium). w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. II. prawo karne kolizyjne). prawa karnego procesowego i prawa karnego wykonawczego. umowy te przede wszystkim zobowiązują sygnatariuszy do kryminalizacji takich czynów (np.. prawo karne międzynarodowe obejmuje: 1) normy prawa karnego wewnętrznego poszczególnych państw dotyczące zakresu zastosowania ustawy karnej (tzw. Nauka prawa karnego i nauki pokrewne. prawo norymberskie).MPPOP lub w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. a więc jako zespół obowiązujących przepisów.przestępstw międzynarodowych. 6) normy prawa międzynarodowego zawarte w wielostronnych umowach międzynarodowych odnoszących się do praw człowieka (np. że najbardziej trafne jest szerokie rozumienie pojęcia prawo karne międzynarodowe.KPCPW) i ustalające pewne standardy w zakresie prawa karnego. 5) normy wewnętrznego prawa karnego odnoszące się do zbrodni przeciwko pokojowi. jest przedmiotem badań dyscypliny naukowej . 4) normy prawa międzynarodowego ustanawiające odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. 2) normy prawa wewnętrznego i normy zawarte w dwustronnych i wielostronnych umowach międzynarodowych odnoszące się do ekstradycji i innych form współpracy międzynarodowej w sprawach karnych. W tym szerokim rozumieniu. instytucji i zasad tego prawa (tzw. handlu narkotykami) i do współpracy w ich ściganiu. a zwłaszcza do zbrodni przeciwko pokojowi. Nauka prawa karnego zajmuje się wykładnią obowiązujących przepisów. . W ramach tej dyscypliny mieści się również wyjaśnianie społecznej funkcji przepisów. które powinny być przestrzegane przez państwa . obejmujące wszelkie międzynarodowe aspekty odpowiedzialności karnej. dogmatyka prawa karnego). tworzeniem usystematyzowanego zbioru pojęć.nauki prawa karnego. Uprawianie nauki prawa karnego nie ogranicza się jednak do tego typu rozważań. zbrodnie przeciwko pokojowi i zbrodnie przeciwko ludzkości (tzw. Wydaje się. Prawo karne jako dziedzina prawa pozytywnego. zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.

i któremu najczęściej poświęcone są koncepcje teoretyczne kryminologów. rozumiana jest szerzej. Do zadań kryminologii zalicza się też badania środków i metod zwalczania i zapobiegania przestępczości i ich skuteczności. 4) naukę o polityce kryminalnej i nauki penitencjarne. Tak jak kryminologia zajmuje się zjawiskiem przestępczości i przestępcy. Pokrewne nauce prawa karnego są dziedziny naukowe zajmujące się różnymi aspektami przestępstwa. Jest to też problem. wbrew swej nazwie. Kryminologia jest nauką o przestępczości i przestępcy. Jest to stosunkowo młoda dziedzina naukowa. Badanie przestępczości jako zjawiska społecznego polega przede wszystkim na opisie jej rozmiarów. określane jako teorie kryminologiczne. Wiktymologia (od łac. victima .ich krytyczna ocena i formułowanie propozycji zmian prawa karnego. struktury. W szczególności wiktymologia zajmuje się badaniem roli ofiary w genezie przestępstwa. dokonywania krytycznej analizy orzecznictwa sądowego. Do zadań wiktymologii zalicza się też formułowanie postulatów co do . ale również inne zjawiska zaliczane do patologii społecznej. kary i jej wykonywania oraz stosowania prawa karnego. alkoholizm. motywów działania. tzn. Niekiedy kryminologia. Uprawiana jest w formie badań empirycznych i formułowania na ich podstawie twierdzeń ogólnych o badanych zjawiskach. 3) kryminalistykę. 2) wiktymologię. Do nauk pokrewnych zaliczamy też: 1) kryminologię. przestępczości. Problemem. któremu kryminologia poświęca najwięcej miejsca jest zagadnienie przyczyn przestępczości. za przedmiot jej badań uważa się nie tylko przestępczość. zwłaszcza ustalaniem czynników tworzących podatność na stanie się ofiarą przestępstwa oraz metod zapobiegania wiktymizacji. dynamiki i skutków społecznych. tak wiktymologia zajmuje się zjawiskiem pokrzywdzenia przestępstwem (wiktymizacją) i osobą pokrzywdzonego. jak również przeprowadzania empirycznych badań funkcjonowania prawa karnego w praktyce. Wymaga to gromadzenia wiedzy o historii prawa karnego i rozwiązaniach ustawodawczych w innych państwach (metoda prawnoporównawcza).ofiara) jest nauką o ofierze przestępstwa. Głównie w aspekcie przyczyn przestępczości prowadzone są też kryminologiczne badania nad sprawcami przestępstw dotyczące ich cech fizycznych. Taką dziedziną jest nauka procesu karnego. jak np. stanowiąca jak gdyby dopełnienie kryminologii. który był i jest w kryminologii przedmiotem największych sporów naukowych. cech osobowości i trybu życia.

W ich zakres wchodzi zarówno problematyka prawa penitencjarnego. Należą tu np. Kryminalistyka jest nauką o metodach i środkach wykrywania przestępstw. badania odcisków palców (daktyloskopia). kara pojawiła się w społeczeństwach pierwotnych jako instynktowna reakcja na przestępstwo. jest historycznie późniejsza i związana z rozwojem refleksji teoretycznych na temat prawa karnego i karania. leży u genezy prawa karnego. W szerszym znaczeniu polityka kryminalna obejmuje również działalność państwa zmierzającą do zapobiegania przestępczości. Ogólne.tworzenia i funkcjonowania mechanizmów kompensowania pokrzywdzonym szkód wyrządzonych przestępstwem. Funkcje prawa karnego. że prawo karne ma służyć ochronie pewnych dóbr. polityka karna) i politykę w zakresie wykonywania kar pozbawienia wolności (polityka penitencjarna). Myśl o tym. Obejmuje ona politykę ustawodawczą państwa w zakresie tworzenia prawa karnego. problematyka wariografu ("wykrywacza kłamstw") i szereg innych zagadnień. Zaspokajanie poczucia sprawiedliwości osoby pokrzywdzonej przestępstwem. a także rodziny ofiary i jej grupy społecznej. Rola i znaczenie każdej z tych funkcji są różne w . przez ukaranie sprawcy. 18). Jak to sformułował Makarewicz. taktykę przesłuchania lub taktykę pościgu za sprawcą) i technikę kryminalistyczną. Technika kryminalistyczna wykorzystuje osiągnięcia różnych dziedzin naukowych dla tworzenia metod rekonstrukcji zdarzenia przestępnego i identyfikacji sprawcy. politykę wpływania na stosowanie przez sądy kar za poszczególne rodzaje przestępstw (tzw. § 2. Historycznie pierwotną funkcją prawa karnego jest funkcja sprawiedliwościowa. których istnienie i respektowanie składa się na pewien porządek społeczny. Współczesne prawo karne powinno godzić obie te funkcje. W ramach kryminalistyki wyróżnia się taktykę kryminalistyczną (np. śladów narzędzi przestępstwa (mechanoskopia). Przedmiotem nauki o polityce kryminalnej jest działalność organów państwowych w zakresie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. 13 wykrywania i ścigania ich sprawców oraz uzyskiwania i utrwalania środków dowodowych dla celów procesu karnego. a więc. Kryminalistyka zajmuje się również metodami i środkami technicznymi zapobiegania przestępstwom. Nauki penitencjarne zajmują się różnymi aspektami wykonywania kary pozbawienia wolności. badanie pisma. politykę ścigania przestępstw. że prawo karne ma pełnić funkcję ochronną. jak i zagadnienie metod postępowania ze skazanymi w celu ich resocjalizacji lub przynajmniej w celu zapobieżenia ich degradacji społecznej w trakcie wykonywania kary. jako odpłata (Makarewicz.

Przykład ten (zaczerpnięty z "Ojca chrzestnego" M. Sąd wymierza im karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. wywołanego przez popełnienie przestępstwa. Z kolei. W istocie jednak. usiłując zgwałcić dziewczynę.zależności od tego. że nie będzie on pociągnięty do odpowiedzialności karnej za czyny. i w różnym stopniu jest akcentowana przez osoby uczestniczące w realizacji odpowiedzialności karnej. gdzie pokrzywdzonym jest konkretna jednostka. co jest przestępstwem. 18 tzn. zgwałcenie. prymitywnym odwetem itp. a jego rozładowywanie nazywa się w skrócie zaspokajaniem poczucia sprawiedliwości. kojarzenie jej z zemstą. których prawo za przestępstwo nie uważa. godzących w interes ogólny. Odgrywa ona natomiast mniejszą. uważając. o jakie przestępstwo i o jaki podmiot w procesie karnym chodzi. że jest ona wystarczająca dla realizacji funkcji ochronnej. kradzież. przestępstwach bez ofiar. w realizacji której ważną rolę odgrywa zasada nullum crimen . pospolitych przestępstwach. Pokrzywdzony żądający ścigania sprawcy nie robi tego z myślą o ochronie społeczeństwa przed powtórzeniem się czynu. łamią jej szczękę i trwale oszpecają. Stan ten jest mieszaniną poczucia pokrzywdzenia. frustracji i poczucia zagrożenia. a ten zleca pobicie obydwu sprawców. Lekceważenie tej funkcji prawa karnego może wywoływać istotne negatywne skutki społeczne. Przykład: Dwaj młodzi ludzie. prokurator lub sędzia kieruje się taką emocją w niewielkim stopniu. zagwarantować jednocześnie obywatelowi. realizacja funkcji sprawiedliwościowej (miarkowana humanitaryzmem) pełni bardzo ważną rolę rozładowywania pewnego stanu psychicznego. np. a czasami wręcz żadną rolę przy tzw. lecz z chęci odpłacenia sprawcy za doznaną krzywdę. Puzo) ilustruje niebezpieczeństwo zastępowania państwowego wymiaru sprawiedliwości samosądami na skutek lekceważenia funkcji sprawiedliwościowej prawa karnego. Zaszokowany tym wyrokiem ojciec pokrzywdzonej zwraca się do szefa mafii z prośbą o wymierzenie rzeczywistej sprawiedliwości. szpiegostwo. zabójstwo. Prawidłowe funkcjonowanie prawa karnego wymaga zachowania równowagi między funkcją ochronną i sprawiedliwościową Akcentowanie tylko funkcji sprawiedliwościowej zubaża sens społeczny stosowania prawa karnego. Współcześnie jednak dużo częściej spotyka się niedocenianie funkcji sprawiedliwościowej. a występującego u pokrzywdzonego i u innych osób. zbytnio podkreślając jego kontekst jednostkowy. które się o tym fakcie dowiedziały. Funkcja ta. przez wyraźne określenie. takich jak fałszowanie dokumentów. a bardziej myśli o efekcie ochronnym represji karnej. Każda ze wspomnianych funkcji ma też różne znaczenie. Funkcja sprawiedliwościowa odgrywa większą rolę przy tradycyjnych. Prawo karne powinno pełnić również bardzo ważną funkcję gwarancyjną. nielegalne posiadanie broni.

np. lecz środkiem zabezpieczającym. gdy czyjś pogląd uzewnętrzni się w czynie (np. oznaczałoby odpowiedzialność za coś. Nb. Nie jest pociąganiem do odpowiedzialności karnej umieszczanie niepoczytalnych sprawców w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym (art. że odpowiedzialność karna może nastąpić. jego właściwości fizyczne lub psychiczne lub jego stan niebezpieczeństwa. skoro realizacja zamiarów następuje tylko w niewielkiej części przypadków. Trzeba jednak zauważyć. 94 KK). zwłaszcza ze względu na to. Zasady prawa karnego. Stosowanie środków wychowawczych nie jest jednak pociąganiem do odpo- . wychowawczych może być nie tylko popełnienie czynu karalnego. i oczywiście wtedy. art. ponieważ umieszczenie w tym zakładzie nie jest karą. a służy jedynie ochronie jednostki przed arbitralnym postępowaniem organów państwowych. osoba mająca zamiar zabicia przechodzi od samego zamiaru do usiłowania zabójstwa.sine lege (por. § 3. I. ale również wykazywanie przez nieletniego objawów demoralizacji (art. Współczesne prawo karne kieruje się zasadą. Zasada ta wyznacza prawu karnemu bardzo istotny próg jego tworzenia i stosowania. Niebezpieczeństwo osoby niepoczytalnej dla porządku prawnego nie jest więc samodzielną podstawą takiej decyzji. 27-34) ma w odróżnieniu od funkcji sprawiedliwościowej i ochronnej charakter wtórny. Zresztą stosowanie tego środka przez sąd karny może nastąpić tylko w razie popełnienia przez sprawcę czynu zabronionego. sprzeczne z jednym z podstawowych praw człowieka . tzn. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn. 2 NielU). a więc siłą rzeczy byłaby to odpowiedzialność bez winy. Nie mogą być podstawą odpowiedzialności karnej myśli. oznaczałoby też zbyteczne rozszerzanie zasięgu prawa karnego. Karanie za myśli lub poglądy oznaczałoby nadmierne ingerowanie w wewnętrzną sferę życia człowieka. że są oni niebezpieczni dla innych.prawem do posiadania własnych poglądów. W postępowaniu w sprawach nieletnich podstawą do stosowania środków. gdy zamiar popełnienia przestępstwa jest realizowany. zamiary człowieka. że odpowiedzialność karna 19 jest konsekwencją popełnienia przez człowieka czynu (działania lub zaniechania). co nie jest zależne od człowieka. nawet gdyby ich późniejsza ewentualna realizacja była dla społeczeństwa szkodliwa. poglądy. Karanie za zamiary lub poglądy. nie odnosi się do racji bytu prawa karnego. 256 KK przewiduje przestępstwo publicznego propagowania faszyzmu lub innego totalitarnego ustroju państwa). Karanie ludzi za posiadanie przez nich pewnych właściwości.

. Właśnie dlatego. kiedy taki zarzut może być określonej osobie postawiony. Obecnie uważamy za oczywiste. i w zależności od niego prawo karne konkretnego państwa. w określonym czasie historycznym.). II. może nastąpić tylko wobec takiego nieletniego. wg Kodeksu Hammurabiego lekarza karano za niepomyślny wynik operacji). tj. odpowiedzialność taka łączyła się z postawieniem sprawcy zarzutu. który dopuścił się czynu karalnego. w odniesieniu do przestępstw umyślnych więź ta polega na tym. Według obecnych pojęć odpowiedzialność obiektywna była odpowiedzialnością bez winy. Np. dla nazwania tej formy zawinienia. że odpowiedzialność ta nie może nastąpić bez uprzedniego czynu sprawcy. Rozłożenie akcentów w tym zakresie może być różne. określenia "wina obiektywna" (Makarewicz. 10 NielU).wiedzialności karnej. Na pewnym etapie rozwoju prawa karnego taka odpowiedzialność była jednak spotykana (np. Ówcześnie jednak. że podstawowym elementem winy jest współcześnie strona podmiotowa . Oznacza to. który przypomina karę pozbawienia wolności. tj. a w jakim od elementów związanych z osobą sprawcy czynu (np. Problemem dalszym jest to. określonego w ustawie jako przestępstwo (art. że nie można ponosić odpowiedzialności 21 karnej za samo spowodowanie jakiegoś skutku (tzw. że sprawca ma zamiar popełnienia czynu. W literaturze używa się nawet. a więc kiedy wina zachodzi. a zasadę winy nazywa zasadą subiektywizmu. a z kolei współcześnie strona podmiotowa nie wyczerpuje w całości problematyki winy. w jakim stopniu rozmiar tej odpowiedzialności uzależniony jest od okoliczności związanych z czynem i jego wagą. gdy z popełnienia czynu można zrobić mu zarzut. zachowania się po czynie. a więc uważano jego czyn za zawiniony. To. od rodzaju jego motywów. ponieważ w historycznym rozwoju prawa karnego nie zawsze winę wiązano ze stroną podmiotową. umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym. Prawo karne opiera się na zasadzie winy. Zasada winy. Ten element psychiczny określany jest jako strona podmiotowa (strona subiektywna) przestępstwa. faktu recydywy itd. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn przesądza tylko.często utożsamia się winę ze stroną podmiotową. określają przepisy obowiązującego prawa karnego. odpowiedzialność obiektywna). czyn jest niezbędną przesłanką odpowiedzialności. może być bardziej zorientowane na czyn lub na jego sprawcę. Nie jest to jednak zupełnie ścisłe. że sprawca czynu 20 zabronionego ponosi odpowiedzialność karną tylko wtedy. Natomiast stosowanie środka. Podstawowym warunkiem osobistej zarzucalności czynu (czyli winy) jest współcześnie przede wszystkim występowanie określonej więzi psychicznej między sprawcą a jego czynem.

np. 158 § 2 i 3 KK). której sprawy sprawca załatwiał jako pełnomocnik lub pracownik. czyn dokonany bez zamiaru przy przestępstwie umyślnym albo czyn popełniony przez niepoczytalnego). że chodzi o czyn obiektywnie naruszający prawo karne. I 15 § 1 KK). Ogólne. Ilekroć więc KK używa określenia „czyn zabroniony” oznacza to. polegająca na tym. jak to jest przy przestępstwie bójki lub udziału w zbiegowisku. ale niekoniecznie przestępny (np. którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art.Einfuhrung. Podobny charakter ma przestępstwo udziału w zbiegowisku. 358. W prawie karnym powszechnym tego typu konstrukcji nie ma. że za przestępstwo jednostki ponosiły odpowiedzialność pewne zbiorowości. że grzywną wymierzoną sprawcy można obciążyć osobę. formułujących przestępstwo jako własny czyn sprawcy. odpowiedzialność posiłkową. jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu"). rodzina. Najczęściej jednak była to tzw. Historia prawa karnego zna konstrukcję prawną odpowiedzialności karnej za czyny innych osób. 258 KK). Zasada odpowiedzialności indywidualnej nie jest więc naruszona przez sam fakt. z których wyniknął uszczerbek na zdrowiu lub śmierć człowieka (art. Taki miała charakter. Nie należy natomiast zaliczać do przykładów odpowiedzialności zbiorowej takich przestępstw. ponieważ sprawca tego przestępstwa odpowiada tylko za własny czyn (udział w związku). odpowiedzialność zbiorowa. a także w przepisach o współsprawstwie. Określa się go wówczas jako „czyn zabroniony” (art. 254 KK). Kutrzeba. Obowiązuje tam zasada indywidualizacji odpowiedzialności karnej (art. 148). jak udział w związku przestępnym (art. nie obciążają go natomiast zachowania innych osób lub ich skutki. 12). . Współczesne polskie prawo karne skarbowe zna tzw. Zasada odpowiedzialności indywidualnej znajduje swoje odbicie w KK w przepisach części szczególnej. 7). jeżeli nie został przez sprawcę zawiniony. Zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej. miasto (Makarewicz. podżeganiu i pomocnictwie. Czyn wypełniający znamiona określone w ustawie karnej nie jest przestępstwem. III. Istnieją natomiast pewne pozostałości odpowiedzialności zbiorowej w postaci takich typów przestępstw jak: udział w bójce lub pobiciu. 1 § 3 KK ("Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. polegającą na tym. takie jak ród. postać odpowiedzialność pana za czyny ludzi od niego zależnych (Kutrzeba. W obowiązującym polskim prawie karnym zasada winy wyrażona jest 22 w art. że do odpowiedzialności karnej pociąga się grupę ludzi lub jednostkę za udział w przedsięwzięciu zbiorowym. opole.

Z kolei art. bo w tym znaczeniu humanistyczny charakter miałoby po prostu każde możliwe uregulowanie prawne. że ochrona dóbr ogólnych też służy jednostce i w tym sensie wyraża również zasadę humanizmu. by prawo karne spełniało wymagania skromniej sformułowanej zasady . Postulat humanitaryzmu prawa karnego zajmował wiele miejsca w twórczości myślicieli okresu Oświecenia.2l KK) osób współdziałających w popełnieniu przestępstwa. Z kolei art. przyczyniając się do zniesienia tortur i kar okrutnych. 239 KK traktuje jako przestępstwo poplecznictwa odbywanie za skazanego kary. Zgodnie z nią prawo karne powinno być humanitarne. Prawo karne musi uwzględniać prawa jednostki. postulować należy jednak. ludzkie w tym znaczeniu. Stąd też art. uważając że jest to lepszy rodzaj humanizmu). Odrzucając więc. 57 KW zabrania (pod groźbą odpowiedzialności za wykroczenie) uiszczania przez osobę spoza kręgu osób najbliższych grzywny za skazanego. 55 KK zawiera zasadę indywidualizacji kary. w trakcie walki z opozycją polityczną) z pewnością zbyt głęboko ingeruje w kwestię. że w praktyce skutki skazania nie dotkną innych osób. kosztem ochrony interesów ogólnospołecznych. państwa i jego organów. a więc by w centrum uwagi stał człowiek. w jaki sposób skazany doprowadza do zapłacenia grzywny. . Można oczywiście argumentować. skutki odpowiedzialności karnej.jest nierealistyczne. ale i osobisty. Wymaganie. Osobisty charakter odpowiedzialności karnej nie oznacza. lub ofiarowania mu pieniędzy na ten cel. Są to jednak uboczne. Zasada humanitaryzmu. że wymagania przezeń stawiane powinny być na miarę możliwości ludzi. tzn. a wszelkie uregulowania i instytucje prawnokarne uwzględniały nadrzędny charakter tej wartości . ale byłoby to już tylko rozmycie tego pojęcia. instytucji społecznych itp. W podręcznikach prawa karnego pisze się często o zasadzie humanizmu tego prawa (w krajach socjalistycznych pisano nawet o zasadzie humanizmu socjalistycznego. by prawo karne odpowiadało zasadzie humanizmu. którą orzeczono w wyroku. zasadę humanizmu prawa karnego.zasady humanitaryzmu. jako nierealistyczną. Ten ostatni przepis (wprowadzony w 1985 r. jednostka ludzka jako najwyższa wartość. Współcześnie zasada humanitaryzmu prawa karnego wynika m. nie może jej przejąć na siebie inna osoba niż sprawca przestępstwa. IV. ale nie może dać im absolutnego priorytetu. Odpowiedzialność karna powinna mieć charakter nie tylko indywidualny. niezamierzone przez ustawodawcę. nie powinny poniżać karanego ani wyrządzać mu zbędnych dolegliwości. chronić dobra jednostkowe.in. a stosowane kary i środki nie powinny być okrutne. zwłaszcza rodziny skazanego.

są największe.) została uroczyście sformułowana w art. Uznana też została za zawierającą jedno z podstawowych praw człowieka. 3.Gorgoni. Uwagi ogólne. V. i art. Omawiana zasada jest obecnie niekwestionowanym składnikiem idei państwa prawa. 35 i n. częściowo tylko pisanego oraz silną pozycję władcy absolutnego i jego urzędników. Stąd umieszczenie jej w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r.. że sprzeczne z konwencją jest stosowanie kary chłosty. chociaż pewne zaczątki myśli o niej niektórzy autorzy widzą już u Cycerona (Spotowski. (zwanym Józefiną). 3 Konwencji o Ochronie Podstawowych Praw i Wolności (KPCPW) z 1950 r. Rousseau. nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. 3 KPCPW. Zasada nullum crimen sine lege (dalej n. 40 Konstytucji RP: "Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu. Według art. których Polska jest stroną.s. w . W KK zasadę humanitaryzmu deklaruje art. Na podstawie art. chroniącą jednostkę przed arbitralnym posługiwaniem się represją karną przez organy państwowe. 9) i u średniowiecznych prawników włoskich (Bukowska . Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł np. Beccaria. ponieważ w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności możliwości działań. "Kary i inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych". której dowolność umożliwiona była głównie przez dwa czynniki: niejasność prawa.c. Nieprzypadkowo więc jej ukształtowanie się związane jest z okresem Oświecenia. Nb. który odnosi ją do problematyki wymiaru kary (por. Zasada nullum crimen sine lege. 11).l.). W ustawodawstwie karnym natomiast zamieszczona została po raz pierwszy już nieco wcześniej mianowicie w austriackim KK z 1787 r. Feuerbachowi w 1801 r.z art. W wielu państwach umieszcza się ją w konstytucji.. 1. Zasada nullum crimen sine lege ("nie mą przestępstwa bez ustawy") jest najważniejszą zasadą współczesnego prawa karnego. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOP) z 1966 r. 322). Jej sformułowanie w postaci łacińskiej maksymy przypisuje się A. Locke. 8 Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. w szczególności z poszanowaniem godności człowieka" Zasada humanitaryzmu ma duże znaczenie w prawie karnym wykonawczym. Voltaire) formułują postulat ujęcia prawa karnego w ścisłe ramy ustawowe w reakcji na współczesną im praktykę władz. Myśliciele okresu Oświecenia (zwłaszcza Hobbes. (art. Montesquiezr. które tę zasadę naruszają.

W historii prawa karnego znane było również opieranie odpowiedzialności karnej na prawie zwyczajowym. 4) ustawa karna wprowadzająca odpowiedzialność karną lub ją zaostrzająca nie może działać wstecz (nullum crimen sine lege praevia. 5) kara za przestępstwo musi być określone i przewidziana we wcześniej wydanej ustawie (nulla poena sine lege). prawo zwyczajowe nie może być źródłem norm prawnokarnych.l. 2) przepisy karne muszą opisywać przestępstwo w sposób maksymalnie dokładny (nullum crimen sine lege certa). zwyczaje handlowe. przy czym jej stosowania państwo związane tymi konwencjami nie może zawiesić nawet w razie wprowadzenia stanu wyjątkowego. by prawo karne zapisane było w ustawie. Odstępstwem od reguły jest tu prawo karne państw anglosaskich. Nullum crimen sine lege scripta. 2. Prawo zwyczajowe nie zapewnia jednak dostatecznej dokładności i przejrzystości unormowań ani nie spełnia postulatu powszechnej dostępności prawa. np. ale musi to być prawo zapisane w specyficznym akcie normatywnym. 15 MPPOP). (art.Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950 r. kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia) i w art. Odrębną kwestią jest. w których istotną rolę odgrywa ciągle jeszcze prawo stworzone w drodze precedensów sądowych (tzw. wynika. Adresatem tych reguł jest nie tylko sędzia. 1 § 1 KK. Wynikają z niej pewne reguły bardziej szczegółowe. rozpatrujący konkretną sprawę. zwłaszcza co do reguł w pkt. Z zasady n. W systemach prawnych kontynentalnych podkreśla się przede wszystkim. ma związek z monteskiuszowskim trójpodziałem władz i powierzeniem funkcji tworzenia prawa karnego legislatywie.c. 7 KPCPW) i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych (art. common law). jakim jest ustawa. 3) niedopuszczalne jest stosowanie analogii na niekorzyść oskarżonego. że zwyczaj (nie prawo zwyczajowe) i normy obyczajowe mogą być pomocne dla interpretacji przepisów karnych. dopuszczające przesadę w zachwalaniu towaru mogą wykluczyć przypisanie sprzedającemu przestępstwa oszustwa. mianowicie: 1) prawo karne musi być prawem pisanym i zawartym w ustawie (nullum crimen sine lege scripta). lex retro non agit). nulla poena sine lege poenali anteriori. Żądanie. Współcześnie. Zasada ta formułowana jest też w postaci bardziej rozbudowanej jako nullum crimen. że prawo karne nie tylko musi być prawem pisanym. 1 ) i 2).s. o analogicznym brzmieniu. lecz również ustawodawca. że sądy mają tylko interpretować ustawy i że . W prawie polskim zasada ta sformułowana jest w art. 42 Konstytucji RP ("Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko.

Ustawowy przepis karny może mieć bowiem niekiedy charakter blankietowy. niektóre z nich z czasem. 55). 216 KK). w dużym stopniu jawnej. Niekiedy przepisy niższej rangi mogą być też pomocne dla interpretacji przepisu ustawowego w konkretnej sprawie. który powinien tak sformułować przepis. wymóg formy ustawowej spełniają również akty normatywne "z mocą ustawy" (rozporządzenia Prezydenta RP po 1926 r. Zasada określoności i przejrzystości zakazu karnego może być naruszona przez niejasne stylistycznie sformułowanie przepisu albo przez użycie słów bez koniecznej potrzeby zaczerpniętych spoza języka potocznego.l. "znieważa" (art.prawo karne nie może być tworzone przez władzę wykonawczą w postaci aktów normatywnych niższej rangi (rozporządzenia.c. pojęcie .element konserwatyzmu. że akty normatywne niższej rangi nie mają żadnego znaczenia dla odpowiedzialności karnej. które je w pewnym stopniu precyzuje (np. w miarę ich stosowania obrastają orzecznictwem. ale jego granice niezbyt wyraźnie oznaczone. zarządzenia). 156 KK). na które wstęp jest wzbroniony. Przepisy karne niezrozumiałe. postulat określoności ustawowego opisu 30 przestępstwa adresowany jest do ustawodawcy. pojęcie "znieważa" w art. takich jak "zeszpecenie" (art. niejasne.niezbędny w prawie karnym . znamion ocennych. ogólnikowe można porównać do zaminowanego pola. może odsyłać do rozporządzeń lub zarządzeń dla sprecyzowania pewnych znamion. np. 3. by jego odbiorca mógł go zrozumieć i przestrzegać. ale niewątpliwie stanowi to wyjątek od zasady ustawowego charakteru prawa karnego rozumianej ściśle. prowadzonej pod kontrolą opozycji i trwającej pewien czas. inne pozostają stale niejasne (np.s. procedury legislacyjnej. W obydwu tych sytuacjach kontrola zgodności rozporządzenia lub zarządzenia z ustawą należy do sądu. tzn. w których dochodzi do odpowiedzialności karnej pozostawia się organom ścigania i sądom (zob. 216 KK). Typowe. Najczęściej jednak nieokreśloność przestępstwa wynika z używania tzw.. Wykluczenie tej drogi tworzenia prawa oznacza jego większą stabilność i pewien . szerzej Gardocki. Uchwalenie ustawy wymaga przestrzegania złożonej. Formalnie rzecz traktując. co daje większe szanse uniknięcia zmian pochopnych. że jego dosłowne stosowanie nie jest możliwe i wybór przypadków. ale tak szerokim. Stanowienie prawa karnego wyłącznie w formie ustaw nie oznacza. dopuszczających różne ich rozumienie np. W przypadku znamion ocennych. Nullum crimen sine lege certa. dla ustalenia zakresu obowiązków funkcjonariusza w kontekście art. Nieokreśloność przestępstwa może też polegać na świadomym posługiwaniu się przez ustawodawcę opisem przestępstwa wprawdzie precyzyjnym. 231 KK. Wynikający z zasady n. dekrety Rady Państwa w PRL).

do jego "ducha" albo wręcz do społecznej świadomości prawnej lub pewnej idei. Tego rodzaju stosowanie analogii. nowela do k. tj. odwołujące się do konkretnego przepisu nazywane jest w teorii prawa analogią legis. Sytuacja ta nie jest bowiem luką w prawie karnym. 1958 oraz kodeksy karne innych państw socjalistycznych. której czyn nie wypełnia znamion żadnego z przestępstw opisanych w ustawie karnej. odwoływanie się do całego systemu prawnego. analogię iuris. ponieważ byłoby to zastosowaniem analogii na niekorzyść sprawcy. może narazić się na odpowiedzialność karną. jeżeli popełni czyn analogiczny. Analogię legis znało ustawodawstwo radzieckie do r. 4. lecz oznacza. odnoszą się tylko do tej niejasnej warstwy przepisu. że prawo karne sytuację tę milcząco uregulowało. Czyn polegający na posiadaniu bez zezwolenia innej niż palna broni nie może być zakwalifikowany z tego przepisu.k. niemieckiego. których ustawodawca nie potrafi sformułować dokładnie ani nie ma na to szans w drodze orzecznictwa SN. w jakim miałoby prowadzić do odpowiedzialności karnej osoby. 1 § 1 KK."pornograficzne" użyte w art. Przykład: Art. Zakaz analogii Stosowanie przepisów w drodze analogii. Formalnie . Ustawodawca nie może bowiem wymagać od obywatela uświadomienia sobie zakresu zakazu karnego i przestrzegania go. W Polsce zakaz stosowania analogii konstytuującej odpowiedzialność karną wynika z art. nie uznając czynu za przestępny (nawet jeżeli wg aktualnych ocen społecznych wydaje się on być karygodny). Taką postać analogii przewidywały początkowo dekrety władz rewolucyjnych w Rosji w latach 1917-1918. 263 § 2 KK przewiduje przestępstwo posiadania bez zezwolenia broni palnej. ale pozostawia wątpliwości co do wypadków granicznych. może być też tak. Jest oczywiste. że przepis karny określa dość dokładnie pewien rdzeń zakazu. dla wypełniania luk w prawie. jeżeli sam nie jest w stanie określić wyraźnie jego granic.s. dopuszczalne w innych dziedzinach prawa.l.c. Gdyby analogia była dopuszczalna. Oznaczałoby to znaczne osłabienie bezpieczeństwa prawnego. odwołujące się do "rewolucyjnego sumienia". gdyż reakcja organów państwowych w zakresie ścigania przestępstw stałaby się znacznie mniej przewidywalna. że jednostka mimo przestrzegania obowiązujących przepisów. 202 KK). podobny do czynu zabronionego pod groźbą kary. Oczywiście. jest w prawie karnym zabronione w tym zakresie. podobnie wprowadzona w 1935 r. Wówczas zastrzeżenia wynikające z zasady n. odwołująca się do "zdrowego poczucia narodowego" dla uzasadnienia odpowiedzialności karnej nie przewidzianej przez prawo. że w państwie praworządnym nie powinny obowiązywać przepisy karne. Oprócz tego wyróżnia się inny rodzaj analogii. oznaczałoby to.

W literaturze podaje się.k. 152 k. Liczne przykłady stosowania analogii pod pozorem interpretacji można znaleźć w orzecznictwie polskiego SN w okresie powojennym. Można jednak przytoczyć przykłady ewidentnego stosowania analogii pod pozorem interpretacji rozszerzającej. przykład kradzieży energii elektrycznej. Może ona więc bez naruszenia zasady n. 42 i n.k. Nullum crimen sine lege praevia (lex retro non agit).. Piłsudskiego "kabotynem". stosowana w praktyce pod hasłem interpretacji rozszerzającej. umożliwiających skazane za czyn.l. do czynu polegającego na nazwaniu (nieżyjącego już wówczas) J. jako ilustrujący ten problem. Analogia legis przewidziana jest współcześnie w Europie w k. że nie stosuje analogii. niemieckiego. 5.). obejmuje również sytuacje. i następnie SN. że takie zastosowanie analogii na korzyść sprawcy nie może się odbywać kosztem interesów innych osób. specjalnego przepisu o kradzieży energii elektrycznej do k. ale stosowana była niekiedy faktycznie. w sklepie). ustaw retroaktywnych). a zwłaszcza pokrzywdzonego. Omówione wyżej reguły miałyby niewielką wartość. że pojęcie "włamanie" używane w art.k. mimo zakazu. być stosowana dla wykluczenia lub złagodzenia odpowiedzialności karnej (sceptycznie na ten temat Rajzman. a po jego zamknięciu dokonuje kradzieży towarów i "wyłamuje się" by uciec. czyli "znieważanie Narodu Polskiego". uznały. lecz tylko dokonuje interpretacji przepisu.c. z 1932 r.. Gdy zjawisko to pojawiło się. Zmusiło to ustawodawcę do wprowadzenia w 1900 r. że jest to przestępstwo z art. ale stosowana jest nieczęsto i traktowana jako niezagrażająca praworządności w warunkach ogólnie demokratycznego charakteru państwa. Natomiast francuski Sąd Kasacyjny w tym samym okresie potraktował kradzież energii jako kradzież rzeczy. 208 KK z 1969 r. popełniony przed wejściem w życie ustawy kryminalizującej taki czyn. uważając. 152 k.k. np. Zakaz analogii jest rozumiany jako nie odnoszący się do analogii na korzyść sprawcy. gdy sprawca kradzieży ukrywa się w jakimś obiekcie (np.nie wprowadzono jej w socjalistycznej Polsce.s. że uznanie energii za "rzecz" w rozumieniu przepisu o kradzieży byłoby niedopuszczalnym stosowaniem analogii. w jednym z orzeczeń (OSNKW 65/1980) SN stwierdził. Analogia jest niekiedy. duńskim z 1935 r. od której czasem trudno ją odróżnić. Ustawy retroaktywne są nie do pogodzenia z zasada . Sądy niższych instancji. Podany wyżej przykład ma charakter dyskusyjny. Trzeba jednak pamiętać. W okresie międzywojennym głośnym tego przykładem było zastosowanie art. niemiecki SN stwierdził na tle konkretnej sprawy. gdyby dopuszczalne było wydawanie ustaw o mocy wstecznej (tzw.

64-65. 1 S MPPOP było stosowanie dekretu o stanie wojennym z 1981 r. 245-247. poz. Nr 69. gdyż obowiązywała już w chwili popełnienia czynu. że kryminalizacja czynu jest wcześniej zapowiadana lub też czyn jest bezprawny w świetle innej dziedziny prawa. Nb. którzy mieli prawo sądzić. a nawet jest to regułą. ale zmienia się jej interpretacja w tym kierunku. zaskakując obywateli. tzn.. Z czysto formalnego rozumienia zasady ustawa karna nie działa tutaj wstecz.U. tekst Dz. 3) w pewnym stopniu naruszył tę zasadę również dekret z 1944 r. Sytuacja taka może być potraktowana jako niezawiniony przez sprawcę błąd co do prawa (por. w których sama ustawa karna nie ulega zmianie. Nr 41.mi państwa praworządnego. Zasada lex retro non agit nie rozstrzyga sytuacji. gdyż umożliwia to faktyczne zapoznanie się obywateli z nową ustawą. o odpowiedzialności karnej za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego (Dz.). Nulla poena sine lege. a nie data "Dziennika Ustaw" (Kochanowski. Wymogi formy ustawowej. Należy tu zwrócić uwagę na fakt. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (jedn. że zachowując się w określony sposób nie narażają się na odpowiedzialność karną. którego przepisy karne wprowadzały nowe przestępstwa i stosowane były do czynów popełnionych przed ogłoszeniem dekretu (OSNKW 19/1992). ale nie zmienia to faktu naruszenia samej zasady lex retro non agit. poz. Ponadto przy wydawaniu ustaw karnych bardzo istotne jest posługiwanie się tzw. vacatio legis.U. że dla stwierdzenia naruszenia zasady lex retro non agit miarodajna jest data faktycznego ogłoszenia ustawy. 46). 377 ze zm.).. z 1946 r. 133 i n. określoności. Nie ma natomiast zakazu nadawania mocy wstecznej ustawom łagodzącym odpowiedzialność karną lub znoszącym przestępność czynu. Zasada lex retro non agit zabrania również stosowania wstecz ustaw zaostrzających odpowiedzialność karną. 237). 6. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości polskiej w czasie wojny 19391945 (Dz. zakaz analogii i zakaz retroaktywności odnoszą się również do ustanawiania i . W polskim prawie karnym znane są następujące przypadki naruszenia tej zasady: 1) ustawa z 1946 r. ustalenie okresu między ogłoszeniem ustawy a wejściem jej w życie.U. poz. Taki rezultat wprowadzenia retroaktywnej ustawy może być złagodzony przez to. 2) dekret z 1946 r. Kwestie te będą omówione w Nb. Nr 5. że czyny uważane dotąd za nieprzestępne. według nowej interpretacji uważane są za wypełniające znamiona przestępstwa. W późniejszym okresie naruszeniem zasady lex retro non agit i przez to jednocześnie art.

że grozi za nie dokładnie 7 lat pozbawienia wolności albo wyłącznie kara śmierci) uniemożliwia sędziemu wymierzenie kary sprawiedliwej.stosowania kary za przestępstwo (nulla poena sine lege). gdzie maksymalna określoność jest zawsze zaletą. § 4. ścisłe określenie zagrożenia karą jest wprawdzie łatwe. najbardziej znaczącego dzieła tego okresu w dziedzinie prawa karnego. Czołową postacią na tym polu był jednak Włoch Cesare Beccaria (1738-1794). dostosowanej do wagi i okoliczności konkretnego czynu. Prawo karne wówczas funkcjonujące charakteryzowała niejasność i chaotyczność uregulowań. ale dopiero w wieku XVIII w Europie prawo karne stało się przedmiotem całościowych. okrucieństwo kar i arbitralność stosowania tego prawa przez władców i ich urzędników. Myśliciele tego okresu sprzeciwiali się też okrucieństwu stosowanych wówczas kar i posługiwaniu się torturami w . Dlatego też myśliciele Oświecenia postulowali stworzenie jasnego i przejrzystego. autor książki "O przestępstwach i karach" (1764). Nowożytne prawo karne i nauka prawa karnego zawdzięczają najwięcej prądom intelektualnym i politycznym wieku Oświecenia. karanie za czary lub za samobójstwo. zapisanego w ustawie prawa karnego (nullum crimen. Natomiast naruszeniem zasady nulla poena sine lege byłoby pozostawienie sędziemu całkowitej swobody w wyborze rodzaju i wysokości kary (sankcja nieoznaczona). określenie. sankcji bezwzględnie oznaczonej (np. nulla poena sine lege). by za przestępstwa uznawane były tylko czyny szkodliwe dla społeczeństwa. również i prawa karnego dotyczył ogólny postulat równości wobec prawa i zlikwidowania przywilejów stanowych. Najważniejszym aspektom prawa karnego poświęcali swą uwagę tak wybitni myśliciele tego okresu jak Montesquieu. Marat. Odrzucano więc np. Rousseau. Oznaczenie kary za dany typ przestępstwa w postaci tzw. Voltaire. Poglądy myślicieli okresu Oświecenia na prawo karne kształtowały się jako reakcja na zastaną sytuację w tej dziedzinie. Postulowano też. które stwarzałoby obywatelom ochronę przed samowolą organów państwowych. wnikliwych rozważań i pojawiły się śmiałe postulaty jego gruntownych zmian. Wprawdzie już w starożytności i Średniowieczu pojawiały się poglądy teoretyczne na temat poszczególnych problemów prawa karnego. ale niepożądane. I. Przyjęte jest więc współcześnie określanie w ustawie rodzaju kary oraz jej dolnej i górnej granicy (sankcja względnie oznaczona). W przeciwieństwie jednak do opisu ustawowego przestępstwa. Oczywiście. Kierunek racjonalistyczno-humanitarny wieku Oświecenia. Szkoły i kierunki w nauce prawa karnego.

stanowiąc trwały fragment europejskiego dorobku cywilizacyjnego. że punktem wyjścia dla odpowiedzialności karnej jest czyn zabroniony przez ustawę karną. Szkoła antropologiczna (szkoła pozytywna) Twórcą szkoły antropologicznej był włoski psychiatra Cesare Lombroso 37 (1835-1909). teoria przymusu psychologicznego). którą wysunął w opublikowanej w 1876 r. książce "L'uomo delinquente" ("Człowiek zbrodniarz") oznaczała. jako postulaty. Ortolan i Rossi we Franeji. są "skazani" na ich popełnianie. Szkoła klasyczna prawa karnego powstała w zachodniej Europie w końcu XVIII i w pierwszej połowie XIX wieku. Idee humanitaryzmu. ale się do nich nie ograniczyła. Pozostają jednak. "należy dobierać tylko takie kary i takie metody ich stosowania. zgodnie z filozoficznym założeniem indeterminizmu. bawarskim (opracowanym przez Feuerbacha) z 1813 r. Jej głównymi twórcami i przedstawicielami byli Anzelm Feuerbach w Niemczech. Feuerbach podkreślał np. były następnie w różnym stopniu realizowane w kodeksach karnych. m. doszedł on do wniosku. a zarazem najmniej udręczałyby ciało przestępcy". i k. jest wyrazem jego wolnej woli.in. Przejęła ona główne postulaty okresu Oświecenia. że niektórzy ludzie mają wrodzone predyspozycje do popełniania przestępstw..procesie karnym. Będąc w zasadzie odpłatą. Powinna więc ona być proporcjonalna do wagi popełnionego czyn i do winy sprawcy. Jak pisał Beccaria:. że istnieją "przestępcy urodzeni". Przestępcy urodzeni . Czyn człowieka. rozwijając bardziej szczegółowe koncepcje i zasady odnoszące się do odpowiedzialności karnej. grożącej za przestępstwo.przy zachowaniu proporcji do popełnionego przestępstwa wywierałyby najskuteczniejsze i najbardziej trwałe na dusze ludzkie wrażenie. która przez samo swoje istnienie w ustawie odstrasza od popełnienia przestępstwa potencjalnych sprawców (tzw. Przedstawiciele szkoły klasycznej podkreślali. zasady winy i sensu kary wpływają również współcześnie na kształt prawa karnego.. wyrażające się w wymierzaniu kary^' Istotą kary jest sprawiedliwa odplata za czyn. Zasady szkoły klasycznej znalazły swoje odzwierciedlenie we francuskim kodeksie karnym z 1810 r. racjonalności i jasności prawa karnego. zwłaszcza dotyczące formalnej definicji przestępstwa. Główne założenia klasycyzmu. na wynikach własnych badań antropometrycznych przestępców. które . Szkoła klasyczna. II. Umożliwia to przypisanie sprawcy winy za jego zachowania i potępienie tego czynu. III. Teza ta. Carrara we Włoszech i Bentham w Anglii. znaczenie ogólnoprewencyjne kary. kara może jednak spełniać również pewne funkcje prewencyjne. aktualne również współcześnie. głoszone w okresie Oświecenia. Opierając się na danych z różnych źródeł.k.

nie oparte na poprawnych metodologicznie badaniach naukowych. odrzucenie też samego pojęcia odpowiedzialności. oszustów itd. które zaliczał do takich anomalii. a w rezultacie. odrzucona jako pochopne uogólnienie. autorem projektu k.nie można mu z popełnienia przestępstwa czynić zarzutu ani wymierzać kary. Nowością tego kierunku było zwrócenie uwagi na fakt. Poglądy przedstawicieli tej szkoły spotkały się początkowo z dużym zainteresowaniem. Konsekwencją tych poglądów musiało być odrzucenie pojęcia winy jako podstawy odpowiedzialności karnej. Od razu jednak spotkały się też z krytyką teoretyków. jako inne spojrzenie na przestępczość. zwłaszcza spowodowała wzrost zainteresowania badaniami nad osobą przestępcy.. ma swoje przyczyny tkwiące w warunkach społecznych. Skoro bowiem postępowanie człowieka zdeterminowane jest jego cechami wrodzonymi . Teza o urodzonym przestępcy została. lecz stan niebezpieczeństwa. lecz mówił o stanie niebezpieczeństwa i o sankcjach. Twórcą szkoły socjologicznej był Franz von Liszt (18511919). Próbował również podawać zespoły takich cech charakterystycznych dla poszczególnych typów sprawców (morderców. Lombroso podawał w swych pracach różne cechy anatomiczne (np. która zewnętrznie przejawia się w anomaliach budowy ciała. Nie miała natomiast większego wpływu na prawo karne. IV. mniejsza pojemność czaszki.). Szkoła socjologiczna. Natomiast reakcją na przestępczość powinno być stosowanie środków zabezpieczających społeczeństwo przed tym zjawiskiem. że przestępczość.charakteryzują się anormalnością funkcji psychicznych. leworęczność). Szkoła antropologiczna przyczyniła się do rozwoju kryminologii. Przesłanką odpowiedzialności karnej miał być nadal czyn zabroniony przez . Przewidywał też umieszczanie przestępców z nawyknienia i recydywistów na czas nieokreślony w specjalnych zakładach. Projekt ten nie stał się nigdy obowiązującym prawem. sensu kary i znaczenia okoliczności odnoszących się do sprawcy dla jego odpowiedzialności karnej. dostarczające łatwego wyjaśnienia jej przyczyn. Podstawą stosowania takich środków miał być nie sam fakt popełnienia przestępstwa.in. jako pewna cecha jednostki. obok przyczyn związanych z osobowością jednostki. To spostrzeżenie różniło szkołę socjologiczną od szkoły antropologicznej. cofnięte czoło. Kontynuatorami myśli Lombrosa byli Garofalo i Ferri. podkreślających znaczenie społecznych czynników w genezie przestępczości. dla Włoch z 1921 r. który nie posługiwał się już pojęciami przestępstwa i kary. po gruntownej krytyce.k. Ferri był m. duże sterczące uszy. Natomiast od szkoły klasycznej różniło ją odmienne podejście do kwestii znaczenia czynu.

Oznaczało to nawiązanie do szkoły antropologicznej. osiągana przez prewencyjne oddziaływanie na konkretnego sprawcę (prewencja indywidualna). lecz takie. 1. które mogą tę poprawę spowodować. przestępstwo i kara. Następuje przesunięcie akcentu z czynu na jego sprawcę. także pod jej wpływem lansowano stosowanie długotrwałych środków izolacyjnych wobec recydywistów. Miało ono nie posługiwać się takimi pojęciami jak odpowiedzialność karna. a jedynie ostrzeżenia przez ukaranie.ustawę. wychowawczym i leczniczym. Liszt dzielił sprawców na trzy kategorie: 1) sprawców z nawyknienia. Pod wpływem szkoły socjologicznej rozpowszechniły się takie instytucje prawnokarne. wobec których celem kary powinna być ich eliminacja. Proponował on zastąpienie prawa karnego "prawem obrony społecznej". Podstawowym celem kary miała być nie sprawiedliwa odpłata. ale przestał on być głównym elementem decydującym o rozmiarach tej odpowiedzialności. jak warunkowe zawieszenie wykonania kary i warunkowe przedterminowe zwolnienie. Jednocześnie jednak. przestępców zawodowych i z nawyknienia. Wpłynęła ona też na szersze uwzględnianie okoliczności odnoszących się do osoby sprawcy przy wymiarze kary. Obrona społeczna Kierunek określany jako "obrona społeczna" pojawił się po drugiej wojnie 39 światowej. Inne kierunki w prawie karnym. Jego odłam radykalny reprezentował Włoch F. ale ustalanie tego wskaźnika następowałoby jednak dopiero w razie popełnienia określonych w ustawie czynów. dostosowane do osobowości sprawcy. jednakże Grammatica nie podzielał fatalistycznego przekonania zwolenników tego nurtu o biologicznym zdeterminowaniu skłonności do popełniania przestępstw. lecz ochrona dóbr prawnych. mniejszą natomiast na wagę popełnionego przestępstwa. Ten skrót myślowy miał znaczyć. Grammatica. 3) sprawców przypadkowych. Środki te . lecz sprawca zostaje ukarany" brzmiała znana maksyma Liszta. że przy reagowaniu na przestępstwo należy większą uwagę zwracać na jego sprawcę i na możliwości prewencyjnego oddziaływania na niego. nie wymagających poprawy. ponieważ nie nadają się do poprawy. "Nie czyn. stosowano by środki obrony społecznej o charakterze prewencyjnym. wobec których należy stosować kary niekonieczne współmierne do wagi przestępstwa. Zamiast kar współmiernych do wagi czynu. V. Pojęcie przestępstwa zastąpione miało być stopniowalnym wskaźnikiem antyspołeczności. Podstawowym pojęciem miała być antyspołeezność sprawcy. 2) sprawców nadających się do poprawy.

W pierwszym stadium odbywałoby się ustalenie. rzeczywistości.nie była osiągana. w tradycyjny sposób. nawet gdy usiłowano ją realizować z zaangażowaniem dużych środków finansowych i metodami wspartymi osiągnięciami pedagogiki. socjologów. które popełniły już przestępstwo kara ma umożliwić resocjalizację sprawcy. podobnie jak to się już dzieje w stosunku do sprawców nieletnich. przy czym preferowana miałaby być resocjalizacja bez pozbawienia wolności. Ma to umożliwiać przeciwdziałanie powstawaniu warunków sprzyjających przestępczości i neutralizowanie osób. psychologii i socjologii . psychologów). z udziałem specjalistów innych dziedzin nauk społecznych (pedagogów. na rzecz skutecznej ochrony społeczeństwa przy pomocy jednolitego. rzeczywista resocjalizacja skazanych. które mogłyby wejść na drogę przestępczą. Spowodowało to pojawienie się poglądów teoretycznych postulujących powrót . nowa obrona społeczna) reprezentowany przez Francuza M. lecz do osoby przestępcy.odpłacie (element dolegliwości tkwiący w karze powinien być zminimalizowany na tyle na ile to możliwe). Neoklasycyzm Jako reakcja na nieskuteczność koncepcji resocjalizacji przestępców pojawił się w latach siedemdziesiątych (zwłaszcza w USA i w państwach skandynawskich) kierunek nazywany "neoklasycyzmem" albo "nowym realizmem". To drugie stadium odbywało by się w sposób mniej prawniczy. Ancela postulował jedynie przekształcenie istniejącego prawa karnego. Odformalizowanie ("dejurydyzacja") prawa karnego. Wiąże się z tym propozycja podzielenia procesu karnego na dwa stadia. Ancel podkreśla. i przeniesienie akcentu na badania. Liszt) potrzeby dostosowania kary nie do popełnionego czynu. Drugie stadium poświęcone byłoby osobowości sprawcy i wyborowi dostosowanej do tej osobowości kary i innych środków reakcji na przestępstwo. rozumiane jako oderwanie się od dogmatycznych rozważań czysto prawniczych. przestępstwo. Nowa obrona społeczna Natomiast odłam umiarkowany tego kierunku (tzw. przestępca i kara . jest zresztą generalnym postulatem "nowej obrony społecznej".byłyby nieoznaczone co do czasu ich trwania i podlegałyby modyfikacjom w trakcie ich wykonywania. Charakterystyczne dla tego nurtu jest akcentowanie (jeszcze dobitniej niż czynił to F.jego zwolennicy opowiadają się przeciwko karze . że tak określone cele powinny być osiągane przy jednoczesnej humanizacji prawa karnego i zachowania zasad praworządności. mniej sformalizowany. W stosunku do osób. Wymaga to wnikliwego badania osobowości sprawcy. Jak się okazało. racjonalnego systemu polityki kryminalnej opartej na wynikach badań naukowych. faktu popełnienia przez sprawcę czynu przestępnego. 2. Nie odrzucając takich pojęć jak: odpowiedzialność karna. 3.

. Tak więc koncepcja. reagować na poważne przestępstwa np. Sprawy drobne powinny być załatwiane w kręgach sąsiedzkich. Sędzia powinien być w procesie rozwiązywania konfliktu raczej tylko mediatorem. współmiernej do wagi przestępstwa i rezygnację z ambitnych celów resocjalizacyjnych. I. zgwałcenie lub szpiegostwo. Zagadnienia kryminalizacji. Kryminalizacja jako pewne zjawisko społeczne może być uprawiana jako opisowa nauka o kryminalizacji i jako normatywna nauka o kryminalizacji. Abolicjonizm nie daje przekonywającej odpowiedzi na pytanie.do idei kary sprawiedliwej. który postuluje likwidację prawa karnego i zastąpienie kary różnymi instrumentami rozwiązywania konfliktów społecznych. Bianchi. przy których przeważa element konfliktu . Nie bardzo też wiadomo. krytyka istniejącego mechanizmu prawnokarnego. według tej doktryny. która jest na pewno cenna jako przerysowana. tj. sąsiedzkich) a nie państwa. jak należałoby. 4. Kryminalizacja i nauka o kryminalizacji. Należy też szerzej wykorzystywać postępowanie cywilne jako alternatywę procesu karnego.razi swoją naiwnością. czyli uznawania przez ustawodawcę pewnych czynów za przestępstwa lub utrzymywanie przestępności tych czynów. zabójstwo. jak twierdzą. Abolicjoniści patrzą na przestępstwo jako na konflikt do rozwiązania. Jednym z najważniejszych zagadnień teorii prawa karnego jest problematyka kryminalizacji. głównie przez naprawienie szkody lub zwrot rzeczy w przypadku kradzieży. Rozwiązywanie takich konfliktów powinno być zadaniem społeczności (zwłaszcza lokalnych. Christie i van Swaaningen. Mathiesen. § 5. gdzie naprawienie szkody nie jest w ogóle możliwe. jak postępować w przypadku takich przestępstw. nie zapewnia tego. Opisowa nauka o kryminalizacji zajmuje się opisem i analizą tego zjawiska jako fragmentu rzeczywistości społecznej. a przez to bardzo wyrazista. a nawet powoduje tylko dalsze szkody społeczne. zwłaszcza zaś ustalaniem jakie są rzeczywiste powody kryminalizacji. Wybitni przedstawiciele tego kierunku to Hulsman. i która z pewnością proponuje słuszne podejście do przestępstw. Prawo karne. Normatywna nauka o kryminalizacji ma natomiast charakter postulatywny i polega na tworzeniu pewnych zasad. Abolicjonizm Ważnym współczesnym kierunkiem teoretycznym jest też abolicjonizm.jako uniwersalny pomysł na rozwiązanie zagadnienia przestępczości .

2) irracjonalne powody kryminalizacji. Irracjonalne (emocjonalne) powody kryminalizacji oznaczają. Emocjonalne powody stoją u podstaw kryminalizacji głównie takich zachowań. Twierdzenie to nie ma jednak oparcia w rzeczywistości. Okrucieństwo kar . dyscyplinowanie społeczeństwa lub zapobieganie innym przestępcom (np. to nietrudno zauważyć. rozpowszechnianie pornografii. życie. uznanie za przestępstwo fałszywych zeznań ma na celu zapewnienie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości. względnie kiedy jest dopuszczalna. sodomia. jest kluczem dla zrozumienia istoty prawa karnego. II. że ustawodawca nie stara się osiągnąć określonego celu. Racjonalna jest kryminalizacja nastawiona na ochronę pewnego dobra prawnego. Opisowa nauka o kryminalizacji. najczęstszym powodem kryminalizacji. w Średniowieczu i w różnych okresach czasów nowożytnych. Pytanie. symboliczne potwierdzanie pewnych wartości. W rzeczywistości jednak nie istnieje jeden uniwersalny powód kryminalizacji. ale nie jest powodem jedynym. Celem ustawodawcy może być też utwierdzanie postaw moralnych. kryminalizacja posiadania broni palnej). np. lecz kierując się emocją uważa pewne czyny za karygodne. że współcześnie zakres kryminalizacji jest znacznie szerszy. że konkretna decyzja kryminalizacyjna może wynikać z różnych powodów.określających. kazirodztwo. że jakieś dobro godne ochrony.(np. Podobną myśl wyraża twierdzenie. kryminalizacja zanieczyszczenia wód ma na celu ochronę czystości środowiska naturalnego itd. Spotyka się niekiedy twierdzenie. Jeśli się porównuje katalogi przestępstw w prawie cywilizacji starożytnych. Zagadnienia. homoseksualizm (Gardocki. że stałą tendencją rozwojową prawa karnego jest tendencja dekryminalizacyjna. dlaczego kryminalizuje się (uznaje za przestępstwa) pewne rodzaje czynów. że ustawodawca podejmuje decyzję o kryminalizacji na podstawie spostrzeżenia. Tak rozumiana ochrona dóbr prawnych jest zapewne głównym. rozładowywanie napięć społecznych. że ustawodawca kryminalizuje czyny społecznie szkodliwe lub społecznie niebezpieczne. które stanowią naruszenie pewnych tabu obyczajowych. np. Racjonalne są powody kryminalizacji nastawione na osiągnięcie pewnego celu. wolność. a więc w konsekwencji zasługujące na uznanie ich za przestępstwa. Najbardziej rozpowszechnione jest przekonanie. Powody kryminalizacji możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy: 1) racjonalne powody kryminalizacji. Powody te są różne przy różnych typach przestępstw oraz niejednolite w tym sensie. kiedy kryminalizacja powinna następować. 76-85). bezpieczeństwo) doznaje uszczerbku lub zagrożenia ze strony pewnego rodzaju zachowania się ludzi.

by była ona uzasadniona naukowo. jakie się z nią wiążą. z której wynika. Ogólnym postulatem co do kryminalizacji. 209 KK). zwłaszcza. że kryminalizacja powinna być zawsze poprzedzona rachunkiem zysków i strat (kosztów). Tam zaś. nie dających sobie rady z problemami życiowymi. że niealimentacja jest złośliwym wyrządzaniem krzywdy bezbronnym dzieciom. w kierunku szerszej kryminalizacji. np. Wyniki tych badań nie wywołały jednak żadnej formalnej propozycji uchylenia obowiązującego wówczas art. ochrona środowiska) mamy do czynienia z procesem odwrotnym. gdy chodzi o przestępstwa przeciwko dobrom. często formułowanym w literaturze jest. tj. wywołanymi przez potoczne przekonanie. III. ale raczej. Umieszczanie kilku tysięcy takich osób rocznie w więzieniach nie rozwiązuje problemu. zapewne dlatego. że prawo karne nie powinno interweniować. którymi ustawodawca powinien się posługiwać podejmując decyzje o kryminalizacji lub dekryminalizacji. Ossolineum 1989.stosowanych w poprzednich epokach nie powinno nas zmylić. których wartość ma charakter niematerialny. ale nie zawsze realizowalny. Normatywna nauka o kryminalizacji zajmuje się tworzeniem zasad. Odnosiły się one do bardzo wąskiego katalogu czynów. Jest to postulat słuszny. w miarę komplikowania się życia społecznego. nauka często nie daje odpowiedzi na pytania pojawiające się przy podejmowaniu decyzji o kryminalizacji. gdy inne rodzaje reakcji społecznej są wystarczające. komunikacja. zwłaszcza jeżeli przeciwstawiają się one pewnym poglądom potocznym. Uzasadnienie subsydiarności prawa karnego może mieć charakter pragmatyczny.Normatywna nauka o kryminalizacji. że byłoby to sprzeczne z ideologią ochrony rodziny i z negatywnymi emocjami. że prawo karne powinno stanowić ultima ratio w rozwiązywaniu jakiegoś problemu. chorych. emocjom lub tezom ideologicznym. nie zawsze mogą one być wzięte pod uwagę. gdzie takich odpowiedzi udziela. Katalog czynów uznanych za przestępstwa zmienia się więc. akcentować potrzebę . Zasadę tę wyraża się w postaci twierdzenia. sfera obyczajowo-seksualna. Pewne sfery życia uległy w ostatnich dziesięcioleciach procesowi dekryminalizacji. W innych (gospodarka. Przede wszystkim. 186 KK z 1969 r. zdegradowanych społecznie. 164). Uważa się. zwłaszcza by opierała się na osiągnięciach kryminologii. (obecnie art. Przestępstwa niealimentacji. że celowa byłaby dekryminalizacja niealimentacji. Taki rachunek nie jest jednak łatwy do przeprowadzenia. ponieważ skazanie za to przestępstwo dotyka najczęściej osób wymagających opieki społecznej. Istotną zasadą kryminalizacji jest zasada subsydiarności prawa karnego. Na przykład z badań kryminologicznych wynika (Kotakowska-Przełomiec.

których nie jest w stanie zdefiniować należycie w ustawie. Kryminalizacja powinna spełniać też pewne warunki formalne. Szczególne wymagania dowodowe i zasada in dubio pro reo chronić mają osobę niewinną przed skazaniem w procesie karnym. Podobnie. realizując idee myślicieli tego okresu. Wątpliwości pojawiają się. 138-148). Zasadę tę formułuje się w nauce o kryminalizacji w postaci łacińskiej maksymy in dubio pro libertate. Można też zasadę tę akceptować ze względów zasadniczych. Gardocki. idea społecznej szkodliwości czynu jako kryterium kryminalizacji wiązana jest z okresem Oświecenia. jako chroniącą obywateli przed nadmierną ingerencją prawa karnego w sferę ich wolności. Również współcześnie akcentowanie ochrony dóbr prawnych przed szkodliwymi dla nich działaniami jest bardzo ważnym . Natomiast z pewnością można i należy wymagać pełnego. (art. Podstawowym problemem w teorii kryminalizacji jest to.wyboru środka pociągającego mniejsze koszty społeczne lub skuteczniejszego. że ciężar udowodnienia potrzeby kryminalizacji spoczywa na ustawodawcy. 5). nie dopuszczającego wątpliwości dowodu karygodności jakiegoś typu zachowania się. nierealistyczne jest bowiem żądanie od ustawodawcy pełnego. rzeczowego uzasadnienia decyzji o kryminalizacji. Z porównania procesu kryminalizacji do procesu karnego wyłoniły się problemy udowodnienia potrzeby kryminalizacji i sposobu rozstrzygania pojawiających się wątpliwości. można przyjąć. Ustawodawca nie może więc kryminalizować czynów. Historycznie. a w konsekwencji by uniknąć skazywania w przyszłości konkretnych ludzi. Idea ta odegrała ważną rolę przy oczyszczaniu prawa karnego z przepisów opartych na przesądach i zabobonach. że często trudno jest ocenić. W szczególności z zasady nullum crimen sine lege wynika. Subsydiarność prawa karnego formułowana w sposób ogólny nie napotyka na opory i zastrzeżenia. Zasada ta budzi jednak w literaturze szereg kontrowersji (zob. W wielu wypadkach rzeczywiste kierowanie się zasadą subsydiarności wymagałoby wręcz pewnego eksperymentu społecznego. czy jakiś środek kontroli społecznej jest wystarczający jako reakcja na dany czyn. by uniknąć niesłusznej lub zbędnej kryminalizacji. W razie wątpliwości co do istnienia takiej potrzeby należy natomiast z kryminalizacji zrezygnować. czy jest równie skuteczny lub skuteczniejszy niż kara. czy jej naczelną dyrektywą powinna być idea ochrony dóbr prawnych. Okazuje się wówczas. gdy przechodzimy do konkretnych sposobów jej realizacji. tzn. W postaci normy ogólnej regułę taką zawierała Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. że zakaz karny powinien odpowiadać zasadzie określoności przestępstwa. idea kryminalizacji tylko czynów społecznie szkodliwych. Zagadnienia. w razie wątpliwości należy się opowiedzieć za wolnością od ograniczenia wprowadzanego nowym przepisem karnym.

które regulują pewną dziedzinę życia społecznego. które zawierają wyłącznie lub prawie wyłącznie przepisy karne (np. by kryminalizacja opierała się na kryterium społecznej szkodliwości czynu nadal pozostaje główną zasadą teorii kryminalizacji. Ustawa karna i jej stosowanie.k. I. Mogą to być ustawy karne szczególne. Przepis części szczególnej składa się więc z dwóch części: . rosyjski z 1903 r. a w byłym zaborze rosyjskim k. ustawa z 1959 r. niemiecki z 1871 r. 2) Część szczególna zawierająca przepisy o poszczególnych typach przestępstw. Na ziemiach byłego · zaboru pruskiego był to k. ale tylko gdy traktujemy te inne kryteria jako świadomie czynione wyjątki od zasady. Dlatego też należy przyjąć. z 1932 r.) i jednocześnie wskazuje. Nie wyklucza to całkowicie posługiwania się innymi kryteriami... nie obowiązywał w niepodległym państwie polskim. w Polsce w okresie międzywojennym obowiązywały kodeksy karne państw zaborczych. jakie kary grożą za poszczególne przestępstwa. KK z 1997 r. Kodeks karny Prawo karne obowiązujące w Polsce zawarte jest głównie w KK z 1997 r..k. Ustawy te mają dwojaki charakter. stosowany w Królestwie Polskim do 1847 r.k. 1) Część ogólna zawiera głównie przepisy określające zasady odpowiedzialności karnej. rozboju. stosowanym od 1. Przedtem zaś obowiązywał k. Źródła polskiego prawa karnego.1998 r. z 1969 r.9. Przepisy karne zawarte są bowiem również w tzw. Był to pierwszy polski kodeks karny. 1. Poprzednikiem obecnie obowiązującego Kodeksu był k. węgierski z 1878 r. Na niewielkim obszarze Spiszu i Orawy obowiązywał k. część szczególną i część wojskową.k. w byłym zaborze austriackim ustawa karna austriacka z 1852 r. reguły obowiązywania ustaw karnych. jest jak gdyby zbiorem definicji poszczególnych przestępstw (szpiegostwa. że wymagane.k. z 1932 r. zgwałcenia itd. jest obecnie głównym. Do czasu wejścia w życie k. ustawach dodatkowych.czynnikiem zapobiegającym arbitralności posunięć kryminalizacyjnych oraz wymuszającym racjonalne i przemyślane posunięcia ustawodawcze w sferze prawnokarnej. O zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu) albo też są to ustawy typu administracyjnego. ponieważ w okresie przedrozbiorowym polskie prawo karne nie było skodyfikowane. KK dzieli się na trzy części: część ogólną. Prawo budowlane).k. ale nie jedynym źródłem obowiązującego prawa karnego. § 6. ale zawierają też przepisy karne (np. "Kodeks karzący". zaś uchwalony w 1818 r. katalog kar i zasady ich wymierzania.

278 KK o kradzieży lub art. by przestępstwem było również fałszowanie obcych pieniędzy albo by przygotowanie do obrotu narkotykami podlegało karze. muszą być zgodne z Konstytucją. po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw . że prawo karne zawarte jest w KK i w ustawach dodatkowych nie wynika jeszcze.podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.ustawodawca nie może zabronić zgromadzania się. Jeżeli np. 3. Niezgodność przepisu karnego z Konstytucją może być stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (TK) i prowadzić do ewentualnego uchylenia takiego przepisu przez Sejm. Konstytucja i umowy międzynarodowe. Jeżeli.) i sankcji (". Umowy międzynarodowe mogą w dwojaki sposób wpłynąć na treść polskiego prawa karnego. 3) Część wojskowa z kolei. "Kto pozbawia człowieka wolności. 193 Konstytucji RP). 91 ust. jak i przepisy opisujące specyficzne przestępstwa wojskowe.. Jeżeli stosujemy art. Konstytucja wyznacza ramy prawa karnego. Prawo karne musi więc odpowiadać pewnym standardom konstytucyjnym. Prawo karne nie funkcjonuje w izolacji. np. Szereg umów międzynarodowych zawiera jednak tego rodzaju przepisy. że dla kształtowania odpowiedzialności karnej w konkretnej sprawie.. Są to zarówno przepisy ogólne. dla stosowania prawa karnego nie mają znaczenia przepisy innych dziedzin prawa. 1 Konstytucji RP "Ratyfikowana umowa międzynarodowa. w tym i prawa karnego. 2. Niektóre z nich formułują tylko zobowiązania pod adresem państw-stron. Z faktu. np. Konstytucja przewiduje wśród wolności obywatelskich prawo do zgromadzania się . W razie wątpliwości co do zgodności przepisu ustawowego z Konstytucją przewidziana jest możliwość kierowania w tej sprawie pytań prawnych do TK (art. Wszystkie przepisy prawa. Przepisy innych dziedzin prawa. Tego rodzaju postanowienia umów wpływają na polskie prawo karne za pośrednictwem ustawodawcy. zawiera przepisy karne odnoszące się do żołnierzy.").to kwestię czy rzecz jest "cudza" lub czy sprawca "pozostaje w związku małżeńskim" oceniamy stosując przepisy prawa cywilnego i rodzinnego. których ustawodawcy nie wolno przekroczyć. by w określony sposób ukształtowały swe ustawodawstwo.. 263 § 2 KK o nielegalnym posiadaniu broni palnej. które mogą być stosowane bezpośrednio.. grożąc karą za takie zachowanie się. stosujemy art. lecz jest częścią całego systemu prawa i cały system wpływa na jego stosowanie. Inne znaczenie mają dla prawa karnego przepisy Konstytucji i przepisy ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych. to odwołujemy się do przepisów administracyjnych o zezwoleniach na broń itd.dyspozycji (np. Według art. 206 KK o bigamii . W toku konkretnego postępowania karnego przepis sprzeczny z Konstytucją nie może być stosowany.

które wyznaczają zakres kryminalizacji. Są oni adresatami tych przepisów. obowiązujących w poszczególnych państwach.Rzeczypospolitej Polskiej. Interpretując przepisy karne trzeba jednak szczególną uwagę zwrócić na metody wykładni tych przepisów. w jakim zajmuje się ona interpretacją obowiązujących przepisów." Szczególne znaczenie w tym kontekście mają przepisy MPPOP i KPCPW. 127-134). Znane w teorii prawa metody wykładni i jej różne klasyfikacje mają również tutaj zastosowanie. Np. 4. Judykatura i doktryna. że art. Wykładnia przepisów prawa karnego. Określając katalog praw człowieka wpływają one w ten sposób na treść przepisów karnych. Szczególne znaczenie ma tutaj orzecznictwo SN. Przykładem może tu być problematyka związku przyczynowego (por. Głównie jednak orzecznictwo SN oddziaływuje siłą swego autorytetu. nie mogą być stosowane. 15 MPPOP zakazujący stanowienia ustaw karnych z mocą wsteczną wywiera skutek bezpośredni na polskie prawo karne i wobec tego wszelkie retroaktywne przepisy karne. że "Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą. a także uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub różnie stosowanych w praktyce. nawet jeżeli formalnie nie wiąże podmiotów stosujących prawo. Orzeczenia sądów w sprawach karnych nie są w Polsce źródłem prawa 57 karnego. polski SN uznał. który wyznacza ramy niekaralnych zachowań obywateli. Z kolei ust. Oddziaływanie siłą autorytetu odnosi się również do nauki prawa karnego w tym zakresie. Orzeczenia SN w konkretnych sprawach. a pomijanych w przepisach ustawowych. nawet jeżeli ustawodawca takie przepisy w ustawie karnej zamieści (OSNKW 19/1992). II. jako sprzeczne z normą międzynarodową. istotnych dla zakresu odpowiedzialności karnej. Mimo to orzecznictwo sądowe wpływa na kształt obowiązującego prawa karnego poprzez jego interpretację. mają różną moc wiążącą. a więc głównie przepisów części szczególnej KK. Przepisy KPCPW stosowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wielokrotnie wpływały na kształt prawa karnego państw-stron tej konwencji. 2 tego artykułu stwierdza. w związku z czym szczególne . Interpretacja ta idzie niekiedy bardzo daleko w tworzeniu pewnych konstrukcji prawnych. stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. W tym sensie umowy międzynarodowe są również źródłem polskiego prawa karnego. jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Nb. Jest to ten fragment prawa karnego. Problematyka wykładni prawa karnego jest częścią problematyki wykładni prawa w ogóle. chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy".

1. nie można mu nadawać szerszego rozumienia w drodze stosowania innych metod wykładni. ustawodawca nie jest zobowiązany do posługiwania się tą instytucją i może stanowić przepisy karne wchodzące w życie natychmiast po ich ogłoszeniu. 2 Konstytucji. W skrajnych przypadkach. W prawie karnym szczególnie istotne znaczenie ma instytucja tzw. że Rzeczpospolita Polska jest "demokratycznym państwem prawnym". Końcowy moment obowiązywania ustawy karnej jest na ogół określany w nowej ustawie regulującej tę samą problematykę. lecz stosowaniem niedozwolonej analogii na niekorzyść sprawcy. Formalnie rzecz ujmując. celem przepisu. Wejście w życie Ustawa karna obowiązuje od momentu jej wejścia w życie. Czas popełnienia przestępstwa. gdy adresaci przepisów karnych nie mieli praktycznie szans zapoznania się z nimi dostatecznie wcześnie. Dla stosowania zasad obowiązywania ustawy karnej pod względem czasu istotne znaczenie ma określenie czasu . Ustanowienie takiego okresu jest konieczne dla zapoznania się obywateli z nowymi przepisami i dostosowania swojego postępowania do wymagań. Jednakże w sytuacji wprowadzania nowych zakazów karnych w stosunku do czynów dotąd niekaralnych. by móc ich przestrzegać.Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. np. która w związku z tym uchyla ustawę obowiązującą uprzednio. celowościowa) i wykładnią odwołująca się do umiejscowienia przepisu w systemie danej gałęzi prawa (wykładnia systemowa). że odwoływanie się do wykładni celowościowej i systemowej może mieć miejsce tylko wtedy. rezygnowanie z vacatio legis jest nielojalnością wobec obywateli. Wykładnia językowa. który to moment określa ona sama. stwierdzającego. przez użycie zwrotu "z dniem ogłoszenia" lub przez podanie daty. gdy wykładnia językowa dopuszcza różne warianty rozumienia przepisu. rezygnacja z posłużenia się vacatio legis może być uznana za naruszenie art. jakie stawiają. np. Wydaje się. 2. III. Jeżeli natomiast przepis jest językowo jednoznaczny. odwołująca się do znaczenia słów użytych w tekście ustawy jest rodzajem wykładni stosunkowo najbardziej dostępnym dla nieprawników. to jest okresu między opublikowaniem ustawy a jej wejściem w życie. Wtedy wybranie wariantu węższego rozumienia przepisu (wykładnia zwężająca) lub szerszego rozumienia (wykładnia rozszerzająca) może być uzasadniane. ponieważ grozi to wprowadzaniem w błąd adresata przepisu i najczęściej nie jest już wykładnią prawa.znaczenie ma tutaj wykładnia językowa. vacatio legis. Powinna ona mieć w tym kontekście przewagę nad wykładnią odwołującą się do celu i sensu przepisu (wykładnia teleologiczna.

a przed wydaniem prawomocnego wyroku w sprawie o to przestępstwo. do którego był obowiązany". czy ustawę obowiązującą w czasie orzekania.powstaje problem czy zastosować w procesie ustawę. Pojęcie "ustawy względniejszej" ujęte jest w art. 6 § 1 KK zna jednak wyjątek. W podanym wyżej przykładzie 30letni termin przedawnienia ścigania liczyłby się więc od 24 czerwca. Zasada określona w art. chyba że ustawa obowiązująca uprzednio jest względniejsza dla sprawcy. 6 § 1. Nb. odnoszący się do 63 kwestii obliczania terminu przedawnienia przestępstwa. 4 § 1 indywidualizująco. że "Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie. Art. 101 § 3 KK dla obliczania terminu przedawnienia przestępstw skutkowych miarodajny jest nie czas działania lub zaniechania. Zasada ta nie rozstrzyga jednak wszystkich sytuacji związanych z pojawieniem się nowych ustaw karnych. przymierzając je do konkretnego czynu konkretnego sprawcy i na tej podstawie . ł Y otwiera pudełko dopiero 24 czerwca i po zjedzeniu ich umiera. że ustawodawca wprowadzając nową ustawę zawsze dokonuje zmiany na lepsze. 3. Wiadomo. Przykład 1: X chcąc otruć Y-ka daje mu 5 czerwca pudełko czekoladek z trucizną. Sprawa ta ma istotne znaczenie przy przestępstwach. a nie 24 czerwca (czas nastąpienia skutku). Należy więc ocenić całokształt uregulowań porównywanych ustaw. W świetle art. Obowiązujący KK rozstrzyga tę kwestię w art. że w zasadzie stosuje się ustawę nową (czyli tę. nie może mieć zastosowania do czynów popełnionych przed jej wejściem w życie. w którym sprawca działał lub zaniechał i działania. w świetle art. następuje zmiana ustawy karnej . stwierdzając. Priorytet ustawy nowej wynika z optymistycznego przekonania.popełnienia przestępstwa. Jeżeli po popełnieniu przestępstwa. których dokonanie wymaga nastąpienia określonego w ustawie skutku. 6 KK zabójstwo popełniono 5 czerwca (czas działania). że nowa ustawa kryminalizująca czyny dotąd nieprzestępne. gdy po popełnieniu określonego czynu zmienia się jego ocena w świetle prawa karnego. Wynika to z zasady lex retro non agit (por. lecz czas nastąpienia skutku. Z kolei stosowanie ustawy uprzedniej (a więc obowiązującej w chwili czynu lub nawet ustawy obowiązującej w jakimś odcinku czasowym w okresie między popełnieniem czynu a wydaniem wyroku) ma na celu niepogarszanie sytuacji sprawcy przez ustawę wydaną już po czynie. Reguły obowiązywania ustawy pod względem czasu mają zwłaszcza znaczenie wtedy. ma to być bowiem ustawa względniejsza dla konkretnego sprawy. która obowiązywała w chwili popełnienia czynu. Mianowicie. 32-33). która obowiązuje w czasie orzekania). Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. 4 § 1 KK rozstrzyga tę kwestię w ten sposób.

W takim wypadku wyrok ten traci moc (tzn. długość okresu przedawnienia. 207 k. Według art.1998 r. 4 § 4 KK przewiduje jednak wyjątek od tej zasady. z 1932 r. ktoś został skazany z art. która ustawa jest względniejsza. dlatego też polskie prawo karne przyjęło zasadę stabilności wyroków.k. 183 § 2 KK z 1969 r.1970 r. możliwość warunkowego zawieszenia kary itd. 146 k.. że względniejsza dla sprawcy jest ustawa nr 1 jeżeli kara (ze względu na wagę czynu) miałaby być bliska górnej granicy zagrożenia.in. Gdyby konsekwentnie reprezentować optymistyczny pogląd. z 1932 r. że czyn. powiemy. Oceniając. Art. już po wydaniu orzeczenia w danej sprawie. np. jak np.ocenić. Jeśli więc przed 1. Przykład 2: Ustawa nr 1 przewiduje za popełniony czyn karę pozbawienia wolności od 2 do 5 lat. a ustawa nr 2. że nowa ustawa jest zawsze lepsza i sprawiedliwsza od starej. również stwarza problem wyboru ustawy. w związku z wydaniem nowej ustawy karnej. Zakładając. przestaje być zabroniony pod groźbą kary. za który zapadł wyrok skazujący. nie ograniczamy się jednak do porównywania ustawowych zagrożeń karą. zniósł m.) kary uprzednio orzeczone za te przestępstwa nie mogły być wykonywane. to trzeba byłoby dostosowywać do jej uregulowań wszystkie poprzednio zapadłe orzeczenia. nie kontynuuje się jego wykonania).1. (data wejścia w życie KK z 1969 r. Zmiana ustawy karnej w okresie późniejszym. dotyczący bardzo radykalnej zmiany ustawy.k. polegającej na tym. która w takim związku już pozostaje. która z nich jest względniejsza. za zawarcie małżeństwa z . a co więcej następuje zatarcie skazania z mocy prawa. Przykład 3: KK z 1969 r. czy należy. że chodzi tu przez cały czas o wybór jednej z porównywanych ustaw. Nie można natomiast zastosować obydwu ustaw jednocześnie. Trzeba jednak pamiętać. Wobec tego z dniem 1. dokonywać przeglądu wcześniej wydanych wyroków i ewentualnie je zmieniać. czyn taki był przestępstwem na równi z czynem osoby. 183 § 2 KK z 1969 r. według której nowa ustawa w zasadzie nie wpływa na wyroki zapadłe przed jej wejściem w życie. że wszystkie inne elementy obu ustaw są identyczne. przestępność fałszywego samooskarżenia o popełnienie przestępstwa (art. pomimo że pozostaje w związku małżeńskim". zniósł przestępność czynu polegającego na zawarciu związku małżeńskiego z osobą. Powstaje mianowicie pytanie. która "zawarła małżeństwo. Przykład 4: KK z 1997 r.). wybierając z nich elementy najkorzystniejsze dla sprawcy. a skazania uległy automatycznemu zatarciu. Należy brać pod uwagę również wszystkie inne elementy.) i prostytucji homoseksualnej (art. jeżeli kara miałaby się zbliżać do dolnej granicy zagrożenia. Natomiast ustawa nr 2 karę od 6 miesięcy do lat 10. Było by to jednak wyjście bardzo trudne do praktycznego zrealizowania. możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary.1.

4. to nie może to wpłynąć na zapadły już wyrok zgodnie z zasadą nulla poena sine lege. fałszowania dokumentu). że w okresie wojny wprowadzono karalność porzucenia pracy w zakładach produkujących na potrzeby wojska. Wymierzoną karę obniża się wówczas do górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za taki czyn w nowej ustawie (art. wojna. karę wymierzoną zamienia się na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności według zasad określonych w art. gdy według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem zagrożony jest karą. a w poprzednio zapadłym wyroku karę taką wymierzono. Jeżeli kara w nowej ustawie jest surowsza. Reguły te mogą przewidywać kontynuowanie wykonywania wyroków lub nawet wszczynanie nowych postępowań karnych. którą przewidywała ustawa zastosowana w danej sprawie. 4 § 3 KK. 4 KK postępowanie nie mogłoby się toczyć ani być wszczęte. czy powinny być one stosowane po utracie przez nie mocy obowiązującej. Przykład 5: X został skazany na karę 4 lat pozbawienia wolności za czerpanie korzyści majątkowej z cudzej prostytucji. 4 § 2 KK). Po ustaniu wojny okazało się. że wobec niektórych sprawców takiego przestępstwa postępowania nie zdążono wszcząć. 4 KK. Również wtedy gdy według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony karą pozbawienia wolności. Ustawy epizodyczne. Po pierwsze. że należy stosować ogólne zasady z art. tzn. przewidywał za to karę od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności). Obowiązujące polskie prawo karne milczy na temat ustaw epizodycznych. Prawo karne zna pojęcie ustaw epizodycznych. że czyn ten nie naruszył innych przepisów. ustaw obowiązujących tylko przez określony czas w związku z nadzwyczajnymi sytuacjami faktycznymi (np. do czynów popełnionych w czasie. gdy czyn nie przestaje być karalny. 4 § 4 KK nie odnosi się do sytuacji. której górna granica jest niższa od kary orzeczonej. gdy jeszcze obowiązywały. a jedynie kara w nowej ustawie jest łagodniejsza lub surowsza niż ta. chyba że same ustawy epizodyczne wprowadzą odmienne reguły.żonatym mężczyzną lub zamężną kobietą. Natomiast łagodniejsze zagrożenie karą w nowej ustawie wpływa na zapadłe już wyroki w dwóch wypadkach. przewiduje za taki czyn karę pozbawienia wolności do lat 3 (art. Przy ustawach epizodycznych powstaje problem. Za takim rozwiązaniem może przemawiać fakt. Art. wobec innych nie zdążono wydać wyroku lub wykonać kary. 174 kk z 1969 r. np. Wobec tego wymieniona kara podlega obniżeniu do 3 lat. klęska żywiołowa). 204 § 2). KK z 1997 r. Według ogólnych reguł art. Przykład 6: Wyobraźmy sobie. niemożliwe byłoby też wykonanie kary. tj. ma to miejsce wtedy.to skazanie takie ulega zatarciu z mocy prawa (zakładając oczywiście. że uchylenie . czyli za sutenerstwo (art.

IV. związane z samymi sformułowaniami znamion poszczególnych przestępstw. istnieją pewne ograniczenia zastosowania przepisów karnych. Zasięg ten określają zasady obowiązywania ustawy karnej pod względem miejsca i osób. Każde państwo może więc ten zakres ustalać dowolnie szeroko. 265 KK dotyczy tylko przestępstwa naruszenia polskiej tajemnicy państwowej. nawet gdyby czyn był popełnio ny w Polsce. Nad tym. O tym. Prawo karne każdego państwa ma pewien zasięg działania. Zasadę swobodnego ustalania zakresu stosowania ustawy karnej potwierdza jednolita praktyka państw. że czyn wypełnia znamiona przestępstwa przewidzianego w polskiej ustawie karnej. Niektóre przestępstwa są mianowicie tak sformułowane. Przykład 1: Obywatel polski dopuszcza się rozboju w Paryżu. Regulowanie zakresu zastosowania ustaw karnych należy do suwerennych uprawnień każdego państwa. Ma tu więc miejsce konkurencja ustaw karnych dwóch państw. a zwłaszcza zawarte przez to państwo umowy międzynarodowe. Art. że nie dotyczą pewnych dóbr zagranicznych.przestępności czynu związane z utratą mocy obowiązującej przez ustawę epizodyczną nie oznacza zmiany negatywnej oceny takiego czynu. że art. Wynika to z faktu. Uwagi ogólne. wskutek czego zbieg taki występuje bardzo często. Zasada terytorialności. w których właściwe są sądy karne danego państwa. Przykład 2: Jeżeli obywatel niemiecki ujawnia niemiecką tajemnicę państwową to i ustawa karna polska nie ma do tego czynu zastosowania. czy polska ustawa karna ma zastosowanie. wskazujące sytuacje. 109-114 KK. Obowiązywanie ustawy pod względem miejsca i osób. 2. Niezależnie od zasad zastosowania ustawy karnej pod względem miejsca 67 i osób. ponieważ sprawca jest obywatelem polskim. wprowadzają tu pewne ograniczenia. W świetle prawa polskiego (art. które regulując tę kwestię nie starają się uniknąć zbiegu z kompetencją ustaw karnych i innych państw. 1. chyba że normy prawa międzynarodowego. że czyn taki aktualnie nie wymaga kryminalizacji. zgodnie z którą polską ustawę karną stosuje . zastanawiamy się więc dopiero wtedy. 5 i art. 5 KK zawiera zasadę terytorialności. gdy wstępnie ustalimy. Reguły obowiązywania polskich ustaw karnych określone są w art. 109 KK) zastosowanie ma polska ustawa karna. W świetle prawa francuskiego zastosowanie ma KK francuski. i w konsekwencji. która z nich rzeczywiście zostanie zastosowana zadecydują faktyczne możliwości ścigania sprawcy. ponieważ przestępstwo popełniono na terytorium Francji. w których przepisy karne danego państwa mają zastosowanie. lecz jedynie przekonanie.

W tej sytuacji ma zastosowanie zasada terytorialności (art. że jedno z nich znajdowało się w Polsce. O zakresie działania zasady terytorialności decyduje w dużym stopniu przyjęcie określonej koncepcji miejsca popełnienia przestępstwa. Przykład 3: X strzela z terytorium Polski zabijając Y-ka. 90 km. że umowa międzynarodowa. używane w art. Wynika z tego przepisu.się do czynów popełnionych na polskim terytorium lub na polskim statku wodnym lub powietrznym. której Polska jest stroną stanowi inaczej. 1 15 § 15 KK) i samoloty zarejestrowane w Polsce. O obszarach morskich RP i administracji morskiej (Dz. Polski KK posługuje się w tej sprawie definicją bardzo szeroką. Przyjmuje się obecnie w prawie międzynarodowym. Wg art. Według ustawy z 1991 r. tj. Obszar lądowy państwa polskiego wyznaczają granice lądowe ustalone w traktatach zawartych z państwami sąsiednimi. znajdującego się na terytorium Słowacji. że przestrzeń powietrzna kończy się na wysokości najniższych punktów orbit sztucznych satelitów ziemi. Przestrzeń kosmiczna nie podlega bowiem zwierzchnictwu terytorialnemu żadnego państwa. Określenie "polski statek wodny lub powietrzny". że miejsc popełnienia przestępstwa może być kilka. Jeśli chodzi o wnętrze ziemi pod obszarem lądowym i morskimi wodami to potrzeba wyznaczania granic terytorium państwowego w tym zakresie współcześnie nie występuje ze wzgiędu na ograniczone możliwości techniczne jego wykorzystania. z 1991 r. od zasady terytorialności tworzy się w . Terytorium Polski to obszar powierzchni ziemi (obszar lądowy) wraz z wodami wewnętrznymi oraz morskie wody przybrzeżne. i wystarczy. 6 § 2 KK przestępstwo uważa się za popełnione w miejscu. 5 KK). chyba. albo w miejscu gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub miał nastąpić. jak i Słowacja (miejsce skutku). Podobnie byłoby. Teoretycznie granicą tą byłby środek kuli ziemskiej. S KK obejmuje statki (w tym i stałe platformy na szelfie kontynentalnym . czyli na wysokości ok. by można było zastosować zasadę terytorialności. Morskie wody przybrzeżne obejmują morskie wody wewnętrzne (zatoki i porty) oraz morze terytorialne. a także słup powietrza nad tymi obszarami i wnętrze ziemi pod nimi. linii podstawowej. Natomiast przy określaniu przestrzeni powietrznej należącej do terytorium polskiego występuje problem określenia granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną. Miejscem popełnienia zabójstwa jest zarówno Polska (miejsce działania). gdyby na terytorium Polski nastąpił skutek. gdzie sprawca działał lub zaniechał działania. Współcześnie. Nr 32) morzem terytorialnym jest obszar wód morskich o szerokości 12 mil morskich (22 224 m) liczonych od tzw. linii najniższego stanu wody wzdłuż wybrzeża lub zewnętrznej granicy morskich wód wewnętrznych.U.art.

Po pierwsze wtedy. stosowania zasad odpowiedzialności i wymiaru kary. niż to jest w sytuacji popełnienia przestępstwa przez cudzoziemca. który ma w swoim kraju lepsze możliwości rzeczywistego korzystania z prawa do obrony (Zob. gdy przestępstwo popełniono w miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej (np. 111 § 3 KK spełniony w dwojakiego rodzaju sytuacjach. sąd polski stosuje więc obcą ustawę. Można jednak uwzględnić różnice między tymi dwoma ustawami na korzyść sprawcy. na Antarktydzie lub na tratwie na pełnym morzu). 109 KK przewiduje zasadę narodowości podmiotowej (inaczej zasadę obywatelstwa).). że w przypadku popełnienia pewnych przestępstw przez cudzoziemców. w ograniczonym zakresie. jak wynika z art. art. Funkcjonowanie tej instytucji opiera się na zawartych w tym przedmiocie porozumieniach i umowach międzynarodowych i na przepisach prawa wewnętrznego (zob. tzn. Warunek podwójnej przestępności czynu nie musi być. popełnił tam przestępstwo w związku z wykonywaniem swoich funkcji (np. 111 § 2 KK). Zasadnicze zastosowanie. przebywając w kraju gdzie dozwolone jest wielożeństwo. szerzej: Gardocki. obie uważają popełniony czyn za przestępstwo (art. Po powrocie do kraju nie można go ścigać z powodu bigamii. wszczyna się wprawdzie postępowanie karne. zawiera drugie małżeństwo. Art. Pozwala to uniknąć kłopotliwego organizacyjnie procesu przeciwko cudzoziemcowi i wykonywania orzeczonej wobec niego kary. urzędnik polskiego konsulatu przyjmuje korzyść majątkową za przyznanie petentowi wizy). Polega ona na tym. Zgodnie z tą zasadą obywatel polski odpowiada za wszelkie czyny popełnione za granicą. W zakresie czynów popełnionych za granicą KK zasadniczo odmiennie traktuje czyny popełnione przez obywateli polskich.wielu państwach wyjątki przez posługiwanie się instytucją przekazania-przejęcia ścigania. Wymagana jest tutaj podwójna przestępność czynu. Jest to również korzystne dla podejrzanego. które są przestępstwami według prawa polskiego oraz według prawa obowiązującego w miejscu popełnienia (art. 590-592 KPK). 194 i n. ponieważ w opisanej sytuacji brak jest podwójnej przestępności czynu. gdy polski funkcjonariusz publiczny pełniąc służbę za granicą. 111 § 1 KK). wtedy gdy są one zasadniczo zgodne. 3. nie wymaga się spełnienia tego warunku. W pewnym sensie. Przykład 4: Polak. Czyny popełnione przez cudzoziemców za granicą podlegają . Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) ograniczona. którego jest obywatelem. ma jednak ustawa polska. przewidując szerszy zakres zastosowania polskiej ustawy karnej. Zasada narodowości podmiotowej. Zarys. Po drugie. 4. ale następnie przekazuje się zebrane dowody i ewentualnie podejrzanego do państwa. w sensie podstawy dla kwalifikacji prawnej.

jak również możliwe jest uwzględnienie różnicy między ustawami na korzyść sprawcy (art. zgodnie z art. że przewiduje ona w pewnych sytuacjach zastosowanie polskiej ustawy karnej bez względu na obywatelstwo sprawcy i bez ograniczenia warunkiem podwójnej przestępności. Nazywamy ją tak dlatego. Problemu zastosowania polskiej ustawy karnej wobec cudzoziemca dotyczy także zasada odpowiedzialności zastępczej (art. Zastosowanie ma polski KK. Stosuje się też wspomniane wyżej wyjątki od wymagania tego warunku. 2) przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym. 111 KK). jak i czyn funkcjonariusza obcego wywiadu. Zarówno czyn Polaka. Zasada odpowiedzialności zastępczej. Regułę tę nazywamy zasadą narodowości przedmiotowej ograniczoną (inaczej zasadą ochronną ograniczoną). Reguluje ona sytuację. Mimo to. 5. nie są przestępstwami w miejscu ich popełnienia. 1 KK. Przykład 5: Przebywający za granicą Polak zgłosił gotowość działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko RP (art. Został następnie przeszkolony przez funkcjonariusza obcego wywiadu dla celów przyszłej działalności szpiegowskiej w Polsce. ale pod warunkiem. Stosuje się wówczas ustawę karną polską. gdy są przestępstwami skierowanymi przeciwko interesom RP. że w opisanej sytuacji pierwszeństwo ma ekstradycja sprawcy za granicę. 3) przestępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym. Przykład 6: Cudzoziemiec dopuścił się rozboju w Igrekolandii i następnie przyjechał do Polski. 130 § 3 KK). 112 KK. Gdyby Igrekolandia skutecznie ubiegała się o wydanie go . Jest tak w razie popełnienia: 1) przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu RP. 6. obywatela polskiego. 110 § 1 KK). warunek podwójnej przestępności. polegającą na tym. podobnie jak w odniesieniu do obywatela polskiego. Przy zastosowaniu tej zasady spełniony musi być. ma tu zastosowanie polska ustawa karna. Żadne państwo nie zwraca się o jego ekstradycję.ustawie karnej polskiej w zasadzie tylko wtedy. Z przepisu tego wynika. że cudzoziemiec popełnia za granicą przestępstwo nie objęte zasadą ochronną ograniczoną ani zasadą ochronną nieograniczoną i jest ono zagrożone w polskiej ustawie karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) nieograniczona uregulowana jest w art. 110 § 2 KK). że sprawca przebywa w Polsce i nie postanowiono go wydać. polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej (art. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) nieograniczona. 4) przestępstwa fałszywych zeznań złożonych wobec urzędu polskiego. 112 p.

113 KK umożliwia wypełnienie takiego zobowiązania przez Polskę. Chodzi tu o przestępstwa (określane tradycyjnie nazwą delicta iuris gentium). I 14 § 1 KK nie stanowi to przeszkody do ponownego skazania takiego sprawcy w Polsce. że wg omówionych wyżej I zasad ustawa polska ma zastosowanie. handel narkotykami. Od zasady. Istnieje on tylko wtedy gdy sprawcy (przebywającego w Polsce) nie postanowiono wydać. oczywiście pod warunkiem. bo ustawa karna polska nie ma zastosowania. Ma to na celu złagodzenie skutków nieprzestrzegania zasady ne bis in idem. nie wszczyna się w Polsce postępowania.art. ludobójstwo i inne zbrodnie przeciwko ludzkości. 7. Według tego przepisu. że wyrok zagraniczny nie jest przeszkodą do powtórnego sądzenia w Polsce wyjątki przewiduje art. Wynika z tego. Moc prawna orzeczeń zagranicznych. jeżeli ofiara nie była obywatelem polskim (wtedy bowiem zastosowanie miałaby zasada ochronna ograniczona).. w których ściganiu zainteresowana jest cała społeczność międzynarodowa. Nie oznacza to jednak bezwzględnego obowiązku ścigania każdego z takich przestępstw w Polsce. jak np. że w odniesieniu do wyroków zagranicznych nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). uwzględniając różnice między tymi karami (art. gdy w danej sprawie ekstradowała sprawcę. Według art. fałszowanie pieniędzy. 110 § 2 KK nie miałby zastosowania. porywanie samolotów. . okres zatrzymania lub tymczasowego aresztowania) oraz wykonaną tam karę. Zasada represji wszechświatowej. Sąd polski skazując sprawcę ponownie zalicza jednak na poczet wymierzonej przez siebie kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą (tj. powtórne osądzenie nie jest możliwe. 114 § 3 KK. Art. Zasada represji wszechświatowej (zasada uniwersalna) zamieszczona 74 w art. skoro sprawca nie przebywa w Polsce. 8. 114 § 2 KK). W związku z zasadami stosowania polskiej ustawy karnej pozostaje też 75 problem mocy prawnej wyroku skazującego. zgodnie z którą nie można nikogo skazywać powtórnie za ten sam czyn (ne bis in idem). gdy Polska w inny sposób wyczerpała swoje prawo do ukarania sprawcy. W takiej sytuacji. który zapadł za granicą. tzn. przekazała za granicę ściganie lub gdy przejęła wyrok zagraniczny do wykonania go w Polsce. Do ścigania takich przestępstw zobowiązują się wszystkie państwa-strony odpowiednich konwencji międzynarodowych. 113 KK przewiduje stosowanie polskiej ustawy karnej do cudzoziemców i obywateli polskich w razie popełnienia przez nich przestępstw ściganych na mocy zobowiązania wynikającego z umów międzynarodowych. zbrodnie wojenne. Przykład 7: Cudzoziemiec popełnił w Igrekolandii przestępstwo zabójstwa i wyjechał do Ikslandii.

gdy zostanie uchylony przez odpowiedni organ lub gdy osoba ta przestaje pełnić określoną funkcję. Immunitety. Immunitet w prawie karnym oznacza czasowe lub stałe wyłączenie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnej pewnej kategorii osób z powodu popełnienia jakichkolwiek lub niektórych przestępstw.). prokuratorów i pracowników NIK. posłów i senatorów. Zgodnie z nim.U. 2 ustawy o prokuraturze z 1985 r. by nie traktować wyroków skazujących zagranicznych jako nie istniejących (w tym sensie. (Dz.). 279). stanowiące ściganą z oskarżenia prywatnego zniewagę lub zniesławienie strony. biegłego lub tłumacza . lecz na zapewnieniu jej możliwości prawidłowego wykonywania pełnionej funkcji. Dotyczą one Prezydenta RP. V. Nr S 1. konwencji berlińskiej z 1978 r. Zgodnie z tą konwencją obywatele polscy skazani w państwa-stronach umowy przekazywani są do Polski w celu odbycia kary. a obywatele tych państw skazani w Polsce przekazywani są w celu odbycia kary do państwa. natomiast immunitet formalny przestaje chronić posiadającą go osobę. 114 § 4 KK. nawet wtedy. jej pełnomocnika lub obrońcy. Rzecznika Praw Obywatelskich. gdy możliwość taka nie wynika z umowy międzynarodowej. 608611) i w art. którego są obywatelami (Dz. 21). świadka. którego są obywatelami (Zob.podlega ściganiu tylko w drodze dyscyplinarnej. Immunitet formalny oznacza natomiast czasowe wyłączenie możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego. Wyróżnia się dwa rodzaje immunitetów: formalny i materialny. nadużycie przez adwokata przy wykonywaniu zawodu wolności słowa i pisma. Przepisy te umożliwiają przejęcie polskiego wyroku do wykonania go w Polsce. sędziów. W polskim prawie wewnętrznym problematyka ta została uregulowana w przepisach KPK z 1997 r. 66 ust. lecz przeciwnie. Zarys. z 1980 r. Podobny charakter ma materialny immunitet prokuratorski (art. Polska jest stroną tzw. zwłaszcza zaś na ochronie przed ewentualnymi szykanami z powodu jej wykonywania. Nr 8. Immunitet materialny przewidziany jest w art. (art. Sens immunitetów nie polega na daniu określonej osobie przywileju bezkarnego naruszania prawa.U. Liczniejsze są w prawie polskim immunitety formalne. by wyroki zagraniczne mogły być wykonywane w kraju ojczystym skazanego. 227 i n. że nie są przeszkodą do ponownego skazania). Immunitet materialny polega na stałym uchyleniu karalności czynu wypełniającego znamiona przestępstwa. z 1995 r. kuratora. Gardocki. karalność czynu nie może być przywrócona. Polska ratyfikowała również europejską konwencję o przekazywaniu osób skazanych z 1983 r. poz. tzn.Współcześnie istnieje tendencja. . 8 ust: 2 ustawy o adwokaturze z 1982 r. o przekazywaniu osób skazanych na karę pozbawienia wolności w celu odbycia kary w państwie. poz. Immunitet materialny ma charakter trwały.

chyba że narusza prawa osób trzecich. bez uprzedniej zgody sądu określonego w ustawie. Nie wchodzi tu więc w grę np. 3) nietykalność posła lub senatora może być jednak ograniczona w warunkach stanu wyższej konieczności (art. ani po jego wygaśnięciu. 105 ust. 1 Konstytucji RP. Zasady te stosuje się odpowiednio do senatorów. Sędzia nie może być. 26 KK). 145 Konstytucji RP). podburzanie do dokonywania aktów przemocy lub branie w nich udziału itp. 2 Konstytucji RP: "Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia mandatu poseł nie może być pociągnięty bez zgody Sejmu do odpowiedzialności karnej". Niejasny zakres ma materialny immunitet parlamentarny. Według tego przepisu. Postawienie Prezydenta w stan oskarżenia może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia (art. sędziów Trybunału Stanu i Trybunału Konstytucyjnego. Według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 28. że mandat parlamentarny musi być wykonywany przy użyciu godziwych metod. za naruszenie Konstytucji. (K. SN (OSNKW 18/1994) wyjaśnił też. posługiwanie się fałszywymi dokumentami.1991 r. 181 Konstytucji). że nie dotyczy on przestępstw. poz. pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności (art. Poseł może jednak nie skorzystać z immunitetu i wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej bez potrzeby rozstrzygania tej sprawy przez Sejm (art. przewidziany w art. ale mieszczącej się w ramach wykonywania mandatu.1.13/90. że immunitet ten odnosi się również do działalności posła poza Sejmem. co z mocy prawa powoduje zawieszenie biegu przedawnienia.Prezydent. Wynika z niego w każdym razie. Według art. Immunitet sędziowski obejmuje sędziów sądów powszechnych. Postępowanie karne wszczęte wobec osoby przed dniem wyboru jej na posła ulega na żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. Ponadto SN wyraził pogląd. Poseł nie może być również zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu. ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności tylko przed Trybunałem Stanu. przy których pokrzywdzonym jest osoba fizyczna. z . Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być pozbawiony wolności ani po ciągnięty do odpowiedzialności karnej bez zgody Sejmu (art. OTK 1991. 105 ust. Sędzia nie może być też zatrzymany ani aresztowany. z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. sędziów SN i NSA. 211 Konstytucji). 105 ust. 4 Konstytucji RP). poseł (senator) nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za działalność w zakresie wykonywania mandatu ani w czasie trwania mandatu.

co jest jednak tylko pewną przenośnią. nietykalności pomieszczeń misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych oraz obcych okrętów wojennych. Nie mogą być oni pociągnięci do odpowiedzia1ności karnej z powodu swych czynności służbowych bez uprzedniej zgody kolegium NIK. i z innymi przepisami części ogólnej KK. Nauka o przestępstwie. nie są one bowiem wyłączone z pojęcia terytorium państwa. Formalny charakter mają immunitety wywodzące się z prawa międzynarodowego. 1 § 1 KK określa jednak. Obowiązujący w Polsce KK nie zawiera definicji przestępstwa. przestępstwo popełnione na terenie misji dyplomatycznej znajdującej się w Polsce lub na obcym okręcie wojennym w polskim porcie .wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku. nazywana jest niekiedy "eksterytorialnością". 1 § 2 i 3.uważać należy za popełnione na polskim terytorium w rozumieniu art. Prawo międzynarodowe przewiduje też szereg sytuacji. a zwłaszcza do stosowania środków przymusu są ograniczone. O zatrzymaniu niezwłocznie zawiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu (lub odpowiednio Prezesa SN. Rozdział II. tj. kto podlega odpowiedzialności karnej. I. Analiza tego przepisu w połączeniu art. immunitet dyplomatyczny i konsularny. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. Definicja przestępstwa. w którym się znajdują. odnoszącymi się do odpowiedzialności karnej. np. Prezes NIK nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności bez zgody Sejmu. Ich zakres określają art. Dotyczy to np. Ograniczenie jurysdykcji sądów polskich wynikające z tych immunitetów traci moc. jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Nietykalność tych obiektów. Immunitet formalny przysługuje także prokuratorom. W kwestii zatrzymania lub aresztowania Prezesa NIK obowiązują zasady podobne jak w przypadku posłów (art. 5 KK. Prezesa TK albo przewodniczącego TS). jeżeli państwo wysyłające lub organizacja międzynarodowa wyraźnie zrzeknie się immunitetu w stosunku do określonej osoby. 206 Konstytucji). 578-584 KPK oraz umowy i powszechnie uznane zwyczaje międzynarodowe. Formalny jest również immunitet pracowników NIK wykonujących lub nadzorujących czynności kontrolne. w których prawa państw do wykonywania czynności urzędowych. pozwala stwierdzić. Pośrednio wskazuje więc pewne elementy tej definicji. Ogólne pojęcie przestępstwa. § 7. Art. że na tle polskiego prawa karnego definicja przestępstwa przedstawia się następująco: Przestępstwem jest czyn człowieka zabroniony przez ustawę . W związku z tym.

na tym. gdzie zgwałcenie miało miejsce. Definicja ta ma mieć w założeniu znaczenie praktyczne. podkreślamy też. Uregulowanie to pełniło zapewne podobną funkcję psychologiczną. służyć jako instrument odróżniania czynów przestępnych od nieprzestępnych. zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy. ustawa z 1990 r. Przymierzając do niej konkretne zdarzenia dochodzimy do konkluzji co do zaistnienia przestępstwa. sensowne jest zastanawianie się.k. która następnie została zgwałcona. ale również zburzenie budynku albo przynajmniej ścian i drzwi izby. Maisel. Podkreślenie. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym lub ustawa z 1997 r. że istotna jest tu określona kolejność sprawdzania elementów definicji. Robimy to tylko dla przypomnienia. bezprawny. które możemy określić jako czyn. "gdyż uniemożliwiły one ucieczkę kobiecie" (zob. lecz raczej o zaspokojenie potrzeby odreagowania zdarzenia. Niektóre ustawy administracyjne przewidują jednak możliwość wymierzania przez organy administracji tzw. Mówiąc. że chodzi o osobę fizyczną. Wydaje się jednak. kar pieniężnych przedsiębiorstwom (np. że w prawie karnym starożytnym i średniowiecznym istniała możliwość odpowiedzialności karnej zwierząt. nie jest przewidziana w polskim prawie karnym. że nie chodziło tu o przejawy naiwnej antropomorfizacji. Historia prawa karnego zna zresztą dalej idące uregulowania. że mamy do czynienia z zachowaniem się człowieka. ale nie stosuje się tu prawnokarnych zasad odpowiedzialności. że zwierzę spowodowało śmierć człowieka. str. znana niektórym systemom prawnokarnym państw zachodnioeuropejskich (np. czy jest on zabroniony pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek i czy jest on czynem bezprawnym. II. W dalszych etapach rozumowania powinna być sprawdzona kwestia winy i społecznej szkodliwości czynu. a nie o osoby prawne. Dopiero po stwierdzeniu. Poznańskie prawo karne do końca XVI wieku. 52). Przestępstwo jako czyn człowieka. . nie tylko zabicie konia. że podmiotem przestępstwa może być tylko człowiek. polegającego np.pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek. "Zwierciadło Saskie" przewidywało np. na którym uprowadzono kobietę. wydaje się współcześnie zbyteczne.). z 1992 r. Jest to niewątpliwie swego rodzaju karanie. Odpowiedzialność karna osób prawnych. Poznań 1963. jako mówienie o rzeczy oczywistej. ale nawet przedmiotów martwych. tzn. które wręcz przewidywały nie tylko swego rodzaju karanie zwierząt. Należy przy tym pamiętać. że przestępstwem może być tylko czyn człowieka. wprowadził ją w szerokim zakresie nowy francuski k.Prawo energetyczne). Wymierzenie kary pieniężnej nie jest uzależnione od stwierdzenia winy . Sens istnienia wówczas takiej możliwości nie jest współcześnie jasny.

Przy przestępstwach z zaniechania będziemy mieli do czynienia z brakiem czynu zawsze wtedy.przedsiębiorstwa i nie następuje w drodze wyroku skazującego. w której stwierdzamy brak czynu. odruchy bezwarunkowe. W obydwu tych przykładach mamy do czynienia z naciskiem na wolę człowieka. które doprowadziło do katastrofy kolejowej (art. np. Wykluczenie odpowiedzialności nie będzie jednak spowodowane brakiem czynu. nie nazwiemy czynem zachowania się kierowcy samochodu. a więc nie jest czynem. jeżeli żołnierz nie wykonuje rozkazu przeniesienia przedmiotu. 26 KK). W szczególności nie jest czynem zachowanie się człowieka pod wpływem przymusu bezwzględnego (vis absoluta). wydanego przez sąd za popełnienie przestępstwa. Od przymusu bezwzględnego należy odróżniać fizyczny lub psychiczny przymus względny (vis compulsiva). Przykładem tego rodzaju przymusu może być stosowanie groźby lub tortur. zamiary. ponieważ było kierowane przez jej wolę. ponieważ przekracza to jego fizyczne możliwości. że nie chodzi tu o nieuzewnętrznione zjawiska psychiczne (myśli. Z pojęcia czynu wykluczamy jednak i inne rodzaje zachowań nie sterowane wolą człowieka. 343 § 1 KK. ale nie z całkowitym jej wyeliminowaniem. bo jego zaniechanie nie jest zależne od jego woli. np. pod groźbą zastrzelenia współdziała z napastnikiem wyjmując pieniądze z sejfu i wkładając je do torby. . jeżeli dróżnik nie mógł się poruszyć. polegający na wywieraniu nacisku na wolę człowieka. który w czasie napadu na bank. Jednak nie każde zewnętrzne zachowanie się człowieka może być nazwane czynem. ponieważ został związany. by mogło być uznane z czyn w rozumieniu prawa karnego. Zachowanie się człowieka. gdy brak jest fizycznej możliwości zachowania się w sposób wymagany przez prawo. jest czynem zachowanie się kasjera. że w tego rodzaju przypadkach osoba popełniająca czyn pod przymusem poniesie odpowiedzialność karną. 173 KK) nie będzie uważane za czyn. mamy do czynienia z ograniczeniem możliwości wyboru postępowania. to nie popełnia on przestępstwa z art. Podobnie. Mówiąc o zewnętrznym zachowaniu się człowieka podkreślamy w ten sposób. który potrąci przechodnia wskutek uderzenia jego samochodu przez pojazd jadący za nim. lecz działaniem w stanie wyższej konieczności (art. Zachowanie się pod wpływem przymusu absolutnego jest najistotniejszym praktycznie rodzajem sytuacji. jej zachowanie się pozostaje czynem. któremu nie mógł się on oprzeć i wobec tego nie było ono sterowane jego wolą. Przykład: Niezamknięcie przejazdu kolejowego przez dróżnika. ale nie wykluczający kierowania przez tę wolę jego zachowaniem się. Podobnie. poglądy). Nie oznacza to oczywiście. musi być sterowane jego wolą. musi być zewnętrznym zachowaniem się zależnym od woli człowieka. Jeżeli osoba torturowana ujawni tajemnicę państwową. któremu trudno jest się oprzeć.

Z tego powodu uważa się. których stwierdzenie nie wymaga stosowania ocen. tzn. 189 KK (pozbawienie człowieka wolności). Niekiedy jednak inne przepisy prawa karnego lub przepisy innej dziedziny prawa zezwalają. że zakres zakazu ustanawianego przez dany przepis jest mniej wyraźny. ale ponieważ art. preferować znamiona opisowe. "uderza" (art. 2) przyjęcie korzyści pozostawało w związku z pełnieniem funkcji. zniesławienia. musi odpowiadać opisowi ustawowemu określonego typu przestępstwa (np. strony podmiotowej lub przedmiotu (por. jak "pieniądz" (art. może prowadzić do wniosku. Nb. na zachowanie się wypełniające znamiona przestępstwa. posługiwania się różnego rodzaju ocenami. jest podział znamion na znamiona opisowe i ocenne. by można było przypisać mu popełnienie określonego typu przestępstwa np. 3) działanie sprawcy było umyślne. Tak jest z reguły. że jakiś czyn konkretny wypełnia znamiona określonego typu przestępstwa nie przesądza jeszcze ostatecznie. "poniża" (art. a ich zakres znaczeniowy jest stosunkowo wyraźny. Ustawowe znamiona przestępstwa mogą dotyczyć różnych elementów jego struktury: podmiotu. 243 KPK . IV. paserstwa itd. Opis ten składa się z elementów. Czyn X-a wypełnia znamiona przestępstwa z art. przy ustalaniu ich występowania w czynie. że: 1) osoba pełniąca funkcję publiczną przyjęła korzyść majątkową lub osobistą. Fakt. "mienie w wielkich rozmiarach" (art. z punktu widzenia gwarancyjnej funkcji prawa karnego. które nazywamy ustawowymi znamionami przestępstwa. 350 KK ). Znamiona opisowe to te. Można tu wymienić przykładowo takie znamiona. "w postępowaniu sądowym" (art. Istotny. 202 KK). Bezprawność czynu.III. strony przedmiotowej.). 228 KK konieczne jest stwierdzenie. "pornograficzne" (art. a których występowanie w czynie sprawcy musi być stwierdzone. Ustawowe znamiona przestępstwa. Znamiona ocenne natomiast wymagają. 163 KK). 101-151 ). 217 KK). Używanie w opisie tego typu przestępstwa znamion ocennych powoduje. Czyn zabroniony. że mamy do czynienia z przestępstwem. 156 KK). Przestępstwo musi być czynem zabronionym przez ustawę karną. Przykład 1: X przyłapawszy na gorącym uczynku włamywacza obezwładnił go i zatrzymał do czasu przyjazdu policji. w pewnym zakresie. 310 KK). Należą tu takie znamiona jak "istotne zeszpecenie" (art. 218 § 1 KK). dla przypisania przestępstwa z art. 233 KK). "uporczywie" (art. Zestawienie konkretnego czynu wypełniającego znamiona z całym systemem prawa. gdzie to jest możliwe. że ustawodawca powinien wszędzie. że czyn ten nie jest bezprawny.

Przy innych typach przestępstw możliwość legalnego wypełnienia ich znamion występuje rzadziej lub wręcz wyjątkowo. jako przestępstwo nieumyślne może być ocenione tylko takie wypełnienie znamion przestępstwa (nieumyślnego). w których następuje wyłączenie bezprawności czynu omówione będą dalej (por. wodnym lub powietrznym".nie może powoływać się na prawny charakter swego działania. . Podany w tym przykładzie art. że zachowanie się sprawcy narusza "zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym. dokonywana jest w oparciu o obowiązujące reguły postępowania w danej sferze życia społecznego. Ustalenie. Przy niektórych typach przestępstw nieumyślnych nieostrożny charakter zachowania się sprawcy sprecyzowany jest już w jego ustawowych znamionach. 177 KK) sam przepis określa.czyn X-a nie jest bezprawny i w konsekwencji nie jest przestępstwem. W zakresie ruchu drogowego wynikają one głównie z przepisów drogowych. czy zachowanie się sprawcy było nieostrożne. by jakiś przepis prawa upoważniał do wypełnienia znamion przestępstwa nieumyślnego. że wypełnienie ich znamion będzie miało zawsze charakter bezprawny (np. tzn. Np. Rozstrzygając tę kwestię. Osobny problem stanowią w tym kontekście przestępstwa nieumyślne. zastanawiać się będziemy. trudno bowiem sobie wyobrazić. 9 § 2 mówi o "niezachowaniu ostrożności wymaganej w danych okolicznościach". Byłaby to wewnętrzna sprzeczność. 292 KK) . przestępstwo znęcania się z art. Nieumyślność wyklucza powołanie się na prawny charakter działania we wskazanym wyżej rozumieniu. przy rozpatrywaniu sprawy o nieumyślne spowodowanie śmierci dziecka. Przestępstwa nieumyślne są przestępstwami z nieostrożności. Niektóre typy przestępstw są tak ujęte w ustawie. KK w art. które było rezultatem nieostrożnego zachowania się sprawcy. nie będziemy jednak mogli odwołać się do jakichś sformalizowanych zasad czy wręcz przepisów prawnych. że jakiś społecznie negatywny skutek (np. gdy nastąpił wypadek. 189 KK dotyczy zachowania się. Kto nieumyślnie spowodował śmierć człowieka (art. z punktu widzenia ostrożności. 207 KK). które często jest działaniem prawnym. czy było to wynikiem nieostrożnego zachowania się rodziców opiekujących się dzieckiem w czasie. Ocena. które wypadło z balkonu. 192-275). Nb. W wielu jednak sytuacjach życia codziennego ocena zachowania się sprawcy. opierać się będzie na mniej sformalizowanych regułach. Typowe sytuacje. wynikających z doświadczenia życiowego.uprawnia każdego do zatrzymania sprawcy przyłapanego na gorącym uczynku . Np. przy przestępstwie spowodowania wypadku w komunikacji (art. Przy innych przestępstwach wynika to z interpretacji przepisów. Powstaje tu natomiast inne zagadnienie. 155 KK) lub nieumyślnie popełnił paserstwo (art. w zakresie wypadków przy pracy z przepisów BHP itd. czy też mieściło się ono w ramach wymaganych standardów ostrożności.

jeżeli nie można mu przypisać winy w chwili czynu". które muszą być spełnione. Nb. prowadzi do stwierdzenia. przy którym działanie "sprawcy" zgodne ma być z regułami uprawiania danej dyscypliny sportowej (por. że oprócz stwierdzenia. 220 KK ponieważ jej zachowanie nie było nieostrożne. W rezultacie. V. że to właśnie on jest sprawcą danego czynu. Wina zachodzi wtedy. W takim przypadku osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo pracy nie popełnia przestępstwa z art. mimo zachowania wszystkich zasad bezpieczeństwa pracy. tzn. Jak stwierdza art. Przyczyną wybuchu okazuje się ukryta wada materiału jednego z urządzeń zabezpieczających. że mamy do czynienia z bezprawnym czynem człowieka wypełniającym znamiona określonego typu przestępstwa.śmierć człowieka) nastąpił mimo zachowania wymaganej w danej sytuacji ostrożności. 224-226). 229-234). W prawie karnym materialnym to szerokie pojęcie winy uległo zawężeniu wskutek wyodrębnienia przy analizowaniu kwestii przesłanek odpowiedzialności karnej takich pojęć jak czyn. że nie miało tu miejsca popełnienie przestępstwa nieumyślnego. Mówimy np. że oskarżony jest winien stwierdzamy. że był w chwili czynu poczytalny itd. że sąd w wyroku rozstrzyga kwestię winy oskarżonego i następnie wymierza mu karę. Dotyczy to tzw. 1 § 3 KK: 87 "Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. że prawo karne procesowe posługuje się pojęciem winy zaczerpniętym z języka potocznego. Przestępstwem jest tylko czyn zawiniony. wypełnianie przez sprawcę znamion przestępstwa i bezprawność. W prawie karnym procesowym posługujemy się szerokim pojęciem winy. ryzyka sportowego. Wina. by sprawca mógł ponieść odpowiedzialność karną. Podobnie jest w przypadku zabiegów lekarskich dokonywanych zgodnie z zasadami medycyny (por. "sprawca" miał prawo zachować się w sposób. że działanie sprawcy mieściło się w ramach ostrożności. że jest bezprawny. w jaki się zachował. że sprawca działał umyślnie lub nieumyślnie. że czyn ten jest przestępstwem. konieczne jest jeszcze stwierdzenie winy sprawcy. w prawie karnym materialnym tych przesłanek . Wina jest tu więc sumą przesłanek. Przykład 2: W fabryce chemicznej następuje wybuch i śmierć kilku osób. Nb. związek przyczynowy. gdy możemy sprawcy postawić zarzut z popełnienia danego czynu zabronionego. Ustalając. że między zachowaniem się sprawcy a skutkiem zachodzi związek przyczynowy. Można powiedzieć. W przykładzie tym mamy do czynienia z wyłączeniem przestępności czynu wynikającym z faktu.. Wynika z tego. Niektóre sytuacje wykluczenia przestępstwa nieumyślnego związane z zachowaniem zasad ostrożności zostały stypizowane i nazwane w ramach katalogu okoliczności wyłączających odpowiedzialność karną.

działanie na rozkaz (art. ponieważ ze względu na szczególną sytuację.. Granice tej zarzucalności określa ustawa. że stosując ten przepis nie jesteśmy związani kodeksowym katalogiem okoliczności wyłączających winę. bo niemożliwe jest uczynienie mu zarzutu z powodu popełnienia tego czynu. w której się znajdował. określona w art. 5) sąd mógłby stwierdzić brak winy (a w konsekwencji wydać wyrok uniewinniający) po stronie sprawcy czynu zabronionego i społecznie szkodliwego nawet wtedy. że owe obiektywne przesłanki są spełnione. Istnieje też szereg przesłanek negatywnych. że wina w prawie karnym materialnym jest personalną (a więc zaadresowaną do konkretnej osoby) zarzucalnością popełnionego czynu. i nie zdając sobie sprawy. Nb. Są to: niepoczytalność sprawcy (art. zamiar popełnienia przestępstwa (przy przestępstwach umyślnych) albo lekkomyślność lub niedbalstwo (przy przestępstwach nieumyślnych). . Brak którejkolwiek z przesłanek pozytywnych lub występowanie przesłanki negatywnej powoduje. Ustanowioną w art. nie ponosi winy. 28-30 KK). które muszą być ustalane w każdym przypadku rozstrzygania o odpowiedzialności karnej. strona podmiotowa przestępstwa (por. lll-115). jeżeli ktoś popełnił czyn zabroniony wykonując rozkaz przełożonego. po to by przypisać sprawcy winę. że chodzi o osobę zdolną do ponoszenia winy. że wypełnia w ten sposób znamiona przestępstwa. Kiedy. Konieczne jest też ustalenie. 26 § 2 KK). przesłanką winy jest tzw. Nb. że osobie. 102-I09). s. Wskazane w art. a samą kwestią winy zajmujemy się dopiero po stwierdzeniu. ustanawiając przesłanki winy i wskazując okoliczności wyłączające winę. reprezentowanej przez autorów uzasadnienia do projektu KK (zob. Według tej koncepcji. tzn.. osobę. 31 KK). tzn. 318 KK). Uzas. Są to przesłanki. czyli okoliczności wyłączających winę. nie można było od niego wymagać zachowania się zgodnego z prawem. ale mimo to sprawcy nie można w konkretnej sprawie uczynić osobistego zarzutu z faktu popełnienia czynu.odpowiedzialności nie włączamy już do pojęcia winy. błąd (art. zachodzi wina w znaczeniu nadawanym jej w prawie karnym materialnym? Przede wszystkim. która osiągnęła określony wiek (por. 1 § 3 KK zasadę winy można również rozumieć szerzej. nie można zrobić z powodu jego popełnienia zarzutu. To znaczy. gdy nie zachodzi żadna okoliczność ustawowa wyłączająca winę. 9 KK. Przekładając to na język ogólnej definicji przestępstwa możemy powiedzieć. która popełniła dany czyn. wobec tego. 9 KK postacie strony podmiotowej przestępstwa nazywa się często "formami winy". można przyjąć. stan wyższej konieczności (art. Np.

Psychologiczna teoria winy utożsamia winę ze stroną podmiotową(umyślnością lub nieumyślnością) przestępstwa.Przykład 1: Właściciel firmy poleca swemu pracownikowi złożenie fałszywego zeznania w procesie cywilnym toczonym przez firmę. Oznaczałoby to również niezmierne zwiększenie zakresu władzy sądowniczej. według tej teorii. określonym w ustawie stosunkiem psychicznym sprawcy do czynu zabronionego. w stosunku do władzy ustawodawczej. różniące się między sobą głównie określeniem przedmiotu tej zarzucalności. której szczegółowe zastosowanie zależy od treści konkretnych przepisów KK o wyłączeniu winy (np. 1 § 3 KK należy rozumieć jako ogólną deklarację zasady winy. zajmujące się 89 rozważaniami na temat istoty winy. przepisu o niepoczytalności) lub jej zmniejszeniu (np. ust. Pracownik początkowo odmawia. że nie można było od niego wymagać zachowania się zgodnego z prawem. . Teorie te można podzielić ogólnie na psychologiczne i normatywne. szerzej Wolter. Wina jest więc. a także dużą elastyczność w stosowaniu prawa karnego w oparciu o ogólne kryteria. jej kryteriów i przesłanek (zob. co zawsze rodzi niebezpieczeństwo nadużyć. że takie rewolucyjne w swojej istocie uregulowanie. 1 § 3 KK należy odrzucić z następujących powodów. ulega i popełnia czyn zabroniony. gdyby ustawodawca chciał je rzeczywiście wprowadzić do KK. twierdząc. ale wobec groźby zwolnienia go z pracy. Z tych wszystkich powodów. Wprowadzenie ogólnej klauzuli wyłączającej przestępność ze względu na brak winy.zwolnienie go z pracy oznaczało bezrobocie i trudną sytuację rodziny. wypracowana w niemieckiej nauce prawa karnego. ze względu na motywy działania sprawcy zabójstwa z afektu). W procesie karnym. oznaczałoby istnienie w jednym systemie prawnym aż dwóch ogólnych podstaw (brak winy i znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu) umożliwiających wyłączenie odpowiedzialności karnej. byłoby wprowadzone w sposób wyraźny. Taka regulacja byłaby też ewenementem (i niewątpliwie swego rodzaju eksperymentem) na skalę światową. W sumie więc. która nie wyczerpuje się w określonych procesach psychicznych towarzyszących popełnieniu czynu zabronionego. Również w nauce niemieckiej powstały poszczególne odmiany teorii normatywnej. Nauka. należy przyjąć. Takie podejście jest jednak znacznym uproszczeniem problematyki winy. Dlatego też teoria psychologiczna winy jest obecnie rzadko reprezentowana i ma głównie znaczenie historyczne. teorie winy. za istotę winy uważa osobistą zarzucalność popełnionego czynu. ponieważ ze względu na jego wiek. Kwestią sporną w nauce prawa karnego są tzw. którą utrzymywał. obrońca pracownika wnosi o jego uniewinnienie. 116-1 18). Wydaje się. nienajwyższe kwalifikacje zawodowe i sytuację na rynku pracy w danej miejscowości . że taką szeroką interpretację art. Normatywna teoria winy.

jest charakterystyczne dla tzw. I. 45-50).VI. 1 § 2 KK (por. a więc wymaganie by konkretny czyn nie tylko wypełniał znamiona przestępstwa. Jako podstawowe kryterium kryminalizacji. kwestia społecznej szkodliwości jest przedmiotem rozważań i ustaleń organów stosujących prawo. istnienie społecznej szkodliwości czynu jest do pewnego stopnia kwestią ocenną. mimo że formalnie narusza przepis karny. Nb. tzn. Kwestia społecznej szkodliwości konkretnego czynu nie jest jednak bada na w każdym procesie karnym. gdy pewien typ zachowania się jest generalnie społecznie szkodliwy. który nie jest społecznie szkodliwy musiałoby być wynikiem błędnego rozpoznania rzeczywistości lub świadomym odstępstwem od tego kryterium. że chodzi o czyn zabroniony . Nb. co może się zdarzać tylko wyjątkowo. Nb. lecz również wykazywał pewne cechy. Uznanie społecznej szkodliwości za element definicji przestępstwa. Kwestia wyłączenia przestępności czynu ze względu na brak lub znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu omówiona będzie szerzej w innym miejscu (por. a jedynie wtedy. a więc ocena ustawodawcy może być przedmiotem kontrowersji. Społeczna szkodliwość.. Zakładamy więc. że również wtedy. powinno być wskazówką dla ustawodawcy przy stanowieniu nowych lub rezygnacji z istniejących typów przestępstw (por. lecz również to. Z doświadczeń tworzenia i stosowania prawa karnego wynika jednak. Byłoby oczywiście nonsensowne wymaganie od sądu. Oczywiście. w konkretnym przypadku czyn zabroniony przez ustawę karną (element formalny) może nie być społecznie szkodliwy (brak elementu merytorycznego) lub być społecznie szkodliwy w stopniu tak minimalnym. Materialne definicje przestępstwa przeciwstawia się w nauce prawa karnego definicjom formalnym. że czyn zarzucany oskarżonemu wypełnia znamiona przestępstwa. że z reguły tak jest. A więc w takiej sytuacji czyn konkretny. Pojęcie społecznej szkodliwości pełni w polskim prawie karnym różne role. Zakłada się. by w każdej sprawie o kradzież lub sfałszowanie dokument ustalał nie tylko to. ograniczają się do wskazania. które. że jest społecznie szkodliwy. gdy powstaje co do tego wątpliwość. że nie zasługuje na potraktowanie go jako przestępstwa. materialnych definicji przestępstwa. Konsekwencja taka wynika z art. definiując przestępstwo. 257-260). konkretnie popełniony czyn tego typu może wyjątkowo tej cechy nie mieć. Inaczej mówiąc. własności itd. nie jest przestępstwem. a więc w sytuacjach wyjątkowych. że typy zachowań opisane przez ustawę jako przestępstwa są zachowaniami społecznie szkodliwymi. które były powodem uznania takich czynów za przestępstwo przez ustawę .). Uznanie przez ustawodawcę za przestępstwo czynu. że konkretne czyny odpowiadające tym opisom ustawowym powodują naruszenie lub zagrożenie określonego dobra prawnego (wolności. 257-260).

że jest to jeden z elementów decydujących o wyższości socjalistycznego prawa karnego nad prawem karnym państw kapitalistycznych. umożliwiający nieściganie przypadków drobniejszych. Klasyfikacja przestępstw. Później przejęły to ustawodawstwa karne innych państw socjalistycznych. Główną funkcją pojęcia "społecznego niebezpieczeństwa" była. termin "społeczne niebezpieczeństwo czynu". jeżeli nie leży to w interesie publicznym. 7 KK dzieli przestępstwa na zbrodnie i . W nauce prawa karnego w tych państwach nadawano temu faktowi znaczenie ideologiczne. Trzeba też zwrócić uwagę. W rzeczywistości nadużywanie tego pojęcia dla celów politycznych zdarzało się w orzeczeniach z wczesnych lat 50tych.. że ściganie wszystkich naruszeń prawa karnego było praktycznie niemożliwe. ponieważ szeroki zakres kryminalizacji powodował. Zmianę terminologii uzasadniano (zob. Waga przestępstwa 1. Gdyby bowiem kierować się rzeczywistym znaczeniem tych zwrotów językowych.przez ustawę karną. "społeczna szkodliwość") ma w dużym stopniu charakter umowny. Art. bo wyrządzają uszczerbek określonemu dobru. Podstawowy podział dokonywany jest według kryterium wagi przestępstwa. Posługiwanie się materialnymi definicjami przestępstwa zapoczątkowano w radzieckim prawie karnym. dokonywana jest przez stosowanie przepisów prawa karnego procesowego. że niektóre przestępstwa są społecznie szkodliwe. na fakt. Było to w tych państwach szczególnie istotne. że wybór jednego z możliwych terminów ("społeczne niebezpieczeństwo". i z pewnością nie był to znaczący instrument w ramach ogólnego nadużywania prawa karnego w celach politycznych. w państwach posługujących się formalną definicją przestępstwa. a więc są społecznie niebezpieczne. Obowiązujący KK posługuje się terminem "społeczna szkodliwość czynu" zastępując nim używany w Kodeksie z 1969 r. to trzeba byłoby powiedzieć. jak wskazano wyżej. Uzas. Przestępstwa są klasyfikowane według różnych kryteriów. funkcja selekcyjna. umożliwiających organom państwowym nieściganie przestępstw drobnych. s. Z reguły selekcja taka. 4) potrzebą oderwania się od interpretacji pojęcia społecznego niebezpieczeństwa naznaczonej elementami politycznymi i od praktyki wykorzystywanie go w celach politycznych. Twierdzono. W rzeczywistości materialna definicja przestępstwa w prawie karnym państw socjalistycznych służyła przede wszystkim jako praktyczny instrument selekcji. inne zaś tylko zagrażają mu. W pewnym stopniu potrzeba takiego odsiewania przypadków drobnych występuje w każdym państwie.

Forma czynu Ze względu na formę czynu wyróżniamy przestępstwa z działania i przestępstwa z zaniechania. 3. art. KK określa również. 7 § 2 KK). np. Odróżnienie to ma znaczenie głównie w przypadku ustaw dodatkowych. to znaczy. 2. zwrot "powinien i może przypuszczać" w art. od wykroczeń. 155 KK. Zbrodniami są czyny zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo karą surowszą (art. zamiast stałego odwoływania się do kryteriów podziału. jeśli bowiem chodzi o KK. 292 KK). 8 KK). Występkami są czyny zagrożone karą (ustawa ma tu na myśli górną granicę zagrożenia) przekraczającą 1 miesiąc pozbawienia wolności. Zbrodnią jest więc morderstwo (art. to zawiera on wyłącznie przestępstwa. art. 280 § 2 KK). Nb. 1 miesiąc ograniczenia wolności lub grzywny powyżej 30 stawek dziennych. które przestępstwa są zbrodniami jest w zasadzie wystarczające dla przeprowadzenia podziału na zbrodnie i występki.art. umożliwiając posłużenie się krótką. 288 KK). 135-144). Chodzi tu o dolną granicę zagrożenia ustawowego. Mimo to. Co do występków. nazwą. przy których górne zagrożenie karą nie przekracza tych granic . które mogą być popełnione tylko przez zaniechanie. które czyny są występkami (art. Nieumyślność występku musi być wyraźnie ustanowiona w ustawie przez użycie słowa "nieumyślnie" (np. że są one umyślne (np. że mamy do czynienia z przestępstwem umyślnym. zgwałcenie (art. Określenie. dla odróżnienia ich od trzeciej grupy czynów karalnych (nie zaliczanych do przestępstw). tj. 197 KK). Typy przestępstw nieumyślnych są w KK stosunkowo nieliczne. która musi wynosić co najmniej 3 lata. 310 § 1 KK). Czyny. Forma winy Podział przestępstw na umyślne i nieumyślne opiera się na kryterium formy winy (por. fałszowanie pieniędzy (art. 148 § 2 KK). Jeżeli więc w ustawie znajdziemy czyn odpowiadający definicji zbrodni. podobnie jak KW zawiera wyłącznie wykroczenia. Pewne typy przestępstw mogą być popełnione tylko przez działanie. niezawiadomienie .występki. występek może natomiast być popełniony również nieumyślnie. milczenie ustawy oznacza. występek uszkodzenia cudzej rzeczy . Podział ten ułatwia też formułowanie pewnych przepisów odnoszących się tylko do zbrodni lub tylko do występków. 223 KK). rozbój z użyciem broni lub innego niebezpiecznego przedmiotu (art. Podział na zbrodnie i występki wynika z pewnej tradycji i łączy się z myślą o silniejszym potępieniu poważnych przestępstw zawartym już w samym określeniu "zbrodnia". 7 § 3 KK). np. czynna napaść na funkcjonariusza (art. Druga grupa obejmuje przestępstwa. Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie.są wykroczeniami. 177 KK) lub innego zwrotu określającego winę nieumyślną (jak np. jeżeli ustawa tak stanowi (art.

że sprawca zeznaje nieprawdę lub w ten sposób.. 233 KK). 156 KK). Np. Znamię skutku. pożar (art. Z kolei przykład . Niektóre typy przestępstw po dodaniu do nich pewnych dodatkowych znamion tworzą nowy typ przestępstwa (z reguły zawarty w oddzielnym paragrafie artykułu KK) zagrożony surowszą lub łagodniejszą karą. nieudzielenie pomocy (art.. 148 § 4 KK) i zagrożony karą łagodniejszą niż czyn z art. Jeżeli określony skutek do znamion przestępstwa należy. Na przykład. i która da się oddzielić od samego zachowania się. 4. ale również bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia (art. 148 § 1 KK). fałszywe zeznania (art. jeżeli natomiast przestępstwo polega po prostu na określonym zachowaniu się. 162 KK). nazwiemy je przestępstwem formalnym. strzał do człowieka). Jest to zmiana w świecie zewnętrznym. 148 KK) rozumie się w ten sposób. 240 KK). a typ nowo utworzony typem kwalifikowanym.o przestępstwie (art. nakłanianie do uprawiania nierządu (art. 189 KK) lub obawa (art. Zmianą taką jest uszkodzenie rzeczy (art. który nazwiemy typem podstawowym. Szereg typów przestępstw nie określa jednak wprost tej alternatywy. 148 § 1. 190). że zataja prawdę. W takiej sytuacji typ przestępstwa będący punktem wyjścia nazywamy typem podstawowym. jak i przez zaniechanie (np. pozbawienie człowieka wolności (art. Typy przestępstw. 5. gdy jest on zagrożony karą łagodniejszą. Pojęcie skutku rozumiane jest w prawie karnym szeroko. uszczerbek na zdrowiu (art. gdy jego zagrożenie karą jest surowsze albo typem uprzywilejowanym. zwany w skrócie zabójstwem w afekcie (art. Do trzeciej grupy zaliczamy te przestępstwa.") uzupełnimy o znamiona dodatkowe ("pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami") tworzy typ uprzywilejowany. fałszywe zeznania (art. które mogą być popełnione przez działanie lub przez zaniechanie. uśmiercenie noworodka przez niekarmienie go). mamy do czynienia z przestępstwem materialnym. określenie "zabija człowieka" (art. Wszystkie powołane wyżej przepisy KK odnoszą się do przestępstw materialnych: Do przestępstw formalnych zaliczymy natomiast nieudzielenie pomocy(art. 162 KK). 204 § 1 KK). 288 KK). 233 KK) mogą być popełnione w ten sposób. Niektóre z nich już w samych znamionach przewidują te dwie możliwości. np. 160 KK). Podział przestępstw na przestępstwa formalne (bezskutkowe) i przestępstwa materialne (skutkowe) opiera się na kryterium występowania wśród znamion danego typu przestępstwa znamienia skutku. która może mieć różny charakter. 163 KK). przestępstwo zwykłego umyślnego zabójstwa (art. którego znamiona ("Kto zabija człowieka. lecz wynika ona z interpretacji dotyczących ich przepisów. że może być to zabójstwo popełnione przez działanie (np.

gdy pokrzywdzony złoży wniosek o ściganie (przestępstwa wnioskowe). a więc uzależnienia ścigania od woli osoby pokrzywdzonej. zniesławienie (art. mogą być dwojakiego rodzaju. że rozpatrywanie sprawy. Tryb ścigania. Większość przestępstw ma charakter publicznoskargowy. Ściganie tych przestępstw jest w zasadzie prywatną sprawą pokrzywdzonego. będzie dla niej dodatkową krzywdą. ich ściganiem zajmuje się oskarżyciel publiczny (z reguły jest nim prokurator) działający w imieniu państwa. naruszenie nietykalności cielesnej (art. nie opłaca mu się żądać wszczęcia postępowania karnego i być zmuszonym następnie do występowania w roli świadka w procesie. 278 § 4 KK). Należą do nich np. Częściej wnioskowy charakter przestępstwa uzasadniony jest tym. Przestępstwami wnioskowymi są np. 217 KK). dotarcie informacji o przestępstwie do szerszego kręgu osób itd.na typ kwalifikowany znajdujemy w art. 6. sporządza akt oskarżenia i wykonuje czynności oskarżyciela przed sądem. 288 KK) może uznać. 212 KK). Ta grupa przestępstw wnioskowych wykazuje pewne podobieństwo do przestępstw prywatnoskargowych. Przestępstwa prywatnoskargowe są w polskim prawie karnym nieliczne. konieczność relacjonowania przebiegu zdarzenia. zgwałcenie (art. 60 KPK). tzn. kradzież na szkodę osoby najbliższej (art. uznając. jak zgwałcenie chodzi o ochronę interesów pokrzywdzonej. zniewaga (art. . prokurator może wszcząć postępowanie albo przyłączyć się do postępowania już wszczętego przez pokrzywdzonego. Np. 216 KK). który jako oskarżyciel prywatny może wnosić i popierać oskarżenie przed sądem. Prowadzi on postępowanie przygotowawcze. czy istnieje potrzeba jego ścigania. że ze względu na rozmiary szkody lub jej wyrównanie przez sprawcę.. 189 § 2 KK (pozbawienie wolności związane ze szczególnym udręczeniem lub trwające powyżej 7 dni). Niektóre przestępstwa publicznoskargowe mogą być ścigane jedynie wtedy. Może ona nie życzyć sobie ścigania sprawcy. ponieważ złożenie wniosku jest tylko warunkiem wszczęcia postępowania. 197 KK). Przestępstw wnioskowych nie należy mylić z przestępstwami prywatnoskargowymi. Ze względu na tryb ścigania dzielimy przestępstwa na przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego (publicznoskargowe) i przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego (prywatnoskargowe). które dalej toczy się jak każde inne postępowanie w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. pokrzywdzony przestępstwem uszkodzenia rzeczy (art. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu (art. Jeżeli jednak wymaga tego interes społeczny. Powody uznania przestępstwa za wnioskowe. W przypadku takiego przestępstwa. że w konkretnym przypadku chodzić może o czyn o niewielkiej wadze i pokrzywdzonemu pozostawia się wstępną ocenę.

Struktura przestępstwa. o postępowaniu w sprawach nieletnich (NielU). Osobną grupę przestępstw wnioskowych stanowią przestępstwa wojskowe ścigane na wniosek dowódcy jednostki. I. Od zasady. Jest to możliwe przy spełnieniu warunków odnoszących się do rodzaju popełnionego czynu oraz do właściwości sprawcy i okoliczności sprawy. W pewnych wypadkach odpowiedzialność karną może ponieść nieletni. a za morderstwo mogą być karani nawet sprawcy 10-letni. czyli osoby poniżej lat 17. W państwach skandynawskich granicą odpowiedzialności karnej jest lat 15. lecz stosuje się wobec nich środki przewidziane w ustawie z 1982 r. w których wystarcza stosowanie środków dyscyplinarnych. 2 lub 3 KK). Przestępstwo jako pojęcie ogólne i jako określony typ przestępstwa może 101 być analizowane z punktu widzenia jego struktury. zabójstwo umyślne zwykłe lub morderstwo (art. że do jego najważniejszych elementów należą: podmiot przestępstwa. Czynów popełnianych przez osoby nieletnie. 134 KK). umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu typu podstawowego i kwalifikowanego (art. prowadzonego przez wyspecjalizowane organy państwowe. Uwagi ogólne. Katalog przestępstw. że granicą wieku odpowiedzialności karnej jest lat 17 przewidziano w KK dwa wyjątki. zawiera art. 148 § 1. Wiek sprawcy Według polskiego prawa karnego podmiotem przestępstwa może być tylko osoba fizyczna. mogłoby być dla pokrzywdzonego zbyt trudne. 10 § 2 KK Są to: zamach na życie Prezydenta RP (art. który ukończył 15 lat. w RFN 14. W wielu ustawodawstwach granica wieku. 1. § 8. umyślne spowodowanie niebezpieczeństwa powszechnego (art. II. Takie spojrzenie na przestępstwo prowadzi do wniosku. Nieletni nie podlegają odpowiedzialności karnej. W tym wypadku chodzi również o uniknięcie prowadzenia postępowania karnego w sprawach. strona przedmiotowa.Niezaliczenie ich do przestępstw prywatno-skargowych jest jednak uzasadnione tym. że ich ściganie bez postępowania przygotowawczego. która ukończyła w chwili popełnienia czynu 17 lat (art. We Francji granicą ta jest osiągnięcie 13 lat. porwanie samolotu lub statku typu . 163 § 1 lub 3 KK). nie nazywa się przestępstwami. których popełnienie uzasadnia skorzystanie z tej możliwości. od której możliwe jest wymierzanie nieletnim kar jest niższa niż obowiązująca w Polsce. 156 § 1 i 3 KK). W Wielkiej Brytanii granica ta wynosi 14 lat. strona podmiotowa i przedmiot przestępstwa. Podmiot przestępstwa. 10 § 1 KK).

Pewne wyjątki od zasady. przewiduje też NielU z 1982 r. wzięcie zakładników typu podstawowego i kwalifikowanego (art. 280 KK). 10 § 2 KK szczególnie podkreślona jako przesłanka pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej. Uregulowanie to opiera się na założeniu. zgwałcenie zbiorowe lub ze szczególnym okrucieństwem (art. 197 § 3 KK). Odnosi się to tylko do sprawcy występku. 10 § 2 uwzględnia ten fakt. 54 § 1 KK). Wymierzając karę nieletniemu. 10 § 3 KK). jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy a także stopień rozwoju oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy. Nieletni. ale w chwili orzekania ukończył już 18 lat. że ustawowa granica wieku ma charakter w pewnym stopniu umowny. jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. sąd kieruje się przede wszystkim tym. Wyjątek w drugą stronę polegający na potraktowaniu dorosłego sprawcy 104 w wieku od 17 do 18 lat jak nieletniego. Z kolei stosowanie tego przepisu tylko w przypadku popełnienia poważnych przestępstw i odwołanie się do okoliczności sprawy oznacza. powołując się na stopień rozwoju oraz właściwości i warunki osobiste nieletniego. że nieletni nie podlegają odpowiedzialności karnej. jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy. Kara ta nie może przekroczyć 2/3 ustawowego górnego zagrożenia za dane przestępstwo (art. 173 § 1 lub 3 KK). Np. Sąd może też zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. aby sprawcę wychować (art. Art. że nieletni w tym samym wieku kalendarzowym są na różnym stopniu rozwoju indywidualnego. Dotyczy to przypadków. wobec którego można zastosować zamiast kary środki poprawcze lub wychowawcze. 252 § 1 lub 2 KK). odpowiadać może według przepisów KK. 166 KK). Jest jednak rzeczą oczywistą. popełnienie czynu w sposób szczególnie drastyczny będzie taką okolicznością przemawiającą za zastosowaniem kary wobec nieletniego. że pełną zdolność do zawinienia popełnianych czynów zabronionych osiąga się z ukończeniem lat 17. rozbój (art. że kolejne stosowanie takich środków nie byłoby celowe. Nie ulega też wątpliwości.podstawowego i typu kwalifikowanego (art. który po ukończeniu 15 lat popełnił jedno z wymienionych przestępstw. że rozwój intelektualny i moralny jednostki przebiega w sposób zindywidualizowany. Ponieważ decydujący jest wiek sprawcy w . Jest to bowiem dowód na to. Nieskuteczność stosowanych dotąd wobec nieletniego środków wychowawczych lub poprawczych została w art. przewiduje art. gdy sprawca czynu zabronionego o znamionach przestępstwa popełnił go przed ukończeniem 17 roku życia (a więc jako nieletni). Jako zasadę przyjmuje się. że należy uwzględnić również funkcję sprawiedliwościową prawa karnego. Świadczy o tym zróżnicowanie istniejące w tym względzie w ustawodawstwach różnych państw. 10 § 4 KK. umyślne spowodowanie katastrofy w komunikacji typu podstawowego i kwalifikowanego (art. a zwłaszcza.

Według NielU (art. jeżeli jednocześnie zachodzi wysoki stopień jego demoralizacji oraz przemawiają za tym okoliczności i charakter czynu oraz nieskuteczność lub przewidywana nieskuteczność innych środków. Stosuje się go w razie stwierdzenia u nieletniego. określane są przez ustawę jako nieletni do czasu ukończenia przez nie 21 lat. nazywa nieletnimi osoby do lat 18.zobowiązanie do określonego postępowania (np. choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych bądź nałogowego używania alkoholu albo innych środków w celu sprawienia się w stan odurzenia. powinien on w zasadzie być potraktowany jak nieletni. osoby wobec których wykonuje się orzeczone środki wychowawcze lub poprawcze. 2) Środkiem leczniczo-wychowawczym jest umieszczenie nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym. wobec których toczy się postępowanie o czyny karalne wypełniające znamiona przestępstw lub niektórych wykroczeń.upomnienie. wobec których stosuje się środki wychowawcze w związku z ich demoralizacją. u których stwierdzono objawy demoralizacji. 94 NielU). Podobna możliwość przewidziana jest dla sytuacji. Po trzecie. niedorozwoju umysłowego. Jeżeli jednak sąd uzna w tego rodzaju sprawie. Nieletni. NielU używa pojęcia "nieletni" w trzech znaczeniach. że orzeczenie umieszczenia w zakładzie poprawczym nie jest celowe (chociaż prawnie dopuszczalne) . który popełnił czyn karalny.może orzec karę z obligatoryjnym jej nadzwyczajnym złagodzeniem (art. 13 NielU). Zasadą jest stosowanie wobec nieletnich środków wychowawczych i wychowawczo-leczniczych. osoby między 13 a 17 rokiem życia. Po pierwsze.chwili czynu. . .: . 3 § 1 ) w sprawach nieletnich należy się kierować przede wszystkim ich dobrem. Po drugie. gdy orzeczonego środka poprawczego nie zaczęto wykonywać przed osiągnięciem przez sprawcę 18 lat (art. dążąc do osiągnięcia korzystnych zmian w ich osobowości i zachowaniu. .in. .nadzór kuratora. 2.nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekuna. 3) Umieszczenie w zakładzie poprawczym zastosować można jedynie w razie popełnienia przez nieletniego między 13 a 17 rokiem życia czynu wypełniającego znamiona przestępstwa.umieszczenie w placówce resocjalizacyjnej. Postępowanie z nieletnimi uregulowane w NielU nie ma charakteru karnego i popełnienie czynu o znamionach przestępstwa lub wykroczenia nie jest jedyną podstawą tego postępowania. do podjęcia nauki). 1) Do środków wychowawczych należą m. . Ustawa reguluje bowiem również postępowanie z nieletnimi.

których podmiotem może być każda osoba odpowiadająca ogólnym cechom podmiotu przestępstwa. łapownictwo bierne (art. Przy przestępstwach indywidualnych niewłaściwych szczególna cecha podmiotu nie decyduje o bycie przestępstwa. Przestępstwa indywidualne dzielimy na właściwe i niewłaściwe.nie popełnia przestępstwa. W §2 przewidziano natomiast zagrożone surowszą karą . Przestępstwa indywidualne natomiast. w których opisie ustawowym znamię podmiotu określone jest przez użycie pewnej dodatkowej cechy ("żołnierz". odmowa wykonania rozkazu (art. 115 § 10 KK). lecz o stworzeniu jego typu kwalifikowanego lub uprzywilejowanego. który nie ukończył 21 lat w chwili czynu. ale nie ma wymaganej cechy. osoba fizyczna. 160 KK. jako współsprawca. ani 24 lat w chwili orzekania w I instancji (art. kładąc nacisk na jej cele wychowawcze (art. że sprawcami takich przestępstw mogą być tylko osoby mające taką cechę. 148 KK. W związku z problematyką podmiotu przestępstwa pozostaje podział przestępstw na przestępstwa indywidualne i przestępstwa powszechne. to te. Przestępstwa indywidualne właściwe to takie. który w związku ze swoim wiekiem traktowany jest przez KK w szeregu sytuacji odmiennie niż inni sprawcy. "funkcjonariusz publiczny". 60 § 1 KK). 54 § I KK). która osiągnęła określony wiek. 149 KK dopuści się. Powoduje to. Kodeks posługuje się również pojęciem "młodociany".). to poniesie ona odpowiedzialność na podstawie surowszego art. Przestępstwa indywidualne i przestępstwa powszechne. W §1 tego przepisu opisane jest przestępstwo powszechne narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia. Jest to szczególna kategoria sprawcy dorosłego. bowiem nawet jeżeli ktoś zachowuje się w sposób opisany w tych przepisach. "matka" itd. Przykładem na sytuację odwrotną może być art. Przestępstwem indywidualnym właściwym jest np. Przykładem może tu być przestępstwo dzieciobójstwa (art. 343 KK). Jeżeli jednak czynu opisanego w art. Sprawca młodociany to taki. W szczególności KK odmiennie określa zasady wymierzania kary młodocianemu. inna osoba. nie jest w pierwszym przypadku żołnierzem. tzn. przy których szczególna cecha podmiotu decyduje o bycie przestępstwa. a w drugim "osobą pełniącą funkcję publiczną" . 228 KK). tj. lecz tylko jego wyższą lub niższą karalność. Przestępstwa powszechne to takie.3. Młodociany. którego może się dopuścić tylko matka. 4. 149 KK). Brak tej cechy nie powoduje więc wyłączenia przestępności czynu. Szersze są też w stosunku do młodocianych możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. Brak tej cechy powoduje więc brak przestępstwa.

III. "przemocą. a więc są to okoliczności dla bytu przestępstwa obojętne. Nb. np. 267 KK) jest "zamknięte pismo". Szczególny problem stanowi kwestia odpowiedzialności za podżeganie i pomocnictwo do przestępstw indywidualnych (por. Do strony przedmiotowej przestępstwa zaliczamy: 1) czyn (zachowanie się) podmiotu. Przedmiot wykonawczy nie należy więc do znamion takich przestępstw jak ujawnienie tajemnicy państwowej (art. w jakiej czyn popełniono. 4) sytuację. usuwa. Nb. "będąc pozbawionym wolności" (art. Przez przedmiot wykonawczy (przedmiot czynności wykonawczej) rozumie się przedmiot materialny.). 242 § 1 KK). 93-100). 2) skutek czynu. np. Strona przedmiotowa przestępstwa. które jest niezbędnym elementem każdego przestępstwa. Szereg przestępstw dokonywanych jest jednak bez oddziaływania na konkretne przedmioty materialne albo też nie są one określone w ich znamionach. 136 KK). Jednak w przeważającej większości typów przestępstw czas i miejsce popełnienia nie należą do ich znamion. 212 KK). skoro każde przestępstwo musi być czynem. na którym dokonuje się danego przestępstwa. "przez tworzenie fałszywych dowodów" (art. 235 KK). przedmiotem wykonawczym naruszenia tajemnicy korespondencji (art.narażenie na niebezpieczeństwo przez osobę zobowiązaną do opieki nad osobą narażoną. Przy niektórych typach przestępstw określa się miejsce czynu na terytorium RP (art. które sprawca niszczy. np. Rzadziej ustawa zalicza do znamion określoną sytuację. "po wyznaczeniu do służby" (art. . "podrabia" itp. Pozostałe elementy strony przedmiotowej występują nie we wszystkich opisach ustawowych poszczególnych typów przestępstw. znamienia czasownikowego ("zabija". 277 KK są "znaki graniczne". Znamię skutku występuje tylko przy przestępstwach materialnych (por. Znaczenie poszczególnych z wymienionych tu elementów strony przedmiotowej nie jest jednakowe. 160-171 ). przesuwa lub fałszywie wystawia. Stosunkowo często do znamion przestępstwa należy sposób jego popełnienia. groźbą bezprawną lub podstępem" (art. Najważniejszym elementem jest tu niewątpliwie zachowanie się sprawcy. "ujawnia". 265 KK) lub zniesławienie (art. Zachowanie się sprawcy określonego typu przestępstwa opisywane jest w ustawie przy pomocy tzw. przedmiotem wykonawczym przestępstwa z art. 3) czas i miejsce czynu. 197 KK). np. czas popełnienia. które sprawca otwiera. W tym wypadku brak określonej w przepisie cechy podmiotu powoduje więc łagodniejsze zagrożenie karą. 356 § 1 KK). 5) sposób popełnienia i przedmiot wykonawczy czynu.

Na niektóre z nich warto zwrócić szczególną uwagę. Fakt. To. lecz trwają przez pewien czas. Tym niemniej. 1. to ten nie objęty wyrokiem dalszy ciąg uchylania się stanowi już nowe przestępstwo trwałe. w przypadku nielegalnego posiadania broni palnej będzie to okres od wejścia w posiadanie broni do momentu pozbycia się jej. że nie muszą być one udowadniane. np. ustalenie w procesie. Przykład: Ustawa abolicyjna przewiduje darowanie i puszczenie w niepamięć nielegalnego posiadania broni popełnionego przed 1 marca określonego roku. I 89 KK). że konkretne wymuszenie zostało popełnione w sposób okrutny. a także w sytuacji zmiany ustawy karnej oraz przy stosowaniu ustaw amnestycyjnych i abolicyjnych. to ustawa abolicyjna nie będzie miała w tej sprawie zastosowania. że nie mają one żadnego znaczenia. dezercja (art.1. pozbawienie człowieka wolności (art. nazywanych przestępstwami trwałymi. Przestępstwa trwałe Przestępstwo może być ujęte jako utrzymywanie pewnego stanu rzeczy. Np.. Nie znaczy to jednak. że mamy do czynienia z przestępstwem trwałym może mieć też znaczenie dla stosowania przepisów o pomocnictwie do przestępstwa. do 7. 339 KK). Prawomocny wyrok przerywa przestępstwo trwałe. 282 KK) nie należy okrutny sposób jego popełnienia.5. będzie miało wpływ na wymiar kary w danej sprawie. Np. 2. IV. Jeżeli ktoś posiadał nielegalnie broń w okresie od 5. ma znaczenie dla przedawnienia ścigania i wyrokowania (których termin zaczyna biec od zakończenia przestępstwa). by sprawcy popełnienie takiego przestępstwa przypisać. Dopóki bowiem trwa określone przestępstwo. Przestępstwa wieloosobowe. Ustawowe ujęcie zachowania się sprawcy przestępstwa może przybrać różne formy. że tego rodzaju przestępstwa nie kończą się przez jednorazowe zachowanie się sprawcy. np. do znamion wymuszenia rozbójniczego (art.Fakt. Formy czynu. Większość przestępstw ujęta jest w przepisach karnych . rozciąga się wówczas na okres od zapoczątkowania takiego stanu do jego zakończenia. 263 § 2 KK). będący przestępstwem trwałym nie został jako całość popełniony przed 1 marca. utraty lub uzyskania zezwolenia. bo jego czyn. jeżeli ktoś uchyla się od służby wojskowej i po skazaniu za to przestępstwo kontynuuje uchylanie się. dopóty możliwe jest ułatwianie jego popełnienia przez inną osobę. nielegalne posiadanie broni palnej (art. że pewne elementy strony przedmiotowej nie należą do znamion jakiegoś typu przestępstwa oznacza tylko. które mają zastosowanie do czynów popełnionych przed pewną datą. Czas popełnienia takich przestępstw.

207 KK). Przepisy ujmują wówczas czyn jako "branie udziału" w pewnym wspólnym działaniu. 162 KK). Jest to więc szczególna grupa przestępstw indywidualnych. ponieważ użycie czasowników "rozpija" i "znęca się" zakłada jakiś szereg zachowań. Np. Ten sam przepis karny. Niekiedy jednak przepis określający . kiedy taki obowiązek działania zachodzi. "branie udziału w obcym wywiadzie". obowiązek udzielenia pomocy człowiekowi znajdującemu się w niebezpieczeństwie wynika z przepisu (art. na którą składają się poszczególne czyny. do którego był on zobowiązany (formalne przestępstwa z zaniechania) lub na spowodowaniu określonego skutku przez niepodjęcie takiego działania (materialne przestępstwa z zaniechania). przewidującego przestępstwo nieudzielenia pomocy. 158 KK ujmuje opisane tam przestępstwa jako "branie udziału w bójce lub pobiciu". Uwagi ogólne Przestępstwo z zaniechania polega na niepodjęciu przez sprawcę działania. który przewiduje karę za zaniechanie określonego działania jest jednocześnie źródłem obowiązku takiego działania. Np. 208 KK) i. 130 KK ujmuje przestępstwo szpiegostwa jako m.jako działanie pojedynczego sprawcy. który takie niezawiadomienie uznaje za przestępstwo itd. V. jednorazowe poczęstowanie alkoholem) może być co najwyżej usiłowaniem. a przynależność do tego kręgu opiera się na kryterium szczególnej cechy podmiotu (bycie zobowiązanym do określonego działania). Podstawowym problemem przy przestępstwach z zaniechania jest określenie. Takie ujęcie ustawowe powoduje. Np. ponieważ popełnione one być mogą tylko przez pewien krąg osób. tzn. co zresztą nie wyklucza ich popełnienia przez dwie lub więcej osób działających wspólnie. lecz jest z mocy ustawy traktowana jako jeden czyn.in. Obowiązek zawiadomienia organów ścigania o określonych zbrodniach wynika z art. Niektóre przestępstwa muszą jednak polegać na działaniu wieloosobowym. że cała działalność sprawcy nie jest w procesie karnym dzielona na poszczególne fragmenty. 234 KK. polegające na pewnego rodzaju działalności. przestępstwo znęcania się (art. Czyn pojedynczy (np. Źródłem obowiązku działania przy przestępstwach formalnych z zaniechania jest sama ustawa karna. Przestępstwa z zaniechania. w zasadzie. które muszą polegać na pewnej działalności. tzn. Niekiedy ustawa ujmuje zachowanie się sprawcy jako wieloczynowe. 3. art. Szczególną formą czynu jest zaniechanie. 254 i 258 KK. pojedyncze zachowanie się sprawcy nie wyczerpuje znamion przestępstwa. Należy tu przestępstwo rozpijania małoletniego (art. Przestępstwa wieloczynowe. 1. a zwłaszcza jakie są źródła tego obowiązku. Szczególną odmianą przestępstw wieloczynowych są takie. art. Podobnie ujęte są przestępstwa z art.

z której wynika m. staje się w tym zakresie gwarantem nienastąpienia skutków. Podobnie. zobowiązaniu wynikającym z norm moralnych. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zobowiązuje rodziców do opieki nad dziećmi. Co więcej.in. że wypadnie ono przez okno i poniesie śmierć. Np. lecz np. Nie ma wątpliwości. nie podając na czas leku) . Kwestia ta została w KK uregulowana w art. Jeżeli rodzice przez zaniedbanie tego obowiązku wywołują pewne skutki. który jednak jest wydany w granicach upoważnienia ustawowego. np. art. szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi". nie każdy obowiązek prawny może stwarzać podstawę do odpowiedzialności za przestępstwo z zaniechania. 2. że musi to być taki obowiązek prawny. na kim ciążył prawny. Przestępstwa materialne z zaniechania Bardziej złożony problem powstaje przy materialnych przestępstwach z zaniechania. osoba zawierająca umowę dożywocia. 221 KK). W nauce prawa karnego uważa się. i jeżeli zaniedbując obowiązki (np. Ad 2) Mówiąc o tym. gwarantem staje się pielęgniarka wynajęta do opieki nad ciężko chorym. którym obowiązek ten ma zapobiegać. gdy obowiązek działania wynika z ustawy lub umowy . jak i np. że źródłem obowiązku działania może być: 1 ) ustawa. 2) umowa lub przyjęcie określonej funkcji. Z przepisu tego wynika.ma on charakter obowiązku prawnego. 2 o brzmieniu: "Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko. gdy wprowadza taki obowiązek akt normatywny niższego niż ustawa rzędu. Ważne jest tutaj faktyczne podjęcie się wykonania pewnego obowiązku. Obowiązek działania może też wynikać z ustawy pośrednio. 155 KK). Jest tak wtedy.przestępstwo formalne odsyła w zakresie ustalenia obowiązku do źródeł pozakodeksowych (np. zarówno sformalizowane jak i niesformalizowane. że przez krótki czas ich nieobecności na plaży znajomi ci zaopiekują się pozostawionym dzieckiem. przez przyjęcie nominacji na określone stanowisko. mogą odpowiadać za nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 123 mamy na myśli wszelkie rodzaje umów. obowiązek udzielenia pomocy dożywotnikowi i opieki nad nim w razie jego choroby. Nie można bowiem opierać odpowiedzialności za przestępstwo z zaniechania na zobowiązaniu innego rodzaju. umówienie się rodziców ze znajomymi. Podobne znaczenie ma podjęcie się obowiązków przez przyjęcie określonej funkcji. np. a więc formalnie źródłem obowiązku pozostaje ustawa. który czyni zobowiązanego gwarantem nienastąpienia pewnego skutku. Może to być więc zarówno pisemna umowa o pracę. nawet jeśli nie byłoby to dokonane w formie umowy. np. że obowiązek działania może wynikać z umowy. Ad 1 ) Ustawa może bezpośrednio zobowiązywać obywateli do określonych 122 działań. że wtedy. pozostawiając dziecko bez opieki doprowadzą do tego.

tworzące pewną całość. Udając. którego spowodowanie wypełnia znamiona określonego przestępstwa. idzie spokojnie do domu. że nie słyszy krzyków Y-ka. nie poniesie odpowiedzialności za spowodowanie śmierci. że przestępstwa z zaniechania dopuszcza się również osoba. Jest tak dlatego. Sama sytuacja wywołana jest przez działanie. Samo działanie nie może być podstawą takiej kwalifikacji. We wszystkich trzech przykładach mamy do czynienia z wywołaniem przez sprawcę pewnej sytuacji. Przykład 2: Lokator odbezpiecza przewód instalacji elektrycznej w mieszkaniu w celu podłączenia dodatkowego gniazdka. Przykład 1: Kierowca cysterny ze żrącą substancją chemiczną rozlewa.. wskutek uszkodzenia zaworu. Dopiero łączne potraktowanie obu elementów pozwala na zakwalifikowanie czynu przestępstwa. które nie musi być (chociaż może być) zawinione. W czasie obowiązywania KK z 1969 r. Natomiast niesolidny dłużnik. nie mającego pieniędzy na opłacenie kuracji. Wywołanie niebezpiecznej sytuacji może być też działaniem . Przechodzące drogą dzieci doznają poparzeń. W tym czasie jego żona przypadkowo dotyka przewodu i zostaje śmiertelnie porażona prądem. Przykład 3: Urzędnik X przez nieporozumienie zamyka w biurze kolegę Y. ale mówienie o nim jako o zaniechaniu konkretnej osoby ma sens tylko. jakim obecnie jest art. który nie zwraca w umówionym terminie pożyczki i spowoduje śmierć wierzyciela.może odpowiadać za przestępstwo z zaniechania. że przyjmując prawny obowiązek zwrotu długu w określonym terminie. która wywołała pewną niebezpieczną lub bezprawną sytuację. naprawia zawór i jedzie dalej. która przez swoje utrzymywanie się (przykład 3) albo przez dalszy rozwój (przykłady 1-2) wypełnia znamiona przestępstwa. następne zaniechanie jest zawinione i bezprawne. 2 KK. pewną jej ilość w czasie przejazdu wiejską drogą. składa się z początkowego działania i następującego po nim zaniechania. ponieważ nie musi być zawinione ani bezprawne. jeżeli ta właśnie osoba wywołała swoim działaniem daną sytuację. jeśli tej sytuacji nie likwiduje i doprowadza w ten sposób do przestępnego skutku. który nie zawierał specjalnego przepisu o podstawach odpowiedzialności za zaniechanie. że chodzi o szczególne zobowiązania prawne wyraźnie ukierunkowane na zapobieżenie skutkowi.spowoduje śmierć pacjenta . dłużnik nie stał się jednak gwarantem nienastąpienia skutku w postaci śmierci wierzyciela. Zorientowawszy się. uważano. Nie zabezpieczając go wychodzi na pół godziny do sklepu. Z kolei. W przykładach tych zachowanie się sprawcy. X zorientowawszy się w sytuacji. który słysząc zgrzyt klucza w zamku wszczyna alarm. postanawia dokuczyć Y-wi i potrzymać go kilka godzin w zamknięciu. Pojęcie gwaranta oznacza więc.

Jest to więc podstawa odpowiedzialności za przestępstwo z zaniechania. chcąc by nastąpiła jego śmierć. że po wejściu w życie nowego KK nie ma podstaw do odpowiedzialności karnej osoby.. nie wynika z niego jeszcze. Poza tym jest to przepis dający wyraźnie pewne uprawnienia do wysuwania roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. który wynikać ma z cywilnoprawnych przepisów o czynach niedozwolonych (Kubec. Wąsek. ponieważ nie wszystkie występujące tu sytuacje będą mogły być zakwalifikowane z art.. 6).zawinionym nieumyślnie. 13. 56). postanawia pozostawić go bez pomocy. która swoim uprzednim działaniem wywołała określoną niebezpieczną lub bezprawną sytuację. by dała odpowiednie zabezpieczenie". umowa). Pogląd ten trudno zakwestionować..) zagraża bezpośrednio szkoda.. i w konsekwencji. 182). W związku z treścią art. lokator z przykładu 2 i urzędnik z przykładu 3 mieli prawo zachować się pasywnie w wywołanych przez siebie sytuacjach. może żądać.. wg którego: "Ten. trudno wskazać skąd bierze się tu prawny obowiązek działania. budziło niekiedy wątpliwości i zastrzeżenia w nauce prawa karnego (Komentarz do KK. 439 KC. ale m. W przeciwieństwie bowiem do dwóch poprzednio omówionych źródeł (ustawa. umowy lub nominacji (Uzas. w których na sprawcy nie ciążył szczególny prawny obowiązek działania wynikający bądź wprost z normy prawnej. W rezultacie X może odpowiadać za umyślne zabójstwo popełnione przez zaniechanie. ażeby osoba te przedsięwzięła środki niezbędne do odwrócenia grożącego niebezpieczeństwa.. 2 KK wyrażono pogląd. bez względu na rezultaty tej pasywności. a w razie potrzeby także. która wyłamuje się z ogólnego schematu. Przykład 4: X przez niedbalstwo powoduje postrzelenie swego wroga Y-ka na polowaniu. bądź z aktu mającego znaczenie prawne tj. Niektórzy autorzy dopatrują się i przy tej podstawie prawnego obowiązku określonego działania.zd. że w tych sytuacjach odpowiedzialność może nie opierać się na prawnym . jako podstawy do odpowiedzialności za zaniechanie chociaż przyjęte w praktyce sądów karnych. które przekształca się w umyślne zaniechanie. 439 KC (Kubicki. że nie jest to zadowalające rozwiązanie problemu. Wydaje się jednak. a nie nastawiony na konsekwencje prawnokarne. komu wskutek zachowania się innej osoby (. że nie obejmuje on przypadków. bo jej konsekwencją byłoby stwierdzenie. że kierowca z przykładu 1. 396). s. Taka negatywna odpowiedź byłaby trudna do zaakceptowania. Stwierdziwszy to. Traktowanie uprzedniego wywołania przez sprawcę niebezpiecznej lub bezprawnej sytuacji jako źródła obowiązku działania. czy też dokładniej z art.. Sytuacja stała się jeszcze trudniejsza po wejściu w życie KK z 1997 r. Natomiast przyjęcie rozwiązania.

Może też być skutkiem dalszym. Jednak spowodowanie skutku przez zaniechanie zlikwidowania wywołanej przez siebie niebezpiecznej lub bezprawnej sytuacji. to nie ma do tych przypadków zastosowania reguła z art.skutek ten nazywany jest w przepisach KK następstwem czynu. wymagając w art. że w konkretnym przypadku zachodził związek przyczynowy między zachowaniem się sprawcy a skutkiem. Np. Następstwo może być jedynym skutkiem występującym w typie kwalifikowanym. W związku z tym! rozpatrując kwestię odpowiedzialności karnej na tle przykładów 1-3. ale przez użycie takich określeń jak "powoduje". VI. w sensie językowym. musimy po prostu przymierzyć je do odpowiednich przepisów KK i ocenie. tzn. których skutkiem jest określone niebezpieczeństwo. nie jest czystym zaniechaniem. art. Teoria ekwiwalencji Teoria ekwiwalencji (równowartości warunków) opiera się na założeniu. W nauce prawa karnego określenie tych kryteriów i sposobu ich stosowania jest przedmiotem teorii związku przyczynowego. temu co nazywamy "spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu". wprowadza pośrednio warunek występowania związku przyczynowego. Wydaje się. art. który spowodował skutek. odnosi to wymaganie do przestępstw z zaniechania. czy warunek jest konieczny (określa się go inaczej jako warunek sine qua non) sprawdza się przy pomocy hipotetycznego usuwania tego . Skoro tak. każdy z nich może być potraktowany jako ten. Kodeks karny nie używa wprawdzie zwrotu "związek przyczynowy". Najważniejsze z nich są następujące: 1. KK. gdy typ podstawowy jest przestępstwem formalnym (np. Wszystkie warunki są równej wartości. "wyrządza". Między zachowaniem się sprawcy a skutkiem tego zachowania się zachodzić musi związek przyczynowy. 2 istnienia prawnego szczególnego obowiązku działania. że we wszystkich opisanych wyżej sytuacjach odpowiedź powinna być pozytywna. Natomiast art. koniecznych do jego nastąpienia. To. Do strony przedmiotowej przestępstw materialnych należy skutek. "nieumyślnym spowodowaniem śmierci" czy też "bezprawnym pozbawieniem człowieka wolności". Stwierdzenie. 207 KK).obowiązku działania można uzasadniać następująco. że przyczyną każdego skutku jest pewna suma warunków. wymaga stosowania pewnych kryteriów. Wtedy. 158 § 2 przewiduje typ kwalifikowany przez dalszy skutek w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. lecz również w typie kwalifikowanym przez nastąpienie określonego skutku . 158 § 1 KK przewiduje typ podstawowy bójki lub pobicia. który nastąpił czasowo po tym zachowaniu się. Jest tak. Skutek czynu. 127 gdy jakieś przestępstwo występuje nie tylko w typie podstawowym. Związek przyczynowy. jeżeli przestępstwo typu podstawowego ma charakter materialny. "uszkadza" itp. lecz polega na pewnym połączeniu działania z zaniechaniem. 2 KK. czy odpowiadają one.

że czyjeś zachowanie się jest koniecznym warunkiem nastąpienia skutku. co wynikło z faktu. Z podanego wyżej przykładu możemy więc kolejno eliminować poszczególne elementy. że dany element rzeczywistości nie był koniecznym warunkiem jego nastąpienia. to znaczy. Dla uznania go za przyczynę . która wyjeżdża za granicę pociągiem. by móc zahamować na czas. bez których skutek by nie nastąpił. że tak będzie wygodniej. Koniecznym warunkiem było jednak i to. Przykład 1: Na szosie nastąpiła kolizja dwóch samochodów. by zginęła. Niezbędnym warunkiem kolizji było i to. co zmniejszyło skuteczność hamowania. daje się przekonać. gdyby warunek ten w rzeczywistości nie występował. jak i to. Katastrofa rzeczywiście następuje i żona X-a ponosi śmierć. Warunkiem koniecznym zdarzenia było zarówno to. Jeżeli stwierdzimy. że X powinien odpowiadać za umyślne zabójstwo. a jezdnia była w tym miejscu wyjątkowo gładka. W rzeczywistości X marzy o tym. Teoria adekwatnego związku przyczynowego. ponieważ nie mógł znaleźć kluczy. że na kilka minut przed nią spadł deszcz. że ustalenie związku przyczynowego nie przesądza jeszcze kwestii odpowiedzialności sprawcy. Mimo to uznanie go za zabójcę żony byłoby na pewno niewłaściwe. czy skutek nastąpiłby. inaczej mówiąc przez stawianie pytania. Zwolennicy teorii ekwiwalencji podkreślają. Teoria ekwiwalencji wyraźnie tu zawodzi. że skutek i tak by nastąpił. Nakłanianie żony do podróży samolotem było bowiem koniecznym warunkiem jej śmierci w katastrofie. że kierowca X wyjechał z domu później niż zamierzał. dochodząc w rezultacie do wniosku. zbyt szeroko zakreślając granice odpowiedzialności karnej. Nie zawsze jednak da się tak łatwo wyeliminować wady teorii ekwiwalencji. X chciał tego. mimo niechęci do podróży lotniczych. że kierowca X jechał z maksymalną dozwoloną szybkością. że znalazły się w danym czasie w danym miejscu. że kierowca Y. Zastosowanie do tego przykładu teorii ekwiwalencji prowadzi do wniosku. oddając coraz to nowe warunki. Przykład ten można by jeszcze bardziej komplikować. by żona zginęła w katastrofie i dlatego tylko namawia ją do zmiany planów. Przykład 2: X nakłania żonę. a więc za szybko. że obydwa samochody zostały w ogóle wyprodukowane oraz to. którego czyn musi być przecież bezprawny i zawiniony. Żona. że odpowiedzialność powinien ponieść kierowca Y.warunku. Teoria ekwiwalencji ujmuje związek przyczynowy bardzo szeroko. 2. by zmieniła za miar i poleciała samolotem. a więc po jego stronie zachodzi wina umyślna. kłócąc się z pasażerem nie zauważył znaku nakazującego ustąpienie pierwszeństwa przejazdu. Według teorii adekwatnego związku przyczynowego nie wystarcza.

by określony w ustawie skutek był normalnym. powiemy. Rozstrzygając przykład ze śmiercią w katastrofie lotniczej w świetle tej teorii. Według niej. Zaniechanie natomiast nie może zapoczątkować łańcucha przyczynowego. a nie każde spowodowanie skutku. Strona podmiotowa przestępstwa. że brak jest związku przyczynowego między zachowaniem się męża wysyłającego żonę w podróż samolotem. Zarówno zwolennicy. Jeśli przykład 2 sprawdzimy przy pomocy kryteriów tej teorii. jest problem przyczynowości zaniechania. Z tego względu bardziej słuszne byłoby posługiwanie się teorią adekwatnego związku przyczynowego. co ma określone znaczenie językowe i nie obejmuje spowodowania śmierci przez wysłanie kogoś w podróż samolotem. Podobnie rozstrzyga problem związku przyczynowego teoria relewancji. co najwyżej możemy osobom zobowiązanym zarzucić. typowym następstwem wysłania kogoś w podróż samolotem. 3. W orzecznictwie polskiego SN spotyka się najczęściej odwołanie się do 133 teorii ekwiwalencji. Śmierć w katastrofie nie jest bowiem normalnym. Przyczynowość zaniechania Spornym problemem teoretycznym. typowym następstwem takiego zachowania się. skoro może prowadzić to do zbytniego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej. że skutek może być wywołany tylko przez działanie człowieka. jak i przeciwnicy poglądu o przyczynowości zaniechania dochodzą jednak do takich samych konkluzji w kwestii odpowiedzialności karnej. 4. która pozwala na zgodne z doświadczeniem życiowym różnicowanie warunków przyczyniających się do wywołania skutku. tak jak to czyni teoria ekwiwalencji. to dojdziemy do wniosku. VII. który nie ma jednak większego znaczenia w praktyce funkcjonowania prawa karnego. tyle tylko. a według drugich za nieprzeszkodzenie skutkowi. ale prawo karne przez odpowiednie sformułowanie przepisów dokonuje tutaj pewnej selekcji. Twierdzą oni.wymaga się jeszcze. że według jednych powinna ona następować za spowodowanie skutku. 148 § 1 KK. Przepis ten używa bowiem sformułowania "zabija człowieka". związek przyczynowy można wprawdzie ujmować szeroko. a jej śmiercią w katastrofie. . co jednak nie może być uznane za wybór słuszny. ale nieistotny (nierelewantny) z punktu widzenia art. nie każdy związek przyczynowy jest istotny (relewantny) dla odpowiedzialności karnej. że wprawdzie zachodzi tu związek przyczynowy. Niektórzy przedstawiciele nauki prawa karnego kwestionują mianowicie możliwość istnienia związku przyczynowego między zaniechaniem a określonym w ustawie skutkiem. Teoria relewancji. że nie przeszkodziły nastąpieniu skutku.

że element woli (a więc element psychiczny) jest niezbędnym składnikiem czynu. że wybija szybę w samochodzie należącym do sąsiada. że wymagają towarzyszącej zachowaniu się sprawcy określonej postaci stosunku psychicznego do czynu. czyli zachowanie się człowieka kierowane jego wolą. czyli zewnętrznemu zachowaniu się sprawcy. zakładamy tym samym. Bez zaistnienia wymaganej w przepisie karnym. 115 § 2 KK. Strona podmiotowa jest najważniejszą przesłanką winy. Do strony przedmiotowej zaliczamy bowiem czyn. gdy sprawca miał zamiar jego popełnienia. nieumyślne spowodowanie pożaru i umyślne podpalenie można ocenić jednakowo z punktu widzenia obiektywnej szkody społecznej. ocena każdego z tych czynów wypadnie zupełnie odmiennie. że ma do czynienia z rzeczą która nie jest . 1. przy czym stosunek ten może polegać na umyślności lub nieumyślności. Według art. Jednak z punktu widzenia winy sprawcy i społecznej szkodliwości czynu w takim znaczeniu. forma winy) decyduje o stopniu winy i stopniu społecznej szkodliwości czynu. Pełna definicja zamiaru bezpośredniego brzmiałaby więc w ten sposób: zamiar bezpośredni zachodzi wtedy. Określając wolę sprawcy jako chcenie określonego czynu zabronionego. Przykład 1: Sprawca uszkadza cudzą rzecz w ten sposób.chce jego popełnienia. Z kolei. określona postać strony podmiotowej (tzw. zawierają dalsze wymagania co do elementów o charakterze psychicznym. VIII. Poszczególne typy przestępstw. że wypełnia znamiona czynu zabronionego albo że jego zachowanie się może wypełnić te znamiona . Ogólnie można powiedzieć. które muszą towarzyszyć stronie przedmiotowej. gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony. gdy sprawca uświadamiając sobie. Jeżeli uświadomił sobie. Zamiar bezpośredni zachodzi wtedy. i które wyrażają stosunek psychiczny sprawcy do czynu. oprócz tego ogólnego warunku. określającym typ przestępstwa. Formy winy umyślnej. a więc nie jest możliwa jego odpowiedzialność karna z powodu braku winy. Zamiar bezpośredni.Strona podmiotowa (inaczej strona subiektywna) przestępstwa obejmuje zjawiska psychiczne. że obejmuje on swoją świadomością wszystkie znamiona tego czynu. Np. 9 § 1 KK umyślne popełnienie czynu zabronionego zachodzi wtedy. Pewne elementy natury psychicznej wymagane są już w ramach strony przedmiotowej. w jakim została ona określona w art. Zamiar ten może wystąpić w dwóch odmianach: jako zamiar bezpośredni (dolus directus) lub jako zamiar ewentualny (dolus eventualis). strony podmiotowej nie możemy sprawcy zrobić zarzutu z popełnionego czynu. Znaczy to.

powstaje w wyniku trwającego jakiś czas kształtowania się decyzji. i że to co robi jest uszkadzaniem rzeczy a jednocześnie chciał popełnić taki czyn. która wyklucza możliwość przeżycia znajdujących się w nim ludzi. Nie zależy mu na ich śmierci. ale chce takiego rezultatu. Uważa się na ogół. że zamiar nagły jest lżejszą formą winy. to dopuścił się przestępstwa z art. w których sprawca zdaje sobie sprawę z nieuchronności pewnych skutków. Przy zamiarze nagłym decyzja o popełnieniu czynu zabronionego podejmowana jest w krótkim czasie. 288 KK w zamiarze bezpośrednim. Zamiar przemyślany. nawet jeśli mu na nich nie zależy. czy uda mu się wybić szybę. bez szczegółowych przemyśleń. jeżeli nagłość powzięcia zamiaru wynika z zaskoczenia niespodziewaną sytuacją. Element woli zawarty w zamiarze bezpośrednim. gdy sprawca nie precyzuje w swoich przeżyciach psychicznych skutku. że sprawca chciał (w rozumieniu prawa karnego) również spowodowania tego skutku. zamiar ogólny (dolus generalis). rozumiany jest w prawie karnym szerzej niż w języku potocznym. czy jego zachowanie się będzie skuteczne. który zachodzi wtedy. że sprawca nie widzi powodu do dłuższego zastanawiania się. rzuca się z pięściami na ofiarę. który chce spowodować. W ramach zamiaru bezpośredniego wyróżnia się zamiar bezpośredni nagły (dolus directus repentinus) i zamiar bezpośredni przemyślany (dolus directus praemeditatus). chcąc jej wyrządzić krzywdę i powoduje ciężkie uszkodzenie ciała. Np. uznajemy. określony czasownikiem "chce". Przykład 2: Sprawca chcąc wysadzić w powietrze gmach urzędu powoduje eksplozję materiału wybuchowego o takiej sile działania. w jakich doszło do ukształtowania się zamiaru. ponieważ jego celem jest wyłącznie zniszczenie znajdujących się w gmachu dokumentów. często połączonego ze stworzeniem dokładnego planu popełnienia przestępstwa. Różnica między nimi polega na warunkach. rzucając z pewnej odległości kamieniem nie jest pewien. Jeżeli jednak zamiar podjęty jest nagle tylko dlatego. zamiaru ewentualnego.jego własnością (jest cudza). W takiej sytuacji nie możemy mu przypisać przestępstwa z art. 155 KK popełnionego w zamiarze bezpośrednim. gdy sprawca nie jest pewien. brakiem czasu na zastanowienie się nad reakcją na nią. np. i obejmuje również takie sytuacje. jak wskazuje jego nazwa. Jeżeli jednak skutek w postaci śmierci ludzi jest nieuchronny. . ale chce skutek spowodować. Nie mieści się natomiast w ramach zamiaru bezpośredniego tzw. co nie wyklucza jednak przypisania mu innej formy zawinienia spowodowanego skutku. Nie jest to jednak oczywiste w każdym przypadku takiego zamiaru. trudno uznać taki zamiar nagły za formę winy lżejszą od zamiaru przemyślanego. Np. Można go uznać za lżejszą formę zamiaru bezpośredniego. Zamiar bezpośredni zachodzi także wtedy.

. sprawca chce osiągnąć określony rezultat albo chce zachowywać się w określony sposób. 9 § 1 KK). Zamiar ewentualny. ale i nie chce go nie popełnić (Wolter. Zamiar ewentualny zachodzi wtedy. Podobne stanowisko zajmuje Waszczyński. ale zachowuje obojętność wobec samego nastąpienia skutku (Waszczyński. że chce on popełnić czyn zabroniony. i godzi się na taki rezultat swego zachowania się. Świadomość przy zamiarze ewentualnym nie może bowiem polegać na pewności. tzn. 127). jak to jest możliwe przy zamiarze bezpośrednim.. jednocześnie zaś ma świadomość wysokiego prawdopodobieństwa powstania skutku ubocznego i nie jest przekonany. gdy sprawca możliwość popełnienia czynu zabronionego przewiduje i na to się godzi (art. czym jest element "godzenia się" na popełnienie czynu zabronionego. Według Makarewicza (Makarewicz.2. Nauka. że się wypełnia znamiona przestępstwa. Może to być zwykłe niezastanawianie się nad uświadamianą sobie możliwością i kontynuowanie . że uda mu się tego skutku uniknąć (Komentarz do KK. a jednocześnie uświadamia sobie. że istotą zamiaru ewentualnego jest to. chęć zrealizowania znamion czynu zabronionego innego niż zamierzony bezpośrednio na wypadek. jak i element woli. Od zamiaru bezpośredniego różni się więc zamiar ewentualny zarówno. że jego zachowanie się może wywołać pewien skutek uboczny. że strażnik wskutek ograniczonych możliwości oddychania poniesie śmierć i godzi się na to. Prze widuje także taką możliwość. tzn. gdyby doszło do takiej realizacji. W przypadkach konkretnych zamiar ewentualny występuje zawsze obok jakiegoś zamiaru bezpośredniego. że sprawca nie chce popełnienia czynu zabronionego. tzn. lecz na tym. która najściślej powiązana jest z ustawowym sformułowaniem zamiaru ewentualnego. sprawca mając świadomość możliwości popełnienia czynu zabronionego nie chce go popełnić. Chce w ten sposób pozbawić go na jakiś czas wolności i uniemożliwić wszczęcie alarmu. X popełnił umyślne zabójstwo w zamiarze ewentualnym. Rozbieżności te dotyczą przede wszystkim tego. Istota zamiaru ewentualnego jest przedmiotem rozbieżności w nauce prawa karnego. że na popełnienie takiego czynu się godzi. że godzenie się to nic innego niż obojętność. Z kolei Buchała twierdzi. wg którego sprawca chce niebezpieczeństwa powstania skutku. Spośród tych koncepcji najbardziej przekonywująca jest koncepcja Woltera. Wolter twierdzi natomiast. tzn. 43).. Obojętny stosunek sprawcy do możliwości popełnienia czynu zabronionego może jednak mieć różne odcienie. Natomiast wola sprawcy nie polega na tym. Kodeks. wypełnić znamiona określonego czynu zabronionego. jeśli chodzi o element świadomości. Jeżeli skutek taki nastąpi rzeczywiście. G4) oznacza to wolę warunkową. Przykład 3: X w czasie napadu rabunkowego wiąże i knebluje strażnika banku. Jeszcze).

Ma on być. Nauka. 131) niesłuszne pomijanie faktu.. a jednocześnie chce odbyć z nią stosunek seksualny. Według Buchały (Komentarz do KK. W takiej sytuacji stwierdzenie zamiaru ewentualnego lub bezpośredniego zależy od ustaleń co do treści woli sprawcy w stosunku do popełnianego czynu. Prawo. że sprzedawca w sklepie jest podpity. "wszystko mi jedno czy taki skutek nastąpi czy nie". że dla ustalenia formy zamiaru musimy badać relację woli sprawcy do całego zachowania się wypełniającego znamiona czynu zabronionego. 45). Opisując zamiar bezpośredni przepis ten nie wymaga bowiem pełnej świadomości co do żadnego ze znamion. Rozpatrzmy jednak tę sprawę na innym przykładzie. że niepewność co do jednego ze znamion oznacza niepewność co do całości znamion czynu zabronionego. a jeżeli na "godzeniu się" to mamy do . w tego rodzaju sytuacjach mamy do czynienia z zamiarem ewentualnym. chciał jednak (nie było mu to obojętne).. to mamy do czynienia z zamiarem bezpośrednim. Koncepcji tej zarzucono (Wolter. że sprawca przy braku pewności co do jednego ze znamion czynu zabronionego "chce" zachowania się objętego znamieniem czasownikowym.. Wyjmując pospiesznie banknot z portfela nie jest wprawdzie pewien. ale chce puścić w obieg fałszywy banknot. by sprawca nie mając pewności co do wieku ofiary. Można to podsumować w ten sposób. Dopuszcza się przestępstwa z art. "lepiej żeby taki skutek nie nastąpił. by sprawca chciał popełnienia czynu zabronionego. jeżeli puszczony w obieg banknot był rzeczywiście fałszywy. Jeżeli polega ona na "chceniu". W nauce prawa karnego wyróżnia się (zob. 9 § l KK.. nie ukończyła 15 lat (zob. zwerbalizowane w postaci zwrotów "dopuszczam i taką możliwość". 310 § 2 w zamiarze bezpośrednim. W podanym wyżej przykładzie trudno sobie wyobrazić. Andrejew.. nie zaś do jego oddzielnych znamion. albo też bardziej wyraziste przeżycie psychiczne. Tak więc w tym przykładzie niepewność co do znamienia statycznego nie wykluczyła zamiaru bezpośredniego. ale jeśli nastąpi to trudno" itp. Jest to jednak pogląd. że osoba. który nie ma oparcia w treści art. Przykład 4: Sprawca nie ma pewności co do tego. 200 KK). Zauważywszy w czasie zakupów. 148) formę winy określaną jako zamiar nibyewentualny (dolus guasi-eventualis). a jedynie wymaga. art. ponieważ zamiar bezpośredni wymaga pełnej świadomości sprawcy co do znamion statycznych (jakim jest w tym przykładzie wiek ofiary).niebezpiecznego zachowania się. postanawia wykorzystać jego mniejsza spostrzegawczość i zapłacić fałszywym banknotem.. Przykład 5: X zamierza puścić w obieg fałszywy banknot (art. 310 § 2 KK) i czeka na odpowiednią okazję. by miała ona koniecznie mniej niż 15 lat. ale dopuszcza taką możliwość i godzi się na nia. czy jest to ten fałszywy. odmianą zamiaru bezpośredniego i polegać na tym. z którą odbywa stosunek seksualny. mimo tej nazwy.

Generalnie można powiedzieć. które ma być popełnione "pod wpływem współczucia" (art. Najczęściej jest to znamię określonego celu. czy zostało ono popełnione. Przestępstwa kierunkowe.czynienia z zamiarem ewentualnym. W rzeczywistości trudno jednak uznać to za regułę bez wyjątków. Przy takim opisie stanu faktycznego X dopuszcza się oszustwa kredytowego (art. wtedy. znaleźć w opisie przestępstwa zabójstwa eutanatycznego. które musi zawierać ich strona podmiotowa. gdzie mówi się o ograniczaniu przez sprawcę praw człowieka "ze względu na jego bezwyznaniowość lub przynależność wyznaniową". np. "cel przywłaszczenia" (art. motywem lub pobudką określa się w nauce prawa karnego jako przestępstwa kierunkowe. Dodatkowe cechy umyślności. IX. nie daje się pogodzić z charakterystycznym dla zamiaru ewentualnego godzeniem się. 194 KK. nie będąc pewien czy są one nieprawdziwe czy prawdziwe. że sprawca działał "wiedząc" o określonym fakcie (np. że przestępstwa kierunkowe mogą być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim. z określonych motywów lub pobudek. godzi się na to. 238 KK . że zamiar ewentualny jest wyłączony wtedy. Akcentuje się przez używanie tej nazwy fakt. gdy sformułowanie znamion zakłada pełną wiedzę (a nie tylko przewidywanie . W znamionach niektórych typów przestępstw umyślnych znajdujemy wskazanie na dodatkowe cechy. że sprawca musi chcieć popełnienia czynu zabronionego. Pobudkę działania możemy np. Zachodzi to np. Rzadziej jest to określony motyw lub pobudka działania. którym ma kierować się sprawca. pełniącym taką samą rolę. Przestępstwa znamienne celem. w art. 224 § 2 KK) "cel osiągnięcia korzyści majątkowej" (art. 150 KK). co jest zwłaszcza widoczne przy przestępstwach znamiennych celem. że taka nieprawdziwość ma miejsce.zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie). W wypadku przestępstwa z tego artykułu wyklucza to skazanie tego. w art. Motyw działania sprawcy został określony np. bowiem działanie w określonym celu. gdy ze sformułowania znamion danego przestępstwa wynika. 278 KK). "cel zmuszenia" (art. 286 KK). Przykład: X działając w celu uzyskania dla innej osoby kredytu bankowego przedstawia obiektywnie nieprawdziwe dane o jej stanie majątkowym. przeżyciem o charakterze emocjonalnym. że sprawca działał z zamiarem dokładnie ukierunkowanym. 297 KK) w zamiarze ewentualnym. natomiast pobudka jest. kto zawiadamiał o przestępstwie nie mając pewności. Przez motyw rozumie się przeżycie psychiczne o charakterze intelektualnym skłaniające sprawcę do popełnienia czynu. ale dopuszczając taką ewentualność i nie sprawdzając tego. Uważa się też. Szczególne znamię strony podmiotowej może też polegać na podkreśleniu.

. przesłanką odpowiedzialności za przestępstwo nieumyślne jest naruszenie zasady ostrożności. Formy winy nieumyślnej. 9 § 2 KK wyrażony jest w sformułowaniu "Czyn zabroniony jest popełniony nieumyślnie. nie mając zamiaru jego popełnienia. Ten element obiektywny jest wspólny obydwu odmianom winy nieumyślnej znanym polskiemu prawu karnemu. Tak jest np. Inaczej mówiąc. mniej lub bardziej sformalizowane (por. Lekkomyślność. Nie ma więc żadnego powodu. zaś tej drugiej nazwą "niedbalstwo". 2. który w art. W uzasadnieniu do projektu obecnego KK (Uzas. a więc musi chcieć wypełnienia znamion kradzieży. lecz przypuszcza. 86) wskazaliśmy już. w przypadku wspomnianego wyżej zawiadomienia o przestępstwie przez osobę. w której sprawca "możliwo§ć popełnienia czynu zabronionego przewidywał" i na sytuację drugą. 9 § 2 KK zawiera rozgałęzienie na sytuację pierwszą. jeżeli działał on zgodnie z zasadami ostrożności wymaganej w danej sytuacji. Uwagi ogólne W rozważaniach dotyczących problematyki bezprawności (por. 1.".. X. że przestępstwa nie popełniono" (art. by tej pierwszej sytuacji nie określić tradycyjną nazwą "lekkomyślność". 278 KK). co zamiar ewentualny. Innym przykładem może być przestępstwo kradzieży (art. w przeciwieństwie do swoich poprzedników. że . że go uniknie. Przy lekkomyślności czynimy więc sprawcy zarzut z tego.możliwości) co do wypełniania przez sprawcę znamion danego przestępstwa. Lekkomyślność polega na tym. Oznacza on. że nie można przypisać nikomu popełnienia przestępstwa nieumyślnego. ale ponadto zachodzi związek przyczynowy między tym naruszeniem a końcowym rezultatem w postaci czynu zabronionego. jeżeli sprawca. sformułowanie art. W rzeczywistości jednak. 86) zasady ostrożności. Jest to element obiektywny przestępstwa nieumyślnego. W sferze świadomości lekkomyślność zawiera więc ten sam element (przewidywanie możliwości). że jego działanie nie wypełni znamion czynu zabronionego. s. Nb.. lekkomyślności i niedbalstwu. W tym wypadku sprawca ma działać "w celu przywłaszczenia". która działa "wiedząc. Różni ją od zamiaru ewentualnego przypuszczenie sprawcy. 7) wyrażono pogląd. że sprawca świadomie naruszając zasady ostrożności możliwość popełnienia czynu zabronionego przewiduje. 238 KK). Nb. tj. że nowy KK. w której sprawca taką możliwość "mógł przewidzieć". popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. nie dzieli winy nieumyślnej na dwie formy: lekkomyślność i niedbalstwo. że sprawca przestępstwa nie tylko narusza.

mówi wprawdzie tylko lakonicznie (inaczej niż KK z 1932 r. mamy tu do czynienia z nieświadomością możliwości popełnienia czynu zabronionego. lecz liczył na uniknięcie popełnienia czynu zabronionego. że sprawca możliwości popełnienia czynu zabronionego nie przewiduje. że tego popełnienia jednak uniknie mieści się w ramach nieumyślności. co w rezultacie doprowadziło do wypełnienia znamion przestępstwa nieumyślnego. (obawiając się takiego wydarzenia).możliwość przewidywania możliwości popełnienia czynu zabronionego. Inaczej niż przy omówionych już formach winy. że nie wykorzystał swych możliwości intelektualnych i dlatego nie zmienił swego nieostrożnego zachowania się. jaki zakres wymagań stawiamy każdej osobie znajdującej się w sytuacji takiej. a po drugie . to tylko przypuszczając. Niedbalstwo polega na tym. To. 9 § 2 KK. po pierwsze .uświadamiając sobie nieostrożny charakter swego zachowania się. w jakiej znajdował się sprawca. chociaż może ją przewidzieć.) o przewidywaniu przez sprawcę możliwości popełnienia czynu zabronionego. i był przekonany. że taki środek ostrożności na razie wystarczy. że ustalamy najpierw. W przeciwieństwie do lekkomyślności. Tekst art. w wypadku niedbalstwa zarzucamy sprawcy. nie ma tu więc żadnych przeżyć psychicznych (takich jak "chcenie". by nie ważyło się zaglądać do szafy. 9 § 2 KK. "godzenie się" czy "przewidywanie"). definiując lekkomyślność. lekarz albo po prostu tzw. "rozsądny człowiek" powinien zachować się w taki to a taki sposób. na razie ograniczając się do surowego ostrzeżenia dziecka. i KK z 1969 r. czy nastąpiło naruszenie reguł ostrożności ustalamy w oparciu o pewien wzorzec. Przykład 1: X pozostawia broń palną w niezamkniętej szafie. standard obiektywny. Do istoty niedbalstwa należy więc. w tym sensie. które bawiąc się bronią powoduje strzał i rani się w nogę. ale dalsze elementy podanej wyżej definicji lekkomyślności wynikają z interpretacji art. by jego zachowanie się mogło być nazwane ostrożnym. Przeciwnie. Odkrywamy się więc chwilowo od indywidualnych cech i możliwości . określanej jako świadoma wina nieumyślna. z których robimy sprawcy zarzut.świadome lub nieświadome. ale ciągle odkładał to na później. to byłaby to charakterystyczna dla zamiaru ewentualnego obojętność. Na przykład stwierdzamy. Odnajduje ją jego dziecko. nie skorygował go. że w danej sytuacji kierowca. Skoro bowiem sprawca świadomie narusza zasady ostrożności i przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego. ani nie zaniechał. 3. naruszenie reguł ostrożności wymaganej w danych okolicznościach i związek przyczynowy między tym naruszeniem a czynem zabronionym. X od dawna zamierzał zamontować w szafie zamek. Niedbalstwo. Gdyby bowiem działał nie zakładając uniknięcia popełnienia.

. wiedza. Tę możliwość ustalamy już w sposób zindywidualizowany. doświadczenie. a także pewne czynniki występujące w konkretnej sytuacji. że X w danej sytuacji nie mógł uświadomić sobie.konkretnego sprawcy. że "sprawca" zachował się zgodnie ze standardem ostrożności. że jego dziecko zostało ranne w wypadku drogowym. np. że znajdzie się w sytuacji. Jeżeli natomiast ustalimy istnienie naruszenia. Jeżeli dojdziemy do wniosku. a więc nie ma po jego stronie winy umyślnej w postaci niedbalstwa. Według Buchały (Komentarz do KK. możliwości umysłowe. tzn. że część znamion przestępstwa objęta jest zamiarem sprawcy. że wychodząc z domu nie wyłączył żelazka. to niedbalstwa. Mieszany charakter winy polega na tym. Na podstawie doświadczenia życiowego i analizy jego zachowania się możemy dojść do wniosku. a operujemy tylko pewnym wzorcem abstrakcyjnym. że sprawca mógł przewidzieć nastąpienie takiego ograniczenia sprawności umysłowej oraz przewidzieć to. mianowicie winę mieszaną (culpa dolo exorta). Ponadto. to następnym etapem będzie zbadanie. czy sprawca konkretny mógł uświadomić sobie. który spowodował je np. nie ma. gdy sprawca sam ograniczył swoje możliwości przewidywania popełnienia czynu zabronionego. pijąc alkohol lub zażywając narkotyk. Tego rodzaju zachowanie się na pewno narusza obiektywny standard ostrożności. Art. w której to ograniczenie będzie miało istotne znaczenie. uwzględniając pewne stałe cechy sprawcy. działanie w stresie. ponieważ dowiedział się. 53) nie należy uwzględniać ograniczenia zawinionego przez sprawcę. Przy spełnieniu tych warunków możemy bowiem uznać. Przykład 3: X spowodował pożar domu przez to.. działanie w sytuacji dla sprawcy zupełnie nowej itp. 9 § 3 KK przewiduje jeszcze jedną formę winy. XI. a tym samym winy w ogóle. Jest to zastrzeżenie słuszne. że był w tym momencie w stanie silne zdenerwowania. w możliwościach sprawcy. Przykład 2: X wyrzucając przez okno ciężki przedmiot powoduje śmierć przechodnia. Bardziej skomplikowana sytuacja powstaje. 9 § 3 KK dotyczy to tylko przestępstw umyślnych kwalifikowanych przez określone . że zachowuje się w sposób stwarzający niebezpieczeństwo pożaru. a druga część tylko winą nieumyślną. Według art.. Jest to zachowanie się obiektywnie nieostrożne. jak np. jeżeli zawinienie będzie tutaj oznaczało. do czego może doprowadzić jego nieostrożne zachowanie się. w ostatecznym rezultacie. indywidualnych możliwości X-a nie przekraczało przewidzenie rezultatu tego zachowania się. osłabienie możliwości koncentracji uwagi. Okazało się. że przewidywanie możliwości popełnienia czynu zabronionego leżało. chociaż w rzeczywistości go nie przewidywał a więc po jego stronie zachodzi wina nieumyślna w postaci niedbalstwa. Wina mieszana (kombinowana).

że sprawca umyślnie bierze udział w niebezpiecznej bójce lub pobiciu. tzn.to przedmiotem wykonawczym będzie tu kartka papieru. 189 § 2 KK przewiduje kwalifikowany typ przestępstwa pozbawienia człowieka wolności ze względu na to. Np. Przedmiot przestępstwa. np. Wina mieszana nie dotyczy przestępstw kwalifikowanych przez inne znamię niż następstwo. Np. jeżeli ktoś fałszuje dokument wyskrobując z jego tekstu pewne słowa i wpisując inne . tzn. który polega na tym. Natomiast przedmiotem przestępstwa. Typowymi przykładami są tutaj kwalifikowane typy przestępstw udziału w bójce lub pobiciu (art. Jest to więc typ podstawowy przestępstwa udziału w bójce lub pobiciu. a patrząc od strony prawa karnego nazywamy je przedmiotem ochrony. 1. Szczególne udręczenie nie jest jednak następstwem czynu. a więc dobrem prawnym atakowanym przez sprawcę (i jednocześnie dobrem chronionym przez art. art. Mówimy. 158 § 2 i § 3 KK). Jeżeli następstwem takiej bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu. wolność. gdy ustawa wiąże pewne skutki z umyślnym charakterem przestępstwa. we wszystkich tych przypadkach. sprawca musi objąć swym zamiarem wszystkie jego znamiona (w tym przypadku zamiar musi objąć także szczególne udręczenie). W art. bezpieczeństwo.następstwo. 158 § 1 KK przewiduje się umyślne przestępstwo udziału w bójce lub pobicie. w których naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego lub zwykłego uszczerbku na zdrowiu. 189 § 2 KK w tej odmianie nie może więc być popełnione z winy mieszanej. XII. ale zachodzi co do niego wina nieumyślna w postaci lekkomyślności lub niedbalstwa. Nie należy mylić przedmiotu przestępstwa z przedmiotem wykonawczym. własność. że łączyło się ono ze szczególnym udręczeniem ofiary. Niektóre przepisy części szczególnej KK opisując typ przestępstwa wskazują jednocześnie przedmiot ochrony. Uwagi ogólne Przestępstwo jako czyn społecznie szkodliwy godzi w istotne dla społeczeństwa dobra prawne. . że dobra te są przedmiotem przestępstwa. i który oznacza przedmiot materialny. o którym wspominaliśmy przy omawianiu problematyki strony przedmiotowej. Przestępstwo stanowi zamach na nie i dlatego patrząc od strony przestępstwa nazywamy je przedmiotem zamachu. dotyczy to także tych przestępstw. lecz wyłącznie w całości umyślnie. 270 KK) jest wiarygodność dokumentów. na którym dokonuje się przestępstwa. natomiast następstwo tego zajścia (ciężki uszczerbek na zdrowiu) nie jest przez niego zamierzone. to mamy do czynienia z typem kwalifikowanym. itd. na której dokonuje swoich działań. Przestępstwa popełnione z winy mieszanej traktuje się w sumie jako przestępstwa umyślne. ponieważ nie następuje po czynie. takie jak życie. Przestępstwo z art.. lecz mu towarzyszy.

art. Ustalić co jest dobrem chronionym przez dany przepis karny możemy na podstawie tytułu rozdziału albo przez odtworzenie motywów ustawodawcy. W pierwszym z tych przykładów przedmiotem ochrony jest życie i zdrowie człowieka. ponieważ karalność tych czynów opiera się na abstrakcyjnym niebezpieczeństwie. Ustawodawca . kierującym ustawodawcą przy tworzeniu przepisu. Mimo to. 200 KK). pozbawienie wolności. Typy przestępstw możemy. Podobnie. Przy opisie takich typów przestępstw przepisy karne wymagają na ogół. 164 § 1 KK). w drugim prawidłowy rozwój dziecka. oszustwo. jest tylko pewnym założeniem.: używanie broni lub innego niebezpiecznego przedmiotu przez uczestnika bójki lub pobicia (art. ani konkretne niebezpieczeństwo dla dobra prawnego. zgwałcenie. 2) przestępstwa polegające na narażeniu dobra prawnego na konkretne niebezpieczeństwo. udział w niebezpiecznej bójce lub pobiciu (art. 189 KK wymienia wśród znamion wolność jako dobro prawne chronione tym przepisem. Należą do tej grupy np. 159 lub 200 KK nie może się skutecznie tłumaczyć nienastąpieniem uszczerbku dla przedmiotu ochrony ani jego niebezpieczeństwa. konkretny czyn kwalifikowany z art. sprawca przestępstwa z art. Ad 2) Do tej grupy zaliczamy przestępstwa. przy których do znamion należy skutek w postaci stanu konkretnego niebezpieczeństwa dla dobra prawnego. spowodowanie niebezpieczeństwa pożaru (art. Podział przestępstw ze względu na przedmiot ochrony. 158 § 1 KK). które jest uważane za niebezpieczne dla określonego dobra prawnego. zabójstwo. które nie należy do znamion. Ad 1) Zalicza się tu typy przestępstw. 200 KK może nie wywołać negatywnych skutków w psychice dziecka ani nawet bezpośredniego niebezpieczeństwa takich skutków. 3) przestępstwa abstrakcyjnego narażenia dobra prawnego. Popełnienie konkretnego czynu z art. np. naruszenie nietykalności cielesnej. Najczęściej jednak przedmiot przestępstwa nie należy do jego ustawowych znamion. np. 2. a więc niebezpieczeństwo to nie wymaga dowodzenia w procesie karnym. 159 KK) i doprowadzenie do obcowania płciowego małoletniego poniżej lat 15 (art. ale to niebezpieczeństwo nie należy do znamion. podzielić na trzy grupy: 1) przestępstwa polegające na naruszeniu dobra prawnego. 159 KK nie musi jednak spowodować ani uszczerbku ani konkretnego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia. Ad 3) Przestępstwa abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo charakteryzują się tym. że do ich znamion nie należy ani uszczerbek. do znamion których należy uszczerbek wyrządzony określonemu dobru prawnemu. stosując kryterium przedmiotu ochrony. by niebezpieczeństwo było "bezpośrednie". Polegają one jednak na zachowaniu.

że typy przestępstw wymienione w punktach 1 ) i 2) są z reguły przestępstwami materialnymi. Nie jest tak jednak zawsze. z reguły zamieszczonych w jednym rozdziale KK. że nie jest celowe żądanie udowadniania wystąpienia tych skutków w konkretnym przypadku. 200 KK jako przestępstwo. konieczne byłoby udowodnienie tego uszczerbku (negatywnego wpływu na rozwój dziecka) w konkretnej sprawie. możemy określić ich indywidualne przedmioty ujęte mniej abstrakcyjnie. Wyróżnia się jednak także pojęcia rodzajowego (grupowego) i ogólnego przedmiotu przestępstwa. Powstaje tutaj pytanie. Tworzenie typów przestępstw abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo uzasadnione jest także względami na trudności dowodowe. jakie powstawałyby przy ich ujęciu w inny sposób. Gdyby np. Nb. W wypadku przestępstwa z art. która ją legalnie posiada. jeżeli należący do znamion skutek ma inny charakter niż uszczerbek lub niebezpieczeństwo dla przedmiotu ochrony. przedmiotem rodzajowym dla przestępstw z rozdziału XXX KK jest wymiar sprawiedliwości. W tym znaczeniu posługiwaliśmy się pojęciem przedmiotu przestępstwa w dotychczasowych rozważaniach. a przestępstwa abstrakcyjnego narażenia (grupa 3) są z reguły przestępstwami formalnymi. Jednocześnie jednak. ze względu na trudności z ustaleniem związku przyczynowego w takich sprawach. 3. czy też patrząc na to z drugiej strony. Dobro prawne będące przedmiotem ochrony pojedynczego przepisu karnego. że tego rodzaju czyny na tyle często statystycznie wywołują negatywne skutki. Indywidualny. natomiast co do poszczególnych typów przestępstw z tego rozdziału. w wypadku przestępstwa z art. dobro zaatakowane popełnieniem przestępstwa określonego w tym przepisie .nazywamy indywidualnym przedmiotem ochrony (zamachu). bo jego popełnienie nie musi się łączyć z uszczerbkiem dla dobra prawnego w postaci naruszenia porządku publicznego. Przyklad 1: Przestępstwo z art. 238 KK (zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie) chodzi o ochronę organów . Można powiedzieć. 263 § 4 KK jest przestępstwem materialnym. w jakiej relacji pozostaje przedstawiony wyżej podział przestępstw do podziału na przestępstwa materialne i formalne (por. Np. Przedmiot rodzajowy to dobro prawne chronione nie przez jeden przepis lecz przez grupę przepisów karnych. ponieważ do jego znamion należy skutek w postaci utraty broni palnej przez osobę. do którego znamion należy uszczerbek dla dobra prawnego.opiera się tutaj na założeniu. co mogłoby być możliwe dopiero po latach albo zupełnie niewykonalne. ponieważ również wśród przestępstw abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo mogą być przestępstwa materialne. 93-100). rodzajowy i ogólny przedmiot ochrony. ustawodawca ujął przestępstwo z art. jest to przestępstwo abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. 239 KK (poplecznictwo) będzie to prawidłowy przebieg postępowania karnego.

Mogą więc one tylko przeważyć szalę na rzecz jednej z wersji interpretacyjnych dopuszczalnych językowo. pomimo że pozostają już w związku małżeńskim". którym jest zasada monogamii. Ustalenie dobra prawnego. Przykład 2: X zawiera powtórne małżeństwo z panią Y. uważanej z różnych względów za dobro wymagające ochrony. będącego przedmiotem ochrony danego przepisu. nie ma tutaj żadnego naruszenia przedmiotu chronionego przez art. 206. którego ochrona jest zadaniem całego prawa karnego. które musi być udowodnione w procesie karnym dla przypisania komuś popełnienia danego przestępstwa. Mimo to. stanowiących indywidualne i rodzajowe przedmioty przestępstwa. 206 KK. Niewątpliwie. Można co najwyżej mówić o pewnym zbiorze dóbr prawnych. które jest chronione przez prawo karne. gdy uznajemy jakiś czyn za niewypełniający znamion czynu zabronionego. które jest przedmiotem ochrony danego przepisu karnego pozwala przede wszystkim zrozumieć sens tego przepisu. Szczególnie w socjalistycznej nauce prawa karnego poświęcano temu zagadnieniu wiele uwagi. Ich czyn wypełnia znamiona bigamii z art. O ogólnym przedmiocie ochrony i zamachu mówi się. Znaczenie pojęcia przedmiotu przestępstwa wiąże się nie tylko z jego normalną funkcją jako jednego ze znamion przestępstwa (wtedy. ponieważ "zawierają związek małżeński. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się znaczenie pojęcia przedmiotu przestępstwa dla wykładni przepisów karnych.ścigania przed podejmowaniem niepotrzebnych czynności itd. natomiast obecnie stać ich na zawarcie ślubu w pełnej gali i urządzenie wystawnego przyjęcia.nie mogą prowadzić do wykładni rozszerzającej sprzecznej z językowym znaczeniem przepisu. Znaczenie przedmiotu ochrony przy interpretacji przepisu. jako że prawo karne ma charakter klasowy. w których utrzymaniu zainteresowana jest klasa panująca. ponieważ nie ma on żadnego negatywnego znaczenia dla dobra prawnego. Przykład 3: Y uporczywie uchyla się od alimentacji . W rzeczywistości trudno jest wskazać takie ogólne dobro prawne. Ma to miejsce wtedy. że argumenty odwołujące się do przedmiotu ochrony. mając na myśli bardzo już abstrakcyjnie ujęte dobro. i wskazując. Większe znaczenie może mieć argumentacja odwołująca się do przedmiotu przestępstwa dla wykładni zwężającej. posługiwanie się tym pojęciem może być pomocne w przypadku wątpliwości interpretacyjnych. ponieważ w czasie zawarcia małżeństwa przed 5 laty byli ludźmi niezamożnymi i ceremonia ślubna musiała być ograniczona do czynności administracyjnych w USC. Trzeba jednak się zastrzec. z którą już pozostaje od 5 lat w związku małżeńskim. a więc pośrednio do sensu przepisu . 4. upolityczniając tę problematykę. gdy przedmiot do znamion należy). że tym ogólnym przedmiotem ochrony jest całokształt stosunków społecznych.

że ojcem dziecka jest Z.to tak określonego dobra czyn Y-a nie naruszył. 286 KK) i paserstwa (art. W trakcie postępowania o przestępstwo z art. Jeżeli przyjąć (jak to uczynił SN). Mówiąc o popełnieniu przestępstwa mamy na ogół na myśli jego dokonanie w formie osobistego wypełnienia jego znamion. fakt. że przedmiotem ochrony przepisu karnego o niealimentacji nie jest powaga wyroku sądu rodzinnego stwierdzającego ojcostwo. wskazując. I. Podobieństwo przestępstw. Zgodnie z tą zasadą. 5. Poza tym wyróżnia się formy stadialne. Przedmiot przestępstwa ma też istotne znaczenie przy ustalaniu podobieństwa przestępstw istotnego zwłaszcza dla stosowania przepisów o recydywie. a następnie do stwierdzenia w kolejnym procesie. że polegają one na współdziałaniu dwóch lub więcej osób. 21 podkreśla zasadę indywidualizacji odpowiedzialności karnej (zwaną też zasadą indywidualizacji winy). że: "Okoliczności osobiste. 209 KK dochodzi do uchylenia prawomocnego wyroku stwierdzającego jego ojcostwo. 11 S § 3. Dlatego KK w art. Te formy naruszenia prawa karnego przyjęło się nazywać formami zjawiskowymi. aby interpretacja ta nie była oderwana od sensu przepisu. sprawstwo kierownicze. Formy popełnienia przestępstwa. głoszącą. podżeganie i pomocnictwo. np. że obok dokonania przestępstwa może być ono popełnione w formie przygotowania i usiłowania. że jeden ze współsprawców . lecz dobro dziecka sprawcy . której dotyczą'. Przykłady te ilustrują rolę pojęcia przedmiotu przestępstwa w interpretowaniu przepisu karnego tak. Według art. innych niż zwykłe sprawstwo. Katalog form popełnienia przestępstwa jest jednak znacznie szerszy. KK w art. Oprócz zwykłego sprawstwa wyróżnia się mianowicie współsprawstwo. § 9. Na przykład podobne są przestępstwa oszustwa (art. wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną uwzględnia się tylko co do osoby. Przeciwnie. 20-23 określa te osoby wspólną nazwą "współdziałający". ponieważ obydwa skierowane są przeciwko mieniu. mimo zobowiązania wynikającego z prawomocnego wyroku stwierdzającego jego ojcostwo.dziecka. Dla form zjawiskowych popełnienia przestępstwa. Ponieważ zaś przez przestępstwa tego samego rodzaju przyjęło się rozumieć przestępstwa skierowane przeciwko temu samemu lub zbliżonemu dobru prawnemu. Nie oznacza to jednak odpowiedzialności zbiorowej. 291 KK). przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju. charakterystyczne jest. Uwagi ogólne. wobec tego o podobieństwie przestępstw rozstrzygamy według kryterium przedmiotu przestępstwa.

które padając przygniata osobę trzecią. że działania dwóch lub więcej osób objęte są ich porozumieniem (element subiektywny) i są pewnym działaniem wspólnym. wbrew rzeczywistości. Mogą to być też zachowania się różnorodne. że wszyscy współsprawcy mają wymagają cechę podmiotu. że jedna z nich terroryzuje ofiarę bronią palną. chociaż żaden z nich swoim własnym działaniem nie wypełnił całości znamion tego przestępstwa. dwie osoby dokonują rozboju w ten sposób. Przede wszystkim określa on czym jest zwykłe sprawstwo (zwane też "jednosprawstwem"). 278 KK). Podobnie. Współsprawstwo (art. Współsprawstwo. a drugi kradzieży (art. np. Oznacza to. 21 § 2 KK) pod warunkiem. Współsprawcy mogą dokonywać wspólnie działań jednorodnych. jeżeli dwie lub więcej osób wspólnie i w porozumieniu zachowuje się w sposób nieostrożny i wywołuje określony skutek. Podobnie. ponieważ każdemu ze współsprawców przypisujemy popełnienie przestępstwa rozboju. Oznacza to z jednej strony osobiste (nie przez inną osobę) wypełnienie znamion. Sprawstwo kierownicze. Współsprawstwo przy popełnieniu przestępstwa indywidualnego właściwego jest możliwe (zob. ścinają drzewo. że sprawca działał w stanie ograniczonej poczytalności nie wpływa na złagodzenie odpowiedzialności podżegacza lub pomocnika. np. trzech żołnierzy popełnia wspólnie dezercję. Sprawstwo. np. fakt. art. Z art. Również przestępstwa nieumyślne mogą być popełnione w formie współ sprawstwa. trzy osoby działając wspólnie dokonują zabójstwa. zadając ofierze ciosy nożami. że odpowiada za nie ten "kto wykonuje czyn zabroniony sam". II. z drugiej strony określa się przez to sformułowanie. że rozboju nie było. popełniono zaś dwa inne przestępstwa: jeden ze sprawców dopuścił się groźby karalnej (art. dwie osoby. musielibyśmy uznać. Współsprawstwo. 1. Gdyby więc nie posłużenie się konstrukcją współsprawstwa. jeżeli 5 osób ukradnie wspólnie teczkę z 50 000 zł. W tym drugim przykładzie sens konstrukcji współsprawstwa jest najbardziej widoczny. Definicję różnych odmian sprawstwa zawiera art. a druga odbiera jej portfel z pieniędzmi. stwierdzając. nie zaostrza odpowiedzialności drugiego współsprawcy. l8 § 1 KK) polega na wykonaniu przestępstwa z inną osobą (osobami). a nie sprawcą kradzieży 10 000 zł. np. nie zachowując środków ostrożności. 18 § 1 KK. 190 KK). 21 § 2 KK wynika. Sprawstwo.jest recydywistą. że współsprawstwo przestępstwa in- . 2. że chodzi o działanie pojedynczej osoby. to każda z nich jest współsprawcą kradzieży tej sumy. składają się na pewną całość wypełniającą znamiona określonego przestępstwa (element obiektywny).

że działa wspólnie z żołnierzem. chyba że wypełni znamiona morderstwa (art. z tym. a więc X odpowiada za zwykłe zabójstwo umyślne (art. przeskakuje razem z nim przez ogrodzenie jednostki wojskowej. . jeżeli wiedział. 339 KK. że jeżeli to niewłaściwe przestępstwo indywidualne stanowi uprzywilejowany typ przestępstwa. 160 Q 2 KK. zabierając je na niebezpieczną wspinaczkę. czyli cecha podmiotu wpływa na niższą karalność . kolega żołnierza. jak tego wymaga art.. Potraktowanie ich jako współsprawców przestępstwa indywidualnego nie zawsze będzie jednak możliwe. 149 KK) jest przestępstwem indywidualnym niewłaściwym typu uprzywilejowanego. gdy tylko jeden współsprawca ma wymaganą cechę podmiotu. po czym wspólnie odjeżdżają przygotowanym wcześniej samochodem. 148 § 1 KK).) stanowiącą znamię czynu zabronionego.odpowiada za przestępstwo typu podstawowego (ewentualie kwalifikowanego. który cechy indywidualnej nie ma . to współsprawca nie mający cechy indywidualizującej będzie mimo to odpowiadał za typ kwalifikowany jeżeli o istnieniu tej cechy u drugiego współsprawcy wiedział. wpływającą chociażby tylko na wyższą karalność". 361 KK). narażają na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia dziecko jednej z nich. Natomiast. jeżeli chodzi o przestępstwo indywidualne niewłaściwe typu kwalifikowanego. Ojciec dziecka odpowiadać będzie z art. Pozostali współsprawcy zaś tylko o występowaniu tej cechy wiedzą. 21 § 2 KK. Przykład 2: X wspólnie i w porozumieniu z kolega lotnikiem wojskowym "samowolnie używa wojskowego statku powietrznego" (art. Ujęcie znamion dezercji w tym przepisie powoduje. Ponieważ dzieciobójstwo dokonywane przez matkę (art. 21 § 2 KK. i znamiona jego zostały wypełnione). działając wspólnie i w porozumieniu. W tym przykładzie nie jest wykluczone potraktowanie go jako współsprawcy. Przykład 4: Dwie osoby. że konsekwencje występowania cechy indywidualizującej przenoszą się na drugiego współsprawcę tylko przy typie kwalifikowanym.dywidualnego możliwe jest również wtedy. to współsprawca. Żołnierz działa. dostarcza mu cywilne ubranie. "w celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej". ciąży na nim obowiązek opieki). ponieważ ma wymaganą tym przepisem cechę indywidualizującą (tj. że X nigdy nie może odpowiadać jako współsprawca (co nie wyklucza odpowiedzialności za pomocnictwo). Można więc w skrócie powiedzieć. Przykład 1: X.. Taka konkluzja wynika z treści art. jeżeli taki istnieje. który tak właśnie każe traktować "okoliczność osobistą (. Przy przestępstwach indywidualnych niewłaściwych współsprawstwo jest również możliwe. Przykład 3: X zabija noworodka wspólnie i w porozumieniu z matką będąca pod wpływem silnego przeżycia związanego z przebiegiem porodu.sytuacja ta nie jest objęta art. 148 § 2 KK).

Jego istotą jest pewne podporządkowanie wykonawców sprawcy kierowniczemu.natomiast drugi uczestnik wspinaczki również odpowiada za typ kwalifikowany z art. 18 § 1 KK. Taką sytuację nazywamy sprawstwem równoległym. sprawstwo kierownicze. odstępuje jednak w pewnym stopniu od prawnych konsekwencji tego zrównania. ale niezależnie od siebie. plądruje ten sam sklep. Forma ta umożliwia potraktowanie jako sprawcy również takiej osoby. pozwalając nadzwyczajnie złagodzić karę współdziałającemu (w tym i współsprawcy). np. 21 § 3 KK). Doktryna prawa . Ustawodawca. według art. które może wprawdzie wynikać z formalnego podporządkowania (stosunek przełożony podwładny). 3. ale może to też być uzależnienie czysto faktyczne. ale może też łączyć się po prostu z uznaniem autorytetu osoby kierującej lub jej przewagi intelektualnej albo też faktycznej władzy w ramach organizacji przestępczej. że jego współtowarzysz jest ojcem dziecka. Druga postać sprawstwa kierowniczego polega na wydaniu polecenia wykonania czynu przez wykorzystanie uzależnienia wykonawcy od polecającego. Może to być sprawstwo kierownicze sensu stricto lub sprawstwo kierownicze w formie polecenia wykonania czynu zabronionego. Współsprawstwo nie zachodzi. Sprawstwo kierownicze sensu stricto nie musi (chociaż może) łączyć się z zapoczątkowaniem akcji przestępczej przez wydanie odpowiedniego polecenia. "kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby. także ten. Jest to tzw. polegającego na popełnieniu przestępstwa za pośrednictwem innej osoby. która własnym działaniem nie wypełnia znamion przestępstwa. Sprawstwo kierownicze Za sprawstwo odpowiada. 18 § 1 sprawstwo kierownicze występuje w dwóch odmianach. w czasie zamieszek ulicznych kilka osób. nie porozumiewając się ze sobą. Umożliwia to sprawcy kierowniczemu . poleca jej wykonanie takiego czynu". ale jej zachowanie się jest czymś więcej niż tylko podżeganiem lub pomocnictwem. którego cecha nie dotyczy (art. jaką jest sprawstwo kierownicze. Określone w art. Polski KK nie wspomina o tej formie popełnienia przestępstwa. wydawanie poleceń co do sposobu prowadzenia akcji przestępczej. Może to być zależność urzędowa (polecenie byłoby wówczas poleceniem służbowym) lub wynikające z podporządkowania w wojsku (polecenie przybiera wówczas formę rozkazu). jeżeli wiedział. W teorii prawa karnego znane jest pojęcie sprawstwa pośredniego. jeżeli dwie osoby popełniają przestępstwa w tym samym czasie i miejscu. np. przewidując jedynie szczególną odmianę sprawstwa pośredniego. zrównując występowanie cechy z wiedzą o niej u współsprawcy. ewentualnie jej przerwania (OSNKW 115/1975). 160 § 2 KK. uzależnienie narkomana od osoby dysponującej narkotykami.

który (obok wspomnianej już uprzednio reguły z art.zgodnie z art. zgodnie z którą każdy ze współdziałających odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności. 23 § 1 KK). ponieważ jest rzeczą sporną. przy czym jeden z nich działał nieumyślnie. Wyłączenie odpowiedzialności za eksces drugiej osoby dotyczy też podżegacza i pomocnika. przyczyniającej się do nieumyślnego przestępstwa innej osoby. 21 § 1 KK) statuuje zasadę indywidualizacji winy. jeżeli dobrowolnie starali się mu zapobiec. jeżeli dobrowolnie zapobiegli dokonaniu czynu zabronionego (art. Np. nie jest jednak możliwe przy przestępstwach nieumyślnych. sprawców kierowniczych oraz osób przez nich kierowanych) określa przede wszystkim art. a nie jako sprawstwo. jeżeli sprawca kierowniczy polecił osobie od niego uzależnionej dokonać pobicia ofiary. 20 odpowiadać będą odpowiednio za nieumyślne spowodowanie śmierci i za umyślne zabójstwo. Do wszystkich współdziałających wymienionych w art. czy polskie prawo karne przewiduje podżeganie i pomocnictwo do takich przestępstw. 18 § 1 KK odnoszą się przepisy o czynnym żalu (art. 4. W konsekwencji. Jeżeli X nie kieruje działaniem płatnego zabójcy Y-ka. Przepis ten zawiera zasadę. Zarówno sprawca kierowniczy jak i zwykły współsprawca nie podlegają więc karze. drugi zaś godził się na śmierć ofiary . współsprawców. i osoba ta spowoduje wypadek ze skutkiem śmiertelnym. . to jego czyn zakwalifikujemy jako podżeganie do zabójstwa. ktoś lekkomyślnie udostępnia swój samochód osobie nie mającej odpowiednich umiejętności lub nietrzeźwej. że sytuacja nazywana sprawstwem pośrednim powinna być traktowana jako podżeganie lub pomocnictwo. 18 § 1 KK (tj. Rozwiązanie takie. że zapłaci mu za zabicie osoby Z. Określona w art. jako sprawstwa. w orzecznictwie SN dopuszcza się możliwość zakwalifikowania czynu osoby. 20 KK. jak w podanym przykładzie. Jeżeli np. to udostępniający może być potraktowany jako pośredni sprawca nieumyślnego spowodowania śmierci. W związku z tym. 23 § 2 KK). jeżeli dwaj współsprawcy np. 23 § 1-2 KK). Odpowiedzialność osób popełniających czyn zabroniony w konfiguracji wieloosobowej wymienionej w art. 20 zasada nie pozwala też karać za eksces współdziałającego. Przykład 5: X umawia się z Y-kiem. Indywidualizacja winy. ale im się to nie udało (art. wywołali wspólnie śmierć człowieka.karnego w Polsce przyjmuje więc.to takie przekroczenie granic polecenia nie obciąża sprawcy kierowniczego. a wykonawca pozbawi ją życia . ponieważ wykraczało to poza granice jego zamiaru. Jest to więc przepis. zaś może być wobec nich zastosowane nadzwyczajne złagodzenie kary.

Podżeganie. regulację prawną podżegania i pomocnictwa oparto na zasadzie. Przepis o podżeganiu nie mówi o podżeganiu do popełnienia przestępstwa. Jeżeli np. wymaganie by podżeganie polegało na nakłanianiu do czynu zabronionego oznacza. a ich odpowiedzialność powinna być uniezależniona od odpowiedzialności sprawcy głównego. 1. tzn. zależność tej odpowiedzialności od odpowiedzialności sprawcy. Podżeganie polega na nakłanianiu innej osoby do popełnienia czynu 161 zabronionego (art. który był podżegany lub któremu pomagano. lecz do popełnienia "czynu zabronionego". 20. Współczesne ustawodawstwa karne pozostające przy koncepcji udziału w cudzym przestępstwie. Wystarczy każda inna forma zachowania się. 18 § 2 KK nieumyślne nakłonienie do popełnienia czynu zabronionego. gest.III. nakłanianie osoby niepoczytalnej do zachowania się naruszającego przepis karny. 18 § 2 KK). tzn. np. by popełnił on czyn zabroniony. że nie wystarczy np. Z drugiej strony. nie jest to bowiem nakłanianie do określonego zachowania się. i przez tworzenie szeregu wyjątków zmierzają do uniezależnienia odpowiedzialności podżegacza i pomocnika od odpowiedzialności sprawcy głównego. jeżeli treść. mimo że czynu niepoczytalnego nie nazywamy przestępstwem ze względu na brak winy. pod wpływem poglądów głównego twórcy k. Makarewicza. odstępują przeważnie od tego rodzaju konsekwencji tej koncepcji. prof. to bezkarność jego przenosiła się na podżegacza lub pomocnika. wywoływanie u kogoś uczucia nienawiści do innej osoby. Konsekwencją takiego stanowiska była przez długi czas tzw. jaką się w ten sposób przekazuje. z 1932 r.k. zmierza do wzbudzenia u adresata woli popełnienia czynu zabronionego. Strona podmiotowa podżegania polega na umyślności w postaci zamiaru 162 bezpośredniego. podżegacz musi chcieć nakłonić podżeganego i chcieć. sprawca główny nie odpowiadał z powodu działania w błędzie lub w stanie niepoczytalności. akcesoryjność odpowiedzialności podżegacza i pomocnika. Nie będzie więc podżeganiem w rozumieniu art. że są to samodzielne formy popełnienia przestępstwa a nie formy uczestnictwa w przestępstwie sprawcy głównego. ani też nakłonienie w zamiarze ewentualnym. . nie musi więc polegać na wypowiadaniu słów (chociaż tak jest najczęściej). np. Będzie więc podżeganiem. KK deklaruje zasadę niezależności odpowiedzialności w art. W polskim prawie karnym. Podżeganie i pomocnictwo. Uwagi ogólne Podżeganie i pomocnictwo traktowane są w ustawodawstwach karnych wielu krajów jako formy udziału w przestępstwie popełnianym przez sprawcę głównego. Podżegacz i pomocnik popełniają więc własne przestępstwa. Nakłanianie jest pojęciem szerszym niż "namawianie". 2.

ukrywanie sprawcy) może wypełnić znamiona poplecznictwa (art. która ma już zamiar popełnienia przestępstwa nie jest podżeganiem. Udzielanie pomocy po popełnieniu przestępstwa (np. mogą być też . Jeżeli natomiast X sprzedał truciznę przewidując. lecz także ewentualny. Pomocnictwo może być popełnione tylko umyślnie. pomocnictwo psychiczne. Może ono również polegać np. że pomocnictwo może być popełnione również przez zaniechanie. ułatwiając sprawcy popełnienie czynu zabronionego. jeżeli nakłaniający o istnieniu zamiaru popełnienia przestępstwa u nakłanianego nie wie. że zawarte w nim wyliczenie ma charakter przykładowy i nie wyczerpuje możliwych form pomocnictwa. że nie widzi złodzieja. Ponieważ istotną pomocnictwa jest ułatwianie popełnienia czynu zabronionego. być uznane za tzw. ale może to przewidzieć (niedbalstwo) to jego zachowanie się nie będzie pomocnictwem w świetle art. jeżeli ułatwia nakłanianemu popełnienie przestępstwa. Art. dostarczenie narzędzi) i psychiczne (np. może ono. na staniu na czatach lub podwiezieniu sprawcy na miejsce włamania. np.Nakłanianie osoby. 239 KK). Podżeganie to nakłanianie zindywidualizowanej osoby (osób). może wypełniać znamiona publicznego nawoływania do popełnienia przestępstwa (art. do tłumu lub do czytelników artykułu w prasie. związane z ułatwieniem sprawcy korzystania z owoców przestępstwa. środka przewozu. osoba pilnująca mienia udając. 18 § 3 KK wyraźnie stwierdza. ponieważ ułatwienie przez niego popełnienia czynu zabronionego nie było umyślne. 3. Przykład 6: X sprzedaje Y-wi truciznę. Pomocnictwo polega na ułatwianiu innej osobie popełnienia czynu zabronionego przez dostarczenie jej narzędzi. ale przypuszczając. że może chodzić o zabójstwo. Pomocnictwo. jeżeli osoba mająca prawny szczególny obowiązek niedopuszczenia do czynu zabronionego nie dopełnia swego obowiązku. np. udzielenie rady). że X chciał czynu Y-ka (zamiar bezpośredni) lub godził się nań (zamiar ewentualny). 255 KK). Z treści przepisu ("w szczególności") wynika. to zachowanie się X-a nazwiemy pomocnictwem. Jeżeli ustalimy. Może ono być potraktowane jako nieudolne usiłowanie nakłonienia. musi ono mieć miejsce przed lub w trakcie czynu. udzielenie rady lub informacji (art. Ogólnie dzielimy pomocnictwo na fizyczne (np. Pewne zachowania się. że Y chce jej dla wytępienia szczurów (lekkomyślność) lub też nie przychodzi mu na myśl właściwy cęł Y-ka. Jeżeli jest to natomiast świadome podtrzymywanie istniejącego zamiaru. 18 § 3 KK). ale inaczej niż przy podżeganiu może to być nie tylko zamiar bezpośredni. ułatwia popełnienie kradzieży. 18 § 3 KK. ułatwiając mu w ten sposób popełnienie zabójstwa. Zwracanie się do osób indywidualnie nieoznaczonych.

Problem taki może być rozstrzygnięty przy pomocy różnych kryteriów. decydujące dla ustalenia. Według teorii subiektywnej badać należy. czy zachowanie się danej osoby było istotnym wkładem w popełnienie przestępstwa. mamy do czynienia ze współsprawstwem. kiedy chodzi o osobę nie wypełniającą osobiście znamion przestępstwa. W świetle tej koncepcji za współsprawcę uznana może być również osoba nie wypełniająca własnym działaniem znamion przestępstwa. W podanym przykładzie musielibyśmy stwierdzić. W polskiej nauce prawa karnego przeważają poglądy odpowiadające teorii forma1no-obiektywnej oraz teorie mieszane. jeżeli tylko działała z nastawieniem psychicznym charakterystycznym dla sprawcy (animus auctoris). to mamy do czynienia ze współsprawstwem. Pomocne dla ustalenia rodzaju nastawienia psychicznego takiej osoby może być stwierdzenie. Powstaje tu problem. Według teorii materialno-obiektywnej.zakwalifikowane jako paserstwo (art. czy też zamiarem jego było tylko ułatwienie przestępstwa X-owi. Natomiast orzecznictwo SN jest w tym względzie niejednolite i odwołuje się do kryteriów zaczerpniętych z różnych teorii współsprawstwa. 291-292 KK). Wąsek. czy też wspólnie z X-em dopuścił się zabójstwa Y-ka (współsprawstwo). że działanie osoby Z było pomocnictwem. popełnione wspólnie z X-em przestępstwo. Według teorii formalno-obiektywnej kryterium takim powinno być to. ponieważ nie możemy jej zachowania się uznać za "zabijanie człowieka" (art. bez którego X mógłby się jednak obyć. Jeżeli tak jest. Działający w porozumieniu z X-em Z oświetla latarką Y-ka. Współsprawstwo. Uważa się jednak. Wqsek. odnosząc ją jednak tylko do sytuacji.). Przykład 7: X zabija Y-ka strzelając do niego w nocy z broni palnej. 116 i n. ponieważ nie miałaby czego ułatwiać. czy też tylko działaniem ułatwiającym. czy Z traktował czyn jako własne. że w razie rezygnacji z popełnienia czynu przez współdziałającego uznałaby ona automatycznie swoje działania za bezprzedmiotowe. W polskiej nauce prawa karnego teorię tę reprezentuje A. czy Z tylko ułatwił popełnienie czynu X-owi (a więc czyn jego jest pomocnictwem). czy mamy do czynienia ze współsprawstwem czy pomocnictwem powinno być to. 148 § 1 KK). by w ten sposób umożliwić celne strzały. W podanym wyżej przykładzie konieczne byłoby więc rozstrzygnięcie. Jeżeli wymóg istotności wkładu został spełniony. a więc czy uważa się sam za jego współautora. że poplecznictwo lub paserstwo przyrzeczone sprawcy przed popełnieniem czynu może mu ułatwić jego popełnienie. . a więc być potraktowane jako rodzaj pomocnictwa psychicznego. czy świecenie przez Z-ta latarką było istotnym wkładem w popełnienie zabójstwa. gdyż wypełnianie całości lub części znamion zawsze będzie współsprawstwem (zob. Trudnym problemem teoretycznym i praktycznym jest rozgraniczenie pomocnictwa od współsprawstwa. czy czyn polega na realizacji znamion danego przestępstwa.

czy dana osoba działała z zamiarem właściwym dla współsprawcy czy dla pomocnika. to znaczy czy przepis ten obejmuje również podżeganie do podżegania.Wydaje się. ma na myśli nie tylko określony typ przestępstwa (np. podżeganie do pomocnictwa itd. by było to nakłanianie do czynu zabronionego (w rozumieniu art. o umyślne podżeganie lub pomocnictwo. Podżeganie i pomocnictwo odnoszą się również do przestępstw indywidualnych. Jeśli takiego wypełniania nie ma. w którym wymaga się. czy w świetle art. Np. Chodzi. tzn. jeśli podżegacz lub pomocnik wiedzą o występowaniu takiej cechy u sprawcy (art. że żołnierzem jest osoba podżegana. 153-159). lecz także pomocnictwo i podżeganie. Przykład 8: X. jeżeli podżeganie nie uda się nakłonić osoby podżeganej do popełnienia przestępstwa albo pomocnikowi nie uda się. "łańcuszkowe" podżeganie i pomocnictwo. Stoi temu na przeszkodzie ujęcie podżegania w art. mówiąc o czynie zabronionym. przy których szczególna cecha sprawcy decyduje o istnieniu typu kwalifikowanego (np. przy . W nauce prawa karnego jest też kwestią sporną. że art. Jeśli chodzi o przestępstwa indywidualne właściwe.w określonej kolejności . 115 § I KK).kryteriów zaczerpniętych z teorii formalnoobiektywnej i teorii subiektywnej. 177 KK. rozbój. że ustalenie. czy mamy do czynienia ze współsprawstwem czy pomocnictwem powinno się przede wszystkim opierać na kryterium wypełniania znamion przestępstwa. cechy występującej u sprawcy nie wymagamy u podżegacza lub pomocnika. 18. W pewnych przypadkach mogą one być bowiem potraktowane jako sprawstwo pośrednie (por. że odpowiedź na to pytanie powinna być twierdząca. 18 § 2 KK. Wydaje się.. 21 § 2 KK).co byłoby wewnętrznie sprzeczne. oczywiście. Nb. szpiegostwo). skoro oznaczałoby wzbudzanie woli popełnienia przestępstwa nieumyślnego. ułatwić popełnienia przestępstwa. jak opisane w przykładzie. Zarówno podżeganie jak i pomocnictwo mogą być popełnione w formie usiłowania. W podanym przykładzie musiałoby to być więc nakłanianie do spowodowania wypadku drogowego. Jest kwestią sporną. że wie o tym. że zachowanie się X-a nie może być uznane za podżeganie do przestępstwa z art. czy możliwe jest podżeganie i pomocnictwo do przestępstw nieumyślnych. mimo starań. np. Wystarczy. należy zastosować kryterium subiektywne sprawdzając. chcąc by Y spowodował wypadek drogowy. nakłania go do nieostrożnej jazdy. Odrzucenie koncepcji podżegania i pomocnictwa do przestępstw nieumyślnych nie musi oznaczać bezkarności działań takich. Ta sama zasada obowiązuje w odniesieniu do przestępstw indywidualnych niewłaściwych. by potraktować ją jak podżegacza. Byłoby to więc zastosowanie . Wystarczy. osoba nakłaniająca do dezercji nie musi być żołnierzem. . 18 § 2 i 3 KK możliwe jest tzw. Wydaje się.

to podżegacz odpowiada tylko za podżeganie do rozboju. 20 KK). Według art. którą podżegają lub której udzielają pomocy. Określenie. nawet jeżeli ułatwiają sprawcy popełnienie przestępstwa lub do niego nakłaniają. jeśli osoba podżegana do zabójstwa dopuści się uszkodzenia ciała. 228 KK) zakłada istnienie dwóch stron: wręczającego łapówkę i osoby przekupywanej. eksces osoby. Kara za podżeganie i pomocnictwo wymierzana jest w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo (art. nawet jeżeli do popełnienia przestępstwa doszło wskutek nakłaniania z jej strony. ale są jednocześnie jego ofiarami. Tego rodzaju uczestnicy konieczni nie ponoszą odpowiedzialności za podżeganie lub pomocnictwo. Zasadniczą regułą odpowiedzialności podżegacza i pomocnika jest to. Wymierzając karę za pomocnictwo. Zakres. Np. które uczestniczą w zdarzeniu mającym znamiona przestępstwa. Podobnie będzie w sytuacji odwrotnej.przestępstwie z art. podżegacz nakłania do rozboju. sąd może jednak zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary(art. niezależnie od odpowiedzialności sprawcy głównego (art. Popełnione faktycznie zabójstwo. Wynika z tego przede wszystkim. jeżeli czynu tylko usiłowano dokonać podżegacz i pomocnik odpowiada jak za usiłowanie (mimo że jego zachowanie się odpowiada pojęciu dokonanego podżegania lub pomocnictwa). 22 § 1 KK. a osoba podżegana dopuści się zabójstwa. Wynika z niego pewne odstępstwo od zasady niezależności odpowiedzialności karnej podżegacza i pomocnika od odpowiedzialności sprawcy głównego. że podżegacz i pomocnik nie odpowiadają za tzw. 200 KK). W świetle opisów ustawowych niektórych typów przestępstw. 19 § 1 KK). Zakresu odpowiedzialności za podżeganie i pomocnictwo dotyczy także art. pokrzywdzona tzw. 160 § 2 KK). IV. dla ich popełnienia konieczne jest występowanie lub współdziałanie w zdarzeniu więcej niż jednej osoby (uczestnictwo konieczne). Uczestnictwo konieczne. podżegacz będzie odpowiadać z przepisu o zabójstwie. ponieważ jego zamiar obejmował nakłonienie do tego przestępstwa. 22 KK. Jeżeli np. tzn. łapownictwo (art. 1. ponieważ taki czyn mieścił się w granicach jego zamiaru. że odpowiadają oni w granicach swej umyślności (czyli swego zamiaru). 14 § 1 KK "sąd . Np. Odpowiedzialność podżegacza i pomocnika. skoro według art. że podżegacz lub pomocnik "odpowiadają jak za usiłowanie" nie ma jednak istotnego znaczenia praktycznego. granice jego zamiaru przekroczyło. 19 § 2 KK). nie odpowiada za podżeganie osoba poniżej lat 15. 4. czynem lubieżnym (art. Szczególną kategorię uczestników koniecznych stanowią osoby.

nie będzie podlegała karze osoba. ponieważ wówczas sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. a następnie udało mu się nakłonić tę osobę do rezygnacji z powziętego zamiaru. Natomiast dla odpowiedzialności podżegacza i pomocnika istotne znaczenie ma fakt. Przepis o czynnym żalu nie ma zastosowania do prowokatora. Bezkarność prowokacji mogłaby również wywrzeć niekorzystny wpływ na działalność organów powołanych do ścigania przestępstw. do którego uprzednio nakłaniali lub pomagali (art. Jeżeli czynny żal podżegacza lub pomocnika był nieskuteczny. Trzeba jednak przyznać. Prowokator. Nie podlega więc np. 24 KK). zawiadamiając policję o zamiarach sprawcy. Podżegacz i pomocnik nie odpowiadają. 22 § 2 KK). nie zasługuje. X nie będzie mógł skorzystać z przepisu o czynnym żalu i poniesie normalną odpowiedzialność karną. ale szkodliwość tej metody polega na sztucznym mnożeniu przestępstw. jeżeli przejawili skuteczny czynny żal. tzn. czyli do osoby. jeżeli powiadomienie będzie dostatecznie wczesne. której istotą jest zastawienie swego rodzaju pułapki na osobę podżeganą.wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa". z góry zakładając. do którego podżegali lub pomagali nawet nie usiłowano dokonać. że przytoczone tu argumenty przeciwko legalności prowokacji mają mniejszą siłę przekonywania w odniesieniu do takich sytuacji. Wyłączenia odpowiedzialności. 2. mimo starań nie udało mu się zapobiec popełnieniu przestępstwa. karze podżegacz. w których osoba prowokowana zajmuje się już pewną działalnością przestępczą o dużej szkodliwości społecznej (np. czyli dobrowolnie zapobiegli popełnieniu czynu zabronionego. by zapobiec dokonaniu przestępstwa. Działanie metodą prowokacji jest dla nich zawsze kuszące jako łatwiejsza od innych metoda zbierania dowodów popełnienia przestępstwa. a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. Przykład: X nakłania Y-ka do popełnienia kradzieży z włamaniem. na dobrodziejstwo czynnego żalu. która przyłapie Y-ka na gorącym uczynku. Nawet. która najpierw udzieliła informacji użytecznych dla popełnienia przestępstwa. zdaniem ustawodawcy. która nakłania inną osobę do popełnienia czynu zabronionego w celu skierowania przeciwko niej postępowania karnego (art. które bez stosowania prowokacji nigdy by nie zaistniały. Prowokacja. sąd może zastosować wobec nich nadzwyczajne złagodzenie kary (art. jako działanie jaskrawo niemoralne. że czynu zabronionego. 23 § 2 KK). . a następnie uniemożliwiła jego popełnienie. Podobnie. 3. 23 § 1 KK). handlem narkotykami. który najpierw nakłonił inną osobę do popełnienia przestępstwa. że w odpowiednim czasie powiadomi policję.

i przerwanie jej przez doprowadzenie do skazania sprawcy. handel bronią. Czynności te muszą zmierzać do sprawdzenia uzyskanych wcześniej. Z przepisów części ogólnej KK wynika jednak. Zalegalizowanie przez ustawodawcę posługiwania się prowokacją dla przerwania poważnej działalności przestępczej może być więc uważana za usprawiedliwione. Prowokacja ma wówczas na celu przyłapanie jej na fragmencie tej działalności. przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. Ustawa zastrzega jednak dodatkowo. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 24. ulegających przepadkowi. o których mowa. wymieniono tu wymuszenie rozbójnicze. na mocy art. Zasadniczą formą popełnienia przestępstwa jest jego dokonanie. poważne przestępstwa skarbowe. Nr 104.szpiegostwem. posiadanie.7. że czynności. stosowanie w danej sprawie prowokacji byłoby zbyteczne. o Urzędzie Ochrony Państwa. że w metodzie tej tkwi zawsze niebezpieczeństwo pomyłek i nadużyć. że założenie wyjściowe o prowadzeniu już przez osobę prowokowaną działalności przestępczej.nie jest traktowane jako przestępstwo. które znajdujemy w poszczególnych rozdziałach KK i w innych ustawach karnych. terroryzmem). albo których wytwarzania.nie mogą również polegać na nakłanianiu do udzielenia lub przyjęcia takiej korzyści. Jest tak przede wszystkim dlatego. o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. z natury rzeczy oparte jest na podejrzeniach nie popartych dostatecznymi dowodami. że odpowiedzialność karną ponieść może . nie mogą polegać na kierowaniu działaniami wypełniającymi znamiona czynu zabronionego. przestępstwa przeciwko państwu. W tej formie ujęte są przeważnie typy przestępstw.in.U. 515) wprowadzono w pewnym zakresie dopuszczalność stosowania prowokacji w trakcie czynności operacyjnorozpoznawczych Policji i UOP w sprawach o wyliczone w ustawie przestępstwa (m. przewożenie lub którymi obrót są zabronione. o zmianie ustaw: o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych. a także polegające na przyjęciu lub wręczeniu korzyści majątkowej . o Policji. Przy spełnieniu tych warunków. Gdyby bowiem dowody takie istniały. a w odniesieniu do czynów dotyczących przyjęcia lub wręczenia korzyści majątkowej . zachowanie się polegające na nabyciu w sposób niejawny lub przejęciu przedmiotów pochodzących z przestępstwa. Formy stadialne przestępstwa.1934 r. wiarygodnych informacji o przestępstwie oraz wykrycia sprawców i uzyskania dowodów. V.1995 r. poz. Ustawą z 21. kwalifikowane postacie łapownictwa). o niektórych przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu Państwa. gospodarcze i przeciwko mieniu. Nie zmienia to jednak faktu. handel środkami odurzającymi i psychotropowymi. Z takich motywów w polskim prawie karnym w okresie międzywojennym dopuszczono stosowanie prowokacji w działalności kontrwywiadowczej.10.

VI. a nie wyłącznie nastawieniem psychicznym człowieka. tzn. w szczególności na uzyskiwaniu lub przysposabianiu środków. 3) usiłowanie. usiłowanie i dokonanie. Nie jest to jednak katalog zamknięty. np. Również przestępstwa umyślne często odbiegają od tego schematu. Jeżeli X czyni to w . schematu przedstawiającego stadia czynu przestępnego. którym jedzie i o przedsięwziętych środkach ochrony. W szczególności przy przestępstwach nieumyślnych mamy do czynienia wyłącznie z dokonaniem. 16 § 1 KK. Przepis ten przewiduje dwie formy przygotowania: 1) przygotowanie w sensie ścisłym i 2) wejście w porozumienie. ponieważ przestępstwo musi być czynem. 16 § 1 KK. Określone w przepisie czynności muszą. W definicji tej wylicza się przykładowo najbardziej typowe w praktyce formy przygotowania.zamiar. uznane bądź nie uznane za przygotowanie w rozumieniu art. Przygotowanie. 4) dokonanie.również ten. zawierający wszelkie możliwe etapy przestępstwa. Przykład 1: X zbiera informacje o trasie i czasie przejazdu Prezydenta RP. być podjęte w celu popełnienia czynu zabronionego. o marce samochodu. Do form stadialnych zaliczamy więc tylko przygotowanie. lub sporządzaniu planu działania. Pochód przestępstwa to pewien model teoretyczny. W nauce prawa karnego istnieje pojęcie tzw. Strona podmiotowa przygotowania polega więc na zamiarze bezpośrednim ukierunkowanym na osiągnięcie tego celu. kto dopuszcza się przygotowania przestępstwa. 2) przygotowanie. Przygotowanie zdefiniowane jest w art. zbieraniu informacji. a w niektórych przypadkach ten. 1. Tak więc identyczne obiektywnie zachowanie się może być. nie może być uznany za formę stadialną popełnienia przestępstwa. Za elementy tego pochodu uważa się: 1) zamiar. większość konkretnych przestępstw nie odpowiada temu schematowi. w zależności od tego czy cel taki występuje. W rzeczywistości. mogą być popełniane bez przygotowania. Przygotowanie w sensie ścisłym polega na podjęciu czynności mających stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. kto dopuszcza się usiłowania. aby mogły być uznane za przygotowanie. pochodu przestępstwa (iter delicti). Przygotowanie w sensie ścisłym. Pierwszy element pochodu przestępstwa .

a więc nie wystarczy samo zerwanie porozumienia. Karalne jest przede wszystkim przygotowanie do niektórych przestępstw przeciwko pokojowi i przeciwko ludzkości (wojna napastnicza. Ogólną zasadą jest więc bezkarność przygotowania. Wejście w porozumienie. Ponadto KK przewiduje m. polegające na uzgodnieniu zamiaru popełnienia konkretnego przestępstwa. 134 KK). czynny żal polegać musi na podjęciu istotnych działań zmierzających do zapobieżenia dokonaniu. Podobne znaczenie ma przepis o przestępstwie udziału w związku lub zorganizowanej grupie mającym na celu popełnianie przestępstw (art. 310 § 4 KK). ale mogą być często zastosowane do sytuacji.in. w celu popełnienia zabójstwa. do fałszowania dokumentu (art. 16 § 2 KK). nabywa bez zezwolenia broń palną. to może ponieść odpowiedzialność za nielegalne posiadanie tej broni (art. Sprawca karalnego przygotowania może się uwolnić od odpowiedzialności przez przejawienie czynnego żalu. ludobójstwo). 168 KK. Odstąpienie od przygotowania musi polegać na pewnym zewnętrznym zachowaniu się niweczącym stworzone uprzednio warunki dalszego działania. zdrady głównej i zamachu stanu. 131 § 2 KK). 263 § 2 KK). 270 § 3 KK) i dezercji (art. Jeżeli natomiast robi to tylko dla zaspokojenia swojej ciekawości .przygotowanie do przestępstwa nie zachodzi. . 17 KK). 3. Kodeks karny zawiera również takie przepisy. Przygotowanie do przestępstwa jest karalne tylko wtedy. 339 § 4 KK). które określają wprawdzie samodzielne typy przestępstw. karalność przygotowania do fałszowania pieniędzy (art. 2. Może to być porozumienie dwóch lub więcej osób. to jego zachowanie się odpowiada pojęciu przygotowania. art. Czynny żal. Karalność przygotowania. Jeżeli jednak ktoś. w szczególności na zniszczeniu przygotowanych środków lub zapobieżeniu wykorzystaniu ich w przyszłości (art. przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu wymienionych w art.celu dokonania zamachu (art. W razie przygotowania polegającego na wejściu w porozumienie. gdy ustawa tak stanowi (art. przeciwko państwu np. 4. polskie prawo karne nie przewiduje karalności przygotowania do zabójstwa. polegających w istocie na przygotowaniu do określonego przestępstwa. Wyjątki od tej zasady są w polskim prawie karnym dość nieliczne. 258 KK). Drugą formą przygotowania jest wejście w porozumienie w celu dokonania czynu zabronionego. W odniesieniu do karalnego przygotowania niektórych przestępstw. Polega on na dobrowolnym odstąpieniu od przygotowania. Np. przepisy części szczególnej stawiają wyższe wymagania dla skorzystania z dobrodziejstwa czynnego żalu (zob.

chociaż nie byłoby to nazwane usiłowaniem w języku potocznym. zwłaszcza dlatego. 13 § 1 KK. Wymaganie w definicji usiłowania elementu zamiaru akcentuje (co jest skądinąd oczywiste). że jakieś zachowanie jest przygotowaniem. gdy chodzi o przestępstwa karalne również w postaci przygotowania) stwierdzenie takie decyduje tylko o wysokości zagrożenia karą. Zachowanie się sprawcy może być tylko wtedy uznane za usiłowanie. wrzucają ja z mostu do rzeki. 2) zachowanie się zmierzające bezpośrednio ku dokonaniu. W nauce prawa karnego i w ustawodawstwach karnych poszczególnych państw spotyka się różne definicje usiłowania. wtedy. usiłowanie charakteryzuje występowanie trzech elementów. Dopuszczenie przez KK możliwości usiłowania w zamiarze ewentualnym oznacza. Jeżeli śmierć osoby Z nastąpi. czy grozi za nie odpowiedzialność karna. Są to: 1 ) zamiar popełnienia czynu zabronionego. Stwierdzenie więc. że instytucja ta nie odnosi się do przestępstw nieumyślnych. albo że jest usiłowaniem. jeżeli zmierza bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. 3) brak dokonania. Definicja Kolejnym. l. kładące nacisk bądź na kryteria subiektywne. ponieważ art. Usiłowanie dotyczy zarówno przestępstw z działania. potraktujemy zachowanie się X-a i Y-ka jako usiłowanie zabójstwa w zamiarze ewentualnym. jak i z zaniechania. godząc się na to. Pośrednie zmierzanie do dokonania może być co najwyżej przygotowaniem. Z faktu. że może to być zamiar bezpośredni lub ewentualny. że prawnokarne pojęcie usiłowania jest szersze od potocznego rozumienia tego pojęcia. najczęściej decyduje o tym. Jeżeli osobie Z uda się uratować. będzie to umyślne zabójstwo w zamiarze ewentualnym. Usiłowanie nie odnosi się również do przestępstw popełnianych z winy mieszanej. 9 § 3 KK). Według definicji zawartej w art. że Z utonie. stadium przestępstwa jest usiłowanie.VII. wynika. chronologicznie. Rzadziej (tj. 13 § 1 KK mówi ogólnie o zachowaniu się sprawcy. Przykład 1: X i Y. bądź na obiektywne. Usiłowanie. Najtrudniejszym do bliższego określenia i najbardziej kontrowersyjnym elementem definicji usiłowania jest element "bezpośredniości". Odróżnienie to jest bardzo ważne. że przepis określający usiłowanie wymaga występowania zamiaru bez bliższego jego określenia. . chcąc dokuczyć osobie Z. w których co do następstwa wystarczy wina nieumyślna (art. natomiast przygotowanie jest w zasadzie bezkarne. że usiłowanie jest w zasadzie zawsze karalne.

którą Y zwykle przechodzi (przygotowanie). ma charakter obiektywny. mogą być i często są kontrowersyjne. Np. 1992 w art. odwołując się do elementu bezpośredniości zmierzania przez sprawcę ku dokonaniu. w ostatnim przykładzie można się zastanawiać. Wadą koncepcji subiektywnych jest znaczne rozszerzenie pojęcia usiłowania i zatarcie granicy między usiłowaniem i przygotowaniem. czy czatowanie na Y-ka jest już usiłowaniem. W tym celu ustala czas i trasę. wkłada ją do torby (przygotowanie). Jeżeli więc wyjście zza drzewa potraktujemy jako oddzielną czynność. że zachowanie się sprawcy zmierzające do dokonania przestępstwa ustawodawca uważa za "zmierzanie bezpośrednio" do dokonania.Koncepcje subiektywne kładą akcent na zamiar sprawcy. to powiemy. a więc musi ono być potraktowane jako usiłowanie. którą możemy określić jako "zabijanie". Przyklad 2: X zamierza zabić Y-ka. ukrywa się za drzewem przy drodze (przygotowanie). usiłowaniem jest wg niej zachowanie się zapoczątkowujące określoną w znamionach czynność czasownikową. jedzie samochodem na miejsce gdzie spodziewa się zastać Y-ka (przygotowanie). jeżeli jest ono na drodze do dokonania krokiem dalszym niż określone w art. należy uwzględnić również definicję przygotowania. tj. 121-5). Koncepcja obiektywna w skrajnej postaci uważa za usiłowanie "początek dokonania" (tak np. tak jak to jest przy koncepcji "początku dokonania". czy już usiłowaniem. KK francuski z r. kiedy taka bezpośredniość zachodzi. gdy sprawca rozpoczął już czynność. ale nie w postaci skrajnej. Po przybyciu na miejsce sięga do torby po broń (usiłowanie) i strzela do Y-ka chybiając (usiłowanie). czy jakieś zachowanie się jest jeszcze przygotowaniem. że czatowanie na Y-ka nie zmierzało bezpośrednio do dokonania. celnym już strzałem powoduje śmierć Y-ka (dokonanie). rozglądając się. Rozważając. 16 § 1 KK "tworzenie warunków". Czy jednak czatowanie na ofiarę może być uznane za czynność . przez pewien czas czatuje na Y-ka. które w sposób jednoznaczny ujawniają wolę popełnienia określonego przestępstwa. Z zestawienia tych dwóch definicji wynika. usiłowanie zabójstwa będzie miało miejsce. Definicja usiłowania w polskim prawie karnym. skoro od rzucenia się X-a na Y-ka z pięściami oddzielone jest ono zachowaniem się polegającym na wyjściu zza drzewa. Np. a po nadejściu wychodzi zza drzewa i bijąc Y-ka pięściami zabiera mu teczkę z pieniędzmi (dokonanie). Wyjmuje z szuflady broń palną (przygotowanie). Przykład 3: X zamierza dokonać napadu rabunkowego na Y-ka przenoszącego pieniądze ze sklepu do banku. Powtórnym. a więc gdzie kończy się przygotowanie a zaczyna dokonanie. Usiłowaniem jest według nich zachowanie się zmierzające do dokonania. Rozstrzygnięcia w konkretnych przypadkach. czy on już nadchodzi (usiłowanie).

Usiłowanie nieudolne z innego powodu. 71/1985). po otrzymaniu wiadomości o mianowaniu go na stanowisko urzędnika państwowego. a więc w chwili przyjęcia korzyści dokonanie łapownictwa było niemożliwe. by ukraść ukryte w niej pieniądze. że jest inaczej. że kasa była pusta. że dokonanie jest niemożliwe. a więc uznane za przygotowanie? Wydaje się. 14 § 1 KK). gdy usiłujący nie uświadamia sobie. 16 § 1 KK). a więc dokonanie zabójstwa było niemożliwe. z powodu braku . W rzeczywistości był to nieszkodliwy środek spożywczy. że takie zachowanie się jest czymś więcej i nie może być potraktowane jako przygotowanie. którym mogłaby być dopiero próba dostania się do budynku. W wypadku usiłowania następstwa takie najczęściej nie występują lub są mniejsze niż przy dokonaniu. Natomiast zdaniem Buchały (Komentarz do KK. Przykład 6: X. że jest usiłowaniem przyjście z narzędziami pod dom z zamiarem dokonania rozboju przeciwko osobie znajdującej się w tym domu (OSNKW. 83) nie było tutaj jeszcze usiłowania. 2. kary wymierzane za usiłowanie w konkretnych sprawach są z reguły niższe niż kary wymierzane za dokonanie przestępstwa. przyjmuje korzyść majątkową za załatwienie sprawy związanej z nową funkcją. Usiłowanie zagrożone jest taką samą karą jak przestępstwo dokonane (art. W praktyce. W polskim prawie karnym karalne jest tylko takie usiłowanie nieudolne. Istotą usiłowania nieudolnego jest to. 53 § 2 KK. że pisemna nominacja określała późniejszą datę rozpoczęcia pełnienia funkcji. np. Przykładu podobnej kontrowersji dostarcza orzecznictwo SN. Okazuje się. że jest trucizną. Później okazuje się. Podstawę do takiej praktyki daje treść art.porównywalną z "uzyskiwaniem lub przysposabianiem środków. Przykład 4: X włamuje się do kasy pancernej... Zagrożenie karą. o którym sądzi. Usiłowanie nieudolne. Zachodzi ono wtedy. że zachowanie się sprawcy obiektywnie nie zagraża dobru prawnemu i nie prowadzi do dokonania. a więc dokonanie kradzieży z włamaniem było niemożliwe. 3.. Przykład 5: X chcąc otruć Y-ka dosypuje mu do kawy proszku. Uznano w nim mianowicie. przy którym dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do dokonania na nim czynu zabronionego (przykład 4) lub użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego (przykład 5). zbieraniem informacji lub sporządzaniem planu działania" (art. według którego sąd wymierzając karę uwzględnia "rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa. Odmianą usiłowania jest usiłowanie nieudolne (art. natomiast sprawca błędnie sądzi. 13 § 2 KK).

nawet jeżeli może to być uważane za niesprawiedliwe. a więc kara przewidziana w ustawie za dokonanie danego przestępstwa. a nawet odstąpić od jej wymierzenia.art. Za usiłowanie nieudolne grozi w zasadzie taka sama kara jak za usiłowanie udolne. Czyn ten jest tylko zewnętrznym przejawem niebezpieczeństwa sprawcy. Stworzenie takich możliwości uzasadnione jest faktem. 14 § 2 KK przewiduje. Można więc powiedzieć. Nie podlega karze za usiłowanie. a nie zarzucanego mu czynu. karalność usiłowania nieudolnego jest w pewnym sensie wyjątkiem od zasady. że nieudolność usiłowania może mieć różny charakter.wymaganej cechy podmiotu (przykład 6). Kodeks karny gwarantuje tu bezkarność usiłującemu. że pociąganie usiłującego do odpowiedzialności karnej byłoby nonsensowne. Przykład 7: X w porywie zazdrości usiłuje zadusić narzeczona. kto dobrowolnie odstąpił od czynu lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego (czynny żal . skoro zachowanie się sprawcy nie zagraża dobru prawnemu. Czynny żal. dlaczego w ogóle ustawodawca przewiduje karalność usiłowania nieudolnego. Niekiedy jest ono nieudolne tak dalece. Jeżeli jest on wymuszony przez oko liczności lub działania innych osób. uznając. że w wypadku usiłowania nieudolnego sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. np. Tak więc. Czynny żal musi być dobrowolny. 4. jeżeli ktoś usiłuje zabić inną osobę przez wypowiadanie magicznych zaklęć lub przez inne zachowanie się. które tylko ze względu na jego wiarę w zabobony wydają mu się skuteczne. że następnym razem sprawca może podjąć usiłowanie w sposób skuteczny. tj. jako że sprawca usiłował przecież dokonać przestępstwa. że społecznie opłacalne jest skłonienie usiłującego do zachowania się wstrzymującego dokonanie. Jeżeli jednak działanie sprawcy doprowadziło już do utraty przytomności przez ofiarę. Konieczne może się okazać zapobieżenie nastąpieniu śmierci przez wezwanie pomocy lekarskiej. 15 § 1 KK). które jest przedmiotem zarzutu w postępowaniu karnym. Jednakże art. Jest to jednak niebezpieczeństwo przyszłe i hipotetyczne. Niebezpieczeństwo usiłowania nieudolnego polega tylko na tym. że podstawą odpowiedzialności karnej jest tylko czyn sprawcy. Powstaje pytanie. Czynny żal może tu polegać na tym. to sprawca nie . W zależności od stopnia zaawansowania usiłowania czynny żal może polegać albo na odstąpieniu od usiłowania albo na zapobieżeniu skutkowi przestępnemu. w sytuacji istnienia nadającego się do tego przedmiotu lub środka. że w pewnym momencie zaprzestanie duszenia (odstąpienie). karze nie podlega. czynny żal nie może się ograniczyć do zwykłego zaprzestania duszenia. a nie niebezpieczeństwo związane z tym konkretnym zachowaniem się. że powodem karalności usiłowania nieudolnego jest w istocie rzeczy niebezpieczeństwo sprawcy.

Wystarczy. jego odstąpienie nie jest dobrowolne i nie może być określone jako czynny żal. Tu należy też zaliczyć przepisy ustaw amnestyjnych i abolicyjnych oraz przepisy o immunitetach. że sprawca "nie podlega karze" albo. że "sąd może odstąpić od wymierzenia kary". Uwagi ogólne. a więc było ono dobrowolne. na mocy których nie następuje ukaranie sprawcy. Bezkarność zagwarantowana temu. Nie wyklucza to odpowiedzialności za skutki. mogą być różnego rodzaju.podlega karze za usiłowanie.korzysta z bezkarności. niewykrycie sprawcy. Konsekwencje w postaci bezkarności usiłowania wywołuje tylko skuteczny czynny żal. Kodeks karny zawiera szereg uregulowań. Usiłujący. jednakże sąd może w takiej sytuacji zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary (art. Motywy jego zachowania się były wprawdzie przyziemne. w których odpowiedzialność karna nie następuje. gdy niedoszła ofiara zaproponowała mu za to pewną sumę pieniędzy. Sytuacje. który przejawi skuteczny czynny żal nie podlega jednak odpowiedzialności za wcześniejsze przygotowanie usiłowanego czynu (art. za dobrowolny czynny żal zachowanie się sprawcy. które spowodował "po drodze". Przykład 8: X usiłuje się włamać do mieszkania. Przyczyny niepociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej mogą być natury faktycznej (np. Wyłączenie odpowiedzialności karnej. Należą do nich np. Jeżeli sprawca tylko (bezskutecznie) starał się zapobiec skutkowi . Jeże(i odstąpi od usiłowania. warunkowe umorzenie. 17 § 2 KK). I. Ponadto w KK l.to poniesie odpowiedzialność za uszkodzenie ciała. lub którego skutkom zapobiegł. że usiłujący musi się kierować dodatnimi moralnie pobudkami czy motywami. 15 § 2 KK). Jeżeli sprawca dobrowolnie odstąpił od usiłowania zabójstwa. kto przejawił czynny żal obejmuje jedynie odpowiedzialność za usiłowanie. w różnych sytuacjach i z różnych powodów przewiduje się. przedawnienie. Dobrowolność czynnego żalu nie oznacza. ale nie był zmuszony do odstąpienia od usiłowania. W orzecznictwie SN uznano np. mimo że popełnił on przestępstwo. ponieważ został spłoszony lub nie umiał pokonać zabezpieczeń. ale w trakcie tego usiłowania spowodował uszkodzenie ciała ofiary . od którego sprawca odstąpił. W tym rozdziale omówione będą tylko okoliczności . § 10. niedopełnienie obowiązków przez organy ścigania) lub natury prawnej. który zaniechał usiłowania zgwałcenia. jeżeli sprawca przejawił czynny żal mimo że nie był do tego zmuszony i mógł usiłowanie kontynuować. mimo że mamy do czynienia z czynem naruszającym (czasem pozornie naruszającym) prawo karne.

czyli jego istnienie nie zależy od tego. Ad 1) Okoliczności wyłączające bezprawność czynu to takie. 3) okoliczności wyłączające społeczną szkodliwość czynu. 1. działanie w ramach uprawnień lub obowiązków. rozkaz przełożonego. Okoliczności te można podzielić na trzy grupy: 1) okoliczności wyłączające bezprawność czynu. 1 § 2 KK). Do kontratypów zaliczamy następujące okoliczności: obrona konieczna. W literaturze prawnokarnej używana jest często w stosunku do tych okoliczności nazwa "kontratypy". Ad 3) Do trzeciej kategorii należy tylko jedna okoliczność. bo niekiedy wyłącza on tylko winę). stan wyższej konieczności (w zasadzie. Takie działanie jest nie tylko legalnie. błąd co do faktu. uzasadnione ryzyko. przy których czyn wypełniający znamiona przestępstwa nie jest jednak w rzeczywistości przestępstwem. ponieważ na mocy przepisu prawnego lub utartej praktyki działania takie uważane są za zgodne z prawem. że oceniane działanie miało miejsce w . ale również społecznie korzystne i pożądane. Woltera. czy istniało inne (niż obrona) wyjście z sytuacji zagrożenia dobra. uprawianie sportu. przy użyciu środków koniecznych do odparcia tego zamachu i w sposób współmierny do niebezpieczeństwa zamachu. karcenie małoletnich. mianowicie tzw. Dla stwierdzenia. Uzasadnienie tej instytucji opiera się na założeniu. Obrona konieczna polega na odpieraniu bezpośredniego. Kontratyp obrony koniecznej uregulowany jest w art. § 11. nieświadomość bezprawności czynu. gdy może z łatwością uniknąć zamachu przez ucieczkę przed napastnikiem lub wezwanie policji. czynności lecznicze. Kontratypy.wyłączające przestępność czynu. że każdemu wolno bronić prawa przed bezprawiem. ostateczna potrzeba i zwyczaj. zgoda pokrzywdzonego. W przypadku okoliczności wyłączających winę czyn pozostaje wprawdzie bezprawny. Tak więc zaatakowany ma prawo się bronić również wtedy. zaproponowana przez W. znikoma społeczna szkodliwość czynu (art. bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem. 2. Obrona konieczna. Działanie w obronie koniecznej jest działaniem prawnym. Warunki. Ad 2) Okoliczności wyłączające winę są następujące: niepoczytalność. I. Dlatego też uprawnienie do obrony koniecznej nie ma charakteru subsydiarnego (jak to jest w przypadku stanu wyżej konieczności). Definicja. 25 KK. ale nie jest przestępstwem ze względu na brak elementu zawinienia. 2) okoliczności wyłączające winę.

Naruszenie posiadania nieruchomości może mieć charakter tylko bezprawia cywilnego. np. Przykład 1: Jeżeli napastnik A sięga do kieszeni po pistolet. tj. podłączenie prądu do ramy okiennej. Działanie komornika. który wykonując wyrok . Natomiast podłączenie prądu do ramy okiennej będzie uznane za usprawiedliwione jedynie wtedy. a jedynie powoduje nieprzyjemne uczucie uderzenia prądem. Nie jest działaniem w obronie koniecznej stosowanie pewnych stałych zabezpieczeń przed ewentualnymi zamachami. że osoba zaatakowana musi czekać z działaniem obronnym do ostatniego momentu. ogrodzenia zakończonego od góry drutem kolczastym. muszą być spełnione następujące warunki. jeżeli zagrożone dobro może być naruszone w najbliższym czasie. broniący się stosuje środki i metody technicznie i społecznie konieczne dla odparcia zamachu. W takich wypadkach skutki istnienia lub uruchomienia zabezpieczeń następują bowiem automatycznie. 2) zamach jest bezprawny. że mają one przez to charakter nielegalny. a nie jako działanie obronne podjęte w reakcji na konkretny zamach. Będzie to jednak zamach bezprawny. Można się więc również bronić przed napastnikiem niepoczytalnym lub działającym w błędzie wyłączającym przestępność. to B może podjąć działanie obronne. 3) sposób obrony jest współmierny do niebezpieczeństwa zamachu. zwłaszcza uprawnień właściciela do ochrony własności. Nie można np. dla zapobieżenia jego naruszeniu konieczne jest podjęcie działania (obronnego lub innego). nie czekając aż A wyjmie broń i wymierzy ja w jego stronę. Ad 1) Zamach polega na działaniu lub zaniechaniu zagrażającym naruszeniem dobra prawnego. oznacza to. Zamach naruszający prawo karne nie musi mieć charakteru przestępstwa. Nie oznacza to. uprawniający posiadacza do stosowania obrony koniecznej. Po pierwsze. Większość z nich mieści się w ramach uprawnień jednostki do ochrony swych dóbr i interesów. tzn. trzymanie w domu złego psa. Nie mogą jednak przekraczać pewnego. odnoszące się do zamachu i do obrony: 1) obrona jest reakcją na bezpośredni zamach. Wystarczy bezprawność w świetle innej dziedziny prawa. Ad 2) Wymaganie. jeżeli A w celu zastrzelenia B dopiero kupuje broń od osoby C. że nie musi to być zamach naruszający prawo karne (chociaż tak jest oczywiście najczęściej). Nie ma obrony koniecznej przed prawnym "zamachem" na określone dobro. akceptowanego społecznie zakresu. Zamach jest bezpośredni. Nie oznacza to bynajmniej. by zamach był bezprawny ma różne aspekty. gdyż w przeciwnym razie zamach może okazać się skuteczny. by strzelić do osoby B. Natomiast nie ma bezpośredniego zamachu. postawić lokatorowi mieszkania zarzutu z powodu pogryzienia włamywacza przez niebezpiecznego psa. gdy nie zagraża to życiu lub zdrowiu.obronie koniecznej.

ma prawo bronić się przed zamachem na jej życie i zdrowie. Trudny problem powstaje wtedy. jeżeli np. które stosuje napastnik. policjant usiłował przeprowadzić egzekucję wyroku sądu cywilnego albo komornik pozbawić wolności podejrzanego aresztując go. by broniący się stosował sposób obrony lub używał narzędzi identycznych co do swej intensywności jak te. legalnie bronić. Osoba pozbawiona wolności na mocy prawomocnego wyroku skazującego nie może się przed nim legalnie bronić. że obywatelowi nie służy prawo do obrony koniecznej przed działaniami funkcjonariuszy państwowych. Prawo to opiera się jednak na instytucji stanu wyższej konieczności (por. Przykład 2: Odpieranie zamachu polegającego na biciu kogoś pięściami może polegać na używaniu niebezpiecznych narzędzi.sądu obiera dłużnikowi samochód. Ad 3) Obrona musi być konieczna w sensie technicznym. wobec której policjant. obywatelowi przysługuje prawo do stosowania działań obronnych. jak w podanych przykładach. ponieważ sprawcą przestępstwa był w rzeczywistości ktoś inny. nie może tłumaczyć się obroną konieczną skazany. Podobnie. Należy jednak odróżnić działania bezprawne od działań formalnie prawnych. gdy działanie funkcjonariusza jest nawet formalnie bezprawne. Osoba. używa broni palnej. a nie na prawie do obrony koniecznej. jak przed każdym nadużyciem władzy. że mimo formalnej legalności działania funkcjonariusza. Nie oznacza to. przed którymi nie jest możliwe uchronienie się przez wykorzystanie przewidzianego przez prawo trybu. Prawo do stosowania obrony koniecznej istnieje jednak wtedy. dokonywane przez osoby urzędowe. gdy funkcjonariusz działa formalnie prawnie. Gdyby np. Nb. jeżeli są to działania bezprawne. ponieważ jego działanie jest prawne. broniący się może używać tylko sposobów i środków koniecznych do odparcia zamachu. byleby tylko były to środki i sposoby konieczne do odparcia zamachu. Może tu nawet zachodzić wyraźna dyspropor cja. leżeli więc osoba taka może bez narażenia się na niebezpieczeństwo poddać się i następnie wyjaśnić nieporozumienie. powinna powstrzymać się od obrony w postaci np. tzn. W tym wypadku należy przyjąć. przemocą uniemożliwiający zatrzymanie go przez policjanta w celu wykonania wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności. nie może być odpierane w ramach obrony koniecznej. ale merytorycznie niesłusznych. strzału do ścigającego przez pomyłkę policjanta. młody i silny . funkcjonariusz przekracza swe kompetencje lub nie stosuje się do przewidzianego przez prawo trybu. tzn. myląc ją ze ściganym niebezpiecznym przestępcą. 205-21 6). ale wykonanie niesłusznej lub błędnej merytorycznie czynności grozi jednostce nieodwracalnymi skutkami. Tego rodzaju prawne zamachy na określone dobra są. a nawet broni palnej. Nie oznacza to z pewnością wymagania. nawet jeżeli została skazana niesłusznie. osoba której to dotyczy może się przed takimi działaniami.

W obydwu podanych przykładach dobro naruszone w wyniku obrony (zdrowie. Jego działanie nie jest więc w tej sytuacji przekroczeniem granic dopuszczalnej obrony koniecznej. Aby odeprzeć zamach na swoje mienie staruszek strzela więc i rani jedno z dzieci w nogę. powodując jego kalectwo. by sposób obrony był współmierny do niebezpieczeństwa zamachu nie oznacza. Przepis o obronie koniecznej traktuje kwestię proporcji dóbr inaczej. ponieważ obrona przestanie wówczas być obroną konieczną w sensie społecznym. niż przepis o stanie wyższej konieczności. może okazać się konieczną obroną. chociaż konieczna w sensie technicznym. Podaje się przy tym następujący przykład: Przykład 3: Staruszek siedzący na wózku inwalidzkim na tarasie zauważa. nie jest jednak konieczna w sensie społecznym z powodu ogromnej dysproporcji dóbr. Jest to więc przekroczenie granic obrony koniecznej. Obrona taka. że chodzi o obronę konieczną skuteczną w danej sytuacji.napastnik atakuje człowieka starego i słabszego. gdyby abstrakcyjnie rzecz oceniając. życie) jest wyższej wartości niż dobro zaatakowane (mienie. Podobnie. który nie mógłby się obronić przez zastosowanie metody używanej przez napastnika. jest to dopuszczalne prawnie działanie obronne. co jest w tej sytuacji koniecznym środkiem obrony. należy brać pod uwagę konkretny układ sytuacyjny i istniejące w nim realne możliwości obrony. gdyby np. że dzieci kradną jabłka w jego sadzie. ale napadnięty nie miał ani możliwości wyboru środka ani czasu na subtelne rozważania. interwencja słowna i strzał dla postrachu okazują się nieskuteczne. role w podanym kazusie odwrócić. Należy pamiętać. Nawet. Sprawa wygląda jednak prosto tylko przy takim oczywistym . W tym wypadku właśnie stosowanie środków drastyczniejszych od tych. nie może być nadmierna. tzn. że między dobrem zaatakowanym przez napastnika a dobrem naruszonym w wyniku stosowania obrony nie może zachodzić dysproporcja. Jeżeli koniecznym sposobem obrony przed sprawcą zamachu na mienie okaże się złamanie napastnikowi ręki. wystarczającym środkiem obrony przed zamachem było uderzenie napastnika kijem. że miała tu miejsce zgodna z prawem obrona konieczna. Sytuacja byłaby oczywiście inna. wolność w sferze seksualnej). chociaż będzie konieczna w sensie technicznym. Wymaganie. że uderzył napastnika leżącą w pobliżu płytą chodnikową. nie można mu robić zarzutu z tego. W doktrynie prawa karnego zwraca się jednak uwagę na to. co nie przeszkadza stwierdzeniu. napadnięta ma prawo to zrobić w ramach obrony koniecznej. Dysproporcja dóbr. że dysproporcja między dobrem zaatakowanym przez napastnika a dobrem naruszonym przez broniącego się. które zastosował napastnik. 3. jeżeli dla obrony przed zgwałceniem konieczne będzie spowodowanie śmierci napastnika.

Specyficznym problemem jest obrona przed zamachem sprowokowanym przez broniącego się (szerzej zob. jako nieuzasadnione ograniczenie prawa do obrony koniecznej. będzie obroną konieczną uszkodzenie ciała napastnika usiłującego dokonać kradzieży. jeżeli nie chodzi o kradzież rzeczy niewielkiej wartości. a nie działanie w ramach obrony koniecznej. broniąc się przed zamachem. aby zbytnio nie ograniczyć prawa do obrony. celowej prowokacji. dla jasnego przedstawienia problemu. Przy takiej interpretacji będzie działaniem w ramach obrony koniecznej np. Problem bójki. późnym wieczorem odwiedza znajomego B i rozpoczyna zaskakujący dla B rozmowę na temat intymnych stosunków łączących go z toną B. Gardocki. Gdyby w podanym wyżej przykładzie A sprowokował B w tym właśnie celu. B reaguje na to wyznanie agresywnie. Nie mogą w zasadzie powoływać się na obronę konieczną uczestnicy bójki (art. Przyjmuje się bowiem. celowo krańcowa. ze względu na jego uprzednie sprowokowanie zamachu. Sedno problemu leży oczywi ście w interpretacji pojęcia niewspółmierności sposobu obrony do niebezpie czeństwa zamachu (art. Podany wyżej kazus został w konkretnej sprawie karnej rozstrzygnięty przez SN w sposób niekorzystny dla broniącego się. zabicie lub zranienie napastnika. że pojęcie "niewspółmierności obrony" należy interpretować wąsko. Prowokacja. Pogląd ten był oceniany krytycznie przez doktrynę. w którym dysproporcja dóbr jest. uznane byłoby za przestępstwo umyślnego zabójstwa. Sytuacje rzeczywiste będą zawsze mniej krań cowe i przez to trudniejsze do rozstrzygnięcia. traktowane jako całość. że istnieje prawo uczestnika bójki do obrony koniecznej przed konkretnym zamachem w określonym momencie bójki. 25 § 2 KK). A. W orzecznictwie i . Przykład 4: A będąc pod wpływem alkoholu. Podobnie. Podobnie należałoby ocenić spowodowanie śmierci osoby usiłującej dokonać rozboju. 4. rozumianej w sensie społecznym. Sprowokowana). powoduje śmierć B.podręczniko m przykładzie. 5. Wyrok ten został jednak jednomyślnie skrytykowany w doktrynie. usiłującego pozbawić człowieka wolności lub spowodować u napadniętego uszkodzenie ciała. Nie jest natomiast działaniem w obronie koniecznej wyrządzenie krzywdy napastnikowi w ramach tzw.). W orzecznictwie przedwojennym SN przyjmował jednak (na tle KK z 1932 r. Wydaje się. 158 KK). ponieważ występują oni w podwójnej roli ofensywno-defensywnej i wyodrębnienie strony broniącej się nie jest możliwe. by wywołać jego agresję i pod osłoną instytucji obrony koniecznej bezkarnie go zabić wówczas jego działanie. że zwykłe sprowokowanie zamachu i (jak w podanym przykładzie) nie odbiera prawa do obrony koniecznej.

wprowadził nowe uregulowania dotyczące szczególnej odmiany przekroczenia obrony koniecznej. albo zachodzi omówiona wyżej sytuacja rażącej dysproporcji dóbr. Jednakże te przeżycia psychiczne wtedy tylko powodują niekaralność czynu. według tego poglądu. 6.. Przekroczenie granic obrony koniecznej powoduje. natomiast może się powoływać na stan wyższej konieczności. Mianowicie.. wzburzenie). Eksces ekstensywny polega na spóźnionym działaniu obronnym (gdy zamach już ustał). że przepis ten nie ma zastosowania do obrony przedwczesnej i. Jego zdaniem. Wydaje się jednak. zdaniem ustawodawcy uzasadnienie w szczególnej sytuacji psychologicznej broniącego się (strach. a mimo to nadal jest atakowany. w art. Obligatoryjne odstąpienie od wymierzenia kary ma tu. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. że działanie obronne przestaje być działaniem prawnym. np. jeżeli są "usprawiedliwione okolicznościami zamachu". jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu". KK z 1997 r. Takie stanowisko daje prawną możliwość działania obronnego przed konkretnym zamachem przy spełnieniu warunku proporcjonalności i subsydiarności. gdy broniący się stosuje sposób obrony. albo na działaniu przedwczesnym. Wina osoby przekraczającej granice obrony koniecznej jest jednak mniejsza niż wina osoby. tj.. Nie wykluczałoby to natomiast odpowiedzialności za sam udział w bójce (Śliwiński. obrona osoby odciąganej od udziału w bójce. a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. Przekroczenie granic. 163). że uczestnik bójki nie może się powoływać na obronę konieczną. udziału w bójce. Polskie. która analogiczny czyn popełnia bez związku z obroną. chyba że wycofuje się z bójki. Przekroczenie granic obrony koniecznej może przybrać postać ekscesu intensywnego lub ekscesu ekstensywnego. Tak samo powinny być traktowane działania obronne osób nie biorących udziału w bójce. Dopuszczalne. 25 § 2 KK). który nie był konieczny dla odparcia zamachu.piśmiennictwie powojennym przeważał pogląd. że wprowadzono tu pewien miernik obiektywny. lecz raczej przyjęta w zawężonej wersji zaproponowanej przez Śliwińskiego. że koncepcja obrony przed konkretnymi zamachami nie powinna być w całości odrzucana. gdy zamach nie miał jeszcze charakteru bezpośredniego. Eksces intensywny zachodzi wtedy. Indywidualna skłonność broniącego . jest też wystąpienie w obronie osoby niezdolnej do dalszego. że: "Sąd odstępuje od wymierzenia kary. sprawca konkretnego urazu lub śmierci człowieka w bójce nie może tłumaczyć się obroną konieczną. 25 § 3 stwierdza się. Wynika z tego.

83-135). zdrowia. nie mając innego wyjścia.w. 193 KK) i uszkodzeniem mienia (art. Ujęcie s. S. uszkadzając przy tym dywan i meble. czci i mienia.w zasadzie sprzecznym z prawem karnym poświęceniu jakiegoś dobra. 2. RFN z 1975 r.k.się do popadania we wzburzenie lub ulegania uczuciu strachu nie wystarcza. że działali w s.k. że w s. gdzie używa się bardzo podobnego pojęcia "silne wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami". 26 KK. które łacznie z sytuacją. przy czym niebezpieczeństwa tego nie można było inaczej uniknąć (niż przez poświęcenie dobra). że w danych okolicznościach miał on podstawy do takiej reakcji.k. że w danych okolicznościach strach lub wzburzenie są reakcją typową.w. takich jak wiek. Przy interpretacji pojęcia "wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami" pomocne może być orzecznictwo dotyczące zabójstwa w afekcie (art. Niebezpieczeństwo jest pojęciem szerszym od zamachu.w. Porównując s. Konieczne jest ustalenie.w. II. Kwestia stanu wyższej konieczności (s. Podobnie. a dobro poświęcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej niż dobro ratowane. Przepis ten wyłącza przestępność czynu polegającego na . zaś przy stanie wyższej konieczności "niebezpieczeństwo". a nawet węziej ujmuje to k. Definicja. z obroną konieczną zauważyć można charakterystyczne różnice między tymi instytucjami.K a obrona konieczna.w. sprawność fizyczna. ratować można wszelkie dobra prawne. Sąsiedzi. Przykład 1: W czasie nieobecności lokatora w jego mieszkaniu na skutek zwarcia instalacji elektrycznej wybucha pożar.) uregulowana jest w art. Inne ustawodawstwa preferują ujęcie węższe.k. Oderwanie się od indywidualnych predyspozycji psychologicznych broniącego się. zwłaszcza przez to. ogranicza krąg ratowanych dóbr (art. w polskim prawie karnym jest szerokie. Punktem wyjścia przy obronie koniecznej był "bezprawny zamach". jeżeli było to zachowanie się podjęte w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru chronionemu prawem.mogą usprawiedliwić strach lub wzburzenie. gdyby nie to. np. 148 § 4 KK).W. 34) do życia.k. k. nie wyklucza zaliczenia do "okoliczności zamachu" pewnych jego cech. (por. intensywnością zamachu. Nb.k. Ich czyn byłby naruszeniem miru domowego (art. Można to określić w ten sposób. 1. wobec czego osoba przekraczająca granice obrony znajduje zrozumienie w opinii społecznej do tego stopnia. szwajcarski z 1937 r. wolności. wyłamują okno i gaszą pożar. Stan wyższej konieczności. Każdy .k. mimo popełnienia przestępstwa. rodzajem zaatakowanego dobra i rodzajem używanych przez napastnika środków . że możliwe jest niekaranie jej. 288 KK).

(zob. Inny charakter niż przy obronie koniecznej ma też zachowanie się osoby działającej w s. Inne poglądy kładły nacisk na fakt. Wysuwano też argument. 3. lecz na poświęceniu jakiegoś dobra. wskutek wyboru wariantu postępowania przez osoby. Niebezpieczeństwo nie jest bezpośrednie. że karanie osoby działającej w s. Współczesne generalne sformułowanie tej instytucji w europejskich kodeksach karnych jest dorobkiem I poł. broniąc własnego życia. 4. Jeżeli natomiast. XIX wieku (Cypin.k. kształtowały się już w prawie rrymskim i później w prawie kanonicznym. jest działaniem w interesie społecznym (kryterium obiektywne). które się w nich znalazły.zamach na jakieś dobro jest niebezpieczeństwem dla tego dobra..w.k. a nawet w stanie niepoczytalności.k. Historycznie.w. że działanie w s. Bezpośrednie niebezpieczeństwo. uzasadniany albo przez element obiektywny "społecznej opłacalności" czynu (Zoll.w.w. s. 116) albo przez argumentację odnoszącą się do zasady winy. 26). Zakwalifikujemy jego czyn jako działanie w obronie koniecznej.w.w. Cypin.k. Rozwój instytucji. polega ono bowiem nie na odpieraniu zamachu. Nb. tym. byłoby bezużyteczne. Przykład 2: Kasjer napadnięty przez uzbrojonego bandytę obezwładnia go. ratowanego i poświęcanego. jeżeli zagrożone dobro może być naruszone w przyszłości na tyle odległej. jest bezpośrednie niebezpieczeństwo grożące jakiemuś dobru. że bezkarne jest zabicie psa atakującego człowieka. 30-61) było w literaturze kwestią sporną. W Polsce "Status litewski" wskazywał tylko jedną sytuację.k może być w zależności od proporcji dóbr.w. ujmowała tę instytucję bardzo wąsko odnosząc ją tylko do kradzieży dokonanej z głodu.k. wyda bandycie pieniądze. Teoretyczne uzasadnienie s.k. którą współcześnie zaliczylibyśmy do s. Konkretne sytuacje życiowe mogą. że nie ma konieczności natychmiastowego podejmowania decyzji ratowania jakiegoś .k. ale nie odwrotnie. Okoliczności. Stan wyższej konieczności różni się też od obrony koniecznej zasadą subsydiarności (o czym będzie jeszcze mowa dalej . że działa on w szczególnym stanie psychicznym. będzie to przy spełnieniu innych warunków . Początkowo usprawiedliwiano działającego w s. Zachodzi ono wtedy.stan wyższej konieczności. Podstawowym elementem sytuacji s. 2224). rozwinąć się w kierunku obrony koniecznej lub s. stwierdzając. 210).k. elementy s. Jak się wydaje. Constitutio Criminalis Carolina z 1532 r. powodując u niego uszkodzenie ciała. ponieważ działa ona pod wpływem instynktu samozachowawczego.w.por.k.w. gdy istnieje zagrożenie naruszenia dobra w najbliższej przyszłości.w. gdzie sformułowano maksymę necessitas non habet legem (Cypin.

Przy działaniu w s. ratując swoje życie kosztem życia drugiego rozbitka.w. Źródłem niebezpieczeństwa może być zachowanie się człowieka lub działanie sił przyrody (powódź.k.k.w. 26 KK.nie działa w s. który . jeżeli zastrzeli psa ratując kurę przed zagryzieniem. 2) dobra te są równej wartości. np..przejeżdża przebiegającego przechodnia. pożar od uderzenia pioruna) albo zachowanie się zwierzęcia. gdyby zastrzelił psa.. nie działa w s.k. Ratowanie dobra.w.w. Ustalanie wartości dóbr dla celów stanu wyższej konieczności opierać się musi na kryteriach obiektywnych.w. 6. który wybuchł na jednym końcu wsi. odbiera mu przemocą kamizelkę ratunkową. aby uchronić swoje budynki od ognia . Zachodzi tu dysproporcja dóbr. ponieważ niebezpieczeństwo nie jest bezpośrednie (Gubiński. 3) dobro poświęcone jest wartości wyższej (ale nie wartości oczywiście wyższej) niż dobro ratowane. Stan wyższej konieczności oparty jest na zasadzie . Ogólnie można powiedzieć.w. ponieważ poświęca dobro oczywiście większej wartości (zdrowie lub życie przechodnia) dla ratowania mienia. oparta na indywidualnych kryteriach osoby powołującej się na s.k.k. poświęcić dobro równej z dobrem ratowanym .. Subsydiarność. Wyłączenie. jeżeli dla odzyskania wolności uszkadza miejsce zamknięcia lub obezwładnia strażnika. zachowana musi być proporcja między dobrem ratowanym i poświęconym.k. że według art.k. Oznacza to. właściciel gospodarstwa położonego na drugim jej krańcu rozbiera stodołę sąsiada. Przykład 5: Kierowca samochodu. dobro poświęcone nie może przedstawiać wartości oczywiście większej niż dobro ratowane.. co ma zwłaszcza duże znaczenie przy przestępstwach przeciwko życiu. które prawo pozwala lub nakazuje naruszyć. jeden z rozbitków. Niebezpieczeństwo musi jednak grozić dobru prawnie chronionemu. Przykład 3: Jeżeli w związku z pożarem. Nie może tu być miarodajna ocena subiektywna.dla uniknięcia uszkodzenia swego samochodu w zderzeniu z samochodem zaparkowanym na poboczu . nie może się tłumaczyć s. 31). według art. opisanego w tym przepisie mieszczą się trzy rodzaje sytuacji: 1) dobro poświęcone jest wartości mniejszej niż ratowanie.w.k.dobra kosztem drugiego. że w ramach s. Przykład 4: Po katastrofie statku. ratując samego siebie przed pogryzieniem. Ocena jego zachowania byłaby inna.w.wartości. 26 KK można w s.k. nie uzasadnia przyjęcia s. Przykład 6: Właściciel kury ściganej przez rasowego psa sąsiada. Tak więc. 5. osoba pozbawiona wolności na mocy wyroku sądowego nie może tłumaczyć się s. Proporcja dóbr.. akceptowanych społecznie.w.

by przewieźć ciężko rannego do szpitala.w. 26 KK określa konsekwencje s.w. że w jednej z nich terrorysta Z umieścił bombę zegarowa. Art.w.w. ale nie jest przestępstwem z powodu braku winy.w.k.subsydiarności.k. ale nie chce go pobrudzić krwią rannego.w. jeżeli działał w ostateczności. który dla ratowania życia pasażerów wyrzuca ich bagaże i ładunek do morza. czy też jego zachowanie się po2ostaje bezprawne. czy s. jeżeli mógł odebrać samochód osobie Y. nie wiedząc. Przykład 8: Pasażer X dla dokuczenia pasażerowi Y wyrzuca jego walizki do morza. czy tylko winę osoby działającej w tym stanie.. zaś w § 2 art. Działanie w s. zawinąć do pobliskiego portu.w. 26 . Jeżeli świadek wypadku drogowego zabiera siłą samochód osobie X. . która miała właśnie wybuchnąć. jeżeli inaczej nie mógł uniknąć niebezpieczeństwa. pomocniczą. 8. W tym sensie s. Polski KK nie rozstrzyga więc.w. słowami "nie popełnia przestępstwa". wyłącza bezprawność czynu.w. jeżeli robi to. Jeżeli ktoś naruszył w sposób przestępny cudze dobro w sytuacji niebezpieczeństwa dla innego dobra..k. zapewniającą sprawcy bezkarność tylko wtedy. nie popełnia przestępstwa.w.k. odrębnie je opisując.k.w.w. np.k. działa w s.k. Konsekwencje.k..w. należy przyjąć. 26 KK stawia bowiem warunek. 7. może się powoływać tylko ten.w. ale istnienia tego niebezpieczeństwa sobie nie uświadamiał . i nie popełnia przestępstwa rozboju.k. ponieważ pasażer X nie działał w celu uchylenia niebezpieczeństwa dla statku i pasażerów. Zasady subsydiarności nie należy rozumieć w taki sposób. wyłączający bezprawność czynu. musi mieć charakter działania umyślnego i znamiennego określonego celem. 26 KK zdefiniowany jest s. na dwie odmiany. Nie ma natomiast s. Przykład 7: Kapitan uszkodzonego statku.s.nie działał w s. gdy niemożliwe było inne skuteczne działanie dla uratowania zagrożonego dobra. 26 KK wyraźnie dzieli s.k. że art. Na s.k. Jednakże w związku z tym.k.w. że w § 1 art. kto uświadamiał sobie istnienie niebezpieczeństwa i działał w celu jego uchylenia. działa w s.k. zwłaszcza wyboru konkretnego dobra poświęconego. ponieważ działa prawnie. jest instytucją subsydiarną. Ze sformułowania tego nie wynika. by zachowanie się polegające na poświęceniu jakiegoś dobra było jedynym wyjściem z sytuacji ("niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć"). Nie działa jednak w s.k. jeżeli mógł wybrać inny wariant postępowania. Celowość działania. Art. mimo że mógłby przewieźć rannego własnym samochodem. że pozbawia ona działającego wyboru wariantu postępowania. Nie jest to działanie w s.. czy działający w s. nawet.k.

10. Gdyby w podanym wyżej przykładzie z rozbitkami i kamizelką ratunkową przyjąć. może się powoływać ten. ponieważ konsekwencją I ustalenia. 9. Kodeks. że najbardziej przekonywujące jest tutaj stanowisko Śliwińskiego.k. za nieudzielanie pomocy drugiej ponieważ zachodzi tu szczególna odmiana s.w. w takiej sytuacji zawinione umyślnie lub nieumyślnie sprowadzenie niebezpieczeństwa wyklucza s. która sama niebezpieczeństwo zawiniła (Wolter.obronę konieczną. Osoba. 124. gdy "dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego". Na tle art. Według Auscalera.k. kto ratuje dobro większej wartości może się powoływać na s. Wyłączenie bezprawności uzasadnia się wówczas tym.wyłączający winę. że rozbitek A odbierający kamizelkę ratunkową rozbitkowi B działa prawnie. 34). Przykład 9: Toną dwie osoby w tym samym czasie. to może on być odpierany w ramach obrony koniecznej. musielibyśmy konsekwentnie przyjąć. Nie może natomiast powoływać się na s.mamy do czynienia ze s. i inne osoby mają obowiązek je znosić. Odmianą s.k. ale nie "oczywiście wyższą" (wtedy I bowiem nie byłoby w ogóle s.w. ale bezprawnemu . poświęcając inne dobro.w. Stan. niezawinionemu wprawdzie.w. Kolizja obowiązków.k. przez osobę. wyłączający bezprawność czynu jest to. Zawiniony s.k. czy na s. Natomiast.w. 26 § 5 KK).k. nawet jeżeli niebezpieczeństwo sam uprzednio wywołał. Zdaniem Cypina i Makowskiego. 26 § 2). jest kolizja obowiązków.k.w. i Jeśli natomiast dobro poświęcone przedstawia wartość równą dobru ratowania albo wartość wprawdzie wyższą. Wyłączenie. przy innej proporcji dóbr (Auscaler. należy to do proporcji dóbr. rozbitek B może stosować przeciwko jego zamachowi.w. że działanie ma charakter prawny. które następnie ratował. przy której poświęcenie jednego z dóbr (tu życia drugiego tonącego) nie jest przez osobę ratującą pierwszego tonącego zawinione. kto 2l3 w sposób zawiniony sam wywołał niebezpieczeństwo dla dobra. Stan wyższej konieczności wyłączający bezprawność czynu zachodzi wtedy. 26 KK powstaje problem. która ratuje jedną z nich nie odpowiada z art. Nauka 187..) . 189). Ten. z których tylko jeden może być 212 wypełniony (art. Podział ten ma znaczenie nie tylko teoretyczne. Makowski.w. a sam czyn pozostaje bezprawny. Wydaje się.w. że ewentualny opór rozbitka B jest działaniem bezprawnym.k.k. (Cypin. wyłączającym winę (art. stwierdzając. według . że zachodzi s.w. jeżeli mamy do czynienia z wyłączeniem tylko winy. że działanie poświęcającego dobro niższej wartości jest społecznie opłacalne. Inne stanowisko prezentują Wolter i Gubiński. 162 KK..k. 84).k.w. Jeżeli natomiast zachodzi tu tylko wyłączenie winy rozbitka A. Gubiński. że prawo polskie nie wyklucza powoływania się na s.

Obecne uregulowanie nie wyłącza powoływania się na s. Nie działa w stanie wyższej konieczności wyłączającym winę ten. 174. które mają one obowiązek chronić. które działają w s.k. przez osoby. z 1990 r. 26 KK odsyła tylko do § 2. gdy jest on wyraźnie wyłączony przez ustawę. mimo że uratowałoby to pacjentowi życie. że może się powoływać na s.w. 2G KK. Gardocki. Nr 30.w. regulując daną sytuację szczegółową. dalsza argumentacja. nawet narażając się na niebezpieczeństwo osobiste (art.k. nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste. poz. Wynikałoby z tego.U.w. W przykładzie drugim zakładamy. Trudny problem szczegółowy powstaje w związku z art. 26 § 4 KK). przeciwko której utyto broni. gdy np. według którego użycie broni przez policjanta nie może zmierzać do pozbawienia życia osoby. że nawet w sytuacji. wyłączający winę przez osoby wykonujące pewne niebezpieczne zawody lub funkcje co do tych dóbr. która zobowiązała się np. kto poświęca dobro.w. 272).K. Wynika z tego.w. zob.w. Zapewne jednak i ten pogląd mógłby być podważony w sytuacjach krańcowych. wykluczył w tym zakresie działanie ogólnej reguły o s. np. . może mieć miejsce tylko wtedy. ważny obiekt państwowy albo przewożone między bankami pieniądze lub cenne dzieło sztuki . nie wolno mu torturować osoby znającej miejsce podłożenia bomby. Wyłączenie s.. Podobnie. mimo że mogłoby to uratować życie ludzi zagrożonych eksplozją. odnosił to wyłącznie do wszystkich odmian s. K..jeżeli poświęci wymienione dobra dla ratowania własnego życia. wyłączającym bezprawność. z 1969 r. gdy ktoś w tym celu drażni psa sąsiada. 11. np.k.w. Sprowokowana.k. gdy niebezpieczeństwo zostało wywołane w celu naruszenia później dobra prawnego pod pozorem s. osoba. Jest to niewątpliwie uregulowanie kontrowersyjne w świetle dotychczasowych poglądów na społeczny sens tego rodzaju niebezpiecznych zawodów. Polskie.k. W tym ostatnim przykładzie przyjmujemy. 179). że dobro polegające na zakazie tortur jest zawsze większej wartości niż inne dobra. Policjant nie może przekroczyć ustawo4vego terminu zatrzymania obywatela dla zapobieżenia popełnieniu przez niego przestępstwa.k.w. zwłaszcza regulującą uprawnienia organów państwowych wobec obywateli. że ustawodawca.w. gdyby chodziło o zapobieżenie katastrofie nuklearnej. albo wyłączony przez prawne przesądzenie szczególnie wysokiej wartości jakiegoś dobra. by wywołać z jego strony zagrożenie i następnie zastrzelić (Śłiwiński. chronić.k. nawet życie ludzkie. ponieważ § 4 art.k. Lekarz nie może przemocą lub podstępem dokonać u pacjenta zabiegu operacyjnego.k.k. Przepis ten wyłącza powoływanie się na s. które ma szczególny obowiązek chronić.którego wyła ezenie s. pomijając milczeniem § 1 art. 17 ust.... 3 ustawy o Policji i (Dz. Nie ma działania w s.w.

Według węższego rozumienia pojęcia przekroczenia granic s. W odniesieniu do czynności urzędowych największe znaczenie mają uprawnienia organów państwowych do stosowania środków przymusu.. ponieważ tylko przy nich rzeczywiste istnienie bezpośredniego niebezpieczeństwa może w pewnym stopniu tłumaczyć naruszenie innych przesłanek s. Funkcja błędu w prawie karnym. zalicza się doń tylko sytuacje "2" i "3". pozbawienie podejrzanego wolności na mocy postanowienia o tymczasowym aresztowaniu nie jest przestępstwem z art.porywacz grozi natychmiastowym uśmierceniem zakładnika. dla celów ukrycia swej tożsamości.. ponieważ art. Buchała.k. W doktrynie reprezentowane jest szersze rozumienie tego pojęcia (Wolter. wyżej ochronę życia porywacza od ochrony życia zakładnika. Wg szerszego rozumienia.k. Działanie w ramach uprawnień jest ogólną okolicznością wyłączającą odpowiedzialność karną. jest ono w tym sensie zawsze dziedziną "słabszą" (Wolter. przekroczenie granic s.k. tj. 20a ustawy o Policji. że taka wykładnia nie jest słuszna. niebezpieczeństwa można było inaczej uniknąć. 175). Prawo przewiduje też szereg uprawnień dla osób prywatnych. fałszywych dokumentów osobistych lub tablic rejestracyjnych samochodu nie jest przestępstwem z art. 267) i węższe (Gubiński. opierającą się na założeniu braku sprzeczności wewnątrz danego systemu prawa. Przekroczenie granic . O przekroczeniu granic s. Nauka. Używanie przez funkcjonariuszy policji w sytuacjach określonych w art. III. Np. mówi § 3 art. 17 wskazanej ustawy milczy na temat stanu wyższej konieczności. zachodzi wtedy. 273 KK. 1 formułę obrony koniecznej. gdy: 1 ) niebezpieczeństwo nie było bezpośrednie. 2) przełamana została zasada subsydiarności. Prawo karne musi ustąpić przed przepisem innej dziedziny prawa. nie wolno go w sposób zamierzony zastrzelić: Wydaje się jednak.. mimo że powtarza w ust.w. Wyłączenie.w. to czyn taki nie może być podstawą do pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej. w sposób sprzeczny z zasadą równości wobec prawa. Działanie w ramach uprawnień lub obowiązków. Uprawnienie wyłączające przestępność czynu może dotyczyć funkcjonariuszy państwa wykonujących czynności urzędowe lub też osób prywatnych.. 183-184. . których wykonywanie wyklucza uznanie czynu za przestępstwo. Jeżeli jakaś dziedzina prawa daje obywatelowi prawo zachowania się w określony sposób.w. Ponadto. 3) nie zachowano zasady proporcjonalności. 12. 189 KK. 26. upoważniając sąd do zastosowania w tych sytuacjach nadzwyczajnego złagodzenia. Prawo. l pkt.k. a nawet uwolnienia od kary. wykładnia taka stawiałaby.w. 42-43).

gdy czyn narusza określone dobro i wypełnia znamiona przestępstwa.U. że znamiona przestępstwa w ogóle nie zostały wypełnione.Np. jeżeli najemca jest nieobecny lub odmawia udostępnienia lokalu. jeśli spełnia określone warunki: . 189 KK). Uprawnienie wyłączające przestępność czynu musi być zawarte w ustawie. X. wynajmujący ma prawo wejść do lokalu w obecności funkcjonariuszy policji lub straży miejskiej. W orzecznictwie SN wymienia się szereg takich uprawnień wynikających z prawa cywilnego. 432 KC posiadacz gruntu może zająć cudze zwierzę. jeżeli zajęcie jest potrzebne dla zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody. np. 15 ustawy o najmie lokali mieszkalnych (Dz. określając je wspólną nazwą dozwolonej samopomocy (OSNKW 28/1994). W obydwu tych przykładach następuje zalegalizowanie czynów. potrzebne jest powołanie się na jego zgodę. 509). Zgoda jest prawnie skuteczna. Nie ma przestępstwa. Wtedy. nie ma potrzeby powoływania się za nią. Definicja . bo nikomu nie przychodzi do głowy rozpatrywać tego zdarzenia w kategoriach przestępności lub jej braku. Zgoda pokrzywdzonego (zgoda dysponenta dobrem). poz. które inaczej byłyby przestępstwami z art. według art. gdy zgoda dysponenta dobrem powoduje. Przepisy o charakterze wykonawczym mają tu znaczenie o tyle. mamy na myśli tylko te sytuacje. które wyrządza szkodę na jego gruncie. IV. W tych przypadkach dla wyłączenia przestępności czynu potrzebne jest stwierdzenie. Według art. i w jej ramach. X uderza Y-ka (art. Przykład: Osoba X odbywa stosunek seksualny z osobą Y za jej zgodą. z 1994 r. gdy czyn sprawcy wypełnia znamiona przestępstwa. ponieważ w tej sytuacji trudno mówić o pokrzywdzeniu. jeżeli naruszenie lub zagrożenie dobra prawnego i nastąpiło za zgodą „pokrzywdzonego”. 191 lub art. w razie awarii wywołującej szkodę lub grożącej bezpośrednio powstaniem szkody. Mówiąc o zgodzie dysponenta dobrem jako o okoliczności wyłączającej „ odpowiedzialność karną. Nr 105. Sytuacja jest inna. 217 KK) albo pozbawia go wolności przez związanie sznurem (art. Czyn ten nie wypełnia znamion przestępstwa zgwałcenia i nie ma potrzeby powoływania się na zgodę osoby Y. że „pokrzywdzony” życzył sobie być uderzonym lub związanym. precyzują postanowienia ustaw. ponieważ problem przestępności czynu w ogóle nie powstaje. a właściwie za zgodą dysponenta dobrem. 193 KK. o ile na podstawie delegacji ustawowej.

X. dotyczy dobra, którym osoba udzielająca zgody może swobodnie dysponować; X. zgoda jest dobrowolna; 3) zgoda istnieje w chwili czynu.

X. Warunek pierwszy. Katalog dóbr, którymi jednostka może swobodnie dysponować nic jest wyraźnie określony przez prawo, lecz wynika z jego interpretacji. Swobodne dysponowanie może na pewno dotyczyć takich dóbr jak wolność, nietykalność cielesna, mienie. Jednostka może też dysponować swoim bezpieczeństwem, np. może podjąć się pracy polegającej na udziale w niebezpiecznym programie cyrkowym. Ten zakres swobodnej dyspozycji dotyczy, oczywiście, osób dorosłych. W odniesieniu do małoletnich ma ona zakres węższy. Dziecko może się skutecznie zgodzić na zadawanie mu lekkich uderzeń (nnp w trakcie zabawy), ale już jego zgoda na zrobienie mu tatuażu będzie prawnie nieskuteczna. Większość dóbr prawnych nie może być bezkarnie naruszana, nawet za zgodą pokrzywdzonego. Zabójstwo lub ciężkie uszkodzenie ciała pozostaje przestępstwem, nawet jeżeli ofiara wyraziła uprzednio na to zgodę, a nawet żądała tego (art. 150 KK); podrobienie podpisu osoby X przez osobę Y na dokumencie pozostaje przestępstwem z art. 270 KK, nawet jeżeli X sobie tego życzył, ponieważ wiarygodność dokumentów jest dobrem o charakterze ogólnym, którym X nie może sam dysponować. Ciężkie uszkodzenie ciała może być jednak usprawiedliwione, jeżeli nic opiera się wyłącznie na zgodzie osoby, której to dotyczy, lecz jest ponadto dokonywane w ważnym społecznie celu. Nie jest więc przestępstwem z art. 156 KK pobranie nerki do przeszczepu od dorosłego dawcy, który wyraził na przeszczep wyraźną zgodę, a ponadto zachodzą pozostałe przesłanki wymagane dla legalności takiego zabiegu. (Zob. art. 9 ustawy z 26.10.1995 r. O pobieraniu z przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów Dz.U. Nr 138, poz. 682). Podobnie należy traktować zabiegi chirurgiczne dokonywane u transseksualistów w celu dostosowania ich cech fizycznych do ich płci psychicznej (Filar, Prawne, 68). Kontrowersyjną w doktrynie kwestią jest dopuszczalność dokonywania za zgodą osoby zainteresowanej zabiegu sterylizacji nie mającej celu leczniczego. Dotychczas przeważał pogląd, że jest to przestępstwo ciężkiego uszkodzenia ciała. Postuluje się jednak ustawowe dopuszczenie takiej możliwości (Zielińska, Warunki, 70-76). Ostatnio wyrażono też przekonywujący pogląd, że zabieg taki jest prawnie dopuszczalny również na tle obowiązującego stanu prawnego (Wąsek, Czy dobrowolna, 97). X. Warunek drugi.

Warunek dobrowolności zgody jest oczywisty i wynika z pojęcia zgody, której nie ma, jeżeli oświadczenie dysponenta dobrem jest wymuszone. Dobrowolności nie ma, jeżeli dysponuje dobrem osoba niepoczytalna albo dziecko nie mogące rozpoznać znaczenia zgody. Trudno też mówić o dobrowolnej zgodzie, jeżeli udzielający jej nie uświadamia sobie w pełni na co się godzi, tzn. zgoda skuteczna prawnie musi być zgodą na naruszenie określonego dobra w określony sposób, nie może mieć charakteru ogólnego (Gubiński, Wyłączenie, 820). 4. Warunek trzeci. Zgoda musi istnieć w chwili czynu, jest to bowiem zgoda na naruszenie określonego dobra, a nie akceptacja takiego naruszenia ex post. Taka późniejsza akceptacja może mieć tylko znaczenie procesowe przy przestępstwach prywatnoskargowych, bo jeśli pokrzywdzony nie złoży skargi, to do procesu nie dojdzie, ale nie znaczy to, że nie zostało popełnione przestępstwo. V. Czynności lecznicze. Czynności lecznicze często łączą się z ryzykiem spowodowania niezamierzonych negatywnych skutków w postaci pogorszenia się stanu zdrowia, uszkodzenia ciała lub śmierci pacjenta. Spowodowanie takich skutków nie ma jednak charakteru przestępnego, jeżeli spełnione są pewne warunki. Warunki te są następujące: X. działanie podjęte było w celu leczniczym i X. leczący działał zgodnie z zasadami sztuki medycznej (lege artis). Ad 1) Działanie musi być podjęte w celu diagnostycznym lub terapeutycznym. Zabieg podjęty w innym celu (np. w celu przeprowadzenia eksperymentu medycznego) podlega innym zasadom. Ad 2) Nie wyłącza odpowiedzialności karnej spowodowanie negatywnego dla pacjenta skutku przez działanie, które było błędne z punktu widzenia medycyny, np. podanie nieprawidłowej dawki leku, niewłaściwe zdezynfekowanie narzędzi chirurgicznych, diagnoza nie odpowiadająca ustalonym symptomom choroby, zaniechanie niezbędnych w danej sytuacji badań itp. Leczenie nie może się też odbywać bez zgody chorego (zob. art. 33-34 225 ustawy o zawodzie lekarza z 5.12.1996 r., Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152). Zabieg leczniczy bez zgody pacjenta jest przestępstwem z art. 192 KK. Zasady odnoszące się do zabiegów leczniczych odnoszą się również do zabiegów kosmetycznych. Celem jest tu jednak nie wyleczenie, lecz poprawienie wad urody. Dlatego uważa się, że dodatkowym warunkiem wyłączenia odpowiedzialności karnej za ewentualne negatywne skutki jest w tej sytuacji

niewielkie prawdopodobieństwo ich nastąpienia (Buchała, Prawo..., 288). Odrębne, w pewnym stopniu, zasady wykonywania zabiegów lekarskich ustanawia w stosunku do osób skazanych KKW. W określonych sytuacjach mogą być one wykonywane nawet wbrew woli skazanego (art. 118 KKW). VI. Karcenie małoletnich. Wyłączenie przestępności czynu dotyczy również pewnych czynności wychowawczych. Nie stanowi przestępstwa czyn, wypełniający znamiona naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 KK), jeżeli mieści się on w ramach tzw. Dozwolonego karcenia małoletnich. Karcenie małoletnich jest w prawie polskim pozaustawową okolicznością wyłączającą odpowiedzialność karną. Jej uzasadnienie opierało się początkowo na przekonaniu, że cielesne karcenie dzieci jest niezbędne dla ich dobrego wychowania, że jest czynnością społecznie pożyteczną. Współcześnie, prawo karne toleruje karcenie małoletnich jako uprawnienie wychowawcze rodziców, ale raczej na zasadzie liczenia się z pewnym faktem społecznym. Nie angażuje się natomiast w spór o to, na ile tego typu działanie może być zaakceptowane z punktu widzenia zasad pedagogiki. Karcenie musi spełniać pewne warunki, mianowicie: 1) musi mieć cel wychowawczy; 2) wykonywane jest przez rodziców lub prawnych opiekunów dziecka; X. nie przekracza pewnego stopnia intensywności. Ad 1) Nie jest dozwolone karcenie podejmowane bez celu wychowawczego, np. karcenie dzieci bez związku z konkretnym przewinieniem, lecz tylko dla rozładowania złego humoru rodziców, czy też karcenie „na zapas”. Ad 2) Uprawnieni do karcenia są tylko rodzice lub opiekunowie, a nie np. nauczyciele, wychowawcy w internacie, sąsiedzi. Ad 3) Karcenie musi przybierać akceptowaną społecznie formę. Nie może więc zwłaszcza polegać na znęcaniu się (art. 207 KK), ani na powodowaniu uszkodzeń ciała dziecka lub wywoływać zagrożenia dla jego zdrowia. W ramach działalności wychowawczej rodzice mają też prawo wykonywać inne czynności, które wypełniają znamiona niektórych przestępstw przeciwko wolności. Np. otwieranie przez rodziców listów przychodzących do dzieci w celu sprawdzenia, czy nie utrzymują kontaktów z osobami wywierającymi na nie niekorzystny wpływ, nie będzie przestępstwem z art. 2G7 KK. Podobnie, stosowanie groźby lub zamknięcie dziecka w celu wyegzekwowania zakazu wyjścia z domu, nie będzie przestępstwem z aart 191 lub 189 KK. W Konstytucji RP z 1997 r. Zamieszczono art. 40 o następującym brzmieniu: „Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

Zakazuje się stosowania kar cielesnych”. W związku z tym powstaje problem, czy przepis ten zabrania karcenia małoletnich w opisanych wyżej formach i granicach. Wydaje się, że mówiąc o karach cielesnych art. 40 ma na myśli kary wymierzane i wykonywane w imieniu państwa w postępowaniu karnym, nnp karę chłosty za przestępstwo. Przy przyjęciu takiej interpretacji aart 40 Konstytucji niczego w zakresie kontratypu karcenia małoletnich nie zmienia.

VII. Ryzyko sportowe. Uprawianie niektórych sportów łączy się z natury rzeczy dla uprawiających daną dyscyplinę z naruszeniem nietykalności cielesnej zawodnika (boks, zapasy). Zachowania takie nie są oczywiście przestępne, ponieważ następują za zgodą uprawiających daną dyscyplinę. Odrębny problem powstaje, gdy w czasie uprawiania sportu następują nieszczęśliwe wypadki w postaci uszkodzeń ciała lub śmierci zawodników albo kibiców. W takich wypadkach wyłączenie przestępności czynu ma miejsce tylko wtedy, gdy skutki te zostały spowodowane w ramach tzw. Ryzyka sportowego. Tolerowanie ryzyka wiążącego się ze sportem opiera się na przekonaniu, że jest to opłacalne społecznie ze względu na pożytek i przyjemność wynikające z uprawiania sportu i atrakcyjność widowisk sportowych dla publiczności. Działanie ma miejsce w ramach ryzyka sportowego, jeżeli zostały spełnione następujące warunki: 1) uprawianie danej dyscypliny sportu jest dozwolone; 2) działanie było podjęte w celu sportowym; X. nie zostały naruszone reguły danej dyscypliny sportowej. Ad 1) Dozwolone jest uprawianie dyscyplin sportowych, jeżeli nie zostało to, w drodze wydania odpowiednich przepisów, zabronione przez państwo. Trzeba jednak pamiętać, że mówimy tu o dyscyplinie sportowej mającej pewne zasady i reguły zachowania się, zabezpieczające uczestników przed nadmiernym ryzykiem. Ad 2) Działanie musi być podjęte w celu osiągnięcia celów wynikających z reguł danej dyscypliny sportu (strzelenia bramki, zadania ciosu itd.), a nie w celu np. „odegrania się” na przeciwniku pod pozorem działania o charakterze sportowym. Ad 3) Najważniejszym elementem ryzyka sportowego jest działanie w ramach reguł danej dyscypliny sportowej. Chodzi naturalnie o tę grupę reguł, która ma na celu bezpieczeństwo współuczestników zawodów. Na przykład spowodowanie śmierci bramkarza w czasie meczu piłki nożnej przez usiłowanie kopnięcia piłki w sytuacji, gdy reguły gry nakazują już powstrzymanie się od tego działania, będzie wykluczało powołanie się sprawcy na ryzyko sportowe. Natomiast spowodowanie takiego samego skutku bez naruszenia reguł bezpieczeństwa, będzie się mieściło w ramach ryzyka

sportowego, nawet jeżeli sprawca naruszył reguły mające charakter umowny, np. uderzając piłkę ręką w czasie meczu piłki nożnej. Powołanie się na ryzyko sportowe jako na okoliczność wyłączającą przestępność czynu odnosi się nie tylko do oficjalnie organizowanych zawodów, lecz do wszystkich sytuacji uprawiania sportu, jeżeli tylko spełnione zostały przesłanki tego ryzyka. VIII. Ryzyko nowatorstwa. Osiąganie nowych wartości społecznych jest często związane z ryzykiem wywołania niekorzystnych rezultatów. Uważa się jednak, że w ostatecznym bilansie działania o pewnym stopniu ryzyka są społecznie pożyteczne. Gdyby podejmowanie ryzykownych działań, zwłaszcza eksperymentów było zabronione lub związane z ryzykiem poniesienia odpowiedzialności karnej – niemożliwe byłoby np. wypróbowywanie nowych urządzeń technicznych i nowych metod leczenia, co utrudniłoby postęp w wielu dziedzinach życia. Przyjmuje się więc, że podejmowanie ryzyka nie może pociągać za sobą odpowiedzia1ności karnej, jeżeli spełnione są pewne warunki. Kwestia dozwolonego ryzyka uregulowana jest w art. 27 KK. Przepis ten wymaga spełnienia następujących warunków, by ryzyko było dopuszczalne: X. celem działającego jest przeprowadzenie eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego lub ekonomicznego; X. spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze; 3) w świetle aktualnego stanu wiedzy oczekiwanie jej osiągnięcia jest zasadne; 4) w świetle aktualnego stanu wiedzy zasadna jest celowość i sposób przeprowadzenia eksperymentu. Jeżeli w eksperyment zaangażowany jest (jako jego obiekt) człowiek, to warunkiem jego legalności jest zgoda, udzielona po należytym poinformowaniu go o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie. W kwestii eksperymentu medycznego art. 27 § 3 KK odsyła do ustawy. Aktualnie, kwestię tę reguluje art. 21-29 ustawy o zawodzie lekarza z 5.12.1996 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152).

IX. Ostateczna potrzeba. W celu zapewnienia przestrzegania dyscypliny w wojsku, prawo karne przewiduje możliwość stosowania przez przełożonych w stosunku do podwładnych środków, które, gdyby nie zawarte w przepisach upoważnienie, miałyby charakter

przestępny. Art. 319 § 1 KK stwierdza, że wykonanie rozkazu wydanego przez uprawnioną do tego osobę może być wymuszone przy użyciu niezbędnych do tego środków, jeżeli okoliczności wymagają natychmiastowego przeciwdziałania, a posłuchu dla rozkazu nie można osiągnąć w inny sposób. Przykład: Żołnierz A oświadcza przełożonemu B, że nie zamierza wykonać rozkazu wejścia do ciężarówki i powrotu do koszar. Przełożony B, przy pomocy pozostałych żołnierzy, zmusza przemocą A do podporządkowania się rozkazowi. Działanie przełożonego nie jest przestępstwem z art. 191 KK.

X. Zwyczaj. Przestępność czynu może być wyłączona przez fakt, że mieści się on w ramach pewnego, społecznie akceptowanego zwyczaju. W literaturze wskazuje się w związku z tym na dwa rodzaje sytuacji. Pierwsza dotyczy wręczania prezentów osobom pełniącym funkcję publiczną Druga natomiast, dotyczy zwyczajowo przyjętych czynów, polegających na naruszeniu nietykalności cielesnej. Omawiając pierwszą z tych sytuacji wymienia się m.in. zwyczaj dawania napiwków. Jest to o tyle nietrafne, że dawanie napiwków odnosi się tylko do osób, które nie pełnią funkcji publicznej, jak tego wymagają przepisy o łapownictwie. Przyjmując napiwek nie wypełniają oni znamion tego przestępstwa, a więc powoływanie się na zwyczaj w celu uchylenia przestępności czynu jest zbyteczne. Problem powstaje natomiast wtedy, gdy mamy do czynienia z przyjmowaniem prezentów przez osoby pełniące w pewnym zakresie funkcję publiczną, np. przez nauczycieli, lekarzy. Przyjmuje się tutaj pewne generalne zasady, niezależnie od których mogą istnieć pewne specyficzne warunki lub odstępstwa od reguł w zależności od typu sytuacji i funkcji pełnionej przez obdarowanego. Przede wszystkim, wręczenie prezentu nie może następować na żądanie obdarowanego, a tym bardziej nie może on uzależniać czynności urzędowej od otrzymania prezentu. Po drugie, prezent wręczany jest dopiero po dokonaniu czynności i nie jest też wcześniej obiecany. Po trzecie, prezent nie może przekraczać pewnych zwyczajowych ram. Mogą to być kwiaty, czekoladki, książka itp. przedmioty, ale ani pieniądze ani też rzeczy o dużej wartości. W ramach zwyczaju mieści się poczęstowanie funkcjonariusza kawą, herbatą, ale nie zapraszanie na obiad do drogiej restauracji. Są to tylko bardzo ogólne ramy omawianego zwyczaju. Poszczególne sytuacje są bardziej zróżnicowane. Np. mieści się w ramach zwyczajowych podarowanie chirurgowi butelki koniaku przez wdzięcznego pacjenta w związku z udaną operacją, ale nie np. w związku z pozytywnym orzeczeniem w sprawie rentowej. Tym bardziej danie takiego prezentu np.

kontrolerowi skarbowemu lub celnikowi po czynności urzędowej. na skutek choroby psychicznej. I.p. to nie wpływa to na ocenę popełnionego już przez niego czynu. Stan taki istnieć ma "w chwili czynu". postępowanie karne należy zawiesić. Wydaje się jednak. 22 k. by kiedykolwiek podarowanie komuś kwiatów. ze względu na symboliczny charakter tego prezentu. 31 § 1 KK przyczyn i co . 73). ponieważ zgodnie z art. "lany poniedziałek" ("śmigus-dyngus"). np. przekracza ramy akceptowanego społecznie zwyczaju. Drugi typu sytuacji omawianej w ramach problematyki zwyczaju jako okoliczności wyłączającej przestępność czynu odnosi się do naruszenia nietykalności cielesnej przez oblanie wodą w tzw. Jeżeli więc sprawca jest w chwili czynu poczytalny. które się wzajemnie znają i traktują go jako rodzaj zabawy. Niepoczytalność. że nie chodzi o czyn zagrażający zdrowiu albo powodujący zniszczenie ubrania (Gubiński. że w konkretnym przypadku stwierdzenie niepoczytalności wymaga wskazania łącznie jednej z wymienionych w art. takich jak upośledzenie umysłowe. Ma to tylko znaczenie procesowe. Przyjęto więc tutaj tzw. że współcześnie to ograniczenie jest zbyt nieśmiałe. co do której istnieje zgoda wszystkich uczestników. choroba psychiczna lub inne zakłócenie czynności psychicznych. jeżeli oskarżony nie może brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej. a następnie. a z drugiej strony na wskazaniu biologiczno-psychiatrycznych przyczyn tego stanu rzeczy. Niepoczytalność oznacza brak możliwości rozpoznania znaczenia swe go czynu lub pokierowania swym postępowaniem. mieszaną metodę określania pojęcia niepoczytalności. § 12. chorobą psychiczną lub innym zakłóceniem czynności psychicznych (art. Definicja niepoczytalności w polskim KK opiera się na wskazaniu z jednej strony pewnego stanu psychicznego sprawcy (niemożność rozpoznania znaczenia swego czynu lub pokierowania swym postępowaniem). który zachodzi w chwili czynu i spowodowany jest upośledzeniem umysłowym. Konsekwencją tego jest. W rzeczywistości zakres społecznej tolerancji wobec "śmigusa-dyngusa" znacznie się zawęził. Wyłączenie. Z drugiej strony trudno sobie wyobrazić.. mogło być potraktowane jako przestępstwo wręczenia łapówki. W literaturze podkreśla się. 31 § 1 KK). że jest on traktowany jako zwyczaj legalizujący naruszenie nietykalności cielesnej tylko w kręgu osób. poczytalność utraci. Obecnie można przyjąć. Wyłączenie winy.k.

Wymieniona w definicji niepoczytalności niemożność rozpoznania znaczenia swego czynu oznacza zarówno niemożność uświadomienia sobie możliwych skutków swego działania. "Inne zakłócenia czynności psychicznych" mogą wiązać się z pewnymi procesami biologicznymi zachodzącymi w organizmie jednostki. Sprawca działający w takim stanie popełnia więc przestępstwo i ponosi odpowiedzialność karną. że odkręcenie kurka w kuchence gazowej może doprowadzić do eksplozji. Ograniczenie poczytalności wpływa jednak na stopień winy. Zachodzi więc ona zarówno wtedy. mającymi miejsce po okresie rozwojowym. na które nie ma on wpływu. Do chorób psychicznych zalicza się np. Mogą być też spowodowane np. które powodują zanik pewnych funkcji mózgu. schizofrenię. s. Upośledzenie umysłowe oznacza istotne obniżenie sprawności umysłowej powstałe z różnych przyczyn (np. Prawo karne przewiduje jednak możliwość stosowania wobec niepoczytalnych sprawców środków zabezpieczających (zob. np. zaburzeniami nastroju. że zabieranie cudzych rzeczy jest oceniane jako karygodne. wysoką gorączką. klimakterium. 93 i nast. skoro dochodzi do tego z powodów. art. urojeniami. a także wynikać mogą z nadużycia alkoholu lub narkotyku. Karanie sprawcy niepoczytalnego nie miałoby też sensu z punktu widzenia celów kary. zatruciem organizmu. których cechą charakterystyczną są patologiczne zmiany funkcji psychicznych. jak również niemożność oceny społecznej i moralnej czynu. gdy nie może sobie uświadomić. gdy np. Niemożność pokierowania swoim postępowaniem oznacza zakłócenia sfery woli i zachodzi np. Uzas. Konsekwencją niepoczytalności jest brak winy po stronie sprawcy czynu obiektywnie sprzecznego z prawem karnym (czynu zabronionego).najmniej jednego z następstw wywołanych w psychice sprawcy. 20). zaburzeniami świadomości. niedorozwój umysłowy) lub też sytuacje wiążące się z urazami lub innymi czynnikami.. a więc w końcowym rezultacie brak przestępstwa. Nie możemy bowiem niepoczytalnemu sprawcy zrobić zarzutu z naruszenia prawa. . II. psychozę maniakalno-depresyjną. charakteryzujące się różnymi objawami. paranoję. Choroby psychiczne (psychozy) oznaczają zaburzenia psychiczne. kiedy osoba uzależniona nie może się powstrzymać od popełnienia czynu zabronionego. Nie wyłącza winy stan poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej. Pojęcie upośledzenia umysłowego jest więc szersze od pojęcia niedorozwoju umysłowego (Zob. KK). jak i wtedy. Poczytalność ograniczona. w przypadku działania w stanie głodu narkotycznego. takimi jak dojrzewanie płciowe. zaburzeń genetycznych. chorób matki w okresie ciąży lub urazów dziecka) w okresie rozwojowym jednostki (tzw. efektem patologicznym. osoba niedorozwinięta umysłowo nie może skojarzyć. menstruacja. skrajnym przemęczeniem.

31 § 3 KK normalnej odpowiedzialności karnej jest niewątpliwie odstępstwem od zasady winy. że sąd może w takim wypadku zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. jeżeli ta niepoczytalność ma swe źródło w nadużyciu alkoholu lub zażyciu narkotyku. że w stanie odurzenia popełni przestępstwo. Warunek ten nie będzie więc spełniony. tak jakby był w pełni poczytalny w chwili czynu. Ad 2) Warunek drugi nie oznacza wymagania.powodując jego obniżenie. Stosowanie w sytuacjach wymienionych w. 31 § 2) określa tylko konsekwencje popełnienia czynu w stanie poczytalności ograniczonej w znacznym stopniu. patologicznego upojenia alkoholowego. jeżeli dobrowolnie i świadomie pije alkohol lub zażywa narkotyk. jeżeli przez pomyłkę zażyje narkotyk. Ad 1) Sprawca wprawia się w stan nietrzeźwości lub odurzenia. Muszą tu być jednak spełnione łącznie dwa warunki: 1 ) sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia i 2) sprawca przewidywał lub mógł przewidzieć. W takim przypadku sprawca ponosi odpowiedzialność według ogólnych zasad. które nie jest skłonne zaakceptować bezkarności niepoczytalnego sprawcy. art. zwłaszcza w przypadkach tzw. że wprawiając się w taki stan wywoła u siebie niepoczytalność lub znaczne ograniczenie poczytalności. myśląc. Chodzi tu tylko o przewidywanie lub możliwość przewidywania. zostaje przemocą zmuszony do wypicia alkoholu albo podstępnie wstrzykuje mu się środek odurzający. że jest to zapisane mu lekarstwo. 31 § 3 KK). że skutkiem wprawienia się w stan odurzenia będzie wyłączenie poczytalności lub jej ograniczenie. Ograniczenie poczytalności mniejszego stopnia powinno jednak wpływać na wymiar kary w jej ustawowych granicach. by sprawca przewidział lub mógł przewidzieć. ale wynikają one z wprawienia się sprawcy w stan nietrzeźwości lub odurzenia innym środkiem. W szczególny sposób uregulowane zostały sytuacje (art. Wprawienie się w stan odurzenia. w których mamy wprawdzie do czynienia z niepoczytalnością sprawcy w chwili czynu lub znacznym ograniczeniem poczytalności. stwierdzając. Potrzebę takiego odstępstwa tłumaczy się na ogół koniecznością ochrony społeczeństwa przed czynami tej kategorii sprawców. Kodeks karny (art. . która normalnie takie skutku nie powoduje. Podobnie. Wydaje się jednak. jeżeli ktoś np. III. Sprawca może nie być w stanie przewidzieć takiego skutku. że takie uregulowanie prawne wynika głównie z uwzględnienia poczucia sprawiedliwości społeczeństwa. kiedy to niepoczytalność spowodowana jest nietypową reakcją organizmu na dawkę alkoholu.

Ponieważ jednak nie ma (inaczej niż np. 148 § 1 KK).5 promila alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0. "okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego". Okolicznością wyłączającą winę (umyślną) sprawcy jest tzw. inaczej mówiąc.2 promila do 0. 28 § 1 KK. bo dotyczy znamienia "małoletni" użytego w opisie czynu polegającego na rozpijaniu małoletniego (art. art.1 mg do 0. Przykład 1: Na polowaniu. co nie wchodzi do znamion zabójstwa.IV. gdy zawartość alkoholu we krwi wynosi lub prowadzi do stężenia powyżej 0. że chodzi o człowieka. które należą do znamion niektórych przestępstw i wykroczeń (np. W przypadku przestępstw. myśliwy X. Dla odpowiedzialności karnej istotny jest tylko taki błąd co do faktu. V. Stanu nietrzeźwości wpływającego na poczytalność nie należy mylić ze zwykłym "stanem nietrzeźwości" i "stanem po użyciu alkoholu". Tak więc istotny błąd co do faktu. Jest to błąd istotny. nie popełnia umyślnego zabójstwa. ponieważ dotyczył on faktu. a w rzeczywistości strzelał do osoby B . Jego błąd jest istotny. Przykład 2: X nakłania do picia wódki Y-ka. Nie wyklucza to jednak jego odpowiedzialności za nieumyślne spowodowanie śmierci. 208 KK). jak to stwierdza art. Stan nietrzeźwości.5 promila alkoholu albo do obecności w wydychanym powietrzu od 0. zabija innego myśliwego. Stan po użyciu alkoholu zachodzi. że strzela do zwierzęcia. czyli sytuacja gdy zachodzi rozbieżność między jakimś fragmentem rzeczywistości a wyobrażeniem o nim sprawcy. który dotyczy. co do znamienia którego się pomylił. mylnie sądząc. W podanym wyżej przykładzie myśliwy X. Gdyby X mylnie sądził.25 mg alkoholu w dm3.jego błąd byłby nieistotny dla odpowiedzialności karnej. Konsekwencją istotnego błędu co do faktu jest to. a więc dotyczył jednego ze znamion zabójstwa (art. art. 180 KK. przy zabójstwie czy spowodowaniu uszczerbku na zdrowiu) nieumyślnej odmiany tego . istotny błąd co do faktu powoduje brak przestępstwa w ogóle. błąd co do faktu. gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi od 0. mylnie sądzący. ponieważ dotyczyłby tylko tożsamości ofiary. to. 87 KW). że nakłaniany jest osobą dorosłą. że strzela do osoby A. Błąd co do faktu. które nie występują w odmianie nieumyślnej. mylnie sądząc. błąd co do znamienia czynu zabronionego. że sprawca nie popełnia umyślnie czynu zabronionego. Natomiast stan nietrzeźwości zachodzi.25 mg alkoholu w 1 dm3. że strzela do zwierzęcia.

że co do następstwa zachodzi lekkomyślność lub niedbalstwo sprawcy. Jest to błąd faktyczny. którego dotyczył błąd. że Y jest zagranicznym dziennikarzem. nawet jeżeli co do faktu "małoletniości" możemy mu przypisać lekkomyślność lub niedbalstwo. Przykład 3: X przekazuje wiadomości stanowiące tajemnicę państwową agentowi obcego wywiadu Y. która powoduje powstanie typu uprzywilejowanego. że prawo nie zabrania dawania małoletnim alkoholu. które mogą być popełnione z winy mieszanej. 208 KK (rozpijanie małoletniego). Inaczej mówiąc. że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego. Błąd dotyczy tu istotnego dla przestępstwa szpiegostwa (art. KK za zabójstwo eutanatyczne. gdy błąd sprawcy polega na mylnym przyjęciu. Art. . X nie ponosi odpowiedzialności karnej. ale pozostaje przestępstwo typu podstawowego. 148 § 1 KK. ale mylnie sądzi. 130 § 2 KK) znamienia "obcy wywiad". nawet i bez uwzględnienia znamienia objętego błędem X-a. 265 KK).przestępstwa. W pewnych przypadkach konsekwencją błędu co do faktu może być wykluczenie odpowiedzialności za jedno przestępstwo umyślne z jednoczesną możliwością zakwalifikowania czynu z przepisu o innym przestępstwie umyślnym. Dzieje się tak wtedy. VI. nie wyklucza jeszcze wypełnienia znamion innego przestępstwa umyślnego. błąd co do następstwa czynu nie wyklucza wówczas odpowiedzialności sprawcy za typ kwalifikowany. Jednakże. mylnie sądząc. a jego I błąd dotyczy właśnie znamienia kwalifikującego. jego czyn wypełnia znamiona przestępstwa ujawnienia tajemnicy państwowej (art. Nieświadomość bezprawności czynu (błąd co do prawa). gdy sprawca popełnia przestępstwo typu kwalifikowanego. mylnie sądząc. Dlatego wyklucza się tutaj zakwalifikowanie czynu X-a jako szpiegostwa. a więc wystarczy.odpowiada z art. że żąda on przyspieszenia jego śmierci . Jeżeli przykład zmienimy w ten sposób. Inaczej niż przy błędzie co do faktu. Inaczej jest tylko przy przestępstwach kwalifikowanych przez określone następstwo.. wykluczający przestępstwo z art. Przykład: X częstuje alkoholem małoletniego Y. mimo że obiektywnie dopuścił się zwykłego zabójstwa z art. Np. gdy nawet pominięcie znamienia. błąd co do prawa dotyczy nie jednego ze znamion przestępstwa. jeżeli ktoś zabija ciężko i nieuleczalnie chorego pod wpływem współczucia dla niego mylnie sądząc. że ma do czynienia z osobą pełnoletnią. że X wprawdzie zna dokładnie wiek Y-ka. Natomiast. Odpowiada on wówczas z przepisu określającego ten typ uprzywilejowany. lecz całościowej prawnej oceny czynu. 28 § 2 KK reguluje sytuację. wyklucza to odpowiedzialność za typ kwalifikowany.

że jakiś przepis karny wprowadzono nagle. Sytuację odwrotną w stosunku do nieświadomości bezprawności czynu stanowi tzw. 240 KK). ale uważa zakaz za niesłuszny. posługuje się określeniem "nieświadomość bezprawności czynu". Ustawodawca może w różnym stopniu uwzględniać błąd co do prawa przy kształtowaniu zakresu odpowiedzialności karnej sprawcy. Taka różnica poglądów między nim a ustawodawcą nie ma wpływu na winę sprawcy i w konsekwencji nie ma wpływu na jego odpowiedzialność karną. Obowiązujące w Polsce prawo karne uwzględnia na korzyść sprawcy jego błąd co do prawa. że jego czyn jest przestępstwem. 284 KK). że przestępstwem jest przywłaszczenie sobie rzeczy znalezionej (art. gdy ktoś zachowuje się zgodnie z prawem. Jeżeli błąd prawny był nieusprawiedliwiony. by ktoś nie wiedział że przestępstwem jest kradzież. 3. Przy ustalaniu. Przestępstwo urojone. przestępstwo urojone (delictum putativum). Deklarowano w ten sposób. Podstawowym kryterium powinna tu być możliwość uniknięcia błędu przez sprawcę. czy nieświadomość bezprawności czynu należy też wziąć pod uwagę poziom umysłowy sprawcy i stopień zrozumiałości przepisu. że błąd sprawcy co do oceny prawnej czynu nie ma wpływu na jego odpowiedzialność karną. 2. Zakres odpowiedzialności. to sprawca odpowiada za popełniony czyn na normalnych zasadach.mamy do czynienia z nieświadomością bezprawności czynu (art. w którym takie czyny są prawnie dozwolone nie wpadł na myśl. Trudno sobie wyobrazić. że czyn ten jest zabroniony przez jakąś gałąź prawa. W dawniejszym prawie karnym posługiwano się powszechnie maksymą ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). że jako cudzoziemiec z kraju. że nie ma błędu w rozumieniu tego przepisu. Art. Oznacza to. Natomiast z pewnością pewien procent obywateli nie wie. a nie "nieświadomość przestępności czynu". albo dlatego. 30 KK. Nie ma także błędu co do prawa. pobicie lub spowodowanie pożaru. że należy sprawdzić jak ocenia to prawo polskie. czy też niezawiadomienie organów ścigania o pewnych przestępstwach (art. Zachodzi ono wtedy. 236 KK). ale zdaje sobie sprawę. jeżeli sprawca wie o bezprawności czynu. ale błędnie sądzi. Błąd co do prawa może mieć w praktyce miejsce w odniesieniu do mniej znanych typów przestępstw. Sprawca może nie mieć możliwości uniknięcia błędu dlatego. jeżeli sprawca wprawdzie nie wie dokładnie. ale sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. jeżeli taka nieświadomość bezprawności jest usprawiedliwiona. zatajenie dowodów niewinności innej osoby (art. że jego zachowanie . który reguluje kwestię błędu co do prawa. czyli błąd dotyczy całościowej oceny czynu. 30 KK).

który z nich ją zawinił. VIII. że uderzony nie miał żadnej broni. powodując ciężkie uszkodzenie ciała. uderza go ciężkim przedmiotem. Przykład 1: Dwaj kierowcy po spowodowanej przez siebie kolizji kłócą się w ostrych słowach o to. ślepe wykonywanie rozkazów. a w krańcowych przypadkach umożliwia funkcjonowanie całych zbrodniczych systemów państwowych. że w czasie kłótni jeden z jej uczestników. Błąd co do kontratypu lub okoliczności wyłączającej winę. nie popełnia przestępstwa kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. ponieważ o przestępności czynu decyduje ustawa (nullum crimen sine lege). VII. W takiej sytuacji można przypuszczać. że jest to zabronione przez obowiązujący KK pod groźbą kary. Drugi uczestnik kłótni. nic nie mówiąc sięga do kieszeni po tym jak kichnął . W przypadku przestępstwa urojonego odpowiedzialność karna nie wchodzi w grę. że taka przestępność zachodzi.konkluzja sądu musiałaby być inna. Najistotniejszym elementem dyscypliny wojskowej jest obowiązek wykonywania przez podwładnych rozkazów przełożonych. Rozkaz przełożonego. Kodeks karny w art. a nie czyjeś przekonanie. Nie można jednak również dać żołnierzom prawa i nałożyć obowiązku analizowania każdego rozkazu pod kątem jego legalności . że błąd co do istnienia obrony koniecznej był usprawiedliwiony. że sąd uznałby. lecz chciał tylko nastraszyć przeciwnika. Dlatego też nie można wymagać od żołnierzy absolutnego posłuszeństwa (tzw. Wagę tego obowiązku podkreśla się w prawie karnym przez tworzenie typów przestępstw polegających na odmowie wykonania rozkazu (art. że zachodzi tu jedna z tych okoliczności. 29 odrębnie uregulował kwestię błędu co do okoliczności wyłączającej bezprawność (kontratypu) lub okoliczności wyłączającej winę sprawcy. Według tego przepisu. Gdyby przykład zmodyfikować w ten sposób. może prowadzić do nadużywania dyscypliny wojskowej dla popełniania przestępstw. myśląc. że "zaraz uciszy go na zawsze" i sięga pod kurtkę. np. Z drugiej strony. Gdy błąd taki nie jest usprawiedliwiony. sprawca odpowiada na normalnych zasadach.się jest przestępstwem. możliwe jest jednak zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary. osoba uprawiająca prostytucję mylnie sądzi. 343 KK). 2e jego przeciwnik chce użyć broni palnej. często zagrożonych surowymi karami. koncepcja "ślepych bagnetów"). jak uczą doświadczenia historyczne. Okazało się. W pewnym momencie jeden z nich grozi drugiemu.

będziemy musieli rozstrzygnąć. traktuje jeńców wojennych w sposób sprzeczny z konwencjami międzynarodowymi. naraziłby się na niebezpieczeństwo (np. 30 KK. jeżeli chce popełnić czyn zabroniony (zamiar bezpośredni) albo przewidując możliwości wypełnienia znamion czynu zabronionego godzi się na to (zamiar ewentualny). 318 KK) nie dotyczy sytuacji. Stosuje się wówczas art. jeżeli Trybunał uzna. koncepcję "umiarkowanego posłuszeństwa". Polskie prawo karne przyjmuje w tym zakresie. ale również merytorycznie musi ono dotyczyć spraw służbowych. Jeśli okaże się. wykonując w czasie ćwiczeń rozkaz przełożonego. gdy żołnierz otrzymujący rozkaz działa w nieświadomości bezprawności czynu. jakie skutki może spowodować jego zachowanie się i dlatego na mocy art. Jeżeli żołnierz. powodując w ten sposób pożar. Przykład 1: Niedoświadczony żołnierz. rzuca petardę na strych wiejskiego domu. zgodnie z którą jest to polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem. może . że wymaga tego sprawiedliwość". 8 Statutu Międzynarodowego Trybunału Wojskowego (tzw. W praktyce może zachodzić sytuacja będąca połączeniem instytucji rozkazu przełożonego i stanu wyższej konieczności. W tym wypadku żołnierz nie uświadamiał sobie.jeżeli pozostałe przesłanki stanu wyższej konieczności są spełnione . Według art. czy błąd ten byi usprawiedliwiony w rozumieniu art. żołnierz dopuszczający się czynu zabronionego będącego wykonaniem rozkazu nie popełnia przestępstwa. . zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości kwestia rozkazu uregulowana jest w prawie karnym międzynarodowym w sposób nieco odmienny. Wykonawca przestępnego rozkazu odpowiada więc. że musi to być polecenie służbowe nie tylko co do formy. nie zwalnia go od odpowiedzialności karnej. 318 KK. może jednak wpłynąć na złagodzenie kary. Zgodnie z tym przepisem. W § 18 art.powoływać się na stan wyższej konieczności dla usprawiedliwienia świadomego wykonania przez siebie przestępnego rozkazu. W zakresie zbrodni przeciwko pokojowi. że oskarżony działał z rozkazu swego rządu albo swego zwierzchnika. czy rozkaz wykonać. Przykład 2: Żołnierz.(teoria "myślących bagnetów") i rozstrzygania za każdym razem. chyba że wykonując rozkaz umyślnie popełnia przestępstwo. Wynika z tego. w postaci użycia broni przez przełożonego dla wymuszenia posłuszeństwa). na rozkaz przełożonego. odmawiając wykonania rozkazu przestępnego. 30 KK. 115 KK zawarta jest ustawowa definicja rozkazu. Uregulowanie dotyczące rozkazu (art. że nie znał on odpowiednich przepisów i zaufał w tym zakresie przełożonemu. Trybunału Norymberskiego) "okoliczność. w art. 318 KK nie popełnia przestępstwa.

który uznaje. na mocy którego przepisy § 18 art. 1 § 2 KK. Według art. Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej. Praktycznie jednak. Czyn ten wypełnia znamiona przestępstwa umyślnego pozbawienia człowieka wolności (art. Przepis ten przewiduje specyficzną okoliczność wyłączającą odpowiedzialność karną. Okoliczność. 1 § 2 dotyczy formalnie wszystkich typów przestępstw przewidzianych w prawie karnym. dyscyplinarnej). Znikoma szkodliwość społeczna konkretnego czynu nie oznacza. Chodzi oczywiście o czyn. a także przepis (art. nie stanowi przestępstwa czyn. wydawanych urzędnikom państwowym przez ich przełożonych. by potraktować go jako przestępstwo. trudno . że wykluczają znikomość społecznej szkodliwości. że nie popełnia przestępstwa osoba odmawiająca wykonania rozkazu lub nie wykonująca rozkazu. Np. które nie stanowią wprawdzie przestępstwa. Znikoma społeczna szkodliwość czynu. w tym również zbrodni. Do tych funkcjonariuszy odnosi się więc zarówno definicja rozkazu. 1 § 2 KK. jeżeli w konkretnym przypadku miało to wpływ na stopień winy sprawcy. 115 KK oraz art. Art. przepisy wprowadzające KK wprowadził uregulowanie. 6 ustawy z 1997 r. że pozbawienie wolności trwało minutę. w normalnej sytuacji dojdziemy do wniosku. zwłaszcza. trudno sobie wyobrazić jego zastosowanie przy tych typach przestępstw. Przykład 1: X zamyka na klucz pokój. który poleca popełnienie przestępstwa. UOP. że jest on czynem społecznie pozytywnym. Jeżeli jednak wyobrazimy sobie.odpowiedzialność karną na normalnych zasadach. 189 KK). 344 KK). który wypełnia znamiona przestępstwa. ponoszą . Jednakże najczęściej chodzi tu o czyny. ale przez swą nietypowość merytorycznie nie zasługuje na to.Art.w razie popełnienia przestępstwa na polecenie przełożonego . których znamiona są tak ujęte. Ponieważ nie są oni związani dyscypliną podobną do wojskowej. ale mogą być jednak potraktowane jako podstawa innego rodzaju odpowiedzialności (np. § 13. 1 § 2 KK też obejmuje). którego społeczna szkodliwość jest znikoma. że przestępstwa dokonano na polecenie przełożonego. Może tak być. Osobną kwestię stanowi znaczenie poleceń służbowych. 318 i 344 KK mają odpowiednie zastosowanie do funkcjonariuszy Policji. uregulowanie odpowiedzialności za wykonanie rozkazu przestępnego. że czyn ten jest społecznie szkodliwy w stopniu znikomym i zastosujemy art. gdy czyn nie jest społecznie szkodliwy w żadnym stopniu lub wręcz społecznie pożyteczny (które to sytuacje art. Straży Granicznej. może jednak być uwzględniona przy wymiarze kary. w którym przebywa Y. to być może. której nie można zaliczyć ani do okoliczności wyłączających bezprawność czynu ani do okoliczności wyłączających winę.

jak i kryteria podmiotowe (postać zamiaru. kiedy taka znikomość zachodzi. motywacja sprawcy). ale zamiar wyrządzonej temu dobru prawnemu szkody był znikomy. Jest to sytuacja. w którego chronieniu społeczeństwo jest w tym stopniu zainteresowane. rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia". według jakich kryteriów oceniać stopień społecznej szkodliwości. motywacja). Kodeks karny zawiera co do tej kwestii specjalny przepis. które jest jego wnukiem. 115 § 2 KK odnoszą się wyraźnie tylko do przestępstw umyślnych (postać zamiaru. a jedynie prowadzi do jej zawężenia w porównaniu z formalnym zakresem przepisu Istotnym problemem jest. jak to jest w podanym wyżej przykładzie. Znikomość taka mo2e także wynikać ze względów czysto podmiotowych. gdzie wolność człowieka została niewątpliwie naruszona. Niektóre z kryteriów wymienionych w art. można powiedzieć. kiedy pewna nieunikniona dowolność oceny organów stosujących prawo nie może doprowadzić do rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej w sposób niebezpieczny dla jednostki. sposób i okoliczności popełnienia czynu. jak równie2 . że dobro prawne. które przeważają ilościowo. że katalog wymienionych w niej kryteriów jest pomyślany jako zamknięty. dotyczące dobra prawnego oraz szkody. Na pierwszych miejscach wymienia się przedmiotowe składniki społecznej szkodliwości. Czyn ten .postać zamiaru. 207 KK). W katalogu tym znajdują się zarówno kryteria przedmiotowe. wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków.sobie wyobrazić. iż czyni je przedmiotem ochrony przepisu karnego. Mianowicie art. by czyn polegał na znęcaniu się nad osobą nieporadną (art. Nie da się ściśle określić w ustawie. powinno tu być głównym punktem orientacyjnym. motywację sprawcy. należy przede wszystkim zauważyć. że te dwa pojęcia (społeczna szkodliwość i wina) częściowo na siebie w tym sensie zachodzą. Analizując tę quasi-definicję społecznej szkodliwości. a pozostałe mają charakter uniwersalny. i jednocześnie stopień jego społecznej szkodliwości był znikomy. rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody. Przykład 2: X uprowadza i zatrzymuje w swoim domu wbrew woli rodziców dziecko. Ponieważ te ostatnie brane są również pod uwagę przy ocenie stopnia winy sprawcy. 115 § 2 KK. Jest tak dlatego. Społeczna szkodliwość może być znikomego stopnia ze względów przedmiotowych. Znikoma szkodliwość społeczna czynu. Nieprzypadkowa wydaje się być kolejność wyliczenia kryteriów. według którego: "Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sad bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra. inne tylko do nieumyślnych (rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia). to kategoria ocenna. mogą też o niej decydować łącznie czynniki przedmiotowe i podmiotowe. skoro ustawodawca nie użył przed ich wyliczeniem zwrotu (używanego w innych miejscach w KK) "w szczególności".

9. a w każdym razie na pewno nie w stopniu wyższym nit znikomy. w jaki sposób dokonać całościowej oceny tych czynów i wyrazić ją w karze łącznej. że działanie X-a było podjęte ze szlachetnych motywów. polega na tym. że rozpowszechnianie pornografii nie jest społecznie szkodliwe. gdy ten sam sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw. i jednocześnie było ukierunkowane na ochronę dobra dziecka. 1 § 2 KK ma zastosowanie. obejmującej wszystkie popełnione czyny.wypełnia znamiona przestępstwa z art. że X działał dla dobra wnuka. bo popełniono ją po wydaniu pierwszego wyroku. i rozboju 20. nawet nieprawomocnego. wiedząc. Przykład 4: Sąd. rozstrzygając sprawę karną o rozpowszechnianie pornografii (art. 202 KK). który wówczas powstaje. niezadowolony z wyroku X znieważył sędziego. Trzeba podkreślić. Stosując art.11. W przykładzie tym w zbiegu pozostają tylko kradzież i rozbój. Przykład 1: X dopuszcza się kradzieży 1. w trakcie której został skazany nieprawomocnie za kradzież. W sytuacji zbiegu przestępstw możliwe są różne systemy wymierzania kary łącznej. 2. i dlatego może być oceniony inaczej. 211 KK. dokonywanej przez ustawodawcę. § 14. Problem. że stosowanie art. Po rozprawie sądowej w dniu 10. ponieważ art. tzn. System kumulacji polega na zwykłym . to powiemy.1998 r. I. że jest on drastycznie zaniedbywany przez rodziców. sąd zastosował przepis wbrew jego treści. ł § 2 KK w oparciu o generalną ocenę (inną niż reprezentowana przez ustawodawcę). O zbiegu przestępstw mówimy wtedy. gdy konkretny czyn jest nietypowy.. Zbieg przestępstw. Jeżeli przykład uzupełnimy w ten sposób.1998 r. natomiast zniewaga sędziego pozostaje poza zbiegiem. Kara łączna. Zbieg przestępstw i przepisów ustawy. w której sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw w określonym czasie. 1 § 2 KK. 85 KK).1998 r. Przesłanki zbiegu przestępstw. przed wydaniem pierwszego z wyroków. Nie może ono natomiast polegać na kwestionowaniu generalnej oceny danej kategorii czynów. 1 § 2 KK przez organy prokuratury i sądy powinno się opierać na ocenie czynu konkretnego. 1. za którekolwiek z tych przestępstw (art. Rozstrzygnięcie sądu było oczywiście nieprawidłowe.7. W uzasadnieniu stwierdził. Wymiar kary łącznej. i wkroczył w ten sposób w kompetencje władzy ustawodawczej. Polski KK traktuje jako zbieg przestępstw tylko taką sytuację. umorzył postępowanie na podstawie art.

). W sumie więc kara łączna musi się mieścić w granicach od 6 do 13 lat. 2 KK). Taka sama zasada obowiązuje wtedy. sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej. grzywna z grzywną itd. nie może być też wyższa niż 15 lat. gdy jedną z kar wymierzonych jest kara 25 lat pozbawienia wolności. przy karze ograniczenia wolności . wymienionych w art. Podobnie. W odniesieniu do grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności lub kary ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (art. przewidziano w art. 86 § 2 KK). Przy grzywnie jest to 540 stawek dziennych. ta kara jest karą łączną (art. 86 KK przewiduje dwie górne i jedną dolną granicę kary łącznej. Zasady wymiaru kary łącznej stosuje się również w odniesieniu do środków karnych wymiernych w czasie tj. ustawodawstwa karne przewidują systemy mieszane. System absorbcji polega na tym. tzn. W takiej sytuacji karę ograniczenia wolności przelicza się na pozbawienie wolności (według przelicznika 1 miesiąc ograniczenia wolności = 15 dniom pozbawienia wolności) i wymierza łączną karę pozbawienia wolności według ogólnych zasad. 85-92 KK). za które został skazany na 6 lat. że można łączyć karę pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności. która jednak nie może przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio (art. 86 § 1 zd. Kara łączna nie może być niższa od najwyższej z wymierzonych kar (minimum). Wtedy. Przykład 2: X popełnił 3 przestępstwa. Przy wymierzaniu łącznej kary grzywny. gdy za jedno z przestępstw wymierzona została kara dożywotniego pozbawienia wolności stosuje się zasadę absorbcji. System asperacji polega na zaostrzeniu najsurowszej z wymierzonych kar. Od zasady. 1-3 KK. Ta druga granica maksymalna nie ma w tym wypadku praktycznego znaczenia. Może być jednak inaczej przy wyższych karach pojedynczych. Art. Szczególne zasady dotyczą pewnych sytuacji wymierzania łącznej kary grzywny i kary ograniczenia wolności. 5 lat i 2 lata pozbawienia wolności. 71 § 1 KK) obowiązują inne granice maksymalne (art. Przewiduje on w zasadzie łączenie kar tego samego rodzaju (pozbawienie wolności i pozbawieniem wolności. 39 pkt. nie może być wyższa od 13 lat (suma kar wymierzonych).15 lat. wymierzając łączną karę ograniczenia wolności. że łączeniu podlegają tylko kary tego samego rodzaju. Do nich należy system wymiaru kary łącznej przewidziany w polskim prawie karnym (art. 87 KK wyjątek polegający na tym. Kara łączna w tym wypadku nie mo2e być niższa od 6 lat (najwyższa z kar wymierzonych). Przeważnie jednak.zsumowaniu kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa. sąd określa na nowo wymiar pracy na cele społeczne albo . 88 KK). że najsurowsza z kar pochłania pozostałe. natomiast przy karze pozbawienia wolności . nie może być wyższa od sumy kar wymierzonych (I maksimum) II maksimum jest określone oddzielnie dla każdego rodzaju kary.18 miesięcy.

Jednak obok tożsamości kwalifikacji prawnej istnieć musi podobieństwo faktycznego sposobu popełnienia. 3. Ciąg przestępstw. sąd może orzec obok tej kary grzywnę. czyli konieczne jest tu zastosowanie tej samej kwalifikacji prawnej. W razie zbiegu orzeczeń o okresach próby.sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej. gdy za poszczególne przestępstwa orzeczono kary w różnych postępowaniach i zachodzi potrzeba orzeczenia tzw. ciągu przestępstw. 91 KK. 89 § 1 KK). nie może jeden czyn polegać na kradzieży. 89 § 2 KK). Według poprzednio obowiązującego stanu prawnego mieściła się ona w pojęciu przestępstwa ciągłego. że: 1) sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw. Pojęcia krótkich odstępów czasu kodeks nie precyzuje. Instytucja ciągu przestępstw została wprowadzona po raz pierwszy do KK w 1997 r. Jeżeli sprawca skazany został za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności. pozostawiając to organom stosującym prawo w konkretnych . w art. Ciąg przestępstw polega na tym. Podobny sposób popełnienia polega nie tylko na tym. 3) w podobny sposób. Wydaniu wyroku łącznego nie stoi na przeszkodzie. że obowiązki wymienione w art. drugi na przywłaszczeniu. 4) i zanim zapadł pierwszy wyrok. trzeci na kradzieży z włamaniem. gdy sprawy o wszystkie zbiegające się przestępstwa rozstrzygane są w jednym procesie. chociażby jej nie orzeczono za zbiegające się przestępstwa (art. Od zwykłego zbiegu przestępstw różni więc ciąg przestępstw podobny sposób popełnienia poszczególnych przestępstw i krótkie odstępy czasu między nimi. sąd orzeka o okresie próby oraz o związanych z nim obowiązkach na nowo. Zasady wymiaru kary łącznej stosuje się zarówno wtedy. z tym. sposób nie jest faktycznie podobny. Jeżeli kara łączna jest karą pozbawienia wolności lub karą ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. np. wyroku łącznego. 36 § 2 stosuje się. 2) w krótkich odstępach czasu. Zasad wymierzania kary łącznej nie stosuje się do tzw. chociażby zostały oznaczone tylko za jedno ze zbiegających się przestępstw (art. chociażby nieprawomocny za którekolwiek z tych przestępstw. ograniczenia wolnością albo grzywny z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia . te chodzi o tę samą czynność czasownikową. jak też wtedy. jeżeli zachodzą przesłanki warunkowego zawieszenia (art.wysokość potrąceń. 92 KK). jeżeli jedna kradzież jest kradzieżą kieszonkową a druga kradzieżą towaru w sklepie samoobsługowym. że kary za zbiegające się przestępstwa zostały już w całości lub w części wykonane (art. np. 86 § 3 KK).

W sytuacji. na 8 lat pozbawienia wolności. co sprowadza się do ich zsumowania. ale w drodze decyzji ustawodawcy lub pewnej utartej praktyki traktuje się je jako przypadki występowania jednego tylko czynu.sprawach. a nie jako zbieg przestępstw. jeżeli chodzi o przestępstwa określone wieloczynowo (por. Oprócz tego został skazany za czwarte przestępstwo. Pozorny zbieg przestępstw. 5 i 4 lata pozbawienia wolności. traktujemy to jako jedno przestępstwo. 4. gdy w dyspozycji przepisu przewiduje się dwie lub więcej odmian przestępnego zachowania się. Np. którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje. popełnione już po wydaniu wyroku za trzy pierwsze. Przestępstwo. mamy do czynienia z tzw. które wówczas wykonywane są kolejno. mamy do czynienia ze zbiegiem kar. gdy pewne kary nie polegają łączeniu. ale przy bliższej analizie okazuje się. które mają pewne podobieństwo do zbiegu przestępstw. Mimo. 91 § 1 KK). Przykład 3: X skazany został za poszczególne przestępstwa na 7. to będzie to traktowane jako jedno zabójstwo 20 osób. w których zbieg przestępstw wprawdzie zachodzi. to znaczy wykonane muszą być kolejno obie kary: 10 lat i 8 lat pozbawienia wolności. przestępstwach wieloodmianowych. 116-118). jeżeli ktoś rzuci granat w tłum zabijając 20 osób. pozornego zbiegu przestępstw. sąd orzeka jedną karę na podstawie przepisu. W doktrynie dotyczącej przestępstwa ciągłego (Kaftal. Pojęciem tym obejmuje się również sytuacje. Jako jeden czyn a nie zbieg przestępstw traktujemy sytuacje. 5. Zbieg kar. zbiegiem kar. Kara łączna orzekana jest natomiast w razie zbiegu ciągów przestępstw lub zbiegu ciągu przestępstw z innymi przestępstwami (art. 91 § 2 KK). od sytuacji. wyrażającej się w wielu zachowaniach. Np. 263 KK przewiduje przestępstwo wyrabiania bez zezwolenia broni palnej lub amunicji lub handlu bez zezwolenia bronią palną lub amunicją Jeżeli w konkretnym przypadku sprawca najpierw bez zezwolenia wyprodukował amunicję. Nb. art. Nie traktujemy jako zbiegu przestępstw działalności sprawcy. to traktujemy to jako jedno przestępstwo. że tego i zbiegu nie ma. o którym dotychczas była mowa należy odróżnić od tzw. Podobnie postępujemy przy tzw. Jeśli zachodzi ciąg przestępstw. gdy sprawca jednym zachowaniem się powoduje kilka skutków. Zbieg przestępstw. że sprawca wypełnia swoim zachowaniem się dwie lub więcej odmian. w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (art. . a następnie ją sprzedał. Ponieważ kara ostatnia nie podlega połączeniu z poprzednimi. tj. Sąd wymierzył mu łączną karę 10 lat pozbawienia wolności. 131) postulowano by rozumieć przez to odstęp nie dłuższy niż 6 miesięcy.

w razie zamachu na dobro osobiste istniała tożsamość osoby pokrzywdzonej. a czym innym przypisanie jednego przestępstwa ciągłego kradzieży mienia o wartości 2 mln zł. Ustalenie. W związku z tym. To stare pojęcie przestępstwa ciągłego i wypracowane na jego tle orzecznictwo jest już nieaktualne.a nie 20 zabójstw pozostających w zbiegu. węższe od dotychczasowego. wykształcone na tle stanu prawnego sprzed KK z 1997 r. co przy większej ilości czynów jest w praktyce uciążliwe. popełnione były w jednorodny sposób. Nie ma też zbiegu przestępstw w przypadku tzw. Zrezygnowanie z niej oznaczałoby konieczność wymierzenia kary za poszczególne czyny składające się na przestępstwo ciągłe. instytucja przestępstwa ciągłego ma sens praktyczno-procesowy. zł. składającym się na przestępstwo ciągłe. przestępstwa ciągłego.. bez możliwości jej zaostrzenia powyżej ustawowego zagrożenia. od tego ostatniego fragmentu przestępstwa ciągłego liczy się przedawnienie. Jedną z istotnych konsekwencji przyjęcia ciągłości przestępstwa jest to. 6. Przestępstwo ciągłe. Sens instytucji przestępstwa ciągłego tłumaczy się dwoma rodzajami argumentów. ponieważ KK z 1997 r. 2) dwóch lub więcej zachowań. pojęcie przestępstwa ciągłego. w swym art. kiedy dwa lub więcej czynów popełnionych było w krótkich odstępach czasu przez tego samego sprawcę. W razie zamachu na dobro osobiste warunkiem ciągłości przestępstwa jest ponadto tożsamość pokrzywdzonego. Niewątpliwie czym innym jest przypisanie sprawcy 20 kradzieży mienia o wartości 100 tys. . że ustawa karna zmieniła się po popełnieniu przestępstwa. Z drugiej strony. 3) w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. a ponadto wszystkie te czyny spajał jednolity zamiar lub wykorzystanie tej samej sposobności sytuacyjnej. 12 ustanawia i definiuje nowe. czego się sprawca dopuścił. Karę wymierza się z przepisu naruszonego przez tak zdefiniowane przestępstwo ciągłe. Pojęcie przestępstwa ciągłego. Z jednej strony ujęcie pewnego łańcucha działań jako przestępstwa ciągłego ma lepiej oddawać wagę tego. Nie uważa się też. przy czym czyny te naruszały to samo dobro prawne. że zachodziło takie przestępstwo ciągłe stwarzało możliwość wymierzenia zań kary do górnego ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. a następnie wymierzanie kary łącznej. było szerokie. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek takie dwa lub więcej zachowań uważa się za jeden czyn zabroniony. ułatwiając pracę organów ścigania i sądów. i dotyczyło sytuacji. że za czas jego popełnienia uważa się odcinek czasowy zapoczątkowany pierwszym czynem i zakończony ostatnim czynem. Według tej definicji z przestępstwem ciągłym mamy do czynienia gdy sprawca dopuścił się: 1) w krótkich odstępach czasu.

Dla stwierdzenia przestępstwa ciągłego wymaga się bowiem z jednej strony więcej niż przy ciągu przestępstw (przy ciągu nie musi bowiem występować z góry powzięty zamiar). Nie są one zdefiniowane ustawowo. chcąc kupić samochód. wymaga się mniej. . jeżeli odnosi się do czynów popełnionych przed pewną datą. aż wreszcie udaje mu się doprowadzić do dokonania. przywiązująca rozstrzygające znaczenie do czasu ostatniego fragmentu przestępstwa ciągłego. jak i przestępstwa ciągłego. z drugiej jednak strony. że może on odpowiadać za całe przestępstwo ciągłe jako sprawca dorosły. Współukarana czynność uprzednia zachodzi np. jeżeli sprawca w czasie popełniania przestępstwa ciągłego ukończył lat 17. gdy ktoś najpierw przygotowuje się do popełnienia przestępstwa i bezskutecznie usiłuje je popełnić. ustala jego cenę. którą z instytucji w razie takiego zbiegu zastosować. w sytuacjach. a nadto poszczególne czyny nie muszą wypełniać znamion przestępstwa. Czynności współukarane. Przykład 4: X. Czynności współukarane mogą mieć postać współukaranych czynności uprzednich albo współukaranych czynności następczych. uznać. przedawnienia lub wyboru ustawy względniejszej. opierając się na kryterium czasu ostatniego fragmentu (w którym to czasie nie był już nieletni). nie może jednak mieć zastosowania w każdej sytuacji. że w zasadzie pierwszeństwo powinna mieć konstrukcja przestępstwa ciągłego. Nie traktuje się jako zbiegu przestępstw sytuacji. a data ta wypada w czasie między pierwszym a ostatnim członem przestępstwa ciągłego. że w konkretnej sprawie mogą być spełnione przesłanki obu tych konstrukcji prawnych. wykroczeniami. Amnestia nie ma zastosowania. Stan faktyczny opisany w tym przykładzie spełnia zarówno przesłanki ciągu przestępstw. w których zastosowanie konstrukcji przestępstwa ciągłego prowadzić będzie to surowszej kwalifikacji prawnej albo do innych negatywnych konsekwencji np. Nie będzie to jednak także oczywiste. jako stwarzająca dla sprawcy korzystniejszą sytuację (brak możliwości nadzwyczajnego zaostrzenia). wykształciły się raczej w drodze powtarzającej się praktyki i w związku z tym ich zakres nie jest całkowicie jasny. wtedy. bo nie jest konieczne popełnienie czynów w podobny sposób. gdy mamy do czynienia z tzw. wystarczy jeżeli są np. czynnościami współukaranymi. Powstaje więc problem. Np. Tego typu interpretacja. w zakresie stosowania amnestii. Ten z góry powzięty zamiar realizuje w ciągu tygodniowego urlopu. po czym postanawia uzyskać potrzebna kwotę przez popełnienie trzech włamań do trzech sklepów ze sprzętem elektronicznym. to nie można. 7. Porównanie przestępstwa ciągłego z ciągiem przestępstw prowadzi do wniosku.jeżeli weszła ona w życie w tak wyznaczonym odcinku czasowym. Wydaje się..

w art. 245 KK). ukrywanie współsprawcy przestępstwa. czy też podpalenia (art. Skazanie w takiej sytuacji następuje więc za jedno przestępstwo. Polega ona na przyjęciu. Zbiegu przepisów nie ma oczywiście wtedy.Nie ponosi on wówczas oddzielnej odpowiedzialności za przygotowanie i usiłowanie. że "Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo". 1. 310 § 2 KK (puszczanie w obieg fałszywego pieniądza). II. 2. 11 § 3 KK rozstrzyga to w ten sposób. Podobne będzie rozstrzygnięcie. Definicja. nieudzielenie pomocy ofierze popełnionego przez siebie pobicia. Nie uważa się natomiast za czynność współukaraną stosowania przez sprawcę przemocy lub groźby w celu wywarcia wpływu na świadka (art. Nie stoi to na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów. ale w kwalifikacji prawnej czynu wymienia się wszystkie naruszone przepisy (tzw. 286 KK (oszustwo) i art. np. zniszczenie rzeczy skradzionej. gdy jeden czyn wypełnia znamiona dwóch lub więcej przestępstw. 11 § 1 KK dobitnie podkreślono. jeżeli podżegacz lub pomocnik do jakiegoś przestępstwa wejdzie następnie w rolę jego współsprawcy. 3. ile przepisów karnych naruszył. z którego z naruszonych i wymienionych w kumulatywnej kwalifikacji przepisów zaczerpnąć zagrożenie ustawowe karą dla wymierzenia kary za to przestępstwo. że karę wymierza się na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą. zgwałcenie osoby poniżej lat 15 narusza art. kumulatywna kwalifikacja czynu). Pozorny zbieg przepisów. idealnego zbiegu przestępstw. gdy czyn . Powstaje w związku z tym problem. Art. Polskie prawo karne nie przyjęło koncepcji idealnego zbiegu przestępstw. Kumultatywna kwalifikacja czynu. W przypadkach tego typu stosuje się w niektórych ustawodawstwach konstrukcję tzw. Zbieg przepisów ustawy zachodzi wtedy. 163 KK) w celu zatarcia śladów zabójstwa. fałszowanie dokumentów księgowych dla ukrycia przywłaszczenia mienia firmy. że sprawca dopuścił się tylu przestępstw. Przeciwnie. Zapłacenie kontrahentowi fałszywymi banknotami narusza art. Zbieg przepisów ustawy. W niektórych systemach prawnych prowadzi to w rezultacie do potraktowania sytuacji jako zbiegu przestępstw i kary łącznej. 197 i 200 KK. Przykładem współukaranej czynności następczej jest np. które uważamy za czynności uprzednie współukarane z dokonaniem.

to wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 197 i 190) przepisów byłoby więc dwukrotnym zrobieniem sprawcy zarzutu z tego samego zachowania się. Przykład ł: X dopuszcza się zgwałcenia. 148 § 1 KK. że czyn ten wyczerpuje również znamiona zwykłego zabójstwa z art. ponieważ stosowanie groźby jest juź wliczone w zestaw znamion przestępstwa zgwałcenia i uwzględnione przy określaniu ustawowego zagrożenia za zgwałcenie. wniosku że mamy do czynienia z pozornym zbiegiem przepisów ustawy) konieczne jest posłużenie się pewnymi regułami wyłączania zbiegu przepisów. a jednocześnie fragment tego czynu wyczerpuje znamiona innego przestępstwa. Przepis ten pozostaje w tym sensie "w rezerwie". Reguła ta dotyczy dość rzadkich w prawie karnym sytuacji. gdy czyn nie może być zakwalifikowany z innego przepisu. Jeżeli jakiś przepis karny ma w stosunku do innego przepisu karnego charakter przepisu szczególnego. 148 § 4 KK (tzw. ale jednocześnie groźba wypełnia znamiona przestępstwa z art. posiłkowy. Zbieg przepisów był tu więc pozorny. Reguły te są następujące: 1) Wyłączenie przepisu ogólnego przez przepis szczególny (lex specialis derogat legi generali). 190 KK. Tak jednak nie jest. Przypadki. lecz dla wyciągnięcia takiego wniosku (tzn. ponieważ art. mogą mieć jednak również charakter bardziej skomplikowany. Czyn ten wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. Ten drugi przepis nazywamy wówczas przepisem głównym. Zakwalifikowanie tego czynu z obydwu (art. Subsydiarny. pomocniczy charakter ma w polskim prawie karnym w pewnym zakresie art. 197 KK. tj. że stosuje się go tylko wtedy. 3) Wyłączenie przepisu posiłkowego (subsydiarnego) przez przepis główny (lex primaria derogat legi subsidiariae). 148 § 1 KK. to ma ono pierwszeństwo przed przepisem ogólnym. gdy konkretny czyn wyczerpuje znamiona jednego przestępstwa. grożąc pokrzywdzonej okaleczeniem jej twarzy przy pomocy noża.narusza tylko jeden przepis karny. nie jest to oczywiste na pierwszy rzut oka. 2) Wyłączenie przepisu pochłoniętego przez przepis pochłonięty (lex consumens derogat legi consumptae). tzn. 231 § 2 KK. Zbieg przepisów jest tutaj jednak pozorny. zabójstwo w afekcie). jeżeli sprawca zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami. W przypadku tej reguły chodzi o sytuację. Na przykład. Podobnie kradzież z włamaniem (art. 279 KK) pozornie tylko wyczerpuje równocześnie znamiona kradzieży zwykłej z art. 148 § 4 jest przepisem szczególnym wobec art. dotyczy przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego . 278 KK. a więc w rezultacie do zbiegu przepisów nie dochodzi. kiedy zbieg przepisów ustawy nie zachodzi. określa typ przestępstwa odznaczający się pewnymi cechami specyficznymi w porównaniu z typem sformułowanym ogólnie. Na pozór wydawać się może. gdy ustawodawca traktuje jakiś przepis karny jako rezerwowy.

Nauka o karze. 357 361). chociaż jest dolegliwością porównywalną z karą pozbawienia wolności. Np. czyli karanie sprawców przestępstw jest od dawna przedmiotem refleksji teoretycznej. o karach umownych w prawie cywilnym. ale jednak niezamierzonym skutkiem zastosowania środka zabezpieczającego. Teorie kary. Pojęcie kary. 228 § 3 KK. karach administracyjnych. o karach dyscyplinarnych. wyrażająca potępienie popełnionego v przez niego czynu. i wymierzana w imieniu państwa przez sąd. ponieważ według § 4 art. mającej wyjaśnić jej sens. Jednocześnie jest to jednak przyjęcie łapówki przewidziane w art. środkach karnych i środkach zabezpieczających. czyn zostanie zakwalifikowany tylko z art. Słowo "kara" używane jest w języku potocznym. 231 § 2 KK). które chociaż stosowane w związku z przestępstwem (ale nie za przestępstwo) nie mają być w założeniu odpłatą. W kontekście prawnym mówimy np. 228 KK przepis art. to jednak karą nie jest. Nb. dwóch grup teorii kary. § 15. I. Kara. Kara kryminalna to osobista dolegliwość ponoszona przez sprawcę jako odpłata za popełnione przestępstwo. a właściwie posługiwanie się nią. łapownictwa biernego). Ponieważ w konkurencji z art. 231 § 2 KK ma charakter subsydiarny. Zagadnienia wstępne. Jedne z nich. 228 § 3 KK. II. karach taryfowych. a także w prawie w różnych znaczeniach. Pierwsze wypowiedzi teoretyczne na ten temat zawdzięczamy starożytnym filozofom greckim. W prawie karnym mówiąc o karze mamy na myśli tzw. ponieważ ów element dolegliwości jest wprawdzie nieuniknionym. karę kryminalną.w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Jego czyn stanowi niedopełnienie obowiązków w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 228" (tj. zwane . Od początku zaznaczyło się występowanie dwóch zasadniczych nurtów. 231 "Przepisu § 2 nie stosuje się. karach porządkowych itd. Przykład 2: Celnik przyjmuje pieniądze za zaniechanie kontroli i pobrania cła od przemytnika przewożącego ciężarówką towar przez granicę. Nie zaliczamy do kar przede wszystkim środków zabezpieczających (por. jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego z art. a ich dolegliwość nie jest zamierzona. karach za wykroczenia. zamknięcie w zakładzie psychiatrycznym niepoczytalnego sprawcy przestępstwa. Rozdział III.

która powinna zmierzać do osiągania pewnych rezultatów w przyszłości. Protagoras może więc być uważany za pierwszego przedstawiciela teorii względnych. że kara ma być odpłatą za przestępstwo. Podobną myśl znaleźć można w dziełach Platona. których zwolennicy próbują pogodzić w jednej koncepcji ideę kary jako sprawiedliwej odpłaty z ideą kary celowej. Ten ostatni był twórcą tzw. niezależnie od jej celów. aby nie popełniano przestępstw). Tomasza. na to. że popełniono przestępstwo. niektórzy autorzy określają te pierwsze jako retrospektywne. musi mieć także charakter sprawiedliwej odpłaty. Ponieważ teorie absolutne zwrócone są w przeszłość (karzemy. że powinna ona służyć osiągnięciu celu w postaci zapobieżenia popełnianiu przestępstw w przyszłości. kładły nacisk na to. Jego koncepcja kary należy więc do teorii mieszanych. że sprawiedliwa kara ma przywracać naruszoną przestępstwem harmonię. którzy z jednej strony widzieli w karze instrument poprawy przestępcy (grzesznika). zaś teorie względne w przyszłość (karzemy. że kara nie może zmienić faktu popełnienia przestępstwa. formułując często cytowaną maksymę: Nemo prudens punit quia peccatum est. Z kolei sofista Protagoras (według przekazu jego poglądów w utworze Platona "Protagoras") kładł nacisk na użyteczność kary. a nie odpłacie (albo nie wyłącznie odpłacie) za wyrządzone zło. wobec tego prawo karne nie powinno służyć nieużytecznemu okrucieństwu. zapobieganiu popełnianiu przestępstw i przez to ochronie społeczeństwa. a te drugie jako prospektywne. Potrzebą sprawiedliwej odpłaty uzasadniał sens kary Pitagoras. W przeciwieństwie do tego teorie względne (utylitarne) akcentują celowy charakter kary. który uważał. Idee zapobiegania przestępczości jako celu kary reprezentował też Bentham i Feuerbach. koncepcji przymusu psychologicznego. by stało się zadość sprawiedliwości i żadnych dodatkowych uzasadnień nie potrzebuje. lecz po to by przestępstw nie popełniano). że jest wymierzana dlatego. że kara. sed ne peccetur (nikt rozsądny nie karze dlatego. Na jego poglądy powoływał się później Seneka i w XVIII wieku Hugo Grotius. Mieszany charakter miały też koncepcje kary reprezentowane wcześniej przez teologów chrześcijańskich: św. przez wyrządzenie mu dolegliwości. ponieważ popełniono przestępstwo). głównie powinna służyć zapobieżeniu popełnianiu przestępstw przez ukaranego i inne osoby. Myśl tę bardzo wyraźnie sformułował Beccaria stwierdzając. Myśliciele wieku Oświecenia kładli nacisk na potrzebę racjonalizowania prawa karnego i traktowania kary w sposób utylitarny. ale z drugiej strony wskazywali na element wymierzenia sprawcy sprawiedliwości. lecz powstrzymywaniu samego sprawcy i innych osób od popełnienia przestępstw w przyszłości. wyrównania zła przez niego uczynionego. Augustyna i św.teoriami bezwzględnymi (absolutnymi). Trzecią grupę stanowią teorie mieszane. Kara miała więc służyć celom prewencyjnym. według . Grotius nie negował jednak.

a więc sprawiedliwa kara ma służyć osiąganiu pewnych celów. stanowi bezwzględnie konieczną restytucję stanu przewagi prawa nad bezprawiem. Z kolei teorie bezwzględne kary znalazły swoich wybitnych przedstawicieli w dziewiętnastowiecznej filozofii niemieckiej w osobach Kanta i Hegla. wynikającą z kategorycznego imperatywu. W artykule tym zatytułowanym "Der Zweckgedanke im Strafrecht" (czyli "Myśl celowościowa w prawie karnym") przedstawił historyczną ewolucję poglądów na temat sensu kary. Kant traktował karanie za przestępstwo jako odwet moralny społeczeństwa wobec sprawcy za wyrządzone przez niego zło. czy prewencja indywidualna (zwana też prewencją szczególną) polegać ma na oddziaływaniu wychowawczym na sprawcę (czyli na jego resocjalizacji). a więc wywiera skutek w postaci tzw. że nie ma sprzeczności między charakterem kary jako sprawiedliwej odpłaty a jej celami w postaci zapobiegania popełnianiu przestępstw w przyszłości uzasadniał obszernie Franz von Liszt w tzw. że nie kwestionuje się charakteru kary jako sprawiedliwej odpłaty za czyn. jest negacją prawa. Zdecydowanie sprzeciwiał się Kant jakiemukolwiek celowościowemu traktowaniu kary. jak tylko konieczność wymierzenia sprawiedliwości. Jednocześnie dowodził. "Programie marburskim" z 1882 r. w szczególności tego. ale tej sprawiedliwej odpłacie przypisuje się znaczenie ogólnoprewencyjne (tj. Spory teoretyków dotyczą raczej spraw bardziej szczegółowych. w jaki sposób cele te mają być realizowane. najczęściej reprezentowane są mieszane teorie kary. Kara. twierdził Hegel.której prawo karne przez samo zagrożenie karą za przestępstwa oddziaływuje odstraszająco na potencjalnych sprawców przestępstw. (ogłoszonym w postaci artykułu w czasopiśmie "Zeitschrift ftir die gesamte Strafrechtswissenschaft" nr 3/1883). Współcześnie. jakim jest prawo karne. negacją woli ogólnej. traktowanie karania człowieka jako środka do osiągnięcia jakiegoś celu nie da się pogodzić z godnością jednostki. uzasadniając jej konieczność potrzebą przywrócenia stanu naruszonego przestępstwem. że kara jest . głównie w takiej postaci. prewencji generalnej. który nie wymaga żadnego innego uzasadnienia. powstrzymywanie innych niż sprawca osób od popełniania przestępstw) i indywidualnoprewencyjne (zapobieganie popełnianiu przestępstw przez skazanego). ma mieć charakter instrumentu ochrony społeczeństwa przed naruszeniem ważnych dla niego dóbr i interesów. Hegel natomiast traktował karę jako odpłatę. Jego zdaniem. stanowiąc zanegowanie przestępstwa (negację negacji) przywraca poprzednią równowagę. poprawę lub eliminację sprawcy. np. Przestępstwo. Tezę o tym. czy też na odstraszaniu go od popełniania przestępstw. Jako twórca szkoły socjologicznej lansował głównie cel kary polegający na prewencji indywidualnej przez odstraszenie. która nie może być traktowana instrumentalnie.

Miejsce tych ostatnich zajęły natomiast tzw. środki karne. W drugim etapie sąd określa w jednostkach pieniężnych wysokość stawki dziennej. na którą skazuje oskarżonego. podziału na kary zasadnicze i dodatkowe. W polskim prawie karnym katalog kar zawiera art. Kodeks nie zna. Kara grzywny występuje współcześnie w ustawodawstwach karnych w dwóch zasadniczych formach. bardziej sprawiedliwy charakter. mianowicie. 3) pozbawienie wolności. Kara grzywny.prewencją przez represję. aby nie utonąć?" . Pytając retorycznie: "Biorę lekarstwo ponieważ jestem chory. W pierwszym sąd określa liczbę stawek dziennych (np. przewidzianego w poprzednio obowiązujących przepisach. Kolejność wyliczenia kar w tym katalogu nie jest przypadkowa. System kar. Może być ona mianowicie grzywną kwotową lub grzywną orzekaną w stawkach dziennych.zakwestionował sensowność alternatywy przedstawionej w cytowanej wyżej maksymie przypisywanej Protagorasowi. 4) 25 lat pozbawienia wolności. 150 stawek). Grzywna kwotowa polega na tym. że między tymi dwoma elementami nie musi zachodzić sprzeczność. kary nie związane z pozbawieniem wolności. By obliczyć wysokość wymierzonej w ten sposób grzywny. aby wyzdrowieć? Pływam. w założeniu. Problem ten będzie szerzej omówiony w dalszym tekście. Natomiast w systemie grzywny orzekanej w stawkach dziennych wyróżnić można dwa etapy jej orzekania. Katalog kar. Obowiązujące w Polsce prawo karne nie wypowiada się wprost na temat sensu kary. czy też po to. 2) ograniczenie wolności. Grzywna wymierzana w stawkach dziennych ma mieć. lecz ma 282 wyrażać preferencje ustawodawcy co do ich stosowania. I. że sąd wskazuje w wyroku wysokość kwoty pieniężnej. którą skazany ma obowiązek uiścić na rzecz Skarbu Państwa. Są to: 1 ) grzywna. 39 KK. 32 KK. ponieważ liczbę stawek dziennych ustala się w oderwaniu od położenia . Pierwszeństwo mają mieć. Jednakże z brzmienia przepisów KK dotyczących zasad wymiaru kary i przepisów KKW na temat celów wykonania kary możemy wnioskować o poglądach ustawodawcy na ten temat. czy też po to. § 16. II. 5) dożywotne pozbawienie wolności. ponieważ wpadłem do wody. należy pomnożyć liczbę stawek dziennych przez wysokość stawki. wyliczone w art.

33 § 1 KK. gdy sprawca dopuścił się przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub korzyść taką osiągnął. 58 § 3 KK lub nadzwyczajnie łagodzi karę (zob.wysokość stawki dziennej na 1000 jednostek pieniężnych. 286 ale wyłącznie tzw. KK z 1997 r. System stawek dziennych ma tę zaletę. Zakładamy. przy czym ustalając jej wysokość. Natomiast wysokość pojedynczej stawki dziennej ustala się w granicach od 10 zł do 2000 zł. Podstawę do wymierzenia grzywny stanowi zagrożenie tą karą w sankcji 285 ustawowej za dane przestępstwo. że wyraźniej niż system kwotowy akcentuje potrzebę równego traktowania skazanych i dostosowania wysokości grzywien do ich realnych możliwości płatniczych. wyłącznie w oparciu o obowiązujące w danym systemie prawnym kryteria sądowego wymiaru kary. jeżeli sąd odstępuje od wymierzenia kary pozbawienia wolności na mocy art. terminowej. grzywna samoistna. jego warunki osobiste i rodzinne. Jest to tzw. Poza tym. sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy. Natomiast wysokość stawki dziennej powinna być określana w zależności od zamożności i możliwości zarobkowych skazanego. że X jest człowiekiem zamożnym i ma duże możliwości zarobkowe i określa dla niego . tak aby dolegliwość kary nie zależała od stanu majątkowego skazanego. Grzywna orzekana obok kary pozbawienia wolności ma. 60 § 6 KK). Te jego zalety mogą się jednak w pełni ujawnić głównie w warunkach stabilnej gospodarki i sprawnego działania organów państwowych.majątkowego skazanego. art. a Y tylko 2000 jednostek. Jest to więc zasadniczy miernik surowości wymierzonej kary. Następnie stwierdza. że powinni być ukarani jednakową pod względem surowości karą grzywny. Sąd skazuje ich wobec tego na karę po I00 stawek dziennych. w założeniu. zrezygnował z tradycyjnej grzywny kwotowej na rzecz grzywny w stawkach dziennych. stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe. ale przy prawidłowym określeniu stawki dziennej powinny to być d(a każdego z nich dolegliwości tego samego stopnia. że nie jest przewidziana w sankcji. Według art. Przykład: X i Y popełnili wspólnie przestępstwo. to znaczy nie kary 25 lat ani kary dożywotniego pozbawienia wolności. Może ona być również wymierzona mimo. grzywnę wymierza się w granicach od 10 do 360 stawek dziennych. że z zasad wymiaru kary wynika. akcentować nieopłacalność popełniania przestępstw. Wymierzenie grzywny obok kary pozbawienia wolności możliwe jest wtedy. Natomiast wobec będącego w znacznie gorszym położeniu majątkowym X-ka wysokość stawki dziennej określa na 20 jednostek pieniężnych. W rezultacie X musi zapłacić 100 000 jednostek pieniężnych. Grzywna może być również orzeczona obok kary pozbawienia wolności. gdy rozbieżność między oficjalnie deklarowanymi a rzeczywistymi dochodami obywateli nie jest zbyt duża. można orzec grzywnę obok kary pozbawienia .

przewidzianymi w międzynarodowych konwencjach odnoszących się do praw człowieka (zob. zwłaszcza przez egzekwowanie od niego obowiązku wykonywania pracy. 4 KPPW). Kara ograniczenia wolności trwa w zasadzie najmniej 1 miesiąc. 35 § 3 KK mówi tylko o "wysłuchaniu skazanego" przy określaniu czasu. III. gdy zawiesza się warunkowo wykonanie kary (zob. art. Skazany w czasie odbywania kary: 1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu. która pojawiła się najpierw w radzieckim prawie karnym. Warunku zgody skazanego nie przewiduje uregulowanie kary ograniczenia wolności w polskim KK. Dodatkową dolegliwością jest to. Kara ograniczenia wolności. Art. Wymierzenie grzywny ma tu zapobiec powstaniu wrażenia bezkarności sprawcy. Zasadnicze znaczenie dla treści tej kary ma obowiązek wykonywania przez skazanego pracy wskazanej przez sąd. którzy są zatrudnieni. opieki społecznej. Znana w niektórych państwach zachodnioeuropejskich kara wolnościowa wykonywania bezpłatnej pracy dla społeczności (community service) jest zbliżona do jednego z wariantów kary ograniczenia wolności (art. organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej w wymiarze od 20 do 40 godzin miesięcznie (art. Praca ta ma być wykonywana w odpowiednim zakładzie pracy. 70 KK). że w okresie odbywania . 35 § 1 KK). co powoduje. 3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary. Obowiązek ten może być realizowany w dwojaki sposób. Po pierwsze. Sąd może wówczas orzec potrącenie od 10 do 25 procent wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd. 8 MPPOP i art. W praktyce stosowana jest ona na niewielką skalę i orzekana za zgodą skazanego. 34 § 2 KK. najwyżej 12 miesięcy (art. rodzaju lub sposobu wykonywania obowiązku pracy. 34 KK). art. Drugi wariant (art.wolności albo obok kary ograniczenia wolności. 35 § 1 KK). 35 § 2 KK) odnosi się wyłącznie do skazanych. placówce służby zdrowia. W założeniu miała ona ograniczyć stosowanie kary pozbawienia wolności i oddziaływać na skazanego wychowawczo. a następnie była recypowana w ustawodawstwach innych państw socjalistycznych. 2) jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd. może on polegać na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. Kara ograniczenia wolności i jej uregulowanie w KK wzorowane są na 287 karze pracy poprawczej. Ograniczenia wolności osoby skazanej na tę karę wylicza art. że uregulowanie to popada w sprzeczność z zakazami pracy przymusowej. nawet jeżeli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe.

który w swym dziele "O stanie więzień" (1777) przedstawił krytyczny opis ich funkcjonowania w różnych państwach i sformułował postulaty zreformowania więziennictwa w kierunku jego humanitaryzacji i racjonalizacji. W sposób odrębny uregulowana jest w części wojskowej KK kara ograniczenia wolności stosowana wobec żołnierzy. Sąd może też zobowiązać skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części albo do świadczenia pieniężnego przewidzianego w art. stanowiąca współcześnie rodzaj kary najczęściej stosowanej za poważne przestępstwa. W czasach starożytnych i w Średniowieczu więzienie traktowano nie jako samoistną karę. Kara pozbawienia wolności w jej współczesnym kształcie pojawia się dopiero w wieku XVIII. Żołnierze służby zasadniczej odbywają karę ograniczenia wolności w wydzielonej jednostce wojskowej. 49 KK. z realizowanymi wówczas postulatami humanitaryzacji prawa karnego. Jej pojawienie się i szerokie stosowanie związane jest m. w prowadzonym . w Anglii i w Holandii domy pracy przymusowej dla włóczęgów. Kara pozbawienia wolności. Wobec żołnierzy zawodowych stosuje się też potrącenie od 5-15% miesięcznego wynagrodzenia. Stosowane uprzednio surowe kary (kara śmierci. 323 § 2 KK). Jeżeli skazany na tę ograniczenia wolności w chwili przystąpienia do jej wykonania w całości lub w części przestał być żołnierzem . kary mutylacyjne) musiały być bowiem czymś zastąpione. a także nie może brać udziału w uroczystościach i paradach (art. W czasie odbywania tej kary żołnierz nie może być mianowany na wyższy stopień wojskowy ani wyznaczony na wyższe stanowisko służbowe. W wieku XVIII istniały one już w całej Europie i były przedmiotem badań Johna Hovarda (1726-1790). powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających. datują się też znane w historii prawa karnego systemy wykonania kary.zamienia się ją na karę ograniczenia wolności według zasad ogólnych.kary w tej formie skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy. Od końca XVIII w. Zalążkami współczesnej instytucji więzienia były powstałe w XVI i XVII w. W 1791 r. jest jednak historycznie karą stosunkowo młodą. Kara pozbawienia wolności. prostytutek i żebraków. Wymierzając karę ograniczenia wolności sąd może oddać skazanego pod dozór (art. lecz głównie jako środek zapobiegający ucieczce przestępcy skazanego na karę śmierci lub jedną z kar cielesnych. III. które stopniowo przekształcały się w więzienia w obecnym rozumieniu. Może też nałożyć na niego obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego. 36 § 1 KK). obowiązek wykonywania obowiązku alimentacyjnego.in. i dlatego w świadomości społecznej najbardziej kojarząca się z funkcjonowaniem karnego wymiaru sprawiedliwości.

Odmianą tego systemu był wprowadzony w 1826 r. Polegał on na pełnej izolacji więźniów w pojedynczych celach z pozostawieniem im Biblii.k. natomiast noc spędzali izolowani w pojedynczych celach. System progresywny jest również współcześnie najbardziej rozpowszechnionym systemem odbywania kary pozbawienia wolności. W połowie XIX wieku w Anglii w Irlandii pojawił się system progresywny odbywania kary pozbawienia wolności. zakłady karne dla odbywających karę po raz pierwszy. z 1932 r. jest we współczesnych ustawodawstwach coraz rzadsze. Jest on jednak obecnie mniej sformalizowany. od bardziej ograniczających prawa więźnia (pełna izolacja) poprzez odbywanie kary w złagodzonych warunkach. w więzieniu w Auburn system milczenia (zwany też systemem auburnskim). custodia homesta) karę pozbawienia wolności. bardziej elastyczny. Przechodzenie do wyższych klas uzależnione było od postępów w poprawie więźnia. popularny był podział na hańbiącą i niehańbiącą (tzw. jak to było jeszcze w k. System ten jest też praktykowany współcześnie w Polsce. Obowiązujące prawo karne przewiduje jedynie w części wojskowej KK karę aresztu wojskowego jako specyficzną odmianę kary pozbawienia wolności stosowaną wobec żołnierzy.przez kwakrów więzieniu w Filadelfii wprowadzono system odbywania kary więzienia nazywany systemem celkowym (inaczej systemem pensylwańskim albo filadelfijskim). stąd jego przemianowanie na system wolnej progresji. bez podziału na poszczególne jej rodzaje. Również kara pozbawienia wolności stosowana za wykroczenia nazywana jest w KW karą aresztu. Po pierwsze. Warunki do tego stwarza istniejący podział zakładów karnych na poszczególne typy wymienione w art. zakłady karne dla recydywistów penitencjarnych. ale nie wolno im było rozmawiać między sobą. Niehańbiąca odmiana kary pozbawienia wolności nosiła najczęściej nazwę twierdzy i była stosowana przede wszystkim wobec przestępców . Pojawiło się ono w XIX wieku i miało dwojakie znaczenie. zakładów typu półotwartego i zakładów typu otwartego. której lektura miała u nich powodować poprawę moralną. aż do przedterminowego zwolnienia. Omawiana tu kara występuje w polskim prawie karnym w postaci jednolitej kary pozbawienia wolności. a także organizowanie wymienionych rodzajów zakładów karnych jako zakładów karnych typu zamkniętego. 69 KKW (zakłady karne dla młodocianych. Zróżnicowanie kary pozbawienia wolności. zakłady karne dla odbywających karę aresztu wojskowego).. przez wyróżnianie już w samych zagrożeniach karnych za przestępstwa poszczególnych jej odmian. który przewidywał karę więzienia i karę aresztu. System progresywny polegał na podzieleniu odbywania kary pozbawienia wolności na klasy. w którym więźniowie pracowali wprawdzie wspólnie w ciągu dnia.

kiedy to KK z 1969 r. Skazanie na dożywotnie pozbawienie wolności nie wyklucza jednak starań o ułaskawienie. nosić mają ciężkie kajdany. Przewidywano w kodeksach różne rodzaje tej kary noszące charakterystyczne nazwy (ciężkie więzienie. możliwe jest też przedterminowe warunkowe zwolnienie po odbyciu 25 lat kary (art. Przykładem takiego uregulowania może być art. zgodnie ze swoją nazwą. katorga. przewiduje również KK z 1997 r. dwa dni ciepłą. nie rezygnując jednak z kary 25 lat pozbawienia wolności. Wymierza się ją w latach i w miesiącach. do taczek przykuci podczas roboty. V. Kara dożywotniego pozbawienia wolności i kara 25 lat pozbawienia wolności.. Określał on treść kary więzienia warownego w następujący sposób: "Skazani na więzienie warowne będą mieć głowy ogolone. Kara dożywotniego pozbawienia wolności może w praktyce trwać.. 78 § 3 KK). 31 "Kodeksu karzącego" z 1818 r. Większe znaczenie praktyczne miało zróżnicowanie kary pozbawienia wolności oparte o kryterium surowości warunków jej odbywania. dla odróżnienia ich od pospolitych przestępców odbywających karę więzienia. galery itp. zastąpił ją karą 25 lat pozbawienia wolności. terminowego pozbawienia wolności. łoże mieć mają z samych tarcic bez żadnego posłania i użyci być powinni do prac najprzykrzejszych zewnętrznych lub wewnętrznych.) i często szczegółowo uregulowane pod względem warunków jej odbywania. przy czym znane są w historii prawa karne . do końca życia skazanego. Kara śmierci stosowana była szeroko w starożytności i w czasach późniejszych. lecz niemięsną potrawą. obowiązującego przez kilkadziesiąt lat (do roku 1847) w Królestwie Polskim.. aż do końca wieku XVIII. Ponownie wprowadzono karę dożywotniego pozbawienia wolności w 1995 r. a trzeci dzień chlebem i wodą żywieni będą. który w czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18 lat. mające charakter głównie izolacyjny. Według art. ciężkie roboty.politycznych. będącą odrębnym rodzajem kary od tzw. VI. zabezpieczający społeczeństwo przed niebezpiecznymi sprawcami poważnych przestępstw. Obie te kary. w ohydne ubiory przybrani. ile ich stan zdrowia i sił pozwoli". 37 KK kara pozbawienia wolności trwa najmniej miesiąc. Kary dożywotniego pozbawienia wolności nie stosuje się wobec sprawcy. a najwyżej I S lat. Problem kary śmierci. Kara dożywotniego więzienia istniała w polskim prawie karnym do 1970 r.

że w gruncie rzeczy argumenty ścisłe i rzeczowe tutaj zawodzą. Z kolei mocnym argumentem zwolenników kary śmierci jest powołanie się na społeczne poczucie sprawiedliwości. który w obecnym stanie możliwości badawczych nauk społecznych trudno uznać za rozstrzygnięty.in. w których kara śmierci jest stosowana. Za karą śmierci przytacza się m. Charakterystyczne jest przy tym. Jest to z pewnością problem. że trudno na ich podstawie o zdecydowaną konkluzję. Jak widać. O ile w Europie wyjątkiem są państwa. w całej populacji przeważają . Od okresu Oświecenia datują się postulaty i pierwsze próby zniesienia kary śmierci. 2) kara śmierci odstrasza od popełniania przestępstw. traktowane było jako spektakl. Możemy więc powiedzieć. zwłaszcza gdy skazany przez dłuższy czas oczekuje na jej wykonanie. następujące argumenty: 1) państwo nie ma moralnego prawa do uśmiercania przestępców. czy kara ta wywołuje efekt odstraszający. Problem kary śmierci należy do najbardziej kontrowersyjnych kwestii. Przeciwko karze śmierci przytacza się m. że prawie we wszystkich krajach (w tym i w Polsce). 2) kara ta jest nieskuteczna. który trwa do dzisiaj. bo nie odstrasza innych od popełniania przestępstw. powszechne kiedyś. a spór jest co do swojej istoty zderzeniem dwóch poziomów wrażliwości. między zwolennikami i przeciwnikami kary śmierci nie ma zgody co do tego. a zdarzające się jeszcze w XX w.go rozliczne sposoby wykonania tej kary. 4) nieodwracalność tej kary uniemożliwia naprawienie pomyłki sądowej. naukowców. Jego rezultaty są inne w skali Europy a inne skali światowej. 3) kara ta pobudza w ludziach złe instynkty. 3) kara ta zaspokaja społeczne poczucie sprawiedliwości. Jej publiczne wykonywanie. o tyle w skali całego świata przeważają państwa. Ograniczenie stosowania i znoszenia w poszczególnych państwach kary śmierci to proces. Pozostałe argumenty z obydwu stron są na tyle ogólne. prawników. dziennikarzy. który miał mieć znaczenie odstraszające dla oglądającej go publiczności. następujące argumenty: 1) kara ta pozwala eliminować niepoprawnych sprawców zbrodni.. skłania ich do okrucieństwa.in. Na pewno mocnym argumentem ze strony przeciwników kary śmierci jest powoływanie się na jej okrucieństwo i brak moralnego prawa państwa do jej stosowania. Natomiast badania opinii publicznej wykazują. jakie wiążą się z prawem karnym. które miały zwiększać cierpienia skazanego. że przeciwnicy kary śmierci przeważają w kręgach intelektualistów. 5) kara ta jest karą okrutną. które zachowały w swoich ustawodawstwach karę śmierci.

1995 o zmianie Kodeksu karnego. . 5) obowiązek naprawienia szkody. Ustawa z 12. zamiast znieść karę śmierci w drodze decyzji parlamentu. Katalog środków karnych znajduje się w art. Środki karne. zniósł karę śmierci w polskim prawie karnym. poz. Nr 95. Kara śmierci jest przedmiotem regulacji międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka. W art.zwolennicy kary śmierci. 2 KPCPW dopuszcza się stosowanie kary śmierci. Są to: 1) pozbawienie praw publicznych. Z kolei w art. 39 KK. kara dodatkowa pozbawienia praw rodzicielskich lub opiekuńczych. Od roku 1988 nie wykonano w Polsce ani jednego wyroku skazującego na 296 karę śmierci. 7) świadczenie pieniężne. Kodeksu karnego wykonawczego oraz o podwyższeniu dolnych i górnych granic grzywien i nawiązek w prawie karnym (Dz. Może ona być stosowana tylko w czasie wojny za najpoważniejsze przestępstwa o charakterze wojskowym popełnione w czasie wojny. że postanowienia paktu nie mogą być argumentem dla opóźniania lub niedopuszczania do zniesienia kary śmierci. zrezygnował z pojęcia kar dodatkowych przemianowując je na środki karne. KK z 1997 r. rozstrzygnięto tę sprawę w drodze referendum. wprowadzając w art. w roku 1969 w Wielkiej Brytanii lub w 1981 r. 2) zakaz zajmowania określonego stanowiska. (nie ratyfikowany przez Polskę) ogranicza dopuszczalność jej stosowania do przestępstw popełnionych w czasie wojny lub bezpośredniego zagrożenia wojną. (nie ratyfikowany przez Polskę) przewiduje zniesienie kary śmierci. 6 MPPOP dopuszcza się karę śmierci za najpoważniejsze przestępstwa z pewnymi zastrzeżeniami i ograniczeniami oraz ze wskazaniem. W katalogu tym nie znalazła się.. 475) przekształciła to moratorium faktyczne w moratorium ustawowe.U. 4) przepadek przedmiotów. 5 przepis o brzmieniu: "W okresie 5 lat od wejścia w życie ustawy nie wykonuje się kary śmierci".7. 8) podanie wyroku do publicznej wiadomości. § 17. Uwagi ogólne. ale protokół dodatkowy nr 6 z 19$3 r. do których zaliczył też nawiązkę. I. 3) zakaz prowadzenia pojazdów. znana KK z 1969 r. wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. KK z 1997 r. Sytuację tę nazywano faktycznym moratorium na wykonywanie tej kary. we Francji. Gdyby więc np. kara ta nadal by tam obowiązywała. II Protokół fakultatywny do MPPOP z 1989 r. 6) nawiązka.

że nie biegnie on w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Zakaz ten obowiązuje więc od tej daty. Gdyby X nie odbywał kary pozbawienia wolności. 39 pkt.obowiązywanie orzeczonego zakazu przedłuży się w rzeczywistości do 3 lat. 1-3 KK) i środki karne jednorazowe (art. gdzie nosił on nazwę "pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych". Jeżeli jednak rozpoczął on odbywanie kary pozbawienia wolności 5. Przykład: X został skazany 1. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym z 1990 r. Pierwsza grupa dotyczy uprawnień związanych z działalnością w sferze publicznej. chociażby orzeczonej za inne przestępstwo (art. mimo innej nazwy. Przez jego orzeczenie podkreśla się. że okazał się on niegodny sprawowania pewnych ról społecznych.12. 95 ust.Natomiast art. prawomocnym wyrokiem na 2 lata pozbawienia wolności i 2 lata zakazu prowadzenia pojazdów. II. 4-8 KK). W przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów okres. 51 KK zobowiązuje sąd rozpatrujący sprawę karną do skierowania zawiadomienia do właściwego sądu rodzinnego. stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego wygasa w razie prawomocnego skazania go na karę (obecnie środek karny) utraty praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu nauczyciela.1998 r.. według art.1998 r. Pozbawienie praw publicznych. 43 § 2 KK). 39 pkt. Środek karny polegający na pozbawieniu praw publicznych zawiera mocno zaakcentowany element moralnego potępienia sprawcy. możemy wyróżnić dwie grupy traconych przez skazanego uprawnień. Również w obecnym uregulowaniu (art. zakaz ten obowiązywałby do 1. a także niegodny pewnych wyróżnień honorowych. Np. Środki karne wymierne w czasie orzeka się na okres od roku do lat 10 (art. 43 § 3 KK). jeśli uważa on za celowe orzeczenie pozbawienia wolności lub ograniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych. na który orzeczono zakaz nie biegnie też do chwili zwrotu przez skazanego dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu (art. Środki karne można podzielić na wymierne w czasie (pozbawienie praw i zakazy wymienione w art.12. Podstawą do takiego zawiadomienia jest popełnienie przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim. Okres ten biegnie od uprawomocnienia się wyroku. i został dopiero po roku przedterminowo warunkowo zwolniony . 40 KK). które na mocy przepisów innych dziedzin prawa wiążą się z wydaniem wyroku skazującego lub z orzeczeniem w nim określonej kary lub środka karnego. Skazany traci więc: 1) czynne i bierne prawo wyborcze do organów władzy . z tym. Ten charakter omawianego środka był wyraźniejszy w Kodeksie karnym z 1932 r. 1 pkt. Od środków karnych odróżnić należy prawne skutki skazania.12. 43 § 1 KK).2000 r.

tytuły honorowe nadawane przez stowarzy szenia. Spotyka się jednak w doktrynie poglądy. ponieważ orzeczenia polskich sądów nie mogą pozbawiać uprawnień i odznaczeń nadanych przez organy państwa obcego. 327 KK) i obniżenie stopnia wojskowego (art. Jeśli chodzi o ten ostatni skutek omawianej kary. odznaczenia i tytuły honorowe. a więc jest to skutek taki sam. prokuratora. 40 § 2 KK). które dotyczą również stopnia wojskowego. ale również nie może ich uzyskać w czasie trwania kary.. że w takim wypadku skazany nie ma prawa używać zagranicznych odznaczeń i tytułów w Polsce (Makarewicz. Chodzi tu o ordery. prywatne firmy lub prywatne osoby. jak w przypadku orzeczenia kary pozbawienia praw publicznych. Druga grupa uprawnień traconych przez skazanego na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych obejmuje: 1 ) utratę orderów. to trzeba zaznaczyć. Komentarz. Pojęcie tytułów honorowych od nosi się do takich tytułów. organów samorządu zawodowego lub gospodarczego. odznaczeń i tytułów honorowych. chęć poniżenia lub znęcania się nad inną osobą. Skazany na karę pozbawienia praw publicznych nie tylko traci nabyte wcześniej ordery. Orzeczenie omawianej kary nie wpływa też na posiadanie orderów. Skazany traci też posiadany stopień wojskowy i powraca do stopnia szeregowego.. jak honorowy obywatel miasta. 325 KK). odznaczeń i tytułów honorowych uzyskanych za granicą. nie usprawiedliwiona okolicznościami chęć zemsty. Obniżenie stopnia wojskowego obejmuje utratę posiadanego stopnia i powrót d stopnia bezpośrednio niższego. Motywacja zasługująca na szczególne potępienie to np. obrońcy. członka kolegium do spraw wykroczeń). 192). 3) prawo do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego. ławnika. że w części wojskowej KK przewiduje się dwie kary dodatkowe stosowane tylko wobec żołnierzy. doctor honoris causa. 2) utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw. Nie obejmuje natomiast tytułów stwierdzających pewne kwalifikacje zawodowe lub tytułów naukowych. odznaczenia i tytuły nadane przez władze państwowe i instytucje publiczne. mianowicie: degradacja (art. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie (art. . 2) prawo do udziału w wymiarze sprawiedliwości (a więc prawo do wykonywania funkcji sędziego.. Degradacja oznacza powrót do stopnia szeregowego.publicznej. a także nie usprawiedliwiona szczególną sytuacją chęć osiągnięcia korzyści majątkowej z przestępstwa. jednakże bez pozostałych elementów tej kary. a nie np.

że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom zachodzi. gdy chodzi o nadużycie zawodu Lub stanowiska. Ad 2) Okazanie. Zakaz prowadzenia pojazdów. Zakaz zajmowania stanowisk. gdy ma miejsce zagrażanie istotnym dobrom przez dalsze wykonywanie zawodu lub zajmowanie stanowiska. IV. 41 KK sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska (np. lekarza). że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. gdy przy okazji sprawy o spowodowanie wypadku drogowego przez jadącego samochodem operatora dźwigu okaże się. że nie ma on zdolności psychofizycznych koniecznych do wykonywania zawodu. Zarówno wtedy. jak i wtedy. wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Orzeczenie zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej możliwe jest w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności. jeżeli: 1) sprawca przy popełnieniu przestępstwa nadużył stanowiska lub zawodu albo. np.III. głównego księgowego albo ogólnie stanowisk kierowniczych) lub wykonywania określonego zawodu (np. nauczyciela. spowodowanymi nadużywaniem alkoholu. dyrektor wykorzystuje stanowisko do wymus2ania na podwładnych stosunków seksualnych. Odrębne uregulowana jest w KK (art. że miało to związek z objawami drżenia rąk. wtedy. dyrektora teatru. wtedy. Ad 1) Nadużycie stanowiska lub zawodu zachodzi np. że ma to związek z jego niedostatecznymi umiejętnościami jako kierowcy albo w sprawie przeciwko chirurgowi o spowodowanie śmierci pacjenta przez nieprawidłowe wykonanie operacji okaże się. 42 § 1 KK) w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko . gdy w sprawie o wypadek drogowy spowodowany przez kierowcę autobusu okaże się. ślusarz podrabia klucze w celu umożliwienia włamania. Orzeczenie tego środka nie może więc nastąpić np. 41 § 2) kwestia zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej. musi istnieć powiązanie między przestępstwem. gdy lekarz udostępnia narkotyki pod pozorem działalności leczniczej. 2) okazał. Według art. jeżeli dalsze prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Kara zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju może być orzeczona (art. za które następuje skazanie a nadużyciem lub zagrożeniem.

łódź motorowa. Podlegające przepadkowi przedmioty mogą być nawet dużej wartości (np. rower. Przepis używa pojęcia "pojazd" w szerokim znaczeniu. Przepadek przedmiotów. Według art. Może ona dotyczyć tylko pojazdów jednego rodzaju albo też objąć szerszy ich zakres. Poza tym przepadek nie może . jak też o przedmioty. łopata). V. Nb. których wytwarzanie.bezpieczeństwu w komunikacji. np. Omawiana kara dotyczy nie tylko skazanych. którzy takich uprawnień nie mają. specjalne narzędzia służące do włamań. samochód służący do przewozu łupów z kradzieży). 2) przedmioty pochodzące bezpośrednio z przestępstwa. pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca katastrofy lub wypadku (art. Przepadek takich narzędzi i przedmiotów ma w zasadzie sens prewencyjny. nóż kuchenny. jeżeli sprawca przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był w stanie nietrzeźwości.. Ad 1) Chodzi tu o narzędzia przestępstwa w sensie ścisłym. którą inaczej trzeba byłoby zwrócić właścicielowi lub jego rodzinie (Andrejew. w szczególności je żeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika. posiadanie. 42 § 2 KK). Sąd orzeka karę zakazu prowadzenia pojazdów w szerszym lub węższym zakresie. 63 § 2 KK sąd zalicza na poczet tej kary okres zatrzymania prawa jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu. Orzeczenie przepadku narzędzi jest fakultatywne. licencję pilota itd. np.. Co do pojęcia stanu nietrzeźwości (por. Pojazdem jest więc nie tylko samochód. 44 § 3). W pewnych wypadkach orzeczenie tej kary jest obligatoryjne i dotyczyć musi wszelkich pojazdów mechanicznych lub pojazdów mechanicznych określonego rodzaju. ale musi to pozostawać w proporcji do wagi przestępstwa (art.).. uregulowana w art. 3) przedmiotów. które w zasadzie służą do celów legalnych (np. 240). 290). którzy mają już uprawnienie do prowadzenia pojazdów (prawo jazdy. dotyczy: 1) przedmiotów stanowiących mienie ruchome. lecz również tych. co byłoby nie do zaakceptowania dla opinii publicznej. 4) przepadek korzyści majątkowych pochodzących chociażby pośrednio z popełnienia przestępstwa. a niekiedy porządkowo-symboliczny. 44 i 45 KK. i wobec tego nie będą mogli ich nabyć w okresie trwania kary. Prawo. które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa. samolot itd. traktor. ale w konkretnym przypadku służyły do popełnienia przestępstwa lub były do tego przeznaczone. Kara ta. ale również statek. obrót lub przewóz jest zakazany. że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. gdy orzeka się przepadek siekiery należącej do sprawcy zabójstwa.

Podanie wyroku do publicznej wiadomości. Podanie wyroku do publicznej wiadomości ma głównie znaczenie ogólnoprewencyjne. a nie tylko pośrednio (np. nazywane owocami przestępstwa. przez rozpowszechnienie wiadomości o skazaniu powstrzymywać ma innych od popełniania przestępstw. którą uzna za stosowną. których wytwarzanie. gdy chodzi o skazanie za czyn będący fragmentem konfliktu między sprawą a pokrzywdzonym. np. obrotu lub przewozu określonych przedmiotów jest możliwość orzeczenia ich przepadku. tzn. dlatego jej orzeczenie jest obligatoryjne (art. Ad 3) Zrozumiałą konsekwencją skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania. 44 § 2 KK). Ad 2) Przedmioty pochodzące z przestępstwa. który z popełniania przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnił przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo w związku mającym na celu popełnienie przestępstw (art. posiadania. Orzeczenie przepadku owoców przestępstwa podkreślać ma nieopłacalność popełniania przestępstw.ich przepadek może nastąpić tylko w wypadkach wskazanych w ustawie (art. np. VI. muszą pochodzić z niego bezpośrednio (np. jest zakazane. 44 § 6 KK). Ogłoszenie wyroku może leżeć też w interesie pokrzywdzonego. obrót itd. nie stanowią własności sprawcy . Przedmioty takie. co do którego nie było na początku jasne dla opinii publicznej. Szczególne uregulowanie zawiera też przepis KK o "praniu brudnych pieniędzy" (art. Sąd może więc wybrać formę. w przypadku kradzieży) zwrotowi na rzecz pokrzywdzonego. Jeżeli orzeczenie przepadku przedmiotów będących narzędziami lub owocami przestępstwa jest niemożliwe skutkiem świadomego działania sprawcy sąd może orzec obowiązek uiszczenia kwoty pieniężnej stanowiącej ich równowartość. Podanie wyroku do publicznej wiadomości może nastąpić tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. która była nielegalnie posiadana. kto jest sprawcą. kwota pieniędzy przyjęta jako łapówka).dotyczyć nieruchomości (art. Ad 4) Przepadek korzyści majątkowych pochodzących chociażby pośrednio z przestępstwa może być orzeczony w razie popełnienia przestępstwa przez sprawcę. mogą być przedmiotem przepadku. Jeżeli przedmioty będące narzędziami przestępstwa lub. jeżeli nie podlegają (jak np. według którego sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio lub pośrednio z tego przestępstwa. wtedy. 299 § 7). 65 KK). 44 § I KK). 215. W KK taki wypadek przewiduje się w art. przepadku broni palnej. 45 i art. a kto ofiarą. 50 KK nie określa formy publikacji wyroku. Art. dotyczącym wyroku skazującego za . rzecz kupiona za tę kwotę).

woła wołem nawiązać i każde bydlę jakie pograbił takowym nawiązawszy mu oddać". to jest konia koniem. W innych wypadkach wysokość nawiązki nie może przekroczyć dziesięciokrotności (a przy skazaniu za przestępstwo przeciwko środowisku granice te wynoszą od trzykrotności do dwudziestokrotności) najniższego miesięcznego wynagrodzenia (art. 46 § 2 KK) w razie skazania za przestępstwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Klasyczna nawiązka orzekana jest jako obowiązek uiszczenia na rzecz pokrzywdzonego kwoty podwójnej wysokości w stosunku do wyrządzonej szkody. nawiązki w wysokości podwójnej wartości drzewa. cytując jednocześnie (Makarewicz. Sąd może orzec świadczenie pieniężne przede wszystkim . naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. PCK albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego przestępstwem zniesławienia. Nawiązka. Drugi przypadek (art. Świadczenie pieniężne.. 692) fragment Statutu Litewskiego. Świadczenie pieniężne jest nowym środkiem karnym. wyjaśniający etymologię samej nazwy. 212 § 3 KK przewiduje możliwość orzeczenia nawiązki na rzecz pokrzywdzonego. Komentarz. Polega ono na wpłaceniu określonej kwoty (nie wyższej jednak od trzykrotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia. Nawiązkę można wówczas orzec na cel społeczny związany z ochroną środowiska. Nawiązka może być orzeczona (art. 1. naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia. Nawiązka na rzecz pokrzywdzonego może być również orzeczona zamiast obowiązku naprawienia szkody (art.. W takim wypadku nawiązka orzekana jest na cel społeczny związany z ochroną zdrowia (np. VII. 47 § 1 KK) w razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne. 49 KK). Art. 48 KK). ciężki uszczerbek na zdrowiu. którego skutkiem jest śmierć człowieka. 47 § 2 KK) dotyczy przestępstw przeciwko środowisku. Nawiązka i świadczenie pieniężne. W swej klasycznej postaci nawiązka występuje w polskim KK obecnie w art. "grabież z nawiązką oddać. gdzie przewidziano obowiązek orzeczenia na rzecz pokrzywdzonego od skazanego za wyrąb drzewa w lesie albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego. Makarewicz określał ją jako środek pośredni między grzywną a odszkodowaniem. 290 § 2..zniesławienie. 2. na budowę kliniki w mieście X). w czasie orzekania w pierwszej instancji) na określony cel społeczny (art. wprowadzonym do polskiego prawa karnego dopiero przez KK z 1997 r.

starania o jej naprawienie lub zapobieżenie albo uzgodnienie z pokrzywdzonym sposobu naprawienia szkody . np. 46 § 2 KK). przestępstwo przeciwko środowisku. Obowiązek naprawienia szkody. 60 § 2 KK traktuje naprawienie szkody. 46 KK przewiduje obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem jako odrębny środek karny. 52 KK. Specyficzne uregulowanie dotyczące zwrotu korzyści uzyskanej z przestępstwa przewiduje art.fakultatywne (art. zamiast obowiązku naprawienia szkody. Zwrot korzyści. gdy odstępuje od wymierzenia kary. sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego (art. Z punktu widzenia pokrzywdzonego bardziej istotne od ukarania sprawcy jest naprawienie wyrządzonej przestępstwem szkody. Sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody w całości lub w części na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej. Art. 67 § 3 KK). naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. a popełnione przez sprawcę działającego w jej imieniu lub interesie. 5 KK jako odrębny środek karny. Obowiązek naprawienia szkody. 67 § 3 KK). W pewnych przypadkach. przeciwko mieniu lub przeciwko obrotowi gospodarczemu. 72 § 2 KK). prawnej lub jednostce organizacyjnej bez osobowości prawnej. w pewnych przypadkach sąd może zobowiązać sprawcę do naprawienia szkody w ramach obowiązków związanych z probacją. 2. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 53 § 2 KK do istotnych czynników wpływających na sądowy wymiar kary zalicza staranie sprawcy o naprawienie szkody. VIII. za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. art. 1. Wyliczenie to obejmuje więc najistotniejsze statystycznie grupy przestępstw. który uzyskał korzyść majątkową do jej zwrotu w całości lub w części na rzecz .wtedy. Przy warunkowym umorzeniu postępowania nałożenie takiego obowiązku jest obligatoryjne (art. Niezależnie od obowiązku naprawienia szkody przewidzianego w art. przy warunkowym umorzeniu postępowania (art. Mianowicie w wypadku skazania lub warunkowego umorzenia postępowania o przestępstwo przynoszące korzyść majątkową osobie fizycznej.jako istotną przesłankę nadzwyczajnego złagodzenia kary. Podobnie art. orzekany w wyroku skazującym. 39 p. a przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary . Zwrot korzyści. Dlatego też np. mianowicie: za przestępstwo spowodowania śmierci. a także w innych wypadkach przewidzianych w ustawie. w razie skazania za pewne przestępstwa. sąd zobowiązuje podmiot.

Abolicja oznacza ustawodawcze darowanie pewnych przestępstw. ukrywanie sprawcy przestępstwa będącego osobą najbliższą (art. pozostawia pewien element ujemnej oceny czynu. że dotyczy innych podmiotów niż sprawca przestępstwa. 233 § 3 KK). I. w mniejszym niż zwykle stopniu. że w razie jej stwierdzenia nie wszczyna się postępowania. który decyduje. W sensie procesowym niepodleganie karze traktuje się jako okoliczność wyłączającą postępowanie karne. chyba że korzyść ta ulega zwrotowi innemu podmiotowi. że czyn sprawcy. złożenie fałszywego zeznania w obawie przed odpowiedzialnością karną przez osobę nie wiedzącą o swoim prawie do odmowy zeznań (art.. Abolicja. określonych przez wskazanie ich typów lub zagrożeń karnych oraz daty. 4 KPK).Skarbu Państwa. stanowi jednak przypadek złamania prawa. w tym i podmiotów nie będących osobami fizycznymi. nie oznacza całkowitego jego usprawiedliwienia. 17 § 1 pkt. tzn. naganny. Prawo karne przewiduje szereg sytuacji. warunkowe umorzenie). Jest to środek karny. II. 15 § 1. 362-369) omówione kolejno w tym rozdziale. któremu poświęca się Nb. 39. czynny żal (art. Sytuacje te będą (poza przedawnieniem. że sprawca nie podlega karze. Zaniechanie ukarania sprawcy. Niepodleganie karze. w których mimo popełnienia przestępstwa do ukarania sprawcy nie dochodzi. Instytucja niepodlegania karze przewidziana jest w KK w sytuacjach takich. III. przed którą zostały popełnione. a wszczęte umarza (art. 239 § 2 KK). 17 i 23 § 1). przedawnienie) lub też ustawodawca daje tylko uprawnienie innemu organowi do rezygnacji z ukarania (odstąpienie od wymierzenia kary. Uwagi ogólne. nie wymieniony w katalogu tych środków w art. jak np. § 18. abolicja. . chociaż przestępny. Co do swej istoty środek ten jest najbliższy przepadkowi przedmiotów pochodzących z przestępstwa. Jego specyfika polega na tym. Sytuacje te mogą mieć charakter generalnych rozstrzygnięć dokonywanych przez ustawodawcę. Niepodleganie karze ma więc albo zachęcić sprawcę do określonego zachowania (tak przy czynnym żalu) albo stanowi konsekwencję uznania. że w pewnych sytuacjach sprawca z mocy ustawy nie zostaje ukarany (niepodleganie karze. Niemniej stwierdzenie.

Odstąpienie od wymierzenia kary jest zawsze fakultatywne. IV. Nb. Może on bowiem odczuwać jako niesprawiedliwe przebaczanie w jego imieniu czynów. tj. Decyzja taka oznacza. przeważnie noszącej tytuł "O amnestii". tj. jeżeli ujawni on następnie wobec organu ścigania informacje dotyczące współuczestników przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia. że przestępstwa te "przebacza się i puszcza w niepamięć" (abolicja pełna).1981 r. lecz może to tylko nastąpić mocą decyzji sądu wydającego wyrok skazujący sprawcę i stwierdzający jego winę w znaczeniu procesowym. ustawodawca nie jest związany żadnymi ograniczeniami w stosowaniu abolicji i ustalaniu jej zakresu. to ulega ono zatarciu. gdy sprawca współdziałał z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa.12. 61 § 1 KK. Według art. przy których występuje indywidualny pokrzywdzony. a przekazane informacje . że sąd nie zmieniając negatywnej oceny popełnionego czynu. sprawca nie jest tu automatycznie na mocy ustawy zwolniony z poniesienia kary. że nie można wszcząć postępowania karnego o takie przestępstwo. art. 61 KK. w razie przekroczenia granic obrony koniecznej w wyniku strachu lub wzburzenia. Rzadziej spotyka się odrębne ustawy lub dekrety abolicyjne. dekret z 12. 313). jak np. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w wypadkach przewidzianych w ustawie (np. a jeżeli nastąpiło już skazanie. Ogólna podstawa odstąpienia od wymierzenia kary zamieszczona jest w art. Nr 29. 217 § 2 KK). Odstąpienie jest wówczas obligatoryjne. Odstąpienie od wymierzenia kary. jeżeli ustawodawca używa zwrotu "nie wszczyna się postępowania a wszczęte umarza".Klasyczna formuła abolicyjna deklaruje. postanowienia o charakterze abolicyjnym zamieszczane są razem z postanowieniami amnestyjnymi w jednej ustawie. 354356. W przeciwieństwie do niepodlegania karze (por. postępowanie wszczęte należy umorzyć w każdym jego stadium. Art. 158). 26 § 3 KK. co oznacza. 61 § 1 KK stanowi. Formalnie rzecz biorąc. wtedy. 60 § 3 KK. Węższy zakres ma abolicja. o przebaczeniu i puszczeniu w niepamięć niektórych przestępstw i wykroczeń (Dz. Odstąpienie od wymierzenia kary może nastąpić w sytuacji opisanej w art. nie obejmuje ona bowiem zatarcia skazania. tzn. uważa za niecelowe ukaranie sprawcy. że w takim wypadku odstąpienie jest możliwe "zwłaszcza gdy rola sprawcy w popełnieniu przestępstwa była podrzędna. Abolicja z reguły łączona jest z amnestią (por. Nb. które łączyły się z wyrządzeniem mu krzywdy.U. poz. Jedyny wyjątek przewiduje KK w art. 25 § 3. w wypadkach wskazanych w ustawie sąd może odstąpić od wymierzenia kary. art. Powinien jednak wykazywać powściągliwość w korzystaniu z tej instytucji w odniesieniu do przestępstw.

. może być też. V. Są one następujące: 1) popełnione przestępstwo jest zagrożone karą nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności. Warunkowe umorzenie stosuje sąd. sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego. że unika się nie tylko wymierzenia sprawcy kary. 3) okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości. 5) istnieje pozytywna prognoza co do tego. Umorzenie następuje na okres próby. która powinna być stosowana wobec tych sprawców. a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa.przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa". ograniczeniu wolności lub pozbawienia wolności. że sprawca pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego. polegającym na wydaniu przez sąd orzeczenia co do winy i jednoczesnym powstrzymaniu się na pewien okres od orzeczenia kary. Przesłanki zastosowania tej instytucji wymienione są w art. Jest to jedna z trzech (obok warunkowego zawieszenia wykonania kary i warunkowego przedterminowego zwolnienia) istniejących w polskim prawie karnym instytucji poddania sprawcy próbie. 60 § 7 KK. które uległy zatarciu). jak również w norweskoholendersko-duńskim systemie warunkowego wstrzymania postępowania karnego. Jest to więc instytucja. Jej genezy dopatrywać się można w anglo-amerykańskim systemie warunkowego skazania. Sens tej instytucji polega na tym. Odstąpienie od wymierzenia kary z jednoczesnym wymierzeniem środka karnego (innego niż pozbawienie praw publicznych). ale również wyroku skazującego i znacznej części samego postępowania karnego. 61 § 2 KK). Dotyczy ona tylko przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności nie przekraczającą lat 3 albo alternatywnie karami grzywny. chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe (art. według art. 4) wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Odstępując od wymierzenia kary. jednym ze sposobów nadzwyczajnego złagodzenia kary. który może wynosić od 1 roku do 2 lat. Odrębną podstawę odstąpienia od wymierzenia kary zawiera art. jeżeli jego orzeczenie wystarczy dla spełnienia celów kary. 66 KK. Warunkowe umorzenie postępowania karnego. Instytucja warunkowego umorzenia postępowania karnego istnieje w polskim prawie od roku 1970.. 2) sprawca nie był dotychczas karany za przestępstwo umyślne (nie bierze się jednak pod uwagę skazań. W takim wypadku sąd może ograniczyć się do orzeczenia środka karnego. którzy nie muszą być ostrzeżeni w sposób bardziej drastyczny. 59 KK. stanowiącego dla sprawcy na ogół poważną dolegliwość.

lecz przed jego .Warunkowe umorzenie stosowane jest również do sprawców przestępstw o niewielkiej wadze. Wynika to zarówno z określenia maksymalnej górnej granicy zagrożenia na 3 lata. 341 § 2 KPK). Umarzając warunkowo postępowanie można też nałożyć na sprawcę pewne obowiązki w postaci: 1) obowiązku informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby. 4) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających. 39 p. instytucji lub odpowiedniej organizacji społecznej. za które został skazany. Nie oznacza to. albo uchyla się od dozoru. lub osoby godnej zaufania albo stowarzyszenia. jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny. G6 § 3 KK). sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody (art. wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody. Natomiast. Sąd może podjąć postępowanie karne. która była przesłanką podjęcia decyzji o umorzeniu. Można też orzec świadczenie pieniężne przewidziane w art. jeżeli co do winy sprawcy zachodzą wątpliwości. Umarzając warunkowo postępowanie stwierdza się jednocześnie. 3) wykonywania obowiązku alimentacyjnego. jeżeli sprawca w okresie próby potwierdzi swoim zachowaniem słuszność pozytywnej prognozy. że czyn przestępny w konkretnym przypadku nie może być społecznie szkodliwy w stopniu znacznym. 68 § 1 KK). Warunkowe umorzenie może być połączone z dozorem kuratora. co powoduje skierowanie sprawy na rozprawę. Warunkowe umorzenie może być jednak zastosowane do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nie przekraczającą 5 lat. 2) obowiązku przeproszenia pokrzywdzonego. Umorzenie warunkowe staje się definitywne. Brak wątpliwości co do winy może bowiem wynikać z innych dowodów. jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu. w wypadku gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą. jego własności i warunków osobistych oraz dotychczasowego sposobu życia. jak i wskazania. że sprawca ponosi winę. Niedopuszczalne jest więc warunkowe umorzenie. 7 KK oraz zakaz prowadzenia pojazdów na okres do 2 lat. a w szczególności popełnił inne przestępstwo. jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne. Bardzo ważną przesłanką jest pozytywna prognoza. gdy podejrzany przyznał się do winy. opierająca się na ocenie postawy sprawcy. Sąd może również podjąć postępowanie. że stosuje się tę instytucję tylko wtedy. sąd podejmuje postępowanie karne (art. Obligatoryjne jest zobowiązanie sprawcy do naprawienia szkody w całości lub części. Oskarżony może jednak sprzeciwić się warunkowemu umorzeniu (art.

zasada równości wobec prawa). Dotyczą one zarówno 320 kary w sensie ścisłym. Przez sądowy wymiar kary. ale nie są czymś specyficznym właśnie dla niego (np. że sprawca działał w sposób brutalny. Pojęciu temu przeciwstawia się tzw. mimo formalnego jej zachowania. i 2) zasadę indywidualizacji kary. ustanawiający granice kary. Ad 1) Zasada ta wynika z treści początkowego fragmentu art. § 19. że sąd ma pewien margines oceny w kwestii znaczenia i stopnia wpływu konkretnych okoliczności danego przypadku na wymiar kary. albo że motywy jego działania były szlachetne. gdy ustawodawca bardzo wąsko zakreśla ramy ustawowego wymiaru kary. Pomijając zasady o charakterze ogólnoprawnym. możemy do zasad sądowego wymiaru kary zaliczyć: 1) zasadę swobodnego uznania sędziowskiego w ramach ustawy. art. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. ponieważ sąd związany jest zarówno ustawowym wymiarem kary. rozumiemy orzeczenie kary przez sąd konkretnemu sprawcy w konkretnej sprawie karnej. I. gdy w tym czasie popełnił przestępstwo. przewidując wysoką dolną granicę sankcji w przepisie części szczególnej. . 53 § 1 KK ("Sąd wymierza karę według swojego uznania. rażąco narusza porządek prawny. a w szczególności. ale wpływają na nie i inne przepisy. Granice te wynikają głównie z sankcji przepisu określającego to przestępstwo. które ustawa zakreśla dla danego sprawcy za popełnienie zarzucanego mu przestępstwa. które wprawdzie odnoszą się i do sądowego wymiaru kary. w granicach przewidzianych przez ustawę. jak i przewidzianymi w ustawie wskazówkami (dyrektywami). np. 56 KK).uprawomocnieniem się. jak i środków karnych (art.. Zasada swobodnego uznania doznaje pewnego uszczerbku. Sądowy wymiar kary.. jak wpłynie to na rodzaj i rozmiar orzeczonej kary. np. Na przykład stwierdzając. 333-334 KK). ustawowy wymiar kary. Zasady sądowego wymiaru kary i środków karnych."). 3) zasadę oznaczoności kary. Sądowym wymiarem kary rządzą pewne zasady. przepisy o recydywie. Nie oznacza ona dowolności w zakresie wymierzania kary. Pewne odmienności wykazuje stosowanie warunkowego umorzenia postępowania wobec żołnierzy (zob. sąd samodzielnie decyduje. którymi powinien się kierować określając konkretną karę w wyroku skazującym. Wynika natomiast z tej zasady. nazywany niekiedy także sędziowskim wymiarem kary.

sposobu działania. Zasadę indywidualizacji można też rozumieć szerzej. 1. że skazanemu wymierza się karę określoną ramowo (np. podkreślał. 4) cele zapobiegawcze i wychowawcze w stosunku do skazanego (prewencja indywidualna). że nie żałuje popełnionego czynu) nie ma wpływu na wymiar kary drugiemu oskarżonemu. Ad 2) Zasada indywidualizacji kary wyrażona jest w art. Są one następujące: 1 ) stopień winy sprawcy. Oznacza to. z góry rozstrzyga pewne kwestie wymiaru kary za sędziego. a sprecyzowanie jej wysokości następuje już w czasie wykonywania kary. fakt.W takiej sytuacji ustawodawca. 5) potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej . są "nieprzenoszalne" na inne osoby. Np. której dotyczą". że jeden z oskarżonych przejawił w czasie procesu skruchę (albo przeciwnie. nadając jej sens wykraczający poza sformułowanie art. określanymi jako dyrektywy sądowego wymiaru kary. 3) stopień szkodliwości społecznej czynu. Polskie prawo karne nie zna tzw. zasadniczo sprzeczną z pojęciem sądzenia. okoliczności zarówno obciążające jak i łagodzące nie wywierają skutku wobec sprawców. Dyrektywy te możemy podzielić na dyrektywy ogólne i dyrektywy szczegółowe. że w razie wymierzania kary więcej niż jednemu sprawcy. podatności na oddziaływanie prewencyjne kary itd. Sędzia wymierzający karę powinien kierować się nie tylko omówionymi w poprzednim paragrafie zasadami. Ogólne dyrektywy sądowego wymiaru kary znaleźć możemy przede wszystkim w art. Dyrektywy ogólne. 55 KK. Ad 3) Kara wymierzana przez sąd w wyroku skazującym musi być oznaczona co do rodzaju i wysokości. 3 KK. nie znając okoliczności konkretnych spraw. 2) humanitaryzm kary. w zależności od zachowania się sprawcy. karę pozbawienia wolności od 2 do 4 lat). że: "Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylko co do osoby. 53 § 1 KK oraz w art. Dyrektywy sądowego wymiaru kary. W takim szerszym rozumieniu zasada indywidualizacji kary oznacza więc zwracanie głównej uwagi na tzw. lecz również wskazówkami bardziej sprecyzowanymi. i akcentując potrzebę dostosowania wymierzanej kary do cech osobowości konkretnego sprawcy. do których się nie odnoszą. II. polegających na tym. charakteru jego motywów. stwierdzającym. zdejmując z niego odpowiedzialność za prawidłowość wymierzonej kary i nadając w tym zakresie działaniu sędziego cechę automatyzmu. 55 KK. wyroków nieoznaczonych. prewencję indywidualną.

Uregulowanie zawarte w KK z 1997 r. jest stopień szkodliwości społecznej czynu. Dlatego z praktycznego punktu widzenia na czoło wysuwa się dyrektywa stopnia winy. kryterium społecznej szkodliwości działać ma w obie strony. uniemożliwia natomiast tylko zaostrzanie kary powyżej pułapu wyznaczonego stopniem winy. Zgodnie z art. Zakładamy bowiem brak sprzeczności wewnętrznej KK. 3). Najważniejsza jest z pewnością dyrektywa humanitaryzmu kary.społeczeństwa (prewencja ogólna). Sprzeczność może zachodzić tylko w sytuacji bardzo nietypowej. ale inne dyrektywy mogą spowodować wymierzenie kary łagodniejszej. wymierzenie kary przewidzianej w kodeksie. Natomiast KK nie podaje kryteriów ustalania stopnia winy. przeciwdziałać również wymierzeniu kary zbyt łagodnej mimo znacznej szkodliwości przestępstwa. 3. W sporządzeniu listy tych kryteriów nie może pomóc treść art. lub naruszającej godność człowieka. nawet gdyby było to celowe np. dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy. Jak wiadomo stopień winy był kryterium wyznaczającym wymiar kary według zasad szkoły klasycznej w prawie karnym. ze względu na potrzebę odstraszania innych od popełniania przestępstw. Ustalenie stopnia społecznej szkodliwości konkretnego przestępstwa następuje w oparciu o przedmiotowe i podmiotowe kryteria wymienione w art. że to czołowe miejsce dyrektywy humanitaryzmu ma większe znaczenie teoretyczne niż praktyczne. dlatego też dotycząca jej zasada zamieszczona została na czołowym miejscu w KK (art. 2. że kary przewidziane za poszczególne przestępstwa w części szczególnej nie są zasadniczo sprzeczne z zasadą humanitaryzmu. Trzeba jednak zauważyć. Stopień winy wyznacza więc górny pułap kary. tzn. 1 § 3 KK ani . 4. Dyrektywa humanitaryzmu kary. jeśli chodzi o ich treść oraz wysokość. W przeciwieństwie do kryterium stopnia winy. W sumie obydwa te kryteria można określić jako "sprawiedliwościowe". 11 S § 2 KK. według zasad tej szkoły. nawet w maksymalnej wysokości ustawowej jest zgodne z tą dyrektywą. a w tym mieści się i założenie. 53 § 1 KK. Posługiwanie się kryterium winy miało jednak. lecz także ograniczać łagodzenie kary poniżej stopnia winy. Stopień szkodliwości społecznej czynu. Dyrektywa stopnia winy. Wymierzana kara nie może go przekroczyć. w tym sensie. 53 § 1 KK. te ich zastosowanie ma sprzyjać wymierzeniu kary sprawiedliwej. Dyrektywy nie są równej wagi. Żadna inna dyrektywa nie może więc usprawiedliwić wymierzenia kary niehumanitarnej. Drugim kryterium wymienionym w art. nie tylko zapobiegać wymierzeniu kary zbyt surowej. W zwykłej sytuacji więc.

wymienionej w art. np. błędzie. czy w oparciu wyłącznie o kryteria podmiotowe (motywacja. do których informacja o karze dociera. Np. I § 3 KK. które takiego oddziaływania najbardziej wymagają. Uregulowania te dotyczą bowiem tylko problematyki winy w kontekście istnienia lub nieistnienia winy w ogóle. 148 § 4 KK . a więc czyn jest w wyższym stopniu społecznie szkodliwy. wina w rozumieniu art. przepisów o niepoczytalności."działanie pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami". a nie tylko się godząc (zamiar ewentualny). działanie pod wpływem nacisku psychicznego) można zakreślić górny pułap kary. umyślność i jej rodzaj lub nieumyślność i jej rodzaj. cel działania. Podsumowując. w których ustawa nakazuje łagodniejsze lub surowsze potraktowanie sprawcy w oparciu o kryterium stopnia winy (np. to wpływanie na postawy tych. możemy więc powiedzieć. odwołać się do przepisów KK. Pojęcie to jest bardziej znane pod nazwą prewencji generalnej (ogólnej). Prewencja generalna i indywidualna. osób podatnych na pokusę popełnienia przestępstwa oraz środowisk przestępczych. że stopień winy jest nie tylko wyższy wtedy. Jest on również wyższy jeżeli sprawca chce katastrofy łączącej się z ofiarami w ludziach. wpływają one na stopień winy. ale ocenianymi z różnych punktów widzenia. a nie stopniowania winy. rozkazie itd. art. Prewencja generalna w swojej najprostszej postaci polega .treść przepisów. 148 § 2 KK . Efekt ogólnoprewencyjny karania dotyczyć ma w założeniu społeczeństwa jako całości. ponieważ zasługuje on na większe potępienie (wyższy jest stopień osobistej zarzucalności). 53 § 1 KK nie pokrywa się z pojęciem winy jako podstawy odpowiedzialności karnej. natomiast. a w szczególności tych jednostek i grup społecznych. art. Stojąc na takim stanowisku. 5. Kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa przez określony wymiar kary. gdy sprawca spowodował katastrofę kolejową chcąc tego ( zamiar bezpośredni). Te dwie kategorie: wina i społeczna szkodliwość posługują się więc czasem podobnymi kryteriami. że ustalając stopień winy (a więc stopień osobistej zarzucalności związanej z popełnieniem przypisanego sprawcy czynu) nie można całkowicie oderwać się od pewnych elementów przedmiotowych. tj. jeżeli niezależnie od ich wpływu na stopień społecznej szkodliwości. które zasadę winy konkretyzują. Powstaje jednak pytanie. Wydaje się."motywacja zasługująca na szczególne potępienie"). popełnienie przestępstwa w sposób okrutny wpływa na stopień winy sprawcy. Jeżeli. którą wolno sądowi wymierzyć. że są to wyłącznie kryteria natury podmiotowej. to okazuje się. a z drugiej strony taki sposób działania powoduje większą dolegliwość dla pokrzywdzonego. szczególna sytuacja motywacyjna. niż jeżeli chce katastrofy wywołującej szkody materialne.

Uniemożliwienie popełniania przestępstw związane jest głównie z karą pozbawienia wolności oraz z niektórymi karami dodatkowymi. z karą zakazu prowadzenia pojazdów albo karą zakazu wykonywania zawodu. Co do wielu typów przestępstw takie odstraszanie nie jest konieczne w stosunku do większości obywate1i. jak podniesienie poziomu wykształcenia. np. wynikającej z faktu orzeczenia grzywny lub kary dodatkowej pozbawiającej pewnych uprawnień. Resocjalizacja oznacza takie ukształtowanie osobowości sprawcy. Istnieje więc związek między tak rozumianą prewencją generalną a funkcją sprawiedliwościową kary. nauczenie zawodu. Najbardziej ambitnym celem kary jest wychowanie (resocjalizacja) skazanego. takie jak np. Społeczne oddziaływanie kary polegać ma w takim wypadku nie na odstraszaniu. jego poglądów i postawy wobec porządku prawnego. uznaniem go za sprawiedliwy. lecz na utwierdzaniu prawidłowych postaw wobec prawa. Skuteczność odstraszania zależy w jakimś stopniu od surowości orzeczonej kary. Wszystkie te zakładane skutki wymierzenia i wykonania kary mają jako cel generalny umożliwienie skazanemu funkcjonowania w społeczeństwa bez popadania w konflikty z prawem karnym. że takie czyny sprzeczne są z wyznawanym przez nich systemem wartości. by po odbyciu kary (chodzi tu głównie o karę pozbawienia wolności) nie popełniał on przestępstw. lecz dlatego.na odstraszaniu od popełnienia przestępstw tych osób. Cele zapobiegawcze i wychowawcze. Wliczyć tu można też tego rodzaju rezultaty. ale ich całkowicie nie wykluczają. Kara ma zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez samego skazanego. Odstraszenie sprawcy od popełniania przestępstw nie musi łączyć się ze stosowaniem kary bardzo surowej co do rodzaju i co do jej wymiaru. które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego określane są w skrócie terminem "prewencja indywidualna". Może ono oznaczać nie tylko odstraszanie w. wyrobienie pozytywnej postawy wobec pracy. Funkcja kary polegająca na uniemożliwianiu popełniania przestępstw nie może więc być rozumiana dosłownie. Nie popełniają oni zabójstw. zasady moralne. sensie dosłownym. na pewno jednak większe znaczenie ma tutaj przekonanie o jej nieuchronności. przez uniemożliwienie mu ich popełniania lub jego wychowanie (resocjalizację). To utwierdzanie prawidłowych postaw jest niewątpliwie uwarunkowane akceptacją wyroku. której się tę karę wymierza. Pozbawienie wolności i kary dodatkowe znacznie ograniczają możliwości popełniania przestępstw. . Efekt taki może być osiągnięty przez odstraszenie sprawcy od popełniania przestępstw. zgwałceń. lecz także uświadamianie skazanemu nieopłacalności popełniania przestępstw. chodzi tu bowiem o prewencyjne oddziaływanie wymierzanej kary na jednostkę. których nie powstrzymują od tego inne czynniki. kradzieży nie ze strachu przed karą.

Tu zadanie to okazało się trudne szczególnie przez to. Swoisty paradoks polega więc na tym. 58 § 1 KK. zapobieżenie popełnianiu przestępstw przez skazanego (cele wychowawcze i poprawcze). Jej zastosowanie wchodzi w grę wtedy. ale często wywołuje efekt ujemny: degradację fizyczną i psychiczną oraz demoralizację umieszczonej w nim jednostki. Wydaje się jednak. którzy moglib3c. okazały się zniechęcające. kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2"). Kształtowanie osobowości jednostki jest generalnie zadaniem trudnym. stwarzając im możliwości zapełnienia czasu spędzanego w więzieniu. Nie powinno to jednak powodować całkowitej rezygnacji z podejmowania wobec skazanych pewnych działań. że sens wszystkich dyrektyw ogólnych sądowego wymiaru kary polega na tym. Kodeks karny nie wylicza celów kary expressis verbis. że więzienie nie tylko nie resocjalizuje. które w realizację programów resocjalizacyjnych zaangażowały znaczne środki (zwłaszcza w krajach skandynawskich). Dyrektywa pierwszeństwa kar wolnościowych. a także zapobieganie popełnianiu przestępstw przez innych (potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa). 53 § 1 ("cele zapobiegawcze i wychowawcze"). gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.się zająć skazanymi dostatecznie intensywnie. już w latach siedemdziesiątych możemy zaobserwować rozczarowanie ideą resocjalizacji skazanych i generalny odwrót od niej. . gdy sankcja przepisu karnego przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary (np. niedostatecznymi środkami na zaangażowanie odpowiedniej liczby pedagogów i psychologów. błędnymi programami resocjalizacyjnymi. brzmi "podlega grzywnie. Początkowo przypisywano niepowodzenia w zakresie resocjalizacji niedostatkom jej realizacji. 6. Stąd. że jego wykonanie miało następować w warunkach więziennych. że ich stosowanie służy osiągnięciu pewnych celów. Określenia tego używa jedynie przy formułowaniu dyrektywy prewencji indywidualnej w art. Można ją określić jako dyrektywę pierwszeństwa kar wolnościowych. Ogólny charakter ma też dyrektywa wymiaru kary zawarta w art. że przystosowanie do życia na wolności nastąpić ma w warunkach braku wolności. związanym ze złymi warunkami odbywania kary. Okazało się w praktyce. Sąd orzeka wówczas karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy. Jednakże nawet doświadczenia zdobyte w krajach. takich jak zaspokojenie poczucia sprawiedliwości (stopień winy i szkodliwości społecznej).Osiąganie tak daleko idących celów przez stosowanie kar okazało się jednak w praktyce niemożliwe. które mają założenia wychowawczo-oświatowe lub zmierzają do podniesienia poziomu wykształcenia. Tego typu działania mogą zapobiegać frustracji i degradacji psychicznej skazanych. czy też wyuczenia zawodu.

Już w art. dochodów sprawcy. szczegółowe dyrektywy sądowego wymiaru kary. Uregulowanie takie nazywa się niekiedy nadzwyczajnym zaostrzeniem kary. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. 53 § 1 KK. 58 § 3 KK zakazuje orzekania grzywny. dotyczący wymiaru kary nieletniemu lub młodocianemu. Pierwszeństwo ma tutaj dyrektywa prewencji indywidualnej. Dyrektywy szczegółowe. Wymiar kary nieletnim i młodocianym. Pewną specyfikę wykazują dyrektywy wymiaru kary grzywny. rodzinnych. rozumianej jako wychowanie skazanego. które opierają się na faktach wyprzedzających czyn lub następujących po nim (sposób życia przed popełnieniem przestępstwa. 54 § 1 KK. uczynienie sobie z popełniania przestępstw stałego źródła dochodu. recydywa specjalna. art. zwłaszcza te. 9. jego warunków osobistych. że sąd orzeka karę w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. 7. jego stosunki majątkowe lub możliwości zarobkowe uzasadniają przekonanie. Według art. przy ustalaniu wysokości stawki dziennej. 53 § 2 i 3 KK wymienione są tzw. 8. W art. hierarchię dyrektyw ogólnych zawiera art. Nie jest to jednak całkiem ścisłe. 33 § 3 wskazuje się na konieczność wzięcia przez sąd pod uwagę. że dokonany przez sąd wybór kary pozbawienia wolności . zachowanie się po jego popełnieniu) mają charakter samodzielny. 26I-269). popełnienie przestępstwa w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym) możliwości orzeczenia kary w granicach szerszych niż przewidziane w sankcji przepisu określającego dane przestępstwo albo ograniczenie możliwości wymierzenia kary łagodniejszej. W sytuacji ciągu przestępstw (por. III. w porównaniu z zawartą w art. ponieważ takie przesunięcie w zakresie ustawowego wymiaru kary nie musi prowadzić do wymierzenia kary ponad sankcję ustawową w konkretnym przypadku. W pewnym zakresie są one rozwinięciem i uszczegółowieniem dyrektyw ogólnych. Odmienną.Najważniejsze znaczenie dyrektywy pierwszeństwa kar wolnościowych polega na tym. 64 KK). że sprawca grzywny nie uiści i nie będzie jej można ściągnąć w drodze egzekucji. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary polega na stworzeniu w pewnych sytuacjach (ciąg przestępstw. Ponadto art. Wymiar grzywny. Jednak niektóre z nich. stosunków majątkowych i możliwości zarobkowych. 64 § . Zaostrzenie ustawowego wymiaru ma miejsce również w wypadkach recydywy specjalnej (art. jeżeli dochody sprawcy. Nb. 91 § 1 KK przewiduje.wymaga uzasadnienia.

za które już był uprzednio skazany. Według tych przepisów: 1) jeżeli czyn stanowi zbrodnię. Nadzwyczajne złagodzenie kary. Szczegółowe zasady wymierzania kary złagodzonej zawiera art. sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. by za to uprzednio popełnione przestępstwo sprawca odbył co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności. przestępstwo zgwałcenia. karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności. przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności nie niższa od roku. a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. 64 § 2 KK przewiduje tzw. 3) jeżeli czyn stanowi występek. 65 KK). Przepisy dotyczące wymiaru kary multirecydywistom. IV. który z popełniania przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnił przestępstwo działając w zorganizowanej grupie przestępczej albo związku mającym na celu popełnianie przestępstw (art. gdy sprawca: a) był już uprzednio skazany w warunkach recydywy specjalnej zwykłej. . 2) jeżeli czyn stanowi występek. Art. Jeżeli przesłanki te są spełnione. c) w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub w części ostatniej kary popełnił ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu. rozboju kradzieży z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. Zachodzi ona wtedy.1 KK. recydywa specjalna zwykła. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo wymierzeniu kary łagodniejszego rodzaju. sąd wymierza grzywnę. jeżeli sprawca popełnia umyślne przestępstwo podobne (zob. 64 § 1-2 KK podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni. środków karnych oraz środków probacyjnych stosuje się także do sprawcy. Przewidziane w art. 1. art. 60 § 6-7 KK. sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od jednej trzeciej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. sąd wymierza grzywnę albo karę pozbawienia wolności. b) odbył łącznie co najmniej rok pozbawienia wolności. przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności niższa od roku. Jest to tzw. 115 § 3 KK) do umyślnego przestępstwa. recydywę specjalną wielokrotną (multirecydywę). a nowe przestępstwo popełnione było przed upływem 5 lat od odbycia tej kary. sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. Istota nadzwyczajnego złagodzenia kary. Warunkiem tego zaostrzenia jest też.

nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od wymierzenia kary i orzeczeniu środka karnego (z wykluczeniem jednak pozbawienia praw publicznych). Przypadki szczególne. jeżeli ujawni on wobec organu ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia.art. ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności. Szczególne podstawy i sposób łagodzenia kary (ukierunkowane na zwiększenie skuteczności ścigania przestępczości przez skłonienie niektórych sprawców do współpracy z organami ścigania i sądem) przewiduje KK w art. 3) w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Podstawy nadzwyczajnego złagodzenia kary. a nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy przestępstwa. .4) jeżeli czyn zagrożony jest alternatywnie grzywną. jeżeli przemawiają za tym względy wychowawczego oddziaływania kary. kiedy nawet najniższa kara przewidziana za dane przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. 60 § 3-5. ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności. Tak więc może być ono zastosowane: 1 ) w wypadkach przewidzianych w ustawie (np. Instytucja nadzwyczajnego złagodzenia kary opiera się na założeniu. c) jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnionym przestępstwem.art. w szczególności: a) jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą. b) ze względu na postawę sprawcy. 2. przekroczenie granic obrony koniecznej . 25 § 2 KK. a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa. który niezależnie od wyjaśnień złożonych w sprawie. że w niektórych sytuacjach nawet najniższa kara przewidziana w sankcji przepisu byłaby za surowa. zwłaszcza gdy czynił starania o naprawienie szkody lub jej zapobieżenie. Mianowicie: 1) sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie. nieznane dotąd temu organowi. Podstawy zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary wymienione są 334 w art. popełnienie czynu w stanie poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej . 2) na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. 31 § 2 KK). 2) w stosunku do młodocianego. 3. 60 § 1-5 KK. przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności. szkoda została naprawiona albo sprawca i pokrzywdzony uzgodnili sposób naprawienia szkody. że różnorodność przypadków mieszczących się w ramach tej samej kwalifikacji prawnej powoduje.

W sytuacjach wskazanych wyżej w punktach 1-2. Literatura ogólna. zgodnie z zasadą. 57 szczególne sytuacje zbiegu podstaw nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia kary. Kodeks karny reguluje w art. Warunkowe zawieszenie wykonania kary. 4. 1. w szczególności. jeżeli uzna. że kara ta powinna stanowić ultima ratio przy orzekaniu w sprawach karnych. od której wyniku zależy. Wymaga to oceny. Według art. który był uprzednio skazany na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 6 miesięcy bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. VI. Jest to więc odroczenie ostatecznego rozstrzygnięcia w postaci powstrzymania się od orzeczenia kary (system anglo-amerykańskiej probacji) lub od wykonania . biorąc pod uwagę zbiegające się podstawy. Zmiana rodzaju kary na łagodniejszy. jaką definitywnie dolegliwość poniesie on za popełnione przestępstwo. Wyłączenie to opiera się więc na kryterium swego rodzaju recydywy. sąd może orzec zamiast kary pozbawienia wolności grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary. Jeżeli natomiast zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia. jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 5 lat. Przepisu tego nie stosuje się jednak do sprawcy występku umyślnego. jeżeli orzeka równocześnie środek karny. V. czy w danej sytuacji w sumie większą wagę ma podstawa do złagodzenia czy obostrzenia. w których stosuje się karę pozbawienia wolności. Warunkowe skazanie polega na stwierdzeniu winy sprawcy w wyroku skazującym z jednoczesnym poddaniem sprawcy próbie. które uległy już zatarciu. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenia albo obostrzenie kary. Nie stosuje się go w wypadku skazań. sąd wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5 może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10 lat. sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo zaostrzyć. 58 § 3 KK. że. Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest jedną z odmian warunkowego skazania. Sens instytucji zmiany rodzaju kary na łagodniejszy polega na umożliwieniu zmniejszenia liczby spraw. że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa. Zbieg podstaw.

Genezy warunkowego skazania należy upatrywać w praktyce sądów angielskich i amerykańskich sięgającej I połowy XIX wieku. który oparty jest w zasadzie na systemie belgijsko-francuskim. jak np. czy też orzeczeniem co do wykonania orzeczonej kary. Noll nazwał ją "jednym z największych osiągnięć prawa karnego". związanych z poddaniem sprawcy próbie. tzn. pod wpływem informacji o anglo-amerykańskiej probacji i poglądów szkoły socjologicznej prawa karnego. Polegała ona. proste warunkowe zawieszenie wykonania kary. a więc odmianę warunkowego skazania. W węższym rozumieniu przez środek probacyjny rozumie się poddanie sprawcy próbie z jednoczesnym nałożeniem na niego pewnych obowiązków i dozorem kuratora (zob. lecz samodzielnym środkiem karnym. Leonieni. Dopiero w 1888 r. . środków probacyjnych. Warunkowe zawieszenie wykonania kary (czy też szerzej warunkowe skazanie) jest instytucją opartą na indywidualnoprewencyjnym rozumieniu celu kary oraz na poglądzie. W Europie kontynentalnej.orzeczonej kary (system warunkowego zawieszenia wykonania kary). Skupiński. nazywaną w literaturze systemem francusko-belgijskim. Często są to systemy mieszane. Z kolei w Niemczech wprowadzono w 1895 r. Zoll i Marek (zob. ogólnie rzecz ujmując. i słusznie szwajcarski teoretyk prawa karnego D. tego rodzaju praktyka wydawała się niemożliwa. możliwość zawieszenia wykonania kary przez organy pozasądowe jako poddanie próbie przed ewentualnym ułaskawieniem. Istota warunkowego zawieszenia. W polskiej literaturze prawa karnego spotyka się pogląd. na rezygnacji z orzeczenia o karze i poddaniu sprawcy próbie i dozorowi. 12.). Praktyka ta oparta była na tworzonym przez sędziów common law i wyprzedzała późniejsze uregulowania ustawowe omawianej instytucji (Skupiński. Współcześnie funkcjonują w poszczególnych systemach prawnych modele warunkowego skazania oparte na systemie anglo-amerykańskim lub belgijsko-francuskim. Warunkowe zawieszenie należy do tzw. Pogląd taki reprezentują Leonieni. w Belgii i 1891 r. że kara pozbawienia wolności w wielu sytuacjach nie jest konieczna dla zapobieżenia popełnieniu przez sprawcę nowego przestępstwa. gdzie obowiązywały kodeksy karne oparte na założeniach szkoły klasycznej. czyli bez nakładania obowiązków i bez nadzoru kuratora. uchwalono ustawy umożliwiające tzw. że warunkowe zawieszenie wykonania kary nie jest już współcześnie tylko sposobem wykonania kary pozbawienia wolności. 2. Pojawienie się tej instytucji było ważnym przełomem w prawie karnym. 19 i nast. we Francji. 17). ale zawiera tet elementy przejęte w Europie z systemu anglo-amerykańskiego w postaci możliwości nakładania na skazanego obowiązków i poddania go dozorowi. model warunkowego zawieszenia w polskim prawie karnym.

który dopuścił się przestępstwa w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej (art. 69 § 2 KK.. Przy takiej koncepcji można by orzekać np. gdy okres próby przebiega niepomyślnie i kara orzeczona z warunkowym zawieszeniem zostaje rzeczywiście wykonana. ponieważ ich dolegliwość nie polega na tym. Jeżeli natomiast jest to samodzielny środek czy rodzaj kary. dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa. pozytywnej prognozy do sprawcy). Do recydywisty wielokrotnego nie stosuje się też szczególnej odmiany warunkowego zawieszenia wykonania kary przewidzianej w ramach nadzwyczajnego złagodzenia kary w . a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa (jest to więc warunek tzw. Jeżeli podkreślamy. I Prawo.. że jest to kara pozbawienia wolności warunkowo zawieszona. czy podkreślamy. grzywnę nie obok kary pozbawienia wolności). Łatwo jednak zauważyć. stosunkowo surowe kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Przesłanki zastosowania. 2) wymierzenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jest wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary. 3. 317. lecz na istniejącym przez okres próby zagrożeniu wykonaniem.Komentarz do KK. 291). która mogła się wydawać stosowna jako czynnik powstrzymujący przed naruszaniem prawa w okresie próby. na tym.. czy też. że koncepcja ta załamuje się wtedy. to współmierna do społecznego niebezpieczeństwa czynu powinna być suma wiążących się z jego zastosowaniem rzeczywistych dolegliwości. że jest to jednak przez cały czas kara pozbawienia wolności. W takiej sytuacji kara. mającym pełnić funkcję ostrzegawczą i hamującą. gdyż przyjęcie jednego lub drugiego stanowiska jest ważne przy ustalaniu wysokości wymierzanej kary pozbawienia wolności i ewentualnej kary grzywny obok warunkowo zawieszonej kary. Przesłanki zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary w polskim prawie karnym są następujące: 1) orzeczono karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 2 lat. chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek... jego właściwości i warunki osobiste. 64 § 2 KK). że są rzeczywiście wykonywane. to wymiar tej kary powinien być współmierny do społecznego niebezpieczeństwa czynu. Rozstrzygnięcie co do istoty tej instytucji polega nie tylko na innym rozłożeniu akcentów (tzn. Według art.. karę ograniczenia wolności albo grzywnę samoistną (tj. uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Marek. że jest to środek polegający na warunkowym zawieszeniu kary pozbawienia wolności). może się okazać za surowa jako kara efektywnie wykonana. zawieszając wykonanie kary sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy. Nie stosuje się warunkowego zawieszenia kary do sprawcy. Stąd też tendencje do traktowania warunkowego zawieszenia jako samodzielnego środka karnego należy traktować ze sceptycyzmem.

5. Ich funkcją jest stworzenie instrumentów oddziaływania na sprawcę w okresie próby w kierunku zapobiegania powrotowi do przestępstwa. jeżeli jednak warunkowe zawieszenie połączone było z orzeczeniem grzywny lub środka karnego. Zawieszenie wykonania kary może być też połączone z dozorem osoby lub instytucji (art. Warunek ten nie dotyczy środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. okres próby oznacza w granicach od 3 do 5 lat. Okres próby. Katalog ten (zawierający np. 60 § 3-5 KK. Obowiązki. wymierzenie grzywny. zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem. że sąd zarządza lub może zarządzić wykonanie kary uprzednio warunkowo zawieszonej. 6. Niepomyślny przebieg okresu próby powoduje. 73 KK). jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne. Stworzenie możliwości orzekania grzywny w tych wypadkach ma na celu zapobieżenie stworzenia w opinii publicznej wrażenia bezkarności sprawcy przestępstwa. Natomiast sąd może zarządzić . Zarządzenie wykonania. Obligatoryjne jest zarządzenie wykonania kary. Istotą warunkowego zawieszenia jest poddanie sprawcy próbie. że po 6 miesiącach od jego zakończenia skazanie ulega z mocy prawa zatarciu (art. w wypadku warunkowego zawieszenia sąd może nałożyć na skazanego. Jeżeli sąd zawiesza wykonanie kary młodocianemu lub wielokrotnemu recydywiście. 4. Przy zawieszaniu wykonania kary pozbawienia wolności sąd może orzec grzywnę w wysokości do 180 stawek dziennych. Okres próby oznacza sąd w granicach od 2-5 lat wypadku zawieszenia kary pozbawienia wolności. powstrzymanie się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach. Przy zawieszaniu kary ograniczenia wolności można orzec grzywnę do 90 stawek. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków sąd określa po wysłuchaniu skazanego. przy czym jeden z wyliczonych w katalogu obowiązków (poddanie się leczeniu. w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu) nie może być nałożony bez zgody skazanego. jeżeli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe. 72 KK zamieszczony jest katalog obowiązków. które. wykonywania pracy) nie ma charakteru zamkniętego. za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. takie obowiązki jak powstrzymanie się od nadużywania alkoholu. W art. zaś od roku do 3 lat w wypadku zawieszenia grzywny lub kary ograniczenia wolności.art. darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. 76 § 1 KK). Pomyślny przebieg okresu próby powoduje.

być jednak w konkretnej sprawie zmodyfikowane przez sąd orzekający karę. wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych. że przedterminowe uwolnienie skazanego będzie możliwe po odbyciu większego ułamka kary niż jedna druga albo. 2. 64 § 2 KK) po odbyciu trzech czwartych kary. Sąd może np. Natomiast sama decyzja o zarządzeniu wykonania kary może być podjęta jeszcze w ciągu 6 miesięcy od upływu okresu próby (art. 78 § 3 KK). 1. Te ogólne reguły mogą. Istota warunkowego zwolnienia. Podstawą do zarządzenia wykonania kary muszą być zawsze fakty. 75 § 4 KK). które nastąpiły w okresie próby lub między wydaniem a uprawomocnieniem się wyroku. Warunkowe przedterminowe zwolnienie jest trzecią. przez wyznaczenie surowszych ograniczeń. Przesłanki. 78 § 1 KK). zwolnić po upływie dwóch trzecich kary. że . obok warunkowego umorzenia i warunkowego zawieszenia wykonania kary. od dozoru. Dalej idące wymagania KK stawia wobec recydywistów. gdy taki dalszy pobyt nie jest już konieczny. § 20. jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny (w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż umyślne i podobne do poprzedniego) albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny. Warunkowe przedterminowe zwolnienie. ale nie wcześniej niż po roku. Zmiana kary orzeczonej. zadecydować w wyroku. jak również ma sens humanitarny. Sens tej instytucji polega na skróceniu okresu pobytu skazanego w zakładzie karnym. jednak nie wcześniej niż po 6 miesiącach (art. Podstawową przesłanką warunkowego zwolnienia jest odbycie przez skazanego pewnej części kary.wykonanie kary. na którą został skazany. ale nie wcześniej niż po roku. natomiast skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25 lat kary (art. W zasadzie skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu przez niego co najmniej połowy kary. Skazanego w warunkach recydywy specjalnej (art. lecz przed jego uprawomocnieniem się rażąco narusza porządek prawny. jeżeli skazany po wydaniu wyroku. 64 § 1 KK) można. I. Perspektywa warunkowego przedterminowego zwolnienia wywiera też dyscyplinujący wpływ na zachowanie się skazanych w czasie odbywania kary. gdy w tym czasie popełnił przestępstwo. Skazany na 25 lat pozbawienia wolności może być warunkowo zwolniony po odbyciu 1 S lat kary. instytucją polegającą na poddaniu sprawcy próbie. a w szczególności. Sąd może też zarządzić wykonanie kary. Skazanego w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej (art.

Odwołanie warunkowego zwolnienia. Okres próby. dozór. a także wobec skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności oddanie pod dozór kuratora sądowego jest obowiązkowe. który w zasadzie równy jest części kary pozostałej od odbycia. wobec młodocianego. że kara osiągnęła swe cele indywidualnoprewencyjne. 80 § 3 KK). jego postawy. osoby godnej zaufania. Ta pozytywna prognoza oznacza więc przekonanie. zasadnicze znaczenie ma przesłanka w postaci pozytywnej prognozy kryminologicznej w stosunku do skazanego. stowarzyszenia. organizacji lub odpowiedniej instytucji. W takim wypadku nie zalicza się na poczet kary okresu spędzonego na wolności. Warunkowo zwolniony może być poddany obowiązkom w zasadzie takim samym. sposób życia przed popełnieniem. nie można również ponownie zwolnić skazanego warunkowo przed upływem roku od osądzenia skazanego w zakresie karnym a przy karze dożywotniego pozbawienia wolności przed upływem 5 lat. za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia. którzy mogą być zwolnieni po odbyciu 3/4 kary) okres próby nie może być krótszy niż 3 lata. 64 KK. karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia. W przypadku recydywistów w rozumieniu art. 3. jak przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary.skazany na dożywotnie pozbawienie wolności nie będzie mógł być zwolniony przed odbyciem 30 lat kary. Można też poddać go dozorowi (art. Jeśli prognoza co do sprawcy okazała się trafna i okres próby przebiegł pomyślnie. Nie można jednak taką decyzją z góry całkowicie wykluczyć przedterminowego warunkowego zwolnienia. 159 KKW) kuratora sądowego. W razie warunkowego zwolnienia skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Zgodnie z art. KKW przewiduje obligatoryjne i fakultatywne odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia. okres próby wynosi 10 lat (art. Natomiast niepomyślny przebieg okresu próby powoduje odwołanie warunkowego zwolnienia. jeżeli zwolniony w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne. 4. Sąd odwołuje warunkowe zwolnienie. a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa. sąd może zadecydować o warunkowym zwolnieniu. że sprawca po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego. i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie. . ale nie może on być krótszy niż 2 lata i dłuższy niż 5 lat. okoliczności popełnienia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa. 64 § 2 KK (a więc tych. 77 § 1 KK. Poza tymi przesłankami o charakterze formalnym. Warunkowe zwolnienie następuje na okres próby. Wobec skazanego recydywisty z art. jeżeli właściwości i warunki osobiste skazanego. który popełnił przestępstwo umyślne.

której odbycia wymaga art. natomiast. nawet jeżeli nie odbył ułamka kary określonego w art. 78 § I KK wynosi 17 lat. Nieuiszczona w terminie 30 dni od daty wezwania przez sąd do uiszczenia grzywna.sąd orzeka wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności według zasad przewidzianych w art. 79 § 2 KK może on być zwolniony już po 15 latach. rozkładania jej na raty i umarzania. tj. Skazanego na karę ograniczenia wolności. Wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności może być warunkowo zawieszone na okres od roku do 2 lat. 5. 47-52 KKW. 65-66 KKW. Przepisy o przedterminowym warunkowym zwolnieniu stosuje się odpowiednio do tzw. zbiegu kar. po uprzednim wyrażeniu zgody przez skazanego. W razie bezskuteczności egzekucji sąd może zamienić grzywnę nie przekraczającą 100 dziennych stawek. W odniesieniu do kary ograniczenia wolności zasady jej ewentualnej zamiany (w przypadkach uchylania się przez skazanego od jej wykonywania) na zastępczą karę grzywny lub na zastępczą karę pozbawienia wolności uregulowane są w art. w szczególności gdy dopuścił się innego przestępstwa lub została orzeczona inna kara niż pozbawienie wolności bez warunkowego zawieszenia albo gdy uchyla się od dozoru. Praca społecznie użyteczna może trwać od 1 do 12 miesięcy. Kary zastępcze i zmiana kar w toku ich wykonywania. na pracę społecznie użyteczną. 14 lat i 8 lat pozbawienia wolności. 79 § 2 KK. 44 KKW). Właśnie w takim przypadku praktyczne znaczenie ma przepis art. do dwóch lub więcej kar nie polegających łączeniu. 46 KKW. na zasadzie art. Szczegółowe zasady dotyczące wykonania kary zastępczej. W sumie ma więc odbyć 34 lata pozbawienia wolności. nie uiści grzywny w terminie ani też nie podejmie określonej pracy społecznie użytecznej i zostanie stwierdzone. odraczania ściągnięcia grzywny. że skazanego można zwolnić warunkowo po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności. Mimo to. który odbył co najmniej połowę orzeczonej kary. Jeżeli. jeżeli zwolniony w okresie próby rażąco narusza porządek prawny. 78 § 1-2 KK. Przykład: X został skazany na nie podlegające przepisom o karze łącznej kary 12 lat. Połowa kary. określają art. wykonywania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych (art.Sąd może natomiast odwołać warunkowe zwolnienie. Warunkowe zwolnienie przy zbiegu kar. mimo możliwości. które skazany ma odbyć kolejno. II. przy czym przestrzegał porządku prawnego i sumiennie wykonywał pracę wskazaną przez . stanowiący. skazany. podlega ściągnięciu w drodze egzekucji (art. że nie można jej ściągnąć w drodze egzekucji . 160 § 2 KKW).

III. Ułaskawienie jest (w przeciwieństwie do amnestii i abolicji) aktem o charakterze indywidualnym. Regulują one jednak tylko kwestie proceduralne. nawet jeżeli nie została jeszcze orzeczona kara za to przestępstwo. 84 KK. 2. które zaistniały już po uprawomocnieniu się wyroku. sąd może zwolnić od reszty kary. które ma charakter bezwarunkowy. a także uchylić wszelkie skutki skazania o charakterze publicznym. by przez stosowanie ułaskawień korygować politykę karną sądów. Podobną instytucję w odniesieniu do środków karnych wymienionych w art. uznając ją za wykonaną (art. 128). np. tzn. Żaden inny przepis nie precyzuje natomiast. Ułaskawienie. W ramach stosowania prawa łaski można więc zmniejszyć orzeczoną karę. zakaz prowadzenia pojazdów) przewiduje art. Decyzja o ułaskawieniu może też zawierać postanowienie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary lub o warunkowym zwolnieniu. 560-568 KPK. . 139 Konstytucji RP z 1997 r. na czym może polegać ułaskawienie. oznaczonej co do tożsamości. abolicji indywidualnej (Murrynowski. Ułaskawienie nie może natomiast dotyczyć środków zabezpieczających (np. Zwolnienie takie można określić jako zwolnienie przedterminowe. umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym w trybie art. nawet jeżeli zawarte są one w wyroku karnym. W literaturze uważa się. Amnestia. a które wpływają na zmianę oceny co do potrzeby dalszego wykonywania kary. ze względu na jego stan zdrowia. lecz o łagodzenie skutków skazania w sytuacjach. 94 KK). 83 KK). jak również spełnił nałożone na niego obowiązki i oznaczone środki karne. 1.sąd. zaawansowany wiek lub sytuację rodzinną albo też z innych powodów. zakaz zajmowania stanowisk lub wykonywania zawodu. na przebaczeniu popełnionego przestępstwa. że ułaskawienie może polegać na tzw. Ułaskawienie. że możliwości w tym zakresie są bardzo szerokie. Sens tej instytucji jest przede wszystkim humanitarny. dotyczących odszkodowania). zadecydować o zatarciu skazania. Amnestia. darować ją w całości. Nie można natomiast zmieniać decyzji sądowych o charakterze cywilnoprawnym (np. 1-3 KK (pozbawienie praw publicznych. Według art. 39 pkt. gdy z upływem czasu i w związku ze zmianą sytuacji skazanego dalsze utrzymywanie kary w niezmienionej postaci byłoby wobec niego zbytnią surowością. osoby. Problematyce ułaskawienia poświęcone są też art. Uważa się też. np. co uniemożliwia wszczęcie lub nakazuje umorzenie postępowania karnego w takiej sprawie. Nie chodzi więc o to. do kompetencji Prezydenta RP należy stosowanie prawa łaski. dotyczącym konkretnej.

Idea stosowania środków zabezpieczających.Amnestia. W k. ani nie zawierają elementu potępienia czynu i jego sprawcy. należała do podstawowych założeń szkoły antropologicznej prawa karnego. przestępców zawodowych lub z nawyknienia (zakład dla niepoprawnych) i wobec przestępców. kryterium rodzaju i wysokości orzeczonych kar lub też w oparciu o te kryteria stosowane łącznie.). a nie na darowaniu i puszczeniu w niepamięć przestępstwa. w odróżnieniu od ułaskawienia. W KK z 1969 r. operują zarówno karami. opartych na kryterium niebezpieczeństwa sprawcy. zrezygnowano z tych . Amnestie stosowane były w Polsce powojennej kilkunastokrotnie (ostatnio w 1989 r. jest aktem generalnym.) miały one głównie charakter polityczny. kategorii sprawców. W późniejszym okresie służyły przeważnie korygowaniu skutków zbyt surowej polityki karania. rozbudowane były przepisy o środkach zabezpieczających. powodującej przeludnienie więzień. Środki zabezpieczające. zamiar kar opartych na jego winie. Współczesne kodeksy karne mają charakter "dwutorowy". przewidującym złagodzenie lub darowanie kar za popełnione przestępstwa w określonych kategoriach spraw. ale w swojej skrajnej postaci nigdzie nie została zrealizowana. tzn. Ta funkcja amnestii powoduje krytyczny stosunek nauki prawa karnego do częstego jej stosowania. stosowanych po odbyciu kary wobec wielokrotnych recydywistów. Od ułaskawienia różni więc amnestię jej generalny charakter. jak i środkami zabezpieczającymi. Środki zabezpieczające. w odróżnieniu od kar. Amnestia wymaga formy ustawowej (decyduje więc o jej wydaniu władza ustawodawcza) i nie jest adresowana do osób oznaczonych co do tożsamości. z 1932 r. W latach 40-tych i pięćdziesiątych (a zwłaszcza w 1956 r. Amnestia bowiem jako akt generalny ma zawsze mniejsze szanse na przyczynienie się do realizacji sprawiedliwościowej i prewencyjnej funkcji kary niż wyważona polityka karania realizowana przy wymiarze kary w każdej konkretnej sprawie. Środki zabezpieczające odgrywają w nich jednak rolę nieproporcjonalnie małą w porównaniu do roli odgrywanej przez kary. nie mają na celu wymierzania sprawiedliwości za popełniony czyn. I. że polega ona na darowaniu lub łagodzeniu kar. Od abolicji (por. Istota środków zabezpieczających. Ich jedyną funkcją ma być zabezpieczenie społeczeństwa przed niebezpieczeństwem ze strony osób naruszających prawo karne. 319) różni natomiast amnestię to.k. których czyn pozostawał "w związku ze wstrętem do pracy" (dom pracy przymusowej). wyodrębnionych w oparciu o kryterium typów przestępstw. § 21. Nb.

Obecnie KK przewiduje dwa rodzaje środków zabezpieczających: środki izolacyjno-lecznicze (art. 360 tj. W stosunku do sprawcy. 94 KK). Stosowanie środków zabezpieczających.środków zabezpieczających. Ogólną zasadą stosowania środków zabezpieczających związanych z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym jest. przez swoją elastyczność nadaje karze pewną domieszkę cech środka zabezpieczającego. II. 95 § 2 KK stanowi. Izolacyjno-leczniczy charakter ma też środek przewidziany w art. że taki skazany. 96 KK. aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną. jeśli wymierzono mu karę nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności .sąd może orzec umieszczenie sprawcy w zakładzie karnym. Środek ten stosuje się. Sąd orzeka zwolnienie sprawcy.może być przedterminowo warunkowo zwolniony. Uregulowanie to. umieszczania w tzw. lecz szczególnym sposobem wykonywania kary. art. Takie zarządzenie nie może jednak nastąpić po upływie 5 lat od zwolnienia z zakładu. Może być on orzeczony wobec skazanych na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za . który popełnił przestępstwo w stanie poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej. jeżeli sprawca w stanie niepoczytalności popełni czyn zabroniony o znacznym stopniu społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego (art. że (inaczej niż przy stosowaniu kar) czasu pobytu w takim zakładzie nie określa się z góry. jeżeli jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne. Środkiem zabezpieczającym o charakterze izolacyjnoleczniczym jest umieszczenie sprawcy w "odpowiednim zakładzie psychiatrycznym" (art. że popełni taki czyn ponownie. umieszczenie sprawcy w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego. gdy jest to niezbędne. 95 § 1 KK). Takie umieszczenie nie jest w zasadzie stosowaniem środka zabezpieczającego. 78 § 1-2 KK ułamka kary. przewidywano stosowanie wobec recydywistów. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne (art. Specyfika środków zabezpieczających powoduje. natomiast aż do nowelizacji KK w 1990 r. nawet jeżeli nie odbył wymaganego w art. Przed orzeczeniem takiego środka sąd wysłuchuje psychiatry oraz psychologa. i został za nie skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania . po odbyciu przez nich kary. Nawet już po zwolnieniu sąd może zarządzić ponowne umieszczenie w zakładzie. 93 KK). 93-98 KK) i środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym (art. ośrodkach przystosowania społecznego. że mogą być one orzeczone tylko wtedy. Z drugiej jednak strony. 99-1·00 KK).

o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. O zwolnieniu z zakładu rozstrzyga sąd na podstawie wyników leczenia. poz. 4 KK). a także w razie warunkowego umorzenia postępowania albo stwierdzenia. 100 KK. polegającym na skierowaniu na okres próby na leczenie w warunkach wolnościowych (art. 3 KK) oraz przepadek przedmiotów (art. 39 pkt. Niejasny jest stosunek omówionych tu przepisów art. a poza tym również zawiera w art. 75. 39 pkt. który dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności. Opisany powyżej środek zabezpieczający może być zastąpiony swego rodzaju "przedterminowym zwolnieniem". 2 KK) lub zakaz prowadzenia pojazdów (art.. która uchyla ustawę z 1985 r. III.4. Czasu pobytu w zakładzie leczenia odwykowego nie określa się z góry. jeżeli ustały przyczyny jego orzeczenia. 97 § 1-3 KK). którzy nie są skazywani.) do utrzymanego w mocy przez przepisy wprowadzające KK art.U. 39 pkt. nadaje się mu jednak nazwę środka zabezpieczającego. jeżeli jest to konieczne ze względu na ochronę porządku prawnego. sąd uchyla zakaz. Treść tego środka zabezpieczającego pokrywa się z treścią wymienionych I w art. Środka tego nie orzeka się jeżeli orzeczona kara przekracza 2 lata pozbawienia wolności. który to przepis równie2 reguluje kwestię umieszczenia w odpowiednim zakładzie leczniczym osoby skazanej za przestępstwo związane z uzależnieniem od środków odurzających lub psychotropowych. 96-98 KK (wchodzących w tycie 19. wchodzi w życie ustawa z 24. te wcześniej nit KK z 1997 r. sąd może orzec tytułem środka zabezpieczającego zakaz zajmowania stanowiska. 98 KK przewiduje też łatwiejsze warunki przedterminowego zwolnienia takiego sprawcy z odbywania kary pozbawienia wolności. gdy społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. 34 ustawy o zapobieganiu narkomanii z 1985 r. 2-4 KK środków karnych. Środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym.przestępstwo związane z uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego. 56-57 przepisy o umieszczaniu osób uzależnionych w odpowiednim zakładzie. 99. 39 pkt. 468). Podobny charakter na środek zabezpieczający zamieszczony w art. Art. ponieważ chodzi o sprawców.1998 r. W razie skazania sprawcy. Środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym zawiera KK w art.1997 r. nie może być on jednak krótszy niż 3 miesiące ani dłuższy niż 2 lata. Wymienione zakazy orzeka się bez określenia terminu. Niejasność tę pogłębia jeszcze fakt. wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności gospodarczej (art. jeżeli zachodzi wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa związanego z tym uzależnieniem. że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie .. Polega on na orzeczeniu przepadku rzeczy w sytuacji.

te niemożność wszczęcia postępowania w takiej sprawie nie będzie razić poczucia sprawiedliwości. Przedawnienie jako instytucję odnoszącą się do wszystkich przestępstw wprowadził w Europie dopiero francuski Code penal z 1810 r. 101 KK karalność przestępstwa ustaje. Na przykład. że po upływie określonego czasu nie można zrealizować odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo. Podobnie. i jego śladem inne kodeksy europejskie. że przede wszystkim ważnym powodem funkcjonowania instytucji przedawnienia są trudności dowodowe i zwiększona możliwość błędnego rozstrzygnięcia w sprawie o czyn popełniony przed wieloma laty. Nie zna instytucji przedawnienia anglosaskie common law. nie zawsze po upływie 30 lat od popełnienia zabójstwa można mówić o zatarciu się tego czynu w pamięci ludzi w tym stopniu. w szczególności nie uzależnia się od tego. skoro przedawnienia tego w żadnym stopniu nie uzależnia się od późniejszego trybu życia sprawcy. W związku z tym w prawie karnym USA. Przedawnienie ścigania. 2) przedawnienie wyrokowania. jeżeli . wydać wyroku skazującego lub wykonać orzeczonej kary. przedawnienie). Nie ma też potrzeby oddziaływania na sprawcę dla zapobieżenia popełnieniu przez niego w przyszłości przestępstwa. Uwagi ogólne.. Przedawnienie. Toteż wydaje się. Zatarcie skazania. w wielu przypadkach przedawnienie poważnego przestępstwa nie może być usprawiedliwione brakiem potrzeby oddziaływania indywidualno-prewencyjnego na sprawcę. w zależności od rodzaju przedawnienia nie można wszcząć postępowania. czy nie popełniał on w tym czasie nowych przestępstw. ani dla celów ogólnoprewencyjnych. Dotychczas jednak spotyka się w ustawodawstwach karnych poszczególnych państw przepisy ustanawiające nieprzedawnialność niektórych przestępstw. § 22. Przedawnienie w prawie karnym polega na tym. W polskim prawie karnym można wyróżnić (chociaż KK takich nazw nie używa) trzy rodzaje przedawnienia: 1) przedawnienie ścigania. 3) przedawnienie wykonania kary. Uzasadnienie tej instytucji opiera się na tym. Argumenty te nie zawsze są przekonywujące.sprawcy (np. Kanady i w prawie karnym angielskim przedawnienie jest wyjątkiem wprowadzanym w odniesieniu do niektórych przestępstw. Według art. I. 2. że po upływie pewnego czasu czyn zaciera się w pamięci ludzi. tzn. Przedawnienie. toteż ukaranie nie jest konieczne ani dla zaspokojenia poczucia sprawiedliwości. 1.

Przedawnienie kary. 2) 20 . że w tych przedłużonych o 5 lat terminach można doprowadzić do wydania prawomocnego wyroku skazującego. Przedawnienie wyrokowania. to wchodzi w grę już tylko trzeci rodzaj przedawnienia. Mamy tu więc do czynienia z przedawnieniem ścigania. Nie można więc wykonać kary. 103 KK i liczy się je od uprawomocnienia się wyroku skazującego. chyba że chodzi o przestępstwo skutkowe. który naruszył albo od chwili w której na sprawcy taki obowiązek przestał ciążyć. 101 § 3 KK). 101 KK wszczęto postępowanie przeciwko osobie. 3. to ze względu na ustanie karalności danego przestępstwa wydanie wyroku skazującego będzie niemożliwe.gdy czyn jest zagrożony karą ograniczenia wolności lub grzywną. Jeżeli to nie nastąpi. 6 § 1 KK). tj. 338 § 1 i 2 oraz 339 KK) przedawnienie biegnie dopiero od chwili uczynienia przez sprawcę zadość obowiązkowi. gdyż wtedy przedawnienie liczyć należy od czasu nastąpienia skutku (art.gdy czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat. które nie może nastąpić po upływie roku od czasu dowiedzenia się przez pokrzywdzonego o osobie sprawcy przestępstwa. Jeżeli w czasie przewidzianym w art.gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata. W odniesieniu do niektórych przestępstw przeciwko obronności (art. Tak więc podane wyżej terminy przedawnienia poszczególnych kategorii przestępstw ulegają przedłużeniu o 5 lat. 144. tzn. od czasu działania lub zaniechania sprawcy (art. to karalność przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od upływu tego okresu. 101 § 2 KK przewiduje dalsze ograniczenie ścigania. Jeżeli natomiast do wydania prawomocnego wyroku skazującego w podanych terminach dojdzie. oprócz ogólnego 3-letniego terminu przedawnienia ścigania. Upływ wskazanych wyżej terminów oznacza. 3) 10 . 4) 5 . przedawnienie wykonania kary.od czasu jego popełnienia upłynęło lat: 1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa. Wszczęcie postępowania powoduje więc. Terminy przedawnienia wykonania kary określone są w art.gdy czyn stanowi inną zbrodnię. 145 § 2 i 3 KK) oraz przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej (art. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. w tym sensie. 5) 3 . że wchodzi w grę przedawnienie wyrokowania. przepis art. jeżeli od tego momentu upłynęło lat: . 4. że nie można już wszcząć postępowania karnego w sprawie o takie przestępstwo. Okresy przedawnienia ścigania biegną od momentu popełnienia przestępstwa.

ciężkiego uszkodzenia ciała. chyba że termin przedawnienia już upłynął. Pewne uregulowania dotyczące przedawnienia zawierają też przepisy wprowadzające KK. Przepis ten. Przedawnienie nie biegnie. 5. KK przewiduje (w art.w razie skazania na karę pozbawienia wolności do lat 5. ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn". 9 przepisów wprowadzających w sposób szczególny reguluje kwestię przedawnienia umyślnych przestępstw przeciwko życiu. 44 Konstytucji z 1997 r. immunitet poselski). ludzkości i przestępstw wojennych (art. Okres wstrzymania biegu przedawnienia nie może jednak przekroczyć 10 lat (art. Zasada ta opiera się na konwencji z 1968 r. Przepisów o przedawnieniu nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi. 6. 105 § 2 KK). zagrożonych karą pozbawienia wolności . jednak spoczywania przedawnienia takie przeszkody prawne.w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas powyżej lat 5 albo na karę surowszą. 2) 15 . popełnionego przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (art. Przeszkoda we wszczęciu lub prowadzeniu postępowania musi więc mieć charakter przeszkody prawnej (np. że do czynów popełnionych przed wejściem w życie KK stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu. Spoczywanie biegu przedawnienia. 15 § 3 KKW). 104) tzw. o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (Dz.) i art. poz. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem. spoczywanie biegu przedawnienia. 3) 10 . Nie uzasadniają.w razie skazania na inną karę. mający na celu uniknięcie bezkarności przestępstw funkcjonariuszy publicznych. art.. jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego. 209 zał.1) 30 . 15 tych przepisów ustanawia zasadę. 26. zdrowiu lub wymiarowi sprawiedliwości. Bieg przedawnienia wykonania kary ulega też wstrzymaniu w razie zawieszenia postępowania wykonawczego wobec niemożliwości ujęcia skazanego. nieujęcie sprawcy). według którego: „Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw. popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie. nie ściganych z przyczyn politycznych. Przedawnienie nie ma zastosowania również do umyślnego przestępstwa: zabójstwa.U. a nie przeszkody faktycznej (np. 43 Konstytucji z 1997 r. jak brak wniosku albo oskarżenia prywatnego. nie został skoordynowany z art. Wyłączenie przedawnienia. 105 § 1 KK). Poza tym. Przede wszystkim art. tolerowanych przez władze państwowe. który uchyla się od wykonania kary.

wypełniając kwestionariusze personalne. a wobec sprawców takich czynów nie stosuje się. np.1. poz.1990 r. . Kara. w odniesieniu do takich czynów nie ma zastosowania art. 106 KK oraz Rozporządzenie Ministrów Sprawiedliwości i Obrony Narodowej z 30.8. np.1944 r. określający rodzaj i wysokość. Zatarcie skazania oznacza więc. do 31. Zatarcie skazania. Dlatego też prawo przewiduje instytucję zatarcia skazania. po zatarciu jego . co może mieć dla niego.Dz. Bieg przedawnienia takich przestępstw rozpoczyna się od dnia 1. Dla realizacji funkcji sprawiedliwościowej kary. zawierają element potępienia sprawcy z powodu popełnienia przez niego czynu przestępnego. Wiedza innych osób o fakcie skazania i rejestracja skazania jest więc potrzebna dla realizacji celów karania i jest też jednym z elementów składających się na dolegliwość odpowiedzialności karnej. że w świetle prawa skazany. II. w sprawie prowadzenia rejestru osób prawomocnie skazanych .w okresie od 1. i by po pewnym czasie nie musiał on przy różnych okazjach przyznawać się.w czasie lub w związku z pełnieniem ich funkcji.12. Wyroki skazujące rejestruje się też w Centralnym Rejestrze Skazanych prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. że po spełnieniu określonych przesłanek uważa się osobę skazaną za niekaraną. Również względy humanitarne nakazują. składając zeznania itd. wydanych przed dniem 7. art.U. uważany jest za nie karanego i może to sam twierdzić. nie można potraktować zatartego już skazania jako przeszkody w warunkowym umorzeniu postępowania.1993 r. Zatarcie skazania polega na przyjęciu pewnej fikcji prawnej.1. popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych . Jednakże po upływie pewnego czasu od wykonania kary znajomość faktu skazania przez inne osoby i zachowywanie oficjalnej informacji o skazaniu w rejestrze przestaje być potrzebne.powy2ej 3 lat. że był karany. zaś informacje o skazaniu (kartę karną) usuwa się z Centralnego Rejestru Skazanych (zob.1989 r. a w konsekwencji wyrok skazujący. Nie można też wobec takiej osoby stosować ograniczeń. np. 388). przy staraniach o pracę. poza dolegliwością psychiczną.12. Fikcja ta polega na tym. Nr 82. negatywne konsekwencje w różnych sferach życia. które prawo łączy z faktem skazania. które przewidują amnestię lub abolicję.1989 r. a zwłaszcza dla prewencji generalnej (społecznego oddziaływania kary) upowszechnia się informacje o skazaniu wśród możliwie szerokiego kręgu osób. by nie wypominać skazanemu faktu popełnienia przestępstwa w nieskończoność. przepisów ustaw i dekretów. 4 § 1 KK. Nie oznacza to natomiast. że również dla osób prywatnych powstaje obowiązek traktowania skazanego.

przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne. 108 KK. odmienne zasady stosuje się wtedy. by w opracowaniu historycznym fakt skazania jakiejś osoby był pomijany. Przy skazaniu na karę dożywotniego pozbawienia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną. Jest tak w przypadku. Przestępstwa przeciwko pokojowi. 4 § 4 KK). I. ponieważ zostało ono prawnie zatarte. Na wniosek skazanego natomiast. inaczej bowiem wchodzi w grę odpowiedzialność za zniesławienie. W takich sytuacjach okres wymagany do zatarcia skazania wydłuża się. zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem. gdy upływa 10 lat od jej wykonania. darowania lub przedawnienia jej wykonania (art. jeżeli skazany po rozpoczęciu.skazania. jak również. jako osoby nie karanej. jeżeli w tym czasie przestrzegał on porządku prawnego. nie ma powodu. Jeżeli zapadł wyrok skazujący. że dana osoba była skazana. lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania popełnił przestępstwo. na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie skazania już po upływie 3 lat. ludzkości i . 107 § 1 KK). Rozdział IV. ponieważ dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. ale sąd odstąpił od wymierzenia kary zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia. 107 § 3 KK). Przestępstwa przeciwko pokojowi. Automatyczne zatarcie skazania na "terminową" karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności następuje też wtedy. bez potrzeby starań ze strony zainteresowanego i decyzji określonego organu. Np. W razie skazania na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Jednakże. darowaniem lub przedawnieniem jego wykonania. zaś wymierzona kara nie przekraczała 3 lat. Ogólną zasadą przy zatarciu skazania jest. § 23. od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania (art. gdy sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw. gdy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary (art. że w razie orzeczenia środka karnego. Podnoszenie publicznie faktu. Zatarcie skazania następuje w niektórych sytuacjach z mocy prawa. Poszczególne przestępstwa. musi jednak leżeć w uzasadnionym interesie społecznym. 76 § 1 KK). Według art. sąd może zarządzić zatarcie skazania na karę pozbawienia wolności już po upływie 5 lat. a także gdy upłynęło 6 miesięcy od pomyślnego upływu okresu próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary (art. a więc automatycznie.

W 1948 r. Podjęto więc w ramach powołanej w 1947 r. morderstwa. Według konwencji z 1948 r. czy też nie prawo wewnętrzne państwa. których dopuszczono się przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej przed wojną lub podczas wojny. niezależnie od tego czy gwałciła ona. zabijanie zakładników.U. prześladowania ze względów politycznych. Termin ludobójstwo (genocide) stworzony został przez R. poz. Nr 63. Trybunałem Norymberskim). Zasady i normy prawa norymberskiego. wytępianie. przygotowanie. VI Statutu tego Trybunału (Dz. miast lub wsi albo spustoszenia nie usprawiedliwione koniecznością wojenną. rabunek własności publicznej lub prywatnej. którego przełomowym momentem był proces przeciwko głównym zbrodniarzom hitlerowskim po II wojnie światowej przed powołanym przez aliantów Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym (tzw. Komisji Prawa Międzynarodowego ONZ prace nad opracowaniem projektu kodeksu przestępstw przeciwko pokojowi i bezpieczeństwu ludzkości. ale nie będzie do nich ograniczone. bezmyślne niszczenie osiedli. Nr 2. . mordowanie lub złe obchodzenie się z jeńcami wojennymi lub osobami na morzu. uchwalono Konwencję w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa (Dz. 9). deportacje i inne czyny nieludzkie. mianowicie: pogwałcenie praw i zwyczajów wojennych. porozumień lub przyrzeczeń międzynarodowych albo współudział w planie lub w zmowie w celu dokonania jednego z wyżej wymienionych czynów. Wskazane w tytule trzy grupy przestępstw powstały w prawie międzynarodowym w wyniku długotrwałego procesu historycznego. złe obchodzenie się lub deportacje na roboty przymusowe albo w innym celu ludności cywilnej na okupowanym obszarze lub z tego obszaru. rasowych lub religijnych przy popełnianiu jakiejkolwiek zbrodni wchodzącej w zakres kompetencji Trybunału lub w związku z nią. gdzie ją popełniono. Art. Prace nad tym kodeksem trwają nadal. 367) definiował je w sposób następujący: 1) zbrodnie przeciwko pokojowi.przestępstwa wojenne w prawie karnym międzynarodowym. Takie pogwałcenie będzie obejmowało. 3) zbrodnie przeciwko ludzkości. poz. zawarte w Statucie MTW i w jego wyroku wymagały jednak wyraźniejszego i dokładniejszego sformułowania. obracanie ludzi w niewolników.U. Lemkina. mianowicie: planowanie. 2) zbrodnie wojenne. mianowicie: morderstwa. z 19Ś2 r. który rozumiał przez to przestępstwo polegające na "skoordynowanym planie różnych działań mających na celu zniszczenie istotnych podstaw życia grup narodowych z zamiarem unicestwienia tych grup". rozpoczęcie lub prowadzenie wojny napastniczej albo wojny będącej pogwałceniem traktatów. z 1947 r.

rasowych lub religijnych jako takich. dotąd niepisanej. za omawiane tu przestępstwa było powołanie w 1993 r. W polskim prawie karnym przez długi czas brak było całościowego uregulowania tej problematyki.U. ludzkości i stosunkom międzynarodowym".8. tzn. że stwarzają dla jednostki obowiązki i uprawnienia. Podczas opracowywania KK z 1969 r. Sądy krajowe w zasadzie (wyjątkiem była tu praktyka sądów w NRD) nie stosują jednak bezpośrednio norm prawa karnego międzynarodowego. W 1950 r. konieczne jest więc uregulowanie kwestii odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko pokojowi. Jugosławii.U. na podstawie prawa międzynarodowego. Nr 26. jak reguluje to prawo wewnętrzne jej państwa. niezależnie od tego. a polegający na zabójstwie członków grupy lub na innych. Ustawa ta została uchylona przez przepisy wprowadzające KK. II. z 1970 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego. "Przestępstwa przeciwko pokojowi. o nieprzedawnianiu się wymienionych w jej tytule zbrodni. planowano umieszczenie w nim odrębnego rozdziału pt. działaniach. W odniesieniu do zbrodni hitlerowskich wydany został dekret z 31. noszący potoczną nazwę "dekretu sierpniowego": Dekret ten dotyczy jednak tylko niektórych zbrodni popełnionych w czasie II wojny światowej i nie przewiduje norm działających na przyszłość. jednakże w . która przewidywała karalność propagandy wojennej jako zbrodni przeciwko pokojowi.1944 r. Przestępstwa przeciwko pokojowi. poz. jak to miało miejsce w procesie norymberskim. przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne w prawie polskim. poz. W 1968 r. Konwencja ta ma charakter deklaratoryjny. Normy prawa międzynarodowego odnoszące się do omawianych przestępstw mają zastosowanie bezpośrednie w tym sensie. Ludobójstwo jest uważane za kwalifikowany (ze względu na szczególny zamiar sprawcy) typ zbrodni przeciwko ludzkości. 208 zał. Dalszym krokiem na drodze rozwoju zasad odpowiedzialności. przeciwko ludzkości i wojenne w prawie wewnętrznym. II konwencji.ludobójstwem jest czyn popełniony w zamiarze zniszczenia w całości lub w części grup narodowych etnicznych. Nr 58.). 521). wymienionych w art. potwierdza istnienie w prawie karnym międzynarodowym zasady. uchwalono ustawę o obronie pokoju (Dz. uchwalono Konwencję o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (Dz. przez Radę Bezpieczeństwa ONZ Międzynarodowego Trybunału dla osądzenia sprawców naruszeń prawa humanitarnego w b. Jednostka może więc być pociągnięta do odpowiedzialności karnej bezpośrednio na podstawie prawa międzynarodowego.

117 § 3 KK przestępstwo publicznego nawoływania do wojny napastniczej. § 24. 120-126 stanowią realizację tego zobowiązania. Należy tu przede wszystkim ludobójstwo (art. 119 § 1 KK) albo publiczne nawoływanie do takich czynów (art. ludzkości oraz przestępstwa wojenne". Trzecia grupa przestępstw z tego rozdziału to przestępstwa wojenne (art. 117 § 2 KK). Typy przestępstw zamieszczone w tym rozdziale dzieli się na trzy grupy. Przestępstwa przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej. uprawnienia władz okupacyjnych itd.in. 117-126) zatytułowany "Przestępstwa przeciwko pokojowi. Drugą grupę stanowią przestępstwa przeciwko ludzkości. Należy tu wszczynanie lub prowadzenie wojny napastniczej (art. I. rasowej. 118 KK). Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych. 118 KK (m.czasie dalszych prac nad projektem rozdział ten został usunięty. Odrębnie ujęte jest w art. rasowej. określanych jako "przestępstwa . pojęcie ludobójstwa ujęto tu szerzej. wyznaniowej lub grupy o określonym światopoglądzie".zobowiązuje jednocześnie państwa do karania naruszeń tego prawa. Grupa przestępstw. przede wszystkim więc konwencji haskich i genewskich. politycznej. problemowi temu poświęcono cały rozdział XVI (art. etnicznej. ponieważ w ich znamionach powtarza się zwrot "wbrew zakazom prawa międzynarodowego" albo "naruszając prawo międzynarodowe". stworzenie dla osób należących do takiej grupy warunków życia grożących jej biologicznym wyniszczeniem). podwójna bezprawność. ale także do zwyczajowego prawa międzynarodowego. regulując takie kwestie jak: dopuszczalne metody walki i rodzaje broni. Charakterystyczną jej cechą jest tzw. Dopiero w KK z 1997 r. 120-126 KK). Problematyką w nim uregulowaną zająć się miała specjalna ustawa. Do przestępstw przeciwko ludzkości KK zaliczył też stosowanie przemocy wobec osoby z powodu jej przynależności narodowej. etnicznej. Od strony przedmiotowej ujęto to przestępstwo jako dopuszczenia się zabójstwa lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu członka takiej grupy oraz na formach wymienionych w § 2 art. Pierwsza z nich to przestępstwa przeciwko pokojowi. wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości (art. 117 § 1 KK) i przygotowanie do tego (art. Przepisy art. Zbrodnia ludobójstwa ujęta została jako popełniona "w celu wyniszczenia w całości albo w części grupy narodowej. Tak więc w porównaniu do konwencji z 1948 r. Karalne jest też przygotowanie do ludobójstwa. traktowanie jeńców wojennych i ludności cywilnej. 119 § 2 KK). . Uwagi ogólne. politycznej. Tego typu sformułowania odsyłają więc do międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych (prawa wojennego).

ta koncepcja szlachetnego wroga ideowego w wieku XX została zniszczona przez racjonalizację walki politycznej. zwłaszcza zaś o braku elementu naganności moralnej w ich czynach. zostawały przywódcami państw itd. że chodzi o osoby łamiące prawo ze szlachetnych pobudek. a inaczej w państwach o ustroju autorytarnym lub totalitarnym. 107. nierzadko w przeszłości więźniowie polityczni. polegającymi na tym. religijnej lub przekonań ideowych odbywają karę w oddzieleniu od skazanych za inne przestępstwa.. nie potwierdzili później romantycznego mitu o szlachetnym przestępcy politycznym. jeżeli towarzyszy jej moralne zniweczenie wrogów politycznych (S. że przepisy dotyczące tych przestępstw są. politycznym i . Uważano bowiem. które nie tracą statusu ludzi honoru. i jest także współcześnie. których przywódcy. Miało to związek ze znanymi historycznie faktami. odznacza się pewnymi specyficznymi cechami. pod względem swego zakresu i surowości. i najwcześniej były ścigane i karane w imieniu państwa. przedmiotem zainteresowania władzy państwowej. Charakterystyczne dla nich było zawsze. Ossowski. że skazani za przestępstwo "popełnione z motywacji politycznej. Jak twierdzi Ossowski. traktowane były w swoim własnym społeczeństwie jako bohaterowie narodowi. Warszawa 1967. inaczej ujęte w państwach demokratycznych. że w wielu przypadkach osoby uważane w przeszłości lub przez władze innego państwa za przestępców. W wieku XIX wytworzyła się w związku z tym doktryna o przestępstwie politycznym i przestępcy politycznym. Zapewne na osłabienie tej doktryny wpływają też współczesne doświadczenia z terroryzmem politycznym i państwami totalitarnymi. bielizny i obuwia oraz nie podlegają obowiązkowi pracy". 141). Prowadziło to naturalną koleją rzeczy do przekonania o szczególnym charakterze przestępców politycznych. która jest skuteczniejsza. Jest rzeczą oczywistą. o potrzebie innego ich traktowania w zakresie ekstradycji i potrzebie odmiennego traktowania więźniów politycznych jako osób. KKW z 1997 r. również tą prowadzoną metodami walki zbrojnej i przemocy.przeciwko państwu". Są to przede wszystkim te typy przestępstw. Z zagadnień psychologii społecznej. zatytułowanego: "Przestępstwa przeciwko podstawowym interesom. Wyraźny jest związek przestępstw przeciwko państwu z charakterem ustroju politycznego państwa. mają prawo do własnej odzieży. ze zrozumiałych powodów. Cechą szczególną tych przestępstw jest też ich związek z polityką i walką polityczną. względnie szerokie i ogólne ujęcie dotyczących ich przepisów i surowe zagrożenia ustawowe. stanowiąc w art. Z uprawnień tych nie korzystają skazani za przestępstwa popełnione z użyciem przemocy. które już u początków tworzenia się prawa karnego były. Przepisy rozdziału XIX KK z 1969 r. podtrzymuje koncepcję przestępcy ideowego.

Tak więc. a nie tylko obywatel polski. mają bowiem "chronić państwo i jego konstytucyjny. Zmiana ustroju konstytucyjnego natomiast. Zdrada główna. 127 § 2 KK przewiduje się karalność przygotowania do zdrady głównej. opierały się w dużej części na modelu uregulowania przestępstw przeciwko państwu w prawie karnym ZSRR z lat 20-tych i 30tych. Przestępstwo zdrady głównej może być popełnione przez wspólne działanie co najmniej 3 osób. Zamach stanu. 1. Usiłowanie zmiany ustroju bez użycia przemocy należy bowiem do normalnych uprawnień politycznych jednostki i grup społecznych. Natomiast przepisy rozdziału XVIII KK ("Przestępstwa przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej") są oparte na odmiennych założeniach. 72). "Oderwanie części obszaru" należy również rozumieć jako każdy sposób. w ramach jego kompetencji.gospodarczym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej". Od strony podmiotowej przepis wymaga by sprawca działał "mając na celu pozbawienie niepodległości. co tworzy konstrukcję będącą swego rodzaju "usiłowaniem usiłowania". nazywając je przestępstwami kontrrewolucyjnymi i ujmując je w sposób na tyle ogólnikowy. 127 KK jest tradycyjnie określane jako zdrada główna. związany z określoną ideologią ustrój" (Uzas. a nie jedynie wybrany. Ponieważ zaś w art.Zdrada główna. Zamach stanu. 131 § 1 KK przewiduje również usiłowanie zdrady głównej. chociaż podmiotem tego przestępstwa może być każdy. tylko o tyle. poza sposobem legalnym. oderwania części obszaru lub zmianę przemocą konstytucyjnego ustroju Rzeczypospolitej Polskiej". Jest to więc przestępstwo kierunkowe. Zamach stanu (art. Przestępstwo opisane w art. polegającym na cesji części obszaru dokonanej przez uprawniony konstytucyjnie organ. w praktyce może być bardzo trudno rozgraniczyć te dwie formy stadialne. Jednakże w art. Od strony przedmiotowej zachowanie się sprawcy ma polegać na podjęciu "w porozumieniu z innymi osobami działalności zmierzającej bezpośrednio ku urzeczywistnieniu tego celu".. s. II. W modelu tym akcentowano przede wszystkim antyustrojowy charakter tej grupy przestępstw. o ile sprawca zmierza do tego przemocą. 128 § 1 KK) polega na podjęciu . by umożliwiało to nieskrępowane zasadami praworządności zwalczanie i niszczenie przeciwników politycznych władz państwa komunistycznego. opis zachowania się sprawcy przypomina ogólny opis usiłowania. Cel w postaci "pozbawienia niepodległości" RP ma charakter przestępny niezależnie od sposobu jego realizacji. 2.

Jego konstrukcja. 2) udzielanie obcemu wywiadowi wiadomości. nawet jeżeli sama szkoda nie nastąpiła. Znamiona tego przestępstwa wypełnia sprawca nawet jeżeli nie stosuje jeszcze przemocy. jeśli pominąć odmienność celu. Przestępstwo zdrady dyplomatycznej należy do przestępstw indywidualnych. Jego podmiotem może być tylko osoba upoważniona do występowania w imieniu RP w stosunkach z urzędem obcego państwa (np. Szpiegostwo. 3) organizowanie działalności obcego wywiadu lub kierowanie nim. IV. by pozbawić wolności jego członków i przejąć władzę. 1. . Karalne jest przygotowanie do zamachu stanu (art. Art. inna osoba mająca pełnomocnictwa do reprezentowania RP) w stosunkach z rządem obcego państwa lub zagraniczną organizacją (np. urzędnik MSZ. ambasador. Przez obcy wywiad rozumie się instytucję obcego państwa (tzn. W § 3 art. nie polską) wyspecjalizowaną w zbieraniu w sposób tajny informacji dotyczących innych państw w celu ich wykorzystania w działalności politycznej. których przekazanie może wyrządzić szkodę RP przez osobę. Zasadniczym dla definicji szpiegostwa pojęciem jest "obcy wywiad". Jest to również przestępstwo kierunkowe. Tak więc znamiona zdrady dyplomatycznej wypełnia każde umyślne (w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym) szkodliwe dla interesów RP działanie. Szpiegostwo i dezinformacja wywiadowcza. przypomina konstrukcję zdrady głównej. Od strony przedmiotowej ujęto to przestępstwo w sposób dość ogólny. Zdrada dyplomatyczna. jakim kieruje się sprawca i brak wymogu działania co najmniej 3 osób. 128 KK opisano przestępstwo pokrewne zamachowi stanu. 130 KK w § 1-2 i 4 określa formy szpiegostwa w postaci: 1) branie udziału w działalności obcego wywiadu przeciwko RP. III. mianowicie wywieranie wpływu przemocą lub groźbą bezprawną na czynności urzędowe konstytucyjnego organu RP. która bierze udział w obcym wywiadzie lub działa na jego rzecz. Również zamach stanu już w samym opisie ustawowym ujęty jest jako quasi usiłowanie. prowadzi oddział wojska w kierunku siedziby rządu. 128 § 2 KK). zachowanie się sprawcy ma polegać na "działaniu na szkodę RP". międzynarodową organizacją o charakterze gospodarczym). ale zmierza do tego np.działalności zmierzający do usunięcia przemocą konstytucyjnego organu RP.

gdy podejmowane są w celu udzielenia ich obcemu wywiadowi. Ad 1) Branie udziału w obcym wywiadzie polegać może np. jeżeli nosi w tym czasie umundurowanie swoich sił zbrojnych. ani służby informacyjne obcych przedstawicielstw dyplomatycznych zbierające informacje w sposób jawny czy też instytucja naukowa. 130 § 3 KK przewidziano. 130 § 4 musi być więc zawężająca. 130 KK tylko wtedy gdy dotyczą wiadomości. Przepis ten kryminalizuje też zgłaszanie gotowości działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko RP. Nie muszą to być natomiast wiadomości objęte tajemnicą. Przepis wymaga tylko by podmiot brał udział w obcym wywiadzie lub działał na jego rzecz. zagraniczna agencja prasowa. doprowadzonej do absurdu. W świetle międzynarodowego prawa wojennego. podrabianiu dokumentów tożsamości. ponieważ jej cel działania ma inny charakter. Przepis ten jest ujęty nieprecyzyjnie. Art. Przepis wymaga.gospodarczej lub wojskowej. dostarczaniu środków technicznych. szkoleniu. nie jest uważane za szpiegostwo działanie żołnierza. 130 § 1 obejmuje jednak tylko wycinek działalności obcego wywiadu dotyczący interesów Rzeczypospolitej Polskiej. zbierająca informacje dla celów badawczych. . poprzez rozumienie go w kontekście poprzedzających go paragrafów art. który to wywiad Polską zupełnie się nie interesuje. na werbowaniu agentów. Ad 3) Kwalifikowaną formą szpiegostwa jest organizowanie działalności obcego wywiadu lub kierowanie nim (art. w wywiadzie Pakistanu na szkodę Indii nie jest szpiegostwem w rozumieniu art. W art. Interpretacja art. Podobnie jak przy innych formach szpiegostwa sprawcą może tu być obywatel polski lub cudzoziemiec. 130 KK. by były to wiadomości. kierowanie wywiadem jakiegoś egzotycznego państwa. a ponadto. branie udziału np. 130 § 4 KK). bowiem jego tekst mógłby sugerować. włączanie się do sieci komputerowej w celu ich uzyskania). Tak więc np. że chodzi o każde organizowanie lub kierowanie obcym wywiadem bez względu na związek takiej działalności z interesami polskimi. wykładni np. których przekazanie może być szkodliwe dla RP. Ad 2) Udzielanie wiadomości obcemu wywiadowi jest drugą formą szpiegostwa. który w czasie konfliktu zbrojnego zbiera informacje na rzecz swego państwa na terytorium kontrolowanym przez stronę przeciwną. Działania takie wypełniają znamiona określone w § 3 art. których przekazanie może wyrządzić szkodę RP. w postaci odrębnego typu przestępstwa swego rodzaju przygotowanie do szpiegostwa (gromadzenie lub przechowywanie wiadomości. ale przekazanie wiadomości jawnych z reguły nie będzie się łączyło z niebezpieczeństwem szkody dla państwa polskiego. Nie jest więc obcym wywiadem np. 130. Obejmowałby on przy takiej.

130 § 1 lu1r 2. Warunkiem przestępności takiego zachowania się jest. 131 również w sposób bardziej rygorystyczny ujęto warunki bezkarności przy czynnym żalu osoby dopuszczającej się przygotowania do zamachu stanu (art. Czynny żal. V. zamachu stanu (art. VI. 15 § 1 KK. Art.. Pojęcie znieważenia ma tu takie samo znaczenie jak w art. nazywany dezinformacją wywiadowczą. książce). 402). a także wobec sprawy przestępstwa zdrady dyplomatycznej (art. 131 KK zawiera specyficzne uregulowanie czynnego żalu przy usiłowaniu lub przygotowaniu niektórych przestępstw przeciwko RP. 133 KK opisuje przestępstwo znieważania Narodu lub Rzeczypospolitej Polskiej. tj. Z kolei. by zachowanie się sprawcy odbywało się publicznie. że nie polega karze za usiłowanie zdrady głównej (art. Komentarz. ten. lecz jako ogół obywateli RP (Makarewicz. w radiu. Art. 128 § 1) lub szpiegostwa z art. z czego wynikałoby. tj.. przygotowania. 127 § 1). 130 § 3). 127 § 2 KK). Dezinformacja wywiadowcza. 17 § 1 KK). Zapewne przez przeoczenie ustawodawca nie objął tym przepisem przygotowania do zdrady głównej (art. na publicznym placu wypełnionym ludźmi) lub w taki sposób (np. Musi ono jednak dotyczyć albo państwa polskiego albo narodu jako całości. że ma tu zastosowanie ogólny przepis o czynnym żalu przy przygotowaniu (art. Art. Znieważanie Narodu. . 129). w takim miejscu (np. który zachowuje się wobec niego nielojalnie wprowadzając ten wywiad w błąd przez dostarczanie mu podrobionych lub przerobionych dokumentów lub innych przedmiotów albo przez ukrywanie prawdziwych lub udzielanie fałszywych wiadomości mających istotne znaczenie dla RP.. Obejmuje to również bezkarność wcześniejszego stadium. 128 § 2) lub szpiegostwa (art.2. gazecie. 216 KK. w § 2 art. W paragrafie 1 tego przepisu stanowi się. Podmiotem tego przestępstwa może być tylko agent polskiego wywiadu. Jest to więc ujęcie czynnego żalu stawiające dalej idące warunki bezkarności niż ogólny przepis o czynnym żalu przy usiłowaniu. Pojęcie narodu w kontekście tego przepisu rozumieć należy nie w sensie etnicznym. 132 KK przewiduje specyficzny typ przestępstwa związany z działalnością polskiego wywiadu. kto dobrowolnie poniechał dalszej działalności i ujawnił wobec organu ścigania wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu. a więc przepis ten stanowi lex specialis wobec art. że może być ono dostrzeżone przez bliżej nie określoną lub większą liczbę osób.

skoro znieważanie odnosi się tu do przedmiotów. IX. przez co należy rozumieć działanie polegające na usiłowaniu zabójstwa. W § 2 art. Przepis ten jest ujęty dosyć nieprecyzyjnie. znanego innym przepisom KK w kontekście znieważania jednostek lub zbiorowości. którym towarzyszy intencja znieważenia. 135 zamieszczono przepis o publicznej zniewadze Prezydenta. 134-135 KK zawarte są przestępstwa przeciwko Prezydentowi RP. tzn. Zamach na Prezydenta RP. Przepis ten użycza pojęcia "znieważa". Przepis ten. godności osobistej Prezydenta RP. Przepis ten stosuje się tylko wobec państw zapewniających wzajemność. W § 2 art. Publiczne znieważanie. flagi lub innego znaku państwowego kryminalizowane jest w art. to w rzeczywistości istotą tego przepisu jest znieważanie uczuć ludzi żywiących szacunek dla takich symbolicznych przedmiotów. Zamachy na funkcjonariuszy państw obcych. uszkadzanie lub usuwanie godła. Nie będzie więc np. że należy go rozumieć zawężająco. przestępstwem z tego artykułu zdjęcie flagi z obcego budynku i umieszczenie jej na własnym dla zaoszczędzenia wydatku. sztandaru. bandery. W art. 216 KK. chorągwi. Znieważanie symboli państwowych. jeśli ta napaść miała . Wydaje się jednak. Najpoważniejszym przestępstwem w tej grupie jest zamach na życie Prezydenta RP. obejmując tylko takie przypadki usuwania lub uszkadzania. w formie werbalnej lub innej. 135 § 2 KK nie obejmuje natomiast przypadków zniesławienia. odnosi się do zniewagi w rozumieniu art. szefa przedstawicielstwa dyplomatycznego lub osobę korzystającą z podobnej ochrony na mocy prawa polskiego lub międzynarodowego. 135 § I KK czynna napaść na Prezydenta polega na działaniu zmierzającym co najmniej do naruszenia nietykalności cielesnej. VIII. 136 KK przewiduje się szereg typów przestępstw skierowanych przeciwko obcym osobom urzędowym. jest to przestępstwo polegające na naruszeniu. 137 kryminalizowane jest identyczne zachowanie się na terytorium RP w stosunku do symboli państwa obcego wystawionych publicznie przez przedstawicielstwo tego państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy. Art. niszczenie. Natomiast określona w art.VII. W § 1 tego artykułu opisane jest przestępstwo czynnej napaści na głowę państwa obcego. 137 § 1 KK. W art. Jednakże.

3 § 140 KK). Np. Przepisy ogólne. 11 przepisów wprowadzających KK). Nr 4. § 25. poz. Natomiast w § 2 art.U. jest to przestępstwo połączone z następstwem w postaci śmierci człowieka lub uszczerbkiem na zdrowiu wielu osób (art. 130 § 1 KK zwrot "obcy wywiad" oznaczać będzie przy takim stosowaniu przepisu wywiad obcy w stosunku do tego państwa. 136 KK z kolei przewiduje się przestępstwo publicznego znieważania wymienionych wyżej obcych osób urzędowych. 136 zawarte jest to samo przestępstwo popełnione w stosunku do osoby należącej do personelu dyplomatycznego. Obecnie w ustawie tej pozostawiono tylko część przepisów karnych. 5 § 1 pkt.). Przestępstwa przeciwko obronności. 136 KK przepisy stosuje się pod warunkiem wzajemności. głównie te. Zawarte w art. 10 i § 2 pkt. ponieważ do jego znamion należy cel osłabienia mocy obronnej RP. W § 2-3 art. 138 § 2 KK zawiera przepis rozciągający działanie przepisów o zdradzie głównej. Uwagi ogólne. Przestępstwa przeciwko obronności stanowią w KK nową grupę przestępstw. Przewidziana w art. Dotychczas dotyczące ich przepisy zawierała ustawa z 1967 r.miejsce na terytorium RP. używany w art. przedstawicielstwa obcego państwa albo urzędnika konsularnego w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych. . Zamach na jednostkę sił zbrojnych (dywersja). zamachu stanu i szpiegostwie (art. Typem kwalifikowanym. II. z uwzględnieniem faktu. że chodzi o państwo obce. który może być popełniony z winy mieszanej. 140 § 1 KK przestępstwo gwałtownego zamachu na jednostkę sił zbrojnych. niszczenia lub uszkadzania obiektu albo urządzenia o znaczeniu obronnym jest przestępstwem kierunkowym. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (jedn. I. tekst Dz. które dotyczą przestępstw przeciwko obronności popełnianych w czasie mobilizacji lub wojny (zob. 127-128 i 130-131 KK) na czyny skierowane przeciwko państwu sojuszniczemu zapewniającemu wzajemność w tym względzie. Stosuje się je "odpowiednio". Art. Przestępstwo to nosi potoczną nazwę dywersji. z 1992 r. 140 § 2 KK). 16 ze zm. Karalne jest również przygotowanie do dywersji (art. tzn. X. art.

Odmianą tego przestępstwa jest też używanie w tym samym celu podstępu dla wprowadzenia w błąd właściwego organu (np. polegający na spowodowaniu u siebie lub dopuszczeniu by kto inny spowodował. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. Przez najemnika rozumie się osobę. 141 § 2 KK). 157 § 1 KK) w celu uzyskania zwolnienia od obowiązku służby wojskowej albo odroczenia tej służby. a także nie została wysłana przez inne państwo w misji urzędowej. 175). z 1992 r. symulowanie choroby przez sztuczne spowodowanie jej objawów). Przestępstwem jest również przyjęcie obowiązków w zakazanej przez prawo międzynarodowe wojskowej służbie najemnej (art. 141 § 3 KK). a także opłacanie. Karalne jest również spowodowanie opisanych wyżej skutków lub użycie podstępu w celu ułatwienia innej osobie zwolnienia od służby wojskowej lub jej odroczenia (art. Prawo międzynarodowe reguluje kwestię wojskowej służby najemnej w art. Nr 41. na rzecz której służby ma być pełniona. z upoważnienia lub z akceptacją podmiotów. 142 § 2 KK). W art. Uchylanie się od służby wojskowej. bierze udział w konflikcie zbrojnym głównie w celu uzyskania korzyści i otrzymała od strony konfliktu obietnicę wynagrodzenia materialnego wyraźnie wyższego od normalnie wypłacanego kombatantom. organizowanie. przy czym nie jest obywatelem strony konfliktu zbrojnego ani stałym mieszkańcem terytorium kontrolowanego przez stronę konfliktu i nie należy do sił zbrojnych strony.III. którzy są jednocześnie obywatelami innego państwa. jeśli zamieszkują oni na jego terytorium (art. 141 § 1 KK). (OSNKW 55/1994) prowadzenie zaciągu nie musi być prowadzone w imieniu. Nie dotyczy to jednak obywateli polskich. Służba w obcym wojsku. 142 § 1 KK kryminalizowane jest zachowanie się polegające na prowadzeniu zaciągu obywateli polskich lub przebywających w RP cudzoziemców do służby wojskowej w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej. bez zgody właściwego organu. 156 § 1 KK) albo innego naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia (art.U. W art. szkolenie lub wykorzystywanie wojskowej służby najemnej. 143 § 1 KK zamieszczony jest typ przestępstwa. dotyczącego ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych ( Dz. Zgodnie z uchwałą SN z 1994 r. IV. poz. do Konwencji Genewskich z 1949 r. 143 . Według tego przepisu najemnicy nie mają prawa do statusu kombatanta lub jeńca wojennego. KK zakazuje pod groźbą kary obywatelom polskim przyjęcia. obowiązków wojskowych w obcym wojsku lub organizacji wojskowej (art. Surowszą karą zagrożone jest werbowanie do służby najemnej (art. 47 Protokołu Dodatkowego z 1977 r. która została zwerbowana do walki w konflikcie zbrojnym.

czyli ustanie krążenia i oddychania. Nr 138. jeżeli ma ono na celu trwałe uchylenie się od niej (art. 147 KK przewiduje natomiast możliwość nadzwyczajnego złagodzenia lub odstąpienia od kary wobec sprawcy uchylającego się od służby wojskowej (art. 145 § 2-3 KK przewiduje art. z 1995 r. lecz śmierć mózgowa. Przestępstwem jest również samowolne opuszczenie miejsca wykonywania obowiązków służbowych lub samowolne pozostawanie poza nim (art. poz. jeżeli w chwili czynu był on niezdolny do pełnienia służby wojskowej. 145 KK. Zabójstwo. Typem uprzywilejowanym jest popełnienie tego rodzaju działań jeżeli zmierzają one do uchylania się od służby zastępującej służbę wojskową. 145 § 3 KK). Art. 148 § 1 KK opisane jest zwykłe umyślne zabójstwo albo. 1. Rozumie się przez to nie tzw. 146 KK.§ 2 KK). na odmawianiu pełnienia tej służby.in. złośliwym lub uporczywym odmawianiu wykonania obowiązku albo polecenia służbowego.U. którą art. a polegające m. 143 § I i 144 KK) albo od służby zastępującej służbę wojskową (art. I. 145 § 1 KK). 145 § 2 KK). (Dz. morderstwo i zabójstwo w afekcie.. 7 ustawy o pobieraniu i przeszczepianiu komórek. Specyficzną postać czynnego żalu sprawcy przestępstwa z art. ponieważ do jego znamion należy skutek w postaci spowodowania śmierci człowieka. 144 § 1 KK przewiduje przestępstwo niezgłoszenia się do pełnienia czynnej służby wojskowej przez osobę powołaną do tej służby. Takie zachowanie się osoby odbywającej służbę stanowi kwalifikowany typ przestępstwa.". Zabójstwo jest przestępstwem materialnym. 144 § 3 KK). § 26. mianowicie zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Typem uprzywilejowanym jest niezgłoszenie się do służby zastępującej służbę wojskową (art. powodowaniu uszczerbku na zdrowiu lub używaniu podstępu w celu uchylenia się od służby lub wynikającego z niej obowiązku (art. 145 KK). Służby zastępującej służbę wojskową dotyczy również art. Zabójstwo. Przepis ten definiuje typy przestępstw. Skutek ten może być spowodowany przez działanie . Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. Sąd może. inaczej mówiąc. które w pewnym zakresie mogą być przywrócone drogą reanimacji. jeżeli sprawca dobrowolnie powrócił a jego nieobecność nie trwała dłużej niż 14 dni. 682) określa jako trwałe i nieodwracalne ustanie funkcji pnia mózgu. W art. Art. zabójstwo umyślne typu podstawowego przy użyciu lakonicznego zwrotu "Kto zabija człowieka. które mogą być popełnione przez osobę odbywającą już taką służbę. tkanek i narządów z 1995 r.. śmierć kliniczną.

moment osiągnięcia przez płód zdolności do życia poza organizmem matki. Nie ma tu bowiem obiektywnych. Konsekwencją uznania określonego czynu za morderstwo. .spotykane w literaturze science fiction . tj. 148 § 2 KK). Oddzielanie w kodeksach karnych zwykłego zabójstwa od morderstwa było w rozwoju prawa karnego związane z zagrożeniem morderstwa najsurowszymi lub nawet wyłącznie najsurowszymi karami. Od strony podmiotowej zabójstwo z art.moment początku porodu. nieznany dotąd polskiemu prawu karnemu. W prawie karnym chodzi tylko o dwa problemy praktyczne: 1) od jakiego momentu płód ludzki staje się człowiekiem? 2) czy można kwestionować człowieczeństwo dzieci urodzonych ze znacznymi zniekształceniami fizycznymi lub wadami psychicznymi? Co do pytania pierwszego spotyka się w doktrynie cztery koncepcje. wprowadził. Nie chodzi tu jednak o filozoficzne rozważania na temat istoty człowieczeństwa ani o . 148 § 1 KK może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim. jak i w zamiarze ewentualnym. Co do kwestii drugiej. Przyjęcie jednego z wymienionych kryteriów jest kwestią umowną. KK z 1997 r. . Do dziś w KK RFN z 1975 r. naukowych kryteriów.moment pierwszego samodzielnego oddechu (kryterium fizjologiczne). karą śmierci lub dożywotniego więzienia. że żaden stopień upośledzenia fizycznego i umysłowego istoty urodzonej przez kobietę nie powoduje wykluczenia go z zakresu pojęcia "człowiek". w którym płód staje się człowiekiem) proponuje się przyjąć: . które nakazywałyby opowiedzenie się na jedną z tych koncepcji. opierający się na kryterium pierwszego oddechu.rozważanie. tj. kwalifikowany typ zabójstwa umyślnego . pierwszych bólów porodowych (kryterium położnicze). Morderstwo. nie ma wątpliwości co do tego. Dla interpretacji przepisu o zabójstwie konieczne jest posługiwanie się pewnym pojęciem człowieka.lub zaniechanie. 2.moment oddzielenia się płodu od ciała matki (kryterium przestrzenne). Jako początek życia ludzkiego (a więc moment. czy człowiekiem jest istota urodzona w wyniku skrzyżowania gatunku ludzkiego z innym gatunkiem (co jak wiadomo jest niemożliwe). Dotychczas dominował pogląd. a nie za zwykłe zabójstwo umyślne .morderstwo (art. zależną w dużym stopniu od reprezentowanego światopoglądu lub wyznawanej religii. przewiduje się za .jest podwyższenie dolnej granicy zagrożenia kary pozbawienia wolności z lat 8 na 12 lat. .

zgwałceniem albo rozbojem. podczas gdy zwykłe zabójstwo jest w zasadzie zagrożone karą pozbawienia wolności od lat 5. 3. jeżeli do popełnienia przestępstwa planowanego doszło ostatecznie wskutek wybuchu emocjonalnego. 148 § 4 KK. Nie wystarczy jednak. nazywane tradycyjnie zabójstwem w afekcie. 148 § 2 KK z 1969 r. Łagodniejsze zagrożenie karą przewidziane w tym przepisie uzasadnione jest tym. Stan taki stanowi na ogół rezultat nagłej. i ze względu na skomplikowaną konstrukcję przepisu o morderstwie brak jest racjonalnego uzasadnienia takiego kroku ustawodawczego. Wzburzenie to musi być ponadto usprawiedliwione okolicznościami. Stąd uważa się. 148 § 3 KK). jest historycznie spóźnione. tzn.można powiedzieć. gwałtownej reakcji na czynniki zewnętrzne. przewidziane jest w art. Ponieważ polski KK nie zna kary śmierci a kara dożywotniego pozbawienia wolności grozi również za zwykłe zabójstwo . że usprawiedliwione okolicznościami jest silne wzburzenie wtedy. Karze przewidzianej za morderstwo podlega także sprawca. 4) z użyciem broni palnej lub materiałów wybuchowych. zasługiwać na pewne zrozumienie z punktu widzenia funkcjonujących w społeczeństwie zasad moralnych i będące reakcją współmierną do wywołującej je przyczyny. że wprowadzenie w tej sytuacji typu przestępstwa. a w każdym razie ma to być zachowanie się oceniane w . że popełnienie zabójstwa w afekcie wskazuje na niższy stopień winy sprawcy.morderstwo wyłącznie karę dożywotniego pozbawienia wolności. ) dominuje pogląd. Silne wzburzenie może jednak być wynikiem dłuższego procesu psychicznego i narastania napięcia emocjonalnego. Zabójstwo typu uprzywilejowanego. W orzecznictwie SN ( na tle identycznego przepisu art. który jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo (art. że nawet premedytacja nie wyklucza działania w stanie silnego wzburzenia. 2) w związku z wzięciem zakładnika. polegający na przewadze emocji nad intelektem. gdy jest ono reakcją na zachowanie się późniejszego pokrzywdzonego. Przez silne wzburzenie rozumie się stan psychiczny (nie patologiczny). by czyn był popełniony pod wpływem silnego wzburzenia. nazywanego morderstwem. jeżeli zostało popełnione: 1 ) ze szczególnym okrucieństwem. To zachowanie się pokrzywdzonego musi polegać na wyrządzeniu sprawcy krzywdy. Morderstwem jest umyślne zabicie człowieka. Sprawca tego przestępstwa działa "w Stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami". Zabójstwo w afekcie. 3) w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie. zakończonego reakcją wybuchową. co powoduje ograniczenie kontrolującej funkcji rozumu.

L. że matka dziecka. 148 § 4. której nie można sprowadzać tylko do silnych lub b. która decyduje się na jego uśmiercenie w związku z porodem znajduje się w anormalnej sytuacji motywacyjnej. . II. Jak widać. (w KK jest to art. Jeżeli jednak osiąga ono stopień powodujący znaczne ograniczenie poczytalności. Silne wzburzenie jest stanem fizjologicznym nie powodującym w zasadzie ograniczenia ani wykluczenia poczytalności sprawcy. 149 . Zabójstwo na żądanie ofiary i pod wpływem współczucia dla niej (art. Według uzasadnienia do projektu KK (Uzas.. Według art. 150 KK) nazywa się potocznie zabójstwem eutanatycznym albo eutanazją. KK akcentuje element silnego przeżycia psychicznego matki i jednocześnie wskazuje na jego przyczyny: przebieg porodu. Słowo "eutanazja" może tu być . Wyznacza go zmniejszona wina. problem tylko w tym jak silne są jej przeżycia. Polskie. ciężką obelgę. Podaje się tu jako przykład znęcanie się nad pokrzywdzonym.G. znaczne zniekształcenie dziecka lub szczególnie trudną sytuację osobistą kobiety. Zachodzi więc bliskie pokrewieństwo typów z art. W wypadkach. nie ma jednak wyraźnego oparcia w przepisie art. Zabójstwo eutanatyczne.. Dzieciobójstwo.. choroby psychicznej. 62): "Zakłada się. 31 § 2 KK. 148 § 4 KK).) z zabójstwem z afektu.. to nie wykluczone jest zarówno zastosowanie łagodniejszej kwalifikacji prawnej zabójstwa (art. To stanowisko SN... 348). 31 § 2 KK. 128 proj. jak i możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art.". gdy pod wpływem silnego wzburzenia działa sprawca o ograniczonej poczytalności z powodu np. Do zabójstw typu uprzywilejowanego ze względu na zmniejszoną winę sprawcy należy też dzieciobójstwo. posądzenie o czyn hańbiący. aby mogły doprowadzić do odpowiedzialności za typ uprzywilejowany. to stosuje się kwalifikację z art. sprowadzające się do uznania silnego wzburzenia za usprawiedliwione tylko wtedy. ale bez możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w art. znacznym zniekształceniem dziecka lub ze szczególnie trudną sytuacją osobistą. silnych bólów porodowych. 149 KK polega ono na zabiciu noworodka przez matkę (przestępstwo indywidualne) pod wpływem silnego przeżycia związanego z przebiegiem porodu. III. zdradę małżeńską. 148 § 4 KK (Cieślak.społeczeństwie jako naganne. jako że ta sama okoliczność nie powinna być uwzględniana dwukrotnie. gdy sprowokował je swoim niewłaściwym zachowaniem się pokrzywdzony.

150 KK wymaga się spełnienia koniunktywnie dwóch warunków: istnienia żądania ofiary (tzn.. które nie musi być skuteczne.. Zabicie człowieka pod wpływem współczucia dla niego i na jego żądanie nie ma z takim pojmowaniem eutanazji nic wspólnego. jeśli zachodzi wyjątkowy wypadek. traktujący je jako czyn godzący w interesy społeczeństwa. doprowadzenie i do zamachu samobójczego namową lub przez udzielenie pomocy. Przepisy o podżeganiu lub pomocnictwie nie mogłyby jednak być tutaj zastosowane. Dotychczas zresztą w kwestii samobójstwa ścierają się dwa poglądy: jeden liberalny traktujący je jako osobistą sprawę jednostki i drugi restryktywny. 151 KK. polegających na mordowaniu ludzi uważanych za niegodnych życia i będących ciężarem dla społeczeństwa. że powodem współczucia mogą być też cierpienia psychiczne. np. 151 KK. Namowa lub pomoc do samobójstwa.. obwarowane licznymi warunkami. Spotyka się zresztą dość często pogląd. czegoś więcej nit zgody) oraz szczególnej pobudki działania po stronie sprawcy. Przestępstwem jest. Samobójstwo było w historii prawa karnego w Europie przez długi okres traktowane jako przestępstwo. ponieważ odnoszą się one tylko do nakłaniania lub ułatwiania czynu zabronionego. że uśmiercenie osób nieuleczalnie chorych na ich żądanie i dla skrócenia ich cierpień powinno być bezkarne lub nawet zalegalizowane. a nawet w wypadku zabójstwa osoby oczekującej na wykonanie kary śmierci. IV. Komentatorzy przepisu uważaj jednak dość zgodnie. Zabicie człowieka w warunkach określonych w art. w postaci współczucia dla przyszłej ofiary. jakim samobójstwo nie jest. straty najbliższych. że powodem tym powinny być cierpienia fizyczne osoby nieuleczalnie chorej. zwłaszcza osób psychicznie chorych. W art. Tego typu rozwiązanie ustawodawcze. zawodu miłosnego. Raczej odosobnione jest zdanie (Cieślak. 150 KK może obniżać winę sprawcy takiego czynu w stopniu bardzo znacznym. Ustawa nie określa. stworzono w Holandii. w wypadku spostrzeżenia nieuleczalnego ciężkiego kalectwa. które może i powinno zwalczać je wszelkimi sposobami. Zachowanie się sprawcy przypomina określenie podżegania lub pomocnictwa.jednak mylące. 150 KK przewiduje się możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary a nawet odstąpienia od jej wymierzenia sprawcy zabójstwa eutanatycznego. Jest to i więc przestępstwo materialne. . 381). według sformułowania art. jaki powinien być powód tego współczucia. W § 2 art. Problematyki samobójstwa dotyczy art. ale wymaganym przez przepis skutkiem jest samo usiłowanie samobójstwa. ponieważ używano go również dla nazwania praktyk stosowanych w III Rzeszy. Polskie.

albo 2) ciąża była wynikiem przestępstwa. 2. do którego ma zastosowanie konstrukcja winy mieszanej. Nieumyślne spowodowanie śmierci. Punktem wyjścia była przestępność spędzenia płodu dokonanego przez samą. od jednej skrajności. która postuluje traktowanie aborcji jak zabójstwa. Kodeks ten poświęcał zagadnieniu aborcji art. mającej prawo do dysponowania swoim ciałem. która zmierza do traktowania aborcji jako całkowicie prywatnej sprawy kobiety. W art. Podmiotowa strona tego przestępstwa polega na popełnieniu go przez lekkomyślność lub niedbalstwo sprawcy. 177 KK). niepoczytalnej lub o poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej . Ocena prawna aborcji (przerwania ciąży. Namowa lub pomoc do samobójstwa osoby małoletniej. 155 KK) polega od strony przedmiotowej na nieostrożnym zachowaniu się sprawcy. do drugiej skrajności. 3) Zmianę stanu prawnego przyniosła ustawa z 1956 r. V. kobietę ciężarną lub inną osobę (art. Jest to problem szczególny w tym sensie. W polskim prawie karnym o prawnym uregulowaniu aborcji możemy mówić od wejścia w życie k.może być potraktowana jako zabójstwo. Nieumyślne spowodowanie śmierci (art. Jednakże art.Przestępstwo to może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim (w formie namowy) lub w obydwu postaciach zamiaru (w formie udzielenia pomocy). w przepisie o wypadku komunikacyjnym (art. 156 § 3 KK stypizowano natomiast nieumyślne spowodowanie śmierci jako następstwa ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. spędzenia płodu) należy do najbardziej spornych problemów w prawie karnym. 233 przewidywał wyłaczenie przestępności zabiegu dokonanego przez lekarza. 231-234. że rzadko w prawie karnym spotkać można taką amplitudę ocen. 1. z ł932 r. Niektóre postacie nieumyślnego spowodowania śmierci stypizowane zostały w odrębnych przepisach. Ustawodawstwa poszczególnych krajów zawierają rozwiązania mieszczące się między tymi skrajnościami.k. Przestępstwa związane z aborcją. jeżeli: 1) był on konieczny ze względu na zdrowie kobiety ciężarnej. 231-232). bez potrzeby uwzględniania ocen społecznych w tym względzie. Uwagi ogólne. którego skutkiem była śmierć człowieka. VI. np. o . Historia uregulowania problemu. 3est to przestępstwo.

'. W uzasadnieniu tego orzeczenia TK wyraził pogląd. prawa lub wolności konstytucyjnej oraz posługuje się nieokreślonymi kryteriami tej legalizacji. ponieważ w drodze rozporządzenia Ministra Zdrowia ustalono. określanych jako "trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej" oraz na innym sformułowaniu względów medycznych ("za przerwaniem ciąży przemawiają wskazania lekarskie").8. nawet jeżeli zabieg dokonany był wbrew przepisom ustawy. że stwierdzenie istnienia ciężkich warunków życiowych kobiety ustala się na podstawie jej oświadczenia. że przepis ustawy z 30. względów społecznych (trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej). Nr 12.U.warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. 38 prawną ochronę życia każdego człowieka. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 27.4. W preambule do tej ustawy podkreślano. co umożliwiało przerwanie ciąży z powodów eugenicznych. Główna zmiana polegała na wprowadzeniu możliwości przerywania ciąży ze względów społecznych. Uregulowanie to nie zmieniło się w zasadzie przez wejście w życie KK z 1969 r. i znowelizowała przepisy KK z 1969 r. naruszając w ten sposób gwarancje konstytucyjne dla życia ludzkiego". o planowaniu rodziny. wprowadzający tę zmianę jest niezgodny z przepisami konstytucyjnymi "przez to. poz.1997 r. Podstawa konstytucyjna. Konstytucja RP potwierdza w art. poz. Kodeks ten odsyłał bowiem w kwestii dopuszczalności zabiegów przerywania ciąży do ustawy z 1956 r.5. znalazła .8. poz.1997 r. dokonywanych w nieodpowiednich warunkach lub przez osoby nie będące lekarzami. uznał. 78). ze względu na wrodzone wady płodu. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny. że legalizuje przerwanie ciąży bez dostatecznego usprawiedliwienia koniecznością ochrony innej wartości.1996 r.U. Ustawa ta uchyliła ustawę z 1956 r. na której oparł swoje orzeczenie TK. że ograniczono listę powodów legalnego przerwania ciąży przez wykluczenie tzw.1996 r. tj. Zasadnicza zmiana uregulowania problemu aborcji nastąpiła natomiast przez uchwalenie ustawy z 1993 r. Nr 17. W praktyce wykorzystywana była podstawa odwołująca się do względów społecznych. że jej celem jest ochrona zdrowia kobiety przed ujemnymi skutkami zabiegów przerywania ciąży. ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. Kolejną zmianę wprowadzono ustawą z 30. Ustawa ta wprowadziła ponownie możliwość legalnego przerwania ciąży wtedy. 61). że: "Uchwalona 2. gdy "kobieta ciężarna znajduje się w ciężkich warunkach życiowych lub trudnej sytuacji osobistej". 139. Najważniejsza zmiana merytoryczna wprowadzona przez tę ustawę polegała na tym. 646). Wykluczono też odpowiedzialność samej kobiety ciężarnej.

że przerwanie ciąży może być dokonane wyłącznie przez lekarza. 4a ustawy z 1993 r. 152-154. ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w brzmieniu nadanym jej nowelizacją z 1996 r. 153 § 2 KK). wystarczyłyby przepisy o podżeganiu i pomocnictwie. o planowaniu rodziny. 2) badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej . Przerwanie ciąży z powodów określonych w tym punkcie dozwolona jest w każdym stadium ciąży. KK z 1997 r.więc potwierdzenie i wyraźne wyartykułowanie w Konstytucji RP". zawiera w kwestii aborcji art. jeżeli zachodzi jedna z czterech sytuacji: 1) ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej. kryminalizującego nakłanianie i udzielanie kobiecie ciężarnej pomocy do przerwania ciąży wbrew przepisom ustawy. Typ kwalifikowany zachodzi w sytuacji. Przepis ten stanowi. Regulacja. 152 KK nie dotyczy płodu rozwijającego się poza organizmem matki. Obecnie jest to art. 153 KK przewiduje się przestępstwo polegające na stosowaniu przemocy wobec kobiety ciężarnej lub przerywanie ciąży bez jej zgody w inny sposób albo doprowadzenie kobiety ciężarnej do przerwania ciąży przemocą. wynika. że art. zasadnicze znaczenie dla zakresu kryminalizacji ma treść tej ustawy do której KK odsyła. Natomiast art. gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej. 152 § 2 KK). Typ kwalifikowany stanowi dopuszczenie się jednego z czynów określonego w art. 152 § 1-2 KK. Trzeba też zauważyć. 152 § 2. 152 KK posługuje się zwrotem "z naruszeniem przepisów ustawy". Z art. Gdyby bowiem było inaczej. W art. gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki (art. W takim wypadku przerwanie ciąży dokonuje lekarz w szpitalu. Zagrożenie dla życia lub zdrowia stwierdza lekarz inny niż dokonujący przerwania ciąży. że sama kobieta nie podlega odpowiedzialności karnej za to przestępstwo. chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety. groźbą bezprawną lub podstępem. Ponieważ art. ale z naruszeniem przepisów ustawy oraz na nakłanianiu kobiety do przerwania ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub udzieleniu jej do tego pomocy (art. 3. 152 § 1 przewiduje typ przestępstwa polegający na przerwaniu ciąży za zgodą kobiety.

składa pisemne oświadczenie. skoro według art. Przerwanie ciąży ze względów społecznych dopuszczalne jest. że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (np. zgwałcenia). mimo że w czasie prac nad przygotowaniem Konstytucji proponowano wprowadzenie takiego sformułowania. Przestępstwa te mogą być popełnione z winy mieszanej. że wprowadzenie tej podstawy naruszyło Konstytucję. Przerwania ciąży dokonuje lekarz w szpitalu. Orzeczenie TK podlega jednak kontroli Sejmu. że chodzi o życie od chwili poczęcia. 4a ust. innego niż dokonujący przerwania ciąży lub u innej wybranej przez siebie uprawnionej osoby. Przerwanie ciąży z tego powodu dopuszczalne jest jeżeli od początku ciąży nie upłynęło więcej niż 12 tygodni. 38 tej Konstytucji "Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawo do życia". Przerwanie ciąży ze względu na istnienie tej podstawy jest ograniczone czasowo. Poza tym nie jest pewne. bo według art. 4) czwartą. ale przepis ten nie zawiera stwierdzenia. Przerwanie ciąży może być dokonane. gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie.która jeszcze nie nastąpiła. które na pewno będą w przyszłości przedmiotem sporów i dyskusji. która zamierza poddać się zabiegowi przerwania ciąży. Wystąpienie tej okoliczności stwierdza prokurator. jeżeli od początku ciąży nie upłynęło więcej niż 12 tygodni. . należy zwrócić uwagę na uregulowania uzupełniające przesłanki stosowania tej podstawy. Art. Spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. którego następstwem jest śmierć kobiety ciężarnej oraz analogiczne przestępstwo. Odrywając się od tych wątpliwości. Trybunał Konstytucyjny orzekł. przy którym następstwo takie jest wynikiem przerwania ciąży wbrew woli kobiety. 154 KK przewiduje przestępstwo polegające na przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy. najbardziej kontrowersyjną podstawą jest sytuacja. a ponadto zaświadczenie o odbytej konsultacji u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Również istnienie tej sytuacji stwierdza inny lekarz niż dokonujący przerwania ciąży. 2 omawianej ustawy możliwe jest to do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej. gdy kobieta ciężarna znajduje się w ciężkich warunkach życiowych lub trudnej sytuacji osobistej. VII.jego życiu. Jak już wspomniano wyżej.. . Są one następujące. Kobieta ciężarna. czy orzeczenie TK zachowuje swą moc prawną po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. jeżeli kobieta podtrzymuje zamiar przerwania ciąży po upływie 3 dni od konsultacji. 3) trzecią podstawę prawną przerwania ciąży stanowi sytuacja.

Naruszenie czynności narządu ciała polegać będzie na naruszeniu ciągłości tkanek ciała człowieka w postaci zranienia zewnętrznego lub wewnętrznego (np. 2) spowodowaniu innego ciężkiego kalectwa. Pojęcie uszczerbku na zdrowiu obejmuje naruszenie czynności narządu ciała oraz spowodowanie rozstroju zdrowia. ścigane jest na jej wniosek. 157 § 2 KK) uszczerbek na zdrowiu. jeżeli ofiarą jest najbliższa. Średni uszczerbek na zdrowiu obejmuje pozostałe przypadki. Te ostatnie przypadki nazywamy lekkim uszczerbkiem na zdrowiu. gdy naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwało nie dłużej niż 7 dni. 157 § 1 KK) i lekki (art. 156 KK). Pobicie to zajście. trwałej choroby psychicznej. 156 § 2 i 157 § 3 przewidziano również nieumyślne odmiany tych przestępstw.Kodeks reguluje kwestię odpowiedzialności karnej za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu w art. Natomiast pozostałe ścigane są z oskarżenia publicznego. ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej choroby realnie zagrażającej tyciu. wobec czego rezygnuje się z takiego ustalania. z tym. zdolności płodzenia. z wyjątkiem jednak tych. Z reguły trudno jest ustalić dokładnie role uczestników zajścia zbiorowego. mowy. W przeciwieństwie do bójki mamy tu do czynienia z wyraźnym podziałem ról na stronę atakującą i stronę pokrzywdzoną zachowaniem się napastników.atakującego i broniącego się. całkowitej lub znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała. KK przewiduje trzy stopnie tego przestępstwa: ciężki (art. że średnie uszczerbki na 'zdrowiu spowodowane nieumyślnie. Istnienie przepisów karnych o bójce i pobiciu uzasadnione jest wyłącznie pewnym uproszczeniem kryminalizacji dla ominięcia trudności dowodowych. np. zakażenie żółtaczką. Bójka i pobicie. VIII. średni (art. słuchu. Przez bójkę rozumie się starcie między co najmniej trzema osobami. Zachowanie . złamania kości). ograniczając się do stwierdzenia. Ciężki uszczerbek na zdrowiu polega na: 1) pozbawienia człowieka wzroku. Przy czym w art. 156-157. w którym co najmniej dwie osoby występują czynnie j przeciwko innej osobie lub osobom. Natomiast rozstrój zdrowia to spowodowanie zmian chorobowych o charakterze czynnościowym. Ściganie lekkich uszczerbków na zdrowiu odbywa się z oskarżenia prywatnego. że brali oni udział w bójce (pobiciu) określonego typu lub połączonej z pewnym skutkami. z których każda występuje w zajściu w podwójnej roli .

160 KK polega na narażeniu człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 160 § 2). dla którego dokonania nie jest wymagane nastąpienie jakiegokolwiek skutku. sam udział w bójce (pobiciu) musi być umyślny. 1 S9 KK). sprawcą jest ojciec w stosunku do dziecka (art. że . Od strony podmiotowej przestępstwa z art. Np. ale również np. W § 4 art. w której naraża się życie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu. 160 przewiduje się specyficzny rodzaj czynnego żalu sprawcy tego przestępstwa. W § 1 art. takiej. i to. grożącego innej osobie nastąpieniem w najbliższym czasie jednego z tych skutków. Chodzi tu więc o stworzenie stanu. np. natomiast następstwo w postaci uszkodzenia ciała lub śmierci człowieka musi być objęte nieumyślnością Odrębnie ujęte jest przestępstwo brania udziału w bójce lub pobiciu połączone z użyciem broni palnej. IX. że są one następstwem bójki (pobicia) jako pewnego całościowego zajścia. Jest to przestępstwo formalne. która spowoduje śmierć przechodnia przez wyrzucenie ciężkiego przedmiotu przez okno na ulicę popełnia przestępstwo (w zależności od formy winy) z art. Paragrafy 2 i 3 art. 158 KK stypizowane jest umyślne przestępstwo niebezpiecznej bójki (pobicia). Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest popełnienie go przez osobę. wystarczy stwierdzenie określonego zachowania się. który ze względu na swoje właściwości. Przez niebezpieczny przedmiot rozumieć należy przedmiot. zachęcanie do walki. mamy do czynienia z umyślnym lub nieumyślnym przestępstwem z art. polegający na tym. tzn. tj. Skutki te muszą być przyczynowo powiązane z bójką (pobiciem) w tym sensie. podawanie narzędzi.się sprawców bójki lub pobicia polegać na ma "braniu udziału". stwarza niebezpieczeństwo uszkodzenia ciała lub śmierci człowieka. używany w sposób zwykły w takich sytuacjach. Przestępstwo z art. zajścia odpowiadającego znamionom przestępstwa z § 1 art. zgaszenie światła dla utrudnienia wycofania się z zajścia itp. Narażenie na niebezpieczeństwo. 160 KK. 1 SS KK. 148 lub z art. 1S8 KK zawierają natomiast przestępstwa udziału w bójce lub pobiciu kwalifikowane ze względu na następstwa w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (§ 2) albo śmierci człowieka (§ 3). 1S8 KK. 1 S8 § 2 i 3 są przykładami na przestępstwa popełniane z winy mieszanej. przez co rozumie się nie tylko zadawanie ciosów. osoba. która ma obowiązek troszczenia się o osobę narażoną na niebezpieczeństwo. noża lub innego podobnie niebezpiecznego " przedmiotu (art. Jeżeli jednak przedmiot przeleci tuż koło głowy przechodnia.

która ma szczególny prawny obowiązek w tym zakresie np. 162 KK. jeżeli udzielenie pomocy mogłoby narazić pomagającego lub inną osobę na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Odpowiedzialność innych osób ogranicza się do formalnego przestępstwa z art. Nie ma takiego obowiązku również wtedy. gdy możliwe jest udzielenie pomocy ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej. Jeżeli jednak nie udziela pomocy osoba. X. że przepis ten nakłada obowiązek udzielenia pomocy na każdego. a więc nie może być w świetle tego przepisu usprawiedliwieniem dla nieudzielenia pomocy np. a nie do skutków tego zaniechania. Podobnie skonstruowany typ przestępstwa. ciężkiej choroby nieuleczalnej lub realnie zagrażającej życiu przewidziany jest w art. 162 KK nie ma. np. . Nie ma obowiązku udzielania pomocy w warunkach. Tym bardziej nie jest takim usprawiedliwieniem obawa uszczerbku o charakterze majątkowym. która odmówi poddania się pobraniu krwi dla ratowania życia osoby wymagającej transfuzji. Prawo karne nie wymaga bowiem pod groźbą kary zachowań bohaterskich. za nieumyślne spowodowanie śmierci (art. Konsekwencją takiego uchylenia niebezpieczeństwa jest niepodleganie przez sprawcę karze. gdy ofierze wypadku pomocy udzielić może pogotowie ratunkowe.sprawca dobrowolnie uchyla niebezpieczeństwo. 160 KK ścigane jest na wniosek pokrzywdzonego. ratownik. 161 § 2 KK. kto jest świadkiem położenia innej osoby grożącego bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. tzn. 155 KK). Przestępstwo z art. 162 KK) jest przestępstwem powszechnym. np. to może ona w razie nastąpienia skutku odpowiadać za jego spowodowanie przez zaniechanie. Oznacza to. Chodzi jednak o niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Przestępstwem indywidualnym jest bezpośrednie narażenie innej osoby na zarażenie wirusem HIV przez osobę zarażoną nim i świadomą tego faktu (art. które uprzednio wywołał. polegającym na zaniechaniu. zarzut wobec nich ogranicza się do samego nieudzielenia pomocy. Nieudzielenie pomocy (art. lekarz opiekujący się pacjentem. nie może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej osoba. ale w kontekście choroby wenerycznej lub innej zakaźnej. Ściganie tych przestępstw następuje na wniosek pokrzywdzonego. Przestępstwa z art. 161 § 1 KK). obawa przeziębienia w czasie udzielania pomocy ofierze wypadku na drodze w okresie zimy. np. Nieudzielenie pomocy w niebezpieczeństwie. gdy udzielenie pomocy wymaga poddania się zabiegowi lekarskiemu.

40 ust. 1. 3). choćby były wytwarzane winnym celu albo wejście w porozumienie w celu takiego działania (art. 40 ust. zawierają załączniki do niej. mleczka makowego lub słomy makowej albo uczestniczenia w takim obrocie (art. Ustawa ta reglamentuje wyrób. 2 ustawy. Wykaz środków odurzających i psychotropowych. 4) przywóz z zagranicy. 40 ust. 3) przystosowywanie do niedozwolonego wytwarzania. 6) udzielanie innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej albo nakłanianie do użycia takiego środka lub substancji (art. 7) udzielanie. 46 ust. poz. 43 ust. wywóz za granicę tub przewóz w tranzycie środków odurzających. typ kwalifikowany . 5) wprowadzenie do obrotu środków odurzających. 2. Problematyka narkomanii uregulowana jest w Polsce ustawą z 1997 r.U. posiadanie. substancji psychotropowych.art. 2). typ kwalifikowany ze względu na znaczną ilość lub działanie w celu osiągnięcia korzyści art. przetwarzania lub przerobu środków odurzających lub substancji psychotropowych (art. zbywanie lub nabywanie przyrządów. konwencji z 1971 r. przetwarzania lub przerobu środków odurzających lub substancji psychotropowych naczyń i przyrządów. o substancjach psychotropowych oraz konwencji z 1988 r. 2). 42 ust. przechowywanie. 3. 1). . 2) wyrabianie. 1. jeżeli z okoliczności wynika. Polska jest sygnatariuszem konwencji międzynarodowej z 1961 r. Nr 75.XI. I). 42 ust. że służą one lub są przeznaczone do niedozwolonego wytwarzania. o zwalczaniu narkomanii (Dz. Typ kwalifikowany tego przestępstwa polega na udzielaniu środka lub substancji lub nakłanianiu do ich użycia małoletniemu albo udzieleniu ich innej osobie w znacznych ilościach. Ustawa przewiduje następujące typy przestępstw: 1) wytwarzanie. 468). wypadek mniejszej wagi . 43 ust. 45 ust. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej środka odurzającego lub substancji psychotropowej innej osobie albo nakłanianie do ich używania (art. których dotyczy ustawa z 1997 r. Przestępstwa związane z problemem narkomanii. w sprawie zwalczania nielegalnego handlu narkotykami t środkami psychotropowymi.art. a typ kwalifikowany w art. 40 ust. o środkach odurzających. przetwarzanie albo przerabianie wbrew przepisom ustawy środków odurzających lub substancji psychotropowych albo przetwarzanie mleczka makowego lub słomy makowej (art. Zawiera też przepisy karne za naruszenie tej reglamentacji. Wypadek mniejszej wagi przewidziany jest w art. substancji psychotropowych. posiadanie i obrót środkami odurzającymi i psychotropowymi. mleczka makowego lub słomy makowej (art. 40 ust. 43 ust. 1).

przetwarzanie. 9) posiadanie. jeżeli sprawca podda się leczeniu. np. przywóz z zagranicy. przerabianie. Prokurator może. z wyjątkiem konopi włóknistych (art. mianowicie. nabywanie. 8) wytwarzanie. z wyjątkiem maku niskomorfinowego lub konopi. słomy makowej. Typ kwalifikowany polega na popełnieniu opisanego przestępstwa w stosunku do małoletniego (art. które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób. żywicy lub ziela konopi. 160 KK). wbrew przepisom ustawy. Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego albo jego niebezpieczeństwa. § 27. W odniesieniu do przestępstwa posiadania środków odurzających lub substancji psychotropowych na własny użytek i w ilości nieznacznej sprawca nie polega karze. przewóz w tranzycie. 46 ust. Zasadniczym typem przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu jest przewidziane w art. 163 KK sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego. i 11) zbieranie. 57 ustawy przewiduje specyficzny środek probacyjny stosowany przez prokuratora wobec osoby uzależnionej. lecz z jego rozmiarami w sensie fizycznym lub ilością przedmiotów. Niebezpieczeństwo powszechne to również takie. środków odurzających lub substancji psychotropowych (art. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. wywóz za granicę. 48 ust. Ustawa o zwalczaniu narkomanii zawiera też przepisy o leczeniu ambulatoryjnym lub w zakładzie leczniczym sprawcy przewidzianych w niej przestępstw.w celu wytworzenia środka odurzającego lub substancji psychotropowej. co nie jest równoznaczne z dużą wartością zagrożonego mienia. mleczka makowego. zawiesić postępowanie do czasu zakończenia leczenia. 46 ust. 44 ust. które grozi mieniu w wielkich rozmiarach. której zarzucono popełnienie przestępstwa zagrożonego karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Zdarzenie powszechnie niebezpieczne to takie. Ponadto pkt. zagrożenie dla mienia w postaci niedużej paczki banknotów dużej wartości nie jest . Przestępstwo to występuje również w postaci wypadku mniejszej wagi i w postaci typu kwalifikowanego.1). opium. Po podjęciu postępowania prokurator. wbrew przepisom ustawy. 3 przewiduje. 1). Bezpieczeństwo indywidualne chronione jest innymi przepisami (głównie art. 1). 2). uwzględniając wyniki leczenia postanawia o dalszym pro wadzeniu postępowania albo występuje do sądu z wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania.Art. wypadek mniejszej wagi. 10) uprawianie maku wbrew przepisom ustawy. posiadanie lub przechowywanie prekursorów . I.

nawet jeżeli nie było niebezpieczeństwa bezpośredniego. tzn. Inne postacie powszechnego niebezpieczeństwa. światła. szerzenia się choroby zakaźnej albo zarazy zwierzęcej lub roślinnej. Nr 32. art. Jest to więc przestępstwo spowodowania "niebezpieczeństwa niebezpieczeństwa". Sprowadzenie niebezpieczeństwa powszechnego w innej postaci zagrożone jest karą w art. duszących lub parzących. W art.). żywności zakażonej salmonellą) lub innych artykułów powszechnego użytku. lawiny. skał lub śniegu. wału przeciwpowodziowego) lub służącego . 163 § 2 KK). polegające na wykonaniu wbrew przepisom lotu próbnego lub akrobacyjnego nad osiedlem lub innym skupiskiem ludności. abstrakcyjne narażenie. 165 KK. 2) zawalenia się budowli. Przepisy ustaw szczególnych przewidują też szereg przepisów kryminalizujących niebezpieczne zachowania się. a tylko tzw. gazu lub energii) albo urządzenia zabezpieczającego przed nastąpieniem niebezpieczeństwa powszechnego (np. II. 164 KK kryminalizowane jest sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa nastąpienia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (a więc pożaru. ciepła. 163 § 3 i 4 KK). 91 Prawa lotniczego z 1962 r. W § 2 przewiduje się nieumyślną odmianę omawianego przestępstwa.) przewiduje przestępstwo.stworzeniem powszechnego niebezpieczeństwa. Zdarzenie powszechnie niebezpieczne może mieć postać: 1 ) pożaru. np. Przestępstwo to może być popełnione również nieumyślnie (art. Przepis ten dotyczy wprowadzenia powszechnego niebezpieczeństwa przez: 1) spowodowanie zagrożenia epidemiologicznego. jeżeli jego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób (art. 3) uszkodzenie lub unieruchomienie urządzenia użyteczności publicznej (w szczególności dostarczającego wody. eksplozji itd. substancji trujących. 2) wyrabianie lub wprowadzanie do obrotu szkodliwych dla zdrowia substancji środków spożywczych (np. 153 ze zm. podczas gdy może nim być zagrożenie dla osiedla tanich baraków. grożące nastąpieniem szkodliwego skutku w najbliższym czasie. poz. zalewu albo obsunięcia się ziemi.U. 4) gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego. Niebezpieczeństwo musi być bezpośrednie. albo nie odpowiadających warunkom jakości środków farmaceutycznych. 3) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego wyzwolenia energii. KK przewiduje również typy kwalifikowane sprowadzenia niebezpieczeństwa powszechnego. (Dz.

W art. Paragraf 2 tego przepisu z kolei. 166 § 3 KK). gromadzenie. 166-167. która może sprowadzić niebezpieczeństwo powszechne. 167 § 1 KK. 165 KK). przeszkadzanie w akcji gaszenia pożaru (art. gdy następstwem czynu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób. Nowe typy przestępstw wprowadza KK w art.do jego uchylenia. statuuje typ przestępstwa polegający na niszczeniu. posiadanie. Kwalifikowany typ przestępstwa sprowadzenia niebezpieczeństwa powszechnego w wymienionych wyżej postaciach zachodzi wtedy. Surowiej karany jest taki czyn. np. gromadzenie lub przesyłanie informacji (np. Przestępstwo to może być popełnione również przez zaniechanie (art. jeżeli może to zagrozić bezpieczeństwu osób. uniemożliwienie lub wpływanie w inny sposób na automatyczne przetwarzanie. III. jeżeli sprowadza to niebezpieczeństwo powszechne (art. 171 KK zamieszczony jest typ przestępstwa którego głównym znamieniem jest zachowanie się sprawcy. które może sprowadzić niebezpieczeństwo powszechne. Przestępstwo to występuje również w postaci nieumyślnej (§ 2 art. Art. uszkadzaniu lub czynieniu niezdatnym do u2ytku urządzenia nawigacyjnego albo na uniemożliwieniu jego obsługi. przetwarzanie. Zagrożenie bezpieczeństwa statku wodnego lub powietrznego przez umieszczenie na nich urządzenia lub substancji zagrażającej bezpieczeństwu osób lub mieniu znacznej wartości . materiałem radioaktywnym. 4) zakłócenie. posługiwanie się lub handel substancją lub przyrządem wybuchowym. wprowadzenie wirusa do pamięci komputera). urządzeniem emitującym promie i nie jonizujące lub innym przedmiotem lub substancją. gwałt na osobie lub groźbę użycia takiego gwałtu. Może to być mianowicie wyrabianie. 5) działanie w inny sposób w okolicznościach szczególnie niebezpiecznych. 166 KK przewiduje przestępstwo porwania statku wodnego lub powietrznego przez sprawcę stosującego podstęp. a także przez przekazanie niebezpiecznych przedmiotów osobie nieuprawnionej (art. 171 § 2 KK). Piractwo w komunikacji wodnej lub powietrznej.stanowi przestępstwo z art. a jeszcze surowiej jeżeli następstwem sprowadzenia niebezpieczeństwa jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób (art. Przygotowanie do klasycznego piractwa morskiego określone . 171 § 3 KK). 166 § 2 KK). Przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu jest też przeszkadzanie działaniu mającemu na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu powszechnemu. 172 KK).

Jego znamiona wypełnia ten. sprowadzające konkretne. Na tle nowego uregulowania orzecznictwo to tylko . § 28.także z winy mieszanej.jest jako odrębne przestępstwo w art. wodnym lub powietrznym (art. 169 KK. Najcięższym przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji jest spowodowanie katastrofy w ruchu lądowym. a jeśli chodzi o typ kwalifikowany przewidziany w art. Katastrofa ta ma zagrażać życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach. W konkretnych sprawach uznano za taką katastrofę zdarzenie. Stwarzało to zagrożenie dla nieokreślonej liczby osób oraz doprowadziło do zderzenia z innym pojazdem. Postanowienia ogólne. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. że kierowca prowadził w stanie nietrzeźwości. w wyniku czego śmierć poniosło kilku pasażerów. 173 § 1 KK). nieumyślnie (art. W art. kto uzbraja lub przysposabia statek morski przeznaczony do dokonania na morzu rabunku lub przyjmuje służbę na takim statku. samochód ciężarowy o dużej masie i z dużą szybkością. spośród których 22 osoby odniosły obrażenia na skutek zderzenia z innym pojazdem. Art. przeważnie określa się go jako "dobrowolne uchylenie niebezpieczeństwa". I. 170 KK. Przestępstwo to może być popełnione umyślnie (art. 168 KK przewiduje karalność przygotowania do niektórych przestępstw przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. W orzecznictwie SN bliżej wyjaśniono przede wszystkim pojęcie katastrofy w ruchu lądowym. IV. a więc do znamion tego przestępstwa należy element niebezpieczeństwa powszechnego. rozległe i dotkliwe skutki obejmujące większą liczbę ludzi lub mienie w znacznych rozmiarach oraz niosące ze sobą zagrożenie bezpieczeństwa powszechnego (OSNKW 33/1975). po ruchliwych ulicach miasta o dużym nasileniu ruchu. 173 § 3 KK (następstwo w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób) . a także zdarzenie polegające na tym. Pojęcia katastrofy Kodeks nie definiuje. 173 § 4 KK przewidziany jest kwalifikowany typ nieumyślnego spowodowania katastrofy. określając ją jako wydarzenie zakłócające w sposób nagły i groźny ruch lądowy. Czynny żal w odniesieniu do sprawców tej grupy przestępstw przewiduje art. 173 § 1 KK). Katastrofa komunikacyjna. w którym sprawca prowadził przepełniony autobus PKS. 173 § 2 KK).

jeżeli dobrowolnie uchylił on niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdrowiu wielu osób. ale stanowią jednak nadal najbardziej wyczerpującą wykładnię przepisów o przestępstwach drogowych i w pewnym zakresie zachowują aktualność na tle nowego KK. 175 KK przewidziano karalność czynności przygotowawczych do przestępstwa umyślnego spowodowania katastrofy komunikacyjnej. które obecnie nie są formalnie wiążące dla sądów. które jest dodatkowym znamieniem. ponieważ akcentowany w nim element skutku w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Natomiast w art. a równocześnie groziło w momencie jego przebiegu życiu lub zdrowiu wielu osób. wodnego lub powietrznego. że należy podzielić ten pogląd. również pieszy. Takie odczytanie przepisu pozbawiłoby jednak pojęcie katastrofy jakiejkolwiek treści. Przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego (art. Przestępstwo z art. które już spowodowało znaczne szkody w mieniu. przeniesiony został do typu kwalifikowanego. 69).częściowo zachowuje swą aktualność. jeżeli dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo. że katastrofą jest zdarzenie. Podmiotem tego przestępstwa może być każdy. Według uzasadnienia do projektu KK (Uzas. 176 § 2 KK przewiduje się możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary wobec sprawcy. Wypadek komunikacyjny. Spowodowanie bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy komunikacyjnej (umyślne bądź nieumyślne) jest przestępstwem z art. 177 KK ma charakter nieumyślny. 174 § 1-2 KK. umożliwiający przeciwdziałanie. 177 KK) odnosi się do wypadków w sferze ruchu lądowego. który spowodował katastrofę komunikacyjną. 173 § 1 KK sugerowałoby. Zastosowanie tych przepisów będzie jednak praktycznie możliwe tylko w tych przypadkach. W art. W art.. gdzie faktycznie odbywa się ruch pojazdów (a więc niekoniecznie na drodze publicznej). (OSNKW 33/1975). II.. które nie musi zawierać wspomnianego zagrożenia. albo mieniu wielkich rozmiarów". W praktyce największe znaczenie mają wypadki drogowe. 176 § 1 przewidziano szczególną postać czynnego żalu sprawcy przestępstwa spowodowania niebezpieczeństwa katastrofy. chociaż literalne odczytanie sformułowania art. gdy spowodowane niebezpieczeństwo trwa jakiś -czas. Przestępstwo spowodowania wypadku drogowego może być popełnione w miejscu. Wydaje się. Nie podlega on karze. i gdy uchylenie niebezpieczeństwa zależy od sprawcy.. katastrofą jest "takie zdarzenie w ruchu. Problematyce przestępstw drogowych poświęcone były wytyczne SN z 1975 r. a więc charakterystyczne jest dlań nieostro2ne zachowanie się .

Pojęcie stanu nietrzeźwości zdefiniowano w art. chociażby nieumyślnie. W art.1997 r. III. określony w art. 115 § 16 KK.sprawcy. Kodeks nie precyzuje pojęcia "ucieczki z miejsca zdarzenia".. 157 § 1 KK. Ucieczka nie zachodzi . jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa (art. 2 ustawy z 24.5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub 2) zawartość alkoholu w 1 decymetrze sześciennym wydychanego powietrza przekracza 0. nie ma przestępstwa spowodowania wypadku samochodowego. gdy oddalenie się ma na celu sprowadzenie pomocy lub zawiadomienie Policji. Zasady bezpieczeństwa to reguły określone w przepisach drogowych i niepisane reguły wynikające z istoty ruchu drogowego i interpretacji przepisów (np. niebezpieczeństwa tej katastrofy albo wypadku komunikacyjnego wobec sprawcy. nie zauważa znaku drogowego i wymusza pierwszeństwo przejazdu.4. 177 KK średni uszczerbek na zdrowiu. natomiast w typie kwalifikowanym z § 2 art. że nie każde oddalenie się jest ucieczką. określona w wykazie środków odurzających stanowiącym załącznik nr 2 do ustawy". jeżeli spowodowany skutek ma wyłącznie charakter szkody materialnej lub lekkiego uszkodzenia ciała. 115 § 11 KK). Inaczej niż to było w KK z 1969 r. tzw.25 miligrama albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. kierowca umyślnie przekracza dozwoloną szybkość) lub nieumyślne. 177 skutek określono jako śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu. 178 KK przewiduje się zaostrzenie ustawowego wymiaru kary za przestępstwo spowodowania katastrofy komunikacyjnej. o przeciwdziałaniu narkomanii jako "każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy. to w typie przestępstwa z § 1 art. zasada ograniczonego zaufania). Nie jest też ucieczką oddalenie się po . Skutki te. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. wtedy. np. który popełnił jedno z tych przestępstw w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. 177 skutki muszą pozostawać w związku przyczynowym z naruszeniem zasad bezpieczeństwa. Należy jednak przyjąć. określone w przepisie słowami "naruszając. Określone w art. W takich przypadkach górna granica ustawowego zagrożenia zwiększona zostaje o połowę. Zachodzi on. zasady bezpieczeństwa w ruchu". kierowca nie obserwując drogi. Pojęcie "środka odurzającego" zdefiniowane jest w art. 6 pkt. Naruszenie zasad może być umyślne (np. gdy: 1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0. Przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego jest ścigane na wniosek.11p.

Przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu. W § 2 art. funkcjonariusze policji. Sprawcą tego przestępstwa może być tylko osoba. który po stwierdzeniu niesprawności hamulców zezwoli kierowcy na dalszą jazdę albo pracownik stacji obsługi. Inne przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. § 29. Art.i poddaniu się badaniu na zawartość alkoholu. Określenie "znaczne rozmiary" jest typowym znamieniem ocennym. 179 KK). Spowodowanie wskazanego w tym przepisie skutku może nastąpić przez jakiekolwiek działanie lub przez zaniechanie ze strony osoby. na której ciąży szczególny obowiązek niedopuszczenia pojazdu do ruchu w takiej sytuacji. 181 § 4 KK. obsługą urządzeń służących do regulacji ruchu pojazdów. 181 § 1 KK. Nieumyślne dopuszczenie się tego przestępstwa powoduje odpowiedzialność z art. np. dyspozytorzy.mogą odpowiadać z art. 180 KK zawiera występek pełnienia w stanie nietrzeźwości czynności związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa pojazdów. Przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji jest również dopuszczenie do ruchu pojazdu w stanie bezpośrednio zagrażającym temu bezpieczeństwu albo dopuszczenie do prowadzenia pojazdu po drodze publicznej przez osobę znajdującą się w stanie nietrzeźwości. będącą pod wpływem środka odurzającego lub nie mającą wymaganych uprawnień (art. 181 określone jest przestępstwo niszczenia albo uszkadzania roślin lub zwierząt i spowodowanie przez to istotne szkody. na której I ciąży prawny szczególny obowiązek przeciwdziałania mu. funkcjonariusz policji. IV. przełożeni kierowców. przy czym sprawca ma działać wbrew przepisom obowiązującym na takim terenie. I. Niezależnie od miejsca czynu. osoby dokonujące przeglądów i napraw pojazdów. Powodowanie zniszczeń w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach jest przestępstwem określonym w art.podaniu swych danych personalnych . Np. Niszczenie świata roślinnego lub zwierzęcego. przestępstwem jest niszczenie albo uszkadzanie roślin lub zwierząt . na terenie objętym ochroną (w parku narodowym. rezerwacie przyrody lub parku krajobrazowym). np. który przemilczy stwierdzoną w czasie przeglądu niebezpieczną niesprawność samochodu . 179 KK. którego KK nie precyzuje. czynności kierowania ruchem pojazdów.

183 § 4 KK). Przestępstwa w art. Przestępstwa z art. Art. nieprzydatne w miejscu lub w czasie. w którym powstały i uciążliwe dla środowiska. o którym mowa w tym przepisie musi mieć charakter działania przekraczającego dopuszczalne normy ilości substancji lub promieniowania wprowadzanych do wody. powietrza lub ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci. 182 KK.pozostających pod ochroną gatunkową i spowodowanie przez to istotnej szkody. składowania. Zanieczyszczanie środowiska. Zanieczyszczenie środowiska. 3 pkt. Samo przekroczenie tych norm nie jest jednak przestępstwem z art. W § 2 art. że może to zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach (art. 183 KK dotyczą zanieczyszczenia środowiska przez niezgodne z przepisami postępowanie z odpadami. a także nie będące ściekami substancje ciekłe. Przestępstwa niezgodnego z prawem postępowania z odpadami mogą być popełnione również nieumyślnie (art. Przestępstwo to może być popełnione również nieumyślnie. pozostające w związku z bytowaniem człowieka lub działalnością gospodarczą. usuwaniu. 184 przewiduje się przestępstwo z zaniechania polegające na dopuszczeniu do niebezpiecznego postępowania z materiałem jądrowym lub innym źródłem promieniowania jonizującego. a także dopuszczenie do niezgodnego z przepisami postępowania z odpadami. 183 § 1 KK). porzucenia lub pozostawienia bez właściwego zabezpieczenia. 182 KK. 181 § 2-3 mogą być popełnione również nieumyślnie. Niezgodne z przepisami postępowanie z odpadami może polegać na ich składowaniu. o ochronie środowiska) "zużyte przedmioty oraz substancje stałe. unieszkodliwianiu albo przewożeniu w taki sposób. Karalne jest również niezgodne z przepisami sprowadzanie z zagranicy odpadów lub substancji zagrażających środowisku. . jeżeli nie wywołało określonych w nim skutków. II. 5 ustawy z 1980 r. dotyczy niebezpiecznego postępowania z materiałem jądrowym albo innym źródłem promieniowania jonizującego w postaci przewożenia go. Przez odpady rozumie się (art. powietrza lub ziemi. o którym była mowa wyżej (przestępstwo z zaniechania). przerabianiu. 184 KK. Umyślne lub nieumyślne zanieczyszczanie wody. gromadzenia. że może to zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach kryminalizowane jest w art.

jeżeli czyn sprawcy łączy się z następstwem w postaci zniszczeń w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach (art. Zaostrzenie to nie dotyczy przestępstwa z art. W art. Przestępstwem na szkodę terenów objętych ochroną jest także wznoszenie obiektu budowlanego lub powiększanie istniejącego obiektu na terenie objętym ochroną ze względów przyrodniczych lub krajobrazowych albo w otulinie takiego terenu. W § 2 art. a także oddania lub dopuszczenia do użytkowania obiektu budowlanego nie mającego takich urządzeń zabezpieczających. 187 KK przewiduje się także nieumyślne popełnienie tego przestępstwa. Pozbawienie człowieka wolności. Przestępstwem z tego przepisu będzie np. 185 KK przewiduje się surowsze ustawowe zagrożenie kary za omówione wyżej umyślne przestępstwa zanieczyszczania środowiska. Uwagi ogólne. poważnego uszkodzenia lub istotnego zmniejszego wartości przyrodniczej prawnie chronionego terenu lub obiektu i spowodowanie przez to istotnej szkody . 185 § 2 KK). Działanie na szkodę terenu chronionego prawnie. ścięcie drzewa uznanego za pomnik przyrody. 189 KK). tj. powietrze lub ziemię przed zanieczyszczeniem lub urządzeń zabezpieczających przed promieniowaniem. mimo ogólnego brzmienia tego przepisu. czyli wolności zmiany miejsca przebywania. 185 § 1 KK) albo w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób (art. Jest to prze- . jeżeli działanie takie dokonywane jest wbrew przepisom i (art. które w KK tworzą odrębny rozdział części szczególnej. 188 KK). rozumiane jest jako odnoszące się wyłącznie do wolności w sensie fizycznym.III. Przestępstwa przeciwko wolności. Omówiono tu również przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania. II. Przedmiotem ochrony omówionych w tym paragrafie przepisów jest wolność w jej różnych odmianach. Art. 186 KK. Przestępstwo pozbawienia wolności (art. IV. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. 187 KK przewiduje przestępstwo niszczenia. nieutrzymywanie (wbrew obowiązkowi) w należytym stanie lub nieużywania urządzeń zabezpieczających wodę. § 30. I.

wolność od strachu. Zmuszanie (art. Przestępstwo to może być popełnione również przez zaniechanie. Groźba karalna jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego. że niebezpieczeństwo spełnienia groźby musi być realne. art. 189 § 2 KK. Przestępstwo groźby karalnej (art. jeżeli na sprawcy ciąży prawny obowiązek działania. 191 KK) jest przestępstwem naruszającym wolność człowieka do zachowania się zgodnie ze swoją wolą. przez zamknięcie człowieka w pomieszczeniu. że będzie ona spełniona. oświadczył. 231 § 3 KK). Przedmiotem ochrony jest tu wolność w sensie psychicznym. wolności przez lekkomyślność lub niedbalstwo nie jest przestępstwem. związanie. Nie jest pozbawieniem wolności w rozumieniu art. który posprzeczawszy się z nim. III. Groźba karalna. że chce wysiąść. mierzenie z broni palnej. Jest to przestępstwo materialne. Pozbawienie wolności może być popełnione w różnych formach. np. chyba że wynika z niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego i wyrządza pokrzywdzonemu istotną szkodę (art. odebranie kalece kul. Pozbawienie człowieka. Kwalifikowany typ pozbawienia wolności przewiduje art. Działanie sprawcy polega tu na stosowaniu przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania. miejsce wtedy. ponieważ do jego znamion należy skutek w postaci uzasadnionej obawy adresata groźby. Ma on.stępstwo umyślne. pozbawiając w ten sposób wolności podwożonego przez siebie znajomego. wystarczy jakiekolwiek zachowanie się sprawcy. chyba że sprawca usiłował w ten sposób pozbawić człowieka wolności. Groźba nie musi być wyrażona słownie. które uniemożliwia . np. IV. 189 KK stworzenie utrudnień w poruszaniu się. np. którego treścią jest groźba popełnienia przestępstwa. że jest ono za takie uważane przez pokrzywdzonego i ma on podstawy do takiego poglądu. kierowca nie zatrzymuje samochodu. Zmuszanie. zaniechania lub znoszenia. Nie oznacza to. np. zmuszenie do przejścia do innego wyjścia z budynku. 1 I S § 11 KK). Przemoc oznacza fizyczne oddziaływanie na człowieka bezpośrednio lub za pośrednictwem rzeczy. gdy pozbawienie wolności trwało dłużej niż 7 dni lub łączyło się ze szczególnym udręczeniem. 190 KK) polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa (nie wystarczy więc grożenie wykroczeniem lub innym naruszeniem prawa) na jej szkodę lub szkodę najbliższych (zob. odebranie laski. Pozbawienie wolności jest przestępstwem trwałym. wystarczy.

Szczególną odmianą zmuszania jest wymuszanie zwrotu wierzytelności (art. a więc jest to przestępstwo kierunkowe. że dokonywany jest zabieg. groźbę spowodowania postępowania karnego i groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego najbliższych. Jest to pojęcie szersze od groźby karalnej. okradziony może żądać zwrotu rzeczy lub wypłacenia odszkodowania.in.U. 191 KK będzie dokonanie przemocą eksmisji lokatora bez pośrednictwa organów państwowych. 191 § 2 KK). 152). Na przykład przestępstwem z art. Do jego popełnienia wystarczy wiec. Jego znamiona wypełnia też takie zachowanie się. jak i względny (vis compulsiva). bowiem skutek w postaci zmuszenia innej osoby do określonego zachowania się nie musi nastąpić. że pacjent nie wyraził zgody ponieważ został wprowadzony w błąd albo po prostu nie wiedział. 32-35 ustawy o zawodzie lekarza z 1996 r. Nie stanowi jednak groźby bezprawnej zapowiedź spowodowania postępowania karnego. . Ma on jednak być celem zachowania się sprawcy. 192 KK). Nie może jednak grozić zawiadomieniem policji o fakcie kradzieży. jeżeli ma ona na celu jedynie ochronę prawa naruszonego przestępstwem. Przemocą jest więc wykręcenie komuś ręki. Np. Obejmuje ono bowiem. (Dz. poz. 190 KK. z 1997 r. a także bicie lub polewanie kogoś zimną wodą lub stosowanie innych form tortur. zmiana zamków w drzwiach. grożąc powiadomieniem policji. bowiem stosowanie przymusu jest w zasadzie (poza przewidzianymi w przepisach sytuacjami upoważniającymi jednostkę do stosowania przemocy dla wyegzekwowania lub zabezpieczenia swych praw) zmonopolizowane przez państwo. Przemocą jest też zamknięcie pomieszczenia na kłódkę. jeżeli sprawca nie przestanie spotykać się z jego córką. obezwładniające uderzenie w głowę. Groźba bezprawna zdefiniowana jest w art. 115 § 12 KK. Nr 28. tj. wypchnięcie za drzwi.Przy tym ostatnim przestępstwie przemoc lub groźba nie należą jednak do jego ustawowych znamion. które mą na celu uzyskanie legalnego stanu rzeczy lub należnego prawnie świadczenia z pominięciem przewidzianego przez prawo trybu. m. odebranie kluczyków od samochodu i inne sposoby działania za pośrednictwem rzeczy.opór lub go przełamuje albo wpływa na kształtowanie się jego woli przez stosowanie fizycznej dolegliwości. Kwestię zgody pacjenta na zabieg leczniczy szczegółowo reguluje art. przestępstwa określonego w art. Jest to więc zarówno przymus absolutny (vis absoluta). a także wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta (art. poza groźbą popełnienia przestępstwa. Przestępstwo zmuszania ma charakter formalny. to co się potocznie określa jako szantaż. Przestępstwo zmuszania mieści w sobie zachowania różnego rodzaju.

mieszkania. Dobrem prawnym chronionym przez art. prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego (art. by przeszkadzanie miało nie tylko charakter działania umyślnego. w których osoba mająca prawo wydawania pewnych decyzji (np.V. 193 KK jest mir domowy czyli wolność niezakłóconego korzystania z domu. 194 przewiduje przestępstwo dyskryminacji na tle bezwyznaniowości lub przynależności wyznaniowej. do pracy) lub po prostu wykonująca pewne czynności (np. którego przedmiotem jest wolność wykonywania kultu religijnego. Może to być zarówno obiekt prywatny. I pomieszczenia albo ogrodzonego terenu. gdy sprawca znalazł się w danym miejscu legalnie. Złośliwe przeszkadzanie publicznemu wykonywaniu aktu religijnego kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej (art. 18 MPPOP i art. zwłaszcza zaś w uczucia osób bliskich zmarłemu. ale ponadto by było złośliwe. odepchnięcie siłą gospodarza.i opuszczeniu go wbrew żądaniu osoby uprawnionej. Wdarcie się. Działanie sprawcy polegać ma na ograniczaniu obywatela w jego prawach z tych właśnie względów. ale następnie stał się osobą niepożądaną. Wolność sumienia i wyznania należy do istotnych praw obywatelskich chronionych konstytucyjnie oraz przez międzynarodowe konwencje dotyczące praw człowieka (zob. 195 § 2) jest przestępstwem godzącym w uczucia ludzi związane z kultem zmarłych. i mimo żądania osoby uprawnionej nie opuszcza mieszkania lub innego miejsca. 195 KK) jest nowym typem przestępstwa. Zachowanie się sprawcy polegać ma na wdarciu się do obiektu lub nie. Art. 9 KPCPW). przedsiębiorstwa lub innej osoby prawnej albo organizacji (OSNKW 23/1990). Naruszenie miru domowego. to wejście przy użyciu przemocy (np. a więc by wynikało z chęci dokuczenia innym osobom. Złośliwe przeszkadzanie pogrzebowi lub uroczystościom lub obrzędom żałobnym albo znieważanie zwłok. W polskim prawie karnym dotyczą jej przepisy rozdziału XXIV KK ("Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania"). Prawnokarna ochrona wolności sumienia i wyznania. art. Nieopuszczenie obiektu ma miejsce także wtedy. ale także z lokalu. usługowe lub handlowe) odmawia obywatelowi korzystania z przysługujących wszystkim praw z motywów wyznaniowych. 1. jak i należący do instytucji. Przepis wymaga. wejście do mieszkania po otworzeniu drzwi wytrychem). Nie będzie więc przestępstwem z tego artykułu (ale ewentualnie wykroczeniem . Chodzi tu więc o różnego rodzaju sytuacje. wyłamanie drzwi) albo przynajmniej wbrew protestom osoby uprawnionej lub wbrew jej woli (np. że należy on do określonego wyznania lub nie należy do żadnego. VI. o przyjęciu do szkoły.

znieważanie Mahometa. który w zamiarze bezpośrednim w demonstracyjny sposób publicznie okazuje lekceważenie lub pogardę przedmiotu kultu. §31. Na pewno należy tu przyjąć zasadę nieograniczonego zakresu merytorycznej analizy i krytyki. może polegać na wypowiadaniu słownych obelg lub na innym zachowaniu się w stosunku do zwłok. kiedy forma ta jest już lub nie jest jeszcze znieważaniem musi się odwoływać do przeważających ocen społecznych w tym zakresie. który zakłóci przebieg pogrzebu swoim niestosownym. 196 KK przewiduje przestępstwo obrażania uczuć religijnych innych osób przez działania polegające na publicznym znieważaniu przedmiotu czci religijnej lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych. Działanie sprawcy ma mieć charakter publiczny i polegać na znieważaniu przedmiotu czci religijnej w sensie przedmiotu materialnego. i jednocześnie uznać istnienie pewnych nieprzekraczalnych granic formy takiej krytyki. przedmiotu liturgicznego. Dla osób silnie zaangażowanych religijnie każde podważanie wyznawanych przez nie prawd wiary może razić ich uczucia. prochów lub miejsca spoczynku zmarłego. tzn. gdy nastąpił skutek w postaci obrazy uczuć religijnych przynajmniej dwóch osób. Ustalenie. Uwagi ogólne. demonstracyjne plucie na grób. Znieważanie. Buddy lub Jezusa). że wszystkie dotyczą sfery seksu. o którym mowa w tym przepisie. 196 może być jednak tylko takie zachowanie się. w formie krytyki określonych wyznań lub poszczególnych dogmatów. Przestępstwem z art. a więc zarzut wobec sprawcy odnosić się musi do formy jego wypowiedzi lub zachowania się. Najtrudniejszym problemem związanym z interpretacją tego przepisu jest odróżnienie obrazy uczuć religijnych od działań polegających na korzystaniu z wolności słowa oraz wolności sumienia i wyznania. Przestępstwa z rozdziału XXV KK godzą w jeden z dwóch przedmiotów ochrony: wolność seksualną lub obyczajność. figury przedstawiającej uosobienie bóstwa. toteż nazywa się je niekiedy przestępstwami . ale nie złośliwym zachowaniem się. Znieważanie może mieć postać werbalną lub też polegać na zachowaniu się sprawcy. np. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Jest to przestępstwo materialne.zakłócenia porządku) zachowanie się pijaka. I. a także przedmiotu w szerszym sensie obiektu kultu (np. że dokonane jest ono dopiero wtedy. Wspólnym mianownikiem jest to. chcąc obrazić uczucia religijne innych osób lub godząc się na taki skutek. które ma charakter znieważania. np.. które w powszechnym odczuciu uważany jest za oznaczający brak elementarnego szacunku dla uczuć innych osób. Art. obrazu.

czyn nierządny z nadużyciem stosunku zale2ności. czy uznać za przestępstwo sodomię.art. kuplerstwo. jeśli wziąć pod uwagę. że w niektórych państwach zachodnioeuropejskich jeszcze w latach 60-tych kryminalizowano cudzołóstwo (w prawie karnym austriackim jest ono dotychczas przestępstwem). Liberalny charakter tego uregulowania jeszcze bardziej rzuca się w oczy.art. przejął w ogólnych zarysach uregulowane k. K.k. prostytucja homoseksualna. nadużycie stosunku zależności .. handel żywym towarem. bardzo powściągliwie operował kryminalizacją i przewidywał. rezygnując jednak z kryminalizacji prostytucji homoseksualnej. regulujących zachowania się ludzi w sferze seksualnej. że dobrem prawnym chronionym przez art. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej są odmianą przestępstw przeciwko wolności (w KK z 1969 r.k. Zgwałcenie.art. 198 KK. II. sutenerstwo i stręczycielstwo. kazirodztwo. KK z 1969 r. Należą do nich zgwałcenie . Natomiast określenie w tytule rozdziału XXV KK niektórych opisanych w nim typów przestępstw jako przestępstw przeciwko obyczajności oznaczać ma. wyłudzenie stosunku seksualnego oraz stosunki homoseksualne między osobami dorosłymi. 199 KK. jak: zgwałcenie. sutenerstwo. Polega ono na doprowadzeniu innej osoby przemocą. a tym samym ratio legis chroniących je przepisów karnych. 202 i 204 KK (rozpowszechnianie pornografii. W odniesieniu do problematyki przestępstw w dziedzinie seksualnej stanowisko polskiego prawa karnego było od czasu k. czynności seksualne (czyn lubieżny) z dzieckiem . 197 § 1 KK) albo do . czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną. handel żywym towarem) jest pewien system norm społecznych (głównie moralnych). w rozdziale o staroświecko brzmiącym tytule "Nierząd".art. groźbą bezprawną lub podstępem do obcowania płciowego (arf. kuplerstwo. 203 KK. z 1932 r. tradycyjnie liberalne.k. jako ogólne. Tę liberalną tendencję kontynuuje KK z 1997 r. 200 KK. zmuszanie do prostytucji .art. czyn nierządny z dzieckiem.seksualnymi. Takie określenie. Zgwałcenie jest przestępstwem naruszającym wolność decydowania o swoim I życiu seksualnym. a komisje kodyfikacyjne w RFN i w Austrii jeszcze pod koniec lat 50-tych poważnie rozważały kwestię. To ratio legis jest zresztą zróżnicowane przy poszczególnych typach przestępstw z tego rozdziału. 197 KK. stręczycielstwo. były zresztą zamieszczone w tak zatytułowanym rozdziale). z 1932 r. nie wyjaśnia jednak bliżej sensu tych norm. czyn nierządny dokonany publicznie i rozpowszechnianie pornografii. z 1932 r. jedynie takie przestępstwa.

a więc nie uprawnia współmałżonka do egzekwowania tego obowiązku w sposób określony w art. np. doprowadzenie innej osoby do stosunku płciowego fałszywą obietnicą małżeństwa lub dania prezentu. obmacywanie o charakterze seksualnym). groźbę bezprawną i podstęp. doprowadza ofiarę do stosunku płciowego z inną osobą. stosunki oralne lub analne czy homoseksualne (Filar. Nie jest więc zgwałceniem przy użyciu podstępu np. poddanie się innej czynności seksualnej lub wykonanie jej. Obowiązek wspólnego pożycia małżonków wynikający z KRO nie oznacza bowiem zrzeczenia się przez zawierających małżeństwo wolności decydowania o współżyciu seksualnym. Pojęcie przemocy i groźby bezprawnej należy tu rozumieć tak. Zdaniem SN (OSNKW 229/1974) nie stanowi podstępu nakłanianie pełnoletniej. albo działania sprawcy. Zachodzi on wtedy. które nie mieszczą się w pojęciu obcowania płciowego (masturbacja. Zgwałcenie jest przestępstwem materialnym. Przepis wymienia tu przemoc. 197 KK wbrew woli tej osoby.poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności (art. Działanie podstępem może natomiast polegać na wywołaniu stanu odurzenia podanym skrycie narkotykiem lub czynności seksualne wykonane pod pozorem badania lekarskiego. 24). 197 KK. 197 § 2 KK). który przez wprowadzenie innej osoby w błąd doprowadza ją do stanu uniemożliwiającego stawianie oporu. lecz np. Kwalifikowany typ przestępstwa zgwałcenia. gdy sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem albo wspólnie z inną osobą. Jego sprawcą może być każdy odpowiadający ogólnym cechom podmiotu. lecz tylko takie działania sprawcy. Problemy. Działanie wspólnie z inną osobą(zgwałcenie zbiorowe) ma miejsce wtedy. Współsprawcą zgwałcenia może być osoba. które doprowadzają do skutku przewidzianego w art. Natomiast wyjaśnienia wymaga pojęcie podstępu. Podstępem jest nie każde wprowadzenie innej osoby w błąd. gdy bierze w nim udział co najmniej dwóch współsprawców. Jeśli chodzi o działanie ze . Sposób popełnienia zgwałcenia może być trojakiego rodzaju. Nie wyklucza zgwałcenia fakt. która sama nie obcuje płciowo ani nie wykonuje innej czynności seksualnej. Przez obcowanie płciowe należy rozumieć spółkowanie lub jego surogaty. Natomiast inne czynności seksualne to takie zachowanie się zaspokajające popęd seksualny. że ofiarą jest osoba pozostająca w związku małżeńskim ze sprawcą. Skutkiem zawartym w znamionach jest obcowanie płciowe. 191 KK). przewiduje § 3 art. jak przy przestępstwie zmuszania (art. będący zbrodnią. przez spowodowanie jej błędu co do tożsamości sprawcy lub charakteru podejmowanych czynności. 197 KK. chociażby nakłaniający miał na celu odbycie z odurzoną alkoholem kobietą stosunku płciowego. znającej działanie alkoholu kobiety do picia napojów alkoholowych. Zgwałcenie jest przestępstwem powszechnym.

ale w inny sposób. Czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną. związanie. III. gdy mimo istnienia stanu określonego w art. mąż lub narzeczony kontynuujący życie seksualne z kobietą. narkoza. nie wypełnia znamion tego przestępstwa. Wykorzystanie krytycznego położenia ma miejsce wtedy. że jest to nie tylko stosowanie środków drastyczniejszych niż konieczne dla przełamania oporu ofiary. odurzenie alkoholem. Nadużycie tego stosunku zachodzi wtedy. Np. grożące bardzo dotkliwymi skutkami (ale nie zwykły niedostatek lub niezamożność innej osoby). Szczególnym okrucieństwem jest np.szczególnym okrucieństwem. i ukierunkowuje jej decyzję w pożądanym przez siebie kierunku (Filar. działanie wielokrotne i długotrwałe. kopanie. Nadużycie zależności. zgwałcenie w obecności osób bliskich. IV. która zachorowała psychicznie. Przestępstwo z art. gdy nieposłuszeństwo osoby zależnej może mieć dla niej negatywne skutki. Stosunek zależności ma miejsce wtedy. nawet jeżeli mają one na celu przełamanie oporu. wyjątkowo odrażający sposób zgwałcenia (OSNKW 18/1973). Art. sprawca grozi podwładnemu utratą pracy. natomiast różniące się od niego sposobem działania sprawcy. ale również zadawanie innych dotkliwych cierpień i godzenie przez to w zdrowie lub inne dobra osobiste ofiary. gdy sprawca wykorzystuje np. 199 KK przewiduje przestępstwo również co do skutku tożsame z przestępstwem zgwałcenia. Tym sposobem jest wykorzystanie bezradności innej osoby lub jej niepoczytalności (wynikający z upośledzenia umysłowego lub choroby psychicznej brak zdolności do rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem). 198 KK polega na doprowadzeniu do takiego samego skutku jak przy zgwałceniu. uderzenie głową ofiary o mur. Przez bezradność rozumieć należy sytuację niemożności stawiania fizycznego oporu. albo gdy wykorzystuje krytyczne położenie finansowe. Nie jest wykorzystaniem stosunku zależności akceptacja . 198 gdy istnieje domniemana zgoda osoby na współżycie seksualne. gdy sprawca świadomie używa tego elementu jako czynnika nacisku na psychikę pokrzywdzonego l. 188). przyjmuje się. Sposób ten ma mianowicie polegać na nadużyciu stosunku zależności lub wyzyskaniu krytycznego położenia. System 2. obawę innej osoby przed odpowiedzialnością karną zależną od jego wniosku lub skargi. np. paraliż. jeżeli nie podporządkuje się jego żądaniom seksualnym. Np. zgwałcenie dziecka. Nie ma przestępstwa.

200 stypizowana jest odmiana przestępstwa polegająca na "utrwalaniu treści pornograficznych" z udziałem małoletniego poniżej lat 15. Znamiona tego przestępstwa wypełnia ten. Powód kryminalizacji kazirodztwa nie jest jasny. Filar. Rozpowszechnianie pornografii. Czynności seksualne z dzieckiem (czyn lubieżny). W cywilizacji europejskiej.inicjatywy osoby podporządkowanej. że kazirodztwo uważane było w prawie wszystkich znanych kulturach za czyn wywołujący grozę. 200 KK jest "czyn lubieżny". kto doprowadza małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności. 200 KK np. V. VII. Art. Tradycyjną nazwą przestępstwa z art. np. picie alkoholu przez kobietę ciężarną. Twierdzono mianowicie. chociaż przepis nie używa tej nazwy. Ponadto w literaturze zwraca się uwagę na to. że dzieci ze stosunków kazirodczych częściej mają pewne wady genetyczne. W pewnym okresie próbowano uzasadniać przestępność kazirodztwa szkodliwością stosunków kazirodczych dla zdrowia ewentualnego potomstwa. 201 KK określa kazirodztwo jako dopuszczenie się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego. jak stwierdza M. awans. że powody karalności kazirodztwa mają charakter emocjonalny. W § 2 art. Przepis ma chronić dzieci przed nadużyciem seksualnym w stosunku do nich. że inne czyny mogące mieć wpływ na zdrowie potomstwa. liczącej na uprzywilejowane potraktowanie. Wszystkie te fakty skłaniają do konkluzji. przysposobiającego. jak kazirodztwo. Nie jest więc przestępstwem z art. nie ma żadnych regulacji prawnokarnych tego zjawiska aż do roku 1642. Przestępstwa związane z rozpowszechnianiem pornografii (w KK ujęte w art. VI. stosunek seksualny dwojga czternastolatków. Kazirodztwo. przy czym powód tej emocji nie jest dotąd do końca jasny. jako przełamanie pewnego tabu. Wiadomo. i pozostało przestępstwem po jej upadku. przysposobionego. nie spotykają się z taką gwałtowną reakcją negatywną. 202) są przykładem na zmienność ocen społecznych co do karygodności pewnych czynów. Racją bytu tego przepisu jest przekonanie. że wczesne kontakty seksualne szkodzą rozwojowi fizycznemu i psychicznemu dzieci. Współczesna genetyka nie potwierdza jednak tego twierdzenia. Zresztą kazirodztwo było kryminalizowane przed zaistnieniem tej hipotezy. nagrodę itp. brata lub siostry. zstępnego. kiedy .

645). Niektórzy autorzy kładli nacisk na to. 202 § 1 KK kryminalizuje publiczne prezentowanie treści pornograficznych w taki sposób. podniecenie seksualne (albo "nadmierne" podniecenie seksualne) jest czymś złym. uznano rozpowszechnianie pornografii za zjawisko tak szkodliwe społecznie.. że może to narzucić ich odbiór osobie. O zwalczaniu obiegu wydawnictwami pornograficznymi (Dz. sprzedaż czasopism pornograficznych w sexshopie lub wyświetlanie filmów pornograficznych) . która tego sobie nie życzy. że przedmiot mający charakter pornograficzny to taki. stwierdzając. Tego typu określenia pornografii najwyraźniej opierają się na założeniu. 497. i zaczął być uznawany za ważny składnik ludzkiego życia. Andrejew.U. z 1922 r. że stała się ona przedmiotem wielostronnych umów międzynarodowych.. zm.. Na początku XX w. Miało to niewątpliwie związek ze zmianą ogólnego stosunku do spraw seksu. Prawo. 513). mianowicie konwencji z 1910 r. tzn. Fitar (Filar.. Dz. Buchała. Wynika więc z tego.. Komentarz.to wprowadzono ją ordonansem Ferdynanda III w Austrii (Filar. że zwykłe rozpowszechnianie pornografii wśród osób dorosłych. że. że chodzi tu o przedmioty. poglądy na szkodliwość pornografii i potrzebę jej zwalczania uległy jednak zasadniczej zmianie.. W drugiej połowie XX w. szkodliwym czy niebezpiecznym.. tolerowanym jedynie dla celów prokreacji. Zdaniem Filara. na tle obowiązujących przepisów należy mianem pornograficznych określać przedmioty. który w przeważającej opinii przestał być czymś w zasadzie podejrzanym i bliskim sferze czynów niemoralnych. których treścią jest przedstawienie . Bardziej obiektywistycznie ujmuje tę kwestię K.U. ochrony przed niepożądanym kontaktem z pornografią. że ta intencja twórcy przedmiotu musi znaleźć wyraz w samym dziele (KK. Przedmiotem ochrony tego przepisu jest więc obyczajność seksualna w sensie wolnościowym. 112). 147). Jest to pojęcie ocenne. które sobie tego życzą (np. KK z komentarzem. Węższą definicję pornografii zaproponował M. z wyłączeniem jednak przedmiotów mających charakter dzieł sztuki (Makarewicz. Art. przez wywieszenie plakatu na ulicy. Podstawowym zagadnieniem jest tutaj pojęcie "treści pornograficznych". Nr 71.. który jest zwolennikiem dekryminalizacji rozpowszechniania pornografii z powodu nieszkodliwości takich czynów. Tradycyjnie uważano w polskiej literaturze prawa karnego i orzecznictwie sądowym.. Nr 59). stąd trudności w jego zdefiniowaniu i stosowaniu w praktyce...U. który jest obliczony na wywołanie podniecenia płciowego.nie jest przestępstwem. Przestępstwa. Nr 21) i konwencji z 1923 r. z 1951 r. które mogą wywołać u przeciętnych osób nadmierne podniecenie seksualne (Buchała. 112). np. Komentarz.. Przestępstwa. o zwalczaniu obiegu i handlu wydawnictwami pornograficznymi (Dz. z 1927 r.

podstępem lub przy wykorzystaniu stosunku zależności lub krytycznego położenia. Regulacja prawna prostytucji może się opierać na czterech podstawowych systemach (zob. prymitywne i wulgarne w formie. System reglamentacji polega na zalegalizowaniu prostytucji (łącznie z licencjonowaniem domów publicznych). jeśli chodzi o pornografię z udziałem dzieci lub użyciem przemocy. przestępstwem jest prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu poniżej lat 15 lub udostępnianie mu przedmiotów mających charakter pornograficzny (art. Natomiast KK nie jest na pewno konsekwentny. Sens tego przepisu jest jasny. rejestracji prostytutek przez policję i poddaniu ich obowiązkowej . VIII. 1. Niezależnie od rodzaju pornografii. ponieważ art. Inne przestępstwa związane ze zjawiskiem prostytucji. Definicja ta. skoro sodomia jako taka nie jest w Polsce karalna. pedofilia. IX. jego zdaniem. W art. sodomia. 218). sprzedanie dziecku pisma pornograficznego w kiosku. 202 § 2 KK). Prostytucja uważana jest za zjawisko z zakresu patologii społecznej w dużym stopniu ze względu na jej negatywną ocenę moralną. 203 KK przewidziane jest przestępstwo zmuszania innej osoby do uprawiania prostytucji przemocą. np. Jasińska. że sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób wenerycznych i AIDS oraz może powodować degradację społeczną osób ją uprawiających. zachowuje obecnie swoją aktualność tylko częściowo. Tego rodzaju pornografia określana jest w literaturze jako "twarda pornografia". ustalając czy są to utwory nie spełniające minimum standardu estetycznego.czynności seksualnych sprzecznych z przyjętymi wzorcami zachowań seksualnych (homoseksualizm. 202 § 3 KK. posługiwać się kryterium estetycznym. groźbą bezprawną. 202 KK wprowadza zróżnicowanie pojęcia pornografii. System 2. Ponadto należy. System prohibicyjno-represyjny polega na traktowaniu prostytucji jako przestępstwa i na represji karnej wobec prostytutek. sformułowana na tle KK z 1969 r. sprowadzanie ich albo rozpowszechnianie jest przestępstwem z art. nekrofilia). w § 3 tego przepisu odmiennie traktuje się "treści pornograficzne z udziałem małoletniego poniżej 15 lat albo związane z użyciem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem". Produkowanie takich treści pornograficznych w celu rozpowszechniania. Mianowicie. a także dlatego. Zmuszanie do prostytucji. traktując jako "twardą pornografię" treści pornograficzne związane z posługiwaniem się zwierzęciem. Systemy prawnej regulacji prostytucji.

Użycie liczby mnogiej w zwrocie "korzyści majątkowe" zakłada istnienie pewnego powtarzającego się (co najmniej dwukrotnego) zachowania się. sprzedawców itd. Karalność sutenerstwa trudno jest uzasadnić. 204 § 1 KK) polega na umyślnym ułatwianiu cudzej prostytucji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Jego zasadnicze założenia polegają na działaniach profilaktycznych i resocjalizacyjnych wobec prostytutek i na zwalczaniu (również przez stosowanie sankcji karnych) zjawisk towarzyszących prostytucji. System neoreglamentacji różni się od systemu reglamentacji tym. Sutenerstwo (art. Nakłanianie zakłada istnienie po stronie sprawcy zamiaru bezpośredniego. poz.). ponieważ prostytucja nie jest czynem zabronionym.U. przyjmowanie ogłoszeń zawierających ofertę prostytucji. fryzjerów. z 1952 r. Nie są kuplerstwem tego rodzaju działania.. czyli nakłaniania innej osoby do uprawiania prostytucji. tzn. o zwalczaniu handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji (Dz. Kuplerstwo (art. System abolicjonistyczny.). jeżeli dokonywane są bezinteresownie. nie dopuszcza on też uznania prostytucji za przestępstwo.kontroli lekarskiej. Nr 41. Typy przestępstw. że to czerpanie korzyści nie jest dobrowolne. Kuplerstwem nie jest też świadczenie zwykłych usług lub sprzedaż towarów i pobieranie za to od prostytutki opłat (przez taksówkarzy. W art. 204 § 1 KK ujęte zostało przestępstwo stręczycielstwa. np. Przepis nie wymaga jednak stwierdzenia tego rodzaju sposobu osiągania korzyści (byłoby to zresztą wówczas przestępstwo na mocy innych przepisów KK). prowadzenie domu publicznego. 2. że nie dopuszcza utrzymywania domów publicznych. . 278 zał. opiera się na rezygnacji z legalizacji prostytucji i zakazie rejestracji prostytutek. 204 § 2 KK) polega na czerpaniu korzyści majątkowych z cudzej prostytucji. biciem itd. Od strony przedmiotowej zachowanie się sprawcy odpowiada pojęciu podżegania (art. 18 § 2 KK). zwłaszcza jej eksploatacji przez inne osoby. zresztą również ten literacki raczej wizerunek sutenera nie odpowiada współcześnie rzeczywistości. przeważający obecnie na świecie. a rejestrację i kontrolę prostytutek powierza organom służby zdrowia. że sutener wymusza pieniądze od prostytutki groźbą. nawet jeżeli obiektywnie ułatwia to uprawianie prostytucji. nie jest jednak objęte tym pojęciem. wynajęcie mieszkania dla uprawiania prostytucji. Prawdopodobnie u podstaw kryminalizacji tego zachowania leży przekonanie o tym. osoby wynajmujące lokal w celach mieszkalnych. Zasady systemu abolicjonistycznego ujęte zostały w konwencji międzynarodowej z 1950 r. kosmetyczki. normalnie pobieranych za takie usługi lub świadczenia.

253 § 1 KK. 198 KK (czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną) jest ono ścigane na wniosek pokrzywdzonego. W art. Nie jest jasny stosunek tego przepisu do art. 204 § 3 KK). że taka osoba nie odpowiada również za podżeganie lub pomocnictwo albo współsprawstwo. Jeśli chodzi o przestępstwo z art. która pozostaje już w ważnym związku małżeńskim. kto pozostawał w związku małżeńskim. Według poprzednio obowiązującego uregulowania (art. Stręczycielstwo. Ponieważ KK z 1997 r. należy przyjąć. Według art. ponieważ nie ma on znaczenia prawnego. X. a więc czas jego popełnienia nie rozciąga się na cały okres od zawarcia . Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece. Bigamia polega na zawarciu małżeństwa przez osobę. § 32. chyba że jest również osobą pozostającą w ważnym związku małżeńskim.Najczęściej występuje bowiem między prostytutką i sutenerem stosunek wzajemnej zależności. nawet jeżeli wiedziała. Nie jest więc bigamią zawarcie przez osobę pozostającą w związku małżeńskim ślubu religijnego z inną osobą. bigamia mogła polegać również na zawarciu małżeństwa przez osobę stanu wolnego z kimś. Bigamia nie jest przestępstwem trwałym. jeżeli określony w tym przepisie stan ofiary nie jest wynikiem trwałych zaburzeń psychicznych. Dobrem prawnym chronionym przez przepis karny (art. że partner jest żonaty (zamężna). 206 KK) o bigamii jest ustawowa forma małżeństwa monogamicznego (Ratajczak. 205 KK ściganie przestępstwa zgwałcenia lub nadużycia stosunku zależności następuje na wniosek pokrzywdzonego. kuplerstwo i sutenerstwo w stosunku do osoby małoletniej stanowi typ kwalifikowany (art. Chodzi o zawarcie małżeństwa w formie przewidzianej przez KRO. System 2. Polega ono na zwabianiu lub uprowadzaniu innej osoby w celu uprawiania prostytucji za granicą. 183 KK z 1969 r. Bigamia. który kryminalizuje czyn polegający na "uprawianiu handlu ludźmi nawet za ich zgodą". I. Nie popełnia przestępstwa druga strona małżeństwa bigamicznego. 204 § 4 KK przewiduje się przestępstwo znane pod tradycyjną nazwą "handlu żywym towarem". Tryb ścigania. wyraźnie zrezygnował z tej odmiany bigamii. 264).).

jeżeli są one małoletnie (a więc nie ukończyły 18 lat) albo nieporadne (np. głodzenie. 13 KRO). Kryminalizacja bigamii jest reliktem dawnego podejścia do niej jako do naruszenia sakramentu małżeństwa. Znęcanie się to działanie lub zaniechanie polegające na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub dolegliwych cierpień moralnych. Przestępstwo znęcania się. Wystar-. gdy pokrzywdzony nie jest zdolny z własnej woli przeciwstawić się znęcaniu.stosowanie przepisów karnych o fałszowaniu dokumentu i o oszustwie. i znosi je z obawy przed pogorszenie swej sytuacji. powtarzającym się albo jednorazowym. 207 § 2 KK jest znęcanie się połączone ze szczególnym okrucieństwem. a w przypadkach. straszenie. II. 9 § 3 KK). przez utratę pracy. gdy łączyła się ona z fałszowaniem dokumentów stanu cywilnego lub z oszustwem matrymonialnym . Jest to przestępstwo. 207 KK przewiduje przestępstwo znęcania się fizycznego lub psychicznego nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny. . 2zyłoby zapewne stosowanie przepisów KRO o uniewa2nieniu mał2eństwa bigamicznego (art. 115 § 11 KK). Współcześnie brak do niej dostatecznego uzasadnienia. wyrzucanie z mieszkania. z powodu kalectwa). może więc być popełnione w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. np. a także do osób pozostających w stosunku zależności od sprawcy. Stosunek zależności zachodzi wtedy.małżeństwa bigamicznego do jego unieważnienia. znieważanie. 207) polega na znęcaniu się. I Adresatem działań ma być osoba najbliższa dla sprawcy (art. lecz jest to moment zawarcia drugiego małżeństwa. jeżeli skutek swego czynu w postaci usiłowania samobójstwa co najmniej mógł i powinien przewidzieć (art. Druga kwalifikowana postać znęcania się (§ 3 art. tzn. którego następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. mieszkania (OSNKW 86/1976). bicie. środków utrzymania. lecz intensywnym i rozciągniętym w czasie (OSNKW 86/1976). Art. Przypisanie sprawcy tego przestępstwa wymaga ustalenia związku przyczynowego między znęcaniem się i skutkiem w postaci usiłowania samobójstwa. które może być popełnione z winy mieszanej. sprawca umyślnego znęcania poniesie surowszą odpowiedzialność z art. Znęcanie się może też być dokonywane w stosunku do innych osób. Typem kwalifikowanym przewidzianym w art. 207 § 3 KK. Znęcanie się jest przestępstwem umyślnym. np.

jak stwierdza SN wtedy. Przestępstwo rozpijania jest przestępstwem umyślnym. 46 ustawy z 1982 r. jak i ewentualnym. art. by czyn sprawcy był działaniem. W orzecznictwie SN wyjaśnia się też pojęcie spowodowania skutku w postaci narażenia uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Polega ono na narażeniu osoby uprawnionej do otrzymywania alimentów od sprawcy na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych przez uporczywe uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego.5% (zob. że rozpijanie polegać ma na dostarczaniu napojów alkoholowych małoletniemu. 209 KK. Przepis precyzuje. a nie np. Uchylanie się od alimentacji. Przez napój alkoholowy rozumie się każdy napój (a więc środek spożywczy służący do picia. że w postaci polegającej na nakłanianiu wchodzi w grę tylko zamiar bezpośredni co do nakłaniania (tak jak przy podżeganiu). 10 KC). przy czym fakt zaspokojenia . Zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oznacza dostarczenie środków koniecznych nie tylko do utrzymania się. Przestępstwo to określone jest w art. lekarstwo) zawierający alkohol w stężeniu przekraczającym 1. Musi to być działanie wielokrotnie powtarzające się z pewną częstotliwością. o wychowaniu w trzeźwości). natomiast wystarczy. ułatwianiu mu ich spożywania lub nakłanianiu go do spożywania. wstrzymanie się z zapłatą kolejnych rat alimentacyjnych co najmniej przez 3 miesiące lub płacenie ich nieregularnie albo w kwotach znacznie niższych od należnych) nacechowane nieustępliwością. a więc może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim. Uporczywe uchylanie się zachodzi . chęcią postawienia na swoim (OSNKW 86/1976). przy czym jest to postępowanie długotrwałe (np. które stwarza niebezpieczeństwo przyzwyczajenia małoletniego do stałego picia napojów alkoholowych lub umacniania go w tego rodzaju skłonności (OSNKW 86/1976). ale również do uzyskania niezbędnego wykształcenia i korzystania z dóbr kulturalnych (OSNKW 86/1976). 471 które nie ukończyły lat 18 (art. IV. Rozpijanie małoletniego. z tym. 208 KK) dotyczy małoletnich. Wypełnienie znamion tego przestępstwa wymaga. te sprawca godzi się na stworzenie niebezpieczeństwa rozpicie małoletniego. Przestępstwo rozpijania (art. gdy sprawca mając obiektywną możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego nie dopełnia go ze złej woli. a więc osób. Działanie jednorazowe może być jednak potraktowane jako usiłowanie popełnienia tego przestępstwa. ciążącego na sprawcy z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego.III.

Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego albo osoby nieporadnej ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny . organu opieki społecznej lub właściwej instytucji. ale jedynie godzi się na spowodowanie wymaganego w przepisie skutku w postaci narażenia osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. a także do osób obcych w stosunku do sprawcy. ale niewątpliwie jego ratio legis opiera się na przekonaniu. 209 KK. gdy sprawca wprawdzie chce uchylać się od alimentacji.tych potrzeb kosztem znacznego wysiłku osoby współzobowiązanej do alimentacji albo przez inne osoby nie wyłącza znamion przestępstwa z art. Popełnione być ono może tylko z winy umyślnej w obydwu jej postaciach. Zamiar ewentualny zachodzić może np. 1. którym zasądzono stałą rentę jako odszkodowanie za spowodowane uszkodzenie ciała. beż zapewnienia jej opieki ze strony innych osób lub instytucji. obowiązku alimentacyjnego w stosunku do dziecka. Art. wynikającego z ustawy. Jest to przestępstwo umyślne w postaci podstawowej (§ 1 art. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego ściganie nie wymaga złożenia takiego wniosku. gdyż jego sprawcą może być jedynie ten. 210). jakie nadaje mu się w języku potocznym. V. wtedy. spowodowany poważną chorobą). kto ma obowiązek troszczenia się o osobę poniżej lat I S albo 0 osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny (np. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego. 210 KK) jest przestępstwem indywidualnym. Może to się odnosić np. Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. rodziców lub innej osoby najbliższej. Samo porzucenie należy rozumieć w znaczeniu. niedorozwój psychiczny) lub fizyczny (np. Przestępstwo uchylania się od alimentacji jest przestępstwem trwałym. Przestępstwo porzucenia (art. 209 KK dotyczy uchylania się od. Porzucenie. wymagającej troszczenia się o nią. że przy porzuceniu stan taki na ogół powstaje. 160 KK). do osób. Natomiast przy popełnieniu przestępstwa typu kwalifikowanego przez następstwo w postaci śmierci osoby porzuconej (§ 2 art. 210) wchodzi w grę wina mieszana. 2. Przepis nie wymaga wywołania przez sprawcę stanu bezpośredniego niebezpieczeństwa dla porzuconej osoby (wywołanie takiego niebezpieczeństwa może uzasadniać kwalifikację z art. Porzucenie lub uprowadzenie dziecka lub osoby bezradnej. tzn. jako nieuzasadnione sytuacją oddalenie się od osoby.

że brał łapówki. że prowadzi niemoralny tryb życia (postępowanie ) albo pomawianie o to. grupy osób i instytucji. Przestępstwa przeciwko czci. Zakres pojęcia. które mogą poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania I potrzebnego dla danego stanowiska. ale także przez np. Zniesławienie. Szczególne sytuacje powstają na tle tego przepisu w przypadkach sporów między rodzicami dziecka o wykonywanie opieki nad nim. Uprowadzenie polega na zabraniu osoby spod kontroli osób uprawnionych do opieki. a więc negatywne wypowiedzi o nich nie wypełniają znamion tego przestępstwa. I. że każde z rodziców może być podmiotem przestępstwa określonego vy art. np. gdy małoletni lub osoba bezradna znalazły się tam początkowo legalnie.(art. Zniesławienie polega na pomawianiu o takie postępowanie lub właściwości. że kolaborował z okupantem. wykorzystanie ich nieobecności lub nieuwagi. gdy jego władza rodzicielska względem dziecka uległa zawieszeniu lub ograniczeniu albo jeżeli rodzic został jej pozbawiony (OSNKW 2/1980). Zatrzymywanie natomiast. 211 KK jedynie wtedy. 211 KK). Jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. zawodu lub rodzaju działalności. nawet wtedy. 1. Np. niekoniecznie przemocą lub podstępem. Przepis ten chroni bowiem dobro osób poddanych opiece lub nadzorowi (głównie . § 33. że nie mogą one samodzielnie decydować o sobie wbrew woli osób sprawujących opiekę lub nadzór. że źle traktuje rodzinę. osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej. chyba że jednocześnie godzą w dobre imię bliskich zmarłego. wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru jest przestępstwem. to zachowanie się powodujące pozostawanie osoby poddanej opiece lub nadzorowi w miejscu. Zniesławienie nie dotyczy również ocen dotyczących dzieł. I Przepis o zniesławieniu nie chroni dobrego imienia osób zmarłych. że jest alkoholikiem. pomawianie kogoś o to. gdzie osoba uprawniona nie może wykonywać opieki lub nadzoru. osobą zboczoną seksualnie. nawet jeżeli osoba uprowadzona lub zatrzymana zgadza się lub nawet życzy sobie tego. gdy dziadkowie dziecka zatrzymują je u siebie na dłużej wbrew woli rodziców. rodziców osób małoletnich) przy istnieniu ogólnego założenia. że drżą mu . a więc nawet najostrzejsza krytyka artystyczna lub literacka nie może być zniesławieniem. Przedmiotem przestępstwa zniesławienia (art. W orzecznictwie SN przyjmuje się. po wizycie uzgodnionej z rodzicami. 212 KK) jest dobre imię (dobra opinia) jednostki. pomawianie chirurga.

co nie wyłącza odpowiedzialności osoby cytowanej. (OSNKW 44/1997) SN wskazał na fakt. 213 KK. me . nawet jeżeli są one nieracjonalne lub nietolerancyjne. że". mimo że takie podejście do odmienności seksualnej jest przejawem nietolerancji. W uchwale z 1997 r. robi odrażające wrażenie itp. a nie czystej oceny. Pomawianie w rozumieniu art. orzeczeń sądowych. Zasadę. wypowiedzi o osobach publicznych oraz wypowiedzi w trakcie wydarzeń publicznych) cytujący cudzą wypowiedź nie odpowiadają za zniesławienie. w intencji osoby pomówionej. że w świetle prawa prasowego z 1984 r. 2. by chodziło o rzeczywiste cytaty (a nie np. listów gończych oraz ogłoszeń i reklam. chyba że przytaczający takie wypowiedzi robi to w rzeczywistej intencji przeciwstawienia się im. 61 Konstytucji RP z 1997 r. "Ludzie mówią. np. wyklucza się odpowiedzialność prawną dziennikarzy za opublikowanie komunikatów PAP. w zakresie spraw publicznych (przede wszystkim chodzi o wypowiedzi osób publicznych. w opinii społecznej za poniżające uchodzi nazwanie kogoś homoseksualistą. którą się zajmuje. co może daną osobę poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania musi być dokonywane w oparciu o oceny społeczne. Stosowanie tej reguły musi jednak uwzględniać prawo jednostki do informacji o sprawach publicznych (art. wygłaszanie opinii o kimś. Jednakże. To. Zależy to od osoby pomawianej. Co do innych publikacji powołanie się na fakt cytowania wypowiedzi innej osoby nie wyklucza odpowiedzialności za zniesławienie. nie musi być takie w stosunku do gwiazdy filmowej. że"). że jest tępy. Europejskie). Fakty i oceny. komunikatów urzędowych. jej środowiska i rodzaju działalności. Gardocki. że wypowiedzi ocenne nie mogą stanowić zniesławienia podkreśla w swym orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka (zob. Brak odpowiedzialności w tych wypadkach uwarunkowane jest jednak tym. nieobliczalny.ręce (właściwości). leniwy. Nie zwalnia od odpowiedzialności za zniesławienie przekazywanie wypowiedzi innych osób na zasadzie relata refero ("X powiedział. Ustalenie. Uwzględniać należy realnie funkcjonujące oceny społeczne. wyrażanie swojego poglądu pod pozorem cytowania) i były one w zasadzie nieanonimowe. przewidziany w art. 3. a więc będzie to zniesławieniem.) oraz konieczną dla realizacji tego prawa wolność wypowiedzi i jej najważniejszy wycinek wolność prasy. co może być poniżające lub narazić na utratę zaufania w stosunku do duchownego. arogancki. ogłoszeń sądów i innych organów państwowych. 212 KK musi mieć charakter wypowiedzi o faktach. np. Tak więc. Prawo do informacji. ponieważ oceny nie mogą być sprawdzane przez dowód prawdy.

zeznania składane przed policją. opinie zawarte w aktach osobowych. że nie ma zniesławienia. przez pracodawców pracownikom. o ile nie następuje przekroczenie granic działania w ramach uprawnienia. udzielane w wykonaniu ich powołania wierzącym tego samego wyznania). są większe. Oznacza to. 213 KK. upomnienia i karcenie przez duchownych. sprawca nie ograniczy się do oceny. doniesienia pokrzywdzonych o przestępstwie). 4. być traktowane jako zniesławienie (ZO IK 185/1934). Ciężar dowodu obciąża tu wyjątkowo (wbrew ogólnym regułom procesu karnego) oskarżonego. Ad 1 ) Przy niepublicznym postawieniu zarzutu (art. Może to natomiast niekiedy wypełniać znamiona zniewagi (art. które tracą swą bezprawność ze względu na upoważnienie udzielone składającemu je w sposób wyraźny lub domniemany przez dotkniętą nimi osobę (np. organami skarbowymi). zażalenia. w okresie międzywojennym. jeżeli zarzut był prawdziwy. obowiązku lub upoważnienia. przedstawił interpretację przepisu o zniesławieniu. że przeprowadzenie. wytyki udzielane przez przełożonych podwładnym. 213 § 2 KK) dla stwierdzenia. Przepis ten wyróżnia dwie sytuacje: 1) gdy zarzut uczyniony został niepublicznie. dowodu prawdy powoduje stwierdzenie braku przestępstwa. np. orzeczenie SN z 1996 r. raporty policji. oświadczenia prokuratorów i sędziów. w sprawie III KKN 98/96). sprawozdania urzędników skarbowych. 3) oświadczenia. Ad 2) Przy publicznym postawieniu zarzutu wymagania ustawy (art. skargi sądowe. odpowiedzi na zarzuty procesowe. że działanie jest we wskazanych wyżej sytuacjach legalne tylko o tyle. Do wypowiedzi tego rodzaju zaliczono: 1) oświadczenia składane w uzasadnieniu lub w obronie praw (np.może być potraktowane jako zniesławienie dopóki nie jest poparte wypowiedziami o faktach. Zniesławienie a krytyka. 2) oświadczenia składane w wykonaniu obowiązku nałożonego przez prawo publiczne (np. 5. przez nauczycieli uczniom. lecz nazwie go kretynem lub pętakiem. jeżeli mieści się w ramach prawa do krytyki. 216 KK). Działanie w ramach uprawnień SN. przez podnoszącego zarzut. jako mające charakter działań prawnych. Interpretacja ta zachowuje swoją aktualność i na tle obecnego stanu prawnego (zob. sądem. Nie wystarczy mianowicie udowodnić prawdziwość . jeżeli przybierze niedopuszczalną formę. zakreślonych przez art. według której pewne wypowiedzi stanowiące realizację uprawnień lub wykonywanie obowiązków nie mogą. 2) gdy zarzut uczyniony zastał publicznie. 213 § 1 ) nie ma zniesławienia. Trzeba jednak pamiętać. Pomawianie nie jest przestępnym zniesławieniem. że ktoś jest tępy lub nieobliczalny.

6. polegającego na wyborze najlepszego z kandydujących. 7. kurację odwykową może być obroną społecznie uzasadnionego interesu. Przy takim rozumieniu byłby to bowiem przepis zbędny. jeżeli określi go jako "bandytę". mimo prawdziwości zarzutu. Na wniosek pokrzywdzonego (któremu może zależeć na tym. użyje wobec niego określenia "złodziej". Forma zarzutu. odrzucenie jednej kwalifikacji prawnej (z przepisu o zniesławieniu) nie musi oznaczać bezpodstawności drugiej kwalifikacji (z przepisu o zniewadze). lecz dla dokuczenia jej . Przykład: W stosunku do X-a publicznie podniesiono zarzut. Przepis ten należy rozumieć nie jako zwykłe potwierdzenie ogólnej reguły. przy której forma ta nie była adekwatna do jej zawartości merytorycznej. . sąd orzeka podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości. Tak więc sprawca. jako alkoholik. konieczne jest ponadto stwierdzenie. Np. Art. że ma kochankę. że inaczej należy podchodzić do zniewagi nie łączącej się z określonym zarzutem merytorycznym (czystej zniewagi). by stwierdzenie nieprawdziwości zarzutu dotarło do opinii publicznej).będzie zniesławieniem. może natomiast ponieść taką odpowiedzialność. niewłaściwa od strony formy (a więc będąca zniewagą z art. podnoszący zarzut nie może udowadniać. Według art. 214 KK należy natomiast rozumieć jako ustanawiający zasadę. gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.zarzutu. z powodu prawdziwości zarzutu) nie wyłącza jednak odpowiedzialności sprawcy za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu. podniesienie na zebraniu wyborczym zarzutu. 213 § 2 KK zawiera jednak pewne ograniczenie co do dowodu prawdy. a inaczej do kwestii zniewagi łączące się z zamachem na dobre imię. ponieważ dotyczy życia prywatnego X-a. Upublicznienie wyroku. że w razie początkowego przyjęcia zbiegu przepisów. 214 KK brak przestępstwa zniesławienia (np. usprawiedliwiony w świetle przepisów o zniesławieniu. W procesie o zniesławienie. Art. Jeśli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego. że kandydat przeszedł kiedyś. Nawiązka. 216 KK) będzie tylko taka wypowiedź. Publiczne podniesienie takiego zarzutu wobec jakiejś osoby bez takiego uzasadnienia. W przypadku. nie powinien odpowiadać za zniewagę. że X dokonał kradzieży. że zarzut służy obronie społecznie uzasadnionego interesu. który podnosząc usprawiedliwiony zarzut. gdy podnoszony jest wobec kogoś zarzut merytoryczny. dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy. że uprawia kazirodcze stosunki z małoletnią dowód prawdy byłby dopuszczalny. co powoduje częste awantury między nim a jego żoną. że jest on prawdziwy. Gdyby X-owi zarzucono.

8. że uważane są one za znieważające. Zwrot.W razie skazania za zniesławienie sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego albo na PCK lub na inny cel społeczny nawiązkę (art. by zniewaga do adresata dotarła. demonstracyjnie podkreślające pogardę w stosunku do innej osoby. lecz jego utarte. przy czym istotne jest nie słownikowe znaczenie danego zwrotu językowego lub gestu. jeżeli są za takie uważane tylko w pewnym regionie lub środowisku (Kulesza. podczas gdy porównania do innych zwierząt za takie uważane nie są. Kwalifikowanym typem zniesławienia jest pomawianie za pomocą środków masowego komunikowania (art. fakt. Przy skazaniu za zniewagę sąd może orzec nawiązkę (art. Zniewaga jest jednak przestępstwem formalnym (Kulesza. II. Zniewaga ścigana jest z oskarżenia prywatnego. Działanie znieważające musi mieć miejsce w obecności jego adresata albo publicznie lub być podjęte w zamiarze. Ponieważ jednak jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. jeżeli antysemita. Zniewaga (art. Zniewaga. . nie można tego potraktować jako zniewagi. 212 § 3 KK). Np. a więc przeciwko jego subiektywnemu poczuciu własnej wartości jako jednostki ludzkiej. 216 § 2 KK). Może to być epitet słowny lub obelżywy gest. znanego KK z 1969 r. 216 KK) jest przestępstwem przeciwko godności osobistej człowieka. nazwie go "Żydem". wchodzi ewentualnie tylko w grę zakwalifikowanie tego jako usiłowania nieudolnego. Popełnienie zniewagi za pomocą środków masowego komunikowania jest kwalifikowaną postacią zniewagi (art. 216 § 4 KK). Typ kwalifikowany. Epitety mogą być znieważające również. Kodeks nie określa dokładniej czynności czasownikowej przy tym przestępstwie. chcąc kogoś znieważyć. zwrot "ty psie". ograniczając się do użycia w znamionach zwrotu "znieważa". ten rozumiany jest jako zachowanie się dobitnie. 172). "świnio".. KK zrezygnował natomiast ze. typu przestępstwa o nazwie "oszczerstwo". praktycznie subiektywne odczucie pokrzywdzonego będzie miało decydujące znaczenie dla nastąpienia odpowiedzialności karnej. 168). Np. 212 § 2 KK). na którym oparty jest system prawny. umowne znaczenie społeczne. uważamy jest za znieważający na mocy pewnej trudnej do racjonalnego wytłumaczenia konwencji. Nie mogą być traktowane jako zniewaga określenia wynikające z pewnego systemu wartości sprzecznego z systemem wartości. a więc jego dokonanie nie jest zależne od rzeczywistego nastąpienia skutku w postaci poczucia naruszenia godności osoby znieważanej.

Naruszenie nietykalności cielesnej. powodującym powstanie po jego stronie roszczenia dochodzonego w przewidzianym przez przepisy KP i KPC trybie. np. Do osób takich zalicza się wszystkie osoby odpowiedzialne za wydawanie w zakładzie pracy decyzji dotyczących kształtowania i realizacji praw pracownika. 218 przewiduje się przestępstwo naruszenia praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego. a więc przede wszystkim osoby sprawujące funkcje kierownicze i osoby odpowiedzialne za sprawy pracownicze. w sposób znieważający. 217 KK będzie więc np. 217 KK tylko wtedy. W zakładach prywatnych może to być też właściciel firmy. Przedmiotem tego przestępstwa może być tylko osoba wykonująca czynności z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Nietykalność cielesna oznacza prawo do tego. by nie być potraktowanym. gdy popełnione są umyślnie. W art. § 34. 216 przewidziano możliwość odstąpienia od wymierzenia kary. pociągnięcie za włosy. . Podobnie jak przy przestępstwie zniewagi możliwe jest tutaj odstąpienie przez sąd od wymierzenia kary. przez fizyczne oddziaływanie na ciało człowieka. przykry lub bolesny. 218-221. oblanie wodą (przeważa tu element dolegliwości fizycznej). Przestępstwem z art. Art. Pewne naruszenia praw pracownika są też penalizowane jako wykroczenia z art. 217 KK określa stronę przedmiotową tego przestępstwa słowami: "Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną".W § 3 art. Naruszanie uprawnień pracowniczych lub zasad BHP. Działania te wypełniają znamiona przestępstwa z art. Naruszanie uprawnień pracownika jest w zasadzie tylko czynem bezprawnym. jeżeli miała miejsce prowokacja lub retorsja. jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego (prowokacja) lub jeżeli znieważony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną (retorsja). warsztatu. splunięcie na kogoś. sklepu. lekkie spoliczkowanie. kopnięcie. I. III. Naruszenie nietykalności cielesnej ścigane jest z oskarżenia prywatnego. 281-283 KP. KK kryminalizuje tylko najjaskrawsze postacie takich naruszeń w art. Przestępstwa przeciwko prawom pracownika. zrzucenie czapki (przeważa tu element znieważenia) albo uderzenie innej osoby.

udzielenia urlopu. 218 skryminalizowano czyn polegający na odmowie ponowne go przyjęcia do pracy osoby. W § 3 art. Art. mających wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokości. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez czyn osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo i higienę pracy. nawet za zgodą zainteresowanego. Przewiduje się tu w § 2 art. polegającą na dobrowolnym uchyleniu grożącego niebezpieczeństwa. Uwagi ogólne. Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego. Przestępstwo to dotyczy złośliwego lub uporczywego naruszania uprawnień pracownika wynikających ze stosunku pracy lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym. szykanowania go) albo uporczywe (a więc długotrwałe i nieustępliwe). 220 KK karalność również nieumyślnego popełnienia przestępstwa. polegający na niedopełnieniu istniejącego w tym zakresie obowiązku. § 35. Przestępstwo naruszania przepisów prawa o ubezpieczeniu społecznym przewidziane jest w art. Czyn może polegać np. II. Niezawiadomienie o wypadku. Przestępstwem z tego przepisu jest więc zatrudnianie innej osoby bez opłacania składki na ZUS lub zgłoszenie wynagrodzenia niższego niż rzeczywiste. Art. III. na odmowie wypłacenia wynagrodzenia. Narażanie pracownika na niebezpieczeństwo. 481 W § 2 art. 220 KK przewidziano specyficzną postawę czynnego żalu sprawcy.gospodarstwa rolnego. 219 KK. . o której przywróceniu orzekł (oczywiście prawomocnie) właściwy organ. polegający na niezawiadomieniu w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy lub o chorobie zawodowej albo nieprzedstawieniu właściwej dokumentacji. Naruszanie uprawnień pracownika musi być albo złośliwe (a więc nacechowane chęcią dokuczenia pracownikowi. I. oczywiście obie te cechy mogą też wystąpić łącznie. 220 KK przewiduje przestępstwo narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia. 221 KK zawiera typ przestępstwa z zaniechania. Działanie sprawcy polegać ma na niezgłoszeniu. wymaganych danych albo zgłoszenia nieprawdziwych danych. wydania świadectwa pracy lub opinii.

222 § 1 KK przewiduje przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Czyn musi być popełniony (alternatywnie) podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Pierwsza grupa (222-227 i 229-230) obejmuje przestępstwa popełniane przez osoby spoza takich instytucji. że jest działaniem w obronie koniecznej). Tego typu okoliczność nie odbiera działaniu sprawcy cechy przestępności (chyba. zawiera art. dotyczące tego typu przestępstwa. Naruszenie nietykalności i czynna napaść na funkcjonariusza.jeżeli czyn wywołało niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby przybranej. zdefiniowane w art. Pojęcie osoby przybranej do pomocy interpretowane jest przez SN bardzo szeroko. ale także osoby pomagające funkcjonariuszowi na jego prośbę. Naruszenie nietykalności. Na równi z czynem przeciwko funkcjonariuszowi KK traktuje naruszenie nietykalności osoby przybranej mu do pomocy. 217 KK. Art. II. Poważniejszą odmianę agresji przeciwko funkcjonariuszowi typizuje art. Określenie "naruszenie nietykalności cielesnej" ma w tym przepisie to samo znaczenie co w art. że część przypadków atakowania funkcjonariuszy publicznych ma swoje źródło w ich zachowaniu się bezprawnym albo prowokującym. Specyficzne uregulowanie. Czynna napaść. 2. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Jego wprowadzenie wiąże się z faktem. 1. ale może wpływać na zakres jego odpowiedzialności. często polegające na swego rodzaju agresywnym zachowaniu zakłócającym funkcjonowanie instytucji. i obejmuje nie tylko osoby oficjalnie skierowane do pomocy funkcjonariuszowi.Rozdział XXIX KK zatytułowany "Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego zawiera przepisy karne dotyczące dwóch grup przestępstw. 222 § 2 KK. 223 KK. Jest to przepis nowy. nazywając ją czynną napaścią. a nawet osoby samorzutnie udzielające mu pomocy. mającym charakter szykanowania. popełniane przez osoby funkcjonujące w ramach instytucji państwowej lub społecznej (228 i 231 KK). 115 § 13 KK. a nawet odstąpić od jej wymierzenia . np. to tzw. Powtarzającym się w różnych przepisach tego rozdziału pojęciem jest pojęcie "funkcjonariusza publicznego". Według tego przepisu. przestępstwa urzędnicze. Druga grupa natomiast. Czynna .

Co do wywierania wpływu na czynności urzędowe sądu KK zawiera odrębne uregulowanie w art. okupacja budynku urzędu w celu wymuszenia określonej decyzji. Nie jest przestępstwem z tego przepisu opór bierny. dopuszcza się czynnej napaści używając broni palnej. Przestępstwo czynnego oporu (art. również w sposób bierny.napaść jest przestępstwem z art. że utrudnianie lub udaremnianie może być dokonywane w każdy sposób. Jest to nowy typ przestępstwa wprowadzony przez KK z 1997 r. Przykładem na to przestępstwo może być np. 224 § 1 KK. III. to ma miejsce opór czynny w rozumieniu art. 223 KK. by uniemożliwić zatrzymanie. Typ kwalifikowany przestępstwa czynnego oporu zachodzi wtedy. gdy funkcjonariusz przekracza swe kompetencje lub narusza przewidziany przez prawo tryb postępowania. 224 § 2 KK. lub średni uszczerbek na zdrowiu (art. będzie stosowała przemoc wobec funkcjonariuszy albo będzie się opierała przez przemoc pośrednią. 224 § 3 KK). Jeżeli natomiast osoba ta. położenie się osoby zatrzymywanej przez policję na ziemi nie stanowi przestępstwa czynnego oporu. zwłaszcza w . Utrudnianie kontroli. Wynika z tego. Art. 225 przewiduje przestępstwo udaremniania lub utrudniania wykonania czynności służbowej osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska albo w zakresie inspekcji pracy. 224 § 2 KK. Przepis ten jest więc ujęty bardzo szeroko. Nb. gdy jego następstwem jest ciężki. Jest to przestępstwo formalne. noża lub innego podobnie przedmiotu albo środka obezwładniającego. Nie ma przestępstwa z art. trzymając się latarni. Przepis obejmuje tylko opór czynny. np. Przemoc i groźba wobec urzędów i ich funkcjonariuszy. 224 § 2 KK) polega na stosowaniu przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby mu do pomocy przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej. ponieważ wtedy jego czynność przestaje mieć charakter "prawnej czynności służbowej" i służy przeciwko niej obrona konieczna (por. Jego znamiona są wypełnione nawet jeżeli działanie sprawcy nie wywołało żadnego skutku. 232. jeżeli sprawca wspólnie i w porozumieniu z innymi (co najmniej dwoma) osobami. Wywieranie wpływu na czynności urzędowe organu administracji rządowej innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego przemocą lub groźbą bezprawną stanowi przestępstwo z art. Np. 196-204). Do znamion tego przestępstwa nie należy działanie przemocą ani groźbą.

Zniewaga funkcjonariusza (lub osoby przybranej do pomocy) podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych jest określona jako przestępstwo w art. bowiem znieważaniu Prezydenta dotyczy art. Tak więc w stosunku do Prezydenta RP KK zagraża kar tylko za znieważanie go. 135 § 2 KK. Znieważenie pracownika takiego organu lub grupy jego funkcjonariuszy nie może być traktowane jako znieważenie samego organu. Nie może też polegać na zniesławieniu. . IV. V. i w taki pośredni sposób dotyczy jej jako całości. 135 § 2 KK. poniżanie Sejmu. 226 § 3 KK. Poniżanie na pewno nie może polegać na znieważaniu organu bo oznaczałoby to zbędne powtórzenie w treści art. gdy zniewaga odnosi się do organu jako takiego. Przestępstwem z tego artykułu może być np. 226 § 1 KK. że w jakiejś instytucji "pracują sami bandyci" może wyczerpywać znamiona określone w art. że kryminalizacja ma tu zakres szerszy niż w art. Przepis odnosi się do wszystkich organów konstytucyjnych poza Prezydentem RP. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie a nawet odstąpić od wymierzenia kary przy zniewadze wywołanej niewłaściwym zachowaniem się funkcjonariusza. chyba że odnosi się do wszystkich osób działających czy pracujących tam. natomiast co do innych konstytucyjnych organów przestępstwem będzie również poniżanie ich. Przywłaszczenie funkcji. 226 § 3 KK. 226 § 1 lub 216 KK. 216 KK (por. Pojęcie zniewagi jest tutaj identyczne jak w art. która mówi o utrudnianiu wykonania czynności służbowej. Należy podkreślić. natomiast stwierdzenie. 216 KK. określenie grupy pracowników danego urzędu epitetem "kretyni" będzie co najwyżej zniewagą z art. Również w przypadku publicznej zniewagi lub poniżania organu konstytucyjnego RP pojęcie zniewagi ma taki sam zakres jak w art. bo wówczas przepis miałby być uzupełniony o klauzule dotyczące dowodu prawdy. że art.wersji. lecz użył zwrotu "znieważa lub poniża". 226 § 3 KK nie ograniczył się do użycia słowa "zniewaga". 226 § 3 ma zastosowanie tylko wtedy. zwlekanie z otwarciem kontrolerowi drzwi zakładu pracy w celu ukrycia przez ten czas nieubezpieczonych pracowników albo w celu założenia na maszynę wymaganych przez przepisy BHP osłon. Wynika z tego. Niejasne jest tez samo pojęcie "poniżenia" odnoszone nie do osoby fizycznej lecz do organu państwa. Nie jest jasne dlaczego ustawodawca w art. Np. 471 ). Zniewaga funkcjonariusza lub organu. Nb. np.

wobec której sprawca powołuje się na rzekomo pełnioną funkcję lub wykorzystuje jej błąd. korzystając z błędnego przekonania świadków jakiegoś przestępstwa. że jest policjantem. Wynika z tego. chyba że nada swemu postępowaniu charakter przesłuchania. Płatna protekcja. a także w prawidłowe funkcjonowanie organów państwowych. Przestępstwo płatnej protekcji (art. 227 KK. która błędnie sądzi. Rozróżniamy łapownictwo bierne (sprzedajność) i łapownictwo czynne (przekupstwo). Jeżeli np. ale nie musi być wypełnianiem funkcji publicznej. VII. . 1. czy sprawca wpływy takie rzeczywiście ma. Uwagi ogólne Łapownictwo jest przestępstwem godzącym w zasadę bezstronności i jednakowego traktowania obywateli w sferze publicznej. 230 KK) godzi w prawidłowe i bezstronne funkcjonowanie instytucji państwowych i samorządu. Osoba korzystająca z płatnej protekcji nie ponosi odpowiedzialności kar ej z tego przepisu. która podaje się za takiego funkcjonariusza lub wyzyskuje przeświadczenie innej osoby. spisując protokół itd. VI. Nie ma przestępstwa z art. ale czyni to nie angażując innych osób. w której ma być załatwiana sprawa. jeżeli sprawca wykonuje czynność służbową. Sposób działania sprawcy określony jest jako powoływanie się na wpływy w instytucji.W art. 227 KK zachowanie się. Od strony podmiotowej jest to przestępstwo umyślne (zamiar bezpośredni). 227 KK kryminalizowane jest działanie polegające na wykonywaniu czynności związanej z kompetencją funkcjonariusza publicznego przez osobę. ktoś. to nie będzie to wypełniało znamion omawianego przestępstwa. Nie jest również przestępstwem z art. do wykonywania której nie jest uprawniony. Strona przedmiotowa płatnej protekcji polega na podjęciu się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub jej obietnicę. jeżeli przekazując za pośrednictwem sprawcy łapówkę funkcjonariuszowi instytucji. które i może. wypytuje ich o okoliczności zdarzenia. Dla bytu przestępstwa obojętne jest. Może jednak ponieść odpowiedzialność z art. uprzedzając rozpytywane osoby o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. że przestępstwo przywłaszczenia funkcji może być popełnione tylko z koniecznym uczestnictwem innej osoby. 229 KK. że sprawca jest funkcjonariuszem. Łapownictwo.

lecz na administrowaniu. 228 KK) jest przestępstwem indywidualnym. jeżeli ma związek z pełnioną funkcją. Pojęcie osoby pełniącej funkcję publiczną jest szersze od pojęcia funkcjonariusza publicznego. Wręczenie korzyści może mieć również postać ukrytą pod pozorami innej czynności. lekarz pełni funkcję publiczną w tym zakresie. np. orzeczenia o inwalidztwie. rozporządzaniu majątkiem publicznym. tytuł honorowy lub odznaczenie. tzn. umorzenie długu. Nie wypełnia natomiast znamion łapownictwa biernego przyjęcie korzyści bez związku z pełnioną funkcją. lecz takie gdy ma na celu ukształtowanie ogólnie przychylnego stosunku urzędnika do osoby udzielającej korzyści. Np. stosunek seksualny.2. Korzyść osobista natomiast obejmuje wszystko to. Istotny jest charakter faktycznie pełnionej przez daną osobę funkcji. 228 § 1 KK). podejmowaniu decyzji lub ich przygotowywaniu. zakreślonego w art. jaką jest leczenie. na udzieleniu . co traktowane jest jako korzystne i zaspokajające pewną potrzebę przyjmującego ją. i polegać np. nie jest (wbrew częstej praktyce organów ścigania i sądów) pełnieniem funkcji publicznej w rozumieniu art. co zachodzi nie tylko wtedy. protekcja. sprawcami przestępstwa sprzedajności mogą być też osoby spoza kręgu funkcjonariuszy publicznych. Przez korzyść majątkową rozumie się pewną sumę pieniędzy. 228 KK. W odniesieniu do niektórych kategorii i osób można oddzielić pełnienie przez nie funkcji publicznej od wykonywanej przez te same osoby pracy. zaświadczenia. Od strony przedmiotowej sprzedajność polega na przyjęciu korzyści majątkowej lub osobistej albo ich obietnicy albo żądaniu korzyści. nie w ramach i prywatnej firmy) i nie polegać wyłącznie na wykonywaniu określonej pracy i (chociażby wysoko kwalifikowanej). przy czym powinno to pozostawać w związku z pełnioną funkcją publiczną (art. i jeżeli przyjmuje korzyść majątkową w związku z podejmowaniem decyzji o udzieleniu kredytu . np. Przyjęcie korzyści lub jej obietnicy jest sprzedajnością. które może być popełnione tylko przez osobę pełniącą funkcję publiczną. Sprzedajność Sprzedajność (art. Pełni jednak funkcję publiczną.115 § 13 KK (OSNKW 98/1970).dopuszcza się łapownictwa biernego. przedmiot mający wartość ekonomiczną. która ma być wykonywana w sferze publicznej (a więc np. ale nie dające się wprost przeliczyć na pieniądze. wyuczenie pewnej umiejętności. Np. w jakim decyduje o wystawieniu zwolnienia lekarskiego. gdy urzędnik przyjmuje cenny prezent urodzinowy od przyjaciół w związku z ich długoletnią znajomością o charakterze prywatnym. gdy następuje za wykonania pewnej czynności służbowej. w którym państwo jest udziałowcem nie jest funkcjonariuszem publicznym. przyjęciu do publicznego szpitala. pracownik banku. Natomiast jego główna działalność.

wartość ustalaną przez przemnożenie przez 200 najniższego miesięcznego wynagrodzenia pracowników określanego na podstawie KP. Kwalifikowane typy sprzedajności. że chodzi o korzyść odpowiadającą definicji mienia znacznej wartości zamieszczonej w art. by skłonić przekupywanego do naruszenia obowiązku służbowego albo za. VIII. Kwalifikowany typ przekupstwa zachodzi. 229 § 1 KK) polega na wręczeniu osobie pełniącej funkcję publiczną korzyści lub obiecaniu korzyści. 228 § 3-5 KK. co powinno mieć miejsce zwłaszcza wtedy. Przekupstwo (art. Od strony przedmiotowej polega ono na przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków i działaniu przez to na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Przestępstwo to popełnia wręczając korzyść albo jej obietnicę osobie pełniącej funkcję publiczną. Nadużycie władzy. Kwalifikowane typy sprzedajności zawiera art. 3. zagrożone sankcjami o różnej surowości. Podstawowy typ przekupstwa (art. Jego sprawcą może być tylko funkcjonariusz publiczny. W art. gdy sprawca dokonuje przekupstwa zmuszony trudną sytuacją życiową albo w przekonaniu. celowej przegranej w grze w karty itp. Polegać one mogą na: 1 ) uzależnianiu czynności służbowej od otrzymania korzyści (a więc swego rodzaju wymuszaniu łapówki). 2) przyjęciu korzyści lub jej obietnicy w związku z naruszeniem przepisu prawa. Czynność narusza przepisy prawa. gdy udzielenie korzyści lub jej obietnica następuje po to.rzekomej pożyczki. Naruszeniem takim będzie np. jego naruszenie (art. W pewnych sytuacjach możliwe jest potraktowanie przekupstwa jako wypadku mniejszej wagi (art. 228 § 2 KK przewiduje się przypadek sprzedajności mniejszej wagi. tzn. 3) przyjęciu korzyści majątkowej znacznej wartości lub jej obietnicy (art. 229 § 2 KK). 228 § 5 KK). Przestępstwo o tradycyjnej nazwie "nadużycie władzy" przewidziane jest w art. 231 KK. Uprawnienia i obowiązki funkcjonariusza . że inaczej nie uzyska należnej mu decyzji lub świadczenia. Kodeks zna cztery odmiany tego przestępstwa. Pojęcie korzyści znacznej wartości nie jest zdefiniowane wprost w KK. Pojęcie naruszenia obowiązku służbowego jest szersze niż pojęcie naruszenia prawa. 115 § 5 KK. nie jest tu bowiem wymagana radna szczególna cecha podmiotu. 4. działanie urzędnika wbrew jednorazowemu poleceniu zwierzchnika (OSN IK 399/35). Przekupstwo. ale można przyjąć. jeżeli sprzeczna jest z ustawą lub przepisami wydanymi na jej podstawie. 229 § 2). 229 KK) jest przestępstwem powszechnym.

231 § 2 KK wymagane jest dodatkowe zabarwienie zamiaru przez cel osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. 232 KK przewiduje przestępstwo analogiczne do określonego w art. Przepis § 4 art. 232 KK mówi się o wywieraniu wpływu przemocą lub groźbą bezprawną na czynności urzędowe sądu. Zaniechanie to może polegać na całkowitym niewykonaniu ciążącego na funkcjonariuszu obowiązku. urzędnik wydziału komunikacji wyda komuś prawo jazdy w sytuacji. w której przepisy go do tego nie upoważniają. 224 KK. to jego czyn nie jest już przestępnym przekroczeniem uprawnień z art. Jest on na mocy tego przepisu subsydiarny tylko w stosunku do art. Różnica między nimi polega na tym. W obydwu przypadkach powstaje tu problem związku przyczynowego między czynem a grożącą lub rzeczywistą szkodą. 193 KK. 228). 231 KK. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. mimo że ale mieści się w ramach jego uprawnień. 228. I. by dokonać w nim przeszukania. Wywieranie wpływu na sąd. Art. pozostaje jednak w związku z zakresem jego służbowej działalności. jeżeli nie są określone w sposób szczegółowy. 231 nadaje przepisowi o przestępstwie nadużycia władzy charakter subsydiarny. Strona podmiotowa polega w art. § 36. że w art. Przekroczenie uprawnień ma miejsce. 231 KK przez zaniechanie. 231 § 3 KK). 231 § 3 KK polega na lekkomyślności lub niedbalstwie. to mamy do czynienia z przekroczeniem przez niego uprawnień. gdy dokonywana przez funkcjonariusza czynność. Do jego znamion należy bowiem również "działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. umowach o pracę itp. przepisach służbowych. Niedopełnienie obowiązków jest formą popełnienia przestępstwa z art. bądź na nienależytym jego wykonaniu. a nie organu administracji. gdy pozornie zbiega się on z przepisem o sprzedajności (art. Strona przedmiotowa omawianego przestępstwa nie wyczerpuje się jednak w przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków. Nie stosuje się więc przepisu o nadużyciu władzy. Wyższe w związku z tym jest też . lecz pospolitym przestępstwem z art. Mogą one też wynikać z istoty danej funkcji. Jeżeli natomiast wtargnie wbrew woli lokatora do jego mieszkania. Strona podmiotowa przestępstwa z art. natomiast przy przestępstwie z art. rozumiane jako niebezpieczeństwo jej nastąpienia lub też rzeczywiste nastąpienie istotnej szkody (art.określone są w aktach normatywnych. 231 § 1 KK na umyślności w obydwu jej postaciach. regulaminach. Jeżeli np. instrukcjach.

II. postępowanie przed kolegium do spraw wykroczeń. jeżeli w postępowaniu karnym. W postępowaniu cywilnym natomiast. a zeznanie ma służyć za dowód w tym postępowaniu. przemocą uniemożliwia prowadzenie rozprawy. Sytuację tę reguluje art. Ustawa ta musi ponadto upoważniać organ prowadzący postępowanie do przyjmowania zeznań pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania (zob. 304 KPC) lub zapewnienia (art. który nie składa zeznań. w którym występował jako oskarżony. ale również ten. W każdym jednak przypadku nie wystarczy. postępowanie administracyjne. 233 § 1 KK. biegłego lub tłumacza. kto np. 233 § 6 KK. oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania". wydania niesłusznego wyroku . Także w postępowaniu administracyjnym strona może zostać uprzedzona o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Nie dotyczy natomiast oskarżonego. również strona może być przesłucha na przez sąd po uprzedzeniu o odpowiedzialności za fałszywe zeznania i ode braniu przyrzeczenia (art. nie jest dopuszczalne skazanie sprawcy fałszywych zeznań za przestępstwo określone w art. by postępowanie toczyło się w oparciu o ustawę. a więc dla jego dokonania nie jest konieczne nastąpienie skutku w postaci np. zdaniem SN (OSNKW 46/1991). może polegać na wypełnieniu gotowego druku. 233 KK. 75 § 2 KPA: "Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji.zagrożenie karą. złożył je uprzednio w charakterze świadka co do okoliczności związanych z zarzucanym mu czynem. np. Nie może on więc ponosić odpowiedzialności z art. art. lecz wyjaśnienia. postępowanie dyscyplinarne). 671 KPC). na jej wniosek. kto groźbą zmusza sędziego do korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Fałszywe zeznania. 233 § 2 KK). Znamiona przestępstwa z tego artykułu wypełnia nie tylko ten. Tego rodzaju upoważnienie w postępowaniu karnym dotyczy przesłuchania świadka. a poza tym nie ma obowiązku mówienia prawdy. Przestępstwo fałszywych zeznań (art. Takie działanie lub zaniechanie sprawcy musi mieć jednak miejsce w ramach postępowania sądowego albo innego postępowania prowadzonego na podstawie ustawy (postępowanie karne przygotowawcze. przy czym. Przestępstwo fałszywych zeznań jest przestępstwem formalnym. organ administracji państwowej odbiera od strony. zawierającego uprzedzenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań i podpisaniu go. Zeznanie może mieć postać wypowiedzi ustnej lub pisemnej. Zgodnie bowiem z art. 233 KK) polega od strony przedmiotowej na zeznaniu nieprawdy lub zatajeniu prawdy.

zanim nastąpi. chociażby nieprawomocne. 182-183 KPK). rzeczoznawca lub tłumacz. KK przewiduje sytuacje. W § 4 art. Działanie sprawcy polegać ma na przedstawieniu fałszywej opinii lub tłumaczenia mających służyć za dowód w postępowaniu. lecz przed organem powołanym do ścigania lub orzekania. którego sprawcą może być biegły. Fałszywe zawiadomienie. Sąd może na podstawie art. nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania (zob. Oskarżenie ma być złożone nie przed jakimkolwiek organem. w których sprawca fałszywych zeznań nie podlega karze albo może skorzystać z nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia. Strona podmiotowa fałszywych zeznań polega na umyślności. Art. który. złożył fałszywe zeznania z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. art. ale dopuszcza taką możliwość i godzi się na nią. Warunkiem odpowiedzialności za fałszywe zeznania jest uprzedzenie zeznającego przez przyjmującego zeznanie o odpowiedzialności karnej z art. Oskarżenie musi być fałszywe nie tylko w sensie jego obiektywnej nieprawdziwości. tworzenia fałszywych dowodów i do zatajania dowodów nieważności. Podstawa przewidziana w punkcie 2) ma również odpowiednie zastosowanie do przestępstwa fałszywego oskarżenia. Nie podlega karze sprawca fałszywych zeznań. Zawiadomienie organu powołanego do ścigania o niepopełnionym przestępstwie (ale już nie wykroczeniu lub . III. gdy sprawca nie jest pewien nieprawdziwości swych oskarżeń. wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego. przewidując taką możliwość. sytuacja. jeżeli: 1) fałszywe zeznanie dotyczy okoliczności nie mogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy albo 2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie. ale i w sensie subiektywnym. godzić się na nią. tj. Użycie w przepisie słowa "fałszywie" należy rozumieć w ten sposób. Sprawca musi więc albo wiedzieć o nieprawdziwości swych zeznań albo. 233 § 3 KK). 233 § 5 KK zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Fałszywe oskarżenie.lub decyzji. rozstrzygnięcie sprawy (czynny żal). 233 KK lub odebranie od niego przyrzeczenia. że sprawca ma pełną świadomość I nieprawdziwości swego oskarżenia. 233 KK odrębnie typizuje się przestępstwo indywidualne. a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Nie wystarcza więc zamiar ewentualny. 234 KK przewiduje przestępstwo fałszywego oskarżenia innej osoby o popełnienie przestępstwa. Zatajenie dowodów niewinności.

przewinieniu dyscyplinarnym) jest przestępstwem z art. 238 KK. Ponieważ nie ma tu miejsca oskarżenie konkretnej osoby, lecz tylko zawiadomienie o rzekomym zdarzeniu, szkodliwość tego przestępstwa polega głównie na wywołaniu niepotrzebnych czynności organów ścigania. Podjęcie przez nie takich czynności nie jest jednak znamieniem omawianego przestępstwa. Przestępstwo z art. 238 może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim, przepis wymaga bowiem, by sprawca działał "wiedząc, że przestępstw a nie popełniono". Przestępstwo zatajenia dowodów niewinności osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa, wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego (art. 236 § 1 KK) może być popełnione przez zwykłe zaniechanie ujawnienia znanych sprawcy dowodów niewinności lub przez aktywne zachowanie się, np. ukrycie dowodu rzeczowego. Nie podlega karze ten, kto dopuszcza się tego przestępstwa z obawy przed odpowiedzialnością karną, grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. 236 i §2 ICK), np. rzeczywisty sprawca przestępstwa, który, ujawniając dowody niewinności innej osoby, skierowałby postępowanie karne przeciwko sobie. Należy przyjąć, że obowiązku ujawnienia dowodów niewinności nie ma również adwokat, który przez to skierowałby postępowanie przeciwko swemu klientowi, a dowiedział się o nich w związku z udzielaniem porady prawnej. Przestępstwo z art. 236 jest od strony podmiotowej przestępstwem umyślnym. IV. Tworzenie fałszywych dowodów. Przestępstwo określone w art. 235 KK polega na skierowaniu przeciwko określonej osobie ścigania o przestępstwo, wykroczenie lub przewinienie dyscyplinarne. Sposobem używanym przez sprawcę ma być tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi. Drugą odmianą tego przestępstwa jest podejmowanie takich podstępnych zabiegów już w toku toczącego się postępowania. Tworzenie fałszywych dowodów może polegać np. na podrzuceniu przedmiotu należącego do innej osoby na miejscu popełnienia przestępstwa lub podstępnym spowodowaniu umieszczenia na narzędziu zbrodni odcisków palców określonej osoby. Podstępnym zabiegiem innego ro9zaju będzie np. wysłanie jakiejś osoby pod fałszywym pozorem na miejsce popełnienia przestępstwa, będące pod obserwacją policji. Podobnie, skłonienie podejrzanego do przyznania się przez kłamliwe twierdzenie, że inne osoby go obciążają swymi zeznaniami, a przyznanie spowoduje uchylenie zastosowanego wobec niego tymczasowego aresztowania. Przestępstwo z art. 235 KK zachodzi niezależnie od tego, czy osoba, przeciwko której w taki sposób kieruje się ściganie lub umacnia zarzut przeciwko niej, jest winna czy

też nie zarzucanego jej czynu. Nie jest też konieczne dla bytu tego przestępstwa, by sprawca był przekonany o niewinności danej osoby. Od strony podmiotowej przestępstwo z art. 235 KK może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim, jako że przepis wymaga, by działanie sprawcy miało charakter podstępny, co nie daje się pogodzić z zamiarem ewentualnym.

V. Poplecznictwo. Istotą poplecznictwa (art. 239 § 1 KK) jest utrudnianie lub udaremnianie postępowania karnego przez udzielanie pomocy sprawcy przestępstwa w uniknięciu odpowiedzialności karnej. Przepis wymienia przykładowo formy takiej pomocy: ukrywanie sprawcy, zacieranie śladów przestępstwa i odbywanie kary za skazanego. Poplecznictwo jest więc przestępstwem materialnym, do jego znamion należy bowiem skutek, którym jest utrudnienie lub udaremnienie postępowania karnego. Udzielanie skierowanej na osiągnięcie tego skutku pomocy sprawcy przestępstwa, może przybrać jakąkolwiek formę zachowania się, inną niż wymienioną w przykładowym wyliczeniu. Może np. polegać na obciążeniu zarzutem siebie samego, na kierowaniu śledztwa na fałszywy trop przez anonimowe informacje o zdarzeniu, na ułatwieniu sprawcy ucieczki z miejsca popełnienia przestępstwa, na niepodjęciu ścigania przez funkcjonariusza organu ścigania (poplecznictwo przez zaniechanie). Obietnica udzielenia pomocy po popełnieniu przestępstwa złożona przed jego popełnieniem, np. obietnica ukrycia sprawcy, może być traktowana jako pomocnictwo z art. I8 § 3 KK, jeżeli ułatwia sprawcy popełnienie przestępstwa. Nie ma poplecznictwa w stosunku do własnego czynu popełnionego wspólnie z inną osobą, np. nie jest nim ukrywanie współsprawcy (OSNKW 94/1979). Tym bardziej przepis art. 239 KK nie obejmuje samopoplecznictwa, np. zacierania śladów własnego przestępstwa. Nie jest poplecznictwem udzielanie sprawcy przestępstwa pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej w sposób prawny. Na przykład nakłanianie pokrzywdzonego, by nie składał zawiadomienia o przestępstwie lub wniosku o ściganie, nie jest poplecznictwem, jeżeli ogranicza się do perswazji, proponowania odszkodowania, przeproszenia itd. Przestaje jednak być działaniem legalnym, jeżeli łączy się z groźbą, podstępem lub przemocą (OSNKW 98/1973). Specyficzny przypadek stanowi, w kontekście art. 239 KK, sytuacja obrońcy oskarżonego w postępowaniu karnym, który nie może uzależniać obrony oskarżonego, skierowanej na jego uniewinnienie, od pełnej wiedzy o jego niewinności. Broniąc w ten sposób oskarżonego często będzie on więc "utrudniał lub udaremniał postępowanie karne, pomagając sprawcy przestępstwa uniknąć odpowiedzialności karnej". Nie może to

jednak być traktowane jako poplecznictwo, ponieważ takie zachowanie mieści się w ramach uprawnień i obowiązków obrońcy. Nie każdy jednak sposób jest w tym kontekście dozwolony (zob. Gardocka, 69). Obrońca może więc odradzać sprawcy przyznanie się do winy, doradzać odmowę wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania, skłaniać osoby najbliższe do skorzystania z prawa odmowy zeznań, powoływać się na korzystne dla oskarżonego zeznania, o których wie, że są nieprawdziwe. Nie wolno mu natomiast nakłaniać oskar2onego do przedstawienia fałszywej wersji zdarzenia lub wymyśleć dla niego taką wersję, nakłaniać świadków, by nie stawili się na rozprawę lub bezpodstawnie odmówili zeznań, świadomie wprowadzać do procesu dowody fałszywe (np. powoływać świadków, co do których oskarżony poinformował go, że będą kłamać). Strona podmiotowa poplecznictwa polega na zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. Dla przypisania poplecznictwa wystarczy więc, że np. ukrywający jakąś osobę przewiduje możliwość, że ucieka ona przed pościgiem policji w związku z popełnionym przestępstwem i godzi się na utrudnienie swym czynem postępowania karnego. Natomiast nie ma nieumyślnego poplecznictwa. Jeżeli więc w podanym wyżej przykładzie ukrywający jest przekonany, że ukrywany ucieka tylko przed natrętnym wierzycielem, to działa w błędzie, a więc brak jest wymaganej dla poplecznictwa umyślności. Podobnie, nie ma przestępstwa poplecznictwa, gdy ukrywający rzeczywiście wierzy zapewnieniom ściganego, że policja ściga go przez pomyłkę, ponieważ jest on w rzeczywistości niewinny. Przepis o poplecznictwie zabrania bowiem udzielania pomocy rzeczywistemu sprawcy przestępstwa, a nie każdej osobie ściganej. Nie podlega karze ten, kto ukrywa osobę najbliższą (art. 239 § 2), tj. osobę wskazaną w art. 115 § 11 KK. Nie dotyczy to jednak innych niż ukrywanie form poplecznictwa, np. zacierania śladów. Udzielenie osobie najbliższej pomocy w innej formie stwarza tylko możliwość zastosowania przez sąd nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia. Takie same konsekwencje wywołuje popełnienie poplecznictwa z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą samemu poplecznikowi lub jego najbliższym (art. 239 § 3 KK). VI. Niezawiadomienie o przestępstwie. Prawo polskie nie zna powszechnego obowiązku prawnego zawiadamiania organów ścigania o znanym komuś fakcie popełnienia przestępstwa. Obowiązek taki mają jedynie instytucje państwowe i samorządowe (a więc kierujące nimi osoby), które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu (art. 304 § 2 KPK). Wszyscy pozostali obywatele mają tylko społeczny (a więc nie wywołujący żadnych skutków prawnych) obowiązek

zawiadomienia o przestępstwie (art. 304 § 1 KPK). Wyjątek od tej ogólnej zasady stwarza art. 240 KK, który zobowiązuje, pod groźbą odpowiedzialności karnej, do niezwłocznego zawiadamiania organów powołanych do ścigania o karalnym przygotowaniu albo o usiłowaniu lub dokonaniu pewnych czynów zabronionych, mianowicie: ludobójstwa (art. 118), zdrady głównej (art. 127), zamachu stanu (art. 128), szpiegostwa I (art. 130), zamachu na życie Prezydenta RP (art. 134), gwałtownego zamachu na jednostkę wojskową (art. 140), zabójstwa i morderstwa (art. 148), sprowadzenia powszechnego niebezpieczeństwa (art. 163), porwania samolotu lub statku (art. 166) albo porwania zakładników (art. 252). Obowiązek zawiadomienia powstaje tylko wtedy, gdy wiadomość o po pełnieniu jednego z wymienionych przestępstw jest wiarygodna . W literaturze jest rzeczą sporną, czy omawiane przestępstwo wymaga zamiaru bezpośredniego, czy też może być popełnione również w zamiarze ewentualnym. Wydaje się jednak, że określenie "mając wiarygodną wiadomość" wyklucza zamiar ewentualny, który opiera się tylko na przypuszczeniu (Kunicka-Michalska, System 2, 701). Nie podlega karze ten, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym. Nie popełnia przestępstwa z art. 240, kto zaniechał zawiadomienia mając dostateczną podstawę do przypuszczenia, że organy ścigania wiedzą o przestępstwie. Nie popełnia przestępstwa również ten kto zapobiegł popełnieniu przestępstwa. Obowiązek zawiadomienia, przewidziany w art. 240 KK, powoduje uchy lenie tajemnicy dziennikarskiej (zob. art. 15 ustawy z 1984 r. Prawo prasowe oraz art. 180 § 4 KPK) i tajemnicy lekarskiej (art. 30 ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy z 1996 r, o zawodzie lekarza), nie ma natomiast, ze względu na tajemnicę adwokacką, obowiązku zawiadomienia o przestępstwach wskazanych w art. 240 KK adwokat, który uzyskał wiadomość w związku z udzielaniem pomocy prawnej (art. 6 ustawy z 1982 r. o adwokaturze - Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) ani duchowny, który dowiedział się o przestępstwie przy spowiedzi (art. 178 p. 2 KPK). VII. Inne przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. 1. Bezprawne naciski. Art. 245 KK przewiduje przestępstwo używania przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na czynności świadka, biegłego, tłumacza, oskarżyciela lub oskarżonego. Drugą odmianą tego przestępstwa jest naruszenie nietykalności cielesnej takich osób w związku z ich czynnościami.

2. Wymuszanie zeznań. W art. 246 KK przewiduje się przestępstwo indywidualne, którego sprawcą może być tylko funkcjonariusz publiczny lub osoba działająca na jego polecenie. Strona przedmiotowa tego przestępstwa polega na stosowaniu przemocy, groźby bezprawnej lub na znęcaniu się fizycznym lub psychicznym nad inną osobą, w celu uzyskania określonych zeznań, wyjaśnień, informacji lub oświadczenia. Z kolei, w art. 247 § 1 KK kryminalizuje się czyn polegający na znęcaniu się nad osobą prawnie pozbawioną wolności. Typ kwalifikowany tego przestępstwa stanowi znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem. Przestępstwem jest również działanie funkcjonariusza publicznego, który, wbrew swemu obowiązkowi, dopuszcza do znęcania się nad osobą pozbawioną wolności (art. 247 § 3 KK). 3. Naruszenie tajemnicy postępowania karnego. Ochronie tajemnicy śledztwa i niejawnej rozprawy sądowej służy art. 241 KK. Przestępstwo przewidziane w tym przepisie występuje w dwóch odmianach: 1) publicznego rozpowszechniania bez zezwolenia wiadomości z postępowania przygotowawczego zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym; 2) publicznego rozpowszechniania wiadomości z rozprawy sądowej prowadzonej z wyłączeniem jawności. Ad 1 ) Rozpowszechnianie musi być publiczne, to znaczy nie wystarczy przekazywanie wiadomości pojedynczej osobie lub kolejno pojedynczym osobom, lecz chodzi tu o rozpowszechnianie w sposób umożliwiający szybkie zapoznanie się z informacją nieokreślonej lub większej liczbie osób. Typowym rozpowszechnianiem publicznym jest dokonywanie go przy użyciu środków masowej informacji. Rozpowszechniane wiadomości pochodzić muszą z postępowania przygotowawczego, tzn. z akt tego postępowania lub od osób je prowadzących lub z urzędu w nim współdziałających (np. policjant, pracownik prokuratury) i dotyczyć czegoś więcej niż tylko faktu, że określone postępowanie przygotowawcze jest prowadzone. Osoby uczestniczące w postępowaniu przygotowawczym w charakterze świadków, pokrzywdzonych, podejrzanych nie popełniają przestępstwa z art. 241 KK, jeśli ujawniają informacje znane im skądinąd, nawet jeżeli zostały one włączone np. jako zeznania do akt postępowania. Będzie natomiast ujawnieniem informacji ze śledztwa publiczne rozpowszechnienie wiadomości o tym, czego świadek dowiedział się w czasie przesłuchania, np. wiadomości o kierunku śledztwa wynikającego z treści zadawanych pytań. Podejrzany o popełnienie przestępstwa nie może być podmiotem przestępstwa z art. 241 KK, jeśli działa w granicach przysługującego mu prawa do obrony. Nie jest przestępstwem z art. 241 KK zbieranie informacji

o zdarzeniu będącym przedmiotem postępowania przygotowawczego w inny sposób, np. przez prowadzenie tzw. "prywatnego śledztwa" przez dziennikarza. Nie może to jednak przekształcić się w poplecznictwo, czyli polegać na umyślnym utrudnianiu lub udaremnianiu postępowania przez udzielanie sprawcy pomocy w uniknięciu odpowiedzialności. Nie ma przestępstwa, jeśli rozpowszechniający wiadomości z postępowania przygotowawczego miał na to zezwolenie właściwego organu, a więc prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie albo jego przełożonych, a po wniesieniu aktu oskarżenia - zezwolenie sądu. Ad 2) Rozpowszechnianie publiczne wiadomości z niejawnej rozprawy t sądowej dotyczy rozpraw w każdym rodzaju postępowania sądowego, nie tylko w sprawach karnych. Przepis nie przewiduje tutaj uchylenia bezprawności przez wydanie odpowiedniego zezwolenia ani granicy czasowej obowiązywania zakazu rozpowszechniania. Prawo prasowe z 1984 r. (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) przewiduje w art. 13: 1) zakaz wypowiadania w prasie opinii co do rozstrzygnięcia, w postępowaniu sadowym przed wydaniem orzeczenia w pierwszej instancji; 2) zakaz publikacji w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, jak również danych osobowych i wizerunku świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. W odniesieniu do osób, przeciwko którym toczy się postępowanie (ale nie w stosunku do świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych), ich zgoda może być zastąpiona zezwoleniem właściwego prokuratora lub sadu udzielonego Ze względu na ważny interes społeczny. Zakazy te nie są zagrożone sankcją karną za ich naruszenie; mogą jednak być podstawa roszczenia cywilnoprawnego. 4. Bezprawne samouwolnienie się. W art. 242-243 KK przewidziano przestępstwa związane z uwolnieniem (uwolnieniem się) osoby pozbawionej wolności. Przestępstwem jest według tych przepisów samouwolnienie się osoby pozbawionej wolności na mocy przeczenia sądu lub prawnego nakazu innego organu państwowego (np. postanowienia prokuratora o tymczasowym aresztowaniu, decyzji policji o zatrzymaniu podejrzanego). Nie jest pozbawieniem wolności w rozumieniu art. 242 KK umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym (OSNKW 86/1985). Sprawą przestępstwa z art. 242 KK może być tylko osoba faktycznie pozbawiona wolności, a nie osoba, wobec której wydano już odpowiednią decyzję, ale jeszcze jej nie wykonano. Kwalifikowanym typem samouwolnienia się jest popełnienie go w porozumienia z innymi osobami albo przy użyciu przemocy

wyborów do samorządu terytorialnego lub. 244 KK ma charakter przepisu karnego chroniącego egzekwowanie wykonanie wyroku skazującego w zakresie niektórych środków karnych. której ucieczka zakończyła się sukcesem. 42 KK. ubrania). 239 KK. 248 KK przewiduje bardzo rozbudowany i wielowariantowy typ przestępstwa. . Poszczególne odmiany działania przestępnego opisane w tym przepisie dotyczą sporządzenia list kandydatów. Przestępstwo to polega na (umyślnym) niestosowaniu się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska. § 37. 5. 242 § 4 KK). sporządzanie list wyborczych. Przykładem na przestępstwo z art. przyjmowania i obliczania głosów lub sporządzania list z podpisami obywateli. prowadzenia działalności lub prowadzenia pojazdów albo na niewykonaniu zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia. Art. protokołów lub innych dokumentów wyborczych. przebieg wyborów do Sejmu. 7. 243 przewiduje przestępstwo polegające od strony przedmiotowej na uwolnieniu osoby. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum. zgodny z ordynacją wyborczą. Bezprawne uwolnienie więźnia. przez dostarczenie narzędzi. Art. która korzystała z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego bez dozoru (art. przebieg referendum. Przestępne naruszanie prawa wyborczego. Umyślne udzielenie pomocy w ukrywaniu się osobie. Ponieważ przepis odrębnie typizuje (i zagraża surowszą karą) ułatwianie ucieczki . może być poplecznictwem z art. wykonywania zawodu. wyborów Prezydenta RP. prawnie pozbawionej wolności przez sąd lub inny organ albo na ułatwieniu jej ucieczki (np. Art. 6.lub groźby jej użycia albo samouwolnienia się połączone z uszkodzeniem miejsca zamknięcia {art. Niestosowanie się do zakazu. Senatu. I. Nadużycie czasowego zwolnienia. 244 może być prowadzenie pojazdu mechanicznego w okresie trwania zakazu orzeczonego na podstawie art. 242 § 2-3 KK).nie wchodzi tu w grę odpowiedzialność za pomocnictwo do samouwolnienia się. Nowym typem przestępstwa jest niepowrócenie bez uzasadnionej przyczyny do zakładu karnego osoby korzystającej z przerwy w odbywaniu kary albo osoby. które godzi w prawidłowy.

W ust. Chodzi. Natomiast ust. Wywieranie . 250 KK. odnoszące się do finansowania wyborów. swobodnemu wykonywaniu biernego lub czynnego prawa wyborczego albo głosowania lub obliczania głosów . o zapoznanie się z treścią głosu wyborcy w warunkach umożliwiających ustalenie jego tożsamości. 1 art. Bezprawny wpływ na wybory. Nr 45. 4 art. że nie może być ono rozumiane szerzej niż umyślne naruszenie prawa. 158 zawarte jest przestępstwo niedopełnienia (przez członków komitetu wyborczego albo przez osoby upoważnione przez komitet wyborczy w tym zakresie) obowiązku sporządzenia i opublikowania sprawozdania finansowego po wyborach lub podania w sprawozdaniu danych fałszywych.Ordynacja wyborcza do Sejmu (Dz. 248 KK sformułowany jest w sposób niejasny. 249 KK. IV. a w p. Nie jest jasne. jest przestępstwem z art. polegać na gro2eniu innej osobie zwolnieniem z pracy. 5 art. 158 ustawy . groźbą bezprawną lub podstępem. Naruszenie tajności głosowania. II. z 1993 r. w p. Przeszkadzanie odbywaniu zebrań przedwyborczych. III. W art. Zgoda wyborcy na zapoznanie się z treścią jego głosu powoduje brak przestępstwa z tego artykułu. jeżeli nie weźmie udziału w wyborach.W pewnych swych fragmentach art. co ma oznaczać w tym kontekście pojęcie "nadużycie".jest przestępstwem z art. Art. groźbą bezprawną lub przez nadużycie stosunku zależności . poz. jeżeli dokonywane jest przemocą.U. Przeszkadzanie wyborom. 248 mówi się "dopuszczeniu się nadużycia w sporządzaniu list z podpisami obywateli". 2 . V. Np.wpływu na sposób głosowania osoby uprawnionej albo zmuszania jej do głosowania lub powstrzymywania od głosowania. 205) przewiduje dwa przestępstwa. Czyn sprawcy może np. naruszający zasadę określoności przestępstwa.przemocą. jednak wydaje się. Inne przestępstwa wyborcze. 251 KK przewidziane jest przestępstwo naruszenia przepisów o tajności głosowania przez zapoznanie się z treścią głosu wyborcy wbrew jego woli. 248 jest mowa o "dopuszczaniu do nadużycia przy przyjmowaniu i obliczaniu głosów" (chodzi więc o tolerowanie działania innej osoby-z nie o własne nadużycie sprawcy). oczywiście.

wypowiedź w prasie) albo przez oznaczoną. osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się. art. Sprawca działa więc publicznie. Wykładnia tego znamienia. instytucji. organizacji. nawet jeśli ich by przyszło tylko kilku) oraz na posiedzeniach kolegialnych organów publicznych (np. Pojęcie "wzięcia zakładnika" należy rozumieć jako pozbawienie człowieka wolności połączone z groźbą . 213 i 216 KK) nie jest w doktrynie i orzecznictwie jednolita. Co do pozostałych przepisów z tego rozdziału. być dostrzeżone przez nieoznaczoną liczbę osób (np. które używane jest i w przepisach innych rozdziałów (np. 254-257 i 260261 KK. 158 opisuje przestępstwo nieprzekazania na cel społecznie użyteczny przez pełnomocnika komitetu wyborczego niewykorzystanej nadwyżki środków finansowych pozyskanych na cele kampanii wyborczej. II. lecz fakt. ale większą liczbę osób (np. I. w jakim znamię to jest użyte (Bogomiłska. § 38. Szereg przepisów tego rozdziału posługuje się znamieniem "publicznie" dla określenia sposobu działania sprawcy. Wzięcie zakładnika. na spotkaniu kandydata z wyborcami. jeśli ma miejsce na ogólnie dostępnym zebraniu (np. Typy przestępstw zamieszczone w rozdziale XXXII KK zatytułowanym: "Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu" nie stanowią grupy jednolitej. Daszkiewicz. a dobro wskazane w tytule rozdziału trudno potraktować jako wspólny im przedmiot ochrony. Przestępstwo z art. które wiąże się z zakresem rzeczywistych lub potencjalnych odbiorców lub obserwatorów zachowania się sprawcy. 36). to łączy je nie wspólny przedmiot ochrony. Uwagi ogólne. odmiennie W.art. 177. Sejmu lub organów samorządowych i na jawnych posiedzeniach sądu). Publiczne jest też działanie. przez zgromadzonych na zebraniu pracowników fabryki). Jeżeli przez porządek publiczny rozumieć pewien ład i spokój panujący w miejscach publicznych. że nie pasowały one do żadnego z poprzednich rozdziałów części szczególnej. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu. Jego znaczenie może być też zróżnicowane w zależności od kontekstu. działanie osoby przemawiającej do tłumu. 252 KK polega na wzięciu lub przetrzymywaniu zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego. to tak określone dobro jest przedmiotem ochrony art. gdy jego działanie może. W ramach przepisów tego rozdziału istotne wydaje się to znaczenie słowa "publicznie".

Nielegalna adopcja.. 204 § 4 KK (. Mianowicie. 1. Karalne jest również przygotowanie do tego przestępstwa (art. 252 § 2 KK). Handel ludźmi. Przestępstwo to jest podobnie skonstruowane do wymuszenia rozbójniczego (art. "Zmuszanie do określonego działania" może polegać np. że art.. Przepis ten najwyraźniej daje pierwszeństwo ochronie życiu i zdrowiu napastnika przed zasadą sprawiedliwości. polegających na wywożeniu ludzi za granicę w celu uprawiania tam przez nich prostytucji (tzw. że dobrowolnie. na zmuszaniu do uwolnienia kogoś z więzienia albo do wygłoszenia oświadczenia określonej treści w TV. 253 § 1 KK dotyczy tego właśnie procederu. do ścigania i karania którego Polska jest zobowiązana na mocy umów międzynarodowych. bo i właściwie nie opisuje zachowania się sprawcy w sposób pozwalający obywatelom zorientować się. przy którym inny jest jednak cel działania sprawcy. "O zwalczaniu handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji". 252 § 3 KK). czego zabrania. 282 KK). Porównanie treści obu tych przepisów może sugerować. wymagającej ukarania sprawcy dokonanego przestępstwa. Ma on umożliwiać pertraktacje z porywaczem. Umowy te zobowiązują państwa . Handel ludźmi jest przestępstwem.spowodowania jego śmierci luli uszkodzenia ciała albo porównywalnej do tego krzywdy. 204 § 4 KK chodzi o wywożenie wbrew woli osoby wywożonej ("zwabia lub uprowadza"). Czynny żal i jego prawne konsekwencje nie dotyczą jednak kwalifikowanego typu przestępstwa."kto ' zwabia lub uprowadza inną osobę w celu uprawiania prostytucji za granicą"). a raczej używa pewnej nazwy.nie podlega on karze. Handel ludźmi. że w art. 253 § 1 . chociaż przepis tego wyraźnie nie mówi) . gdy następstwem wzięcia lub przetrzymywania zakładnika jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. III. 252 KK przewiduje się specyficzną postać czynnego żalu sprawcy dokonanego przestępstwa wzięcia zakładnika. zwłaszcza konwencji z 1950 r.strony do kryminalizacji czynów. jeżeli sprawca taki odstąpił od zamiaru wymuszenia i zwolnił zakładnika (rozumie się. jeżeli żądanie sprawcy nie zostanie spełnione. a także kryminalizacji innych form eksploatacji prostytucji. W § 4 art. Należy więc przyjąć. wymagającej rozszyfrowania. Rozszyfrowanie to jest dodatkowo utrudnione treścią art. Kwalifikowany typ tego przestępstwa zachodzi. "handel żywym towarem"). natomiast w art. Przepis ten jest sformułowany ogólnikowo.

z czego wynika. Jednakże. 253 § 1 KK (mimo braku elementu przełamania woli ofiary i braku elementu międzynarodowego) sugeruje. Przez organizowanie adopcji należy rozumieć działalność polegającą na wyszukiwaniu dzieci do adopcji i przyszłych rodziców wraz z doprowadzeniem do wyrażenia zgody przez rodziców biologicznych. ewentualnie wprowadzi też ograniczenia o charakterze licencji na taką działalność. a następnie orzeczenia sądu. bowiem czyn tam określony może być popełniony wobec innych osób "nawet za ich zgodą". jako sprzeczny z wynikającą z Konstytucji zasadą nullum crimen sine lege certa. uzyskaniem ewentualnych opinii odpowiednich instytucji. bardziej dolegliwy dla osób będących przedmiotem handlu niż eksploatacja ich prostytucji. Trzeba też zauważyć. 254 KK) jest pewnym reliktem odpowiedzialności zbiorowej. 253 § 1 KK grozi kara surowsza ("na czas nie krótszy od lat 3") niż za przestępstwo z art. która ureguluje tryb organizowania adopcji. że odsyła do ustawy. że art. że za przestępstwo z art. Udział w zbiegowisku publicznym. o jaki cel w tym przepisie chodzi. że przepis art. W art. Sens określającego je przepisu polega na ochronie dobra adoptowanych dzieci. ustawodawca nie ujawnił. np. Udział w tym . Naruszanie wolności zgromadzeń. że ustawodawca miał na myśli cel groźniejszy. ani nie wymaga. Do tego czasu działanie "wbrew przepisom ustawy" może polegać na działaniu wbrew przepisom KRO. 204 § 4 KK ("od roku do lat 10"). 253 § 1. W sumie nale2y przyjąć. Pewną niekonsekwencję w jego konstrukcji stanowi wymaganie. 253 § 2 KK przewiduje się przestępstwo organizowania adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy. to znaczy. Uznanie za przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym. na organizowaniu adopcji wyłącznie w celu innym niż dobro dziecka. 2. 204 § 4 KK ani nie określa celu "handlu ludźmi". 253 § 1 KK. by do znamion należał "cel osiągnięcia korzyści majątkowej". którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art. że nawet organizowanie rażąco naruszającej ustawę i szkodliwej adopcji nie jest karalne. Ponieważ przepis mówi o działaniu "wbrew przepisom ustawy". Przestępstwo to ma charakter umyślny. Nielegalna adopcja. nie może być z powodu tej sprzeczności stosowany. Wysokie zagrożenie karą w art. IV. jeśli sprawca kierował się innym celem.KK o mniej groźną formę. by miał on charakter międzynarodowy. Taka interpretacja popada jednak w sprzeczność z faktem. Przez zbiegowisko publiczne rozumie się spontaniczne zebranie się w miejscu publicznym większej liczby osób. w przeciwieństwie do art.

Art. albo osoba. przez twierdzenie. Nie jest uczestnikiem zbiegowiska przypadkowy przechodzeń. Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest nawoływanie do zbrodni (art. skutkiem pojedynczego wybryku jednego z uczestników nie pozostającego w związku ze zbiorowym zachowaniem się uczestników zbiegowiska. Przestępstwo udziału w zbiegowisku ma charakter umyślny. możliwości dokładnego ustalenia roli. rzucanie kamieniami. zgromadzenia lub pochodu albo ich rozpraszanie.2 KK) może być popełniony z winy mieszanej. że dokonywanie kradzieży jest godne pochwały i podziwu. sprawca chce wziąć udział w zbiegowisku wiedząc. następstwo gwałtownego zamachu na osobę lub mienie ze strony zbiegowiska. kto aktywnie włącza się do działań podejmowanych przez tłum. . Typ kwalifikowany (art. kradzieży dokonanej przez X-a) lub na wyrażaniu aprobaty popełniania przestępstw sformułowanej abstrakcyjnie. tzn. Karalność publicznego nawoływania do przestępstwa lub pochwalania go przewidziana jest w art. Pochwalanie przestępstwa może polegać na pochwalaniu konkretnego już popełnionego czynu przestępnego (np. 255 § 3 KK). np. 255 KK. Jeśli nawoływanie takie skierowane jest do zindywidualizowanych osób. czego dopuszcza się ono jako całość lub godzi się na to. 18 § 2 KK). 254 §. który nie może się z niego wydostać. Przepis ten mianowicie przewiduje karę za udaremnianie przemocą lub groźbą bezprawną przeprowadzenia zgodnie z prawem zebrania. ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia albo szkody w mieniu w znacznych rozmiarach .zbiegowisku bierze ten. Przestępne nadużywanie wolności wypowiedzi. którego istotą jest uniemożliwianie obywatelom korzystania z tej wolności. jaką odegrały w zajściu poszczególne osoby.może być objęte tylko winą nieumyślną osoby. że ma ułatwiać karanie uczestników zbiegowiska na uproszczonych zasadach wobec braku. Gwałtowny zamach na osobę lub mienie i ewentualnie jego rezultat muszą być skutkiem działania zbiegowiska jako całości. V. Natomiast w art. w postaci śmierci człowieka. 260 KK przewiduje się typ przestępstwa. Omawiany przepis ma charakter wybitnie "policyjny" w tym sensie. która umyślnie bierze udział w zbiegowisku. okrzyki. 255 ma oczywiście na myśli tylko czyny będące przestępstwami w świetle prawa polskiego. na ogół. która tylko z ciekawości obserwuje zajście. to wyczerpuje jednocześnie znamiona podżegania do przestępstwa (art. takich jak np. Przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym można traktować jako jaskrawe nadużywanie wolności zgromadzeń. tzn. że wspólnymi siłami dopuszcza się ono gwałtownego zamachu. a nie np.

kryminalizował tylko publiczne pochwalanie faszyzmu) skłania do poglądu. jeżeli ich publikacja miała inne cele niż propagowanie faszyzmu (zwłaszcza poznawcze). etnicznych. czy też znane w innych regionach świata fundamentalizmy religijne. nawet jeżeli sprawca chciał taką nienawiść wywołać lub godził się na to. rasowej. Przestępstwo to musi być popełnione ze szczególnie zabarwionym zamiarem wyrażenia aprobaty dla faszyzmu. 256 KK powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. Art. a w zakresie ustroju państwowego system totalitarny oparty o monopartyjny system polityczny. który mówił nie o nawoływaniu do nienawiści. W porównaniu z art. że art. lecz do "waśni na tle różnic narodowościowych itp. 256 KK. jako że KK z 1969 r. np. Kontekst historyczny powstania tego fragmentu przepisu (jest on uregulowaniem nowym KK. 272 KK z 1969 r. lecz do określonej emocji. 256 KK zawiera też typ przestępstwa "nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych. o historycznie znane utopijne doktryny totalitarne. takie jak np. ze względu na bezwyznaniowość". Nie jest też przestępstwem niepubliczne propagowanie faszyzmu." . 256 KK jest ujęty bardziej enigmatycznie.. jak też naruszanie nietykalności cielesnej osoby . 13 Konstytucji RP. wyznaniowych albo .przepis art. w gronie rodzinnym lub towarzyskim. do pogromu).. Trzeba też pamiętać. rasowych.Publiczne propagowanie ustroju faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa jest kryminalizowane w art. Publiczne znieważanie grup ludności albo poszczególnych osób z powodu ich przynależności narodowej. likwidujący wolności i prawa obywatelskie. Przez faszyzm należy rozumieć doktrynę historycznie zrealizowaną w postaci faszyzmu włoskiego i hitleryzmu w Niemczech. Nawoływanie do nienawiści jest bowiem nawoływaniem nie do określonego zachowania się (np. na seminarium naukowym czy w prywatnej rozmowie. jeśli nie polegało to na nawoływaniu do nienawiści. Nie jest więc propagowaniem faszyzmu cytowanie i publikowanie artykułów i książek autorów gloryfikujących lub propagujących faszyzm. która zawiera w sobie hasła i poglądy skrajnie szowinistyczne i rasistowskie. etnicznej. że chodzi tu o totalitaryzm komunistyczny w jego wydaniu stalinowskim lub wzorujący się na tej odmianie totalitaryzmu. stosujący policyjny terror wobec przeciwników politycznych. Propagowanie innego totalitarnego ustroju państwa dotyczy ustrojów porównywalnych z faszyzmem. rozpowszechniania poglądów antysemickich). wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości. propagowana w "Państwie" Platona. a nie np. W ten sposób przepis nie obejmuje rozpowszechniania poglądów o negatywnych cechach pewnych grup ludzi (np. dlaczego ustawodawca nie przewiduje kary po prostu za wywoływanie nienawiści. Przy takim ukierunkowaniu nawoływania jest też niezrozumiałe.

261 KK). Jest ono bliższe przestępstwom przeciwko mieniu. 259 KK przewiduje bezkarność osoby. Znieważanie takie nie musi mieć formy wypowiedzi zwerbalizowanej. mający cechy zorganizowania. 763). 16 § 1 KK). wyrabianie i handel bronią palną jest w . Nadużyciem wolności wypowiedzi jest też znieważanie pomnika lub innego miejsca publicznego urządzonego w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby (art. Naruszenie przepisów dotyczących broni palnej. Przez związek należy rozumieć trwały zespół ludzi (co najmniej 3 osoby). 258 typ przestępstwa polegającego na udziale w zorganizowanej grupie albo w związku mającym na celu popełnianie przestępstw.stanowi przestępstwo z art. Z drugiej strony. np. grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego. która dobrowolnie odstąpiła od udziału w związku lub grupie przestępczej i ujawniła przed organem ścigania wszystkie istotne okoliczności czynu lub zapobiega popełnieniu zamierzonego przestępstwa. z tym. struktura taka z pewnością musi być czymś więcej niż "porozumienie z inną osobą" w celu popełnienia przestępstwa (art. że obiektem znieważania majątku być zwłoki. oblaniu farbą. zorganizowany w formie luźniejszej niż związek. Zorganizowana grupa przestępcza. 262 § 2 KK przewidziane jest z kolei przestępstwo ograbiania zwłok. nie jest stworzeniem grupy zwykłe przygotowanie przestępstwa. Posiadanie. lecz może polegać na innym działaniu. Związek przestępny. 262 § 1 KK. zasady podporządkowania i dyscypliny. należy przyjąć. że pojęcie to oznacza zespół co najmniej 3 osób. System 2. Co do zorganizowanej grupy. 262 KK ze względu na podobieństwo przedmiotu czynności wykonawczej w obu paragrafach tego przepisu. 257 KK. VI. opluciu. KK opisuje w art. To przestępstwo nie ma już nic wspólnego z nadużywaniem wolności wypowiedzi. 258 § 2 KK zagrożony jest surowszą karą Surowszą karą zagrożone jest też zakładanie związku lub grupy przestępczej lub kierowanie nimi (art. prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego. i ustalone zakresy kompetencji związane z programem działania związku (Tyszkiewicz. 258 § 3 KK). VII. Art. W art. Udział w zbrojnym związku przestępnym (art.z takich motywów . a więc mający pewne zasady przyjmowania członków. Podobny charakter ma przestępstwo z art. dlatego przestępstwo to nazywane jest w skrócie znieważeniem grobu. Zostało jednak zamieszczone w art. tzn.

surowszą karą zagrożone jest nielegalne wyrabianie broni palnej lub amunicji. zgubienie jej) przez osobę. 26Ś § 1 KK). Przestępstwem jest również udostępnienie broni palnej lub amunicji albo jej przekazanie osobie nieuprawnionej przez sprawcę. § 39. np. który sam posiada ją legalnie (art. . Art. a burta statku nie jest granicą państwową W art. Posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia zagrożone jest karą w art. W zasadzie wolno posiadać broń palną tylko na podstawie zezwolenia wydawanego przez organy Policji. 264 § 3 KK. 263 § 4 KK). amunicji i materiałach wybuchowych. Obejmuje ono zarówno nielegalne przekroczenie granicy polskiej polegające na wyjeździe z kraju. I. 263 § 2 KK). jeśli czyn popełniono używając przemocy. Nie wymaga jednak zezwolenia posiadanie broni palnej wytworzonej przed 1850 r. między Turcją a Bułgarią. 264 § 2 określony jest typ kwalifikowany nielegalnego przekroczenia granicy. groźby lub we współdziałaniu z innymi osobami. ale nie jest on jednak jej częścią terytorium. KK przewiduje dwa zasadnicze typy przestępstw przeciwko tajemnicy państwowej: a) ujawnienie tajemnicy i b) wykorzystanie wbrew przepisom ustawy informacji stanowiących tajemnicę państwową (art. albo handel nią (art. Przestępstwo nielegalnego (wbrew przepisom) przekroczenia polskiej granicy państwowej jest typowym naruszeniem pewnego porządku administracyjnego. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji. nie ma tu bowiem elementu przekroczenia polskiej granicy państwowej. VIII. która broń legalnie posiada (art. o broni. 264 KK nie obejmuje natomiast czynów polegających na przekroczeniu bez zezwolenia granicy między innymi państwami. 263 § 1 KK). 263 § 2 KK. statek taki jest bowiem traktowany jak terytorium państwa polskiego w kontekście zasady terytorialności. Nielegalne przekroczenie granicy. Naruszenia tajemnicy państwowej. jak i na wjeździe do Polski. dostanie się bez zezwolenia na polski statek w obcym porcie.Polsce ściśle reglamentowane przez ustawę z 1961 r. Nowym typem przestępstwa nieumyślnego jest spowodowanie utraty broni palnej lub amunicji (np. Organizowanie nielegalnego przekraczania granicy przez inne osoby ("przemyt ludzi") zostało skryminalizowane w art. Nie wypełnia znamion tego przestępstwa również np.

Jest to tzw.U. który znając tajną informację o inwestycji państwowej na określonym terenie. Występuje ono wyłącznie z postaci przestępstwa umyślnego. gospodarczą lub naukową. 265 § 2 KK) zachodzi wtedy gdy informacja będąca tajemnicą została ujawniona osobie działającej w imieniu lub na rzecz podmiotu zagranicznego. społeczną. mimo jej znaczenia dla wymienionych interesów państwa nie może być też uznana za tajemnicę państwową. W przeciwieństwie do umyślnego ujawnienia. za ujawnienie nieumyślne odpowiadać mo2e tylko ten. ponieważ nie spełnia warunków przewidzianych w cytowanej definicji. jeżeli z jakichś powodów nie jest utrzymywana w tajemnicy albo stała się (np. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. Naruszenie tajemnicy zawodowej i służbowej. informacji stanowiących tajemnicę państwową. w . że tajemnica uznana formalnie przez odpowiedni organ za tajemnicę państwową nie będzie za taką uznana przez sąd. 265 § 3 KK). Wiadomość. 2 ustawy z 1982 r. po to by po pewnym czasie móc je sprzedać z wysokim ryzykiem. że nie można jej już uważać za tajną Kwalifikowany typ przestępstwa ujawnienia tajemnicy państwowej (art. przez bezprawne jej ujawnienie) na tyle szeroko znana. 265 § 1 KK nie ogranicza podmiotu tego przestępstwa do osób znających tajemnicę z tytułu funkcji publicznej lub upoważnienia. Przy stosowaniu przepisów karnych może się więc zdarzyć.Art. wbrew przepisom ustawy. kto zapoznał się z nią w związku z pełnieniem funkcji publicznej lub otrzymanym upoważnieniem (art. którego podmiotem może być każdy. Nieumyślne ujawnienie tajemnicy państwowej kryminalizowane jest tylko w ograniczonym zakresie. z którą ktoś zapoznał się w związku z pełnioną funkcją. wykonywaną pracą. Art. 265 KK jest wykorzystanie. II. 271 ) definiuje tajemnicę państwową jako "wiadomość. odwołująca się do merytorycznego charakteru wiadomości. Przez tajemnicę zawodową rozumie się utrzymywaną w tajemnicy informację. Drugą formą przestępstwa z art. poz. działalnością publiczną. wykupuje przez pośrednika tanie grunty. Ponieważ jednak mówi się w nim o wykorzystaniu "wbrew przepisom ustawy". Przestępstwa tego dopuszcza się np. Nr 40. materialna definicja tajemnicy państwowej. funkcjonariusz państwowy. że odsyła się tutaj do przepisów ustawowych określających sposób korzystania z tajemnicy przez osoby legalnie ją znające. Zobowiązanie do zachowania tajemnicy może wynikać z ustawy (tak jest np. a nie do jej formalnego oznaczenia określoną klauzulą ("tajne") przez organ państwowy. bezpieczeństwo lub inny ważny interes Państwa". to znaczy. której ujawnienie osobom nie upoważnionym może narazić na szkodę obronność.

uzasadniony interes tej jednostki organizacyjnej tub obywatela. według którego źródłem obowiązku zachowania tajemnicy służbowej może być nie tylko zobowiązanie pracownika przez kierownika jednostki organizacyjnej do zachowania określonych rodzajów wiadomości w tajemnicy przez sporządzenie wykazów tajnych wiadomości. 1 ustawy z 1982 r. spółdzielczej lub społecznej jednostce organizacyjnej. Stan prawny w zakresie . (OSNKW 3-4/97. że nie jest to tajemnica służbowa. 24). a której ujawnienie może narazić na szkodę prawnie chroniony interes". Dopiero w stosunku do takiej wiadomości można rozważać czy jest ona tajemnicą państwową..1. że określona wiadomość jest na mocy decyzji kompetentnego organu utrzymywana w tajemnicy. poz. poz. bo o niej art. czy też żadną z nich.wypadku tajemnicy lekarskiej. który nie został uchylony. w tym sensie. czy służbową. Nr 40. tzn. adwokackiej lub dziennikarskiej). 3 ust. Z drugiej strony określenie tej tajemnicy bardzo przypomina definicję tajemnicy służbowej z art. Definicja ta ma charakter materialny. 266 § 1 KK dotyczy jednak nie tylko tajemnicy służbowej. ale źródłem takim może być także istota stosunku pracy oraz charakter wiadomości. wykorzystanie tajemnicy zawodowej jest przestępstwem z art.1997 r. Art. a nie do formalnego jej oznaczenia przez odpowiedni organ jako tajemnicy służbowej. 3 ust. Nie jest więc trafny pogląd SN wyrażony w uchwale z 16. a której ujawnienie może narazić na szkodę interes społeczny. Ujawnienie wbrew przepisom ustawy (up. 1 ustawy z 1982 r. że chodzi o wiadomość. np. której ujawnienie nie narusza interesów wskazanych w podanej wyżej definicji ustawowej. W art. z którą pracownik zapoznał się w związku z pełnieniem swoich obowiązków w państwowej. Pojęcie tajemnicy służbowej zdefiniowane jest w art. Wiadomo tylko. 266 § 1 KK. Z przepisu tego nie wynika jaki charakter ma tak określona tajemnica. właściciel przedsiębiorstwa może zobowiązać pracowników do utrzymania w tajemnicy planów produkcji lub stanu zadłużenia firmy. według którego tajemnicą służbową jest wiadomość nie stanowiąca tajemnicy państwowej. Obowiązek ten może też wynikać z zobowiązania się określonej osoby na żądanie pracodawcy do nieujawniania pewnych faktów. Jest to przestępstwo wnioskowe. 266 § 2 KK zawarty jest przepis chroniący tajemnicę służbową. lecz także "informacji. Punktem wyjścia jest jednak fakt. którą (funkcjonariusz publiczny) uzyskał w związku z wykonywaniem czynności służbowych. Określenie danej tajemnicy jako służbowej nie jest jednak wiążące dla organów stosujących prawo karne. 266 § 1 KK mówi przecież oddzielnie. odwołuje się do treści wiadomości stanowiącej tajemnicę. że mogą one w konkretnym wypadku uznać. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. 271 ).U.

Przepis ten kładzie akcent na ochronę informacji przed jej uzyskaniem przez osobę nieuprawnioną. należy wyciągnąć wniosek. Przestępstwem jest również ujawnienie innej osobie informacji uzyskanej w sposób opisany w art. że otwiera on zamknięte pismo (np. 1. że obejmuje on takie sytuacje jak założenie podsłuchu w telefonie. Tajemnica korespondencji.). do której nie jest uprawniony". nie narusza sfery życia prywatnego. Naruszenie sfery życia prywatnego. 172 KK z 1969 r. Przepis art. Naruszenie tajemnicy korespondencji. Przekazywanie innej osobie informacji nielegalnie uzyskanej przy pomocy przyrządów wskazanych w art. 267 § 1 KK. lub art. nagranie rozmowy w cudzym mieszkaniu przez umieszczenie w nim ukrytego magnetofonu. Zakres tego przepisu nie jest jasny. 267 § 2 KK jest przestępstwem z art. fotografowanie innej osoby w miejscu publicznym przy użyciu teleobiektywu. Uniemożliwianie lub utrudnianie dostępu do . że przepis nie obejmuje takich czynów jak np. Ochronie życia prywatnego służyć ma przepis karny zawarty w art. Nie ulega wątpliwości. 267 533 § 2 KK. 2. art. choć może być uważane za niestosowne wścibstwo. IV. czy też obserwowanie ludzi w miejscach publicznych przez lornetkę. gdzie chodziło raczej o ochronę korespondencji jako sfery życia prywatnego. 267 § I KK chroni tajemnicę korespondencji. Jest to więc ujęcie nieco inne niż w klasycznych przepisach karnych o ochronie tajemnicy korespondencji (np. 267 § 3 KK. magnetyczne albo inne szczególne zabezpieczenie informacji. a polegające na zakładaniu lub posługiwaniu się urządzeniem podsłuchowym. wizualnym albo innym urządzeniem specjalnym. nawet jeżeli jej treść nie miała większego znaczenia informacyjnego. Tego rodzaju zachowanie się. do której sprawca nie jest uprawniony. list).ochrony tajemnicy służbowej jest więc bardzo niejasny. III. 253 KK z 1932 r. Określone w nim 532 przestępstwo polega na uzyskaniu bez uprawnienia informacji nie przeznaczonej dla sprawcy w ten sposób. obserwacja zachowania się innej osoby przez zaglądanie do jej mieszkania przy użyciu teleskopu nastawionego na okno tego mieszkania. Naruszenie sfery życia prywatnego. że z użycia w przepisie zwrotu "informacji. albo podłącza się do przewodu służącego do przekazywania informacji lub też przełamuje elektroniczne. Wydaje się natomiast. Kryminalizuje się w nim działanie podjęte w celu uzyskania informacji.

269 dotyczy również niszczenia. Art. a także udaremnianie lub utrudnianie osobie uprawnionej zapoznania się z informacją jest przestępstwem z art. Niszczenie przez osobę nieuprawnioną zapisu istotnej informacji albo jego uszkadzania. ale ma to być informacja o szczególnym znaczeniu dla obronności kraju. 268 § 1 KK. Kwalifikowany typ przestępstwa zachodzi. skasowanie zapisu informacji na kasecie magnetofonowej lub na wideokasecie. zniszczenie lub uszkodzenie masowej gazety. uszkadzania. Inną odmianą przestępstwa z art. bezpieczeństwa w komunikacji. Przestępstwem takim będzie np. 269 § 2 KK przewiduje przestępstwo dopuszczenia się opisanych wyżej czynów innym sposobem.informacji. książki telefonicznej. zmiana zapisów z zakresu księgowości biurowej. "włamanie się" do komputera wojskowego i skasowanie informacji o rozmieszczeniu broni albo zmiana zapisanej na dysku komputera urzędu skarbowego informacji o podatnikach i ich niezapłaconych zobowiązaniach podatkowych. Mimo tego szerokiego ujęcia. A więc i np. skasowanie komuś pliku zawartego na dyskietce albo wprowadzenie do cudzego komputera wirusa. 268 § 3 KK). Typem kwalifikowanym jest też popełnienie opisanych wyżej czynów połączone z wyrządzeniem innej osobie znacznej szkody majątkowej (art. Art. gromadzeniu lub przesyłaniu . Przepis nie dotyczy więc niszczenia. która spowodowała konieczność kosztownego jej odtwarzania albo doprowadziła do nieuzasadnionych wypłat pieniężnych. a nawet zniszczenie notatek na kartkach papieru. Przestępstwem takim będzie np. uszkadzania. 268 § 2 KK). dokonującego zmian w treści informacji zapisanych na dysku komputera. np. skasowanie lekcji języka obcego na kasecie magnetofonowej nie wyczerpuje znamion tego przestępstwa. Znamiona tego przestępstwa wypełni np. 269 § 1 KK jest zakłócanie lub uniemożliwianie automatycznego gromadzenia lub przekazywanie informacji o szczególnym znaczeniu. usuwanie lub zmienianie. funkcjonowanie administracji rządowej. usuwania lub zmieniania informacji nie sporządzonych indywidualnie dla określonej osoby. usuwania lub zmieniania zapisów na komputerowym nośniku informacji. mianowicie drogą niszczenia albo wymiany nośnika informacji albo niszczenia lub uszkadzania urządzenia służącego automatycznemu przetwarzaniu. jeżeli opisany w art. innego organu państwowego lub administracji samorządowej. nie wydaje się by zamiarem ustawodawcy było kryminalizowanie niszczenia. uszkadzania itd. zniszczenie cudzego listu zawierającego istotne informacje. jeśli zawierały one istotną informację. 268 § 1 KK I czyn dotyczy zapisu na komputerowym nośniku informacji (art. zapisu informacji dokonywanego komercyjnie w wielu egzemplarzach. Przepis ujmuje więc przestępstwo w nim opisane bardzo szeroko.

Na równi z fałszem dokumentu karane jest wypełnienie blankietu. weksla in blanco) niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo używanie takiego dokumentu (art. Przestępstwo fałszowania dokumentu popełnione może być tylko w zamiarze bezpośrednim. w kontekście istnienia zobowiązania cywilnoprawnego. np. 115 § 19 KK). albo gdy może stanowić dowód faktu istotnego dla procesu rozwodowego. Według art. lecz także bilet kolejowy. 270 § 1 KK używanie fałszywego dokumentu jako autentycznego. § 40. ale może nabrać takiej cechy. 270 § 3 KK). 270 § 1 KK przestępstwem jest podrabianie lub przerabianie dokumentu.. kwit itp. Fałsz intelektualny dokumentu (art. Taką samą karą jak fałszowanie dokumentu zagrożone jest w art. a przestępstwo używania fałszywego dokumentu jako prawdziwego v zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. 271 KK) nie polega na . Przedmiot nie będący normalnie dokumentem może stać się dokumentem w rozumieniu prawa karnego w określonej sytuacji. dopisywanie. dyplom. Dokumentem jest zatem nie tylko zaświadczenie wystawione przez urząd. jeżeli następuje ono w celu użycia sfałszowanego dokumentu za autentyczny. Fałszowanie dokumentu może polegać na sporządzeniu przedmiotu imitującego autentyczny dokument. Fałsz materialny dokumentu. umowa. numerek z szatni i inne tego rodzaju przedmioty stanowiące dowód istnienia stosunku prawnego. przez wyskrobywanie jego fragmentu. podrobienie cudzego podpisu. II. zaopatrzonego cudzym podpisem (np. metryka. Przygotowanie do fałszowania dokumentu jest karalne (art. przerobienie daty. Dokumentem w rozumieniu prawa karnego jest "każdy przedmiot lub zapis na komputerowym nośniku informacji. Definicja ta ujmuje więc pojęcie dokumentu szerzej od jego potocznego znaczenia.informacji. stosunku prawnego lub okoliczności mogącej mieć znaczenie prawne" (art. I. Prywatny list nie jest dokumentem. albo na dokonywaniu zmian w autentycznym dokumencie. jeżeli jego treść może mieć znaczenie prawne np. Fałsz intelektualny dokumentu. z którym związane jest określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa. 270 § 2 KK). Nie jest więc przestępstwem z tego przepisu fałszowanie dokumentu w innych celach. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów.

których treść nie poddaje się sprawdzeniu według kryterium prawdziwości. z umową sprzedaży. w której strony podają inną cenę niż rzeczywista. 273 KK). według których chodzi o dokument. która go podpisała. fakt ukończenia szkoły. Art.Natomiast nie wchodzą tu w grę dokumenty prywatne (art.3 typ kwalifikowany. weksel. i w którym stwierdza się pewne fakty. w którym poświadczono nieprawdę (art. Wynika to z użytych w art. stan majątkowy danej osoby. np. Strona podmiotowa przestępstwa z art. że osoba. 271 KK. zaś w art.. spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie poruczonych im spraw z dziedziny administracji państwowej"). Nie jest więc przestępstwem z tego artykułu poświadczenie nieprawdy przez pomyłkę nawet jeżeli można byłoby zarzucić sprawcy działanie z lekkomyślności lub niedbalstwa. np. Kodeks przewiduje w § 2 art. jeżeli autor skargi do władz. samorządowe. stanowią dowód tego co zostało urzędowo zaświadczone. Jego sprawcą może być tylko funkcjonariusz publiczny (zob. 271 KK sformułowań. Pojęcie dokumentu w ark. Wtedy. Art. znamienny występowaniem u sprawcy celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. 271 KK polega na umyślności. 271 KK mówi o poświadczeniu nieprawdy. 271 par. co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Nie obejmuje on więc sytuacji. Jest to przestępstwo indywidualne. lecz na wprowadzeniu do niego nieprawdziwej treści. powód w składanym sądowi pozwie. który jest wystawiany przez kompetentną osobę. sporządzone w formie przepisanej przez powołane do tego państwowe w ich zakresie działania. wpłacenie do banku określonej kwoty itp. 244 KPC § I : "Dokumenty urzędowe. Przestępstwem jest również używanie dokumentu. Tak więc np. gdy mamy do czynienia nie z poświadczeniem lecz jedynie z jedno lub dwustronnym oświadczeniem (OSNKW 17/1996). pisemne polecenie służbowe. złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie").jego sfałszowaniu w sensie fizycznym. 271 KK wypadek mniejszej wagi.to nie będzie to przestępstwo z art. 271 KK nie dotyczy też dokumentów. w wystawianym dokumencie. art. pracownik w wypełnianej ankiecie personalnej napiszą nieprawdę . 271 KK jest więc bliskie definicji dokumentu urzędowego w rozumieniu KPC (zob. 245 KPC: "Dokument prywatny stanowi dowód tego. ponieważ mamy tu do czynienia z dokumentami prywatnymi. Pojęcie dokumentu w kontekście fałszu intelektualnego jest węższe niż ogólne prawnokarne pojęcie dokumentu zdefiniowane w art. gdy wystawcą dokumentu jest funkcjonariusz publiczny. Działanie sprawcy polegać ma na poświadczeniu nieprawdy. np. art. wynik badania krwi na zawartość alkoholu. wchodzi jednak ewentualnie w . 115 § 14 KK. 115 § 13 KK) albo inna osoba upoważniona do wystawienia dokumentu. § 2: Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje Się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez organizacje zawodowe.

276 KK. W art. 271 KK przestępstwa zawierają ustawy dodatkowe. chroniąc wyznaczony nim stan posiadania. Pokrewne przestępstwu z art. Art. usuwania. przesuwania lub uczynienia niewidocznymi albo fałszywego wystawiania znaków granicznych. Przepis ten dotyczy więc nie tylko dokumentów w całości należących do innej osoby. lecz także dokumentów wspólnych. III. uszkadzania. Art. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. Używane w tym przepisie pojęcia kradzieży lub przywłaszczenia mają to samo znaczenie co w art.3 KK. paszportów). 275 § 1 KK dotyczy także dokumentów . umowy sporządzonej w jednym egzemplarzu. czynienie bezu2ytecznym lub usuwanie dokumentu. Niszczenie dokumentów lub znaków granicznych. Niszczenie. np.U.rachubę odpowiedzialność z art. w połączeniu z podawaniem się za osobę wymienioną w dokumencie. Nr 35. 275 § 1. W art. Wyłudzenie poświadczenia nieprawdy podstępem wymaga zamiaru bezpośredniego. Nr 38. Według art. Przestępstwa przeciwko dokumentom tożsamości. 277 KK dotyczy znaków granicznych rozgraniczających nieruchomości. 231 par. tzn. dowodów osobistych. jeżeli spełnione są przesłanki tego przepisu. uszkadzanie. według którego przestępstwem jest kradzież lub przywłaszczenie dokumentu tożsamości albo pos1ugiwaaie się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby. którym sprawca nie ma prawa wyłącznie rozporządzać jest przestępstwem określonym w art. 272 KK stypizowane jest przestępstwo wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd wystawcy dokumentu (np. poz. 276 KK zniszczenie własnego dowodu osobistego (OSNKW 65/1975). podstawienie innej osoby do badania lekarskiego). 274-275 przewiduje się szereg typów przestępstw odnoszących się do dokumentów stwierdzających tożsamo5ć osoby (np. 155 ze zm. poz. o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych (Dz. 173). Przez posługiwanie się cudzym dokumentem tożsamości nale2y rozumieć używanie go jak własnego. 278 i 284 KK. Przestępstwa przeciwko wiarygodności znaków granicznych przewidziane są w art. ukrywanie. IV. Nie stanowi przestępstwa z art. 277 KK.U.) przestępstwem jest podanie nieprawdziwych informacji lub zatajenie informacji w prospekcie wydawanym na podstawie tej ustawy. Przepis ten przewiduje przestępność niszczenia. 118 ustawy z 1991 r. Zasadniczym przepisem jest tutaj art. Przepisy karne dotyczące czynów przeciwko dokumentom w sensie materiałów archiwalnych zawiera też ustawa z 1983 r.

w kontekście tego przepisu. Dodatkowe wyjaśnienie zawiera art. 110). 45 częściowo definiuje pojęcie rzeczy.stwierdzających prawa majątkowe innej osoby.część ogólna. I. 274 KK przewid2iane jest przestępstwo zbywania własnego lub cudzego dokumentu tożsamości. przenoszenie lub przesyłanie za granicę dokumentu. W art. jest zachowanie się sprawcy.in. Przestępstwa przeciwko mieniu. W różnych przepisach rozdziału KK o przestępstwach przeciwko mieniu przewijają się pojęcia "rzecz" i "mienie". W związku z tym należy zauważyć. Rozróżnienie to było charakterystyczne dla prawa karnego państw socjalistycznych. że na pojęcie rzeczy składają się dwie cechy: materialny ich charakter i wyodrębnienie z przyrody. Radwański. książeczki oszczędnościowej. W art. W doktrynie prawa cywilnego precyzuje się (Z. odsetek. w Polsce. 275 § 2 KK. 84) Kodeks posługuje się na oznaczenie przedmiotu przestępstwa terminologią cywilistyczną. W zakresie przestępstw przeciwko mieniu KK wprowadza zasadniczą zmianę. Charakterystyczną cechą ówczesnych uregulowań prawnokarnych. który kryminalizuje bezprawne przewożenie. polegającą na rezygnacji z odróżniania przestępstw przeciwko mieniu społecznemu i przestępstw przeciwko mieniu prywatnemu.. dotyczących własności społecznej były drakońskie kary i szeroki zakres kryminalizacji często zacierający (przez używanie szerokiego i niejasnego pojęcia "zagarnięcie mienia społecznego") granicę między bezprawiem cywilnym a przestępstwem. Uwagi ogólne. Bezprawne. 278 § 5 KK. Identycznego zakresu dokumentów dotyczy art. udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce". a później przejęto w innych państwach m. Według uzasadnienia do projektu KK (Uzas. § 41. stwierdzając: "Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne". s. według . Warszawa 1994. 115 § 9 KK ustawodawca wyjaśnił. Prawo cywilne . Zapoczątkowano je w prawie karnym ZSRR. np. że Kodeks cywilny w art. że "rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatniczy oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek II wypłaty kapitału. gdy postępuje on tak z dokumentem wbrew woli właściciela dokumentu albo z naruszeniem zakazu administracyjnego zawartego w ustawie.

jako. jednak rzeczy odłączone od nieruchomości. 278 KK) polega na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. Kradzież z włamaniem. w celu włączenia rzeczy przez sprawcę do swego majątku i . Zabór ma być dokonywany "w celu przywłaszczenia". Działanie sprawcy kradzieży ma polegać na zabraniu rzeczy. ponieważ kradzież. kaloryfer wymontowany z budynku. Kradzież. nie wchodzi więc w grę np. wprowadza jednak pewną niejasność. gdyż może sugerować. Art. 278 dotyczy rzeczy ruchomej. np. a więc nie jest możliwa kradzież nieruchomości i jej części składowych. 278 KK (a więc przepisy dotyczące kradzieży) stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. Jeśli chodzi o pojęcie "mienia". Także rzecz stanowiąca współwłasność może być przedmiotem kradzieży popełnionej przez jednego współwłaściciela na szkodę drugiego. Kradzież (art. Pojęcie "inne prawa majątkowe" obejmuje zarówno inne (niż własność) prawa rzeczowe. Nie ma zaboru. w wagonie. Przepis o kradzieży chroni zarówno własność jak i posiadanie. np. którą właściciel wyrzuca w celu pozbycia się. tj. nie uważa się jednak za zgubienie rzeczy pozostawienie jej przez zapomnienie. a więc właściciel nie dopuszcza się kradzieży zabierając rzecz z władztwa jej posiadacza. co nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia. Rzecz będąca przedmiotem kradzieży musi być cudza. przywłaszczenie lub niszczenie cudzych rzeczy o wartości niemajątkowej (np. Kradzież zwykła. paserstwa lub przywłaszczenia. że właściciel może. jednakże posiadanie jest chronione tylko o tyle. to KC określa mienie jako "własność i inne prawa majątkowe" (art. bezwartościowych w sensie ekonomicznym fotografii lub innych pamiątek) stanowi wykroczenie z art. Chodzi tu o rzeczy mające wartość ekonomiczną. II. kradzież rzeczy. paradoksalnie. po przypomnieniu sobie. w sklepie. przy przestępstwie rozboju. o ile nie wchodzi w grę "lepsze prawo" właściciela. 126 KW. tj. Wyjaśnienie to. że to rozszerzone pojęcie rzeczy nie ma zastosowania np. 3 i 4 art. wyjęciu jej spod faktycznego władztwa innej osoby wbrew jej woli. jak i prawa majątkowe wynikające ze stosunków zobowiązaniowych. po nią wrócić. 44 KC). stanowić czyjąś własność lub być przedmiotem czyjegoś posiadania w sensie cywilnoprawnym. Dokonanie kradzieży następuje w momencie nastąpienia skutku w postaci objęcia rzeczy we władztwo przez sprawcę (przestępstwo materialne). jeżeli rzecz została zgubiona. tzn. 1. mogą być przedmiotem kradzieży.którego przepisy § 1.

Może to być np. gdy waga czynu jest mniejsza ze względu na niską wartość przedmiotu kradzieży lub okoliczności zmniejszające winę sprawcy. jeżeli sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Ad 2) Groźba natychmiastowego użycia przemocy musi polegać na grożeniu pokrzywdzonemu słownie lub przez inne zachowanie . 280 KK) polega na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia przy użyciu jednego z trzech wymienionych w przepisie sposobów: 1) używając przemocy wobec osoby. Wypadek taki zachodzi wtedy. np. Bezprawne uzyskanie programu komputerowego. Ad 1) Przemoc wobec osoby oznacza bezpośrednie fizyczne oddziaływanie na człowieka. Zabór rzeczy jedynie w celu jej krótkotrwałego używania stanowić może tzw. 3) doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. uderzenie. Rozbój i kradzież rozbójnicza. 2. np. 1. Rozbój. W § 3 art. w postaci kradzieży z włamaniem przewidziany jest w art. zagrożoną łagodniejszą karą (uprzywilejowany typ kradzieży). duszenie. (OSNKW 65/1980). lecz także pokonanie przeszkody w inny sposób. 3. wyłamanie drzwi. 127 KW lub przestępstwem z art. 2) grożąc natychmiastowym użyciem takiej przemocy. stanowiącą wypadek mniejszej wagi. 289 KK. przecięcie kłódki. Kradzież z włamaniem. III.postępowania z nią jak właściciel. Kwalifikowany typ kradzieży. Przestępstwo rozboju (art. kradzież żywności lub lekarstwa. kradzież używania (furtum usus). Kradzież z włamaniem to pojęcie interpretowane w orzecznictwie SN bardzo szeroko. 278 KK przewiduje się kradzież. gdy chodzi o pojazd mechaniczny. 279 KK. 278 § 2 KK tak samo jak kradzież ma być karany czyn polegający na uzyskaniu cudzego programu komputerowego bez zgody osoby uprawnionej. zerwanie plomby. Według art. np. przez otwarcie zamka podrobionym kluczem. wykręcenie ręki. Włamaniem jest nie tylko działanie polegające na pokonaniu zabezpieczenia przez jego uszkodzenie. otwarcie kasy przez zastosowanie skradzionego hasła szyfrowego itp. będącą wykroczeniem z art. dokonana przez osobę nie mającą środków na ich nabycie. które uniemożliwia opór lub go przełamuje albo wpływa na kształtowanie się jego woli przez zastosowanie fizycznej dolegliwości. Kradzież może być popełniona tylko w zamiarze bezpośrednim.

gdy jest kaleką itp. Rozporządzenie mieniem może polegać na wydaniu pieniędzy lub wartościowych przedmiotów. środkiem lub sposobem (art. uśpiony środkiem nasennym (stan nieprzytomności) albo też jest związany. groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie. Zachowanie się sprawcy wymuszenia rozbójniczego zmierzać .się sprawcy. który grozi zabiciem zakładników dla wymuszenia zwolnienia kolegów z więzienia. pijany. Wymuszenie rozbójnicze. użycie jednego z tych sposobów nie jest środkiem do zaboru mienia. 282 KK) polega na zmuszeniu innej osoby do rozporządzenia mieniem przemocą. w którym pokrzywdzony nie może się przeciwstawić zabraniu rzeczy. nie jest wymuszeniem rozbójniczym z art. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. Stosowanie przemocy lub groźby następuje tu bezpośrednio po dokonaniu zaboru dla utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy. której grozi się zabiciem porwanego dziecka (zamach na życie) albo podpaleniem domu (gwałtowny zamach na mienie). Czyn taki będzie przestępstwem z art. która posługuje się taką bronią. (stan bezbronności). 280 § 2 KK). Chodzi tu zawsze o stan nieprzytomności lub bezbronności spowodowany innym działaniem niż przemoc. 252 KK. Ad 3) Doprowadzenie do stanu nieprzytomności lub bezbronności jako sposób popełnienia rozboju polega na spowodowaniu stanu. 2. Kradzież rozbójnicza (art. Przepis o wymuszeniu rozbójniczym ma na celu ochronę mienia. Przykładem tego przestępstwa może być wymuszenie zapłacenia okupu przez osobę. IV. sprawca kradzieży przyłapany został na gorącym uczynku i grożąc pistoletem oddala się ze skradzionym mieniem. przy czym spełnienie groźby ma nastąpić w krótkim czasie po jej wyrażeniu. Kwalifikowany typ rozboju zachodzi wtedy gdy sprawca posługuje się bronią palną. Inaczej jednak niż przy rozboju. Nie obejmuje więc wymuszenia innych działań niż rozporządzenie mieniem. Przestępstwo wymuszenia rozbójniczego (art. np. 282 KK działanie terrorysty. podpisaniu weksla lub niekorzystnej umowy itp. przedmiotem. 281 KK) pod względem sposobów jej dokonania nawiązuje do opisu ustawowego przestępstwa rozboju. Nie i ważność takiego rozporządzenia w świetle prawa cywilnego nie pozbawia czynu sprawcy cech przestępstwa. Np. ponieważ jest odurzony narkotykiem. Działanie sprawcy musi mieć na celu osiągnięcie korzyści majątkowej. nie może się poruszać wskutek odebrania mu kul. Kradzież rozbójnicza.

Tak więc zmuszenie ofiary do wyjęcia z kieszeni portfela i podania go sprawcy . ale zmuszenie jej do wydania ukrytych w schowku pieniędzy wymuszeniem rozbójniczym. tak jak kradzież. W art. V. Przepisy wspólne. Przepis o przywłaszczeniu nie dotyczy rzeczy nieruchomych. lecz rozporządzenie mieniem w (chociażby niedalekiej) przyszłości. 280 KK) a nie rozporządzenie mieniem (art. Oznacza to bezprawne włączenie przez sprawcę cudzej rzeczy lub prawa do swego majątku lub wykonywanie wobec niego w inny sposób uprawnień właściciela. że ją pożyczył. może być przywłaszczeniem. jeżeli towarzyszy temu zamiar zatrzymania rzeczy w swoim majątku. które przez pomyłkę zapisano w pamięci komputera na rzecz innej osoby. albo w stosunku do prawa majątkowego. rozboju. Decyduje tu więc zamiar sprawcy. Jeżeli robi to dla przetrzymania jej jeszcze przez tydzień.będzie rozbojem. 284 KK) popełniane jest albo. Przykład: X odmawia oddania w umówionym terminie pożyczonej od Y-ka książki lub zaprzecza. Przywłaszczenie (art. Podobnie. kradzieży rozbójniczej lub wymuszenia rozbójniczego. Orzecznictwo SN przyjmuje. rzecz została mu wypożyczona lub powierzona albo znalazła się w jego władaniu. Zdaniem SN ma tu miejsce zabieranie rzeczy (art. że rozbój. zamknęła sklep stanowiący konkurencję dla sprawcy. Świadome zaprzeczenie przez sprawcę wobec właściciela. znajduje rzecz zgubioną. Odnosi się ona do kradzieży z włamaniem. zniszczeniu. np. bo doręczono mu ją przez pomyłkę. dokonaniu w niej przeróbek. a nie wymuszenie rozbójnicze. gdyż zabieranie nie musi być własnoręczne. VI. bo nie zdążył jej przeczytać. odmowa zwrotu rzeczy. zachodzi wtedy. by zaniechała działalności gospodarczej. w stosunku do rzeczy. Przywłaszczenie. to jest tylko niesolidnym . 283 KK przewiduje się. zaś rozporządzenie mieniem nie oznacza natychmiastowego wydania przedmiotów. Przy przywłaszczeniu nie występuje element zaboru bowiem sprawca włada już rzeczą lub prawem faktycznie. Zachowanie się sprawcy określono w art. 282 KK). prawo akcjonariusza do udziału w zyskach firmy. np. 284 KK zwrotem "przywłaszcza sobie". grożąc bronią palną żąda oddania mu pieniędzy. co może się przejawiać w sprzedaniu lub darowaniu rzeczy. Przywłaszczone może być np. konstrukcję przestępstwa mniejszej wagi. gdy sprawca stosując groźbę zamachu na życie (np. że rzecz posiada.może również do zmuszenia innej osoby.

do swego księgozbioru lub sprzedać. KK przewiduje uprzywilejowany typ przywłaszczenia. narzędzia dane pracownikowi. Znamion tego przestępstwa nie wypełnia też osoba. Podobnie jak przy kradzieży. gdy rzecz zostaje dana sprawcy tylko dla wykonania określonych czynności. którego strona podmiotowa wymaga zamiaru bezpośredniego. która pod nieobecność abonenta telefonuje do Rio de Janeiro. VIII. która podłącza się do cudzego aparatu poprzez przewód telefoniczny na zewnątrz mieszkania. paczka posłańcowi. twierdzi się. Natomiast ze sformułowania art. Jeżeli natomiast chce włączyć ją. VII. która wyłudza działanie automatu telefonicznego przez użycie bezwartościowego krążka' metalu zamiast żetonu. Nadużycie telefonu. że właściciel nie traci posiadania rzeczy. 286 KK opisuje przestępstwo oszustwa typu . okazanego sprawcy. a nie przywłaszczenie. Polega ono na "uruchomieniu na cudzy rachunek impulsów telefonicznych" przez włączenie się do urządzenia telekomunikacyjnego. że nie dotyczy to sytuacji. Tradycyjna wykładnia przepisów o przywłaszczeniu przyjmuje. to narusza przepis art. skoro w takich sytuacjach sprawca może przywłaszczyć rzecz bez usuwania jej z władztwa innej osoby i niewątpliwie nadużywa okazanego mu zaufania. osoba. Surowsza odpowiedzialność uzasadniana jest tu faktem. oddanego mu na przechowanie. np. Przestępstwa z tego artykułu dopuszcza się np. tym bardziej nie sprzeniewierzenie.dłużnikiem. sprzątaczka. gdy zachodzi wypadek mniejszej wagi (art. jest to bowiem odrębnie stypizowane w art. Art. W takiej sytuacji. użyczonego. Oszustwo. np. że znamion tego przestępstwa nie wypełnia ten. . w komis. 284 KK. 284 § 3 KK). 285 wynika. narażony jest na zapłacenie wyższego rachunku. Ratio legis tego przepisu polega na zapobieganiu spowodowania szkody majątkowej po stronie abonenta telefonu. Wykładnia ta nie wydaje się jednak trafna. 121 § 2 KW wykroczenie o nazwie "szalbierstwo". np. do której ma dostęp. Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest przywłaszczenie sobie przez sprawcę rzeczy powierzonej (zwane sprzeniewierzeniem).że prócz przywłaszczenia następuje tu nadużycie zaufania. 285 KK. Przywłaszczenie jest przestępstwem. który w razie wypełnienia przez sprawcę znamion tego przestępstwa. albo przez urządzenia centrali telefonicznej. Nowy typ przestępstwa wprowadzono w art. a więc wchodzi w grę wyłącznie kradzież. kto wbrew woli abonenta korzysta z jego telefonu.

czy rozporządzenie jest niekorzystne. przyjęciu zapłaty fałszywym banknotem. Rozporządzenie takie może polegać na kupnie rzeczy powyżej jej wartości lub sprzedaży rzeczy poniżej wartości. Nakłonienie do zawarcia transakcji ryzykownej nie może być traktowane jako oszustwo. 286 § 3 KK). choroba psychiczna) lub przemijające (np. sprzedaży losu. Niekorzystne jest nie tylko rozporządzenie mieniem powodujące uszczerbek w posiadanym już majątku. to wytworzenie w świadomości innej osoby fałszywego obrazu pewnego wycinka rzeczywistości (np. 1-6). Sprawca oszustwa musi uświadamiać sobie. 286 § 1) i typu uprzywilejowanego (wypadek mniejszej wagi . jeżeli kontrahent uświadamiał sobie istnienie ryzyka. gdy sprawca wyzyskuje stałe (np. ale także takie. że sprzedawany metalowy zegarek jest złoty). 286 KK. która nie będzie zwrócona. Wprawdzie pewne rodzaje działań-oszukańczych. znane były już w prawie mojżeszowym i w prawie rzymskim (Lipkin.podstawowego (art. nabyciu rzeczy obciążonej wadą fizyczną lub prawną. by sprawca działał "w celu osiągnięcia korzyści majątkowej". stan upojenia alkoholowego) zakłócenia świadomości ofiary albo jej niedojrzałość psychiczną (gdy pokrzywdzonym jest dziecko). 3) wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. i w późniejszych dziewiętnastowiecznych kodeksach karnych. Wprowadzenie w błąd. ale jako samodzielny typ przestępstwa oszustwo występuje dopiero w ustawodawstwie karnym francuskim z 1791 r. natomiast wyzyskanie błędu polega na zaniechaniu skorygowania błędnego przekonania powstałego w świadomości pokrzywdzonego bez udziału sprawcy. wypłacie przegranej w grze oszukańczej. które powoduje utratę spodziewanej korzyści (lucrum cessans). decydują kryteria ekonomiczne. 11-12). Strona przedmiotowa oszustwa polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem jednym z trzech wymienionych w art. 2) wyzyskanie błędu. udzieleniu pożyczki. na który padła wygrana. 286 KK.art. że wprowadza w błąd . oszukiwanie na mierze i wadze. W dawnym polskim prawie karnym czyny określane współcześnie jako oszustwo mieściły się prawdopodobnie w szerokim pojęciu kradzieży (Lipkin. O tym. jak np. ponieważ przepis wymaga.nie ma przestępstwa z art. Od strony podmiotowej oszustwo jest przestępstwem umyślnym kierunkowym. wypłaceniu przez ubezpieczyciela nienależnego odszkodowania. Trzeci sposób popełnienia oszustwa występuje wtedy. Jeżeli niekorzystne rozporządzenie mieniem przez "pokrzywdzonego" jest świadome . tj. przez: 1 ) wprowadzenie w błąd. Oszustwo jest stosunkowo młodym przestępstwem. sposobów. przez twierdzenie.

nie dopuszcza się oszustwa. Nie uważa się za oszustwo czynów polegających na wprowadzeniu w błąd kontrahenta przez posługiwanie się reklamą towaru. który proponuje informację o miejscu gdzie samochód się znajduje w zamian za określoną kwotę pieniędzy. Przykład: Do X-a. którą dłużnik w chwili jej zaciągania zamierzał zwrócić. Pokrewnymi oszustwu czynami karalnymi są: tzw. 298 KK. Oszustwo komputerowe. 287 § 1 przestępstwo oszustwa komputerowego polega na takim zachowaniu się sprawcy. W § 2 art. w celu dokuczenia jej). szalbierstwo (art. w których błąd nabywcy ma charakter konkretny. działając w . Może jednak ponosić odpowiedzialność cywilnoprawną za wyrządzenie szkody (art. Nieosiągnięcie przez sprawcę oszustwa zamierzonej korzyści majątkowej jest dla bytu przestępstwa oszustwa bez znaczenia. Nie dotyczy to jednak sytuacji. Kryterium tego rozgraniczenia jest istnienie (w chwili popełnienia czynu) wymaganego przez przepis o oszustwie zamiaru.U. Szczególną postać przygotowania do oszustwa ubezpieczeniowego przewiduje art. który. przewidziane w art. Je2eli więc ktoś przekonuje nabywcę używanego samochodu o jego niezwykłych zaletach.popełnia oszustwo (OSNKW 55/1972). telefonuje anonimowy rozmówca. poz.) doprowadzając w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion (zamiar bezpośredni). 286 KK ustawodawca umieścił nowy typ przestępstwa podobny 560 do klasycznego oszustwa. stanu licznika itp. 61 Prawa czekowego z 1936 r. któremu poprzedniego dnia skradziono samochód. 283). to nie dopuszcza się przestępstwa. IX. np. Ten. Polega ono na żądaniu korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. kto wprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w innym celu (np. ponieważ z istoty swej polega ona na przesadzie w ramach akceptowanej społecznie konwencji. Czyn opisany w tym przykładzie wypełnia znamiona przestępstwa z art. (Dz. Ten. nawet jeżeli sprawcą jest osoba nie mająca nic wspólnego z kradzieżą. 415 KC). Istotnym problemem jest rozgraniczenie oszustwa i niewywiązywania się z zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. kto zaciąga pożyczkę z góry zamierzając jej nie zwrócić . Nr 37. co do roku produkcji samochodu.(wyzyskuje błąd itd. nawet jeżeli później tego nie uczynił. Natomiast nie jest oszustwem niezwrócenie pożyczki. 286 § 2 KK. 121 KW) oraz wystawienie czeku bez pokrycia. Opisane w art.

2) wprowadza nowy zapis na komputerowym nośniku informacji. Niszczenie lub uszkadzanie mienia. np. 288 KK polega na niszczeniu lub uszkodzeniu cudzej rzeczy lub uczynieniu jej niezdatną do użytku. . zaś wyrąb traktuje się jako uprzednią czynność współukaraną. wbrew potocznemu znaczeniu tego słowa. dolanie benzyny do mleka. ten kto wprowadza modyfikację do programu komputera bankowego. że czyn taki. że sprawca odpowiada tylko za jedno przestępstwo kradzieży. XII. będący w istocie usiłowaniem kradzieży drzewa. Przestępstwo to popełnia np. sąd orzeka na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości podwójnej wartości drzewa. Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. ale uniemożliwia normalne posługiwanie się nim. również przez jego ścięcie piłą. rozumiany jest jako każdy sposób odłączenia drzewa od podłoża. Kradzieżą leśną nazywa się wyrąb drzewa w lesie w celu przywłaszczenia. Zniszczenie lub uszkodzenie mienia dokonane z lekkomyślności lub przez niedbalstwo sprawcy może być potraktowane jedynie jako naruszenie prawa cywilnego. W § 2 art. Porwanie pojazdu. dające prawo do roszczenia o odszkodowanie. wyjęcie z maszyny niedostępnej części. 290 KK przesądza. Uczynienie niezdatnym do użytku polega na takim działaniu. Wyrąb drzewa. ponieważ w razie skazania za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego. Przy przestępstwie tym występuje nawiązka w klasycznej postaci. Kradzież leśna. Art. Przestępstwo to jest występkiem umyślnym. Strona przedmiotowa przestępstwa z art. XI. powodującą księgowanie na jego koncie części odsetek klientów banku. gromadzenie lub przesyłanie informacji albo. 288 KK odrębnie typizuje się przerywanie lub uszkadzanie kabla podmorskiego albo naruszanie przepisów dotyczących zakładania lub naprawy takiego kabla. pociąga za sobą odpowiedzialność jak za kradzież. X. które nie powoduje fizycznego uszczerbku przedmiotu.celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody: 1) wpływa na automatyczne przetwarzanie. Następująca po wyrębie kradzież wyrąbanego w lesie drzewa powoduje. wyrwanie z korzeniami lub wykopanie.

3) sprawca porzuca samochód w stanie uszkodzonym albo w okolicznościach. tj. Od strony podmiotowej przepis art. używanie bez zezwolenia właściciela jego ubrania. a które już nie. wyłącza autoalarm). 289 KK) jest szczególną odmianą tzw. a nie 289 KK. Zabór pojazdu w celu krótkotrwałego użycia może się przekształcić w przywłaszczenie. znanej w ustawodawstwie jako wykroczenie (art. Np. 127 KW). art. 11 S § S KK). Kwalifikowany typ tego przestępstwa występuje. Pojęcie krótkotrwałego użycia jest typowym znamieniem ocennym. że przy zwykłym furtum usus nie jest wymagane. kradzieży używania (furtum usus). np. Może być to więc np. OSNKW 27/1993). Paserstwo. Przedmiotem wykonawczym przy przestępstwie paserstwa (art. Praktycznie największe znaczenie ma paserstwo w odniesieniu do rzeczy pochodzących z czynów zabronionych . pieniądze stanowiące zapłatę za szpiegostwo. które użycie jest krótkotrwałe. mebli. jeżeli sprawca zmieni zamiar i postanowi włączyć zabrany pojazd do swego majątku. Paserstwo umyślne. by czyn popełniony był umyślnie (zamiar bezpośredni) i w "celu krótkotrwałego użycia". by sprawca wykroczenia dokonał zaboru rzeczy. w których grozi niebezpieczeństwo utraty pojazdu. zaś sama rzecz nie jest oznaczona co do swego rodzaju. Zabór w celu użycia innego niż krótkotrwałe jest kradzieżą. zabór samochodu w celu używania go w czasie urlopu i następnego porzucenia narusza art. . 1. pojazdów drogowych lub szynowych napędzanych umieszczonym w nich silnikiem (w tym również motorowerów przeznaczonych do poruszania się wyłącznie przy pomocy silnika. jego uszkodzenia albo jego części lub zawartości. a więc np. 278. 289 KK dotyczy natomiast tylko pojazdów mechanicznych. Różnica polega na tym. że kontynuowanie użycia pojazdu mechanicznego również w dniu następnym po zaborze wykracza poza pojęcie użycia krótkotrwałego.Przestępstwo zaboru pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. rzecz wręczona jako łapówka. 289 KW wymaga. biżuterii itp. Czyn przestępny z art. przedmiot pochodzący z kradzieży. niezależnie od ich parametrów technicznych (zob. 291-292 KK) są rzeczy pochodzące bezpośrednio z czynu zabronionego. gdy: 1) sprawca pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieuprawnioną (np. Trudno jest więc jednoznacznie orzec. wydaje się. 2) pojazd stanowi mienie znacznej wartości (zob. wyłamuje zamek. XIII. 289/§ 3 KK). Można tylko przyjąć umownie pewne kryteria. Typem kwalifikowanym jest rozbójnicze porwanie pojazdu (art.

XIV. przenosząc transakcję do bramy po zauważeniu przechodzącego policjanta. Jego winę określa Kodeks formułą charakterystyczną dla niedbalstwa ("rzecz. o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać. kupienie rzeczy nie występujących normalnie w prywatnym obrocie (np. stąd jego umieszczenie w Kodeksie w tym rozdziale. Paserstwo nieumyślne. w art. przywłaszczenia. takie sytuacje. 294 KK przewiduje się zbiorcze określenie typów kwalifikowanych kradzieży. 292 KK) polega przedmiotowo na takich samych zachowaniach się sprawcy jak paserstwo umyślne. Przepisy o paserstwie stosuje się odpowiednio do programu komputerowego. która zachowuje się podejrzanie. i paserstwa umyślnego. nabycie rzeczy po zadziwiająco niskiej (nie uzasadnionej innym powodem) cenie. 3) przyjęcie rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego. 2) pomoc do zbycia takiej rzeczy. tj. 291 KK) polegać może na jednej z czterech form zachowania się sprawcy: 1) nabycie rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego.jako przestępstwa przeciwko mieniu. że jego czyn wypełnia znamiona przestępstwa z art. niszczenia rzec . Znamieniem kwalifikującym jest . jak nabycie rzeczy na ulicy od osoby. nadużycia telefonu. 291 KK. jeśli bowiem sprawca przewiduje możliwość pochodzenia rzeczy z czynu zabronionego. Sprawca robi to jednak bez zamiaru popełnienia czynu zabronionego. 4) pomoc do ukrycia takiej rzeczy. Strona podmiotowa tego przestępstwa polega na nieumyślności w obydwu jej postaciach. Niedbalstwo wymienione jest wyraźnie w przepisie. Wchodzi jednak w grę również lekkomyślność. Paserstwo nieumyślne (art. 292 KK. oszustwa komputerowego. to niewątpliwie tym bardziej spełniony jest wymóg art. Paserstwo umyślne (art. Typy kwalifikowane przestępstw przeciwko mieniu. że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego"). narzędzi chirurgicznych w dzień po głośnym przypadku okradzenia miejscowego szpitala). oszustwa. 2. Obejmuje to np. sprawca musi chcieć lub godzić się na to. Paserstwo umyślne wymaga występowania po stronie sprawcy zamiaru. tzn. kupienie książki ze śladem usunięcia stempla biblioteki. Kwalifikowana postać nieumyślnego paserstwa zachodzi gdy rzecz pochodząca z czynu zabronionego jest znacznej wartości. Poza typami kwalifikowanymi przestępstw przeciwko mieniu zawartymi w poszczególnych przepisach rozdziału XXXV KK. przypuszczenie takie było możliwe.

znaczna wartość mienia lub fakt. 216§ 1 KK) jest przestępstwem godzącym w interesy majątkowe wszelkich możliwych podmiotów. . 295 KK ustawodawca przewiduje szczególną postać czynnego żalu dotyczącego dokonanych przestępstw przeciwko mieniu. I. albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie nieuszkodzonym. Sprawcą może być tylko osoba zobowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi wspomnianych podmiotów na podstawie przepisu prawnego. Nadużycie zaufania (art. Nadużycie zaufania. niszczenia rzeczy. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. W art. ale z jego treści wynika. 294 KK). Czynny żal przy przestępstwach przeciwko mieniu. pełnomocnik procesowy w sprawach majątkowych.możliwe jest tylko nadzwyczajne złagodzenie kary. Sąd może. W art. a w § 4 przestępstwo niegospodarności. decyzji właściwego organu lub umowy. przywłaszczenia. prawne i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej . XV. § 42. 86). Mieniem 'znacznej wartości jest mienie. którego ratio legis jest fakt. 115 § 5 KK). Nadużycie zaufania. jeżeli sprawca dobrowolnie naprawił szkodę w całości. a nawet odstąpić od jej wymierzenia wobec sprawcy kradzieży. paserstwa (również gdy zachodzi typ kwalifikowany przewidziany w art. skoro wymienia się w nim osoby fizyczne. jak stwierdzono w uzasadnieniu do projektu KK. Przepis ten nie używa wspomnianych nazw. że chodzi o dobro szczególnego znaczenia dla kultury. 1.. Niegospodarność. oszustwa komputerowego. że w § 1-3 zostało uregulowane przestępstwo nadużycia zaufania. 296 KK stypizowane zostało przestępstwo powstałe z połączenia znanych poprzednio w polskim prawie karnym przestępstw niegospodarności i nadużycia zaufania. oszustwa. Podmiotem nadużycia zaufania może być np.a więc jest to wyliczenie wyczerpujące. mienie "jest wartością odnawialną" (Uzas. opiekun małoletniego. Określenie to obejmuje szeroki krąg osób. dyrektor firmy lub inny pracownik zajmujący się jej sprawami majątkowymi. nadzwyczajnie złagodzić karę. że. mianowicie. porwania pojazdu. którego wartość w chwili popełnienia czynu zabronionego przekracza dwustukrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia (art. nadużycia telefonu. Jeżeli naprawienie szkody było częściowe .

Oszustwo kredytowe lub subwencyjne.urzędnik państwowy w zakresie w jakim zajmuje się sprawami majątkowymi. 115 § 7 i 6 KK). przedstawia w banku podrobiony (w sensie art. gwarancji kredytowej. Typem kwalifikowanym "drugiego stopnia". II. że wbrew jego usytuowaniu w rozdziale o przestępstwach przeciwko obrotowi gospodarczemu. Niegospodarność. 296 § 2 KK). Przestępstwo z art. pożyczki bankowej. dotyczy on również interesów majątkowych poza sferą gospodarczą Od strony przedmiotowej zachowanie się sprawcy polegać ma na nadużyciu udzielonych mu uprawnień lub niedopełnieniu ciążącego na nim obowiązku. Przykład: X ubiegając się o kredyt. 296 § 4 KK) jest przestępstwem nieumyślnym. 270 KK) albo stwierdzający . Z ujęcia omawianego przepisu wynika. a więc różni się od nadużycia zaufania formą winy. Do znamion przestępstwa należy skutek w postaci znacznej szkody majątkowej co na mocy art. Niegospodarność (art. 115 § 7 i 5 KK oznacza szkodę przekraczającą dwustukrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia. Do obydwu typów przestępstw. 296 § 4 KK. Nieumyślność w tym typie przestępstwa nie wyklucza umyślnego przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków. Typ kwalifikowany zachodzi. lecz tylko nie zachował ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. 296 § 5 KK). Tak więc przestępstwo nadużycia zaufania może być więc popełnione również przez zaniechanie. Sprawca działać ma w celu uzyskania wspomnianych świadczeń lub zamówienia. jeżeli przed wszczęciem postępowania dobrowolnie i w całości naprawił wyrządzoną szkodę (art. dotacji lub subwencji lub zamówienia publicznego. 297 KK określane w skrócie jako oszustwo kredytowe lub subwencyjne (która to nazwa nie oddaje całej jego treści) polega na przedkładaniu fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo nierzetelnych pisemnych oświadczeń dotyczących okoliczności mających istotne znaczenie dla uzyskania kredytu. mimo że przewidywał albo mógł przewidzieć wypełnienie znamion z art. jeżeli tylko sprawca nie godził się na spowodowanie szkody majątkowej ani jej nie chciał. 2. odnosi się przepis o niepodleganiu przez sprawcę karze. czyli przekraczającej tysiąckrotność najniższego miesięcznego wynagrodzenia (art. Pozostałe znamiona obu typów przestępstw pokrywają się. nadużycia zaufania i niegospodarności. zagrożonym jeszcze surowszą karą jest wyrządzenie szkody majątkowej w wielkich rozmiarach. gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art.

IV. 299 § 1 KK może to być każde przestępstwo. wykorzystaniu kredytu. 271 KK) dokument. 299 KK przewiduje rozbudowany i wieloodmianowy typ przestępstwa "prania brudnych pieniędzy". jakie to "w szczególności" mogą być przestępstwa. 298 kryminalizuje zachowanie będące w istocie swego rodzaju przygotowaniem do popełnienia oszustwa na szkodę instytucji ubezpieczeniowej. 298 K polegający na dobrowolnym zapobieżeniu wypłacie odszkodowania przed wszczęciem postępowania (karnego) powoduje bezkarność popełnionego czynu. 297 przewidziano odmianę tego przestępstwa polegającą na 574 zaniechaniu (wbrew ciążącemu na sprawcy obowiązkowi) powiadomienia o powstaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie wysokości udzielonego kredytu. twierdząc. Czynny żal sprawcy przestępstwa z art. lecz również papierów wartościowych lub innych wartości dewizowych. pożyczki bankowej itd. pożyczki bankowej itd. III. Pranie brudnych pieniędzy. 286 KK. Nie jest więc jasne dlaczego ustawodawca daje przykładowe wyliczenie. w trakcie której zajęto konto firmy. 1. Czynny żal w postaci dobrowolnego zapobieżenia. . że jest właścicielem cennej nieruchomości. w celu uzyskania odszkodowania. Obowiązek taki wynikać będzie przeważnie z umowy. że uszkodzenia dokonał nieznany sprawca . W tym wyliczeniu znalazły się: wytwarzanie lub obrót środkami odurzającymi lub psychotropowymi. że przeciwko jego firmie prowadzona jest egzekucja. jeżeli pochodzą z korzyści związanych z popełnieniem przestępstwa przez inne osoby. stwierdzający. Czyn X-a kwalifikuje się z art. Zachowanie się sprawcy polegać ma na spowodowaniu zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia. a więc sprawca musi działać umyślnie. Przepis dotyczy. 297 § 3 KK). W § 2 art. powodując wgniecenie karoserii. Gdyby X zgłosił szkodę w instytucji ubezpieczeniowej. a ponadto zataja. albo w postaci zaspokojenia roszczeń pokrzywdzonego .jego czyn byłby już usiłowaniem oszustwa z art. nie tylko pieniędzy. Pranie brudnych pieniędzy. Oszustwo ubezpieczeniowe. Art. Wartości te są "brudne". Art. Według sformułowania art. Przykład: X umyślnie uderza swoim samochodem w drzewo.powoduje bezkarność sprawcy (art.nieprawdę (art. praw majątkowych albo mienia ruchomego i nieruchomego. wbrew tej potocznej nazwie. 298 § 1 KK. przed wszczęciem postępowania.

mimo że okoliczności przeprowadzenia operacji finansowej wzbudzają uzasadnione podejrzenie. pieniędzy lub innych wartości dewizowych. Kwalifikowanym typem przestępstwa prania brudnych pieniędzy lub współdziałania w popełnieniu takiego czynu jest popełnienie ich w porozumieniu z innymi osobami (art. 299 § 4). 299 § 2 KK przewiduje się przestępstwo będące współdziałaniem w praniu brudnych pieniędzy przez pracownika banku. fałszowanie pieniędzy lub papierów wartościowych. handel bronią. W art. ich wykrycie. Współdziałanie to polegać ma na przyjmowaniu w gotówce.prawem formie. Od strony przedmiotowej przestępstwo to polega na wyliczonych w przepisie działaniach w stosunku do pieniędzy lub innych wartości. . albo na świadczeniu innych usług mających ukryć ich przestępne pochodzenie lub innych usług w zabezpieczeniu przed zajęciem. Typ kwalifikowany. 299 KK ma w tym zestawieniu charakter przepisu szczególnego. Zaniechanie niezwłocznego powiadomienia w przewidzianej . 4. instytucji finansowej lub kredytowej. które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia. 299 § 3 KK. Będzie to jednak pozorny zbieg przepisów.przemyt. 2. 3.jest wypełnieniem znamion tego przestępstwa. przestępnego pochodzenia przedmiotu operacji . Czynny żal. wbrew przepisom. Zaniechanie powiadomienia. Współdziałanie pracownika banku. przekazywanie lub wywożenie za granicę. instytucji finansowej lub kredytowej za informowanie zarządu lub organu nadzoru finansowego o przeprowadzeniu operacji finansowej. amunicją lub materiałami wybuchowymi albo rozszczepialnymi. zajęcie albo orzeczenie przepadku. pomoc do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmowania innych czynności. rozbój albo inne przestępstwo przeciwko mieniu wielkiej wartości. wymuszanie okupu. ponieważ art. Przestępstwem indywidualnym jest też przestępstwo określone w art. 299 KK. Jego podmiotem jest osoba odpowiedzialna w banku. Karze podlega także ten. dokonywaniu ich transferu lub konwersji albo przejęciu ich w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie o ich przestępnym pochodzeniu z czynów określonych w § 1 art. mianowicie może to być: przyjmowanie. Zachowanie się wyczerpujące znamiona tego przestępstwa często wypełniać będą również znamiona umyślnego paserstwa. kto wbrew obowiązkowi nie wyznacza osoby uprawnionej do przyjmowania informacji o operacjach finansowych lub osoby uprawnionej do udzielania takiej informacji (art.

uszkadzanie albo rzeczywiste lub pozorne obciążanie składników swego majątku przez dłużnika. lub osiągnięcie znacznej korzyści majątkowej przez osobę współdziałającą lub samego sprawcę. . że nie może zaspokoić wszystkich wierzycieli. 301 § 1 KK przewiduje przestępstwo udaremniania lub ograniczania zaspokojenia należności kilku wierzycieli przez ich dłużnika dokonywane w taki sposób. Przekupstwo wierzyciela jest przestępstwem z art.299 § 5). Szczególną postać czynnego żalu przewiduje art. Drugi typ kwalifikowany zawiera § 3 art. Polega ono na umyślnym doprowadzeniu do swojej niewypłacalności lub upadłości przez sprawcę. V. Kodeks zna także przestępstwo lekkomyślnego bankructwa (art. przy czym sprawca działa w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego. któremu grozi niewypłacalność lub upadłość. 300 § 1 KK dotyczy przestępstwa umyślnego udaremniania lub uszczuplania zaspokojenia wierzyciela przez sprawcę. gdy opisany wyżej czyn popełniany jest w stosunku do mienia zajętego lub zagrożonego zajęciem. Art. Polega ono na udzieleniu wierzycielowi korzyści majątkowej lub jej obietnicy za działanie na szkodę innych . Strona przedmiotowa tego przestępstwa polega na tym. przy którym wchodzi w grę wyłącznie wina nieumyślna w postaci lekkomyślności. Przestępstwo tzw. że dłużnik spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych wierzycieli. który jest dłużnikiem kilku wierzycieli. że sprawca tworzy nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swego majątku. W art. Rozdział XXXVI KK zawiera szereg przestępstw na szkodę wierzycieli. Elementem kwalifikującym jest tu wyrządzenie szkody wielu wierzycielom. Sposobem popełnienia tego przestępstwa może być trwonienie części składowych majątku. Przepis ten zapewnia bezkarność sprawcy ujawniającemu organom ścigania informacje dotyczące uczestników przestępstwa i okoliczności jego popełnienia. jeżeli zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa. ukrywanie. Przestępstwa na szkodę wierzycieli. uiszczenie. zbywanie. udaremnianie egzekucji) przewidziany jest w § 2 art. 302 § 2 KK. Art. 302 § 1 KK przewidziano przestępstwo umyślnego bezprawnego faworyzowania niektórych wierzycieli przez dłużnika. 299 § 8 KK. 300 § 2 KK. zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania. działając przez to na szkodę pozostałych. umyślnego bankructwa opisane jest w art. Sprawcą tego przestępstwa może być tylko dłużnik. Sposobem popełnienia tego przestępstwa ma być usuwanie. Zachodzi on wtedy. 301 § 3).Kwalifikowany typ tego przestępstwa (tzw. który znajduje się w takim położeniu majątkowym. darowywanie. 300 KK. 309.

osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) przez prowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawdą jest przestępstwem z art. 302 § 3 KK). że jego czyn jest jej wykorzystaniem. Jest to jednak obecnie przepis martwy wskutek zaniechania przez RM ustalania wysokości . by uniknąć kary zastępczej za grzywnę albo by kupić lekarstwo dla chorego członka rodziny. takiej.wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobieżenia upadłości. tzn. 303 § 1 KK. 304 KK polega na wyzyskaniu przymusowego położenia innej osoby fizycznej. XXV przepisów wprowadzających KC. prawnej lub jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej przez zawarcie umowy nakładającej na nią obowiązek świadczenia oczywiście niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym. przy której jej niekorzystny charakter jest widoczny na pierwszy rzut oka. VII. Sprawca wykorzystuje tę sytuację dla zawarcia umowy oczywiście niekorzystnej dla pokrzywdzonego. tzn. Przykładowe formy popełnienia tego przestępstwa wymienione w przepisie to niszczenie. Przestępstwem przewidzianym w tym samym przepisie jest również nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej. gdy sprawca tych przestępstw wyrządza znaczną szkodę (art. to sytuacja w której pokrzywdzony zmuszony jest przez okoliczności do pogodzenia się z niekorzystną transakcją. Przestępstwo lichwy przewidziane w art. usuwanie. Karze podlega również wierzyciel. 303 § 2 KK). Nierzetelne prowadzenie dokumentacji. np. Jest to przestępstwo umyślne. bez potrzeby zastanawiania się i uwzględniania różnych elementów ekonomicznych. Lichwa w sensie ścisłym. W odniesieniu do obu tych przestępstw Kodeks przewiduje zagrożony łagodniejszą karą wypadek mniejszej wagi (art. musi szybko sprzedać cenną rzecz. przerabianie lub podrabianie dokumentów dotyczących tej działalności. Lichwa. który w takiej sytuacji korzyść przyjmuje lub jej żąda (art. przewidziana jest jako przestępstwo w art. Zgoda pokrzywdzonego nie wyłącza tu odpowiedzialności karnej. Typ kwalifikowany zachodzi natomiast wtedy. Przymusowe położenie. pobieranie wyższych niż maksymalne dopuszczalne w pieniężnych stosunkach kredytowych odsetek. 303 § 3 KK). a więc sprawca musi mieć świadomość istnienia przymusowej sytuacji lub przewidywać taką możliwość i godzić się na to. VI. ukrywanie. Wyrządzenie szkody majątkowej (osobie fizycznej.

daty produkcji lub daty przydatności towaru lub urządzenia. Domniemanym znamieniem tego przestępstwa jest. Uregulowania wspólne. działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji na rzecz której przetarg jest dokonywany. VIII. że rozpowszechniane informacje mają być nieprawdziwe. podrabianiu lub przerabianiu znaków identyfikacyjnych. szkodą dla ich interesów. Dlatego też do znamion tego przestępstwa należy zagrożenie. 1. Przepis nie mówi (w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego uregulowania). Jest to przestępstwo kierunkowe. że chodzi o towar przeznaczony do sprzedaży lub do przekazania konsumentom w innej formie. 305 § I KK) może być popełnione dowolnymi sposobami: przez wprowadzenie w błąd jego uczestników (np. a polegające na usuwaniu. Nie ulega jednak wątpliwości. W § 2 art. 308 . Rozszerzenie pojęcia podmiotu. usunięcie znaku identyfikacyjnego lub daty produkcji urządzenia używanego przez "sprawcę" nie mogło być przedmiotem zainteresowania ustawodawcy. że został on odwołany). 306 kryminalizowane są działania godzące w interesy konsumentów. Jest bowiem rzeczą oczywistą. przez niedopuszczenie uczestników przetargu do udziału w nim przy pomocy groźby lub przez przekupienie ich. Udaremnienie przetargu. Przepis art. przez rozgłoszenie. przez fikcyjne oferty. IX. na rzecz której dokonywany jest przetarg. przez działanie sprawcy. 305 KK przewidziane jest przestępstwo pozostające w związku z publicznym przetargiem. Przedmiotem ochrony jest interes właściciela mienia albo osoby lub instytucji. Udaremnienie lub utrudnienie przetargu publicznego (art. Usuwanie lub fałszowanie oznaczeń towaru. X. które modyfikują zasady odpowiedzialności za przestępstwa gospodarcze lub za niektóre z nich. 307-309 KK zamieszczone są przepisy. znamienne celem osiągnięcia korzyści majątkowej.odsetek maksymalnych. że np. W art. W art. które polega na rozpowszechnianiu informacji lub przemilczeniu okoliczności mających istotne znaczenie dla zawarcia umowy będącej przedmiotem przetargu albo wchodzi w porozumienie z inną osobą. że rozpowszechnianie prawdziwych informacji nie może być przestępstwem nawet jeżeli jest to niekorzystne dla osoby lub instytucji na rzecz której dokonuje się przetargu.

Fałszowanie pieniędzy uważane jest za zjawisko na tyle niebezpieczne. § 43. 308 KK (art.postanawia. co jednak nie ma żadnego znaczenia normatywnego. Sformułowanie to można wyjaśnić tylko sięgając do wykładni historycznej. Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. które nie określają podmiotu przestępstwa jako dłużnika lub wierzyciela. Podwyższenie wysokości grzywny. użycie słowa "innej" miało więc sens. Natomiast według art. 299 (pranie brudnych pieniędzy). Czynny żal. Do nich więc to rozszerzenie kręgu podmiotów odnosić się nie może. 297 § 1 (oszustwo kredytowe lub subwencyjne) lub art. gdy po dokonaniu przestępstwa sprawca dobrowolnie naprawił w całości szkodę . Mianowicie. fizycznej grupy osób lub podmiotu nie mającego osobowości prawnej. bowiem sugeruje.sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. 309 KK można wymierzyć grzywnę w wysokości do 2000 stawek dziennych. że za przestępstwa z rozdziału XXXVI KK odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel. że stało się przedmiotem ratyfikowanej przez . 2. w poprzedniku art. 307 KK reguluje kwestię czynnego żalu sprawców przestępstw określonych w art. 296 lub 299-305 KK. W razie. Art. 296 § 3 (nadużycie zaufania wyrządzające szkodę w wielkich rozmiarach).) używano zwrotu "Skarbu Państwa lub innej osoby prawnej". W obecnym uregulowaniu skreślono słowa "Skarbu Państwa lub". papierów wartościowych. Jeżeli szkoda została naprawiona w znacznej części .sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie a nawet odstąpić od wymierzenia kary. 1. kto zajmuje się sprawami majątkowymi osoby prawnej. Art. jeżeli chodzi o przestępstwo określone w art. I. przez przeoczenie pozostawiając słowo "innej". 10 ustawy o ochronie obrotu gospodarczego -z 1994 r. art. 3. że ustalona w nim reguła odnosi się do wszystkich przestępstw z tego rozdziału. W rozdziale tym są jednak przepisy. Fałszowanie pieniędzy. Ponadto przepis ten używa niezrozumiałego na pierwszy nut oka zwrotu "innej osoby prawnej". Według ogólnej reguły grzywnę wymierza się w wysokości do 360 stawek dziennych. nie wyjaśniając w stosunku do czego osoba prawna ma być inna. Fałszowanie pieniędzy. Przepis ten jest nieprecyzyjny. znaków urzędowych i narzędzi pomiarowych. 309 KK rozszerza granice grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności.

że jest to falsyfikat (OSNKW 161/1975). Puszczanie w obieg. przyjmując taki przedmiot w normalnych okolicznościach nie mógłby od razu zorientować się. przechowania. Nr 102. a także przyjęcia go w tym celu. dokumentów uprawniających do otrzymania sumy pieniężnej lub zawierających obowiązek wypłaty kapitału. W polskim prawie karnym przestępstwo to określone jest (jako zbrodnia) w art. udziału w zyskach lub stwierdzenie uczestnictwa w spółce. przez osobę. przewożenia. przesyłania albo pomagania do jego zbycia lub ukrycia. by wytworzenie to miało na celu puszczenie go w obieg. 310 § 4 KK przewiduje się przestępność przygotowania do fałszowania pieniędzy i do czynów . poz. przyjmując. odsetek. że przeciętnie doświadczony człowiek. Dobrem chronionym przez ten przepis jest pewność i bezpieczeństwo obrotu pieniężnego oraz interesy majątkowe osób biorących udział w tym obrocie. jest typem uprzywilejowanym zagrożonym w art. że niektóre jego odmiany wymagają ponadto istnienia u sprawcy celu puszczenia w obieg. W § 3 art. że podrobieniem jest tylko wytworzenie przedmiotu o takim stopniu podobieństwa do pieniędzy. z 1934 r. 310 przewiduje się możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary w razie fałszowania lub puszczania w obieg będącymi wypadkami mniejszej wagi. Są to przestępstwa umyślne.Polskę (Dz. W art. Jest to więc ujęcie bardzo szerokie. Strona podmiotowa fałszowania pieniędzy polega na umyślności w postaci zamiaru bezpośredniego.U. który sprawca otrzymał jako prawdziwy. Dlatego też w orzecznictwie SN ogranicza się w pewnym stopniu zakres tego przepisu w drodze wykładni. z tym. przenoszenia. 919) konwencji międzynarodowej o zwalczaniu fałszowania pieniędzy. 312 KK znacznie łagodniejszą karą. 3. Analogicznie traktowane są takie same działania w stosunku do innych środków płatniczych. która tylko chce wypróbować swoje umiejętności. Podrobienie polega na wytworzeniu przedmiotu imitującego pieniądz. z reguły na nadaniu mu wyglądu pieniądza o wyższym nominale. W § 2 art. Przerobienie natomiast polega na zmianie dokonywanej w autentycznym banknocie lub monecie. Puszczanie w obieg fałszywego pieniądza. Przygotowanie. 310 KK. 2. przy czym przepis nie wymaga. bo formalnie przepis obejmuje nawet podrobienie pieniądza np. Od strony przedmiotowej polega ono na: 1) podrobieniu lub przerobieniu polskiego lub obcego pieniądza lub 2) usunięciu z niego znaku umorzenia. 310 przewiduje się przestępność puszczania w obieg fałszywego pieniądza lub dokumentu.

Podrabianie lub przerabianie znaków urzędowych (np. 4. Jego znamiona wypełnia ten kto w dokumentacji związanej z obrotem papierami wartościowymi. 248). zbycia papierów wartościowych. 315 KK przewiduje przestępstwo podrabiania lub przerabiania w celu użycia w obrocie gospodarczym zalegalizowanego narzędzia pomiarowego (np. 1 ustawy . chociażby nie stanowiły własności sprawcy. podwyższenia albo obniżenia wkładu. Fałszowanie znaków wartościowych lub urzędowych. Art. Karalne jest również używanie w obrocie publicznym przedmiotów opatrzonych takimi sfałszowanymi znakami. Art. 174 ust. II. Pokrewny typ przestępstwa związany z wprowadzeniem papierów wartościowych do publicznego obrotu zawiera art. rozpowszechnia nieprawdziwe informacje lub przemilcza informacje o stanie majątkowym oferenta. a także przedmiotów. 6. Podrobione lub przerobione znaki urzędowe ustawa nakazuje usunąć. poz.jest przestępstwem z art. 313 § 1 KK. używanie albo przechowywanie w celu puszczenia w obieg. że dokonywane jest w celu użycia lub puszczenia w obieg. chociażby to miało być połączone ze zniszczeniem przedmiotu (art. 311 KK zawiera typ przestępstwa związanego z obrotem papierami wartościowymi. 314 KK.Prawo o miarach (Dz. Przepisy dotyczące legalizacji narzędzi pomiarowych zawiera ustawa z 1993 r. .U. jeżeli dokonywane jest w celu użycia w obrocie publicznym . 316 KK zawiera przepis przewidujący obligatoryjny przepadek (por. Art. 316 § 2 KK). Fałszowanie dokumentacji w obrocie papierami wartościowymi. mające istotne znaczenie dla nabycia. znaczków pocztowych lub skarbowych) albo usunięcie z nich oznak umorzenia jest przestępstwem z art. Podrabianie lub przerabianie urzędowych znaków wartościowych (np. Fałszowanie narzędzi pomiarowych. 44 § 6 KK) pieniędzy.Prawo o publicznym obrocie papierami . 604 art. Nr 55. 313 § 2 KK) puszczanie w obieg takich znaków. 5. Karalne jest również (art. dokumentów i znaków wartościowych sfałszowanych lub z usuniętą oznaką umorzenia oraz sfałszowanych narzędzi pomiarowych. 310 KK. które służyły do popełnienia przestępstwa z rozdziału XXXVII KK. pod warunkiem jednak. stempla określonego urzędu) mających stwierdzić upoważnienie. Przepadek przedmiotów.wymienionych w § 2 art. uiszczenie opłaty skarbowej lub wynik badania. wagi) lub probierczego oraz używania w obrocie gospodarczym takiego narzędzia lub przechowywanie go w celu użycia. nabywanie ich.

.. Państwo i Prawo PPK ................ KK ....................... Kodeks postępowania administracyjnego KPC ..............1997 r................ Wykaz skrótów Akty normatywne KC ............... Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r....... Nowe Prawo OTK...... Orzecznictwo Sądu Najwyższego............... Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OSNKW ................ Kodeks pracy KPA .... Kodeks postępowania karnego z 1997 r.. Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OSP.... Kodeks postępowania cywilnego KPK ...... Kodeks wykroczeń z 1971 r........ NielU ......................Sąd Najwyższy SP.........................................8................ Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny 3.. Palestra PiP ..................................... KP ...................................... KW ........ MPPOP ........ Piśmiennictwo NP .......... Kodeks cywilny z 1964 r.. Kodeks karny wykonawczy z 1997 r................... Studia Prawnicze UKS .......... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Pal................................. Konwencja O Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r...... Kodeks karny z 1997 r...... KKW .......................................... Uzasadnienie do Projektu Kodeksu ........... Orzecznictwo Sądów Polskich OSN ................ Izba Karna i Izba Wojskowa OSPiKA....... Przegląd Prawa Karnego RPEiS ...............wartościowymi z 21... Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich z 1982 r 2.............................................. KPCPW .................. Ustawa karna skarbowa Uzas......... Czasopisma SN .................

... ..... . Warszawa 1994 Z0 IK ......Karnego. Orzeczenia Izby Karnej.. Wkładka do zeszytu 3/1994 Państwa i Prawa... Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego...

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->