P. 1
Przewodnik Metodyczny Chemia Gimnazjum 1-3

Przewodnik Metodyczny Chemia Gimnazjum 1-3

3.75

|Views: 15,270|Likes:
Wydawca: api-3711691

More info:

Published by: api-3711691 on Oct 14, 2008
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

Halina i Arkadiusz Piankowscy

Przewodnik metodyczny
Gimnazjum, klasy 1–3

Gdańsk

2001

© Copyright by Young Digital Poland S.A., 2001

I. Budowa przewodnika .......................................................... 5
Część I ................................................................................................5 Część II...............................................................................................5 Część III .............................................................................................5

II. Podstawa programowa kształcenia ogólnego. Chemia ...... 7
Cele edukacyjne...................................................................................7 Zadania nauczyciela i szkoły..................................................................7 Treści..................................................................................................7 Osiągnięcia ..........................................................................................8

III. Standardy wymagań egzaminacyjnych po ukończeniu gimnazjum z zakresu przedmiotów matematycznoprzyrodniczych ......................................................................... 9
Umiejętne stosowanie terminów, pojęć i procedur z zakresu przedmiotów matematyczno-przyrodniczych niezbędnych w praktyce życiowej i dalszym kształceniu ..........................................................................................9 Wyszukiwanie i stosowanie informacji .................................................. 10 Wskazywanie i opisywanie faktów, związków i zależności – w szczególności przyczynowo–skutkowych, funkcjonalnych, przestrzennych i czasowych.. 10 Stosowanie zintegrowanej wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów ........................................................................................11

IV. Projekty lekcji................................................................... 13
KLASA I............................................................................................. 13 KLASA II ........................................................................................... 34 KLASA III .......................................................................................... 55

V. Ścieżki edukacyjne............................................................. 70
KLASA I............................................................................................. 70

KLASA III .......................................................................................... 74

1

SPIS TREŚCI

KLASA II ........................................................................................... 72

VI. Funkcja podręcznika multimedialnego w procesie dydaktycznym ........................................................................ 78 VII. Przykładowe scenariusze lekcji...................................... 79
KLASA I .............................................................................................79 KLASA II............................................................................................91 KLASA III.........................................................................................105

VIII. Sprawdzanie i ocenianie osiągnięć szkolnych uczniów ............................................................................................. 118
Taksonomia celów poznawczych ........................................................119 Propozycje norm wymagań na poszczególne oceny szkolne:................. 120 Substancje i ich przemiany ................................................................120 Atomy i cząsteczki ............................................................................122 Roztwory wodne...............................................................................124 Kwasy i wodorotlenki ........................................................................126 Sole ................................................................................................128 Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego .................................... 130 Węgiel i jego związki z wodorem........................................................ 132 Pochodne węglowodorów..................................................................134 Związki chemiczne w żywieniu i w życiu codziennym ........................... 136 KLASA I ...........................................................................................140 Rozdział I: Substancje i ich przemiany................................................140 Cele i wymagania poszczególnych zadań testowych:............................ 146 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena: ..........................................147 Rozdział II: Atom i cząsteczka .......................................................... 148 Cele i wymagania poszczególnych zadań testowych:............................ 154

SPIS TREŚCI

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena ...........................................155 Rozdział III: Roztwory wodne............................................................156 Cele i wymagania poszczególnych zadań testowych............................. 164

2

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena:.......................................... 165 Przyporządkowanie zadań testowych do oczekiwanych osiągnięć zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego .................................... 166 KLASA II ......................................................................................... 167 Rozdział I: Kwasy i wodorotlenki ....................................................... 167 Cele i wymagania poszczególnych testów ........................................... 173 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena ........................................... 174 Rozdział II: Sole............................................................................... 175 Cele i wymagania poszczególnych testów ........................................... 181 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena ........................................... 182 Rozdział III: Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego ................. 183 Cele i wymagania poszczególnych testów ........................................... 189 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena ........................................... 190 Przyporządkowanie zadań testowych do oczekiwanych osiągnięć zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego .................................... 191 KLASA III ........................................................................................ 192 Rozdział I: Węgiel i jego związki ........................................................ 192 Cele i wymagania poszczególnych testów ........................................... 197 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena ........................................... 199 Rozdział II: Pochodne węglowodorów ................................................ 200 Cele i wymagania poszczególnych testów ........................................... 204 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena:.......................................... 206 Rozdział III: Związki chemiczne w żywieniu i życiu codziennym ........... 207 Cele i wymagania poszczególnych testów ........................................... 212 Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena ........................................... 213

IX. Układ okresowy pierwiastków ....................................... 216 X. eduLAN ............................................................................. 218

3

SPIS TREŚCI

Przyporządkowanie zadań testowych do oczekiwanych osiągnięć zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego ................................... 214

Co to jest eduLAN? ........................................................................... 218 Wymagania techniczne ..................................................................... 219 Wymagania techniczne dla wersji jednostanowiskowej......................... 219 Wymagania techniczne dla wersji sieciowej......................................... 219 Instalacja......................................................................................... 220 Instalacja jednostanowiskowa ........................................................... 220 Instalacja sieciowa ........................................................................... 220 Moduł nauczycielski .......................................................................... 222 Opis funkcjonalności wersji sieciowej ................................................. 222 Wybór materiału .............................................................................. 223 Sterowanie pracą uczniów ................................................................. 224 Opis ikon ......................................................................................... 225 Głosowanie ...................................................................................... 226 Praca grupowa uczniów .................................................................... 226 Praca grupowa ................................................................................. 227 Dokonywanie oceny pracy uczniów .................................................... 227 Raporty wyników.............................................................................. 228 Przekazywanie uczniom uwag i wskazówek drogą elektroniczną .......... 228 Wysyłanie wiadomości tekstowych do wszystkich lub do wybranego ucznia ....................................................................................................... 229 Aplikacja ucznia................................................................................ 229

SPIS TREŚCI

4

I. BUDOWA

PRZEWODNIKA

Treści zawarte w multimedialnym podręczniku eduROM Chemia zostały opracowane zgodnie z Podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie chemii w gimnazjum, z uwzględnieniem ścieżek edukacyjnych. Podręcznik składa się z trzech części, które mogą odpowiadać poszczególnym klasom gimnazjum, i obejmuje dziewięć tematycznych rozdziałów:

I

Część I
1. Substancje i ich przemiany 2. Atomy i cząsteczki 3. Roztwory wodne

Część II
4. Kwasy i wodorotlenki 5. Sole 6. Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego

Część III
7. Węgiel i jego związki z wodorem 8. Pochodne węglowodorów 9. Związki chemiczne w żywieniu i w życiu codziennym

Każda z zaproponowanych lekcji zawiera:
! ! ! ! ! !

tekst zasadniczy, uwzględniający treści nauczania zgodne z Podstawą programową w zakresie nauczania chemii w gimnazjum; opis eksperymentów chemicznych oraz filmy przedstawiające ich wykonanie; animacje modelowe, wyjaśniające przebieg zachodzących procesów chemicznych w ujęciu atomowo-cząsteczkowym; ćwiczenia interaktywne, sprawdzające bieżące opanowanie poznanych treści nauczania, łączące w sobie elementy poznawcze i utrwalające; zebranie najważniejszych treści nauczania w formie Zapamiętaj; wykaz nowych terminów i pojęć wraz z objaśnieniami;

5

BUDOWA PRZEWODNIKA

!

!

ćwiczenia sprawdzające zakres opanowanych wiadomości i umiejętności w formie zadań rachunkowych, problemowych (zadania „z luką”, „na dobieranie”, „prawda/ fałsz” oraz zadania zamknięte wielokrotnego wyboru i krzyżówki); sprawdziany osiągnięć wraz z normami wymagań na poszczególne oceny szkolne.

I

Ponadto podręcznik zawiera treści dodatkowe, rozszerzające wiedzę ucznia. Treści te, w zależności od rodzaju lekcji, podzielone zostały na sześć powtarzających się grup tematycznych w ciągu całego cyklu nauczania chemii w gimnazjum: 1. Przypomnij sobie – przypomnienie treści nauczania poznanych na lekcjach chemii, fizyki, biologii czy matematyki, które są skorelowane z zasadniczymi treściami lekcji; 2. Wiadomości o substancjach – przedstawienie najważniejszych właściwości fizycznych i chemicznych niektórych substancji; 3. Zasłużeni dla chemii – informacje o życiu i osiągnięciach naukowych wybitnych uczonych, którzy wnieśli duży wkład w rozwój wiedzy chemicznej; 4. Dla zainteresowanych – ciekawe informacje dotyczące odkryć, rozwoju chemii, właściwości substancji i przebiegu przemian chemicznych; 5. Obliczenia chemiczne – przykładowe rozwiązania zadań rachunkowych i problemowych; 6. Grafy pojęciowe – graficzne zestawienie wiedzy o substancjach.

BUDOWA PRZEWODNIKA

6

II. PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO. CHEMIA

Cele edukacyjne
1. Nabycie umiejętności obserwacji i opisu zjawisk chemicznych zachodzących w otaczającym świecie. 2. Poznanie znaczenia wiedzy chemicznej w procesach przetwarzania materii przez człowieka. 3. Nabycie umiejętności i nawyku postępowania zgodnego z zasadami dbałości o własne zdrowie i ochronę środowiska.

II

Zadania nauczyciela i szkoły

1. Ukształtowanie myślenia prowadzącego do zrozumienia poznanej wiedzy chemicznej i posługiwania się nią w różnych sytuacjach życiowych. 2. Zapoznanie uczniów z właściwościami substancji chemicznych i metodami bezpiecznego obchodzenia się z nimi. 3. Umożliwienie uczniom zdobycia wiadomości i umiejętności zarówno praktycznych, jak i stanowiących podstawę do kształcenia w następnych etapach.

Treści
1. Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu człowieka: metale i niemetale, mieszaniny, powietrze jako mieszanina gazów, tlen i azot – właściwości, tlenki, zanieczyszczenie powietrza. 2. Budowa atomu: jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy, promieniotwórczość i jej różnorodne konsekwencje, atomy, jony i cząsteczki, pierwiastki i związki chemiczne, symbole chemiczne, wartościowość pierwiastków, wiązania chemiczne – jonowe i atomowe. 3. Teoria atomistyczno-cząsteczkowa – nieciągłość budowy materii; układ okresowy pierwiastków chemicznych – sposób usystematyzowania pierwiastków. 4. Wagowe stosunki stechiometryczne w związkach chemicznych i reakcjach chemicznych: masa atomowa i cząsteczkowa, prawo stałości składu, prawo zachowania masy. 5. Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych.

7

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO. CHEMIA

6.

II

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO. CHEMIA

Woda i roztwory wodne – zagrożenia cywilizacyjne wynikające z jej zanieczyszczeń. 7. Roztwory: rozpuszczalność, stężenia procentowe roztworów – podstawowe obliczenia. 8. Typy związków nieorganicznych: kwasy, zasady, wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztworu, pH – w ujęciu jakościowym, sole: reakcje substancji o właściwościach kwasowych z substancjami o właściwościach zasadowych, podstawowe właściwości i zastosowania wybranych soli. 9. Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego: węgiel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny, wapień, gips i szkło. 10. Węgiel i jego związki: proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe, mydła, estry, tłuszcze, cukry, białka jako podstawowe składniki organizmów żywych, tworzywa sztuczne. 11. Działanie niektórych substancji na organizm człowieka: leki, trucizny, alkohole, narkotyki, nawozy, środki ochrony roślin.

Osiągnięcia

1. Określanie właściwości różnorodnych substancji oraz ich powiązanie z zastosowaniem i wpływem na środowisko naturalne. 2. Wyjaśnianie przebiegu prostych procesów chemicznych i zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równań. 3. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doświadczeń chemicznych. 4. Bezpieczne posługiwanie się prostym sprzętem laboratoryjnym, substancjami wyrobami o poznanym składzie chemicznym. 5. Dostrzeganie przemian chemicznych w otoczeniu oraz czynników wpływających na ich przebieg;. 6. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycznych.

8

III. STANDARDY WYMAGAŃ EGZAMINACYJNYCH
PO UKOŃCZENIU GIMNAZJUM Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

U MIEJĘTNE

STOSOWANIE TERMINÓW , POJĘĆ

I PROCEDUR Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZYCH NIEZBĘDNYCH W PRAKTYCE ŻYCIOWEJ I DALSZYM KSZTAŁCENIU

III

Uczeń:
STANDARDY WYMAGAŃ EGZAMINACYJNYCH PO UKOŃCZENIU GIMNAZJUM Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

1.

Stosuje terminy i pojęcia matematyczno-przyrodnicze: a) b) c) czyta ze zrozumieniem teksty, w których występują terminy i pojęcia matematyczno-przyrodnicze, np. w podręcznikach, w prasie, wybiera odpowiednie terminy i pojęcia do opisu zjawisk, właściwości, zachowań obiektów i organizmów, stosuje terminy dotyczące racjonalnego użytkowania środowiska.

2.

Wykonuje obliczenia w różnych sytuacjach praktycznych: a) b) c) d) stosuje w praktyce własności działań, operuje procentami, posługuje się przybliżeniami, posługuje się jednostkami miar.

3.

Posługuje się własnościami figur: a) b) c) dostrzega kształty figur geometrycznych w otaczającej rzeczywistości, oblicza miary figur płaskich i przestrzennych, wykorzystuje własności miar.

9

W YSZUKIWANIE

I STOSOWANIE INFORMACJI

Uczeń:

III

4.

Odczytuje informacje przedstawione w formie: a) b) c) d) e) f) g) tekstu, mapy, tabeli, wykresu, rysunku, schematu, fotografii.

STANDARDY WYMAGAŃ EGZAMINACYJNYCH PO UKOŃCZENIU GIMNAZJUM Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

5.

Operuje informacją: a) b) c) d) e) f) g) selekcjonuje informacje, porównuje informacje, analizuje informacje, przetwarza informacje, interpretuje informacje, czytelnie prezentuje informacje, wykorzystuje informacje w praktyce.

W SKAZYWANIE I OPISYWANIE FAKTÓW , ZWIĄZKÓW I ZALEŻNOŚCI – W SZCZEGÓLNOŚCI PRZYCZYNOWO – SKUTKOWYCH , FUNKCJONALNYCH , PRZESTRZENNYCH I
CZASOWYCH

Uczeń:

6.

Wskazuje prawidłowości w procesach, w funkcjonowaniu układów i systemów:

10

a) b) c) d)

wyodrębnia z kontekstu dane zjawisko, określa warunki jego występowania, opisuje przebieg zjawiska w czasie i przestrzeni, wykorzystuje zasady i prawa do objaśniania zjawisk.

7.

Posługuje się językiem symboli i wyrażeń algebraicznych: a) b) c) d) 8. a) b) c) zapisuje wielkości za pomocą symboli, zapisuje wielkości za pomocą wyrażeń algebraicznych, przekształca wyrażenia algebraiczne, zapisuje związki i procesy za pomocą równań i nierówności, posługuje się funkcjami: wskazuje zależności funkcyjne, opisuje funkcje za pomocą wzorów, wykresów i tabel, analizuje funkcje przedstawione w różnej postaci i wyciąga wnioski.

III

9.

Stosuje zintegrowaną wiedzę do objaśniania zjawisk przyrodniczych: a) b) c) d) łączy zdarzenia w ciągi przemian, wskazuje współczesne zagrożenia dla zdrowia człowieka i środowiska przyrodniczego, analizuje przyczyny i skutki oraz proponuje sposoby przeciwdziałania współczesnym zagrożeniom cywilizacyjnym, potrafi umiejscowić sytuacje dotyczące środowiska przyrodniczego w szerszym kontekście społecznym.

S TOSOWANIE

ZINTEGROWANEJ WIEDZY I UMIEJĘTNOŚCI

DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW

Uczeń:

10. Stosuje techniki twórczego rozwiązywania problemów:

a) b)

formułuje i sprawdza hipotezy, kojarzy różnorodne fakty, obserwacje, wyniki doświadczeń i wyciąga wnioski.

11

STANDARDY WYMAGAŃ EGZAMINACYJNYCH PO UKOŃCZENIU GIMNAZJUM Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

11. Analizuje sytuację problemową: a) b) dostrzega i formułuje problem, określa wartości dane i szukane (określa cel).

III

12. Tworzy modele sytuacji problemowej: a) b) wyróżnia istotne wielkości i cechy sytuacji problemowej, zapisuje je w terminach nauk matematyczno-przyrodniczych.

13. Tworzy i realizuje plan rozwiązania:

STANDARDY WYMAGAŃ EGZAMINACYJNYCH PO UKOŃCZENIU GIMNAZJUM Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

a) b)

rozwiązuje równania i nierówności stanowiące model problemu, układa i wykonuje procedury osiągania celu.

14. Opracowuje wyniki: a) b) ocenia wyniki, interpretuje wyniki, przedstawia wyniki.

c)

12

IV. PROJEKTY LEKCJI KLASA I
Projekty lekcji
Lp. Temat Treści zasadnicze Przykładowe środki medialne Treści dodatkowe, rozszerzające wiedzę i umiejętności ucznia

IV

1.

O czym będziemy się uczyć na lekcjach chemii?

Informacja wstępna, dotycząca chemii jako przedmiotu nauczania. Znaczenie chemii w życiu i gospodarce człowieka. Uświadomienie uczniom, że znajomość chemii pozwala na zrozumienie procesów zachodzących w przyrodzie. Wykorzystanie chemii dla ochrony środowiska i zastosowania w procesach technologicznych. Zasady bezpiecznej pracy w laboratorium. Regulamin: „Pamiętaj, chemiku młody”. Oznaczenia substancji żrących, trujących, łatwopalnych i wybuchowych. Podstawowy sprzęt i szkło laboratoryjne. Podstawowe czynności laboratoryjne: ogrzewanie, odparowywanie, sączenie.

Praca w laboratorium chemicznym film Szkolna pracownia chemiczna film Ogrzewanie substancji film-doświadczenie Badanie zapachu filmdoświadczenie Sączenie (filtrowanie) film-doświadczenie Odparowywanie cieczy film-doświadczenie

13

PROJEKTY LEKCJI

2.

Substancje chemiczne wokół nas

IV

Właściwości fizyczne substancji: stan skupienia, barwa, połysk, rozpuszczalność w wodzie, temperatura wrzenia i topnienia, zachowanie się wobec magnesu, gęstość. Substancje chemiczne proste i złożone. Podział substancji prostych na metale i niemetale.

Badanie stanu skupienia i barwy substancji filmdoświadczenie Rozpuszczalność w wodzie filmdoświadczenie Badanie właściwości magnetycznych substancji film-doświadczenie Badanie temperatury wrzenia alkoholu i wody filmdoświadczenie

Graf pojęciowy: Podział substancji chemicznych Przypomnij sobie: Stany skupienia ciał Dla zainteresowanych: Gęstość Obliczenia chemiczne: Obliczanie masy, objętości i gęstości substancji Doświadczenie domowe

3.

Metale

Właściwości metali. Wspólne i różne cechy metali. Metale szlachetne i metale nieszlachetne. Położenie metali w układzie okresowym. Symbole chemiczne poznanych metali. Zastosowanie metali.

Badanie właściwości metali film-doświadczenie Badanie twardości metali film-doświadczenie Badanie kowalności metali film Badanie temperatury topnienia metali animacja 3D Badanie przewodnictwa cieplnego metali filmdoświadczenie Badanie przewodnictwa elektrycznego metali symulacja 3D – ćwiczenie interaktywne

Doświadczenie domowe

PROJEKTY LEKCJI

14

4.

Stopy metali

Właściwości i zastosowanie stopów. Brąz, mosiądz, duraluminium, stopy złota.

Badanie właściwości brązu, miedzi i cyny filmdoświadczenie

Dla zainteresowanych: Właściwości i zastosowanie stopów

Stop Newtona Stop Wooda Stop Moneta Obliczenia chemiczne: Obliczanie zawartości procentowej składników stopów 5. Poznajemy niemetale Właściwości fizyczne niektórych niemetali – np. siarki, fosforu, węgla, chloru i bromu. Informacja o innych niemetalach. Określenie położenia niemetali w układzie okresowym. Symbole poznanych niemetali. Podział substancji na metale i niemetale Badanie przewodnictwa elektrycznego symulacja 3D – ćwiczenie interaktywne Stan skupienia i barwa niemetali filmdoświadczenie Rozpuszczanie niemetali w wodzie filmdoświadczenie Wiadomości o substancjach: Fosfor Zestawienie właściwości metali i niemetali Dla zainteresowanych: Odkrycie fosforu

IV

15

PROJEKTY LEKCJI

6.

Mieszaniny substancji

IV

Mieszaniny substancji o różnych stanach skupienia. Mieszaniny jednorodne i niejednorodne. Różnice właściwości fizycznych składników jako podstawa do rozdzielania mieszanin. Sposoby rozdzielania mieszanin na składniki: sączenie, odparowywanie, rozdzielanie mechaniczne. Oddzielanie składników mieszaniny magnesem. Sposoby zmieniania składu mieszanin. Skład procentowy mieszanin. Wpływ składu ilościowego mieszaniny na jej właściwości.

Badanie mieszaniny siarki i żelaza filmdoświadczenie Rozdzielanie mieszaniny siarki i żelaza filmdoświadczenie Badanie mieszaniny cukru i siarki filmdoświadczenie Rozdzielanie mieszaniny cukru i siarki filmdoświadczenie Sporządzanie i rozdzielanie mieszaniny soli i wody filmdoświadczenie Rozdzielanie składników tuszu film-doświadczenie

Graf pojęciowy: Podział materii Dla zainteresowanych: Chromatografia Doświadczenie domowe

7.

Zjawisko fizyczne a przemiana chemiczna

Zjawisko fizyczne i przemiana chemiczna – reakcja chemiczna. Związek chemiczny – substancja złożona z pierwiastków; substraty i produkty reakcji chemicznej – reagenty. Różnica między mieszaniną a związkiem chemicznym.

Rozdrabnianie i spalanie papieru filmdoświadczenie Topnienie i spalanie parafiny film-doświadczenie Właściwości magnezu film-doświadczenie Ogrzewanie mieszaniny siarki i żelaza filmdoświadczenie Mieszanina siarki i żelaza oraz siarczek żelaza animacja 3D – ćwiczenie interaktywne

Wiadomości o substancjach: Siarka

PROJEKTY LEKCJI

16

8.

Czym jest powietrze?

Powietrze jako mieszanina gazów. Podstawowe składniki powietrza. Wykrywanie składników powietrza. Właściwości fizyczne i chemiczne składników powietrza. Powietrze jako surowiec do otrzymywania tlenu, azotu i helowców (gazów szlachetnych). Zastosowanie składników powietrza.

Badanie składu powietrza film-doświadczenie Obieg azotu w przyrodzie animacja 2D Zastosowanie azotu animacja 3D Zastosowanie tlenu animacja 3D Zastosowanie gazów szlachetnych animacja 3D Cząsteczka azotu model 3D Cząsteczka tlenu model 3D

Wiadomości o substancjach: Azot Argon Dla zainteresowanych: Znaczenie azotu dla rozwoju roślin Skroplenie powietrza w 1883 r. Zasłużeni dla chemii: Karol Olszewski Wiadomości o substancjach: Rtęć

IV

9.

Odkrycie tlenu

Historia odkrycia tlenu. Otrzymywanie tlenu z tlenku rtęci(II). Reakcja analizy. Właściwości fizyczne tlenu. Ozon –alotropowa odmiana tlenu. Słowny zapis reakcji rozkładu. Pierwiastek chemiczny. Związek chemiczny.

Ogrzewanie tlenku rtęci(II) film-doświadczenie Identyfikacja tlenu filmdoświadczenie Powstawanie dziury ozonowej animacja 3D Cząsteczka tlenu model 3D Cząsteczka ozonu model 3D Identyfikacja tlenu filmdoświadczenie

Dla zainteresowanych: Ozon – odmiana alotropowa tlenu Zasłużeni dla chemii: Joseph Priestley

17

PROJEKTY LEKCJI

10.

Jak powstają tlenki

Otrzymywanie tlenu w laboratorium z KMnO4. Właściwości chemiczne tlenu. Reakcja utleniania a reakcja spalania. Zachowanie się metali w powietrzu. Korozja metali jako zjawisko niekorzystne. Zapis reakcji łączenia się pierwiastków z tlenem. Reakcja syntezy. Wpływ tlenku siarki(IV) i tlenku węgla(IV) na środowisko. Tlenki metali i tlenki niemetali. Słowna interpretacja zapisu przemian chemicznych.

Otrzymywanie tlenu filmdoświadczenie Cząsteczka tlenu model 3D Cząsteczka ozonu model 3D Obieg tlenu w przyrodzie animacja 2D Reakcja siarki z tlenem animacja 3D Reakcja węgla z tlenem animacja 3D

Wiadomości o substancjach: Tlen Dla zainteresowanych: Rola tlenu Doświadczenie domowe

IV

Reakcja magnezu z tlenem animacja 3D Spalanie siarki, węgla i magnezu w tlenie filmdoświadczenie

11.

Dwutlenek węgla – składnik powietrza

Dwutlenek węgla jako zmienny składnik powietrza. Właściwości fizyczne i chemiczne tlenku węgla(IV). Reakcja pojedynczej wymiany. Źródła powstawania dwutlenku węgla. Wykrywanie dwutlenku węgla. Efekt cieplarniany, jego przyczyny i skutki. Obieg dwutlenku węgla w przyrodzie.

Tlenek węgla(IV) bitmapa: model 3D Wykrywanie dwutlenku węgla film-doświadczenie Obieg dwutlenku węgla w przyrodzie animacja 2D Fotosynteza animacja 2D Otrzymywanie dwutlenku węgla film-doświadczenie Badanie właściwości dwutlenku węgla filmdoświadczenie Reakcja tlenku węgla(IV) z magnezem animacja 3D Efekt cieplarniany animacja 3D Zastosowanie dwutlenku węgla film 3D

Wiadomości o substancjach: Tlenek węgla(IV) Dla zainteresowanych: Fotosynteza Efekt cieplarniany

PROJEKTY LEKCJI

18

12.

Wodór – najlżejszy gaz

Położenie wodoru w układzie okresowym. Występowanie wodoru we wszechświecie. Właściwości fizyczne i chemiczne. Mieszanina wybuchowa – piorunująca (2 obj. wodoru i 1 obj. tlenu). Spalanie wodoru. Redukcyjne właściwości wodoru. Redukcja jako proces odwrotny do utleniania. Zastosowanie wodoru.

Cząsteczka wodoru model 3D Otrzymywanie wodoru film-doświadczenie Spalanie wodoru w bańkach film-doświadczenie Spalanie wodoru w powietrzu animacja 3D Redukcja tlenku miedzi(II) wodorem filmdoświadczenie

Wiadomości o substancjach: Wodór Dla zainteresowanych: Występowanie wodoru we wszechświecie Zasłużeni dla chemii: Henry Cavendish

IV

Zastosowanie wodoru animacja 3D Tlenek rtęci(II) – analiza animacja 3D Tlenek węgla(IV) – synteza animacja 3D Tlenek węgla(IV) – reakcja wymiany animacja 3D 13. Para wodna – składnik powietrza Występowanie wody w przyrodzie. Obecność pary wodnej w atmosferze. Zjawisko higroskopijności. Skład chemiczny wody. Rozkład wody na pierwiastki – elektroliza wody. Wykrywanie pary wodnej w powietrzu filmdoświadczenie Pochłanianie pary wodnej przez wodorotlenek sodu film-doświadczenie Reakcja magnezu z parą wodną film-doświadczenie Rozkład wody prądem elektrycznym animacja 3D

Graf pojęciowy: Typy reakcji chemicznych

Wiadomości o substancjach: Woda Dla zainteresowanych: Historia wody

19

PROJEKTY LEKCJI

14.

Zanieczyszczenia powietrza

Źródła zanieczyszczeń powietrza: naturalne (wybuchy wulkanów, wybuchy gazu ziemnego, pożary lasów, pyły kosmiczne);przemy-słowe (motoryzacja, elektrownie, elektro-ciepłownie, przemysł chemiczny i farmaceutyczny, cementownie, pyły kopalniane, huty). Kwaśne opady. Zagrożenia dla przyrody wynikające z zanieczyszczeń powietrza. Zapobieganie skażeniom: bezpieczne technologie, wysokie kominy, filtry, katalizatory dopalające benzynę, odsiarczanie węgla. Porosty – naturalne wskaźniki czystości atmosfery.

Główne źródła zanieczyszczeń powietrza animacja 3D Badanie zanieczyszczeń powietrza filmdoświadczenie Badanie spalin samochodowych filmdoświadczenie Wpływ dwutlenku siarki na rośliny filmdoświadczenie

Dla zainteresowanych: Katalizator samochodowy Znaki informujące o zanieczyszczeniu powietrza

IV

15.

Sprawdź swoja wiedzę z rozdziału „Substancje i ich przemiany”

Test sprawdzający wiedzę i umiejętności uczniów – wielostopniowy.

PROJEKTY LEKCJI

20

16.

Jak zbudowana jest materia?

Budowa materii. Nieciągły charakter materii. Dowody ziarnistości materii (dyfuzja, kontrakcja cieczy, rozpuszczanie, mieszanie, zmiany stanu skupienia, rozchodzenie się zapachów). Rodzaje drobin: atomy i cząsteczki. Drobinowe modele stanów skupienia materii.

Mieszanie się gazów – powietrza i par bromu film-doświadczenie Ciało stałe animacja 3D Ciecz animacja 3D Gaz animacja 3D Dyfuzja amoniaku i chlorowodoru filmdoświadczenie Mieszanie się cieczy filmdoświadczenie Mieszanie gliceryny z wodą film-doświadczenie Model mieszających się cieczy film-doświadczenie Rozpuszczanie kryształu manganianu(VII) potasu film-doświadczenie Rozchodzenie się atramentu w kredzie film-doświadczenie

Przypomnij sobie: Stany skupienia materii – modele drobinowe Dla zainteresowanych: Odczuwanie zapachów Doświadczenie domowe

IV

21

PROJEKTY LEKCJI

17.

Atom – najmniejsza część pierwiastka

IV

Historyczny rozwój teorii atomistyczno-cząsteczkowej budowy materii: Demokryt, Arystoteles, Dalton. Model atomu zaproponowany przez Rutherforda i Nielsa Bohra. Atom – najmniejsza część pierwiastka. Masy i rozmiary atomów. Atomowa jednostka masy. Masa atomowa. Odczytywanie z układu okresowego mas atomowych różnych pierwiastków.

Modelowe przedstawienie reakcji syntezy, wymiany i analizy animacja 3D Modelowe przedstawienie konkretnej reakcji chemicznej – synteza siarczku żelaza animacja 3D Układ planetarny animacja 3D

Zasłużeni dla chemii: John Dalton

18.

Jak zbudowany jest atom?

Budowa atomu – jądro i powłoki elektronowe. Cząstki elementarne: proton, neutron i elektron; ich symbole i ładunki. Wzajemne stosunki mas. Skład jądra atomowego. Powłoka walencyjna, elektrony walencyjne. Liczba atomowa Z jako liczba protonów w jądrze. Liczba masowa A – suma protonów i neutronów w jądrze. Określanie liczby protonów, neutronów i elektronów w atomach pierwiastków na podstawie znajomości liczby atomowej i liczby masowej. Elektryczna obojętność atomu na skutek równoważenia się ładunków jądra i elektronów.

Model atomu animacja 3D Jądro atomu węgla model 3D Jądro atomu magnezu model 3D Atomy wodoru, azotu i tlenu z krążącymi elektronami modele 3D Model atomu bromu animacja 3D Model atomu tlenu z krążącymi elektronami animacja 3D Konfiguracja elektronowa atomu bromu; elektrony w atomie bromu ilustracja (model powłokowy) Model atomu sodu ilustracja (model powłokowy)

Dla zainteresowanych: Odkrycie elektronu Odkrycie neutronu Wprowadzenie pojęcia liczby atomowej

PROJEKTY LEKCJI

22

19.

Co to są izotopy?

Pojęcie izotopu jako pierwiastka o takiej samej liczbie protonów, ale o różnej liczbie neutronów. Występowanie izotopów w przyrodzie. Izotopy wodoru, tlenu i węgla. Rodzaje izotopów: trwałe i nietrwałe – promieniotwórcze. Izotopy promieniotwórcze i ich bezpieczne wykorzystanie oraz przechowywanie.

Izotopy chloru animacja 3D Modele izotopów wodoru z ruchomymi elektronami model 3D Jądra izotopów tlenu i węgla modele 3D

Dla zainteresowanych: Ciężka woda Izotopy występujące w przyrodzie Oznaczanie masy atomowej

IV

20.

Zjawisko promieniotwórczości

Promieniotwórczość naturalna i sztuczna. Rodzaje promieniowania naturalnego (α,β,χ) i jego właściwości. Wkład Marii Skłodowskiej-Curie w rozwój wiedzy o promieniotwórczości. Zagrożenia związane ze zjawiskiem promieniotwórczości. Wpływ promieniowania na organizmy żywe. Zastosowanie pierwiastków promieniotwórczych.

Promieniowanie α animacja 3D Promieniowanie β animacja 3D Przenikanie promieniowania α, β i γ animacja 3D Szereg promieniotwórczy uranu – 238 animacja 3D Zastosowanie pierwiastków promieniotwórczych animacja 3D Zegar archeologiczny animacja 2D Laboratorium fizyki jądrowej foto

Dla zainteresowanych: Naturalne szeregi promieniotwórcze. Okres połowicznego rozpadu Zegar archeologiczny Wkład uczonych w rozwój promieniotwórczości Graf pojęciowy: Rodzaje promieniowania Zasłużeni dla chemii: Wilhelm Conrad Roentgen Antoine Henri Becquerel Maria Skłodowska-Curie

23

PROJEKTY LEKCJI

Pierre Curie Irena JoliotCurie Friderick Joliot Enrico Ferni

IV

21.

Układ okresowy pierwiastków

Budowa współczesnego układu okresowego: grupa, okres. Informacje wynikające z numeru grupy, numeru okresu i liczby atomowej. Zmiana właściwości pierwiastków na tle układu okresowego. Prawo okresowości.

Atomy: wodór, lit, sód, potas, rubid, cez, frans, magnez, glin, krzem, fosfor, siarka, chlor, argon modele 3D Układ okresowy Mendelejewa z 1869 r. ilustracja

Dla zainteresowanych: Historia powstawania układu okresowego. Próby klasyfikacji pierwiastków chemicznych przez Johna Alexandra Newlandsa (prawo oktaw) i Johanna Wolfganga Doebereinera (triady)

PROJEKTY LEKCJI

24

22.

Symbole pierwiastków i wzory chemiczne

Znaczenie symbolu i wzoru chemicznego. Interpretacja indeksu stechiometrycznego. Określenie symbolu pierwiastka na podstawie układu okresowego. Jöns Jacob Berzelius – twórca symboliki chemicznej. Wzory cząsteczek pierwiastków i związków chemicznych. Jak tworzono nazwy pierwiastków? Wzory sumaryczne określające rodzaj i liczbę atomów wchodzących w skład cząsteczki. Modele cząsteczek pierwiastków i związków chemicznych. Obliczanie mas cząsteczkowych. Cząsteczki dwuatomowe (O2, N2, H2, Cl2) oraz wieloatomowe (O3, S8, P4). Cząsteczki związków chemicznych.

Atomy wodoru, tlenu, azotu, węgla, magnezu, siarki, żelaza, sodu, rtęci modele 3D Cząsteczki: wodoru, tlenu, azotu, chloru modele 3D Cząsteczka ozonu model 3D Modele cząsteczek fosforu P4 i siarki S8 modele 3D Powstawanie tlenku węgla(IV) i powstawanie wody animacja 3D Tlenek węgla(IV) model 3D Cząsteczka wody model 3D Tlenek magnezu model 3D Reakcja syntezy HCl animacja 3D Reakcja syntezy CO2 animacja 3D Reakcja syntezy N2 animacja 3D Woda model 3D Tlenek glinu model 3D Modele cząsteczek: NH3, SO2, N2, FeS, H2S modele 3D

Dla zainteresowanych: Odkrycie 114. pierwiastka Zasłużeni dla chemii: Jöns Jacob Berzelius Obliczenia chemiczne: Obliczanie masy cząsteczkowej Ćwiczenie interaktywne

IV

25

PROJEKTY LEKCJI

23.

Jak atomy łączą się w cząsteczki?

IV

Mechanizm tworzenia się wiązań atomowych – kowalencyjnych. Rola elektronów walencyjnych w tworzeniu się wiązań chemicznych. Oktet elektronowy – trwały stan atomu. Tworzenie się wspólnych par elektronowych. Wiązania w cząsteczkach H2, Cl2,

Powstawanie cząsteczki wodoru animacja 3D Powstanie cząsteczki chloru animacja 3D Atom chloru model 3D Powstawanie cząsteczki tlenu animacja 3D Powstawanie cząsteczki azotu animacja 3D Powstawanie tlenku węgla(IV) animacja 3D Reakcja sodu z chlorem film-doświadczenie Wiązanie metaliczne animacja 3D Powstawanie chlorku sodu animacja 3D Atom sodu model 3D Atom chloru model 3D

Dla zainteresowanych: Wiązanie metaliczne

O2 i N2 jako przykłady wiązania atomowego. Wiązanie atomowe spolaryzowane w tlenku węgla(IV). Wiązanie jonowe w chlorku sodu. Wzór elektronowy i wzór kreskowy.

24.

Wzory cząsteczek: sumaryczne i strukturalne

PROJEKTY LEKCJI

Pojęcie wartościowości pierwiastka jako liczby wiązań chemicznych, jakie tworzy atom danego pierwiastka w cząsteczce związku chemicznego. Różne wartościowości tego samego pierwiastka w związkach chemicznych. Nazwy związków chemicznych z podaną wartościowością. Wzory sumaryczne i srukturalne. Odczytywanie wartościowości pierwiastków z układu okresowego. Obliczanie wartościowości jednego składnika na podstawie wzoru sumarycznego i znanej wartościowości drugiego składnika związku chemicznego. Ustalanie wzorów związków chemicznych – reguła krzyżowa.

Cząsteczka wody model 3D Atom wodoru model 3D Cząsteczka wody model 3D Cząsteczka tlenku węgla(IV) model 3D Cząsteczka tlenku węgla(II) model 3D Ustalanie wzoru sumarycznego 3 animacje 2D Tlenek glinu model 3D Tlenek miedzi(I) model 3D Tlenek miedzi(II) model 3D Tlenek siarki(IV) model 3D Tlenek siarki(VI) model 3D

Wiadomości o substancjach: Tlenek węgla(II) Dla zainteresowanych: Jak odczytać wartościowość pierwiastków z układu okresowego Zasłużeni dla chemii: Jędrzej Śniadecki – twórca polskiego słownictwa chemicznego

26

25.

Równania chemiczne

Równania chemiczne jako skrócony zapis przebiegu reakcji chemicznej przy użyciu symboli i wzorów. Składniki równania chemicznego, bilans atomów, odczytywanie równania chemicznego, dobieranie współczynników stechiometrycznych.

Reakcja siarki z tlenem animacja 3D Reakcja miedzi z siarką film-doświadczenie Reakcja miedzi z siarką animacja 3D Mieszanina i związek chemiczny siarki z miedzią animacja 3D Rozkład tlenku rtęci(II) film-doświadczenie Rozkład tlenku rtęci(II) animacja 3D Reakcja rozkładu tlenku rtęci(II) animacja 3D Elektroliza wody animacja 3D Cząsteczka wody model 3D Cząsteczka tlenu model 3D Cząsteczka wodoru model 3D Reakcja magnezu z parą wodną filmdoświadczenie Reakcja magnezu z parą wodną animacja 3D Reakcja magnezu z parą wodną animacja 3D Reakcja tlenku miedzi(II) z węglem filmdoświadczenie Reakcja tlenku miedzi(II) z węglem animacja 3D Reakcja powstawania dwutlenku węgla animacja 3D

Ćwiczenie interaktywne

IV

27

PROJEKTY LEKCJI

26.

Prawo zachowania masy

Prawo zachowania masy – zależność między masą substratów i masą produktów reakcji. Obliczenia z wykorzystaniem prawa zachowania masy. M. Łomonosow i A. Lavoisier – odkrywcy prawa zachowania masy.

Ogrzewanie miedzi w zamkniętej kolbie filmdoświadczenie Reakcja miedzi z tlenem animacja 3D Prawo zachowania masy animacja 3D Reakcja syntezy tlenku węgla(IV) animacja 3D Otrzymywanie siarczku miedzi(I) filmdoświadczenie Wyznaczanie stosunku masy miedzi do masy siarki w siarczku miedzi(I) film-doświadczenie Tlenek glinu model 3D Tlenek żelaza(III) model 3D

Zasłużeni dla chemii: Antoine Laurent Lavoisier

IV
27. Prawo stałości składu

Prawo stałości składu. Drobinowe uzasadnienie prawa stałości składu. Skład związku chemicznego w postaci stosunku atomowego. Stosunek masowy i procentowy pierwiastków w związku chemicznym. Obliczenia chemiczne związane z prawem stałości składu. J. L. Proust – odkrywca prawa stałości składu.

Dla zainteresowanych: Wyrażanie składu ilościowego związku chemicznego Obliczenia chemiczne: Ustalanie wzorów sumarycznych związków chemicznych Zasłużeni dla chemii: Joseph Luis Proust

28.

Obliczenia stechiometryczne na podstawie reakcji chemicznych

Masowy stosunek stechiometryczny reagentów. Zasada stechiometrii (masa jednego reagenta określa masę pozostałych reagentów). Obliczenia chemiczne oparte na równaniu chemicznym. Algorytm obliczeń do stechiometrii równań.

Synteza tlenku magnezu 3D animacja Reakcja tlenku miedzi(II) z węglem animacja 3D

Dla zainteresowanych: Stechiometria.

PROJEKTY LEKCJI

28

29.

Sprawdź swoją wiedzę z rozdziału „Atomy i cząsteczki” Woda i jej rola w przyrodzie

Sprawdzian wiedzy i umiejętności uczniów. Test sprawdzający wielostopniowy.

30.

Występowanie i krążenie wody w przyrodzie. Stany skupienia wody (powtórzenie z lekcji przyrody). Obieg wody w przyrodzie. Rodzaje wód w przyrodzie. Woda naturalna jako roztwór – pojęcie roztworu. Woda jako rozpuszczalnik. Znaczenie wody dla organizmów żywych (przypomnienie z lekcji przyrody). Wody mineralne i ich znaczenie dla człowieka.

Kula ziemska animacja 3D Prażenie gipsu filmdoświadczenie Pochłanianie pary wodnej przez wodorotlenek sodu film-doświadczenie Czy jest woda w ryżu? film-doświadczenie Krążenie wody w przyrodzie animacja 3D Ułożenie cząsteczek wody w stanie gazowym animacja 3D Ułożenie cząsteczek wody w stanie ciekłym animacja 3D Ułożenie cząsteczek wody w lodzie animacja 3D Zmiany stanu skupienia wody film-doświadczenie Odparowanie wody wodociągowej ze zbiornika wodnego i destylowanej film-doświadczenie

Dla zainteresowanych: Co dzieje się z drobinami wody w czasie zmiany stanu skupienia? Dla zainteresowanych: Kiedy woda pojawiła się na Ziemi? Zasłużeni dla chemii: Wojciech Oczko

IV

29

PROJEKTY LEKCJI

31.

Zanieczyszczenia wód naturalnych

IV

Przyczyny i źródła zanieczyszczeń wody naturalnej. Wpływ zanieczyszczeń wody na organizmy żywe. Sposoby uzdatniania wody metodami mechanicznymi (sedymentacja, dekantacja, sączenie) oraz fizykochemicznymi (destylacja, chlorowanie, ogrzewanie, ozonowanie). Ścieki i oczyszczalnie ścieków. Rola bakterii w oczyszczaniu wód. Budowa cząsteczki wody: wzór sumaryczny i strukturalny – elektronowy i kreskowy. Typ wiązania w cząsteczce wody. Polarna budowa cząsteczki i wynikające z tego konsekwencje.

Źródła zanieczyszczenia wody animacja 3D Ptasie pióra w ropie naftowej film-doświadczenie Usuwanie zanieczyszczeń z ropy naftowej filmdoświadczenie Praca oczyszczalni ścieków film

Dla zainteresowanych: Zapach wody

32.

Budowa cząsteczki wody

Cząsteczka wody model 3D Atom tlenu – wyróżnienie elektronów walencyjnych model 3D Atom wodoru model 3D Powstawanie cząsteczki wody animacja 3D Asocjacja cząsteczek wody animacja 3D Połączenie sześciu dipoli wody ilustracja Ułożenie cząsteczek wody w lodzie ilustracja Zmiana objętości wody ze wzrostem temperatury animacja 3D Rozpuszczanie w wodzie denaturatu i nafty filmdoświadczenie

Dla zainteresowanych: Struktura lodu

PROJEKTY LEKCJI

30

33.

Badanie zjawiska rozpuszczania się substancji w wodzie

Rozpuszczanie się substancji w wodzie. Podział substancji na łatwo i trudno rozpuszczalne w wodzie. Roztwory i zawiesiny. Roztwór koloidalny i roztwór właściwy. Mieszaniny jednorodne i niejednorodne. Znaczenie wody jako rozpuszczalnika w życiu codziennym i w przyrodzie. Rozdzielanie składników roztworu – np. destylacja i odparowanie rozpuszczalnika – oraz zawiesiny – np. sedymentacja, dekantacja, filtrowanie.

Badanie rozpuszczania się substancji w wodzie film-doświadczenie Rozpuszczanie kryształu w wodzie animacja 3D Badanie rozpuszczania oleju w benzynie filmdoświadczenie Rozdzielanie oleju i wody film-doświadczenie Sączenie zawiesiny piasku z wodą filmdoświadczenie Odzyskiwanie cukru i siarczanu(VI) miedzi(II) przez odparowanie wody film-doświadczenie Rozdzielanie roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) przez destylację filmdoświadczenie

Wiadomości o substancjach: Siarczan(VI) miedzi(II) Dla zainteresowanych: Modelowe przedstawienie procesu rozpuszczania się substancji w wodzie Doświadczenie domowe

IV

34.

Roztwory koloidowe

Właściwości roztworów koloidowych. Efekt Tyndalla. Zol i żel. Piana i emulsja.

Rozproszenie w powietrzu dezodorantu filmdoświadczenie Przygotowanie roztworu białka jaja kurzego filmdoświadczenie Badanie efektu Tyndalla film-doświadczenie Przygotowanie właściwego i koloidowego roztworu mydła filmdoświadczenie Przygotowanie właściwego i koloidowego roztworu soli kamiennej filmdoświadczenie Struktura żelu model 3D Ogrzewanie galaretki film-doświadczenie

Dla zainteresowanych: Piany i emulsje Graf pojęciowy: Podział mieszanin ze względu na wielkość cząstek substancji rozpuszczonej Doświadczenie domowe

31

PROJEKTY LEKCJI

35.

Jakie czynniki wpływają na szybkość rozpuszczania substancji?

IV

Czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania substancji: temperatura, rodzaj substancji, rodzaj rozpuszczalnika, mieszanie i rozdrabnianie substancji. Rozpuszczanie jako proces fizyczny. Różne rodzaje roztworów – w zależności od substancji rozpuszczonej i rozpuszczalnika.

Wpływ rozdrabniania substancji na szybkość rozpuszczania filmdoświadczenie Wpływ rozdrabniania substancji na szybkość rozpuszczania animacja 3D Wpływ mieszania na szybkość rozpuszczania film-doświadczenie Wpływ mieszania na szybkość rozpuszczania animacja 3D Wpływ temperatury na szybkość rozpuszczania film-doświadczenie Wpływ temperatury na szybkość rozpuszczania animacja 3D Badanie rozpuszczania siarczanu(VI) miedzi(II) w benzynie filmdoświadczenie Rozpuszczanie oleju w benzynie filmdoświadczenie

Przypomnij sobie: Rozpuszczanie oleju w benzynie Wiadomości o substancjach: Woda Dla zainteresowanych: Podział roztworów w zależności od stanu skupienia rozpuszczalnika i substancji rozpuszczonej

36.

Rozpuszczalność substancji

PROJEKTY LEKCJI

Podział roztworów – ze względu na ilość substancji rozpuszczonej – na roztwory nasycone i roztwory nienasycone. Wpływ temperatury na nasycenie roztworu. Rozpuszczalność jako cecha danej substancji. Krzywa rozpuszczalności. Wykorzystanie krzywych rozpuszczalności w praktyce i do rozwiązywania zadań rachunkowych. Rozpuszczalność gazów. Obliczenia chemiczne.

Badanie rozpuszczalności cukru, soli kamiennej, siarczanu(VI) miedzi(II) i kwasu borowego filmdoświadczenie Ogrzewanie nasyconych roztworów cukru, soli kamiennej, siarczanu(VI) miedzi(II) i kwasu borowego filmdoświadczenie Odczytywanie rozpuszczalności substancji z krzywych rozpuszczalności 3 animacje 2D (w tym dwa ćwiczenia interaktywne) Otwieranie butelki z napojem gazowanym film-doświadczenie

Obliczenia chemiczne: Obliczanie rozpuszczalności substancji i ilości składników roztworu nasyconego Wiadomości o substancjach: Kwas borowy H3BO3

32

37.

Otrzymywanie kryształów – krystalizacja

Krystalizacja jako proces odwrotny do rozpuszczania. Występowanie substancji krystalicznych w przyrodzie – kryształy uwodnione. Wpływ temperatury na proces krystalizacji. Wydajność krystalizacji. Zastosowanie krystalizacji.

Krystalizacja saletry potasowej, czyli azotanu(V) potasu filmdoświadczenie Hodowanie kryształów siarczanu(VI) miedzi(II) film-doświadczenie Stan równowagi w roztworze animacja 3D Prażenie uwodnionego kryształu siarczanu(VI) miedzi(II) filmdoświadczenie Odczytywanie rozpuszczalności azotanu(V) potasu w temperaturze 20°C i 100°C animacja 2D

Dla zainteresowanych: Stan równowagi w roztworze Obliczenia chemiczne: Obliczanie wydajności krystalizacji. Doświadczenie domowe

IV

38.

Stężenie procentowe roztworu

Podział roztworów ze względu na ilość rozpuszczonej substancji: roztwór rozcieńczony i roztwór stężony. Stężenie roztworu. Stężenie procentowe roztworu. Roztwory o określonym stężeniu procentowym znane z życia codziennego. Przygotowanie roztworu o określonym stężeniu. Obliczenia rachunkowe dotyczące stężenia procentowego. Zmiana stężenia przez rozcieńczanie i zagęszczanie roztworu.

Sporządzanie roztworów cukru o różnym stężeniu film-doświadczenie Modele roztworów o różnych stężeniach animacja 3D Przygotowanie 100 g 15procentowego roztworu cukru film-doświadczenie

Dla zainteresowanych: Różne sposoby wyrażania stężeń Obliczanie masy substancji rozpuszczonej Obliczanie masy substancji roztworu Obliczanie masy substancji rozpuszczalnika Obliczanie stężenia procentowego roztworu

39.

33

PROJEKTY LEKCJI

Sprawdź swoja wiedze z rozdziału „Roztwory wodne”

Test sprawdzający wielostopniowy

KLASA II
Projekty lekcji.
Lp . Temat Treści zasadnicze Przykładowe środki medialne Otrzymywanie kwasu siarkowego(IV) filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Wskaźniki filmdoświadczenie Właściwości kwasu siarkowego(IV) filmdoświadczenie Rozkład kwasu siarkowego(IV) filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Cząsteczka kwasu siarkowego(IV) model 3D 2. Kwas węglowy Reakcja tlenku węgla(IV) z wodą. Badanie zmiany barwy wskaźników w roztworze kwasu węglowego. Kwas węglowy jako kwas nietrwały. Gazowane wody i napoje. Inne kwasy znane uczniom z życia codziennego. Otrzymywanie kwasu węglowego filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Cząsteczka kwasu węglowego model 3D Ćwiczenie interaktywne: Właściwości kwasu octowego Dla zainteresowanych: Kwasy z domowej apteczki Treści dodatkowe, rozszerzające wiedzę i umiejętności ucznia Przypomnij sobie: Tlenki Graf pojęciowy: Podział tlenków

IV

1.

Czy tlenki niemetali reagują z wodą?

Reakcja tlenku siarki(IV) SO z wodą. Kwas siar2 kowy(IV). Zmiana barwy wskaźników w roztworze kwasu siarkowego(IV). Odczyn kwasowy. Badanie zmiany barwy wywaru z czerwonej kapusty, papierka lakmusowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego i oranżu metylowego pod wpływem kwasu siarkowego(IV). Kwas siarkowy(IV) jako kwas nietrwały.

PROJEKTY LEKCJI

34

Rozkład kwasu węglowego filmy doświadczenia, reakcja modelowa 3D 3. Kwas siarkowy(VI) Kwas siarkowy(VI) – budowa cząsteczki, otrzymywanie, właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowanie. Badanie zmiany barwy wskaźników w roztworze kwasu siarkowego(VI). Wydzielanie się energii w czasie rozcieńczania kwasu siarkowego(VI). Katalizator – substancja, która przyspiesza przebieg reakcji. Proces egzotermiczny i endotermiczny. Cząsteczka kwasu siarkowego(VI) model 3D Otrzymywanie tlenku siarki(VI) i kwasu siarkowego(VI) filmy doświadczenia, reakcje modelowe 3D Właściwości kwasu siarkowego(VI) filmy doświadczenia Niszczące działanie kwasu siarkowego(VI) filmdoświadczenie Rozcieńczanie kwasu siarkowego(VI) filmdoświadczenie Barwa wskaźników w roztworze kwasu siarkowego(VI) filmdoświadczenie Zastosowanie kwasu siarkowego(VI) animacja 3D Kombinat siarkowy film Ćwiczenie interaktywne: Właściwości kwasu siarkowego(VI) Wiadomości o substancjach: Kwas siarkowy(VI) Dla zainteresowanych: Kombinat siarkowy

IV

35

PROJEKTY LEKCJI

4.

Kwas fosforowy(V)

IV

Kwas fosforowy(V) – H PO . Budowa czą3 4 steczki – model. Właściwości fizyczne i chemiczne. Otrzymywanie i zastosowanie H PO . Kwas 3 4 fosforowy jako kwas trwały. Zmiana barwy wskaźników w roztworze kwasu fosforowego(V).

Otrzymywanie kwasu fosforowego(V) i tlenku fosforu(V) filmy doświadczenia, reakcja modelowa 3D Budowa kwasu fosforowego(V) model 3D Barwa wskaźników w roztworze kwasu fosforowego(V) filmdoświadczenie Rozkład kwasu fosforowego(V) filmdoświadczenie Zastosowanie kwasu fosforowego(V) animacja 3D

Dla zainteresowanych: Kwasy fosforowe Wiadomości o substancjach: Kwas fosforowy(V)

5.

Kwas azotowy(V)

Kwas azotowy(V) – HNO

3

– budowa cząsteczki, właściwości fizyczne i chemiczne, zastosowanie. Zmiana barwy wskaźników w roztworze kwasu azotowego(V). Reakcja charakterystyczna.

Cząsteczka kwasu azotowego(V) model 3D Otrzymywanie tlenku azotu(V) i kwasu azotowego(V) reakcja modelowa 3D Właściwości kwasu azotowego(V) filmy doświadczenia Reakcje kwasu azotowego(V) filmy doświadczenia

Dla zainteresowanych: Otrzymywanie kwasu azotowego(V) z powietrza i wody Ćwiczenie interaktywne: Otrzymywanie kwasu azotowego(V) z powietrza i wody Zasłużeni dla chemii: Ignacy Mościcki Dla zainteresowanych: Historia kwasu azotowego(V) Wiadomości o substancjach: Kwas azotowy(V)

PROJEKTY LEKCJI

36

Barwa wskaźników w roztworze kwasu azotowego(V) filmdoświadczenie Zastosowanie kwasu azotowego(V) ilustracje 6. Czy wszystkie kwasy zawierają tlen? Kwas chlorowodorowy (solny) i siarkowodorowy – budowa cząsteczek i ich modele. Właściwości fizyczne i chemiczne kwasu solnego oraz jego zastosowanie. Kwas solny jako odczynnik laboratoryjny. Cząsteczka chlorowodoru model 3D Otrzymywanie chlorowodoru filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Otrzymywanie kwasu chlorowodorowego animacja 3D Właściwości kwasu solnego filmy doświadczenia Zabarwienie wskaźników w kwasie solnym filmdoświadczenie Reakcja kwasu solnego z metalami filmdoświadczenie Otrzymywanie chlorku magnezu reakcja modelowa 3D Zastosowanie kwasu solnego ilustracje Wiadomości o substancjach: Chlorowodór Kwas chlorowodorowy Siarkowodór Kwas siarkowodorowy

IV

37

PROJEKTY LEKCJI

Cząsteczka siarkowodoru model 3D Otrzymywanie siarkowodoru filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D

IV

7.

Budowa i podział kwasów

Wzory i modele poznanych kwasów. Podział kwasów na tlenowe i beztlenowe. Wzór ogólny kwasów. Nazwy reszt kwasowych i ich wartościowość. Porównanie budowy i właściwości kwasów. Kwasy trwałe i nietrwałe.

Ćwiczenie interaktywne: Modele i wzory sumaryczne kwasów Zasłużeni dla chemii: Leon Marchlewski Ćwiczenie interaktywne: Kwasy tlenowe i beztlenowe Dla zainteresowanych: Wodorki Ćwiczenie interaktywne: Wartościowość reszt kwasowych

8.

Dlaczego wodne roztwory kwasów przewodzą prąd elektryczny?

Podział wodnych roztworów na elektrolity i nieelektrolity. Przewodnictwo elektryczne kwasów. Pojęcia jonu, kationu i anionu. Proces dysocjacji elektrolitycznej chlorowodoru.

Przewodnictwo elektryczne kwasów filmdoświadczenie Cząsteczka chlorowodoru model 3D Rozpad cząsteczek chlorowodoru animacje 3D Dysocjacja chlorowodoru reakcja modelowa 3D Elektrolity mocne i słabe filmdoświadczenie

Ćwiczenie interaktywne: Przewodnictwo elektryczne kwasów Przypomnij sobie: Budowa cząsteczki wody Graf pojęciowy: Podział jonów

PROJEKTY LEKCJI

38

9.

Dysocjacja elektrolityczna kwasów

Definicja kwasów według Arrheniusa. Nazwy anionów reszt kwasowych. Zależność między liczbą ładunków a wartościowością jonu. Słowna interpretacja równań reakcji dysocjacji elektrolitycznej.

Dysocjacja chlorowodoru animacja 3D Dysocjacja chlorowodoru reakcja modelowa 3D Dysocjacja kwasu azotowego(V) reakcja modelowa 3D Dysocjacja kwasu siarkowego(VI) reakcja modelowa 3D Dysocjacja kwasu siarkowego(IV) reakcja modelowa 3D Dysocjacja kwasu węglowego reakcja modelowa 3D Dysocjacja kwasu fosforowego(V) reakcja modelowa 3D

Zasłużeni dla chemii: Svante August Arrhenius Ćwiczenia interaktywne: Reakcje dysocjacji kwasu siarkowego(IV), kwasu węglowego i kwasu fosforowego(V) Dla zainteresowanych: Etapy dysocjacji kwasu siarkowego(VI) Etapy dysocjacji kwasu fosforowego(V) Tabela: Aniony niektórych kwasów

IV

39

PROJEKTY LEKCJI

10.

Kwaśne deszcze i ich wpływ na środowisko

IV

Zestawienie wzorów, nazw kwasów i jonów, na które kwasy rozpadają się w procesie dysocjacji elektrolitycznej. Zanieczyszczenie powietrza tlenkami niemetali. Kwaśne opady: powstawanie i wpływ na środowisko (rośliny, zwierzęta i ludzi).

Powstawanie tlenku siarki(IV) reakcja modelowa 3D Działanie tlenku siarki(IV) na rośliny filmdoświadczenie Powstawanie tlenku azotu(II) reakcja modelowa 3D Powstawanie tlenku azotu(IV) reakcja modelowa 3D Powstawanie tlenku azotu(III) reakcja modelowa 3D Wpływ tlenku azotu(IV) na rośliny filmdoświadczenie Kwaśne opady animacja 3D, filmdoświadczenie

Ćwiczenie interaktywne: Wpływ tlenku azotu(IV) na rośliny Dla zainteresowanych: Kwaśne deszcze Ćwiczenia interaktywne: Działanie kwasów na metale

PROJEKTY LEKCJI

40

11.

Czy tlenki metali reagują z wodą?

Otrzymanie wodorotlenków w reakcji tlenków metali z wodą. Barwy wskaźników w roztworze wodorotlenku magnezu i wapnia. Wodorotlenek magnezu i wapnia: właściwości i zastosowanie. Woda wapienna. Odczyn zasadowy roztworu.

Działanie wody na tlenki metali filmdoświadczenie Powstawanie wodorotlenku magnezu reakcja modelowa 3D Fenoloftaleina – badanie zabarwienia filmdoświadczenie Budowa wodorotlenku wapnia model 3D Budowa wodorotlenku magnezu model 3D Rozkład wodorotlenków wapnia i magnezu filmdoświadczenie Rozkład wodorotlenku wapnia reakcja modelowa 3D Rozkład wodorotlenku magnezu reakcja modelowa 3D Zastosowanie wodorotlenku wapnia animacja 3D Zastosowanie wodorotlenku magnezu ilustracje

Ćwiczenie interaktywne: Powstawanie wodorotlenku wapnia Wiadomości o substancjach: Wodorotlenek wapnia Wodorotlenek magnezu .

IV

41

PROJEKTY LEKCJI

12.

Właściwości wodorotlenków

IV

Wodorotlenek sodu i potasu. Badanie właściwości NaOH i KOH; higroskopijność. Zmiana barwy wskaźników w roztworze zasady sodowej i potasowej. Wzór ogólny wodorotlenków. Bezpieczne posługiwanie się substancjami żrącymi.

Cząsteczka wodorotlenku sodowego i wodorotlenku potasu modele 3D Właściwości wodorotlenków sodu i potasu filmy doświadczenia Barwy wskaźników w roztworach wodorotlenków filmy doświadczenia Wykrywanie zasady sodowej filmdoświadczenie Barwienie płomienia palnika gazowego filmdoświadczenie Zastosowanie wodorotlenku sodu i potasu ilustracje

Ćwiczenie interaktywne: Barwy wskaźników w roztworach wodorotlenków Właściwości o substancjach: Wodorotlenek sodu i potasu Dla zainteresowanych: Barwienie płomienia palnika gazowego Ćwiczenie interaktywne: Barwienie płomienia palnika gazowego

PROJEKTY LEKCJI

42

13.

Sposoby otrzymywania wodorotlenków

Otrzymywanie wodorotlenków w reakcji metalu aktywnego z wodą oraz tlenku metalu z wodą. Zapis równań reakcji chemicznych. Zasada amonowa. Zmiana barwy wskaźników w roztworach zasad. Nazwy wodorotlenków.

Otrzymywanie wodorotlenków sodu i potasu filmdoświadczenie Powstawanie wodorotlenku sodu reakcja modelowa 3D Powstawanie wodorotlenku potasu reakcja modelowa 3D Otrzymywanie wodorotlenku wapnia filmdoświadczenie Powstawanie wodorotlenku wapnia reakcja modelowa 3D Otrzymywanie wodorotlenku miedzi(II) i wodorotlenku żelaza(III) filmy doświadczenia

Ćwiczenie interaktywne: Otrzymywanie wodorotlenku potasu Wiadomości o substancjach: Sód, potas i wapń Dla zainteresowanych: Wodorotlenek miedzi(II) i wodorotlenek żelaza(III) Tabela: Nazwy wodorotlenków Graf pojęciowy: Od pierwiastka do związku chemicznego

IV

14.

Dysocjacja elektrolityczna zasad

Dla zainteresowanych: Etapowa dysocjacja zasad Wiadomości o substancjach: Amoniak

Dysocjacja wodorotlenku potasu reakcja modelowa 3D

43

PROJEKTY LEKCJI

Przewodnictwo elektryczne wodnych roztworów wodorotlenków. Definicja zasad według Arrheniusa. Grupa wodorotlenowa i jon wodorotlenkowy. Reakcje dysocjacji elektrolitycznej zasad. Słowna interpretacja równań reakcji dysocjacji.

Przewodnictwo elektryczne zasad filmdoświadczenie Dysocjacja wodorotlenku sodu animacja 3D, reakcja modelowa 3D

Ćwiczenia interaktywne: Równanie reakcji dysocjacji wodorotlenku potasu Reakcja dysocjacji wodorotlenku wapnia

Dysocjacja wodorotlenku wapnia reakcja modelowa 3D Badanie zasadowych właściwości amoniaku filmdoświadczenie 15. Barwy wskaźników w roztworach wodorotlenków i kwasów Barwy wskaźników w roztworach zasad i kwasów. Odczyn roztworów zasadowy, obojętny i kwasowy. Skala pH. Zobojętnianie kwasu zasadą. P. Sörensen – twórca skali pH. Barwy wskaźników w roztworach kwasów i zasad filmdoświadczenie Odczyn roztworów animacja 2D Określanie odczynu roztworu filmdoświadczenie Zobojętnianie kwasu zasadą filmdoświadczenie Zobojętnianie kwasu solnego zasadą potasową reakcja modelowa 3D 16. Sprawdź swoją wiedzę o kwasach i wodorotlenkach Sprawdzian wiedzy i umiejętności uczniów na temat kwasów i wodorotlenków. Test sprawdzający – wielostopniowy. Sole – nowa grupa związków chemicznych. Reakcja niektórych metali z kwasami jako jeden ze sposobów otrzymyania soli. Sól i wodór jako proukty reakcji kwasów z Sól kamienna film Otrzymywanie soli filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D

Dla zainteresowanych: Amoniak

IV

Ćwiczenie interaktywne: Barwy wskaźników w roztworach kwasów i zasad Zasłużeni dla chemii: Peter Sörensen Ćwiczenie interaktywne: Określenie odczynu roztworu Dla zainteresowanych: Zmiana wartości pH w jamie ustnej i żołądku

PROJEKTY LEKCJI

17.

Jak można otrzymać sól?

Ćwiczenia interaktywne: Otrzymywanie soli Przypomnij sobie: Reakcja miedzi ze stężonym kwasem azotowym(V)

44

niektórymi metalami. Zapis przebiegających reakcji. Szereg aktywności metali.

Reakcje miedzi ze stężonym kwasem azotowym(V) filmdoświadczenie, moduł reakcji Reakcja kwasu siarkowego(VI) z metalami filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D

Reakcja miedzi ze stężonym kwasem siarkowym(VI) Ćwiczenie interaktywne: Reakcje metalu z kwasem siarkowym(VI). Dla zainteresowanych: Obliczenia chemiczne – objętość molowa gazów Obliczenia chemiczne: Objętość molowa gazów

IV

Ćwiczenia interaktywne: Objętość molowa gazów Reaktywność metali Graf pojęciowy: Podział substancji chemicznych 18. W jaki sposób tworzy się nazwy soli? Budowa jonowa soli. Wzory i nazwy soli: chlorki, siarczki, siarczany(VI), siarczany(IV), azotany(V), fosforany(V), węglany. Wzór ogólny soli. Wzory soli animacja 2D Powstawanie chlorku wapnia reakcja modelowa 3D Powstawanie siarczanu(VI) wapnia reakcja modelowa 3D Powstawanie węglanu żelaza(III) reakcja modelowa 3D Rozkład termiczny wodorowęglanu sodu filmdoświadczenie Przypomnij sobie: Nazwy kwasów i ich anionów Tabele: Jony metali i ich ładunki Reszty kwasowe i ich ładunki Dla zainteresowanych: Wodorosole, sole amonowe Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji rozkładu termicznego wodorowęglanu sodu

45

PROJEKTY LEKCJI

19.

Dysocjacja elektrolityczna soli

IV

Dysocjacja elektrolityczna soli. Jony: kationy metalu i aniony reszty kwasowej. Badanie przewodnictwa elektrycznego soli. Korzystanie z tablicy rozpuszczalności soli. Zapis równań dysocjacji soli. Definicja soli według Arrheniusa.

Przewodnictwo elektryczne wodnych roztworów soli filmdoświadczenie Wiązanie jonowe animacja 3D Dysocjacja chlorku sodu reakcja modelowa 3D Dysocjacja siarczanu(VI) magnezu reakcja modelowa 3D

Przypomnij sobie: Wiązania jonowe Dysocjacja elektrolityczna Ćwiczenia interaktywne: Dysocjacja elektrolityczna Dla zainteresowanych: Elektroliza chlorku sodu

20.

Reakcje zobojętniania jako jeden ze sposobów otrzymywania soli

Reakcja zobojętniania. Odczyn obojętny. Wykorzystanie reakcji zobojętniania w życiu codziennym. Zapis reakcji zobojętniania w formie cząsteczkowej i jonowej

Otrzymywanie chlorku sodu w reakcji zobojętniania filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Dysocjacja wodorotlenku sodu, kwasu solnego i chlorku sodu reakcje modelowe 3D Reakcje zobojętniania reakcja modelowa 3D, animacja 3D Miareczkowanie filmdoświadczenie Miareczkowanie wodorotlenku potasu z kwasem siarkowym(VI)

Dla zainteresowanych: Miareczkowanie Ćwiczenie interaktywne: Zapis równania reakcji zobojętniania w formie jonowej

PROJEKTY LEKCJI

46

filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Dobieranie współczynników stechiometrycznych, animacja 2D

IV

21.

Otrzymywanie soli w reakcjach tlenków metali z kwasami

Reakcje tlenków metali z kwasami jako jeden ze sposobów otrzymywania soli. Zestawienie poznanych sposobów otrzymywania soli (metal + kwas; tlenek metalu + kwas; zasada + kwas). Ćwiczenia w pisaniu równań reakcji otrzymywania soli.

Reakcje tlenków metali z kwasem solnym filmy doświadczenia, reakcje modelowe 3D Tlenki amfoteryczne filmdoświadczenie

Przypomnij sobie: Reakcje tlenków metali z wodą Ćwiczenie interaktywne: Reakcje tlenków metali z kwasem solnym Dla zainteresowanych: Tlenki amfoteryczne – tlenek glinu Ćwiczenie interaktywne: Reakcje tlenków metali z kwasem siarkowym(VI)

Reakcje tlenków metali z kwasem siarkowym(VI) filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D

47

PROJEKTY LEKCJI

22.

Różne sposoby otrzymywania soli

Sposoby otrzymywania soli: reakcje metali z niemetalami; reakcja tlenków metali z tlenkami niemetali; reakcja zasad z tlenkami niemetali.

Działanie chloru na metale filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Reakcje sodu z chlorem filmdoświadczenie Reakcje metali z siarką filmy doświadczenia, reakcje modelowe 3D Reakcje tlenków metali z tlenkami niemetali moduły reakcji, filmdoświadczenie Wytrącanie węglanu wapnia filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D

Ćwiczenie interaktywne: Działanie chloru na metale Przypomnij sobie: Reakcja sodu z chlorem Wiadomości o substancjach: Chlor Zasłużeni dla chemii: Karol Scheele Wiadomości o substancjach: Siarka Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji metali z siarką

IV

23.

Sole łatwo i trudno rozpuszczalne w wodzie

Sole łatwo i trudno rozpuszczalne w wodzie. Powstawanie soli trudno rozpuszczalnych jako łączenie się odpowiednich jonów. Cząsteczkowy, jonowy i skrócony zapis równań reakcji powstawania soli trudno rozpuszczalnych. Analiza tabeli rozpuszczalności.

Badanie rozpuszczalności soli filmdoświadczenie Rozpuszczalność substancji animacje 3D Otrzymywanie soli nierozpuszczalnych filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Powstawanie siarczanu(VI)

Ćwiczenia interaktywne: Rozpuszczalność soli w wodzie Przypomnij sobie: Rozpuszczalność substancji Tabela: Tabela rozpuszczalności

PROJEKTY LEKCJI

Ćwiczenia interaktywne: Reakcje wytrącanie osadów soli

48

baru animacja 3D, reakcja modelowa 3D Sączenie siarczanu(VI) baru filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Wytrącanie osadów soli filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D 24. Reakcje soli Reakcje soli z kwasami, zasadami i metalami. Zestawienie poznanych sposobów otrzymywania soli: kwas + metal, sól + kwas, kwas + tlenek metalu, sól + zasada, kwas + wodorotlenek, metal + sól, metal + niemetal, tlenek metalu + tlenek niemetalu, wodorotlenek + tlenek niemetalu. Reakcje soli z kwasami filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Reakcje soli z zasadami filmdoświadczenie Reakcje metali z solami filmy doświadczenia, reakcje modelowe 3D Rozpuszczalność chlorków filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Azotany filmdoświadczenie Nawozy sztuczne filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Eutrofizacja animacja 2D Ćwiczenia interaktywne: Równania reakcji soli z kwasami Równania reakcji soli z zasadami Równania reakcji metali z solami Dla zainteresowanych: Szereg aktywności metali Dla zainteresowanych: Chlorek potasu Eutrofizacja Sól gorzka Graf pojęciowy: Substancje chemiczne

IV

25.

Sole wokół nas

na środowisko. Sole występujące w wodach mineralnych i ich znaczenie dla człowieka.

49

PROJEKTY LEKCJI

Zastosowanie niektórych soli w gospodarstwie domowym, przemyśle, rolnictwie i lecznictwie. Chlorek sodu – sól kamienna: właściwości, zastosowanie i występowanie. Inne sole stosowane w kuchni i ich wpływ na organizm człowieka. Nawozy sztuczne – ich wpływ

26.

Sprawdź swoją wiedzę o solach

Test sprawdzający wiedzę i umiejętności uczniów – wielostopniowy. Skały wapienne i ich rodzaje: wapień, kreda i marmur. Porównanie właściwości fizycznych skał wapiennych. Węglan wapnia jako główny składnik skał wapiennych. Identyfikacja wapieni – reakcja charakterystyczna. Występowanie wapieni w Polsce. Inne surowce mineralne (sól kamienna, siarka, rudy metali, ropa naftowa i gaz ziemny). Niszczenie budowli spowodowane obecnością zanieczyszczeń w powietrzu. Stalaktyty i stalagmity animacja 3D, reakcje modelowe 3D Zamki z wapienia film Zastosowanie wapieni animacja 3D Właściwości skał wapiennych filmdoświadczenie Identyfikacja skał wapiennych filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Termiczny rozkład wapieni filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Otrzymywanie wapna palonego animacja 2D Badanie twardości wody filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Gaszenie wapna palonego filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Ćwiczenie interaktywne: Termiczny rozkład wapieni Dla zainteresowanych: Twardość wody Ćwiczenia interaktywne: Twardość wody Równanie reakcji tlenku wapnia z tlenkiem węgla(IV)Przypomnij sobie: Reakcje endoenergetyczne i egzoenergetyczne Zastosowanie wodorotlenku wapnia Dla zainteresowanych: Stalaktyty i stalagmity Zamki z wapienia Ćwiczenie interaktywne: Właściwości skał wapiennych

27.

IV

Skały wapienne jako surowiec mineralny

28.

Otrzymywanie i zastosowanie wapna palonego

Wapno palone, wapno gaszone – właściwości i zastosowanie. Warunki bezpieczeństwa w czasie gaszenia wapna palonego.

PROJEKTY LEKCJI

50

29.

Dlaczego zaprawa murarska twardnieje?

Zaprawa murarska – otrzymywanie i twardnienie. Czynniki wpływające na szybkość twardnienia zaprawy murarskiej. Znaczenie wapieni w budownictwie. Cement jako materiał wiążący. Beton i żelbeton.

Zaprawa murarska filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Czynniki wpływające na szybkość twardnienia zaprawy murarskiej filmdoświadczenie, animacja 3D Wykrywanie węglanu wapnia w tynku filmdoświadczenie Cement filmdoświadczenie Produkcja cementu w cementowni animacja 3D Beton film

Ćwiczenie interaktywne: Zaprawa murarska Dla zainteresowanych: Piramida Chefrena Dla zainteresowanych: Produkcja cementu Ćwiczenie interaktywne: Działanie kwasu solnego na tynk

IV

30.

Skały gipsowe

Skały gipsowe – anhydryt, gips i alabaster. Siarczan(VI) wapnia – główny składnik skał gipsowych. Hydraty – sole uwodnione. Gips krystaliczny i gips palony oraz jego zastosowanie.

Właściwości gipsu filmy doświadczenia, reakcja modelowa 3D Gips palony filmdoświadczenie Twardnienie gipsu reakcja modelowa 3D Zastosowanie gipsu palonego animacja 3D

Dla zainteresowanych: Sole uwodnione Ćwiczenie interaktywne: Cechy zewnętrzne gipsu Zasłużeni dla chemii: Antoine Lavoisier

51

PROJEKTY LEKCJI

31.

Tlenek krzemu(IV) i jego odmiany

IV

Tlenek krzemu(IV) jako składnik minerałów. Kwarc, piasek, krzemień. Właściwości fizyczne minerałów zawierających tlenek krzemu(IV). Zastosowanie tlenku krzemu(IV) jako półprzewodnika. Szkło wodne – wodny roztwór krzemianu sodu. Reakcja tlenku krzemu(IV) z magnezem.

Krzemień animacja 2D Właściwości krzemionki – tlenku krzemu(IV) filmy doświadczenia, reakcja modelowa 3D Szkło wodne filmdoświadczenie Właściwości tlenku krzemu(IV) filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D

Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji zasady sodowej z tlenkiem węgla(IV) Dla zainteresowanych: Tlenek krzemu(IV) Krzemiany. Przypomnij sobie: Reakcja magnezu z tlenkiem węgla(IV) Ćwiczenie interaktywne: Krzem – położenie w układzie okresowym

32.

Co to jest szkło?

Struktura i właściwości szkła. Otrzymywanie szkła i formowanie przedmiotów szklanych. Rodzaje szkła ze względu na zawarte w nim składniki oraz jego zastosowanie. Szkło jako jedno z najlepszych opakowań do produktów spożywczych. Szkło – nowoczesny materiał budowlany.

Otrzymywanie szkła film Formowanie przedmiotów szklanych film Właściwości szkła filmdoświadczenie Światłowody film

Dla zainteresowanych: Światłowody

33.

Gleba i jej właściwości

PROJEKTY LEKCJI

Skład chemiczny skorupy ziemskiej. Sfery Ziemi: skorupa, płaszcz i jądro. Gleba jako cienka, zewnętrzna warstwa pokrywająca powierzchnię lądów skorupy ziemskiej. Produkty wietrzenia skał oraz rozkładających się substancji organicznych. Właściwości sorpcyjne

Wietrzenie gleby animacja 2D Skład gleby filmdoświadczenie Właściwości gleby – chłonność filmdoświadczenie

Wykres kołowy: Skład chemiczny skorupy ziemskiej Ćwiczenia interaktywne: Właściwości gleby – chłonność Odczyn gleby

52

gleby oraz jej chłonność. Odczyn gleby.

Właściwości gleby – sorpcja filmdoświadczenie Odczyn gleby filmdoświadczenie

34.

Występowanie i otrzymywanie metali

Występowanie metali w stanie wolnym i w stanie związanym. Rudy metali jako naturalne źródła metali. Sposoby otrzymywania metali z rud. Elektroliza jako metoda oczyszczania metali. Huty metali uciążliwe dla środowiska. Odzyskiwanie metali ze złomu.

Otrzymywanie metali z rud filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Aluminotermia animacja 3D Wielki piec animacja 3D, reakcje modelowe 3D

Przypomnij sobie: Właściwości metali Reakcja tlenku miedzi(II) z wodorem Dla zainteresowanych: Aluminotermia

IV

Elektroliza animacja 3D, reakcja modelowa 3D 35. Węgle kopalne Węgiel kamienny – ważny surowiec energetyczny. Złoża węgla kamiennego w Polsce. Podział węgli kopalnych: węgiel kamienny, węgiel brunatny i torf. Powstanie i zastosowanie węgli kopalnych. Sucha destylacja węgla kamiennego i zastosowanie jej produktów. Wydobycie węgla kamiennego, jego eksploatacja a środowisko. Powstawanie węgli kopalnych animacja 3D Zastosowanie torfu film Sucha destylacja węgla kamiennego filmdoświadczenie Woda pogazowa filmdoświadczenie Amoniak model 3D Zastosowanie produktów suchej destylacji węgla kamiennego ilustracje Ćwiczenie interaktywne: Pokłady węgli kopalnych

53

PROJEKTY LEKCJI

36.

Ropa naftowa i jej właściwości

IV

Ropa naftowa i towarzyszący jej gaz jako surowce energetyczne. Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego w Polsce i na świecie. Powstanie i zastosowanie tych surowców energetycznych. Produkty frakcjonowanej destylacji ropy naftowej.

Właściwości ropy naftowej filmdoświadczenie Destylacja ropy naftowej filmdoświadczenie, animacja 2D Zastosowanie ropy naftowej ilustracje Rafineria Gdańska film

Ćwiczenie interaktywne: Występowanie ropy naftowej Zasłużeni dla chemii: Ignacy Łukasiewicz Dla zainteresowanych: Rafineria Gdańska Lampa naftowa

37.

Poszukiwanie źródeł energii

Tradycyjne źródła energii (węgiel kamienny, ropa naftowa i gaz ziemny). Wyczerpywanie się surowców energetycznych. Ochrona naturalnego środowiska jako przyczyna poszukiwania i stosowania innych źródeł energii. Pozawęglowe źródła energii, wykorzystujące energię wiatru, Słońca, wody, reakcji jądrowych i biochemicznych. Biogaz jako cenne źródło energii.

Ochrona środowiska naturalnego animacja 3D Energia atomowa animacja 3D Energia słoneczna animacja 3D, film Biogaz film Energia siły wiatru film Elektrownie i młyny wodne film

Dla zainteresowanych: Czy energia słoneczna może zastąpić zapałkę?

38.

Sprawdź swoją wiedzę o surowcach i tworzywach mineralnych

Sprawdzian wiedzy i umiejętności uczniów na temat surowców i tworzyw pochodzenia mineralnego. Test sprawdzający – wielostopniowy.

PROJEKTY LEKCJI

54

KLASA III
Projekty lekcji
Lp. Temat Treści zasadnicze Przykładowe środki medialne Treści dodatkowe, rozszerzające wiedzę ucznia Ćwiczenia interaktywne: Określenie położenia węgla w układzie okresowym na podstawie liczby atomowej. Równanie reakcji tlenku miedzi(II) z węglem Dla zainteresowanych: Związki organiczne Sieć krystaliczna diamentu animacja 3D Sieć krystaliczna grafitu animacja 3D Spalanie drewna i ropy naftowej filmdoświadczenie Fullereny modele 3D Zastosowanie diamentu i grafitu ilustracje Ćwiczenia interaktywne: Właściwości diamentu i grafitu Badanie przewodnictwa elektrycznego diamentu i grafitu. Tabela: Właściwości diamentu i grafitu Dla zainteresowanych: Odkrycie fullerenów Sztuczne diamenty Barwy diamentów

IV

1.

Występowanie węgla w przyrodzie

Charakterystyka węgla na podstawie jego położenia w układzie okresowym. Nieorganiczne związki węgla – przypomnienie właściwości i zastosowania tlenku węgla(IV) i węglanów. Węgle kopalne: węgiel kamienny, węgiel brunatny i torf. Ropa naftowa i gaz ziemny. Węgiel – składnik biosfery.

Fotosynteza animacja 2D Obieg węgla animacja 2D Wpływ temperatury na związki organiczne filmy doświadczenia Wykrywanie węgla filmdoświadczenie

2.

Węgiel jako pierwiastek

Odmiany alotropowe węgla: diament, grafit i fullereny. Właściwości diamentu i grafitu wynikające z budowy ich sieci krystalicznych. Zastosowanie diamentu i grafitu. Sadza i jej zastosowanie.

55

PROJEKTY LEKCJI

3.

Związki węgla z wodorem

IV

Metan – główny składnik gazu ziemnego. Właściwości fizyczne i chemiczne metanu oraz jego zastosowanie. Mieszanina wybuchowa metanu z powietrzem. Czad – tlenek węgla(II) jako produkt niecałkowitego spalania gazu.

Cząsteczka metanu model 3D Otrzymywanie metanu film-doświadczenie Mieszanina wybuchowa film-doświadczenie

Dla zainteresowanych: Lampa Davy’ego Zasłużenie dla chemii: Humphry Davy

Aktywność chemiczna metanu filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D Gaz błotny animacja 2D Zastosowanie metanu ilustracje

Ćwiczenia interaktywne: Równanie reakcji spalania metanu Wiadomości o substancjach: Metan Ćwiczenia interaktywne: Równanie reakcji spalania etanu oraz butanu Tabela: Węglowodory nasycone Ćwiczenia interaktywne: Wzory półstrukturalne Dla zainteresowanych: Reakcja podstawiania – substytucji

4.

Alkany – węglowodory nasycone

Węglowodory nasycone: etan, propan i butan – właściwości fizyczne; wzory sumaryczne, strukturalne i półstrukturalne oraz modele cząsteczek; właściwości chemiczne: palność, nasycony charakter wiązań. Zastosowanie alkanów.

Cząsteczka etanu model 3D Cząsteczki propanu i butanu modele 3D Mieszanina propanu i butanu filmdoświadczenie Węglowodory nasycone film-doświadczenie Reakcja podstawiania film-doświadczenie

PROJEKTY LEKCJI

5.

Szereg homologiczny węglowodorów

Zmiany właściwości fizycznych w szeregu homologicznym. Wzór ogólny i nazewnictwo alkanów.

Szereg homologiczny węglowodorów nasyconych animacje 2D Badanie palności produktów destylacji

Ćwiczenie interaktywne: Ustalanie wzorów węglowodór nasyconych

56

ropy naftowej filmdoświadczenie Spalanie węglowodorów przy małym dostępie tlenu animacja 2D Rozpuszczalność węglowodorów w wodzie filmdoświadczenie Gaszenie pożarów wywołanych substancjami organicznymi animacja 2D

Tabela: Właściwości fizyczne węglowodorów nasyconych Ćwiczenia interaktywne: Równania reakcji spalania węglowodorów

IV

Dla zainteresowanych: Liczba oktanowa Gaszenie pożarów wywołanych substancjami organicznymi

6.

Eten – węglowodór nienasycony

Eten (etylen) – budowa cząsteczki; wzór sumaryczny, strukturalny oraz model cząsteczki. Otrzymywanie etenu. Właściwości fizyczne i chemiczne etenu: palność, przyłączanie. Zachowanie się etenu wobec KMnO4 i wody bromowej. Zastosowanie etenu. Szereg homologiczny alkenów: wiązanie podwójne, wzór ogólny oraz nazewnictwo alkenów.

Model etenu animacja 3D Cząsteczka etenu model 3D Otrzymywanie etenu film-doświadczenie Spalanie etenu filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Badanie zachowania etenu wobec wody bromowej i roztworu manganianu(VII) potasu filmdoświadczenie Reakcja addycji reakcja modelowa 3D Dojrzewanie owoców animacja 3D Szereg homologiczny alkenów modele 3D Zastosowanie etenu animacja 3D

Dla zainteresowanych: Otrzymywanie etenu Ćwiczenia interaktywne: Równania reakcji przyłączania chloru i wodoru do etenu Wiadomości o substancjach: Eten Dla zainteresowanych: Dojrzewanie owoców Karoten

57

PROJEKTY LEKCJI

7.

Polietylen i inne tworzywa syntetyczne

Polimeryzacja etenu. Monomer i polimer. Właściwości fizyczne i chemiczne polietylenu. Inne tworzywa syntetyczne: polipropylen, polichlorek winylu – PCV, kauczuk syntetyczny.

Polimeryzacja etenu animacja 3D Badanie termoplastyczności polietylenu filmdoświadczenie Badanie palności polietylenu film-doświadczenie Zastosowanie PVC animacja 3D

Ćwiczenia interaktywne: Przedmioty wykonane z polietylenu Wiadomości o substancjach: Polietylen Dla zainteresowanych: Inne polimery Kauczuk syntetyczny

IV

Badanie odporności chemicznej polietylenu film-doświadczenie 8. Etyn i jego właściwości Etyn – acetylen: wzór sumaryczny i strukturalny oraz model cząsteczki. Otrzymywanie acetylenu z karbidu. Właściwości fizyczne. Właściwości chemiczne: palność oraz zachowanie się wobec wodnego roztworu KMnO4 i wody bromowej. Zastosowanie acetylenu. Szereg homologiczny alkinów: wiązanie potrójne, wzór ogólny i nomenklatura. Budowa cząsteczki etynu animacja 3D, model 3D Otrzymywanie etynu film-doświadczenie, reakcja modelowa 3D Palność etynu filmdoświadczenie Reakcje z wodą bromową i manganianem(VII) potasu filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Reakcja uwodornienia reakcja modelowa 3D Szereg homologiczny alkinów modele 3D Zastosowanie acetylenu film

Dla zainteresowanych: Chlorek winylu Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji spalania etynu Przypomnij sobie: Spalanie węglowodorów Wiadomości o substancjach: Etyn Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji przyłączania chloru do etynu Dla zainteresowanych: Chlorek winylu Graf pojęciowy: Podział węglowodorów

PROJEKTY LEKCJI

58

9.

Naturalne źródła węglowodorów

Ropa naftowa i gaz ziemny jako naturalne źródła węglowodorów. Powstanie ropy naftowej i gazu ziemnego. Destylacja frakcjonowana ropy naftowej. Kraking produktów destylacji ropy naftowej jako jedna z metod otrzymywania benzyny. Sprawdzian wiedzy i umiejętności uczniów. Test sprawdzający – wielostopniowy.

Heptan, cykloheksan, izoheksan, butan, izobutan modele 3D Destylacja frakcjonowana ropy naftowej animacja 2D Ogrzewanie parafiny w obecności katalizatora film-doświadczenie

Dla zainteresowanych: Izomeria łańcuchowa Tabela: Ilość izomerów w zależności od długości łańcucha węglowego

IV

10.

Sprawdź swoją wiedzę o węglu i jego związkach Alkohole jako pochodne węglowodorów

11.

Przypomnienie wzorów i nazw alkanów C1-C4. Wzór ogólny oraz szereg homologiczny alkanów. Wzór sumaryczny i strukturalny oraz modele metanolu, etanolu, propanolu i butanolu. Grupa funkcyjna alkoholi. Wzór ogólny alkoholi i nazewnictwo.

Metanol, etanol modele 3D Otrzymywanie metanolu reakcja modelowa 3D Otrzymywanie etanolu animacja 3D, reakcja modelowa 3D Badanie rozpuszczalności jodu w etanolu i w wodzie film-doświadczenie Zastosowanie etanolu ilustracje

Dla zainteresowanych: Otrzymywanie alkoholu z etenu Jodyna Denaturat Tabela: Budowa alkoholi

59

PROJEKTY LEKCJI

12.

Metanol i etanol – przedstawiciele alkoholi

IV

Metanol i etanol – właściwości fizyczne i otrzymywanie. Właściwości chemiczne: palność, odczyn. Otrzymywanie i zastosowanie metanolu i etanolu. Wpływ etanolu na organizm człowieka. Metanol – silna trucizna.

Właściwości alkoholi filmdoświadczenie Kontrakcja objętości film-doświadczenie Odczyn alkoholi filmdoświadczenie Reakcja etanolu z sodem film-doświadczenie, reakcja modelowa 3D Reakcja etanolu z kwasem solnym reakcja modelowa 3D Spalanie alkoholi film oświadczenie Działanie etanolu na białko film-doświadczenie Wykrywanie etanolu film-doświadczenie Badanie trzeźwości u kierowcy film Alkohol a zdrowie animacja 2D

Dla zainteresowanych: Największa kontrakcja Reakcja etanolu z sodem Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji spalania metanolu

Wiadomości o substancjach: Metanol Etanol Dla zainteresowanych: Probierz trzeźwości

PROJEKTY LEKCJI

60

13.

Inne alkohole

Alkohole jednowodorotlenowe i wielowodorotlenowe. Glicerol – model cząsteczki, wzór sumaryczny, strukturalny i półstrukturalny. Właściwości fizyczne i chemiczne: odczyn, palność. Zastosowanie glicerolu. Dynamit – materiał wybuchowy. Glikol i jego zastosowanie.

Alkohole jednowodorotlenowe modele 3D Glicerol model 3D Właściwości glicerolu filmy doświadczenia Odróżnianie glicerolu od innych alkoholi filmdoświadczenie Glikol etylenowy model 3D Zastosowanie glicerolu animacja 3D

Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji spalania glicerolu Dla zainteresowanych: Jak zapalić glicerol bez zapałki? Glikol etylenowy – etanodiol Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji spalania glikolu etylenowego Dla zainteresowanych: Nitrogliceryna Zasłużeni dla chemii: Alfred Bernard Nobel Graf pojęciowy: Podział alkoholi

IV

61

PROJEKTY LEKCJI

14.

Występowanie i budowa niektórych kwasów karboksylowych

IV

Kwasy karboksylowe jako pochodne węglowodorów. Nazwy zwyczajowe i systematyczne niektórych kwasów karboksylowych. Wzory sumaryczne i strukturalne; grupa węglowodorowa i karboksylowa. Wzór ogólny. Otrzymywanie i zastosowanie kwasu mrówkowego i octowego. Kwas masłowy.

Fermentacja octowa – reakcja modelowa 3D Budowa kwasu octowego model 3D Zastosowanie kwasu octowego ilustracje Budowa kwasu mrówkowego model 3D Zastosowanie kwasu mrówkowego ilustracje

Dla zainteresowanych: Lodowaty kwas octowy Otrzymywanie kwasu mrówkowego Kwas masłowy

Ćwiczenie interaktywne: Wzory propanu, propanolu i kwasu propanowego Tabela: Wzory kwasów karboksylowych Ćwiczenia interaktywne: Porównanie wzorów kwasów karboksylowych Dla zainteresowanych: Kwas mlekowy

Powstawanie kwasu mlekowego w mięśniach animacja 2D

15.

Dysocjacja elektrolityczna kwasów karboksylowych

PROJEKTY LEKCJI

Przypomnienie dysocjacji elektrolitycznej kwasów nieorganicznych oraz barwy wskaźników w zależności od odczynu roztworu. Odczyn roztworów kwasów karboksylowych. Dysocjacja elektrolityczna kwasów karboksylowych. Nazwy jonów powstałych w wyniku dysocjacji.

Dysocjacja elektrolityczna kwasów animacja 3D, reakcja modelowa 3D Odczyn kwasów karboksylowych filmdoświadczenie Dysocjacja kwasów karboksylowych filmdoświadczenie, reakcje modelowe 3D

Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji dysocjacji elektrolitycznej kwasów Przypomnij sobie: Barwy wskaźników

Ćwiczenie interaktywne:

62

Odczyn kwasów karboksylowych Dla zainteresowanych: Kwas szczawiowy Ćwiczenie interaktywne: Równania reakcji dysocjacji kwasów karboksylowych Dla zainteresowanych: Dysocjacja kwasów karboksylowych 16. Poznajemy właściwości kwasu mrówkowego i octowego Właściwości fizyczne i chemiczne kwasu mrówkowego i octowego, reakcje z metalami i wodorotlenkami oraz reakcje spalania. Nazwy soli kwasów karboksylowych. Właściwości kwasu mrówkowego i octowego film-doświadczenie Reakcje kwasu mrówkowego i octowego filmy doświadczenia, reakcje modelowe 3D Reakcja kwasów karboksylowych z metalami film-doświadczenie Reakcja kwasów karboksylowych z manganianem(VII) potasu filmdoświadczenie Palność kwasów karboksylowych filmdoświadczenie Ćwiczenia interaktywne: Reakcje kwasu mrówkowego i octowego Nazwy soli kwasów karboksylowych Dla zainteresowanych: Jak odróżnić kwas mrówkowy od kwasu octowego? Wiadomości o substancjach: Kwas octowy i mrówkowy Ćwiczenie interaktywne: Równania spalania kwasów karboksylowych

IV

63

PROJEKTY LEKCJI

17.

Kwasy karboksylowe o długich łańcuchach węglowych

IV

Wyższe kwasy karboksylowe: kwas palmitynowy, stearynowy i oleinowy. Modele cząsteczek, wzory strukturalne i półstrukturalne oraz sumaryczne. Właściwości fizyczne i chemiczne. Reakcja zobojętniania; mydła. Odczyn wyższych kwasów karboksylowych. Zestawienie właściwości kwasów karboksylowych.

Kwas palmitynowy, kwas stearynowy, kwas oleinowy modele 3D Właściwości wyższych kwasów karboksylowych film-doświadczenie Palność wyższych kwasów tłuszczowych filmdoświadczenie Stearyna animacja 3D Reakcje wyższych kwasów karboksylowych filmy doświadczenia, reakcje modelowe 3D

Dla zainteresowanych: Wzory półstrukturalne Ćwiczenie interaktywne: Właściwości wyższych kwasów karboksylowych Dla zainteresowanych: Stearyna Właściwości kwasów karboksylowych Ćwiczenie interaktywne: Równania reakcji wyższych kwasów karboksylowych

18.

Mydła i detergenty

Podział mydeł. Budowa cząsteczki mydła: część hydrofilowa i część hydrofobowa. Mechanizm prania. Woda twarda i woda miękka. Detergenty. Wpływ mydeł i detergentów na środowisko naturalne człowieka.

Budowa cząsteczek mydła model 3D, animacja 3D Usuwanie brudu animacja 3D, filmdoświadczenie Mydło dobrze i słabo rozpuszczalne filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Detergenty filmdoświadczenie, animacja 3D Zagrożenie środowiska animacja 2D

Ćwiczenie interaktywne: Mydło dobrze i słabo rozpuszczalne – równania reakcji Dla zainteresowanych: Wybielacze optyczne Detergenty

PROJEKTY LEKCJI

64

19.

Jaki jest produkt reakcji kwasów z alkoholami?

Estry - produkty reakcji kwasów z alkoholami. Mechanizm reakcji estryfikacji. Budowa cząsteczek estrów. Wzór ogólny. Właściwości i zastosowanie estrów. Nazewnictwo, zastosowanie i występowanie. Hydroliza estrów.

Reakcja kwasu octowego z alkoholem etylowym film-doświadczenie, reakcja modelowa 3D Właściwości octanu etylu filmy doświadczenia Otrzymywanie estrów model 3D Zastosowanie estrów animacja 3D

Dla zainteresowanych: Hydroliza estrów Ćwiczenia interaktywne: Równanie spalania octanu etylu Równanie otrzymywania estrów Dla zainteresowanych: Alkoholiza estrów

IV

Zapachy estrów Estry kwasów nieorganicznych 20. Sprawdź swoją wiedzę o pochodnych węglowodorów Chemiczne składniki żywności Sprawdzian wiedzy i umiejętności uczniów. Test sprawdzający – wielostopniowy.

21.

Witaminy ilustracje

65

PROJEKTY LEKCJI

Podstawowe składniki żywności i ich rola dla organizmu człowieka: budulcowe (białka i sole mineralne), energetyczne (tłuszcze, węglowodany), regulujące (witaminy i sole mineralne). Znaczenie mikro- i makro elementów. Skład chemiczny podstawowych produktów żywnościowych. Zasady prawidłowego żywienia. Znaczenie wody dla organizmu.

Podstawowe substancje odżywcze animacja 2D Białka animacja 3D Woda animacja 2D, filmdoświadczenie Kwas askorbinowy model 3D

Dla zainteresowanych: Skład ciała ludzkiego Witaminy Herbata a glin

22.

Tłuszcze i ich właściwości

IV

Podział tłuszczów ze względu na stan skupienia (ciekłe i stałe) i pochodzenie (roślinne i zwierzęce). Właściwości fizyczne tłuszczów. Chemiczne właściwości: reakcja z bromem, zmydlanie i hydroliza tłuszczów. Otrzymywanie, zasady przechowywania i zastosowanie tłuszczów. Substancje tłuste.

Właściwości tłuszczów filmy doświadczenia Substancje tłuste filmy doświadczenia Odróżnianie tłuszczów roślinnych od zwierzęcych film-doświadczenie Reakcje kwasów tłuszczowych z bromem filmdoświadczenie Zmydlanie tłuszczów film-doświadczenie

Ćwiczenie interaktywne: Podział tłuszczów Dla zainteresowanych: Hydroliza tłuszczów Dla zainteresowanych: Emulsje, mleko, masło Przypomnij sobie: Reakcja kwasu oleinowego z bromem

Dla zainteresowanych: Utwardzanie tłuszczów 23. Jak zbudowane są białka? Występowanie białek w przyrodzie. Rola i znaczenie białek. Skład pierwiastkowy białek. Budowa – aminokwasy jako składniki białek. Wiązanie peptydowe. Białka proste i złożone. Z jakich pierwiastków zbudowane są białka? filmy doświadczenia, reakcja modelowa 3D Cząsteczki kwasów: octowego, aminooctowego, propionowego, aminopropionowego modele 3D Powstawanie wiązania peptydowego reakcja modelowa 3D Różne struktury białek modele 3D Dla zainteresowanych: Cząsteczki białek Zawartość procentowa pierwiastków w białkach Zasłużeni dla chemii: Linus Carl Pauling Dla zainteresowanych: Podział i znaczenie białek Białka proste i złożone.

PROJEKTY LEKCJI

66

24.

Badanie właściwości białek

Badanie właściwości białek. Roztwory koloidalne białek. Efekt Tyndalla. Wysolenie i denaturacja białka. Reakcje charakterystyczne białek: biuretowa i ksantoproteinowa.

Efekt Tyndalla filmdoświadczenie Właściwości białek filmdoświadczenie Wysolenie białka filmdoświadczenie Denaturacja białka filmdoświadczenie Reakcje charakterystyczne białek filmy doświadczenia

Przypomnij sobie: Efekt Tyndalla Dla zainteresowanych: Enzymy Pęcznienie ziaren grochu i fasoli

IV

25.

Włókna naturalne i syntetyczne

Włókna białkowe: wełna i jedwab naturalny. Właściwości włókien białkowych. Działanie kwasów i zasad na włókna białkowe. Włókna syntetyczne (nylon, stylon, anilana).

Właściwości wełny i jedwabiu naturalnego filmdoświadczenie Wykrywanie białka we włóknach wełny i jedwabiu naturalnego filmdoświadczenie Działanie zasad i kwasów na włókna wełny i jedwabiu naturalnego filmy doświadczenia Produkcja włókien syntetycznych film

Dla zainteresowanych: Hodowla jedwabników Wełna

Włókna syntetyczne

26.

Poznajemy cukry

67

PROJEKTY LEKCJI

Glukoza i fruktoza jako przedstawiciele cukrów prostych; ich występowanie w przyrodzie. Skład pierwiastkowy cukrów. Wzór sumaryczny glukozy i fruktozy. Właściwości fizyczne i chemiczne glukozy: redukujące właściwości; próba Trommera i Tollensa, fermentacja glukozy oraz jej powstawanie w procesie fotosyntezy. Rola cukru dla organizmu człowieka; zastosowanie glukozy. Glukoza i fruktoza jako izomery.

Budowa glukozy filmdoświadczenie, model 3D Właściwości fizyczne glukozy filmdoświadczenie Fermentacja glukozy animacja 3D Wykrywanie glukozy filmy doświadczenia Cykl przemian cukrów w przyrodzie animacja 3D Zastosowanie glukozy film

Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji rozkładu glukozy Dla zainteresowanych: Glukoza i fruktoza Ćwiczenie interaktywne: Fermentacja glukozy Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji glukozy z wodorotlenkiem miedzi(II)

27.

Sacharoza – przedstawiciel dwucukrów

Występowanie sacharozy w przyrodzie. Skład pierwiastkowy i wzór sumaryczny. Właściwości fizyczne i chemiczne sacharozy (hydroliza). Zastosowanie sacharozy.

Właściwości fizyczne sacharozy filmdoświadczenie Właściwości chemiczne sacharozy filmdoświadczenie Cząsteczka sacharozy model 3D Trawienie sacharozy animacja 3D

Dla zainteresowanych: Odkrycie sacharozy Ćwiczenie interaktywne: Równanie reakcji rozkładu sacharozy Dla zainteresowanych: Hydroliza sacharozy Dwucukry – laktoza, maltoza

IV

28.

Skrobia – cukier zapasowy roślin

Skrobia jako materiał zapasowy roślin. Znaczenie skrobi w procesach życiowych roślin i zwierząt. Występowanie i właściwości fizyczne skrobi. Reakcja charakterystyczna skrobi. Zachowanie się skrobi w zimnej i gorącej wodzie. Hydroliza skrobi. Przemiana skrobi zachodząca w organizmie. Dekstryny – pośrednie produkty rozkładu skrobi.

Glikogen animacja 2D Właściwości skrobi filmy doświadczenia Wykrywanie skrobi filmy doświadczenia Hydroliza skrobi filmdoświadczenie

Dla zainteresowanych: Glikogen Dla zainteresowanych: Dekstryny Ćwiczenie interaktywne: Wykrywanie skrobi Dla zainteresowanych: Hydroliza skrobi w przewodzie pokarmowym

29.

Celuloza

PROJEKTY LEKCJI

Występowanie i znaczenie celulozy. Właściwości fizyczne i chemiczne; hydroliza celulozy. Przeróbka i zastosowanie celulozy. Zestawienie wiedzy o cukrach, podział cukrów oraz wzór ogólny.

Właściwości celulozy filmy doświadczenia Wyodrębnianie celulozy z drewna film Spalanie celulozy filmdoświadczenie Hydroliza celulozy filmdoświadczenie

Dla zainteresowanych: Wyodrębnianie celulozy z drewna Człowiek nie trawi celulozy

Jedwab sztuczny

68

Zastosowanie celulozy ilustracje Otrzymywanie jedwabiu sztucznego filmdoświadczenie 30. Chemia, która leczy Związki chemiczne w walce z chorobami – chemoterapia. Prawidłowe stosowanie leków. Znane leki: aspiryna, insulina, antybiotyki, witamina C. Leki naturalne. Przemiany chemiczne w organizmie człowieka film Chemoterapia film Przenikanie lekarstw z naczyń włosowatych do komórek animacja 3D Właściwości aspiryny film-doświadczenie Antybiotyki film Testowanie leków film 31. Nikotyna jest trucizną Występowanie i otrzymywanie nikotyny. Właściwości fizyczne. Nikotyna jako jedna z najgwałtowniejszych trucizn. Szkodliwe substancje zawarte w dymie papierosowym. Wpływ palenia papierosów na zdrowie. Właściwości nikotyny animacja 2D Nikotyna w organizmie animacja 3D Badanie papierosów filmdoświadczenie Palenie a zdrowie animacja 2D Bierni palacze film 32. Alkoholizm Alkoholizm – niebezpieczne uzależnienie. Wpływ alkoholu na organizm człowieka; reakcja organizmu na alkohol. Przemiany alkoholu w organizmie. Utlenianie etanolu filmdoświadczenie, reakcja modelowa 3D Wpływ alkoholu na organizm człowieka animacja 2D Reakcja organizmu na alkohol animacje 2D Przenikanie alkoholu do krwiobiegu animacja 2D

Graf pojęciowy: Podział cukrów

Dla zainteresowanych: Zespół Reye'a

IV

Dla zainteresowanych: Bierni palacze

Dla zainteresowanych: Przenikanie alkoholu do krwiobiegu

69

PROJEKTY LEKCJI

33.

Narkomania niebezpieczne uzależnienie

Narkomania – jedno z najbardziej niebezpiecznych uzależnień. Niebezpieczne narkotyki: morfina, haszysz i marihuana, kokaina, LSD. Uzależnienie psychiczne od narkotyków. Sprawdzian wiedzy i umiejętności uczniów. Test sprawdzający – wielostopniowy

Narkotyki – obrzędy Indian film Uzależnienie psychiczne i fizyczne od narkotyków animacja 2D

IV

34.

Sprawdź swoją wiedzę o związkach chemicznych w żywieniu i w życiu codziennym

V. ŚCIEŻKI EDUKACYJNE KLASA I
Lp. Treści nauczania Nazwa ścieżki Numer jednostki tematycznej 1., 2.

1.

Bezpieczne posługiwanie się substancjami chemicznymi. Regulamin pracowni chemicznej. Media jako środki poznawania historii i rozwoju chemii. Wykopaliska prehistoryczne dowodem na stosowanie metali w przeszłości. Działanie czynników atmosferycznych na metale. Korozja metali. Elementy historii i geografii świata starożytnego. Stosowanie stopów metali w czasach prehistorycznych.

Edukacja prozdrowotna

2.

Edukacja czytelnicza i medialna

3.

PROJEKTY LEKCJI

3.

Edukacja ekologiczna

3., 10.

4.

Edukacja europejska

4., 5.

70

5.

Wpływ substancji na zdrowie człowieka. Szkodliwe działanie bromu, chloru, fosforu i rtęci na organizm ludzki. Przyczyny i skutki niepożądanych zmian w atmosferze. Zmiany składu powietrza: dziura ozonowa, efekt cieplarniany, kwaśne deszcze. Rozpoznawanie substancji szkodliwych i trujących. Rtęć i jej związki, tlenek węgla(II), tlenek siarki(IV). Zagrożenia dla zdrowia i środowiska, wynikające z nieprawidłowego obchodzenia się z substancjami chemicznymi. Mieszanina piorunująca. Zanieczyszczenia powietrza jako niepożądana zmiana składu atmosfery: zanieczyszczenia pyłowe, spaliny samochodowe. Wpływ tlenku siarki(IV) na rośliny i zdrowie człowieka. Poglądy Demokryta i Arystotelesa na budowę materii. Wpływ izotopów promieniotwórczych na zdrowie człowieka. Zagrożenie dla środowiska, wynikające ze składowania odpadów promieniotwórczych. Energetyka jądrowa. Zastosowanie izotopów promieniotwórczych w medycynie. Korzystanie z różnych źródeł informacji. Wykopaliska – datowanie węglem C14. Korzystanie z układu okresowego.

Edukacja prozdrowotna

5., 9.

6.

Edukacja ekologiczna

8., 9., 11., 14.

V
Edukacja ekologiczna i prozdrowotna 9., 14., 24.

7.

8.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna

13.

9.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

14.

10.

Edukacja filozoficzna

17.

11.

Edukacja prozdrowotna

20.

12.

Edukacja ekologiczna

20.

14.

Edukacja czytelnicza i medialna

3., 5., 9.,12., 20., 21., 22.

71

ŚCIEŻKI EDUKACYJNE

13.

Edukacja prozdrowotna

20.

15.

Media jako środki poznawania odkryć chemicznych. Odkrycia nowych pierwiastków: 114., 116., 118. Trujące właściwości substancji zagrożeniem dla zdrowia i życia. Tlenek węgla(II). Zanieczyszczenie wód zagrożeniem dla zdrowia i środowiska. Bezpieczne stosowanie roztworów substancji chemicznych. Roztwór CuSO – zwalczanie chwastów 4 i owadów. Roztwór H BO – wła3 3 ściwości bakteriobójcze. Woda i jej rola w przyrodzie. Znaczenie czystości wody naturalnej i wodociągowej dla zdrowia i gospodarki człowieka. Zachowanie ostrożności w obchodzeniu się z nieznanymi substancjami chemicznymi.

Edukacja czytelnicza i medialna

22.

16.

Edukacja prozdrowotna

24.

V

17.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

31.

18.

33., 36.

19.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

1., 2.

20.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna

1., 5., 9.

KLASA II
Lp. Treści nauczania Nazwa ścieżki Numer jednostki tematycznej 1.

1.

Bezpieczne posługiwanie się substancjami chemicznymi. Przypomnienie regulaminu pracowni chemicznej. Niekorzystny wpływ substancji chemicznych na zdrowie człowieka i na stan przyrody. Szkodliwe działanie tlenku siarki(IV) na organizm ludzki, rośliny i zwierzęta. Troska o własne zdrowie. Kwasy z apteczki domowej.

Edukacja prozdrowotna

ŚCIEŻKI EDUKACYJNE

2.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna

1.

3.

Edukacja prozdrowotna

2.

72

4.

Zagrożenia wynikające z nieprawidłowego obchodzenia się z substancjami chemicznymi. Żrące właściwości kwasu siarkowego(VI), solnego i azotowego(V). Bezpieczne posługiwanie się substancjami chemicznymi. Rozcieńczanie kwasu siarkowego(VI). Zachowanie ostrożności w czasie pracy ze szkodliwymi substancjami. Drażniące działanie kwasu fosforowego(V) na skórę i błony śluzowe. Trujące substancje zagrożeniem dla zdrowia i życia. Trujące właściwości kwasu siarkowodorowego. Chlor – silna trucizna. Korzystanie z różnych źródeł informacji. Prace badawcze Leona Marchlewskiego, dotyczące gęstości kwasów. Zanieczyszczenie powietrza tlenkami niemetali przyczyną powstawania kwaśnych opadów. Kwaśne deszcze i ich wpływ na środowisko. Działanie kwasów na metale. Substancje o właściwościach żrących, niebezpieczne dla środowiska. Wodorotlenek sodu i potasu oraz wodorotlenek wapnia. Zachowanie szczególnej ostrożności przy obchodzeniu się z metalami – sodem i potasem. Eutrofizacja zbiorników wodnych. Nadmierne stosowanie nawozów sztucznych. Lecznicze właściwości niektórych soli.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

3., 5., 6.

5.

Edukacja prozdrowotna

3.

6.

Edukacja prozdrowotna

4.

V

7.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

6., 22.

8.

Edukacja czytelnicza i medialna.

7.

9.

Edukacja ekologiczna

10.

10. 11.

Edukacja ekologiczna Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

17. 11., 12.

12.

Edukacja prozdrowotna

13.

14.

Edukacja prozdrowotna

25.

73

ŚCIEŻKI EDUKACYJNE

13.

Edukacja ekologiczna

25.

15.

Elementy historii i geografii świata starożytnego. Stosowanie szkła przez Egipcjan. Skażenie atmosfery przyczyną skażenia gleby. Kwasowy odczyn gleby zagrożeniem dla plonów. Właściwa eksploatacja bogactw naturalnych. Odzyskiwanie metali ze złomu jako sposób na oszczędzanie bogactw naturalnych i zmniejszanie odpadów. Stosowanie metali od tysięcy lat. Pogłębianie zrozumienia świata przyrodniczego. Wyczerpywanie się zasobów bogactw naturalnych. Oszczędzanie surowców energetycznych: węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu. Zachowanie ostrożności w czasie pracy z substancjami łatwopalnymi. Zanieczyszczenie środowiska powstałe w wyniku eksploatacji surowców mineralnych. Zagrożenia dla środowiska i zdrowia człowieka, wynikające ze składowania odpadów promieniotwórczych.

Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskiej Edukacja ekologiczna

32.

16.

31.

V

17.

Edukacja ekologiczna

34.

18.

Edukacja filozoficzna

32.

19.

Edukacja ekologiczna

35., 36.

20.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

36.

21.

Edukacja ekologiczna

34., 35., 36.

22.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

37.

KLASA III ŚCIEŻKI EDUKACYJNE
Lp. Treści nauczania Nazwa ścieżki Numer jednostki tematycznej 1.

1.

Zanieczyszczenie atmosfery gazami cieplarnianymi. Tlenek węgla(IV) – produkt spalania paliw (węgli kopalnych, ropy naftowej i gazu ziemnego).

Edukacja ekologiczna

74

2.

Korzystanie z różnych źródeł informacji. Układ okresowy. Odkrycie Friedricha Wöhlera o możliwości syntezy związków organicznych. Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa w czasie pracy z substancjami łatwopalnymi. Metan jako gaz palny. Trujące właściwości substancji zagrożeniem dla zdrowia i życia człowieka. Tlenek węgla(II), powstający w czasie spalania metanu, etanu, propanu i butanu oraz innych węglowodorów przy małym dostępie powietrza. Zagrożenia dla zdrowia i środowiska, wynikające z nieprawidłowego obchodzenia się z substancjami chemicznymi. Spalanie wybuchowe mieszaniny metanu z powietrzem. Metan przyczyną niebezpiecznych wybuchów w kopalniach. Zanieczyszczenie środowiska naturalnego spowodowane złym stanem pojazdów oraz emisją związków chemicznych powstałych podczas spalania zanieczyszczonych paliw. Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa w czasie stosowania łatwopalnych tworzyw sztucznych. Polietylen – substancja łatwopalna. Właściwe opakowania dla substancji organicznych zawierających tłuszcze. Działanie tłuszczów zwierzęcych na polietylen. Bezpieczne posługiwanie się substancjami palnymi. Spawanie i cięcie metali palnikiem acetylenowo-tlenowym.

Edukacja filozoficzna

1.

3.

Edukacja ekologiczna

3.

V
Edukacja prozdrowotna i ekologiczna 1., 2., 3., 4.

4.

5.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna

3.

6.

Edukacja ekologiczna

5.

7.

Edukacja ekologiczna. Ochrona cywilna

7.

9.

Edukacja ekologiczna

8.

75

ŚCIEŻKI EDUKACYJNE

8.

Edukacja ekologiczna i prozdrowotna

7.

10.

Zanieczyszczenie naturalnego środowiska powstałe w wyniku eksploatacji surowców energetycznych. Trujące właściwości substancji chemicznych. Metanol i glikol etylenowy (płyn Borygo) jako substancje silnie trujące. Szkodliwe działanie substancji chemicznych na organizm. Alkohol etylowy – spożywanie grozi utratą zdrowia. Korzystanie z osiągnięć naukowych i technicznych. Alfred Nobel – wynalazca dynamitu. Silnie trujące i żrące właściwości substancji chemicznych. Kwas mrówkowy – substancja silnie trująca. Żrące właściwości kwasu octowego. Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa w czasie ogrzewania substancji organicznych. Palność kwasów karboksylowych. Zanieczyszczenie środowiska spowodowane stosowaniem nadmiernych ilości środków piorących. Przestrzeganie zasad prawidłowego żywienia. Podstawowe składniki żywności: białka, tłuszcze, cukry, sole mineralne, woda i witaminy. Osiągnięcia naukowe wybitnych chemików. Linus Pauling – naukowiec, który jako pierwszy przeprowadził syntezę białka.

Edukacje ekologiczna

9.

11.

Edukacja prozdrowotna

11., 13.

V
12.

Edukacja prozdrowotna

11.

13.

Edukacja czytelnicza i medialna

13.

14.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna

14.

15.

Edukacja ekologiczna. Ochrona cywilna

16., 17.

16.

Edukacja ekologiczna

18.

17.

Edukacja prozdrowotna

21.

ŚCIEŻKI EDUKACYJNE

18.

Edukacja czytelnicza i medialna

23.

76

19.

Przestrzeganie zasad postępowania z włóknami białkowymi i syntetycznymi. Wełna i jedwab naturalny jako włókna białkowe. Włókna sztuczne: nylon, anilana itp. Troska o własne zdrowie. Właściwe stosowanie leków. Poznawanie zagrożeń cywilizacyjnych: alkoholizm, narkomania i palenie papierosów. Trujące właściwości substancji zagrożeniem dla zdrowia. Nikotyna jako jedna z najgwałtowniejszych trucizn.

Edukacja ekologiczna

25.

20.

Edukacja prozdrowotna

30.

21.

Edukacja prozdrowotna i ekologiczna

31., 32., 33.

V

22.

Edukacja prozdrowotna

31.

77

ŚCIEŻKI EDUKACYJNE

VI. FUNKCJA PODRĘCZNIKA MULTIMEDIALNEGO W PROCESIE
DYDAKTYCZNYM

VI
FUNKCJA PODRĘCZNIKA MULTIMEDIALNEGO W PROCESIE DYDAKTYCZNYM

Multimedialny podręcznik do chemii w gimnazjum jest nowatorską pozycją na rynku wydawniczym. Zastosowanie go w procesie dydaktycznym umożliwi realizację treści nauczania w sposób ciekawy, pobudzający do aktywności i zaangażowania uczniów w proces kształcenia. Znaczna część wiedzy chemicznej ma podstawy empiryczne, a jej źródłami w procesie nauczania są właściwie wykonane doświadczenia. Stanowią one bowiem podstawę do wprowadzenia nowych dla ucznia pojęć z zakresu tej dyscypliny. Zaproponowane w naszym podręczniku eksperymenty pozwolą mu śledzić na ekranie monitora przebieg przemian chemicznych, zaobserwować użyte substraty i powstałe produkty oraz efekty towarzyszące tym przemianom – takie jak wybuch, zmiana barwy reagentów czy też błysk. Przygotowane animacje modelowe natomiast wyjaśnią przebieg zachodzących przemian w ujęciu atomowocząsteczkowym. Możliwość zatrzymania programu w wybranym miejscu daje nauczycielowi okazję włączenia własnego komentarza, stosownego do sytuacji na lekcji. Umożliwi mu to wpływanie na proces kształcenia pojęć chemicznych, kierowanie uwagi na najistotniejsze aspekty procesu dydaktycznego oraz kontrolowanie rozumienia przyswajanych treści nauczania. Podręcznik multimedialny może również odegrać dużą rolę w kształceniu w zakresie rozwiązywania sytuacji problemowych. Wysuwane przez uczniów hipotezy zostają zweryfikowane po wprowadzeniu odpowiedniego fragmentu filmu, animacji czy też tekstu zasadniczego. Zaproponowane na wielu lekcjach ćwiczenia interaktywne wdrażają ucznia do systematycznego rozwiązywania, często prostych, sytuacji problemowych. W ten sposób praca z przygotowanym podręcznikiem powoduje włączenie się ucznia w proces przyswajania nowych treści nauczania. Natomiast zaangażowanie emocjonalne, które towarzyszy pracy z komputerem, zachęca uczniów do nauki, sprzyja ich rozwojowi i stwarza okazje do uzupełniania wiedzy i nabywania coraz to nowych umiejętności i nawyków. Konstrukcja poszczególnych jednostek lekcyjnych jest zbliżona do sytuacji panującej w klasie, co zwiększa walory kształcące tego podręcznika. Korzystający z niego uczniowie mogą odnieść wrażenie, że uczą się pod kierunkiem nauczyciela. Przygotowany podręcznik jest szczególnie przydatny uczniom zainteresowanym chemią. Znajdą w nim wiele ciekawych informacji, filmów ilustrujących przemiany chemiczne, animacji wyjaśniających ich przebieg oraz propozycje bezpiecznych doświadczeń, które uczeń może wykonać samodzielnie.

78

VII. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI KLASA I

Część I Rozdział I Moduł A Lekcja 3. Oczekiwane osiągnięcia Substancje i ich przemiany Substancje chemiczne Metale Uczeń: zna nazwy kilku metali; umie zbadać właściwości metali; rozumie wspólne i różne cechy metali; potrafi określić położenie metali w układzie okresowym.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

• • •

Próby określania właściwości metali, wynikających z ich zastosowania w życiu codziennym. Wysuwanie hipotez dotyczących właściwości wybranych metali. Weryfikacja hipotez. Obserwacja próbek metali: żelaza, cynku, cyny, ołowiu, magnezu, wolframu, rtęci, miedzi, sodu, srebra i złota. Określenie stanu skupienia, barwy i połysku metali. Badanie właściwości metali. Badanie twardości metali. Porównanie wyników badań z wykresem twardości. Badanie kowalności. Badanie temperatury topnienia. Badanie przewodnictwa cieplnego.

II

3.

• • •

III

4.

• •

5.

• •

6.

79

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Obserwacja przedmiotów codziennego użytku wykonanych z różnych metali.

7. • 8. IV V 9. 10. • VI 11. • • •

Ćwiczenia interaktywne: Badanie przewodnictwa elektrycznego. Porównanie wyników badań i obserwacji metali w życiu codziennym z danymi w tabeli Wybrane właściwości metali. Określanie położenia metali w układzie okresowym. Praca z opcją Zapamiętaj: Zestawienie właściwości metali; wspólne i różne cechy metali. Sprawdź swoją wiedzę: Utrwalenie poznanych treści nauczania. Rozwiązywanie wybranych lub całości zaproponowanych zadań.

VII

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Doświadczenie: Badanie właściwości metali

80

Część I Substancje i ich przemiany Moduł C Lekcja 13. Oczekiwane osiągnięcia Udział składników powietrza w reakcjach chemicznych Para wodna – składnik powietrza Uczeń: wie, że para wodna jest składnikiem powietrza; umie wyjaśnić obecność pary wodnej w powietrzu na podstawie zjawisk zachodzących w przyrodzie: deszczu, gradu, śniegu, szronu; potrafi wykryć obecność pary wodnej w powietrzu; umie wyciągnąć wnioski na temat składu wody na podstawie przeprowadzonych doświadczeń; wie, że woda jest związkiem chemicznym wodoru i tlenu.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Nawiązanie do spostrzeżeń i obserwacji uczniów, dotyczących zjawisk, jakim może ulegać woda. Prezentacja zdjęć: drzewa, krzewy. Hipoteza: para wodna powinna znajdować się w powietrzu. Weryfikacja hipotezy. Doświadczenie: wykrywanie pary wodnej w powietrzu. Doświadczenie: pochłanianie pary wodnej przez wodorotlenek sodu. Analiza wyników doświadczeń i wyciągnięcie wniosku: para wodna jest składnikiem powietrza. Przedstawienie problemu: czym jest woda – pierwiastkiem czy związkiem chemicznym? Prezentacja doświadczeń. Badanie składu chemicznego wody. Reakcja magnezu z parą wodną. Na podstawie powstałych produktów uczniowie wnioskują, że woda jest związkiem chemicznym wodoru i tlenu. Rozkład wody prądem elektrycznym w aparacie Hoffmana. Prezentowany film utwierdza ucznia w przekonaniu, że woda jest związkiem chemicznym: tlenkiem wodoru.

• • II 3. • • 4. •

III

5.

6.

81

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

3.

• • •

Zestawienie właściwości wody. Analiza tabeli: woda – tlenek wodoru H2O. Porównanie zawartych w tabeli informacji z wynikami przeprowadzonych badań. Praca z opcją Zapamiętaj:

V

7. •

VII
VI 8.

Przypomnienie dowodów występowania wody w przyrodzie oraz składu pierwiastkowego wody. Sprawdź swoją wiedzę:

• •

Utrwalenie i sprawdzenie poznanych treści nauczania. Indywidualne rozwiązywanie zaproponowanych zadań.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Para wodna – składnik powietrza

82

Część I Rozdział II Moduł A Lekcja 18. Oczekiwane osiągnięcia Atomy i cząsteczki Poznajemy budowę atomu Jak zbudowany jest atom? Uczeń: zna budowę atomu; rozumie elektryczną obojętność atomów; rozumie pojęcie liczby atomowej i liczby masowej; umie podać liczbę atomową danego pierwiastka na podstawie układu okresowego; potrafi wyjaśnić pojęcie nuklidu; wie, jak rozmieszczone są elektrony na powłokach elektronowych; umie wyjaśnić pojęcie „elektrony walencyjne”.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Informacja o budowie atomów. Cząstki elementarne: proton, neutron i elektron. Zapoznanie się z tekstem oraz obserwacja modelu atomu. Cechy cząstek elementarnych. Symbol cząstki, elementarny ładunek oraz przybliżona masa.

• •

3.

Wodór jako pierwiastek posiadający najprostsze jądro zawierające jeden proton. Wprowadzenie pojęcia liczby atomowej Z. Ćwiczenia interaktywne:

II

4.

Określanie liczby atomowej na podstawie położenia pierwiastka w układzie okresowym. Wspólne określanie liczby protonów i elektronów w atomie węgla na podstawie liczby atomowej Z=6. Samodzielne określanie liczby atomowej pierwiastków na podstawie układu okresowego.

83

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Wnioskowanie o ładunku jądra i ładunku atomu.

III

5.

Wykorzystanie tekstu zasadniczego do wprowadzenia pojęcia liczby masowej A jako liczby protonów i neutronów wchodzących w skład jądra atomowego. Jak zapisać liczbę atomową i liczbę masową w symbolu pierwiastka? Dla zainteresowanych:

6.

VII
7.

• •

James Chadwick – odkrywca neutronu. Na podstawie modeli atomu wodoru, azotu i tlenu uczniowie wskazują zależność między liczbą protonów w jądrze i elektronów poruszających się na powłokach elektronowych. Uczniowie wnioskują, ze atomy to cząstki elektrycznie obojętne. Na podstawie modeli atomu wodoru, azotu i tlenu uczeń podaje ilość powłok elektronowych oraz ilość elektronów na powłoce zewnętrznej. Dla zainteresowanych:

• •

• IV 8. •

Joseph John Thomson – odkrywca elektronu. Określenie ilości elektronów na powłokach elektronowych atomu bromu. Wprowadzenie pojęć „konfiguracja elektronowa” i „elektrony walencyjne”. Analiza tabeli Konfiguracja elektronowa wybranych pierwiastków.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

V

9. •

Praca z opcją Zapamiętaj: Przypomnienie podstawowych pojęć: protony, neutrony, elektrony, jądro atomowe, konfiguracja elektronowa, elektrony walencyjne.

VI

10. • •

Sprawdź swoją wiedzę: Utrwalenie i sprawdzenie treści związanych z budową atomu. Samodzielne rozwiązanie proponowanych zadań.

84

VII

Budowa atomu – Liczba masowa

Część I Rozdział II Moduł B Lekcja 24. Oczekiwane osiągnięcia Atomy i cząsteczki Co możemy odczytać z układu okresowego Wzory cząsteczek sumaryczne i strukturalne Uczeń: rozumie pojęcie wzoru sumarycznego i strukturalnego; umie układać wzory sumaryczne i strukturalne na podstawie znanych wartościowości.

85

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Wprowadzenie pojęcia wartościowości – wykorzystanie tekstu zasadniczego. Uczniowie określają wartościowość wodoru i tlenu na podstawie zaprezentowanych modeli atomu wodoru i cząsteczki wody. Przedstawienie problemu: czym różnią się wzory sumaryczne i strukturalne? Uczniowie analizują wzory sumaryczne i strukturalne wody, tlenku węgla(II) i tlenku węgla(IV) i porównują je z modelami cząsteczek tych substancji. Porównanie interpretacji wzorów sumarycznych i strukturalnych, dokonanej przez uczniów, z tekstem podręcznika. Wnioskowanie o różnej wartościowości węgla w tlenku węgla(II) i tlenku węgla(IV). Analiza wartościowości pierwiastków na podstawie tabeli Wartościowość niektórych pierwiastków – metali i niemetali oraz układu okresowego. Animacje: Ustalanie wzoru sumarycznego chlorku sodu i tlenku magnezu. Animacja Ustalanie wzoru sumarycznego tlenku glinu. Wprowadzenie pojęcia najmniejszej wspólnej wielokrotności NWW. Ustalanie wzorów sumarycznych i strukturalnych tlenku miedzi(I) i tlenku miedzi(II). Wykorzystanie zaproponowanych w programie animacji. Na podstawie podanej wartościowości siarki uczniowie układają wzory sumaryczne i strukturalne tlenków siarki: tlenku siarki(IV) i tlenku siarki(VI), a następnie porównują je z wzorami przedstawionymi w programie. Dla zainteresowanych:

VII
II 3., 4., 5.

III

6. 7., 8.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

• •

9., 10.

• IV 11., 12. •

informacja, jak można odczytać wartościowość z układu okresowego.

86

V

13. • •

Praca z opcją Zapamiętaj: Przypomnienie pojęć: „wzór sumaryczny”, „wzór strukturalny”. Ustalanie wzorów sumarycznych i strukturalnych. Sprawdź swoją wiedzę: • Utrwalenie i sprawdzenie umiejętności układania wzorów sumarycznych i strukturalnych.

VI

14.

VII

Wzory tlenku siarki(IV)

Część I Rozdział III Moduł A Lekcja 30. Roztwory wodne Woda – związek chemiczny wodoru i tlenu Woda i jej rola w przyrodzie

87

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Oczekiwane osiągnięcia

Uczeń: wie, w jakich sferach Ziemi występuje woda; umie zbadać, w jakich substancjach się ona znajduje; rozumie, jak woda krąży w przyrodzie; potrafi zbadać, czy w wodzie naturalnej znajdują się rozpuszczone substancje.

Scenariusz lekcji

VII

Etap lekcji I

Strona

Propozycja pracy z programem

2.

• • • •

Informacja na temat występowania wody w przyrodzie – ze szczególnym uwzględnieniem hydrosfery. Postawienie problemu: czy woda występuje w litosferze? Doświadczenie: Prażenie gipsu upewnia ucznia, że litosfera zawiera rzeczywiście wodę. O występowaniu wody w atmosferze przypomina doświadczenie Pochłanianie wody przez wodorotlenek sodu. Na podstawie tekstu i przeprowadzonego doświadczenia Prażenie ryżu uczeń dowiaduje się, że woda występuje również w biosferze. Uczniowie wnioskują, że woda zawarta jest w hydrosferze, litosferze, atmosferze i biosferze. Analiza interaktywnego modelu Jak woda krąży w przyrodzie? Przedstawienie problemu: czy temperatura może wpłynąć na zmianę stanu skupienia wody? Stany skupienia wody: ciekły i gazowy. Zmiany stanu skupienia wody w przyrodzie. Badanie zmiany stanu skupienia wody. Określenie temperatury topnienia lodu i wrzenia wody. Badanie wody naturalnej. Doświadczenie: Odparowywanie wody z jeziora, wodociągowej i destylowanej. Zasłużeni dla chemii:

3., 4. •

• II III 5. 6. • • • • • IV 9. • •

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

7. 8.

• V 10.

Wojciech Oczko, autor traktatu o leczeniu balneologicznym. Praca z opcją Zapamiętaj pozwala na przypomnienie poznanych treści nauczania o znaczeniu wody w przyrodzie. Sprawdź swoją wiedzę:

VI

11. •

Utrwalenie i sprawdzenie treści o występowaniu wody w przyrodzie.

88

VII

Zmiany stanu skupienia wody

Część I Rozdział III Moduł A Lekcja 32. Oczekiwane osiągnięcia: Roztwory wodne Woda – związek chemiczny wodoru i tlenu Budowa cząsteczki wody Uczeń: wie, z jakich pierwiastków zbudowana jest woda; rozumie mechanizm tworzenia się wiązań w cząsteczce wody; rozumie, dlaczego lód nie tonie; umie wyjaśnić zjawisko asocjacji cząsteczek wody.

Scenariusz lekcji
Etap lekcji Strona Propozycja pracy z programem

89

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

I

2.

Przypomnienie składu pierwiastkowego wody. Propozycja napisania wzoru sumarycznego, strukturalnego i zbudowania cząsteczki wody oraz weryfikacja wyników z programem narzędziowym. Przypomnienie budowy atomu tlenu i atomu wodoru – prezentacja modeli. Przedstawienie mechanizmu tworzenia się wiązań w cząsteczce wody. Wiązanie kowalencyjne spolaryzowane – jako wiązanie utworzone przez wspólną parę elektronową przesuniętą w kierunku jednego z atomów. Wprowadzenie pojęcia „dipol” na podstawie modelu cząsteczki wody. Asocjacja cząsteczek wody w większe ugrupowanie przyczyną tworzenia się lodu i powstawania płatków śniegu Nawiązanie do obserwacji i spostrzeżeń uczniów. Postawienie problemu: dlaczego lód nie tonie? Hipotezy uczniów. Weryfikacja hipotez. Przedstawienie struktury lodu, zwrócenie uwagi na wolne przestrzenie między poszczególnymi cząsteczkami wody. Dlaczego jeziora i rzeki pokrywają się lodem tylko na powierzchni? – postawienie problemu. Hipotezy uczniów. Weryfikacja hipotez uczniów na podstawie tekstu zasadniczego. Dla zainteresowanych:

II

3.

• •

VII
4.

III

5.

IV

6.

• • •

V

7.

• • •

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

• VI 8. • • • • VII 9. •

Wpływ temperatury na zmiany objętości wody. Postawienie problemu: czy wszystkie substancje rozpuszczają się w wodzie jednakowo? Hipotezy uczniów. Weryfikacja hipotez na podstawie przeprowadzonych doświadczeń. Badanie rozpuszczalności denaturatu i nafty w wodzie. Praca z opcją Zapamiętaj: Zestawienie właściwości wody wynikających z polarnej budowy cząsteczek.

90

VIII

10. •

Sprawdź swoją wiedzę: Utrwalenie i sprawdzenie treści na temat właściwości wody wynikających z polarnej budowy cząsteczek.

VII

Struktura lodu

KLASA II

Część II Rozdział I Moduł A Lekcja 2. Kwasy i wodorotlenki Kwasy tlenowe Kwas węglowy

91

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Oczekiwane osiągnięcia

Uczeń: wie, że napoje gazowane zawierają tlenek węgla(IV); umie napisać równanie reakcji tlenku węgla(IV) z wodą; rozumie, że kwas węglowy jest kwasem nietrwałym; zna wzór kwasu węglowego.

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

VII

2.

Nawiązanie do obserwacji i spostrzeżeń uczniów dotyczących soków i wód gazowanych. Prezentacja zdjęć: napoje gazowane. Hipoteza: w roztworze wody sodowej oraz innych napojów gazowanych powinien znajdować się kwas.

• •

II

3.

Weryfikacja hipotez: • Doświadczenie: Otrzymywanie kwasu węglowego. ⇒ ⇒ ⇒ ⇒ Spalanie węgla w tlenie. Reakcja tlenku węgla(IV) z wodą. Badanie odczynu roztworu poreakcyjnego. Analiza wyników przeprowadzonych doświadczeń.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

⇒ Wniosek: w reakcji tlenku węgla(IV) powstaje kwas węglowy. 4. III 5.,6. • Model i wzór sumaryczny kwasu węglowego. Przedstawienie problemu: co dzieje się z napojami gazowanymi po podgrzaniu; jaki smak ma roztwór wody sodowej przechowywany w ciepłym miejscu? Doświadczenie: Ogrzewanie kwasu węglowego i badanie odczynu powstałego produktu. Uczniowie wnioskują, że kwas węglowy jest kwasem nietrwałym. Wniosek. kwas węglowy jest kwasem nietrwałym – podczas ogrzewania ulega rozkładowi. Kwasy w najbliższym otoczeniu: ocet – rozcieńczony roztwór kwasu octowego, kwas cytrynowy – zawarty w cytrynach, kwas mlekowy – powstający w mięśniach podczas wysiłku, kwas szczawiowy – zawarty np. w szczawiu i rabarbarze – i inne.

IV

7.

92

V

7. •

Dla zainteresowanych: Kwasy z domowej apteczki Praca z opcją Zapamiętaj: • Przypomnienie poznanych treści. Sprawdź swoją wiedzę: • • Utrwalenie i sprawdzenie poznanej wiedzy. Indywidualne rozwiązywanie zaproponowanych zadań.

VI

8.

VII

9.

VII

Rozkład kwasu węglowego

93

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Część II Rozdział I Moduł B Lekcja 6. Kwasy i wodorotlenki Kwasy beztlenowe Czy wszystkie kwasy zawierają tlen? Uczeń: wie, że kwas chlorowodorowy i siarkowodorowy to kwasy beztlenowe; umie przedstawić równania reakcji otrzymywania chlorowodoru i siarkowodoru; potrafi zbadać właściwości kwasu solnego – chlorowodorowego; umie określić odczyn roztworu na podstawie zmiany barwy wskaźników.

VII

Oczekiwane osiągnięcia

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

• •

Przypomnienie budowy oraz właściwości poznanych kwasów. Informacja o chlorowodorze: model cząsteczki oraz wzór sumaryczny. Wnioskowanie o możliwości otrzymania chlorowodoru w wyniku syntezy chloru i wodoru. Kwas chlorowodorowy jako kwas beztlenowy. Doświadczenie: Otrzymywanie chlorowodoru. Weryfikacja zaobserwowanych właściwości chlorowodoru z danymi w tabeli Wiadomości o substancjach. Przedstawienie problemu: jaka substancja powstanie w wyniku rozpuszczenia chlorowodoru w wodzie i jakie będzie miała właściwości? Prezentacja filmu – formułowanie spostrzeżeń i wniosków. Badanie właściwości kwasu chlorowodorowego – solnego: żrące właściwości, zachowanie się wskaźników w roztworze kwasu solnego, reakcja z metalami Analiza tabeli Wiadomości o substancjach: kwas chlorowodorowy. Porównanie zawartych w tabeli informacji z wynikami przeprowadzonych doświadczeń.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

II

3.

• •

4.

• 5., 6. •

7., 8.

• •

94

9.

• • •

Wnioskowanie o zastosowaniu kwasu solnego na podstawie zamieszczonych ilustracji. Kwas solny – składnik soku żołądkowego oraz jako ważny odczynnik w laboratorium. Kwas siarkowodorowy jako kwas beztlenowy. Praca z opcją Zapamiętaj:

10.,11. 12.

• •

Kwas chlorowodorowy i siarkowodorowy jako przedstawiciele kwasów beztlenowych. Żrące właściwości kwasu solnego. Kwas siarkowodorowy – silna trucizna. Sprawdź swoją wiedzę:

VII

13. • •

Utrwalenie i sprawdzenie poznanych treści nauczania o kwasach beztlenowych. Indywidualne rozwiązywanie zaproponowanych zadań.

Znaczenie kwasu solnego

95

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Część II Rozdział I Moduł C Lekcja 14. Kwasy i wodorotlenki Wodorotlenki Dysocjacja elektrolityczna zasad

VII

Oczekiwane osiągnięcia

Uczeń: wie, że roztwory kwasów i zasad przewodzą prąd elektryczny; rozumie przebieg procesu dysocjacji elektrolitycznej zasad; umie zapisać równania reakcji dysocjacji elektrolitycznej zasad

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z komputerem

1.

Przypomnienie poznanych właściwości kwasów i wodorotlenków ze zwróceniem uwagi na zmianę barwy wskaźników w roztworach, przewodnictwo elektryczne i dysocjację elektrolityczną kwasów.

II

2.

Przedstawienie problemu: czy roztwory wodorotlenków przewodzą prąd elektryczny? Hipotezy uczniów i ich weryfikacja. Doświadczenie: Badanie przewodnictwa elektrycznego roztworów wodorotlenków. Analiza wyników doświadczenia i upewnienie się uczniów, że roztwory wodorotlenków – zasady – podobnie jak kwasy przewodzą prąd elektryczny.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

• •

III

3.

Wnioskowanie przez uczniów, że zasady, podobnie jak kwasy, ulegają dysocjacji elektrolitycznej. Potwierdzenie wniosku uczniów. Animacja Rozpad wodorotlenku sodu na jony. Zapis reakcji dysocjacji wodorotlenku sodu.

96

III

4., 5. •

Ćwiczenie interaktywne: Na podstawie modelu przebiegu reakcji dysocjacji elektrolitycznej zasady potasowej i zasady wapniowej – przedstawienie przebiegu tych procesów za pomocą równań chemicznych.

IV V

7. 5.

Zapis ogólny reakcji dysocjacji za pomocą oznaczeń literowych Dla zainteresowanych:

VII

Etapowa dysocjacja zasad zawierających więcej niż jedną grupę wodorotlenową. Przypomnienie poznanych rodzajów wiązań. Postawienie problemu: jaki rodzaj wiązań występuje w wodorotlenkach? Wprowadzenie pojęcia „odczyn zasadowy roztworu” Dla zainteresowanych:

VI

6.

• •

VI VII

7. 7.

• •

Zasadowy odczyn roztworu amoniaku. Poszerzenie wiedzy o amoniaku – interpretacja danych zawartych w tabeli Wiadomości o substancjach: amoniak. Praca z opcją Zapamiętaj:

VIII

8. •

IX

9. •

Sprawdź swoją wiedzę: Utrwalenie i sprawdzenie poznanych treści dotyczących przewodnictwa elektrycznego i procesu dysocjacji elektrolitycznej zasad. Samodzielne rozwiązywanie zaproponowanych zadań.

97

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Przypomnienie przewodnictwa elektrycznego i dysocjacji elektrolitycznej zasad.

VII

Dysocjacja elektrolityczna wodorotlenku sodu

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Część II Rozdział II Moduł A Lekcja 20. Sole Otrzymywanie soli Reakcje zobojętniania jako jeden ze sposobów otrzymywania soli Uczeń: wie, że reakcje zobojętniania zachodzą między kwasami i zasadami; rozumie przebieg reakcji zobojętniania; umie zapisać reakcję zobojętniania między kwasami i zasadami w formie cząsteczkowej i jonowej

Oczekiwane osiągnięcia

Scenariusz lekcji
Etap lekcji Strona Propozycja pracy z programem

98

I

2.

Przypomnienie poznanych sposobów otrzymywania soli w reakcji metali, tlenków metali oraz wodorotlenków z kwasami. Ćwiczenia w pisaniu równań reakcji potwierdzających możliwość otrzymania soli poznanymi sposobami. Przedstawienie problemu: czy sole można również otrzymać w wyniku innych reakcji chemicznych? Doświadczenie: Reakcja kwasu solnego z zasadą sodową w obecności fenoloftaleiny. Propozycja zapisu równania reakcji zobojętniania między kwasem solnym a wodorotlenkiem sodu. Sprawdzenie poprawności zapisu równania z tekstem.

II

2.

VII

3. 4.

• •

Wprowadzenie pojęcia reakcji zobojętniania. Animacja 3D: Modelowe przedstawienie procesu zobojętniania. Dla zainteresowanych:

• •

Miareczkowanie. Wprowadzenie pojęcia „miareczkowanie” na podstawie tekstu zasadniczego. Doświadczenie: Miareczkowanie zasady sodowej kwasem solnym. Utrwalenie pojęcia reakcji zobojętniania. Doświadczenie: Reakcja wodorotlenku potasu z kwasem siarkowym(VI). Zapis reakcji chemicznej przebiegającej między użytymi substancjami oraz słowna interpretacja równania reakcji. Ćwiczenia interaktywne:

• III 5. • •

Zapisanie reakcji wodorotlenku potasu z kwasem solnym w formie jonowej. Otrzymywanie różnych soli w reakcji kwasu z zasadą. Propozycja nauczyciela otrzymywania różnych soli. Obserwacja zdjęć: kwasy i wodorotlenki stosowane w życiu codziennym w reakcjach zobojętniania.

IV

6.

• • •

99

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

V

7. •

Ćwiczenia interaktywne: Właściwe dobieranie współczynników stechiometrycznych w równaniach reakcji. Praca z opcją Zapamiętaj: • W reakcji kwasów z wodorotlenkami powstają sole i woda.

VI

8.

VII

VII

9.

Sprawdź swoją wiedzę: • • Utrwalenie treści dotyczących reakcji zobojętniania. Ćwiczenia w pisaniu równań reakcji zobojętniania w formie cząsteczkowej i jonowej.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Reakcja zobojętniania

100

Część II Rozdział III Moduł A Lekcja 27. Oczekiwane osiągnięcia Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego Skały wapienne Skały wapienne jako surowiec mineralny Uczeń: wie, że głównym składnikiem skał wapiennych jest minerał kalcyt; rozumie pojęcia minerału i skały; umie rozpoznać wapień, kredę i marmur; potrafi zidentyfikować skały wapienne oraz zapisać równanie reakcji węglanu wapnia z kwasem solnym.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Wprowadzenie pojęcia surowce mineralne na podstawie tekstu zasadniczego. Skały i minerały. Prezentacja zdjęć: bogactwa naturalne Ziemi. Skały wapienne – występowanie i zastosowanie – zapoznanie z tekstem oraz prezentacja zdjęć i filmów. Obserwacja skał wapiennych. Wapień. Kreda. Marmur. Postawienie problemu: jak odróżnić poszczególne skały wapienne – marmur, wapień i kredę. Doświadczenie: Porównanie właściwości fizycznych skał wapiennych. Ćwiczenia interaktywne:

3.

• •

II

3. i 4.

6. 7.

• • •

III

8.

Określenie barwy, twardości i odporności na uderzenie wapienia, marmuru i kredy.

101

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

5.

IV

9.

• •

Identyfikacja skał wapiennych. Doświadczenie: Reakcja wapieni z kwasem solnym. Wydzielanie się tlenku węgla(IV) w czasie reakcji pozwala na wykrycie skał wapiennych. Zapis równania reakcji chemicznej między węglanem wapnia i kwasem solnym oraz między tlenkiem węgla(IV) i wodorotlenkiem wapnia zawartym w wodzie wapiennej oraz porównanie ich z przedstawionym modułem. Dla zainteresowanych:

VII

V

3. •

Stalaktyty i stalagmity występujące w podziemnych jaskiniach. Praca z opcją Zapamiętaj:

VI

10. • •

Węglan wapnia jako podstawowy składnik skał wapiennych. Kwas solny umożliwiający identyfikację skał wapiennych: wapieni, kredy i marmuru. Sprawdź swoją wiedzę:

VII

11. •

Utrwalenie i sprawdzenie wiedzy i umiejętności dotyczących skał wapiennych.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Właściwości skał wapiennych

102

Część II Rozdział III Moduł B Lekcja 34. Oczekiwane osiągnięcia Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego. Bogactwa skorupy ziemskiej Występowanie i otrzymywanie metali Uczeń: wie, że metale występują w przyrodzie w stanie wolnym i w stanie związanym; umie wyjaśnić reakcje zachodzące w wielkim piecu; potrafi zapisać reakcje redukcji tlenków metali węglem; rozumie procesy zachodzące na elektrodach podczas elektrolizy wodnego roztworu chlorku miedzi(II).

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona 2. Propozycja pracy z programem. • • II 2. • • III 3. • • IV 4. • • • Informacja o występowaniu metali w stanie wolnym i w stanie rodzimym – zapoznanie z tekstem. Prezentacja zdjęć: wyroby ze złota, srebra i żelaza. Przypomnienie właściwości metali. Zestawienie wiedzy o metalach z tekstem Właściwości metali. Występowanie w skorupie ziemskiej metali: żelaza, miedzi, glinu, cynku i ołowiu – korelacja z geografią. Prezentacja zdjęć minerałów zawierających metale.

Nawiązanie do znanych już uczniom sposobów otrzymywania metali; redukcja tlenków metali wodorem. Doświadczenie: Otrzymywanie ołowiu. Wykonane doświadczenie wskazuje, że węgiel – podobnie jak wodór – posiada właściwości redukcyjne. Dla zainteresowanych:

• V 5., 6. • • • • •

Aluminotermia jako jeden ze sposobów otrzymywania niektórych metali – np. chromu czy wanadu. Postawienie problemu: jak otrzymuje się metale na wielką skalę? Animacja: Wytapianie żelaza z rud w wielkim piecu. Reakcje chemiczne zachodzące w wielkim piecu. Węgiel i tlenek węgla(II) jako substancje o właściwościach redukujących. Zapis równań reakcji zachodzących w wielkim piecu.

103

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Przedstawienie problemu: jak można otrzymać metale z rud?

V

7.

• • •

Postawienie problemu: jak można otrzymać metale aktywne z ich związków chemicznych? Zapoznanie z tekstem zasadniczym. Animacja: Elektroliza chlorku miedzi(II). Zwrócenie uwagi na procesy zachodzące na elektrodach. Przedstawienie problemu: jakie znaczenie ma odzyskiwanie metali ze złomu? Prezentacja zdjęć: złom glinowy i żelazny. Wypowiedzi uczniów.

VI

8.

• • •

VII
VII 9.

Praca z opcją Zapamiętaj: • • Przypomnienie sposobów otrzymywania metali z rud. Występowanie metali w stanie wolnym i związanym.

VIII

10.

Sprawdź swoją wiedzę: • Utrwalenie i sprawdzenie treści nauczania o występowaniu, zastosowaniu i otrzymywaniu metali.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Stal

104

KLASA III

Część III Rozdział I Lekcja 3. Oczekiwane osiągnięcia Węgiel i jego związki Związki węgla z wodorem Uczeń: wie, że węgiel w związkach organicznych jest czterowartościowy; zna wzór sumaryczny metanu; rozumie konieczność zachowania ostrożności w czasie obchodzenia się z gazem; umie zapisać równanie reakcji spalania metanu w zależności od dostępu powietrza; wie, że metan nie odbarwia wody bromowej.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Informacja o węglowodorach, najprostszych związkach węgla z wodorem – zapoznanie z tekstem. Metan – główny składnik gazu ziemnego: budowa cząsteczki, wiązania chemiczne, wzór sumaryczny, strukturalny oraz model cząsteczki metanu. Próby określenia właściwości metanu. Doświadczenie: Otrzymywanie metanu. Doświadczenie: Badanie palności metanu. Spalanie metanu zmieszanego z powietrzem – mieszanina wybuchowa. Ćwiczenia interaktywne:

• II 3. 4. 5. • •

6.

• •

Zapis równań reakcji spalania metanu. Doświadczenie: Badanie zachowania się metanu wobec wody bromowej i manganianu(VII) potasu. Porównanie wyników badań właściwości metanu z danymi w tabeli Wiadomości o substancjach: Metan.

III

6.

105

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

IV

4. •

Dla zainteresowanych: Pierwsza lampa górnicza. Zasłużeni dla chemii: • Humphry Davy. Animacja Metan – główny składnik gazu błotnego. Prezentacja zdjęć – zastosowanie metanu. Praca z opcją Zapamiętaj: • Zestawienie właściwości metanu. Sprawdź swoją wiedzę: • • Utrwalenie i sprawdzenie wiedzy o metanie. Indywidualne rozwiązywanie zaproponowanych zadań.

V

7. 8. 9.

• •

VII

VI VII

VIII

10.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Metan

106

Część III Rozdział I Lekcja 6. Oczekiwane osiągnięcia Węgiel i jego związki Eten – węglowodór nienasycony Uczeń: zna wzór sumaryczny etenu; rozumie nienasycony charakter wiązań w etenie; umie zapisać reakcją spalania etenu; potrafi zapisać reakcję etenu z bromem, chlorem i wodorem oraz obliczyć zawartość procentową pierwiastka w etenie; umie dokonać obliczeń stechiometrycznych.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

• • •

Przypomnienie właściwości fizycznych i chemicznych poznanych węglowodorów nasyconych – praca z tekstem. Informacja o etenie: budowa cząsteczki, charakter wiązań między atomami węgla. Animacja 3D: Budowanie modelu etenu. Przedstawienie problemu: czy właściwości fizyczne i chemiczne etenu są podobne do właściwości poznanych węglowodorów nasyconych? Doświadczenie: Otrzymywanie etenu. Dla zainteresowanych:

II

3.

• 3. • •

Możliwość otrzymania etenu z alkoholu etylowego. Wysuwanie przez uczniów hipotez odnośnie przewidywanych właściwości etenu. Weryfikacja hipotez. Doświadczenie: Spalania etenu. Doświadczenie: Badanie zachowania się etenu wobec wody bromowej i roztworu manganianu(VII) potasu. Reakcja etenu z bromem jako reakcja przyłączania. Ćwiczenia interaktywne:

III 3. 4. 4. i 5. IV 5. i 6.

• • • •

Zapis przebiegu reakcji etenu z chlorem i wodorem.

107

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

V

6.

Porównanie wyników badań z danymi zebranymi w tabeli Wiadomości o substancjach: Eten. Szereg homologiczny alkenów. Ćwiczenia w pisaniu wzorów sumarycznych węglowodorów. Dla zainteresowanych:

VI

7. i 8.

• •

VII

VII
VIII

6. i 9. 8. 10.

• •

Wpływ etenu na dojrzewanie owoców i warzyw. Karoteny – węglowodory o kilku wiązaniach podwójnych. Praca z opcją Zapamiętaj:

• IX 11. • • •

Zestawienie właściwości etenu. Sprawdź swoją wiedzę: Wzory sumaryczne i strukturalne poznanych alkenów. Równania reakcji spalania etenu. Obliczenia stechiometryczne.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Zastosowanie etenu

108

Część III Rozdział II Lekcja 12. Oczekiwane osiągnięcia Pochodne węglowodorów Metanol i etanol – przedstawiciele alkoholi Uczeń: wie, że alkohole to pochodne węglowodorów; wie, że metanol jest silną trucizną; umie zbadać właściwości metanolu i etanolu; potrafi wyjaśnić, dlaczego alkohole mają odczyn obojętny, a także zapisać reakcję spalania metanolu i etanolu.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Przypomnienie budowy cząstek poznanych alkoholi – metylowego i etylowego. Doświadczenie: Badanie właściwości fizycznych metanolu i etanolu. Analiza wyników doświadczenia. Określenie właściwości metanolu i etanolu. Obserwacja zjawiska kontrakcji podczas mieszania etanolu z wodą. Dla zainteresowanych:

II

2.

• • •

3.

III

4.

• • • •

Próby określenia odczynu metanolu i etanolu na podstawie budowy ich cząsteczek. Weryfikacja przewidywań uczniów. Doświadczenie: Badanie odczynu metanolu i etanolu. Wnioskowanie, że alkohole mają odczyn obojętny, ponieważ nie ulegają reakcji dysocjacji elektrolitycznej. Nawiązanie do spostrzeżeń uczniów dotyczących palności etanolu. Doświadczenie: Badanie palności metanolu i etanolu. Uczniowie wnioskują, że metanol i etanol są substancjami łatwopalnymi i należy obchodzić się z nimi ostrożnie. Ćwiczenie interaktywne:

IV

5.

• •

• 6. •

Zapis reakcji spalania metanolu. Doświadczenie: Działanie alkoholu na białko. Uczniowie wniosku-

109

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Największa kontrakcja w czasie mieszania etanolu z wodą.

ją o niszczącym działaniu etanolu na białko. 4. • • 5. Dla zainteresowanych: Reakcja etanolu z sodem. Zestawienie właściwości metanolu i etanolu, porównanie z danymi w tabeli Wiadomości o substancjach: Metanol i etanol.

VII

V

7.

• •

Niszczące działanie alkoholu. Animacja 2D: Alkohol – twój wróg. Praca z opcją Zapamiętaj:

VI

8. • •

Przypomnienie właściwości metanolu i etanolu. Metanol silną trucizną. Niszczące działanie metanolu. Sprawdź swoją wiedzę:

VII

9. •

Utrwalenie i sprawdzenie poznanych treści o metanolu i etanolu.

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Właściwości alkoholi

110

Część III Rozdział II Lekcja 15. Oczekiwane osiągnięcia Pochodne węglowodorów Dysocjacja elektrolityczna kwasów karboksylowych Uczeń: wie, że proces dysocjacji elektrolitycznej zachodzi pod wpływem cząsteczek wody, umie wyjaśnić proces rozpadu cząsteczek kwasów karboksylowych, umie zapisać przebieg reakcji dysocjacji wybranego kwasu karboksylowego.

VII

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

Przypomnienie reakcji dysocjacji elektrolitycznej kwasów. Praca z tekstem. Animacja 3D: Rozpad cząsteczki chlorowodoru. Ćwiczenie interaktywne:

Ćwiczenie w pisaniu równań dysocjacji elektrolitycznej kwasów nieorganicznych. Jony wodorowe H+ charakterystyczne dla kwasów. Przypomnij sobie: Barwy wskaźników w roztworach o odczynie kwasowym, zasadowym i obojętnym. Przedstawienie problemu: czy kwasy karboksylowe ulegają dysocjacji elektrolitycznej w roztworach wodnych? Prezentacja doświadczenia: Badanie odczynu kwasu mrówkowego i octowego. Interpretacja reakcji dysocjacji kwasu mrówkowego i octowego; nazwy jonów na które rozpadają się cząsteczki kwasów mrówkowego i octowego w roztworze wodnym. Ćwiczenie interaktywne:

• II 2. i 3. •

III

3. i 4. •

Zapis przebiegu równań dysocjacji elektrolitycznej kwasów karboksylowych – np. propanowego i butanowego – na podstawie modelowego przebiegu reakcji. Dla zainteresowanych:

Stopień dysocjacji.

111

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

IV

3. •

Dla zainteresowanych: Kwas szczawiowy, którego cząsteczka zawiera dwie grupy karboksylowe. Praca z opcją Zapamiętaj. Sprawdź swoją wiedzę: • Utrwalenie i sprawdzian poznanych treści dotyczących dysocjacji elektrolitycznej kwasów karboksylowych.

V VI

5. 6.

VII

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

Odczyn kwasów karboksylowych

Część III Rozdział III Lekcja 26. Związki chemiczne w żywieniu i w życiu codziennym Poznajemy cukry

112

Oczekiwane osiągnięcia

Uczeń: wie, że glukoza i fruktoza to cukry proste, zna skład pierwiastkowy glukozy i fruktozy, umie wykryć glukozę, rozumie właściwości redukcyjne glukozy.

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

VII

2.

Nawiązanie do spostrzeżeń i obserwacji uczniów, dotyczących cukrów. Praca z tekstem Występowanie cukrów; prezentacja zdjęć: owoce, warzywa, kwiaty, ludzie i zwierzęta. Doświadczenie: Badanie składu pierwiastkowego glukozy. Analiza wyniku doświadczenia i wyciągnięcie wniosku dotyczącego składu pierwiastkowego glukozy. Ćwiczenia interaktywne:

II

3.

• •

4.

• •

Równanie reakcji rozkładu glukozy pod wpływem ogrzewania. Przedstawienie modeli wzoru sumarycznego oraz wzorów strukturalnych (łańcuchowego i pierścieniowego) glukozy. Praca z tekstem Fruktoza. Informacja o występowaniu w przyrodzie cukru o takim samym składzie chemicznym jak glukoza. Dla zainteresowanych:

6. •

III

6. •

Glukoza i fruktoza jako izomery. Propozycja zbadania właściwości glukozy. Doświadczenie: Badanie właściwości fizycznych glukozy. Analiza wyniku doświadczenia. Formułowanie wniosków dotyczących właściwości fizycznych glukozy i porównanie ich z tekstem narracji.

IV

5.

• • • •

113

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

V

8.

• •

Przedstawienie problemu: jak można wykryć glukozę? Prezentacja doświadczeń: Reakcja glukozy z wodorotlenkiem miedzi(II). Próba Trommera. Ćwiczenia interaktywne:

Zapis reakcji otrzymywania wodorotlenku miedzi(II). Reakcja glukozy z tlenkiem srebra(I). Wnioski uczniów, dotyczące przeprowadzonych reakcji chemicznych glukozy: z wodorotlenkiem miedzi(II) i tlenkiem srebra(I), i porównanie ich z tekstem zasadniczym. Analiza równań reakcji. Nawiązanie do treści nauczania biologii, dotyczących fotosyntezy. Analiza procesu fotosyntezy – praca z tekstem. Animacja: Cykl przemian cukrów w przyrodzie. Wprowadzenie pojęcia „fermentacja alkoholowa glukozy” – praca z tekstem. Animacja: Proces fermentacji. Ćwiczenia interaktywne:

VII
9.

• •

VI

10.

• • VII 6. •

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

• VIII 11. •

Zapis równania reakcji fermentacji alkoholowej glukozy. Zastosowanie glukozy – nawiązanie do spostrzeżeń uczniów – praca z tekstem. Film: Zastosowanie glukozy. Praca z opcją Zapamiętaj:

• IX 12. •

Przypomnienie i utrwalenie wiedzy o występowaniu i właściwościach glukozy. Sprawdź swoją wiedzę.

X

13. •

Utrwalenie i sprawdzenie poznanych treści o glukozie.

114

VII

Fotosynteza

Część III Rozdział III Lekcja 30. Oczekiwane osiągnięcia Związki chemiczne w żywieniu i w życiu człowieka Chemia, która leczy. Uczeń: wie, że leki mogą być pochodzenia naturalnego lub wytworzone sztucznie; rozumie, że nadużywanie leków prowadzi do uzależnienia zwanego lekomanią; wie, że lek niewłaściwie zastosowany może być trucizną; umie zbadać niektóre właściwości leków, np. odczyn.

Scenariusz lekcji
Etap lekcji I Strona Propozycja pracy z programem

2.

• •

Procesy zachodzące w organizmie człowieka (nawiązanie do wiedzy w zakresie biologii). Prezentacja filmu: Organizm człowieka jak laboratorium chemiczne.

115

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

II

3.

Przedstawienie problemów: ⇒ ⇒ Jaka jest rola leków w zwalczaniu chorób? Dlaczego leki należy testować przed ich wprowadzeniem na rynek?

Hipotezy uczniów. Weryfikacja hipotez na podstawie: ⇒ ⇒ ⇒ tekstu zasadniczego. filmu: W aptece. animacji 3D: Przenikanie leków w organizmie.

VII

3.,4.,12 3. 4.

III

5.

Wypowiedzi uczniów na temat, jakie leki są najczęściej stosowane w ich domu. Aspiryna jako lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy. Zapoznanie z tekstem. Przedstawienie problemu: czy stosowanie aspiryny jest korzystne dla człowieka? Hipotezy uczniów (na podstawie ich doświadczeń). Weryfikacja hipotez. Doświadczenie: Badania odczynu aspiryny. Przedstawienie problemu. jaki może mieć wpływ na ściany żołądka nadmierne stosowanie aspiryny? Hipotezy uczniów i ich weryfikacja na podstawie tekstu. Dla zainteresowanych:

IV

6.

• • •

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

• V 6. • VI 7. • • VII 8. 9. • • • VIII 10. •

Zespół Reye’a. Znaczenie witaminy C dla organizmu. Praca z tekstem. Nawiązanie do spostrzeżeń uczniów. Aleksander Fleming – odkrywca penicyliny. Jaka jest rola antybiotyków w zwalczaniu chorób? Film: Leczenie antybiotykami. Insulina jako lek stosowany w cukrzycy.

116

IX

11.

• •

Znaczenie leków naturalnych w zwalczaniu chorób. Prezentacja zdjęć ziół leczniczych. Lekomania – uzależnienie spowodowane nadmiernym spożywaniem leków.. Praca z opcją Zapamiętaj:

13.

X

14 •

Przypomnienie zasad stosowania leków. Sprawdź swoją wiedzę:

VII

XI

15 •

Utrwalenie i sprawdzenie poznanych treści.

Aspiryna

117

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI

VIII. SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH
UCZNIÓW

VIII

Kontrola osiągnięć szkolnych uczniów jest integralną składową procesu nauczania i uczenia się. Warunkuje ona skuteczność działalności dydaktycznej nauczyciela w ogóle oraz stanowi spełnienie prawa efektu. Wyniki uczenia się nie są celem ostatecznym w procesie nauczania; są one jednak wykorzystywane przez poszczególne jednostki w ciągu całego życia i umożliwiają pełniejsze poznanie określonych dziedzin nauki oraz dalszy wszechstronny rozwój osobowości. Nauczanie chemii odgrywa ważną rolę w rozwoju osobowości ucznia, w tworzeniu jego stosunku do otaczającego świata, wdrażaniu do rozumienia obiektywnego charakteru praw przyrody oraz w kształtowaniu podstaw naukowego poglądu na świat. Prawidłowo ukierunkowany proces edukacji chemicznej stwarza warunki do zdobywania oczekiwanych osiągnięć uczniów, zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego: 1. Określanie właściwości różnorodnych substancji oraz ich powiązanie z zastosowaniem i wpływem na środowisko naturalne. 2. Wyjaśnianie przebiegu prostych procesów chemicznych i zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równań. 3. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doświadczeń chemicznych. 4. Bezpieczne posługiwanie się prostym sprzętem laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o poznanym składzie chemicznym. 5. Dostrzeganie przemian chemicznych w otoczeniu oraz czynników wpływających na ich przebieg. 6. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycznych. Oczekiwane osiągnięcia, które ocenić i wymierzyć jest trudno, posłużyły nam do opracowania opisów etapowych osiągnięć uczniów, zdobywanych w procesie kształcenia chemicznego. Język opisu ma ujęcie czynnościowe – zoperacjonalizowane, by stwarzać jak najmniej wątpliwości, jakie działania ucznia należy projektować, by ich osiągnięcie było możliwe (brak jasnego określenia wymagań na poszczególne oceny szkolne prowadzi do tego, że wszystko, z czym uczeń spotka się na lekcji, jesteśmy skłonni traktować jako równie ważne). Sześciostopniowa skala ocen szkolnych oraz zasada indywidualizacji procesu kształcenia, która nakłada na nauczyciela obowiązek różnicowania wymagań wobec uczniów, dysponujących nie tylko odmiennymi doświadczeniami i zasobem wiedzy, lecz także różnymi możliwościami intelektualnymi, powodują konieczność zhierarchizowania wymagań stawianych uczniom.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

118

Odbywa się to poprzez przyjęcie określonych kryteriów, wśród których czołowymi są:
! ! ! ! ! !

łatwość nauczanych treści, rozumiana jako przystępność; niezawodność – pewność naukowa; niezbędność w dalszym kształceniu; wartość kształcąca; użyteczność w działalności pozaszkolnej; zakres w odniesieniu do Podstawy programowej kształcenia ogólnego.

VIII

Taksonomia celów poznawczych

Poziom I. Wiadomości A.

Kategoria Zapamiętanie wiadomości

Czynności ucznia Przypominanie sobie pewnych terminów, faktów, praw i teorii naukowych. Wiąże się to z elementarnym poziomem rozumienia tych wiadomości: uczeń nie powinien ich mylić ze sobą ani zniekształcać. Przedstawianie wiadomości w innej formie niż były zapamiętane, porządkowanie i streszczanie, czynienie ich podstawą prostego wnioskowania. Praktyczne posługiwanie się wiadomościami według podanych uprzednio wzorów. Cel, do którego wiadomości mają być stosowane, nie powinien być bardzo odległy od celów osiąganych w toku ćwiczeń szkolnych. Formułowanie problemów, dokonywanie analizy i syntezy nowych zjawisk, formułowanie planu działania, tworzenie oryginalnych przedmiotów i wartościowanie przedmiotów według pewnych kryteriów.

B.

Zrozumienie wiadomości Stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych

II. Umiejętności

C.

D.

Stosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych

Uszczegółowionymi celami nauczania, odnoszącymi się do określonego materiału dydaktycznego, są wymagania na poszczególne oceny szkolne.

119

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Zaproponowane czynności uczniów powinny być hierarchicznie uporządkowane wedle tak zwanej taksonomii celów poznawczych. Hierarchiczność tej klasyfikacji polega na tym, że wyższe kategorie celów mieszczą w sobie niższe. Osiągnięcie celu wyższego oznacza jednocześnie, że cel niższy został osiągnięty. Najpopularniejszą w Polsce ramową taksonomią celów kształcenia jest „Taksonomia ABC”, opracowana przez Bolesława Niemierkę.

Poziomy wymagań:
k – konieczne: obejmują umiejętności potrzebne do świadomego udziału w zajęciach szkolnych i wykonywania prostych zadań – ustalone tak, aby umożliwiały uczniom korzystanie z nauczania na danym poziomie kształcenia oraz kontynuowanie nauki danego przedmiotu na poziomie wyższym; p – podstawowe: obejmują treści najbardziej przystępne, najprostsze i najbardziej uniwersalne, najpewniejsze naukowo, niezbędne do dalszej nauki, bezpośrednio użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia – wyznaczone przez centralne elementy materiału nauczania; r – rozszerzone: obejmują treści umiarkowanie przystępne, bardziej złożone i mniej typowe, przydatne, ale nie niezbędne w dalszej nauce – mogą, ale nie muszą być użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia; d – dopełniające: obejmują treści trudne do opanowania, najbardziej złożone, twórcze i oryginalne, odległe od bezpośredniej użyteczności w życiu pozaszkolnym ucznia – jednak nie wykraczające poza realizowany program nauczania, zgodny z Podstawą programową kształcenia ogólnego.

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

P ROPOZYCJE SZKOLNE :

NORM WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY

Substancje i ich przemiany
Oczekiwane osiągnięcia Kategoria celu Wymagania Stopień

Uczeń powinien:
• • • • • • znać kilka metali i niemetali; umieć rozróżnić pierwiastki i związki chemiczne; znać główne składniki powietrza; wiedzieć, że tlen podtrzymuje palenie; rozumieć znaczenie i zastosowanie tlenu; umieć rozróżnić zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną; rozumieć pojęcie reakcji, syntezy, analizy i wymiany; umieć wskazać substraty i produkty w równaniu reakcji chemicznej.

A C A dopuszczający k konieczne (k) A B C

• •

B C

120

rozpoznawać podstawowe szkło i sprzęt laboratoryjny; znać właściwości powietrza;

B A

• •

C umieć wskazać charakterystyczne właściwości tlenu i wodoru; rozumieć rolę tlenku węgla(IV) w przyrodzie; rozumieć, czym różni się utlenianie od spalania; umieć zbierać gazy słabo rozpuszczalne w wodzie; rozumieć pojęcie mieszaniny jednorodnej i niejednorodnej; rozumieć pojęcie pierwiastka jako substancji prostej i związku chemicznego jako substancji złożonej; rozumieć budowę tlenków metali i niemetali; umieć słownie zapisać reakcje syntezy, analizy i wymiany; wiedzieć, skąd się biorą zanieczyszczenia powietrza oraz jak należy chronić naturalne środowisko. znać właściwości chemiczne tlenu i wodoru; umieć rozdzielić mieszaniny jednorodne i niejednorodne; umieć zakwalifikować procesy chemiczne do określonego typu reakcji chemicznej; umieć wyciągać wnioski z przeprowadzonych doświadczeń dotyczących właściwości substancji, np. tlenu i wodoru; umieć dokonać obliczeń na podstawie składu procentowego powietrza; umieć wskazać przyczyny efektu cieplarnianego; rozumieć reakcje utleniania i redukcji. A C

B B dostateczny k+p C B podstawowe (p)

• • • •

VIII

B

B C

• •

A

• •

rozszerzające (r)

C

C

C

• •

C B

121

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

dobry k+p+r

dopełniające (d)

• •

umieć zidentyfikować tlen, wodór i tlenek węgla(IV); umieć przewidzieć produkty określonej reakcji chemicznej, np. reakcji redukcji; umieć zaplanować eksperyment chemiczny dotyczący określonego typu reakcji; umieć zapisać reakcje utleniania i redukcji; umieć wskazać utleniacz i reduktor; umieć rozróżnić reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne.

C D

dopełniające (d)

• •

C C C

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Atomy i cząsteczki

Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • • wiedzieć, jaka jest budowa materii; rozumieć pojęcie atomu jako najmniejszej części pierwiastka zachowującej jego właściwości; rozumieć różnice właściwości atomów pierwiastków; znać symbole kilku pierwiastków; umieć podać liczbę atomów wchodzących w skład określonego związku chemicznego; umieć zapisać wzór sumaryczny na podstawie ilości atomów pierwiastków tworzących dany związek chemiczny; wiedzieć, że w przyrodzie występują pierwiastki promieniotwórcze.

Kategoria celu

Wymagania

Stopień

A B

• • •

B A C dopuszczający k konieczne (k)

C

A

122

bardzo dobry k+p+r+d

VIII

D

bardzo dobry k+p+r+d

umieć przewidzieć efekt przebiegu określonej reakcji chemicznej;

D

• • • • • •

umieć wskazać położenie poznanych pierwiastków w układzie okresowym; rozumieć związek między liczbą protonów i elektronów w atomie danego pierwiastka; znać cząstki elementarne wchodzące w skład atomów; rozumieć pojęcie atomu i cząsteczki; umieć określić wartościowość pierwiastków w związkach chemicznych; umieć określić liczbę pierwiastków wchodzących w skład danego związku chemicznego. umieć zapisać wzór sumaryczny cząsteczki na podstawie znajomości wzoru strukturalnego; umieć zapisać za pomocą symboli i wzorów równania reakcji chemicznych przeprowadzonych na lekcjach; rozumieć pojęcie izotopu; rozumieć treść prawa zachowania masy i stałości składu; umieć określić pozytywne i negatywne skutki promieniotwórczości. wiedzieć, jakich informacji o pierwiastkach dostarcza układ okresowy; znać budowę atomu; rozumieć pojęcie liczby atomowej i liczby masowej; rozumieć rolę elektronów walencyjnych; znać właściwości cząstek elementarnych; umieć modelowo przedstawić atomy i cząsteczki pierwiastków i związków chemicznych; rozumieć mechanizm tworzenia cząsteczek pierwiastków i związków chemicznych – wiązania chemiczne; umieć zapisać określone liczby cząsteczek pierwiastków gazowych; umieć zapisać wzory sumaryczne i strukturalne na podstawie informacji o wartościowości pierwiastków; umieć obliczyć masę cząsteczkową prostych związków chemicznych; znać rodzaje promieniowania naturalnego (α, β, γ); umieć wyjaśnić różnice w budowie jądra atomowego izotopów; umieć obliczać wagowe stosunki stechiometryczne w związkach chemicznych.

C B A B C C C podstawowe (p)

podstawowe (p)

dostateczny k+p

VIII

• • •

B B C A A B B A C B

• • • • • • • • •

rozszerzające (r)

C C

• • • •

C A C C

dobry k+p+r

dostateczny k+p

C

123

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

umieć określić typ wiązania w podanej cząsteczce, np. H , O , N , CO ; 2 2 2 2 umieć podać informacje o pierwiastkach na podstawie ich położenia w układzie okresowym. znać toksyczne właściwości niektórych pierwiastków, np. Hg, Cl , Br ; 2 2 umieć modelowo przedstawić przebieg określonego typu reakcji; umieć przewidzieć produkty wybranych reakcji chemicznych; umieć prawidłowo dobierać współczynniki stechiometryczne i indeksy w równaniach reakcji chemicznych; umieć prawidłowo pisać równania różnych typów reakcji chemicznych; umieć przewidywać produkty rozpadu promieniotwórczego jądra atomu; umieć obliczać wagowe stosunki stechiometryczne w reakcjach chemicznych.

C

C

A

dopełniające (d)

VIII

C

D

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

C

D

D

D

Roztwory wodne
Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • wiedzieć, gdzie i w jakiej postaci występuje woda w przyrodzie; wiedzieć, że w wodach naturalnych występują rozpuszczone substancje; umieć zakwalifikować mieszaniny do roztworów, zawiesin i koloidów; wiedzieć, że woda jest dobrym rozpuszczalnikiem dla wielu substancji. A dopuszczający k Kategoria celu Wymagania Stopień

A

C

A

124

konieczne (k)

bardzo dobry k+p+r+d

umieć usunąć z wody niektóre zanieczyszczenia, np. mechaniczne; wiedzieć, w jaki sposób działalność człowieka wpływa na zanieczyszczanie wody. wiedzieć, jak zbudowana jest cząsteczka wody; rozumieć pojęcia „roztwór”, „rozpuszczalnik” i „substancja rozpuszczona”; rozumieć pojęcia roztworu nasyconego i nienasyconego, stężonego i rozcieńczonego; znać czynniki wpływające na rozpuszczanie się substancji; rozumieć, jak temperatura i ciśnienie wpływają na rozpuszczalność gazów w wodzie; wiedzieć, co to jest stężenie procentowe roztworu; umieć obliczyć stężenie procentowe roztworu; umieć odczytać z wykresu ilość substancji rozpuszczalnej w danej temperaturze; rozumieć zjawisko krystalizacji; wiedzieć, czym jest rozpuszczalność; rozumieć procesy biologicznego i mechanicznego oczyszczania ścieków. rozumieć procesy zachodzące w czasie rozpuszczania substancji w wodzie; rozumieć procesy, jakim ulega woda; umieć przygotować roztwór o określonym stężeniu; umieć obliczyć ilość substancji w danym roztworze; umieć posługiwać się wykresem i tabelami rozpuszczalności; umieć przeprowadzić proces krystalizacji.

C

A

• •

A B

dopuszczający k

konieczne (k)

rozumieć pojęcia „roztwór” i „zawiesina”;

B

VIII

B

A podstawowe (p)

• • •

A C C

• • •

B A B B

rozszerzające (r)

• • • •

B C C C

C

dobry k+p+r

dostateczny k+p

B

125

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

• •

umieć określić typ wiązania w cząsteczce H O; 2 umieć obliczyć stężenie procentowe z uwzględnieniem gęstości; umieć obliczyć stężenie procentowe roztworu powstałego przez zmieszanie roztworów o różnych znanych stężeniach; umieć obliczyć stężenie procentowe roztworu powstałego przez zagęszczenie i rozcieńczanie; sprawnie posługiwać się wykresem rozpuszczalności substancji.

D C dopełniające (d) bardzo dobry k+p+r+d Stopień dostateczny k+p dopuszczający k

C

VIII

D

C

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Kwasy i wodorotlenki
Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • znać kwasy, z którymi spotyka się w życiu codziennym; rozumieć konieczność zachowania ostrożności w czasie posługiwania się substancjami żrącymi; umieć wskazać wzory kwasów i wodorotlenków spośród wzorów sumarycznych innych związków chemicznych; kojarzyć kwasy i wodorotlenki z charakterystycznymi dla nich jonami; wiedzieć, że kwasy i zasady przewodzą prąd elektryczny; umieć wykryć roztwory kwasów i zasad za pomocą wskaźnika uniwersalnego; rozumieć właściwości fizyczne i chemiczne kwasów; wiedzieć, jak zbudowane są kwasy i wodorotlenki; znać wzory sumaryczne poznanych kwasów i wodorotlenków. A Kategoria celu Wymagania

B

C

A

C

A

A

126

podstawowe (p)

B

konieczne (k)

C

umieć określić skład pierwiastkowy kwasu i wodorotlenku; wiedzieć, jak otrzymuje się kwasy tlenowe i beztlenowe; wiedzieć, jak otrzymuje się wodorotlenki; umieć napisać równanie reakcji otrzymywania kwasu węglowego, siarkowego(IV) i siarkowego(VI) z odpowiednich tlenków; umieć napisać reakcję otrzymywania np. wodorotlenku sodu i wodorotlenku wapnia; umieć określić ładunek reszty kwasowej wskazanego kwasu; umieć określić ładunek jonu metalu w poznanych wodorotlenkach; rozumieć pojęcie dysocjacji elektrolitycznej; rozumieć pojęcie kwasu i zasady zgodnie z teorią Arrheniusa; znać wskaźniki, które służą do stwierdzania obecności kwasu i zasady; rozumieć zastosowanie niektórych kwasów i wodorotlenków w życiu codziennym; rozumieć proces powstania kwaśnych deszczów. umieć zapisać wzory kreskowe kwasów i wodorotlenków; umieć modelowo przedstawić wzory kwasów i wodorotlenków; umieć zapisać i odczytać równania reakcji otrzymywania kwasów tlenowych; rozumieć sposób otrzymywania kwasów beztlenowych; umieć zapisać i odczytać równania reakcji otrzymywania wodorotlenków; rozumieć pojęcia wodorotlenku i zasady.

C

A

• •

A C

VIII
podstawowe (p)

C

C

C

• •

B B

A

B

• •

B C

C rozszerzające (r)

B

C

B

dobry k+p+r

C

127

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

dostateczny k+p

Rozszerzające (r)

• • •

rozumieć pojęcia kwasu trwałego i nietrwałego rozumieć pojęcia kationu i anionu umieć zapisać i odczytać reakcje dysocjacji elektrolitycznej kwasów i wodorotlenków umieć wykryć kwasy i zasady różnymi wskaźnikami umieć modelowo przedstawić proces dysocjacji elektrolitycznej kwasów i wodorotlenków.

B B C

D dopełniające (d) D

B •

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

rozumieć zależność między odczynem roztworu + – a ilością jonów H i OH w roztworze umieć wskazać jony znajdujące się w roztworze w wyniku mieszania roztworów kwasów i zasad

C

Sole
Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • • • umieć podać przykłady soli znać nazwy i wzory kilku wybranych soli wiedzieć, że reakcje zobojętniania przebiegają miedzy kwasami i zasadami rozumieć, co to są sole łatwo i trudno rozpuszczalne w wodzie wiedzieć, że sole należą do elektrolitów znać właściwości soli stosowanych w gospodarstwie domowym, np. NaCl i Na CO 2 3 rozumieć budowę jonową soli umieć zapisać wzór soli na podstawie nazwy umieć nazwać sól na podstawie podanego wzoru umieć zapisać równania reakcji otrzymywania soli trzema sposobami C A dopuszczający k dostateczny k+p konieczne (k) A Kategoria celu Wymagania Stopień

B

• •

A A

• • •

C C C

128

podstawowe (p)

B

bardzo dobry k+p+r+d

VIII

dobry k+p+r

• • • • • •

umieć wskazać resztę kwasową we wzorze soli umieć odczytać równanie reakcji otrzymywania soli rozumieć pojęcie reakcji strąceniowej umieć posługiwać się tabelą rozpuszczalności rozumieć mechanizm reakcji zobojętniania rozumieć znaczenie soli stosowanych w życiu codziennym człowieka umieć zapisać równania reakcji otrzymywania soli pięcioma sposobami umieć zapisać w formie jonowej i cząsteczkowej równania reakcji otrzymywania wybranych soli umieć określić ładunki jonów wchodzących w skład soli umieć zapisać i odczytać równania reakcji dysocjacji elektrolitycznej umieć zapisać w formie jonowej i cząsteczkowej równania reakcji zobojętniania umieć przewidzieć, czy wytrąci się osad w wyniku mieszania roztworów soli rozumieć właściwości i zastosowanie soli stosowanych w życiu codziennym i gospodarce człowieka poprzez wyjaśnienie zachodzących reakcji umieć zapisać i odczytać równania reakcji otrzymywania soli poznanymi sposobami umieć zapisać równania reakcji otrzymywania soli w formie jonowej i cząsteczkowej określić na podstawie tablicy rozpuszczalności, czy zajdzie reakcja przy użyciu określonych substancji umieć zaproponować i wykonać doświadczenie pozwalające otrzymać określoną sól określić sól na podstawie zidentyfikowanych jonów znajdujących się w jej roztworze

C podstawowe (p) C B C B B

dostateczny k+p

VIII

C

C

C rozszerzające (r) dobry k+p+r

C

C

D

B

C

C dopełniające (d) bardzo dobry k+p+r+d

B

D

D

129

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego

Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien:

Kategoria celu

Wymagania

Stopień

VIII

rozumieć pojęcie: „tworzywa pochodzenia mineralnego” znać rodzaje skał wapiennych wiedzieć, co jest głównym składnikiem skał wapiennych znać produkty rozkładu termicznego wapieni rozumieć, na czym polega gaszenie wapna palonego znać składniki zaprawy murarskiej rozumieć, na czym polega twardnienie zaprawy murarskiej i gipsowej rozumieć zastosowanie gipsu umieć podać przykłady metali i stopów rozumieć, jak należy postępować przy pracy z wapnem palonym i wapnem gaszonym znać właściwości i zastosowanie szkła wiedzieć, jakie pierwiastki chemiczne są podstawowymi składnikami skorupy ziemskiej znać odmiany węgli kopalnych

B

• •

A A

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

• • • •

A B A B dopuszczający k dostateczny k+p konieczne (k) podstawowe (p)

• • •

B C B

• •

A A

• •

A rozumieć znaczenie alternatywnych źródeł energii: siły wiatru, wody i energii słonecznej wiedzieć, jak można zidentyfikować skały wapienne znać wzory wapna palonego, wapna gaszonego i wapienia umieć napisać równanie reakcji prażenia wapieni rozumieć pojęcia „gips krystaliczny” i „gips prażony” umieć wskazać zastosowanie metali w zależności od ich właściwości B B A

• •

• • •

C B C

130

• • •

rozumieć, na czym polega proces korozji metali; znać sposoby ochrony metali przed korozją; znać podstawowe składniki najbardziej znanych stopów: stali, brązu i mosiądzu; wiedzieć jakie są podstawowe substraty do produkcji szkła; rozumieć mechanizm działania kwaśnych opadów na budowle zawierające węglany; rozumieć wpływ czynników fizycznych, chemicznych i biologicznych na wietrzenie skał; umieć wyjaśnić jak powstały węgle kopalne, gaz ziemny i ropa naftowa; wiedzieć, jakie są produkty suchej destylacji węgla kamiennego i destylacji frakcjonowanej ropy naftowej. umieć wskazać pierwiastki występujące w stanie wolnym i w związanym; umieć napisać równanie reakcji kwasu solnego z wapieniem; umieć zapisać za pomocą równań reakcji działanie kwaśnych opadów na budowle; rozumieć zastosowanie tlenku wapnia do odkwaszania gleby; znać wzór gipsu krystalicznego; rozumieć, dlaczego gips twardnieje po dodaniu wody; wiedzieć, co wspólnego mają gips i anhydryt; wiedzieć, jak otrzymuje się żelazo na skalę przemysłową; umieć zapisać równanie redukcji tlenków ołowiu i miedzi węglem; rozumieć proces elektrolizy chlorku miedzi(II); rozumieć pojęcia „krzemionka”, „piasek” i „krzemień”; rozumieć zastosowanie różnych rodzajów szkła.

B A A

podstawowe (p)

A

dostateczny k+p

B

VIII

B

C

A

C

C

C

B rozszerzające (r)

• • •

B A A

C

• •

B B B

dobry k+p+r

A

131

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

umieć wyjaśnić, na czym polega proces suchej destylacji węgla kamiennego i destylacji ropy naftowej; umieć wyjaśnić wpływ spalania paliw kopalnych na zanieczyszczenie naturalnego środowiska. umieć zapisać równanie reakcji prażenia gipsu krystalicznego; umieć zapisać równanie reakcji twardnienia zaprawy gipsowej; umieć zapisać procesy zachodzące na katodzie i anodzie w czasie elektrolizy chlorku miedzi(II); umieć zapisać równanie reakcji redukcji tlenku żelaza(III) węglem i tlenkiem węgla(II); rozumieć półprzewodnikowe właściwości krzemu; umieć wyjaśnić, w jaki sposób można utrzymać właściwy odczyn gleb; rozumieć, w jaki sposób pozyskuje się energię jądrową (atomową).

C

VIII

C

C

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

C

C

• •

B C

D

Węgiel i jego związki z wodorem
Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • • • • • wiedzieć, w jakiej postaci występuje węgiel w przyrodzie; znać odmiany węgla pierwiastkowego; rozumieć zastosowanie grafitu i diamentu; wiedzieć, gdzie w przyrodzie występują węglowodory; umieć zapisać wzór sumaryczny na podstawie wzoru strukturalnego lub modelu cząsteczki. A dopuszczający k Konieczne (k) Kategoria celu Wyma gania Stopień

A B A C

132

bardzo dobry k+p+r+d

D

dopełniające (d)

dobry k+p+r

umieć zbadać odczyn gleby;

C

rozszerzające (r)

rozumieć znaczenie chłonności wody przez glebę oraz sorpcji dla żyzności gleb;

B

wiedzieć, że polietylen ma małą odporność termiczną i że jest palny; rozumieć zachowanie ostrożności przy pracy z węglowodorami łatwopalnymi. umieć wykryć węgiel w substancjach organicznych; rozumieć różnice w budowie i we właściwościach grafitu i diamentu; rozumieć pojęcie węglowodorów nasyconych i nienasyconych; znać wzory i nazwy najprostszych węglowodorów (metan, etan, propan, butan, eten, etyn); umieć wykonać model cząsteczki węglowodoru na podstawie wzoru sumarycznego; wiedzieć, co to jest szereg homologiczny związków organicznych; wiedzieć, jakie są produkty całkowitego i niecałkowitego spalania węglowodorów i od czego zależą; umieć zidentyfikować produkty spalania węglowodorów; umieć zapisać równania reakcji spalania najprostszych węglowodorów; rozumieć, na czym polega reakcja polimeryzacji. rozumieć zależność między wielkością cząsteczki węglowodoru a jego właściwościami fizycznymi i palnością; umieć zaszeregować węglowodory do szeregu homologicznego na podstawie wzorów sumarycznych i strukturalnych; umieć wykryć węglowodory nienasycone; wiedzieć, jak doświadczalnie można otrzymać etylen i acetylen.

A

B

• •

C B

dopuszczający k

konieczne (k)

znać zastosowanie etenu i etynu;

A

VIII

B

A podstawowe (p)

A

A

C

C

• •

B B

C

rozszerzające (r)

• •

C A

dobry k+p+r

dostateczny k+p

C

133

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

rozszerzające (r)

umieć zapisać równania reakcji spalania całkowitego i niecałkowitego określonych węglowodorów; umieć napisać reakcję polimeryzacji etenu. umieć napisać wzory strukturalne węglowodorów nasyconych i nienasyconych na podstawie wzoru sumarycznego; umieć wyprowadzić wzór ogólny węglowodorów na podstawie wzoru sumarycznego i strukturalnego; wiedzieć, jak otrzymać węglowodór nasycony z nienasyconego; umieć napisać równania reakcji węglowodorów nienasyconych z chlorowcami; umieć ustalić wzór węglowodoru na podstawie masy cząsteczkowej i składu procentowego; rozumieć zjawisko izomerii; umieć wyjaśnić proces krakingu i jego znaczenie.

C

C C

VIII

C dopełniające (d)

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

A

C

C

• •

B C

Pochodne węglowodorów

Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • umieć podać przykłady alkoholi i kwasów karboksylowych; umieć wybrać wzory alkoholi i kwasów karboksylowych spośród innych wzorów; umieć opisać wzór sumaryczny alkoholu i kwasu karboksylowego na podstawie wzoru strukturalnego lub modelu; umieć opisać właściwości fizyczne etanolu i kwasu etanowego; znać toksyczne właściwości alkoholi.

Kategoria celu

Wymagania

Stopień

C C

C

C

A

134

dopuszczający k

konieczne (k)

bardzo dobry k+p+r+d

dobry k+p+r

umieć zapisać równanie reakcji otrzymywania acetylenu i karbidu;

C

• •

znać wory etanolu i kwasu etanowego; umieć wyprowadzić wzór alkoholu i kwasu karboksylowego ze wzoru węglowodoru; umieć zakwalifikować dany związek organiczny ze względu na grupę funkcyjną; wiedzieć, że gliceryna jest alkoholem wielowodorotlenowym; wiedzieć, co to są mydła; umieć zapisać reakcje spalania alkoholi; umieć określić produkty reakcji kwasów karboksylowych z alkoholami; wiedzieć, gdzie występują estry i jakie jest ich zastosowanie; rozumieć przebieg reakcji dysocjacji kwasów karboksylowych; umieć określić odczyn alkoholi i kwasów karboksylowych; umieć nazwać jony powstające w czasie dysocjacji kwasów karboksylowych; znać zasady zachowania bezpieczeństwa w czasie pracy ze stężonymi kwasami karboksylowymi; umieć wyjaśnić, czym spowodowana jest twardość wody. umieć wskazać wzory alkoholi, kwasów karboksylowych, mydeł i estrów spośród wzorów związków chemicznych; rozumieć zależność, jaka istnieje między właściwościami fizycznymi kwasów karboksylowych a długością łańcucha węglowego; rozumieć, że w wyniku utleniania alkoholu etylowego powstaje kwas octowy; znać ogólną budowę estrów; umieć zapisać równania reakcji kwasów karboksylowych z metalami, zasadami i alkoholami.

A C

C

A

VIII
A C dostateczny k+p C

• • •

A

B

C

C

A

C

C

rozszerzające (r)

B

B

• •

A C

135

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

podstawowe (p)

dobry k+p+r

rozszerzające (r) dopełniające (d) Wymagania konieczne (k)

• • •

wiedzieć co to są detergenty; umieć zapisać równania reakcji otrzymywania mydła; umieć zapisać i przeczytać równania reakcji dysocjacji kwasów karboksylowych. umieć zapisać wzory sumaryczne i strukturalne określonych alkoholi, kwasów karboksylowych i estrów; znać różnicę w budowie kwasów karboksylowych nasyconych i nienasyconych; umieć napisać równanie reakcji mydła z solami rozpuszczonymi w wodzie; rozumieć proces zmydlania tłuszczów; umieć wyjaśnić, na czym polega mechanizm prania; umieć nazwać estry na podstawie wzorów sumarycznych; umieć zapisać równanie reakcji mydła z solami zawartymi w twardej wodzie; umieć zapisać równanie reakcji kwasów karboksylowych z alkoholami.

A C C

C

VIII

A

D

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

• • •

D C

C

C

C

Związki chemiczne w żywieniu i w życiu codziennym

Oczekiwane osiągnięcia Uczeń powinien: • rozumieć znaczenie podstawowych składników żywności dla organizmu człowieka; umieć podać przykłady tłuszczów roślinnych i zwierzęcych; umieć określić właściwy rozpuszczalnik dla tłuszczów; wiedzieć, jakie produkty spożywcze zawierają białko; znać podział węglowodanów.

Kategoria celu

Stopień

B dopuszczający k

C

• • •

C A A

136

bardzo dobry k+p+r+d

B

dobry k+p+r

• •

znać skład pierwiastkowy tłuszczów; umieć wskazać substancje, w skład których wchodzą białka; wiedzieć, że narkomania jest niebezpiecznym uzależnieniem; wiedzieć, że jedwab naturalny i wełna to włókna białkowe; umieć wskazać substancje należące do węglowodanów, tłuszczów i białek. umieć wykryć węgiel i wodę w związkach organicznych; znać podział tłuszczów i ich właściwości; znać skład pierwiastkowy białek; umieć wskazać substancje, które powodują ścinanie białka; rozumieć fakt, że białka mają różnorodną i skomplikowaną budowę;

A C dopuszczający k konieczne (k)

A

A

VIII

C

C

• • •

A A C B podstawowe (p)

C • umieć określić właściwości fizyczne glukozy, sacharozy i skrobi; A • znać wzory sumaryczne glukozy, sacharozy, skrobi i celulozy; umieć dobrać odczynnik służący do wykrycia glukozy; umieć napisać równania reakcji spalania i rozkładu cukrów; umieć wykryć skrobię w produktach spożywczych; wiedzieć, że nikotyna jest jedną z najgwałtowniej działających trucizn.

C C

• •

C A

• •

137

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

dostateczny k+p

• • • •

wiedzieć, że tłuszcze są estrami; umieć odróżnić olej mineralny i roślinny; rozumieć przebieg hydrolizy tłuszczów; umieć wykryć pierwiastki budujące białko; umieć wykryć białko w produktach spożywczych. znać czynniki powodujące koagulację i denaturacie białek; umieć napisać równanie reakcji fermentacji glukozy; rozumieć właściwości redukujące glukozy; umieć wyjaśnić przebieg reakcji wodorotlenku miedzi(I) z glukozą; znać czynniki katalizujące reakcje hydrolizy, sacharozy, skrobi i celulozy; umieć wykryć włókna białkowe; rozumieć, że nadużywanie lekarstw prowadzi do uzależnienia. rozumieć zależność stanu skupienia tłuszczów od ich budowy; umieć napisać równanie reakcji hydrolizy tłuszczów; umieć podać podstawowe informacje o budowie białek; rozumieć pojęcia koagulacji, denaturacji i peptyzacji; umieć doświadczalnie odróżnić roztwory glukozy i sacharozy; umieć napisać równania reakcji hydrolizy, sacharozy, skrobi i celulozy; umieć doświadczalnie odróżnić glukozę, sacharozę, skrobię i białko; umieć wyjaśnić negatywny wpływ leków, tytoniu i narkotyków na organizm.

A dobry k+p+r bardzo dobry k+p+r+d dobry k+p+r C B D C A rozszerzające (r) dopełniające (d) rozszerzające (r)

VIII

• •

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

• • •

C B D

C

• •

C B

B

• •

D C

• •

B D

C

D •

C

138

znać czynniki powodujące koagulację i denaturacie białek; umieć napisać równanie reakcji fermentacji glukozy; rozumieć właściwości redukujące glukozy; umieć wyjaśnić przebieg reakcji wodorotlenku miedzi(I) z glukozą; znać czynniki katalizujące reakcje hydrolizy, sacharozy, skrobi i celulozy; umieć wykryć włókna białkowe; rozumieć, że nadużywanie lekarstw prowadzi do uzależnienia.

A

• • •

C B D rozszerzające (r)

dobry k+p+r

C

VIII

• •

C B

rozumieć zależność stanu skupienia tłuszczów od ich budowy; umieć napisać równanie reakcji hydrolizy tłuszczów; umieć podać podstawowe informacje o budowie białek; rozumieć pojęcia koagulacji, denaturacji i peptyzacji; umieć doświadczalnie odróżnić roztwory glukozy i sacharozy; umieć napisać równania reakcji hydrolizy, sacharozy, skrobi i celulozy; umieć doświadczalnie odróżnić glukozę, sacharozę, skrobię i białko; umieć wyjaśnić negatywny wpływ leków, tytoniu i narkotyków na organizm.

B

• •

D C dopełniające (d) bardzo dobry k+p+r+d

• •

B D

C

D

C

Dla każdego z rozdziałów opracowano wielostopniowe testy sprawdzające. Klasyfikację zadań na poszczególne poziomy wymagań oraz kategorie celów nauczania podano w tabelach. Zestawiono również prawidłowe odpowiedzi i normy wymagań na poszczególne oceny szkolne. Umożliwi to samodzielne powtórzenie przez uczniów wcześniej poznanych treści i bieżące prowadzenie samokontroli, a w szczególności właściwe przygotowanie się do egzaminu po skończeniu gimnazjum.

139

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

KLASA I
Rozdział I: Substancje i ich przemiany
Sprawdź swoją wiedzę z rozdziału „Substancje i ich przemiany” 1. W laboratorium badano właściwości fosforu, siarki, miedzi, cynku, węgla, stali i cukru. Doświadczenie wykonano prawidłowo, jeżeli do niemetali zaliczono: A. B. C. D. cukier, węgiel, cynk. miedź, cynk, stal. fosfor, siarkę, węgiel. fosfor, siarkę, stal.

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

2. W którym punkcie wymieniono tylko nazwy stopów? A. B. C. D. Złoto, mosiądz, miedź; Stal, brąz, duraluminium; Cyna, ołów, rtęć; Żelazo, mosiądz, magnez.

3. Pierwiastek chemiczny to: A. B. C. D. substancja prosta (nie można jej rozdzielić na substancje prostsze). substancja złożona, która pod wpływem ciepła ulega rozkładowi. substancja, która ma ciekły stan skupienia. każda otaczająca nas substancja.

4. Która z podanych substancji jest związkiem chemicznym? A. B. C. D. Brąz; Tlen; Powietrze; Tlenek rtęci(II).

5. Którą z podanych przemian można zaliczyć do reakcji analizy? A. B. C. D. tlenek rtęci(II) → rtęć + tlen żelazo + siarka → siarczek żelaza(II) magnez + woda → tlenek magnezu + wodór tlenek miedzi(II) + wodór → miedź + woda

140

6. W reakcji: magnez + dwutlenek węgla → tlenek magnezu + węgiel substratami są: A. B. C. D. tlenek magnezu i węgiel. magnez i dwutlenek węgla. magnez i węgiel. dwutlenek węgla i tlenek magnezu.

VIII

A. B. C. D.

dwutlenek węgla. azot. tlen. argon.

8. Tlen wchodzi w skład wielu mieszanin i związków chemicznych. W którym przypadku jest składnikiem mieszaniny? A. B. C. D. W W W W tlenku magnezu. dwutlenku węgla. powietrzu. wodzie.

9. Wskaż zestaw, w którym podano tylko zjawiska fizyczne. Zjawiska fizyczne i przemiany chemiczne; A. B. C. D. E. F. G. H. topnienie parafiny; spalanie papieru; rdzewienie gwoździa; spalanie magnezu; rozpuszczanie soli; rozdrabnianie siarki; spalanie węgla; parowanie wody.

141

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

7. W czterech cylindrach znajdują się różne gazy: argon, dwutlenek węgla, tlen i azot. Do każdego z nich wprowadzono tlące się łuczywko. Łuczywko zaczęło się palić w cylindrze zawierającym:

10. Na którym rysunku pokazano prawidłowy sposób zbierania tlenu?

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

11. Z czego składa się każdy tlenek niemetalu? A. B. C. D. Z Z Z Z niemetalu niemetalu niemetalu niemetalu i i i i tlenu. powietrza. wody. metalu.

12. Która z podanych cech tlenu określa jego właściwości chemiczne? A. B. C. D. Jest gazem. Nie ma barwy ani zapachu. Nie rozpuszcza się w wodzie. Łączy się z niektórymi pierwiastkami, tworząc tlenki.

142

13. Która z podanych właściwości pozwala odróżnić metale od innych substancji? A. B. C. D. Dobre przewodnictwo ciepła i elektryczności. Dobra rozpuszczalność w wodzie. Charakterystyczny zapach. Wysoka temperatura topnienia.

14. Poprawny zapis reakcji syntezy tlenku rtęci (II) to: A. B. C. D. tlenek rtęć + tlenek tlenek rtęci(II) → rtęć + tlen tlen → tlenek rtęci(II) rtęci(II) + wodór → rtęć + woda rtęci(II) + węgiel → rtęć + dwutlenek węgla

VIII

15. Jaka szkodliwa substancja może się dostać do powietrza w wyniku spalania zasiarczonego węgla? A. B. C. D. Siarka. Węgiel. Dwutlenek azotu. Dwutlenek siarki.

16. Którą z podanych przemian można zaliczyć do reakcji wymiany? A. B. C. D. Rozkład tlenku rtęci(II). Spalanie siarki w powietrzu. Spalanie magnezu w parze wodnej. Rozkład wody prądem elektrycznym.

17. Które z podanych zdań dotyczących reakcji chemicznej jest prawdziwe? A. B. C. D. Substancje użyte w reakcji chemicznej zawsze zmieniają stan skupienia. Jeden z substratów powinien być gazem. Powstałe produkty reakcji mają inne właściwości niż użyte substraty. Aby zapoczątkować reakcję chemiczną należy zawsze zapalić substraty.

143

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

18. Pewną mieszaninę rozdzielono metodą chromatografii. Mieszaniną tą może być: A. B. C. D. mosiądz. woda z solą. siarka z żelazem. kolorowy tusz.

VIII

19. Jaki wniosek należy wyciągnąć z doświadczenia przestawionego na rysunku?

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

A. B. C.

Wodór jest gazem lżejszym od powietrza. Wodór pali się. Wodór nie rozpuszcza się w wodzie.

20. Co jest powodem zwiększania się zawartości dwutlenku węgla w powietrzu? A. B. C. Rozwój przemysłu i motoryzacji. Spalanie paliw kopalnych. Zmniejszanie się powierzchni lasów.

144

21. Jaka jest objętość tlenu znajdującego się w pomieszczeniu o wymiarach 5 m x 4 m x 2,5 m, jeżeli założymy, że tlen stanowi około 20% powietrza? A. B. C. D. 3 5m

3 10 m 3 20 m 3 50 m

VIII

22. Na lekcjach chemii przeprowadzono następujące doświadczenia: A. B. C. ogrzewanie tlenku ołowiu(II) z węglem, ogrzewanie tlenku miedzi(II) z węglem, spalanie magnezu w dwutlenku węgla.

W którym z nich węgiel pełnił rolę reduktora?

23. Do kolby stożkowej napełnionej tlenem wprowadzono na łyżeczce do spalań zapaloną siarkę. Co zaobserwowano? A. B. C. D. Siarka natychmiast zgasła. Siarka zgasła, a zapalił się tlen. Siarka paliła się gwałtownie i wydzielał się gaz o duszącym, ostrym zapachu. Nie zaobserwowano żadnych zmian.

24. Po przeprowadzeniu pewnej reakcji chemicznej zauważono, że zawartość probówki przybrała barwę charakterystyczną dla miedzi, a na ściankach pojawiły się kropelki wody. Jakie były substraty tej reakcji? A. B. C. D. Tlenek miedzi i wodór. Tlenek miedzi i tlen. Tlenek miedzi i węgiel. Miedź i tlen.

145

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

25. Do cylindra, w którym znajduje się dwutlenek węgla, wprowadzono na łyżeczce do spalań płonący magnez. W wyniku reakcji chemicznej otrzymano: A. B. C. D. węgiel. tlenek magnezu. tlenek magnezu i węgiel. tlenek magnezu i wodę.

VIII

Cele i wymagania poszczególnych zadań testowych:

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Numer zadania

Zadanie sprawdza:

Cele

Wymagania k k k k k k k p p p p p p p p r r r r

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17 18 19

zdolność wyróżniania metali i niemetali wśród pierwiastków; umiejętność rozróżniania stopów i metali; rozumienie pojęć „pierwiastek” i „związek chemiczny”; umiejętność rozróżniania związków chemicznych wśród innych substancji; umiejętność rozróżniania reakcji analizy wśród innych reakcji; umiejętność wskazania substratów reakcji; znajomość składnika powietrza podtrzymującego palenie; umiejętność wskazania mieszaniny wśród innych substancji; umiejętność rozróżniania zjawisk fizycznych i przemian chemicznych; umiejętność zbierania gazów słabo rozpuszczających się w wodzie; znajomość budowy związków chemicznych – tlenków; zdolność określania chemicznych właściwości tlenu; rozumienie właściwości metali; umiejętność słownego zapisu reakcji syntezy; umiejętność wskazania szkodliwych substancji zawartych w powietrzu; umiejętność zakwalifikowania procesów chemicznych do określonego typu reakcji chemicznej; rozumienie pojęcia „reakcja chemiczna”; umiejętność rozdzielania mieszanin; Umiejętność wyciągania wniosków z przeprowadzonych doświadczeń;

B C B C C C A C C C A B B C C C B C C

146

20 21 22 23 24 25

umiejętność wskazania przyczyn wzrostu zawartości dwutlenku węgla w powietrzu; umiejętność dokonywania obliczeń na podstawie znajomości składu procentowego powietrza; rozumienie pojęcia „reduktor”; umiejętność przewidywania końcowego efektu reakcji; umiejętność określania substratów reakcji; umiejętność przewidywania produktów reakcji chemicznych.

C C B D D D

r r d d d d

VIII

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena:
Zadanie Prawidłowa odpowiedź Liczba prawidłowych odpowiedzi potrzebna do zaliczenia danego zakresu Uzyskana ocena

1 2 3. 4 5 6 7. 8 9 10 11 12 13 14 15. 16 17 18 19 20 21. 22 23 24 25.

C B A D A B C C A E F H B C D A B D C C D ABC ABC B AB C A C (d) 3z4 (r) 5z7 (p) 6z8 (k) 5z7

dopuszczający (k)

dostateczny

dobry

bardzo dobry

dobry

(k+p)

( k + p + r)

( k + p + r + d)

147

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Rozdział II: Atom i cząsteczka
Atomy i cząsteczki – sprawdzian wiedzy i umiejętności

1. Które zdanie na temat budowy materii jest prawdziwe?

VIII

A. B. C. D.

Materia ma budowę ciągłą, jednolitą. Materia zbudowana jest z dużych, nieruchomych cząstek. Materia składa się z małych cząstek, które są w ciągłym ruchu. Wszystkie odpowiedzi są prawdziwe.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

2. Która z poniższych informacji dotyczących atomu jest prawdziwa? A. B. C. D. W skład jądra atomowego wchodzą protony i neutrony. Wokół jądra krążą elektrony. Atom jest najmniejszą cząstką pierwiastka chemicznego, która zachowuje jego właściwości. Wszystkie odpowiedzi są prawdziwe.

3. Liczba atomowa określa: A. B. C. D. liczbę liczbę liczbę liczbę protonów. protonów i neutronów. elektronów i neutronów. neutronów.

4. Jakie pierwiastki (kolejno) zapisano za pomocą symboli chemicznych: O, Hg, Cu, Fe? A. B. C. D. tlen, rtęć, magnez, żelazo; tlen, rtęć, miedź, żelazo; żelazo, miedź, rtęć, srebro; węgiel, tlen, potas, żelazo.

5. Ile atomów wchodzi w skład cząsteczki wody o wzorze H O? 2 A. B. C. D. dwa; jeden; trzy; pięć.

148

6. Atomy wodoru i tlenu różnią się: A. B. C. D. tylko barwą. tylko objętością. tylko masą. masą, objętością i innymi właściwościami.

7. W którym punkcie podano tylko wzory cząsteczek pierwiastków? A. B. C. D. H O, H , O , CO 2 2 2 2 SO , S , P , Cl 2 8 4 2 O , H , SO , Cu S 2 2 3 2 O , Cl , P , S 2 2 4 8

VIII

8. Jaka jest wartościowość glinu w tlenku glinu, Al O ? 2 3 A. B. C. D. III; II; V; VI.

9. Ile i jakie atomy wchodzą w skład 4 cząsteczek dwutlenku węgla, 4CO ? 2 A. B. C. D. 4 4 1 1 atomy węgla atomy węgla atom węgla i atom węgla i i 4 atomy tlenu; i 8 atomów tlenu; 1 atom tlenu; 2 atomy tlenu.

10. W wyniku rozkładu tlenku rtęci (II) powstały 4 g rtęci i 0,32 g tlenu. Ile tlenku rtęci uległo rozkładowi? A. B. C. D. 4g 3,2 g 4,32 g 3,68 g

149

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

11. Spośród podanych wzorów wybierz wzór sumaryczny tlenku siarki (IV), którego wzór strukturalny jest następujący:

O S

O

VIII

A. B. C. D.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

S O 2 2SO SO SO 2

12. Równanie reakcji: 2H + O → 2H O należy odczytać: 2 2 2 A. B. C. D. Dwa atomy wodoru łączą się z jednym atomem tlenu i powstają dwie cząsteczki wody. Dwie cząsteczki wodoru łączą się z jedną cząsteczką tlenu i powstają dwie cząsteczki wody. Cztery atomy wodoru łączą się z jedną cząsteczką tlenu i powstają dwie cząsteczki wody. Dwie cząsteczki wodoru łączą się z dwoma atomami tlenu i powstają dwie cząsteczki wody.

13. Masa cząsteczkowa wody wynosi: A. B. C. D. 17 u. 18 u. 2 u. 16 u.

14. Które z poniższych równań ilustruje reakcję syntezy tlenku magnezu? A. B. C. D. Mg + Cl → MgCl 2 2 2Mg + O → 2MgO 2 Mg + S → MgS 2Mg + CO → 2MgO + C 2

150

15. Trzy cząsteczki tlenu należy zapisać: A. B. C. D. 2O 3 3O 2 3O O 3

16. Najmniej przenikliwe jest promieniowanie: A. B. C. D. α. β. γ. x – promieniowanie Roentgena.

VIII

17. Które z poniższych stwierdzeń dotyczy protonu? A. B. C. D. Jego ładunek elektryczny wynosi +1. Jest elektrycznie obojętny. Porusza się w przestrzeni wokół jądra. Jego ładunek elektryczny wynosi –1.

18. Stosunek masowy magnezu do tlenu w tlenku magnezu wynosi 3 : 2. Ile magnezu należy użyć w reakcji z tlenem, aby powstało 8 g tlenku magnezu? A. B. C. D. 8g 3,2 g 3g 4,8 g

19. Korzystając z układu okresowego, wskaż grupę pierwiastków, które mają taką samą ilość elektronów walencyjnych. A. B. C. D. Sód, magnez, glin. Wodór, hel, neon. Złoto, srebro, platyna. Fluor, chlor, brom.

151

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

20. Trzy cząsteczki tlenu należy zapisać: A. B. C. D. 2O 3 3O 2 3O O 3

VIII

21. Jądro atomu glinu zawiera 13 protonów i 14 neutronów. Wskaż prawidłowo zapisaną liczbę atomową Z i liczbę masową A. A. B. C. D. A A A A – – – – 27, 14, 27, 14, Z Z Z Z – – – – 14; 27; 13; 13.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

22. Wskaż prawidłowo zapisaną reakcję syntezy tlenku żelaza(III). A. B. C. D. 4Fe + 3O → 2Fe O 2 2 3 Fe + O →FeO 2 2Fe + O → 2FeO 2 2Fe + 3O → Fe O 2 3

23. Produktami redukcji tlenku miedzi(II) węglem są: A. B. C. D. Cu O i H . 2 2 Cu i CO . 2 Cu i H O. 2 CuO i C.

24. Budowę elektronową jakiego helowca (gazu szlachetnego) powinny uzyskać przy tworzeniu wiązań chemicznych następujące pierwiastki: K, Ca, Br? A. B. C. D. He; Ne; Kr; Xe.

152

25. Jądro uranu 238 92 uległo promieniotwórczemu rozpadowi α. Jądro jakiego pierwiastka było produktem tej przemiany? A. 1. 234 90 B.

U

VIII

Th Th
C.

2.230 90

U
D.

3.234 92

Ra
A. B. C. D. 44 32 11 22 g g g g

4.226 88

26. Ile gramów dwutlenku węgla powstanie ze spalenia 6 g węgla?

153

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Cele i wymagania poszczególnych zadań testowych:
Numer zadania 1. 2. Zadanie sprawdza: Cele A B B A C B C C C C C Wymagania

znajomość budowy materii; rozumienie pojęcia atomu jako najmniejszej części pierwiastka, która zachowuje jego właściwości; rozumienie pojęcia „liczba atomowa”; poznanie symboli pierwiastków; umiejętność określania liczby atomów wchodzących w skład cząsteczki; rozumienie różnic we właściwościach atomów rozmaitych pierwiastków; umiejętność zapisywania wzorów cząsteczek pierwiastków i związków chemicznych; umiejętność określania wartościowości pierwiastków w związkach chemicznych – na przykładzie tlenków; umiejętność obliczania liczby atomów wchodzących w skład kilku cząsteczek związku chemicznego; umiejętność obliczania ilości substratów na podstawie znanych ilości produktów; umiejętność zapisywania wzoru sumarycznego cząsteczki związku chemicznego na podstawie jego wzoru strukturalnego; umiejętność zapisywania równań reakcji chemicznych za pomocą symboli i wzorów;

k k k k k k k p p p p

VIII

3. 4. 5.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

6. 7. 8. 9. 10, 11.

12.

C

p

13. 14. 15. 16.

umiejętność odczytywania równań reakcji chemicznych; umiejętność obliczania masy cząsteczkowej związków chemicznych; znajomość właściwości promieniowania; znajomość właściwości cząstek elementarnych;

C C A A

p p p r

17.

umiejętność obliczania ilości reagentów na podstawie stosunku masowego pierwiastków w związku chemicznym; umiejętność określania liczby elektronów walencyjnych na podstawie układu okresowego;

C

r

18.

C

r

154

19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

umiejętność zapisywania określonej liczby cząsteczek pierwiastków gazowych; rozumienie pojęć „liczba atomowa” i „liczba masowa”; umiejętność prawidłowego zapisu równania reakcji chemicznej; umiejętność przewidywania produktów określonej reakcji chemicznej; rozumienie mechanizmu tworzenia się wiązań chemicznych; umiejętność przewidywania produktów rozpadu promieniotwórczego jądra atomowego; umiejętność obliczania reagentów na podstawie równania reakcji chemicznej.

C B C D B D D

r r r d d d d

VIII

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena

Zadanie

Prawidłowa odpowiedź

Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu

Uzyskana ocena

1 2 3. 4 5 6 7. 8.

C C A B C D D A (k) 5z7

dopuszczający (k)

dostateczny

dobry

bardzo dobry

9 10 11 12 13 14.

B C D B B B (k+p)

155

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

15. 16 17 18 19 20 21. 22 23 24 25.

A A D D B C A B C A D (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r)

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Rozdział III: Roztwory wodne
Roztwory wodne – sprawdzian wiedzy i umiejętności

1. Która z informacji o występowaniu wody w przyrodzie jest prawdziwa? A. B. C. W skład wszystkich żywych organizmów wchodzą duże ilości wody. Najwięcej wody znajduje się w hydrosferze, to znaczy w oceanach, morzach i rzekach. W atmosferze występują niewielkie ilości wody.

2. Woda do picia powinna być: A. B. C. D. pozbawiona bakterii chorobotwórczych i substancji trujących. tylko destylowana. pobierana wyłącznie z ujęć wodociągowych. pozbawiona rozpuszczonych gazów.

3. Co należy zrobić, aby z wody morskiej otrzymać czystą chemicznie wodę? A. B. C. D. Przesączyć. Oziębić. Przedestylować. Żaden ze sposobów nie jest właściwy.

156

4. Małymi porcjami rozpuszczano siarczan(VI) miedzi(II) w wodzie tak długo, aż niebieskie kryształki opadły na dno naczynia. Jaki roztwór otrzymano? A. B. C. D. Nienasycony. Nasycony. Rozcieńczony. Koloidowy.

5. Do czterech zlewek z wodą wprowadzono niewielkie ilości mąki, gliny, kredy i cukru, a następnie dokładnie wymieszano. W której zlewce powstał roztwór? A. B. C. D. Z Z Z Z mąką. gliną. kredą. cukrem.

VIII

6. Jak nazywamy wydzielanie się substancji stałej z roztworu? A. B. C. D. Parowaniem. Krystalizacją. Topnieniem. Rozpuszczaniem.

7. W jaki sposób można rozdzielić mieszaninę kredy i wody? A. B. C. Przez oziębianie. Przez krystalizację. Przez sączenie.

8. Na jakiej podstawie twierdzimy, że roztwory to mieszaniny jednorodne? A. B. C. Ponieważ ich składniki są widoczne gołym okiem. Ponieważ nie można rozdzielić składników. Dlatego, że nie można rozróżnić składników.

9. Co należy zrobić, aby zwiększyć rozpuszczalność tlenu w wodzie? A. B. C. D. Obniżyć temperaturę i zwiększyć ciśnienie. Podnieść, a następnie obniżyć temperaturę. Zwiększyć, a następnie zmniejszyć ciśnienie. Podnieść temperaturę i zmniejszyć ciśnienie.

157

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

10. Mechaniczne oczyszczanie ścieków polega na: A. B. C. D. mieszaniu ich z wodnym roztworem chloru. wprowadzeniu ścieków do odstojników, gdzie wszystkie zanieczyszczenia opadają na dno. przepuszczaniu ścieków przez warstwę żwiru i piasku, na której zatrzymują się zawiesiny. przepuszczaniu ścieków przez warstwę osadu zawierającą mikroorganizmy, dla których ścieki są pożywką.

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

11. Jakie jest stężenie procentowe roztworu otrzymanego przez rozpuszczenie 15 g cukru w 60 g wody? A. B. C. D. 15% 20% 75% 6%

12. Do kiszenia ogórków stosuje się 8-procentowy roztwór soli kamiennej. Ile soli i ile wody trzeba użyć do przyrządzenia 1000 g tego roztworu? A. B. C. D. 80 g soli i 80 g wody; 1000 g soli i 1000 g wody; 80 g soli i 920 g wody; 80 g soli i 1000 g wody.

13. Co należy zrobić, aby z roztworu nasyconego otrzymać roztwór nienasycony? A. B. C. D. Dolać rozpuszczalnika. Oziębić roztwór. Odparować część rozpuszczalnika. Dosypać substancji rozpuszczonej.

158

VIII

14. Korzystając z wykresu rozpuszczalności, określ, ile gramów siarczanu(VI) miedzi(II) można rozpuścić w 100 g wody w temperaturze 80°C. A. B. C. D. 80 g 55 g 40 g 100 g

159

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

15. Odczytaj z wykresu, która z wymienionych substancji ma najmniejszą rozpuszczalność w temperaturze 20°C:

A. B. C. D.

azotan(V) potasu; cukier; sól kamienna, czyli chlorek sodu; siarczan(VI) miedzi(II).

16. Odparowano 50 g roztworu cukru o stężeniu 15%. Jaka jest masa wydzielonego cukru? A. B. C. D. 5g 7,5 g 15 g 50 g

160

17. Do 150 g 40-procentowego roztworu soli kamiennej dodano 150 g wody. Jakie jest stężenie procentowe nowego roztworu? A. B. C. D. 66,6% 60% 15% 20%

VIII
18. Jakie procesy fizyczne zachodzą kolejno w czasie destylacji cieczy? A. B. C. D. Skraplanie i krzepnięcie. Skraplanie i topnienie. Parowanie i skraplanie. Topnienie i parowanie.

19. W naczyniu znajdują się kryształy soli kamiennej (chlorku sodu) i jej wodny roztwór. W ciągu minuty 2 g tej substancji wykrystalizowywuje się z roztworu i jednocześnie 2 g kryształów ulega rozpuszczeniu. Jaki roztwór znajduje się w naczyniu? A. B. C. D. Nienasycony. Nasycony. Stężony. Rozcieńczony.

20. Jakie zmiany zajdą w nasyconym roztworze siarczanu(VI) miedzi(II), gdy oziębimy go od temperatury 60°C do temperatury 20°C? Udzielając odpowiedzi, skorzystaj z wykresu rozpuszczalności. A. B. C. D. Nie zaobserwuje się żadnych zmian. Oziębiony roztwór będzie roztworem nienasyconym. Zwiększy się stężenie roztworu. Zaczną się wytrącać kryształki substancji rozpuszczonej

161

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

21. Cząsteczki wody mogą się łączyć w większe ugrupowania. Właściwość taka nazywa się: A. B. C. D. asocjacją. sublimacją. krystalizacją. skraplaniem.

22. Do 150 g 20-procentowego roztworu cukru dodano 10 g cukru. Jakie jest stężenie procentowe otrzymanego roztworu? A. B. C. D. 20% 30% 25% 18,75%

23. Rozpuszczalność soli kamiennej w temperaturze 20°C wynosi 36 g. Jakie jest stężenie procentowe tego roztworu? A. B. C. D. 36% 26,5% 20% 56%

162

3 3 24. Do 250 cm 30-procentowego roztworu o gęstości 1,2 g/cm dodano 100 g wody. Jakie jest stężenie procentowe otrzymanego roztworu? A. B. C. D. 30% 22,5% 12,6% 35,5%

VIII
25. Do czterech zlewek, zawierających po 50 g wody o temperaturze 40°C, wprowadzono: 100 g cukru, 20 g soli kamiennej, 10 g kwasu borowego i 20 g siarczanu(VI) miedzi(II). Korzystając z wykresu rozpuszczalności, określ, które substancje rozpuściły się w tej ilości wody.

A. B. C. D.

wszystkie tylko cukier tylko siarczan(VI) miedzi(II) chlorek sodu i cukier

163

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Cele i wymagania poszczególnych zadań testowych

Numer zadania 1.

Zadanie sprawdza:

Cele A B A B C

Wymagania

wiadomości o występowaniu wody w przyrodzie; rozumienie znaczenia czystości wody; znajomość sposobów oczyszczania wody; rozumienie pojęć: „roztwór nasycony” i „nienasycony”; umiejętność zakwalifikowania mieszanin do roztworów i zawiesin; rozumienie zjawiska krystalizacji; umiejętność rozdzielania mieszanin niejednorodnych; rozumienie pojęcia roztworu jako mieszaniny jednorodnej; rozumienie zależności rozpuszczalności gazów od temperatury i ciśnienia; rozumienie procesów mechanicznego i biologicznego oczyszczania ścieków; umiejętność obliczania stężenia procentowego roztworów; rozumienie pojęcia stężenia procentowego roztworów; umiejętność otrzymywania roztworu nienasyconego z nasyconego ; umiejętność odczytywania z wykresu rozpuszczalności substancji w danej temperaturze; umiejętność określania ilości substancji rozpuszczającej się w określonej temperaturze; umiejętność obliczania ilości substancji w danym roztworze; umiejętność obliczania stężenia procentowego w czasie rozcieńczania roztworu;

k k k k k

VIII

2. 3. 4. 5.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

6. 7. 8.

B C B

k k p

9.

B

p

10.

B

p

11.

C

p

12. 13.

B C

p p

14.

C

p

15.

C

p

16.

C

r

17.

C

r

164

18. 19.

rozumienie procesu destylacji; rozumienie procesów zachodzących w roztworze nasyconym; umiejętność korzystania z wykresów rozpuszczalności; znajomość procesów, jakim ulega woda; umiejętność obliczania stężeń roztworów w czasie ich zatężania; umiejętność obliczania stężenia procentowego roztworu na podstawie rozpuszczalności; umiejętność obliczania stężenia procentowego roztworu z uwzględnieniem gęstości; umiejętność sprawnego posługiwania się wykresem rozpuszczalności.

B B

r r

20. 21. 22.

C A C

r r d

VIII

23.

C

d

25.

D

d

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena:
Zadanie Prawidłowa odpowiedź A, B, C A C B D B C B (p) 6z8 (k) 5z7 Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu Uzyskana ocena

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

dopuszczający (k)

dostateczny

dobry

bardzo dobry

9. 10. 11. 12. 13. 14.

A B, C B C A B (k+p)

165

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

24.

D

d

15. 16. 17. 18. 19. 20. 21.

D B D C B B A C B B D (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r)

VIII

22. 23. 24. 25.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Przyporządkowanie zadań testowych do oczekiwanych osiągnięć zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego
Zestawy testów z działu Oczekiwane osiągnięcia Określanie właściwości różnorodnych substancji, powiązanie ich z zastosowaniem i wpływem na środowisko naturalne. Wyjaśnianie przebiegu prostych procesów chemicznych, zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równań. 1., 5., 6., 7., 9., 14., 16., 22., 23., 24. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doświadczeń chemicznych. Bezpieczne posługiwanie się sprzętem laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o znanym składzie chemicznym. 5., 10., 15., 21., 23., 25. Dostrzeganie przemian w najbliższym otoczeniu oraz czynników, które wpływają na ich przebieg. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycznych.

1. Substancje chemiczne i ich przemiany 2. Atom i cząsteczka

1., 2., 3., 8., 10., 11., 12., 13., 15., 17., 19., 21.

1., 4., 5., 10., 18., 21., 22., 23., 24., 25.

9., 13., 15., 19., 25.

20.

1., 2., 3., 4., 5., 6., 8., 9., 11., 16., 17., 18., 20., 23., 24.

7., 8., 9., 11., 12., 13., 15., 19., 21., 22., 24.

10.

10., 11., 12., 13., 25.

25.

10., 14., 17., 25.

166

3. Roztwory wodne

2., 3., 6., 8., 9., 10., 14., 20.

2., 4., 5., 6., 8., 9., 10., 13., 14., 15., 18., 19., 20., 21.

2., 4., 5., 7., 9., 10., 12., 15., 18., 19., 21.

3., 18.

1., 4., 9., 10., 12., 20.

11., 13., 16., 22., 24.,

12., 14., 17., 23., 25.

KLASA II
Rozdział I: Kwasy i wodorotlenki

VIII

Sprawdź swoją wiedzę o kwasach i wodorotlenkach

1. Badano przewodnictwo elektryczne różnych roztworów: kwasu siarkowego(VI) – 1, octu – 2, wodorotlenku potasu – 3, cukru – 4 i wody destylowanej – 5. Użyto zestawu składającego się z elektrod grafitowych połączonych ze źródłem prądu i żaróweczką. Które roztwory spowodowały zaświecenie się żaróweczki? A. B. C. D. 2i4 2i3 4i5 3, 4 i 5

2. W którym punkcie podano tylko wzory kwasów? A. B. C. D. H2SO4, HNO3, H2S H2SO4, NaOH, H2O MgO, CO2, SO2 NaOH, KOH, Ca(OH)2

3. W którym punkcie podano wyłącznie wzory wodorotlenków? A. B. C. D. KOH, HCl, HNO3 H2SO4, NaCl, Mg(OH)2 Mg(OH)2, Ca(OH)2, NaOH KOH, H O, HCl 2

167

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

4. Jony wodorotlenkowe OH– powstają podczas dysocjacji wodnych roztworów: A. B. C. D. kwasów. zasad. kwasów i zasad. Żadna odpowiedź nie jest właściwa.

VIII

5. W którym punkcie podano tylko wzory jonów? A. OH–, H2O, Hcl K+, HNO3, NaOH HCl, KOH, NaOH H+, OH–, Ca2+

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

B. C. D.

6. W czterech zlewkach znajdują się roztwory następujących substancji: wodorotlenku sodu, kwasu solnego, cukru i soku z cytryny. Do każdej ze zlewek dodano alkoholowego roztworu fenoloftaleiny. W której zlewce fenoloftaleina przybrała malinową barwę? A. B. C. D. W W W W zlewce zlewce zlewce zlewce z z z z roztworem roztworem roztworem roztworem wodorotlenku sodu. kwasu solnego. cukru. soku z cytryny.

7. Aby rozcieńczyć stężony kwas solny, należy: A. B. C. D. dodawać małymi porcjami na przemian raz wodę, raz kwas. nalewać wodę do kwasu. nalewać kwas po ściance naczynia, w którym znajduje się woda. nalewać jednocześnie wodę i kwas.

8. Otworzono pojemnik ze stężonym kwasem i zaobserwowano wydzielanie się brunatnego dymu. Jaki gaz znajdował się w tym pojemniku? A. B. C. D. kwas kwas kwas kwas solny siarkowy(VI) azotowy(V) siarkowodorowy

168

9. Kwas solny to substancja, która: I. II. III. IV. wchodzi w skład soku żołądkowego. powstaje przez rozpuszczenie chlorowodoru w wodzie. barwi uniwersalny papierek wskaźnikowy na kolor niebieski. jest silnie higroskopijna.

Właściwe odpowiedzi to: A. B. C. D. I, II i III; I i II; I, III i IV; Wszystkie odpowiedzi są właściwe.

VIII

10. Gazowy wodór jest jednym z produktów reakcji: A. B. C. D. dysocjacji kwasów tlenowych. dysocjacji kwasów beztlenowych. sodu i potasu z wodą. tlenków niemetali z wodą.

11. Do czterech probówek zawierających cztery różne tlenki – SO2, MgO, P4O10, FeO – dodano wody i dokładnie wymieszano. W których probówkach powstały kwasy? A. B. C. D. W probówce 1. i 3. W probówce 1. i 2. We wszystkich probówkach. Tylko w probówce 4.

12. W wyniku dysocjacji jonowej zasad powstają: A. B. C. D. jony jony jony jony metalu i jony wodorotlenkowe. metalu i jony reszty kwasowej. wodorowe i jony wodorotlenkowe. wodorowe i jony reszty kwasowej.

169

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

13. Jaki ładunek ma kation magnezu w wodorotlenku magnezu Mg(OH)2? A. B. C. D. 3+ 3–

2+ 2–

VIII
14. Które z zanieczyszczeń powietrza powodują powstanie kwaśnych opadów? A. B. C. D. sadza pyły tlenek siarki(IV) tlenek wapnia

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

15. W 45 g wody rozpuszczono 5 g wodorotlenku potasu. Stężenie procentowe otrzymanego roztworu wynosi: A. B. C. D. 11% 10% 9% 5%

16. Które z równań opisuje proces otrzymywania kwasu siarkowego(VI)?

A. B. C. D.

CO2 + H2O # H2CO3 SO3 + H2O # H2SO4 SO2 + H2O # H2SO3 + 2– H2SO4 # 2H + SO4

17. Zasady to: A. B. C. D. wodne roztwory kwasów beztlenowych. wodne roztwory kwasów tlenowych. wodne roztwory wodorotlenków. wszystkie substancje o właściwościach żrących.

170

18. Kwas siarkowy(IV) jest nietrwały, ponieważ: A. B. C. D. powstaje w wyniku reakcji tlenku siarki(IV) z wodą. jest kwasem tlenowym. pod wpływem wody dysocjuje na kationy wodoru i aniony siarczanowe(IV). łatwo rozpada się na wodę i tlenek węgla(IV).

19. Jaki jest odczyn roztworu, w którym liczba jonów H+ jest większa od jonów OH–? A. B. C. D. Kwasowy. Zasadowy. Obojętny. Żadna z odpowiedzi nie jest właściwa.

VIII

20. Zmieszano rozcieńczone roztwory wodorotlenku sodu i wodorotlenku potasu. Jakie jony znajdują się w tym roztworze? A. B. C. D. tylko jony OH– Na+, K+, OH–

K+, OH– Na+, OH–

21. Ile powstanie kwasu siarkowego(VI) w reakcji 8 g trójtlenku siarki z wodą? A. B. C. D. 8,2 6,2 4,9 9,8 g g g g

22. Wskaż prawidłowo napisane równanie dysocjacji kwasu azotowego(V). A. B. C. D. HNO3 → H+ + NO3– HNO2 → H+ + NO2– HCl → H+ + Cl– H2CO3 → 2H+ + CO32

171

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

23. Które z podanych substancji są produktami reakcji K + H O? 2 A. B. C. D. wodór i tlen; tlenek sodu; wodorotlenek potasu i wodór; tlenek potasu i wodór.

VIII

24. Która para tlenków w reakcji z wodą tworzy substancję zmieniającą barwę oranżu metylowego z pomarańczowej na czerwoną? A. P4O10 i SO3 SO2 i CaO MgO i CaO Na2O i K2O

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

B. C. D.

172

Cele i wymagania poszczególnych testów

Numer testu 1.

Test sprawdza:

Cele

Wymagania k

znajomość faktu, że kwasy i zasady przewodzą prąd elektryczny; umiejętność wybrania wzorów kwasów spośród innych wzorów sumarycznych; umiejętność wybrania wzorów wodorotlenków spośród innych wzorów sumarycznych; umiejętność kojarzenia zasad z charakterystycznymi jonami; umiejętność wskazania jonów wśród innych wzorów; umiejętność wskazania kwasu lub zasady na podstawie zmiany barwy wskaźnika; rozumienie zachowania środków ostrożności w czasie rozcieńczania kwasów; rozumienie charakterystycznych właściwości kwasów; rozumienie właściwości fizycznych i chemicznych kwasów; umiejętność określenia reakcji, w wyniku której powstaje wodór; umiejętność wskazania tlenków kwasowych wśród innych tlenków; rozumienie definicji zasad według teorii Arrheniusa; umiejętność określania ładunku jonów metali w odpowiednich wodorotlenkach; rozumienie mechanizmu powstawania kwaśnych deszczów; umiejętność obliczania stężenia procentowego na podstawie ilości substancji rozpuszczonej i rozpuszczalnika; umiejętność zapisu równania reakcji otrzymywania kwasów; umiejętność odczytania równania dysocjacji zasady;

A

2.

C

k

VIII

3.

C

k

4.

C

k

5. 6.

C C

k k

7.

C

k

8. 9. 10.

B B C

p p p

11.

C

p

12. 13.

B C

p p

14. 15.

B C

p p

16. 17.

C C

r r

173

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

18. 19. 20.

rozumienie pojęć „wodorotlenek” i „zasada”; rozumienie pojęcia „nietrwały”; rozumienie zależności między odczynem roztworu a ilością + – jonów H i OH w roztworze; umiejętność wskazania jonów powstałych w procesie dysocjacji zasad; umiejętność dokonywania obliczeń stechiometrycznych na podstawie przebiegu reakcji chemicznych; umiejętność zapisu równania dysocjacji elektrolitycznej; umiejętność wskazania substancji, która jest produktem wybranej reakcji; rozumienie zmiany barwy wskaźników w zależności od odczynu roztworu.

B B B

r r r

VIII

21.

C

r

22.

D

d

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

23. 24.

C C

d d

25.

B

d

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena

Zadanie

Prawidłowa odpowiedź

Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu

Uzyskana ocena

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13.

B A C B D A C C B C A A C (p) 6z8 (k) 5z7

dopuszczający

d o s t a t

d o b r y

b a r d z o

(k)

e c z n y d o b r y

(k+p)

174

14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

C B B B C D A B D A C A (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r)

VIII

Rozdział II: Sole

Sprawdź swoją wiedzę o solach

1. Która informacja dotycząca występowania soli w przyrodzie jest prawidłowa? A. B. C. D. Wiele soli wchodzi w skład skorupy ziemskiej. W wodach mórz i oceanów znajdują się rozpuszczone sole. Niektóre sole budują tkankę kostną. Wszystkie informacje są prawidłowe.

2. W którym punkcie wypisano tylko sole? A. B. C. D. chlorek sodu, kwas solny, wodorotlenek sodu; azotan(V) potasu, węglan wapnia, siarczan(VI) miedzi(II); fosforan(V) potasu, chlorek wapnia, kwas fosforowy(V); wodorotlenek wapnia, wodorotlenek sodu, chlor.

3. Reakcja zobojętniania to reakcja: A. B. C. D. kwasu z zasadą. kwasu z metalem. tlenku metalu z tlenkiem niemetalu. metalu z niemetalem.

175

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

4. Chlorki to sole kwasu: A. B. C. D. siarkowodorowego. siarkowego(IV). solnego. siarkowego(VI).

VIII

5. Na pięciu pojemnikach z substancjami chemicznymi były umieszczone następujące wzory: 1) 2) 3) 4) 5) NaOH NaCl MgSO4 MgO H2SO4

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Które z tych substancji są solami? A. B. C. D. 1, 2 i 3; 2, 3 i 4; 2 i 3; 3, 4 i 5;

6. Do trzech zlewek wlano do połowy ich objętości wody destylowanej. Następnie do jednej wsypano niewielką ilość siarczanu(VI) miedzi(II), a do drugiej – węglanu sodu i dokładnie wymieszano. Do każdej ze zlewek wprowadzono dwie elektrody grafitowe połączone ze źródłem prądu stałego i żaróweczką. W której zlewce żaróweczka się zaświeciła? A. B. C. D. We wszystkich zlewkach. Tylko w 3. zlewce. W 1. i 2. zlewce. Tylko w 1. zlewce.

7. W probówce umieszczono wiórki magnezu. Jakiego kwasu należy dodać, aby otrzymać sól o wzorze Mg(NO3)2? A. B. C. D. HNO2 HNO3

HCl H3PO4

176

8. Sole zbudowane są z: A. B. C. D. kationów kationów kationów kationów metali i anionów wodorotlenkowych. metali i anionów reszt kwasowych. wodorowych i anionów wodorotlenkowych. wodorowych i anionów reszt kwasowych.

9. Jakie jony powstają w wyniku dysocjacji siarczanu(VI) sodu przebiegające zgodnie z równaniem: H O 2 Na2SO4 →2Na+ + SO42– ? A. B. C. D. Dwa kationy i jeden anion. Dwa kationy i dwa aniony. Jeden kation i jeden anion. Jeden kation i dwa aniony.

VIII

10. Która z podanych soli baru dobrze rozpuszcza się w wodzie? A. B. C. D. BaSO4 Ba3(PO4)2

BaCl2

BaCO3

11. Na zajęciach koła chemicznego uczniowie przeprowadzili doświadczenie polegające na działaniu kwasem solnym na magnez. Wydzielający się w wyniku reakcji gaz zidentyfikowali łuczywkiem (usłyszeli charakterystyczny trzask). Produktami tej reakcji były: A. B. C. D. MgCl2 i Cl2. MgCl2 i H2.

Cl2 i H2. Mg i HCl.

12. Który zestaw zawiera tylko jony powstające w wyniku dysocjacji soli? A. B. C. D. Na+, H+, OH– Cl–, OH–, SO42– Na+, K+, OH–

Mg2+, Cl–, NO3–

177

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

13. Reakcja zobojętniania polega na łączeniu się: A. B. C. D. kationów kationów kationów kationów wodorowych z anionami reszt kwasowych. wodorowych z anionami wodorotlenkowymi. metali z anionami wodorotlenkowymi. metali z anionami reszt kwasowych.

VIII

14. Ile gramów siarczanu(VI) miedzi(II) należy rozpuścić w 45 g wody, aby otrzymać 10-procentowy roztwór tej soli? A. B. C. D. 10 g 5g 4,5 g 5,5 g

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

15. Zmieszano roztwory dwóch soli i zaobserwowano wytrącanie się osadu trudno rozpuszczalnego w wodzie. Jaka zaszła reakcja? A. B. C. D. zobojętniania syntezy strąceniowa analizy

16. Jaki jest ładunek anionu reszty kwasowej związku o wzorze K2SO3. A. B. C. D. 2+ 3– 2– 3

17. Które z podanych równań przedstawia otrzymywanie siarczanu(VI) baru w reakcji zobojętniania. A. B. C. D. Ba(OH)2 + H2SO4 → BaSO4 + 2H2O Ba(OH)2 + SO3 → BaSO4 + H2O

BaO + SO3 → BaSO4 Ba + H2SO4 → BaSO4 + H2

178

VIII

18. Do probówki zawierającej roztwór wodorotlenku wapnia wdmuchiwano powietrze z płuc i zaobserwowano mętnienie roztworu, a następnie wytrącanie się białego osadu. Osadem tym jest: A. B. C. D. Ca(OH)2. CaCO3. CaO. Ca3(PO4)2.

19. Do zlewki z roztworem zasady sodowej dodano kilka kropel fenoloftaleiny. Następnie za pomocą biurety wkraplano kropla po kropli roztwór kwasu azotowego(V), aż do momentu zaniku barwy. W którym punkcie zapisano produkty tej reakcji? A. B. C. D. Na+, NO3–, H+, OH– NaOH, H+, NO3– H+, OH–, HNO3 Na+, NO3–, H2O

179

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

20. Ile jonów powstanie w wyniku dysocjacji soli o wzorze K3PO4? A. B. C. D. 4 6 2 3

VIII

21. Zmieszano 30 g 10-procentowego roztworu siarczanu(VI) sodu z 20 g 5-procentowego roztworu tej soli. Jakie jest stężenie procentowe otrzymanego roztworu? A. B. C. D. 15% 8% 5% 10%

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

22. Do zlewki zawierającej wodę morską dodano roztwór azotanu(V) srebra i zaobserwowano wytrącanie się osadu chlorku srebra AgCl. Jakie jony wykryto w wodzie morskiej? A. B. C. D. NO3– Ag+

Cl– Na+

23. Ile gramów chlorku magnezu powstanie w wyniku reakcji 2,4 g magnezu z chlorem przebiegającej zgodnie z równaniem Mg + Cl2 → MgCl2? A. B. C. D. 33,4 g 95 g 12 g 9,5 g

24. W którym z roztworów pH będzie równe 7? A. B. C. D. NaOH i HNO3 w takim stosunku, że na jeden jon sodu przypada jeden jon azotanowy(V). Mg(OH)2 i HNO3 w takim stosunku, że na jeden jon magnezu przypada jeden jon azotanowy(V). KOH i HCl w takim stosunku, że na dwa kationy potasu przypadają trzy jony chlorkowe. Ca(OH)2 i HCl, w takim stosunku, że na dwa jony wapnia przypada jeden jon chlorkowy.

180

25. Do czterech probówek z roztworem węglanu sodu dodano roztwory czterech soli. W której probówce nie wytrącił się osad? Skorzystaj z tablicy rozpuszczalności. A. B. C. D. W W W W probówce probówce probówce probówce 1., 2. i 3. 4. 2., 3. i 4. 3. i 4.

VIII

Cele i wymagania poszczególnych testów
Numer testu 1. 2. 3. 4. Test sprawdza: Cele Wymagania k k k k

znajomość występowania soli w przyrodzie; umiejętność wyróżniania soli spośród innych substancji; umiejętność wybrania substratów reakcji zobojętniania; znajomość nazw soli pochodzących od wskazanych kwasów; umiejętność wskazania wzorów soli; rozumienie faktu, że sole przewodzą prąd elektryczny; umiejętność wskazania produktów reakcji metalu z kwasem; rozumienie jonowej budowy soli; umiejętność przewidywania ilości jonów powstałych w wyniku dysocjacji; umiejętność posługiwania się tabelą rozpuszczalności; umiejętność wskazania jonów powstałych w wyniku dysocjacji soli; znajomość faktu, że w reakcjach kwasu z metalami powstaje sól i wodór;

A C C A

5. 6. 7.

C B C

k k k

8. 9.

B C

p p

10. 11.

C A

p p

12.

C

p

181

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

13. 14.

rozumienie reakcji zobojętniania; umiejętność sporządzania roztworów soli o określonym stężeniu; rozumienie reakcji strącania osadów; umiejętność określania ładunku anionu reszty kwasowej; umiejętność pisania równań reakcji otrzymywania soli w reakcjach zobojętniania; umiejętność wskazania produktów reakcji wodorotlenków z tlenkami niemetali; umiejętność wskazania produktów reakcji zobojętniania; umiejętność określania ilości jonów powstałych w wyniku dysocjacji; rozumienie zależności między odczynem roztworu a ilością + – jonów H i OH w roztworze; umiejętność określania składu osadu soli; umiejętność dokonywania obliczeń stechiometrycznych; umiejętność określania pH roztworu; umiejętność przewidywania produktów reakcji dwóch soli dobrze rozpuszczalnych w wodzie.

B C

p p

15. 16. 17.

B C C

p r r

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

18.

C

r

19. 20.

C C

r r

21.

B

r

22. 23. 24. 25.

C D C D

d d d d

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena
Zadanie Prawidłowa odpowiedź Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu Uzyskana ocena

1. 2. 3. 4. 5. 6.

D B A C C C (k) 5z7

Dopuszczający

d o s t a t

d o b r y

b a r d z o

182

7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

B B A C B D B B C (p) 6z8

(k)

e c z n y d o b r y

(k+p)

VIII

A B D A B C D A B (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r)

Rozdział III: Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego
Sprawdź swoją wiedzę o surowcach i tworzywach mineralnych

1. W którym punkcie wymieniono tylko surowce mineralne? A. B. C. D. węgiel brunatny, cement, beton; sól kamienna, siarka, węgiel kamienny; wapień, gips, szkło; ropa naftowa, gaz ziemny, zaprawa murarska;

2. Składnikiem skał bywa minerał kalcyt – węglan wapnia o wzorze: A. B. C. D. CaO. Ca(OH)2. MgCO3. CaCO3.

183

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

C

3. Podstawowym składnikiem zaprawy murarskiej jest: A. glina. B. piasek. C. wapno gaszone. D. cement. 4. Skały wapienne można rozpoznać działając na nie:

VIII

A. B. C. D.

kwasem solnym. wodą. wodorotlenkiem wapnia. roztworem cukru.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

5. Które z podanych substancji należą do węgli kopalnych? 1 – węgiel kamienny A. B. C. D. 1, 1, 2, 1, 2 3 3 2 i i i i 3 4 4 4 2 – węgiel brunatny 3 – sadza 4 – torf

6. Aby unieruchomić złamaną kość należy użyć: A. B. C. D. gipsu. cementu. kredy. piasku.

7. Najbardziej rozpowszechnionymi pierwiastkami w skorupie ziemskiej są: A. B. C. D. azot i węgiel. glin i żelazo. tlen i krzem. sód i magnez.

8. W wyniku prażenia węglanu wapnia CaCO3 powstaje: A. B. C. D. Ca i CO2. CaO i CO2.

Ca(OH)2 i H2O. CaCl2 i H2O.

184

9. Pod wpływem której grupy związków chemicznych zachodzi chemiczne wietrzenie skał? A. B. C. D. MgO, H2O, NaCl H2SO4, ZnO, P2O5 H2O, H2SO3, CO2 NH3, NaCl, PbO

10. Do produkcji szkła stosuje się: A. B. C. D. piasek kwarcowy, wodę, cement. piasek kwarcowy, wapień, sodę. gips, wapień, glinę. żwir, cement, wodę.

VIII

11. W procesie suchej destylacji węgla kamiennego można otrzymać: A. B. C. D. asfalt, olej napędowy, benzynę. gaz świetlny, wodę pogazową, koks. mazut, koks, asfalt. koks, benzynę, naftę.

12. Aktywne chemicznie metale można otrzymać: A. B. C. D. metodą hutniczą z rud. działając na nie wodą. przez elektrolizę stopionych soli tych metali. Wszystkie odpowiedzi są właściwe.

13. Które z poniższych równań reakcji przedstawia gaszenie wapna palonego? A. B. C. D. CaCO3 → CaO + CO2 Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2 CaO + CO2 → CaCO3 CaO + H2O → Ca(OH)2

185

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

14. Jakiej substancji należy użyć do zobojętnienia zakwaszonej gleby? A. B. C. D. CaO NaCl HCl CO2

VIII

15. W stanie wolnym występują tylko pierwiastki: A. B. C. D. platyna, rtęć, sód. miedź, ołów, jod. platyna, złoto hel. złoto, srebro, potas.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

16. Wskaż wzór gipsu krystalicznego. A. B. C. D. CaSO4 * 2H2O (CaSO4) * H2O Na2SiO4 SiO2

17. Na stary tynk podziałano kwasem solnym i zaobserwowano wydzielanie się gazu. Które z równań przedstawia zachodzący proces? A. B. C. D. CaCO3 + H2O + CO2 → Ca(HCO3)2 CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + H2O + CO2 CaO + 2HCl → CaCl2 + H2O Ca(OH)2 + 2HCl → CaCl2 + 2H2O

18. Z którą substancją na gorąco reaguje tlenek krzemu(IV) – SiO2? A. B. C. D. HCl H2O NaOH H2S

186

VIII

19. Proces redukcji hematytu – tlenku żelaza(III) – zachodzący w wielkim piecu można przedstawić równaniem: A. B. C. D. 2FeO + C → 2Fe + CO2. Fe2O3 + 3H2 → 2Fe + 3H2O. FeO + H2 → Fe + H2O. Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2.

20. Podczas elektrolizy wodnego roztworu chlorku miedzi(II) CuCl2 na anodzie wydziela się: A. B. C. D. miedź. wodór. tlen. chlor.

187

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

21. Ile gramów tlenku wapnia można otrzymać w wyniku prażenia 1 kg węglanu wapnia? A. B. C. D. 400 g 560 g 56 g 100 g

VIII

22. Które równanie ilustruje proces twardnienia zaprawy gipsowej? A. B. CaCO3 → CaO + CO2 Ca(OH)2 → CaO + H2O

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

C. D.

2(CaSO4 · 2H2O) → (CaCO3)2 · H2O + 3H2O CaSO4 · H2O + 3H2O → 2(CaSO4 · 2H2O)

23. Na węglu drzewnym ogrzewano w płomieniu palnika tlenek ołowiu(II). Jakie produkty otrzymano? A. B. C. D. PbCO3 i CO2 PbO i C Pb i CO2 Pb i H2O

24. Która z wymienionych substancji jest jednym z produktów reakcji: NaOH + SiO2 → produkty A. B. C. D. krzem krzemian sodu kwarc wodorotlenek sodu

25. Podczas redukcji 1 kg hematytu zawierającego tlenek żelaza(III) otrzymano 224 g żelaza. Jaka jest zawartość procentowa tlenku żelaza(III) w tej próbce hematytu? A. B. C. D. 22,4% 11,2% 32% 28%

188

Cele i wymagania poszczególnych testów

Numer testu 1. 2.

Test sprawdza

Cele

Wymagania k k

rozumienie pojęcia „surowce mineralne”; umiejętność wybrania wzoru chemicznego węglanu wapnia spośród innych; znajomość składników zaprawy murarskiej; umiejętność rozpoznawania skał wapiennych; rozumienie pojęcia „węgiel kopalny”; rozumienie zastosowania gipsu; znajomość rozpowszechniania pierwiastków w skorupie ziemskiej; umiejętność wybrania produktów prażenia węglanów; rozumienie procesów wietrzenia skał; znajomość podstawowych surowców do produkcji szkła; rozumienie procesu suchej destylacji węgla kamiennego; umiejętność wskazania sposobu otrzymywania metali aktywnych; umiejętność napisania reakcji gaszenia wapna palonego; rozumienie potrzeby stosowania tlenku wapnia do odkwaszania gleby; umiejętność wskazania pierwiastków występujących w stanie wolnym; rozumienie pojęcia „gips krystaliczny”; umiejętność napisania reakcji węglanu wapnia z kwasem solnym; umiejętność wskazania substancji, która reaguje na gorąco z krzemionką;

B C

3. 4. 5. 6. 7.

A C B B A

k k k k k

VIII

8. 9. 10. 11. 12.

C B A B C

p p p p p

13. 14.

C B

p p

15.

C

p

16. 17.

B C

r r

18.

C

r

189

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

19.

umiejętność zapisywania reakcji redukcji hematytu tlenkiem węgla; umiejętność wybrania substancji wydzielających się na elektrodach podczas elektrolizy chlorku miedzi(II); umiejętność dokonywania obliczeń na podstawie przebiegu reakcji chemicznej; umiejętność zapisywanie równania reakcji ilustrującej twardnienie zaprawy gipsowej; umiejętność przewidywania produktów reakcji tlenku ołowiu(II) z węglem; umiejętność przewidywania jednego z produktów reakcji kwarcu z zasadą sodową; umiejętność dokonywania obliczeń zawartości procentowej tlenku żelaza(III) w hematycie.

C

r

20.

C

r

21.

C

r

VIII

22.

C

d

23.

D

d

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

24.

D

d

25.

C

d

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena
Zadanie Prawidłowa odpowiedź Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu Uzyskana ocena

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.

B C C A D A C B C B B C D A C (p) 6z8 (k) 5z7

dopuszczalny

d o s t a t

d o b r y

b a r d z o

(k)

e c z n y d o b r y

(k+p)

190

16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

A B C D D B D C B C (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r)

VIII

Przyporządkowanie zadań testowych do oczekiwanych osiągnięć zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego
Zestawy testów z działu Oczekiwane osiągnięcia

Określanie właściwości różnorodnych substancji, powiązanie ich z zastosowaniem i wpływem na środowisko naturalne. 1., 2., 3., 5., 6., 9., 10., 11., 13., 18., 19., 20., 25. 1., 2., 3., 5., 8., 10., 11., 15., 16., 19., 25.

Wyjaśnianie przebiegu prostych procesów chemicznych, zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równań. 4., 5., 8., 11., 12., 16., 17., 19., 20., 21., 23., 24., 25. 4., 9., 11., 13., 15., 17., 19., 25.

Projektowanie i przeprowadzanie prostych doświadczeń chemicznych.

Bezpieczne posługiwanie się sprzętem laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o znanym składzie chemicznym. 7.

Dostrzeganie przemian w najbliższym otoczeniu oraz czynników, które wpływają na ich przebieg.

Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycznych.

Kwasy i wodorotlenki

1., 4., 7., 8., 21.

14.

15., 22.

Sole

6., 7., 12., 18., 21., 22., 23.

12.

1.

14., 20., 24.

191

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego

1., 2., 4., 5., 7., 10., 12., 15., 16., 18., 19.

4., 6., 8., 9., 10., 11., 12., 13., 14., 17., 18., 19., 20., 22., 24.

8., 17., 23.

4., 8., 12., 17.

3., 6., 9., 14., 22.

21., 25.

VIII

KLASA III
Rozdział I: Węgiel i jego związki

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Sprawdź swoją wiedzę o węglu i jego związkach

1. Które z podanych substancji należą do organicznych związków węgla? A. B. C. D. tlenek węgla(IV), metan, węglan wapnia; etan, polietylen, etyn; tlenek węgla(II), tlenek węgla(IV), kwas węglowy; kwas węglowy, grafit, diament.

2. Które z wymienionych właściwości fizycznych są właściwościami diamentu? A. B. C. D. Jest bezbarwny i bardzo miękki. Jest najtwardszym minerałem i nie przewodzi prądu elektrycznego. Przewodzi ciepło i prąd elektryczny. Jest bardzo twardy i rozpuszcza się w wodzie.

3. Grafit stosuje się do wyrobu: A. B. C. D. noży do cięcia szkła. grafitów do ołówków. końcówek wierteł. do produkcji oleju napędowego.

4. Wybierz substancje, które są odmianami węgla pierwiastkowego. A. B. C. D. diament, grafit, tlenek węgla(IV); sadza, diament, cement; diament, grafit, fulereny; metan, sadza, tlenek węgla(II).

192

5. Głównym źródłem węglowodorów są: A. B. C. D. węgiel kamienny i węgiel brunatny. torf i węgiel brunatny. wszystkie żywe organizmy. gaz ziemny i ropa naftowa.

6. Wiedząc, że cząsteczka butanu składa się z 4 atomów węgla i 10 atomów wodoru, wybierz prawidłowo napisany wzór sumaryczny tego związku. A. B. C. D. C3H8 C2H6

VIII

C4H10 C4H8

7. Która z podanych substancji nie należy do węgli kopalnych? A. B. C. D. Węgiel drzewny. Węgiel kamienny. Węgiel brunatny. Torf.

8. W którym szeregu podano tylko nazwy węglowodorów nasyconych? A. B. C. D. etan, etyn, propen; propen, butan, metan; metan, etan, propan; eten, propan, pentan.

9. W probówce ogrzewano niewielką ilość białego sera i zaobserwowano, że uległ on zwęgleniu. Na tej podstawie można sądzić, że: A. B. C. D. ser jest substancją organiczną. w skład sera wchodzi pierwiastek węgiel. pod wpływem ogrzewania ser uległ rozkładowi. wszystkie odpowiedzi są właściwe.

193

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

10. W którym punkcie najlepiej opisano właściwości metanu? A. B. C. D. Jest niepalnym gazem. Ma stały stan skupienia i dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jest bezbarwną cieczą o charakterystycznym zapachu. Jest gazem palnym, z powietrzem tworzy mieszaninę wybuchową.

VIII

11. Wiedząc, że wzór ogólny węglowodorów nasyconych ma postać: CnH2n+2, wybierz wzór sumaryczny węglowodoru nasyconego, w cząsteczce którego znajduje się 16 atomów wodoru. A. C7H16 B. C. D. C8H16 C9H16

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

C8H14

12. Podczas spalania gazu ziemnego przy małym dostępie powietrza może powstać toksyczny gaz. Jest to: A. B. C. D. tlenek węgla(IV). tlenek węgla(II). para wodna. azot.

13. Który z podanych wzorów jest wzorem strukturalnym węglowodoru nienasyconego? H H H    HCCCH    H H H 1. A. B. C. D. 1i2 2i3 1i3 Tylko 1 H C H 2. C H 3. H HC≡CH

194

14. Jaka jest zawartość procentowa węgla w etanie? A. B. C. D. 6% 20% 24% 80%

15. Jaki jest stosunek masowy węgla do wodoru w metanie? A. B. C. D. 1 1 1 3 : : : : 2 3 6 2

VIII

16. W którym punkcie podano tylko wzory węglowodorów szeregu homologicznego etenu? A. B. C. D. C2H4, C2H6, C2H2 CH4, C2H6, C3H8

C2H4, C3H6, C4H8 C2H6, C3H8, C4H10

17. Podczas spalania propanu może powstać: A. B. C. D. CO. CO2. H2O. Wszystkie wymienione substancje.

18. Które z równań opisuje proces całkowitego spalania metanu? A. B. C. D. CH4 + O2 → C + 2H2O 2CH4 + 3O2 → 2CO + 4H2O

CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O 2C2H6 + 7O2 → 4CO2 + 6H2O

195

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

19. Polietylen otrzymuje się w reakcji polimeryzacji etenu. W tej reakcji: A. B. C. D. eten eten eten eten jest monomerem, a polietylen polimerem. jest polimerem, a polietylen monomerem. i polietylen są polimerami. i polietylen są monomerami.

VIII

20. Do trzech probówek z rozcieńczonym roztworem manganianu(VII) potasu – KMnO4 – dodano kolejno: metan, eten i etyn. Probówki domknięto korkiem i lekko wstrząśnięto. W której probówce nastąpiło odbarwienie manganianu(VII) potasu?

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

A. B. C. D.

W 1. i 2. W 2. i 3. We wszystkich. Tylko w 1.

21. Ile gramów tlenku węgla(IV) powstanie ze spalenia 2,8 g etenu? A. B. C. D. 2,8 3,6 9,6 8,8 g g g g

22. W wyniku reakcji pewnego alkenu z wodorem powstał etan. Jaki to alken? A. B. C. D. eten; etan; propen; buten.

23. Związki należące do tego samego szeregu homologicznego mają: A. B. C. D. taki sam stan skupienia. zbliżone właściwości chemiczne. jednakową liczbę atomów węgla w cząsteczkach. jednakową liczbę grup  CH2 .

196

24. W wyniku spalenia 4,4 g pewnego alkanu powstało 13,2 g tlenku węgla(IV) i 7,2 g wody. Jaki węglowodór spalono? A. B. C. D. metan butan etan propan

25. Jakie wiązania pomiędzy atomami węgla mogą występować w węglowodorze o wzorze C4H6? A. B. C. D. Tylko wiązania pojedyncze. Tylko wiązania podwójne. Jedno wiązanie potrójne lub dwa wiązania podwójne. Dwa wiązania potrójne.

VIII

Cele i wymagania poszczególnych testów
Numer testu 1. Test sprawdza: Cele Wymagania

rozumienie faktu, że węgiel jest składnikiem związków organicznych; znajomość niektórych właściwości fizycznych diamentu; rozumienie zależności między właściwościami grafitu a jego zastosowaniem; umiejętność wskazania alotropowych odmian węgla pierwiastkowego wśród innych substancji; umiejętność wskazania surowców mineralnych, w których występują węglowodory; umiejętność zapisania wzoru sumarycznego węglowodoru w zależności od składu jego cząsteczki; znajomość odmian węgli kopalnych; rozumienie nazwy węglowodoru w zależności od rodzaju wiązań występujących między atomami węgla; umiejętność wykrywania węgla w substancjach organicznych;

B

k

2. 3.

A B

k k

4.

C

k

5.

C

k

6.

C

k

7. 8.

A B

k p

9.

C

p

197

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

10. 11.

znajomość właściwości metanu; umiejętność pisania wzorów sumarycznych węglowodorów na podstawie wzoru ogólnego; znajomość faktu, że tlenek węgla(II) jest gazem trującym; rozumienie różnic w budowie cząsteczek węglowodorów nasyconych i nienasyconych; umiejętność obliczania zawartości procentowej pierwiastków w związku chemicznym; umiejętność obliczania stosunku masowego poszczególnych pierwiastków związku chemicznego; umiejętność wskazania węglowodorów należących do tego samego szeregu homologicznego; umiejętność wskazania produktów spalania węglowodorów; umiejętność napisania równania reakcji spalania określonych węglowodorów; rozumienie pojęć „monomer” i „polimer”; umiejętność wykrywania węglowodorów nienasyconych; umiejętność obliczania ilości produktów na podstawie równania reakcji chemicznej; rozumienie mechanizmu reakcji węglowodorów nienasyconych z wodorem; umiejętność zakwalifikowania węglowodoru do określonego szeregu homologicznego na podstawie podobieństwa we właściwościach chemicznych; umiejętność ustalania wzoru sumarycznego węglowodoru na podstawie informacji o przebiegu reakcji chemicznej; umiejętność pisania wzorów strukturalnych węglowodorów o podobnych wzorach sumarycznych.

A C

p p

12. 13.

A B

p p

VIII

14.

C

p

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

15.

C

p

16.

C

r

17. 18.

C C

r r

19. 20. 21.

B C D

r r r

22.

C

d

23.

D

d

24.

D

d

25.

C

d

198

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena
Zadanie Prawidłowa odpowiedź B B B C D C A C D D A B B D B C D C A B D A B D C (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r) (p) 6z8 (k+p) (k) (k) 5z7 Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu Uzyskana ocena

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

dopuszczający

d o s t a t e c z n y

d o b r y

b a r d z o

VIII

d o b r y

199

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Rozdział II: Pochodne węglowodorów

Sprawdź swoją wiedzę o pochodnych węglowodorów

1. Który szereg związków zawiera tylko alkohole?

VIII

A. B. C. D.

HCOOH, CH3OH, C3H5(OH)3 CH3OH, C2H5OH, C3H5(OH)3 CH3OH, CH3COOCH3, CH3COOH C15H31COONa, C2H5OH, NaOH

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

2. Który z podanych alkoholi jest najbardziej toksyczny? A. B. C. D. Metanol. Etanol. Glicerol. Żaden z podanych alkoholi nie jest toksyczny.

3. Z ilu atomów składa się cząsteczka etanolu – C2H5OH? A. B. C. D. 7 8 9 3

4. Do jakiej grupy związków organicznych można zaliczyć ocet? A. B. C. D. Do Do Do Do alkoholi. węglowodorów. estrów. kwasów karboksylowych.

5. Która odpowiedź zawiera tylko wzory kwasów karboksylowych? A. B. C. D. HCOOH, HCI, CH3COOH HCOOH, CH3COOH, C2H5COOH CH3OH, C2H5OH, C3H7OH H2SO4, H2CO3, HCI

200

6. Octan etylu – CH3COOC2H5 – jest: A. B. C. D. estrem. mydłem. kwasem karboksylowym. alkoholem.

7. W czasie pracy ze stężonym kwasem mrówkowym należy zachować ostrożność, ponieważ: A. B. C. D. jest on bezbarwną cieczą. łatwo rozpuszcza się w wodzie. ma charakterystyczny zapach. jest toksyczny i ma właściwości żrące.

VIII

8. Jaki odczyn wykazuje roztwór alkoholu metylowego? A. B. C. D. kwasowy; zasadowy; obojętny; roztwór rozcieńczony – obojętny, a stężony – zasadowy.

9. W wyniku reakcji kwasów karboksylowych z alkoholami powstają: A. B. C. D. mydła. estry. alkohole. węglowodory.

10. Który z podanych związków chemicznych jest mydłem? A. B. C. D. octan etylu; etanol; palmitynian metylu; stearynian sodu.

11. Produktami całkowitego spalania etanolu są: A. B. C. D. tlenek węgla(IV) i woda. tlenek węgla(IV) i wodór. tlenek węgla(II) i wodór. węgiel i woda.

201

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

12. Wzór ogólny kwasów karboksylowych to: A. B. C. D. ROH. RCOOH. R1COOR2. RCOOM.

VIII

13. Jony wodorowe powstają w wyniku dysocjacji elektrolitycznej: A. B. C. D. alkoholi. estrów. kwasów karboksylowych. mydeł.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

14. Jaka jest zawartość procentowa węgla w metanolu CH3OH ? A. B. C. D. 12,5% 10% 50% 37,5%

15. Ile gramów kwasu octowego zawarte jest w 500 g 6-procentowego octu? A. 30 g B. 50 g C. 10 g D. 6 g 16. Kwas octowy można otrzymać z alkoholu etylowego w procesie: A. B. C. D. estryfikacji. fermentacji octowej. spalania. redukcji węglem.

17. Które równanie przedstawia proces całkowitego spalania etanolu? A. B. C. D. C2H5OH + O2 → 2C + 3H2O C2H5OH + 2O2 → 2CO + 3H2O C H OH + 3O → 2CO + 3H O 2 5 2 2 2 2CH3OH + 3O2 → 2CO2 + 4H2O

202

18. Produktami reakcji kwasu etanowego z etanolem w obecności kwasu siarkowego(VI) są: A. B. C. D. octan etylu i woda. octan metylu i woda. siarczan(VI) etylu i woda. siarczan(VI) metylu i wodór.

19. Ile gramów wodoru powstanie w reakcji 6 g kwasu octowego z magnezem? A. B. C. D. 6g 2,4 g 2g 0,2 g

VIII

20. Jaki proces przedstawia poniższe równanie reakcji zapisane w formie jonowej? CH3COO– + H+ + K+ + OH– → CH3COO– + K+ + H2O A. B. C. D. estryfikacji; zobojętnienia; redukcji; spalania.

21. Którym równaniem reakcji można opisać otrzymywanie mydła? A. B. C. D. CH3COOH + NaOH → CH3COONa + H2O C17H35COOH + KOH → C17H35COOK+H2O

CH3COOH + C2H5OH → CH3COOC2H5 + H2O HCOOH + NaOH → HCOONa + H2O

22. Do czterech probówek z wodą bromową wprowadzono niewielkie ilości kwasu oleinowego, kwasu octowego, alkoholu etylowego i roztworu mydła. Probówki domknięto korkiem i lekko wstrząśnięto. W której probówce woda bromowa odbarwiła się? A. B. C. D. Tylko w 1. Tylko w 4. W 2., 3. i 4. We wszystkich probówkach.

203

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

23. Która z podanych substancji pod wpływem wody dysocjuje na jony Fe3+ i CH3COO– ? A. B. C. D. CH3COOFe CH3COOFe3

VIII

(CH3COO)2Fe (CH3COO)3Fe

24. Wzrost długości łańcucha węglowego w cząsteczkach kwasów karboksylowych powoduje wzrost:

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

A. B. C. D.

gęstości i temperatury topnienia. rozpuszczalności kwasów w wodzie. aktywności chemicznej. łatwości dysocjacji elektrolitycznej.

25. Które z poniższych równań reakcji jest reakcją estryfikacji? A. B. C. D. 2C17H35COONa + CaCl2 → (C17H35COO)2Ca + 2NaCI HCOOC2H5 + H2O → HCOOH + C2H5OH

CH3COOH + CH3OH → CH3COOCH3 + H2O CH3COOH + NaOH → CH3COONa + H2O

Cele i wymagania poszczególnych testów

Numer testu 1.

Test sprawdza:

Cele

Wymagania k

umiejętność wybrania wzorów sumarycznych alkoholi spośród wzorów innych związków chemicznych; znajomość toksycznych właściwości metanolu; rozumienie budowy alkoholi; umiejętność przyporządkowania określonego związku chemicznego do odpowiedniej grupy związków; umiejętność wybrania wzorów sumarycznych kwasów karboksylowych wśród innych związków chemicznych;

C

2. 3. 4.

A B C

k k k

5.

C

k

204

6. 7.

znajomość budowy cząsteczek estrów;

A

k k

rozumienie zasad bezpieczeństwa w czasie pracy z niektórymi B kwasami karboksylowymi, np. z kwasem mrówkowym; znajomość odczynu wodnych roztworów alkoholi; umiejętność wskazania produktów całkowitego spalania alkoholi; A C

8. 9.

p p

10. 11. 12. 13. 14.

umiejętność wybrania spośród innych związku, który jest my- C dłem; znajomość produktów całkowitego spalania alkoholi; znajomość ogólnych wzorów związków organicznych; rozumienie procesu dysocjacji elektrolitycznej; umiejętność obliczania zawartości procentowej pierwiastków w związku chemicznym; umiejętność obliczania ilości substancji zawartej w roztworze o określonym stężeniu; znajomość faktu, że w procesie utleniania alkoholu etylowego powstaje kwas octowy; umiejętność pisania równań reakcji spalania alkoholi; umiejętność przewidywania produktu reakcji określonego kwasu karboksylowego ze wskazanym alkoholem; umiejętność obliczania ilości reagentów w reakcji kwasów karboksylowych z metalami; umiejętność jonowego zapisu reakcji zobojętniania; umiejętność zapisania reakcji otrzymywania mydła; umiejętność odróżniania nienasyconych kwasów karboksylowych; umiejętność pisania wzorów na podstawie znajomości jonów; rozumienie zależności właściwości substancji organicznej od długości łańcucha węglowego; umiejętność pisania reakcji estryfikacji. A A B C

p p p p p

VIII

15.

C

p

16.

A

r

17. 18.

C C

r r

19.

C

r

20. 21. 22.

C C C

r r d

23. 24.

D B

d d

25.

C

d

205

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena:
Zadanie Prawidłowa odpowiedź B A C D B A D C B D A B C D A B C A D B B A D A C (d) 3z4 (k+p+r+d) (r) 4z6 (k+p+r) (p) 6z8 (k+p) (k) (k) 5z7 Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu Uzyskana ocena

1.

VIII

2. 3. 4. 5.

dopuszczający

d o s t a t e c z n y

d o b r y

b a r d z o

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

d o b r y

206

Rozdział III: Związki chemiczne w żywieniu i życiu codziennym

Sprawdź swoją wiedzę o związkach chemicznych w żywieniu i w życiu codziennym

1. Które ze składników żywności są źródłem energii dla żywych organizmów? A. B. C. D. Białka roślinne i zwierzęce. Witaminy i woda. Cukry i tłuszcze. Sole mineralne.

VIII

2. Do ciekłych tłuszczów zwierzęcych należy: A. B. C. D. tran. masło kakaowe. olej palmowy. łój barani.

3. Białko ścina się pod wpływem: A. B. C. D. podwyższonej temperatury. etanolu. soli metali ciężkich. wszystkich wymienionych czynników.

4. Węglowodany nazywane są również: A. B. C. D. cukrami. węglowodorami. alkoholami. tłuszczami.

5. Spośród wymienionych substancji, będących składnikami pożywienia, najbardziej skomplikowaną budowę mają: A. B. C. D. sole mineralne. białka. tłuszcze. cukry.

207

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

6. W produktach spożywczych skrobię można wykryć za pomocą: A. B. C. D. wody bromowej. kwasu azotowego(V). wodorotlenku miedzi(II). jodyny.

VIII

7. Od której z wymienionych substancji może uzależnić się organizm człowieka? A. B. C. D. Od Od Od Od alkoholu. nikotyny. kofeiny. wszystkich wymienionych.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

8. Podstawowymi składnikami wszystkich białek są: A. B. C. D. aminokwasy. alkohole. kwasy karboksylowe. węglowodany.

9. Głównymi pierwiastkami budującymi białka są: A. B. C. D. C, C, C, C, O, Pb, Cu. O, H, N. H, S, Fe. K, Mg, Ca.

10. Celuloza występuje: A. B. C. D. w w w w owocach i miodzie. ziarnach zbóż i nasionach grochu. łodygach lnu, bawełny i konopi. burakach cukrowych i trzcinie cukrowej.

11. Włóknami białkowymi są: A. B. C. D. wełna i jedwab naturalny. jedwab naturalny i jedwab sztuczny. stylon i nylon. len i bawełna.

208

12. Tłuszcze wchodzące w skład naszego pożywienia można zaliczyć do grupy: A. B. C. D. alkoholi. estrów glicerolu i kwasów tłuszczowych. węglowodanów. węglowodorów.

13. Do cukrów prostych zaliczamy: A. B. C. D. glukozę i fruktozę. glukozę i sacharozę. sacharozę i skrobię. fruktozę i celulozę.

VIII

14. Wskaż wzór sumaryczny sacharozy. A. B. C. D. C12H22O11 (C6H10O5)n

CH3COOH C6H12O6

15. Do dwóch nieoznaczonych probówek wprowadzono roztwory glukozy i sacharozy. W celu sprawdzenia, w której probówce znajduje się roztwór glukozy, należy użyć: A. B. C. D. stężonego kwasu solnego. jodyny. wodorotlenku miedzi(II) w podwyższonej temperaturze. fenoloftaleiny.

16. W probówkach ogrzewano olej roślinny i mineralny. Po pewnym czasie zaczął się wydzielać ostry, gryzący zapach. Z której probówki pochodził? A. B. C. D. Z olejem roślinnym. Z olejem mineralnym. Z obu probówek. Zapach nie pochodził z ogrzewanych substancji.

209

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

17. Jakie są substraty poniższej reakcji?
enzymy

?+? A. B. C. D.

→

kwasy tłuszczowe + glicerol

VIII

skrobia i woda tłuszcz i woda kwasy tłuszczowe i glicerol etanol i tlenek węgla(IV)

18. Podczas ogrzewania cukry rozkładają się na:

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

A. B. C. D.

węgiel i wodór. węgiel i wodę. wodór i amoniak. węgiel i azot.

19. Jaka jest zawartość procentowa węgla w glukozie? A. B. C. D. 6,7% 10% 40% 53,3%

20. Białko jaja kurzego ogrzewano z wodorotlenkiem sodu i zaobserwowano wydzielanie się zapachu charakterystycznego dla amoniaku. Celem tego eksperymentu było wykrycie wchodzącego w skład białka: A. B. C. D. azotu. węgla. siarki. tlenu.

210

21. Który z przedstawionych związków chemicznych wchodzi głównie w skład tłuszczów roślinnych?

VIII

A. B. C. D.

1. i 2. 2. 2. i 3. 3.

22. Które równanie opisuje proces prażenia sacharozy bez dostępu powietrza? A. B. C. D.

H+ C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6
C12H22O11 → 12C + 11H2O C12H22O11 + 12O2 → 12CO2 + 11H2O C6H12O6 → 6C + 6H2O

23. Który z przedstawionych poniżej procesów zachodzi w organizmie człowieka i jest źródłem energii? A. C6H12O6 → 6C + 6H2O B. C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2 C. 6CO2 + 6H2O → C6H12O6 D. C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O
enzymy

211

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

24.Wskaż wzór związku chemicznego, w którym występuje wiązanie peptydowe. 25. Ile gramów etanolu można otrzymać z 90 g glukozy w wyniku fermentacji alkoholowej? A. B. C. D. 46 g 180 g 88 g 100 g

VIII

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Cele i wymagania poszczególnych testów
Numer testu 1. 2. Test sprawdza: Cele Wymagania k k

rozumienie znaczenia składników żywności dla organizmu człowieka; umiejętność zakwalifikowania tłuszczu w zależności od stanu skupienia; znajomość substancji, pod wpływem których białko ścina się; kojarzenie nazwy cukrów z węglowodanami; rozumienie faktu, że cząsteczki białek mają różnorodną i skomplikowaną budowę; umiejętność wykrycia skrobi w produktach spożywczych; znajomość substancji od których może się uzależnić organizm człowieka; znajomość podstawowych składników cząsteczek białek; znajomość podstawowych pierwiastków budujących białka; umiejętność wskazania substancji, w których występuje celuloza; umiejętność rozróżniania włókien białkowych; umiejętność zakwalifikowania wybranych substancji do tłuszczów; umiejętność rozróżniania cukrów prostych i złożonych;

B C

3. 4. 5.

A B B

k k k

6. 7.

C A

k k

8. 9. 10.

A A C

p p p

11. 12.

C C

p p

13.

C

p

212

14. 15.

znajomość wzorów cukrów; umiejętność wskazania odczynnika pozwalającego wykryć glukozę; umiejętność odróżnienia oleju roślinnego od mineralnego; umiejętność wskazania substratów w reakcji hydrolizy tłuszczów; umiejętność wskazania produktów termicznego rozkładu tłuszczów; umiejętność obliczania zawartości procentowej pierwiastków w związku chemicznym; umiejętność wykrycia azotu w białkach; umiejętność wskazania głównego składnika tłuszczów roślinnych; umiejętność zapisania równania termicznego rozkładu sacharozy; umiejętność zapisania równania reakcji rozkładu glukozy w organizmie człowieka; umiejętność wskazania substancji, w których występuje wiązanie peptydowe;

A C

p p

16. 17.

C C

r r

VIII
C C C C r r r r

18. 19. 20. 21.

22.

C

d

23

C

d

24 25

D D

d d

umiejętność obliczeń stechiometrycznych.

Prawidłowe odpowiedzi i uzyskana ocena

Zadanie

Prawidłowa odpowiedź C A D A B D D

Liczba zadań potrzebna do zaliczenia danego zakresu

Uzyskana ocena

1 2 3 4 5 6 7.

dopuszczający

d o s t

d o b r y

b a r d z o

(k)

5z7

a t (k) e

213

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

8. 9. 10. 11. 12. 13.

A B C A B A A C A C B C A B B D C A (d) 3z4 (r) 4z6 (k+p) (p) 6z8

c z n y

d o b r y

VIII

14. 15. 16.

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25.

(k+p+r)

(k+p+r+d)

Przyporządkowanie zadań testowych do oczekiwanych osiągnięć zgodnych z Podstawą programową kształcenia ogólnego
Oczekiwane osiągnięcia Określanie właściwości różnorodnych substancji, powiązanie ich z zastosowaniem i wpływem na środowisko naturalne. Wyjaśnianie przebiegu prostych procesów chemicznych, zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równań. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doświadczeń chemicznych. Bezpieczne posługiwanie się sprzętem laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o znanym składzie chemicznym. Dostrzeganie przemian w najbliższym otoczeniu oraz czynników, które wpływają na ich przebieg. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycz– nych.

Zestawy testów z działu

214

Węgiel i jego związki

1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 10., 13., 16., 19., 23., 25. 1., 3., 4., 5., 6., 9., 10., 12., 24.

9., 12., 17., 18., 19., 22.

9., 20.

12., 17., 20.

12., 17.

14., 15., 21., 24.

Pochodne węglowodorów

8., 9., 11., 13., 16., 17., 18., 20., 21., 23., 25. 3., 15., 16., 17., 18., 20., 22., 23.

7., 18., 22.

2., 7., 11.

16.

14., 15., 19.

VIII

215

SPRAWDZANIE I OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH UCZNIÓW

Związki chemiczne w żywieniu i w życiu codziennym

1., 2., 3., 4., 5., 8., 9., 10., 11., 12., 13., 14., 18., 20., 21., 24.

6., 15., 16.

18.

1., 7., 16., 23.

19., 25.

IX. UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW
Umiejętność korzystania z układu okresowego pierwiastków chemicznych stanowi integralną część procesu kształcenia chemicznego. Dlatego tablica układu okresowego dostępna jest dla użytkownika na każdym etapie korzystania z multimedialnego podręcznika.

IX
W zestawieniu podano najważniejsze informacje o pierwiastkach, takie jak:
! ! ! ! ! ! ! !

liczba atomowa i masa atomowa; promień atomowy; wartościowość; gęstość; izotopy; temperatury wrzenia i topnienia; stan skupienia: ciecz, ciało stałe, gaz; metale i niemetale: metal, niemetal i półmetal.

Użytkownik może również dokonać wyboru rodzaju charakterystyki pierwiastków – na przykład: podziału pierwiastków w zależności od stanu skupienia, przynależności do metali i niemetali. Pozwala to na łatwe wyszukanie potrzebnych danych o pierwiastkach.

UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW

Poza tym, o każdym z aktualnie znanych pierwiastków umieszczono tu dodatkowe, ciekawe informacje w postaci zakładki, uwzględniające: A. charakterystyczne właściwości fizyczne i chemiczne, rok odkrycia, odkrywcę oraz pochodzenie nazwy pierwiastka; B. występowanie we wszechświecie i na Ziemi; C. otrzymywanie; D. zastosowanie.

216

IX

IX

Przygotowany przez autorów układ okresowy pierwiastków chemicznych dostosowany jest do możliwości percepcyjnych uczniów na tym etapie kształcenia chemicznego.

217

UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW

X. eduLAN CO
TO JEST

eduLAN?

X

EduLAN to program eduROM w wersji sieciowej, przeznaczonej dla szkolnych pracowni komputerowych i dostosowanej do ich wymagań. eduLAN w dużym stopniu uwzględnia rolę dydaktyczną nauczyciela i umożliwia mu znaczny wpływ na pracę ucznia. Oto możliwości stwarzane przez eduLAN: Sterowanie pracą uczniów ze stanowiska nauczyciela w pracowni szkolnej – oprogramowanie pozwala nauczycielowi m.in. na synchroniczne sterowanie pracą uczniowskich stacji roboczych, podgląd stanu wybranej stacji roboczej i przeniesienie sterowania do wybranej stacji roboczej. Niektóre z dostępnych funkcji: ! przejęcie sterowania (mysz i klawiatura) programem na wszystkich stacjach roboczych (np. w celu ustawienia odpowiedniej strony w materiale lub w celu zademonstrowania czegoś na ekranie); ! zablokowanie dostępu do przycisku sprawdzenia ćwiczenia (i do Raportu wyników); ! podgląd wybranej stacji roboczej (ekranu); ! przydzielenie sterowania do jednej wybranej stacji roboczej (wywołanie ucznia do tablicy); rezultat pracy ucznia widoczny jest na ekranach pozostałych stacji roboczych, a także na komputerze nauczyciela; ! głosowanie – gdy „wywołana do tablicy” osoba wykona zadanie, pozostali uczniowie głosują, czy zadanie jest rozwiązane poprawnie czy nie; na wszystkich komputerach widoczne jest odpowiednie okno pokazujące statystykę odpowiedzi. B. Organizowanie pracy grupowej uczniów – przeprowadzania różnego rodzaju gier między zespołami w klasie na podstawie materiału ćwiczeniowego programu eduROM, np.: ! nauczyciel dzieli klasę na zespoły (co najmniej dwa, maksymalna liczba to liczba komputerów w pracowni), wszyscy na czas rozwiązują ćwiczenia; wygrywa ten zespół, który pierwszy uzyska 100% z danego zakresu materiału (np. ćwiczenia z jednej lekcji); odpowiednie okno ze statystyką wyników poszczególnych zespołów jest na bieżąco widoczne na każdej stacji roboczej. A.

EDULAN

C. Dokonywanie oceny pracy uczniów – monitorowanie postępów osiąganych przez uczniów w toku nauki, syntetyczne zarządzanie wynikami prac uczniów związanych z ich działalnością z programem eduROM. System zapewnia nauczycielom nie tylko wgląd w uzyskiwane przez uczniów wyniki,

218

ale także daje możliwość zwrotnej komunikacji z uczniami i korygowania przesyłanych prac. W ten sposób eduLAN tworzy praktyczną implementację idei wirtualnej szkoły:
! wyniki uczniów i stany poszczególnych stron trzymane są na serwerze;

aplikacja nauczyciela potrafi wyświetlić te wyniki dla poszczególnych uczniów indywidualnie dla różnych zakresów materiałów – lekcja, ćwiczenie; ! raporty z wynikami zawierają procentowe wyniki dla każdego ćwiczenia czy lekcji i określają stopień opanowania danej partii materiału przez uczniów. Raporty pozwalają szybko zorientować się w poziomie całej grupy oraz wskazać te obszary, które wymagają jeszcze powtórzenia i utrwalenia. D. Przekazywanie uczniom swoich uwag i wskazówek drogą elektroniczną – wysłanie wiadomości tekstowej do jednego lub wszystkich komputerów (na ekranie komputera ucznia pojawia się wówczas okno z wiadomością od nauczyciela).

X

W YMAGANIA

TECHNICZNE

Wymagania techniczne dla wersji jednostanowiskowej
Aby praca z programem w wersji jednostanowiskowej przebiegała prawidłowo, komputer powinien spełniać następujące wymagania techniczne:
! ! ! ! ! ! ! !

komputer PC z procesorem Pentium® 166 MHz, system operacyjny Microsoft® Windows 95/98/2000, 32 MB pamięci operacyjnej, 30 MB wolnego miejsca na dysku, karta graficzna pracująca w rozdzielczości 800x600 i tysiącami kolorów, napęd CD-ROM, mikrofon, modem (w wypadku korzystania z portalu eduNET).

Wymagania techniczne dla wersji sieciowej
Prawidłowy przebieg pracy z programem eduLAN w wersji wielostanowiskowej wymaga spełnienia następujących warunków:
! !

219

EDULAN

karta graficzna pracująca w jednakowej rozdzielczości (800x600 lub więcej) na wszystkich komputerach; połączenie komputerów siecią TCP/IP;

! ! !

wydzielony komputer, na którym zostanie zainstalowany materiał z płyt CD-ROM – serwer plików (20 GB wolnego miejsca na jednym dysku); wydzielony komputer, na którym zostanie zainstalowany program eduROM i który będzie przeznaczony dla nauczyciela; stanowiska uczniów oraz stanowisko nauczyciela powinny pracować w systemie operacyjnym Microsoft® Windows 95/98/2000 lub Millennium.

X

I NSTALACJA
Płyta instalacyjna umożliwia zainstalowanie eduROM-u w wersji jednostanowiskowej lub sieciowej.

Instalacja jednostanowiskowa
Jeśli w komputerze włączona jest opcja „Autoodtwarzanie”, to po włożeniu dysku instalacyjnego do stacji CD-ROM instalacja rozpocznie się automatycznie. W przeciwnym razie należy postąpić tak jak poniżej:
! ! !

z katalogu głównego uruchomić program SETUP.EXE;, kliknąć przycisk OK., aby rozpocząć instalację; postępować zgodnie z instrukcjami wyświetlanymi na ekranie.

Instalacja sieciowa
Instalacja sieciowa odbywa się w dwóch etapach:

I etap
A. Instalację wersji sieciowej rozpoczynamy na komputerze, który będzie serwerem plików. Aby zainstalować program eduROM na komputerze, należy:
! ! ! ! !

EDULAN

!

umieścić dysk instalacyjny w napędzie CD-ROM; uruchomić program SETUP.EXE z dysku instalacyjnego z katalogu NETWORK; program SETUP.EXE ma za zadanie skopiowanie instalatora wersji sieciowej eduROM i instalatora materiału do katalogu wybranego przez użytkownika; katalog ten musi znajdować się na dysku o dużej pojemności, gdyż do niego zostanie skopiowany materiał kursu; użytkownicy sieci powinni mieć pełne prawa dostępu do tego katalogu, w szczególności do prawa zapisu; instalator utworzy w menu „Start” grupę „eduROM”, w której będzie znajdował się skrót „Instalator materiału”.

220

B. Następnym krokiem będzie przekopiowanie materiału z płyt CD-ROM do katalogu utworzonego w punkcie A. Do tego celu służy program „Instalator materiału” (podczas jego uruchamiania płyta instalacyjna nie musi się znajdować w napędzie CD-ROM). Po uruchomieniu „Instalatora materiału” zostanie wyświetlone okienko z komunikatem: „Proszę włożyć dysk z materiałem kursu eduROM do napędu: D:". W tym wypadku dysk D: jest napędem CD-ROM. Napęd CD-ROM jest wykrywany automatycznie.

X

II etap
Kolejny etap to instalacja programu eduROM na wszystkich komputerach w klasie. Istnieją dwie możliwości instalacji programu: 1. 2. instalacja wersji sieciowej do pracy w klasie z udziałem nauczyciela; instalacja wersji sieciowej jednostanowiskowej do pracy bez udziału nauczyciela poprzez wykorzystanie zasobów sieciowych.

EduROM instalujemy, uruchamiając program setup.exe z zasobu sieciowego udostępnionego w pkt A.. Jeżeli komputer, na którym są zainstalowane pliki z materiałem, ma być również stacją roboczą (pracować w sieci eduLAN), to instalacji programu należy dokonać przez zasób sieciowy. UWAGA: W razie zawieszania się programu podczas próby wejścia do materiału kursu z tego komputera (może się to zdarzyć na niektórych komputerach) – prosimy o telefoniczny kontakt z naszym serwisem celem otrzymania specjalnego kodu usuwającego ten efekt. Należy pamiętać, aby wszystkie instalacje dokonywać na komputerach z systemami Microsoft® Windows 95/98/2000 lub Millennium.

221

EDULAN

M ODUŁ

NAUCZYCIELSKI

Opis funkcjonalności wersji sieciowej

X

Wersja sieciowa eduROM to oprogramowanie przeznaczone dla szkolnych pracowni komputerowych i dostosowane do ich wymagań. EduROM w wersji sieciowej w dużym stopniu uwzględnia rolę dydaktyczną nauczyciela i umożliwia mu znaczny wpływ na pracę ucznia. Oto oferowane mozliwości: Sterowanie pracą uczniów ze stanowiska nauczyciela w pracowni szkolnej Specjalne okno sterowania pracą uczniów pozwala nauczycielowi m.in.na synchroniczne sterowanie pracą uczniowskich stacji roboczych, podgląd stanu wybranej stacji roboczej i przeniesienie sterowania do wybranej stacji roboczej. Rozpoczynając pracę z programem eduROM w wersji sieciowej, należy pamiętać o zachowaniu kolejności uruchamiania programu. W pierwszej kolejności program zawsze uruchamia nauczyciel, a dopiero potem uczniowie. Niektóre z dostępnych funkcji: wyboru materiału (klasy, przedmiotu), z którego będzie prowadzona lekcja, zawsze dokonuje nauczyciel; nauczyciel może przejąć sterowanie programem na wszystkich stacjach (ikona T na dolnym pasku narzędziowym), np. w celu ustawienia odpowiedniej strony w materiale lub zademonstrowania czegoś na ekranie; nauczyciel może zablokować uczniom dostęp do przycisku sprawdzenia ćwiczenia i do Raportu wyników – (ikona √ na pasku narzędziowym danego komputera blokuje dostęp do sprawdzania ćwiczeń pojedynczemu uczniowi, a √ w dolnym pasku narzędziowym blokuje dostęp do wyników wszystkim uczniom); nauczyciel może obserwować wybraną stację roboczą (ekran) – (ikona dziurki od klucza w pasku narzędziowym konkretnego ucznia); nauczyciel może przydzielić sterowanie do wybranej stacji roboczej („wywołanie” ucznia do tablicy) – (ikona U w pasku narzędziowym konkretnego komputera); rezultat pracy ucznia widoczny jest na ekranach pozostałych stacji roboczych i na komputerze nauczyciela; nauczyciel może zorganizować głosowanie (ikona dwóch słupków w dolnym pasku narzędziowym); gdy „wywołana do tablicy” osoba wykona zadanie, pozostali uczniowie głosują, czy zadanie jest rozwiązane poprawnie czy nie; odpowiednie

EDULAN

222

okno pokazujące statystykę odpowiedzi może widzieć tylko nauczyciel lub nauczyciel i wszyscy uczniowie;

nauczyciel może przydzielić uprawnienia nauczycielskie innym osobom.

Wybór materiału

X

Okno wyboru materiału – tylko nauczyciel ma możliwość wyboru strefy, z której będzie prowadził zajęcia.

223

EDULAN

Sterowanie pracą uczniów

X

Okno sterowania klasą, które umożliwia nauczycielowi:
! !

obserwowanie pracy konkretnego ucznia; blokowanie dostępu do przycisku sprawdzenia wyników wszystkim uczniom lub jednemu z nich; przydzielenie sterowania do wybranej stacji roboczej; uczeń – przejmując sterowanie – powinien rozpocząć pracę od strony głównej programu; zablokowanie jednego lub wszystkich komputerów.

!

!

Za pomocą tego okna nauczyciel może również:
!

przejąć sterowanie wszystkimi komputerami, np. w celu prezentacji i wytłumaczenia jakiegoś zjawiska; przesyłać wiadomości tekstowe;

!

EDULAN

organizować głosowanie i pracę grupową.

224

Opis ikon

pasek narzędziowy konkretnego komputera (np. Krzysztofa Małeckiego) 1 – numer komputera; A – nazwa grupy, do której został przydzielony dany uczeń;
!– zmienianie grupy;

X

√ – blokowanie sprawdzania wyników konkretnemu uczniowi; " – blokowanie komputera konkretnego ucznia; U – przekazanie sterowania do konkretnego komputera; [ikona dziurki od klucza] – możliwość podejrzenia konkretnego komputera.

dolny pasek narzędziowy: T – przejęcie przez nauczyciela sterowania wszystkimi komputerami; G – praca grupowa; # – wysyłanie wiadomości tekstowych; – głosowanie; √ – blokowanie sprawdzania wyników we wszystkich stacjach; " – blokowanie wszystkich komputerów.

225

EDULAN

Głosowanie

X

Okno głosowania, na którym widoczne są procentowe wyniki głosowania przeprowadzonego wśród uczniów. Okno to może być widoczne tylko na ekranie komputera nauczyciela lub – po wciśnięciu ikony pokaż wszystkim – na ekranach komputerów wszystkich uczniów. Ikona pokaż wszystkim ukaże się dopiero po zakończeniu głosowania i wskazaniu poprawnej odpowiedzi przez nauczyciela.

P RACA

GRUPOWA UCZNIÓW

Możliwość organizowania pracy grupowej uczniów – przeprowadzania różnego rodzaju gier między zespołami w klasie na podstawie materiału ćwiczeniowego programu eduROM, np.: nauczyciel dzieli klasę na zespoły (co najmniej dwa, maksymalna liczba uczestników to liczba komputerów w pracowni), wszyscy na czas rozwiązują ćwiczenia; wygrywa ten zespół, który pierwszy uzyska 100% z danego zakresu materiału (np. ćwiczenia z jednej lekcji); odpowiednie okno ze statystyką wyników poszczególnych zespołów jest na bieżąco widoczne na każdej stacji roboczej.

EDULAN

226

Praca grupowa

X

Okno pracy grupowej wyświetlające procentowe wyniki poszczególnych grup. Okno to może być widoczne tylko na ekranie komputera nauczyciela lub – po wciśnięciu ikony pokaż wszystkim – na ekranach komputerów wszystkich uczniów.

Dokonywanie oceny pracy uczniów

Monitorowanie postępów osiąganych przez uczniów w toku nauki, syntetyczne zarządzanie wynikami prac uczniów, związanych z ich działalnością z programem eduROM. System zapewnia nauczycielom nie tylko wgląd w uzyskiwane przez uczniów wyniki, ale także daje możliwość zwrotnej komunikacji z uczniami i korygowania przesyłanych prac. W ten sposób wersja sieciowa programu eduROM tworzy praktyczną implementację idei wirtualnej szkoły: wyniki uczniów i stany poszczególnych stron przechowywane są na serwerze; aplikacja nauczyciela potrafi wyświetlić i wydrukować te wyniki dla poszczególnych uczniów indywidualnie z uwzględnieniem różnych zakresów materiału – lekcja, ćwiczenie; raporty z wynikami zawierają procentowe wyniki dla każdego ćwiczenia czy lekcji i określają stopień opanowania danej partii materiału przez uczniów. Raporty pozwalają szybko zorientować się w poziomie całej grupy oraz wskazać te obszary, które wymagają jeszcze powtórzenia i utrwalenia.

227

EDULAN

Raporty wyników

X

Okno raportu wyników, prezentujące procentowe wyniki poszczególnych rozdziałów, tematów i ćwiczeń. Wszystkie wyniki są odrębne dla każdego ucznia. – ikona zmiany użytkownika, występuje tylko w aplikacji nauczyciela i umożliwia: przeglądanie wyników poszczególnych uczniów; usuwanie wyników uczniów z wybranego przedmiotu; przydzielanie oraz usuwanie uprawnień nauczycielskich.

Przekazywanie uczniom uwag i wskazówek drogą elektroniczną

EDULAN

Wysłanie wiadomości tekstowej do jednego lub wszystkich komputerów (na ekranie komputera ucznia pojawia się wówczas okno z wiadomością od nauczyciela); w ten sposób nauczyciel ma możliwość kierowania pracą konkretnego ucznia (personalizacja i indywidualizacja procesu nauczania) lub wszystkich uczniów jednocześnie.

228

Wysyłanie wiadomości tekstowych do wszystkich lub do wybranego ucznia

X

Okno elektronicznej wymiany wiadomości tekstowych, które nauczyciel może wysyłać do uczniów, uczniowie do nauczyciela i uczniowie między sobą.

A PLIKACJA

UCZNIA

W aplikacji każdego ucznia znajduje się pasek narzędziowy, który informuje o działaniach nauczyciela. Pasek narzędziowy zawiera ikony, które świecąc na czerwono, sygnalizują: S – przydzielenie użytkownikowi sterowania wszystkimi komputerami; T – przejęcie przez innego użytkownika sieci sterowania wszystkimi komputerami; G – pracę grupową; " – zablokowanie komputera; √ – zablokowanie na komputerze użytkownika sprawdzania wyników; # – wysyłanie wiadomości tekstowych – jest to jedyna opcja w pasku narzędziowym, którą uczeń może sam wywołać.

229

EDULAN

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->