P. 1
BÓG NIE JEST UROJENIEM_ZŁUDZENIA DAWKINSA_Alister McGrath i Joanna Collicutt McGrath

BÓG NIE JEST UROJENIEM_ZŁUDZENIA DAWKINSA_Alister McGrath i Joanna Collicutt McGrath

|Views: 81|Likes:

More info:

Published by: Konstancjusz Arek on Oct 25, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/25/2011

pdf

text

original

BOG NIE JEST UROJENIEM

Zt.UDZENIA DAWKINSA
Autor Alister McGrath i Joanna Collicutt McGrath Wydawnictwo WAM

SPISTRESCI WPROWADZENIE DO POLSKIEGO WYDANIA WPROWADZENIE Z ODPOWIEDZ DAWKINSOWI 13 1. UROJENIAW SPRAWIE BOGA? 17 1. WIARAJEST INFANTYLNA 19 2. WIARA JEST IRRACJONALNA 23 3. ARGUMENTY NA ISTNIENIE BOGA? 25 4. SKRAJNE NIEPRAWDOPODOBIENS1WO BOGA 28 5. BOGLUK 31 2. CZVNAUKAZADALAKLAM ISTNIENIUBOGA? 35 1. GRANICE NAUKI? 38 2. NOMA I POMA 43 3. WOJNA NAUKI Z RELIGIA? 45 4. ZDERZENIE FUNDAMENTALIZMOW 53 3. JAKAJESTGENEZARELIGII? 59 1. DEFINIOWANIE RELIGIl 66 2. WIARAWBOGAARELIGIA 71 3. WIRUS UMYStU 77 4. NIECHzYJE MEM! 80 4. CZVRELIGIAJESTZLA? 87 1. RELIGIA PROWADZI DO PRZEMOCY 88 2. NADUzYwANIE IDEAt.OW 92 3. JEZUS I MJt..05CNIEPRZY JACIOt. 98 4. CHRZESCIJANS1WO I KRYTYKA RELIGIl 102 5. ODCZVTYWANIE STARE GO TESTAMENTU 103 6. RELiGIAAJAKOSCzYCIA 107 7. KONKLUZJA 112 ABP JOZEF zYCINSKI- BOG NIEPOJ~TY 115 1. NIEZGODAFILOZOFOW 116 2. ROZUM I TAJEMNICA 119 3. PRZYRODNICZV SZLAK PRAWDY 120 4. ODSZUKAC RZECZVWISTEGOBOGA 123

WPROWADZENIE DO POLSKIEGO WYDANIA To dla mnie wielka przyjernnosc i zaszczyt moe osobiscie przedstawic rnoja ksiazke polskiemu czytelnikowi. Oto w swej pracy zatytutowanej 86g urojony Richard Dawkins najbardziej znany wspolczesny ateista brytyjski - usituje wykazac, ze wszyscy wierzqcy w Boqa padli ofiara niebezpiecznego urojenia. Dawkins kieruje ostrze zjadliwej krytyki

przeciwko religii w og6le, w szczeqolnosci zas - przeciw chrzescjanstwu, Na kartach niniejszej ksiazki podejrnuie wraz z zona drobiazgowq krytyke antyreligijnych argument6w Dawkinsa, zwracajqc szczeg61nq uwaqe na ich podstawy naukowe, kt6re okazujq si~ bye zaskakujqco stabe. Naszym zdaniem zwykta niernoznosc intelektualnego podbudowania wysuwanych hipotez zmusza Dawkinsa do przyjecia wysoce agresywnego tonu, lekcewazaca zas argumentacja rnaskowac ma rozliczne luki w logice jego rozumowania. Mamy nadzieje, ze lektura naszej pracy dostarczy Panstwu radosci, a zawarta w niej analiza okaze si~ przydatna. Warto zauwazyc, ze argumenty Dawkinsa spotkaty si~ z ostra krytykq zar6wno w Wielkiej Brytanii, jak i Stanach Zjednoczonych, zwtaszcza ze strony innych ateist6w. Ateizmowi coraz powazniej zaqraza opinia nietolerancyjnosci, intelektualnej arogancji oraz niernoznosci wlasciweqo i po-

wazneqo podiecia zagadnien religijnych. Nie dziwi wiec chyba, ze wielu ateist6w wyraza powazne zaniepokojenie z powodu szk6d wyrzqdzanych ich reputacji przez Boqe urojonego - pr6bujq zatem zdystansowac si~ do owego dogmatycznego manifestu ateistycznego fundamentalizmu. Bye rnoze niepokoi ich fakt uswiadarniania sobie przez opinie publiczna, ze ateizm rnoze bye r6wnie dogmatyczny, cenzorski i nietolerancyjny, jak najgorsze oblicze religii. Polskich czytelnik6w wzburzy zapewne nieurniejetnosc dostrzezenia przez Dawkinsa dogmatyzmu i negacji wolnosci charakteryzujqcych t~ forme ateizmu, kt6ra przez dtugi czas przesladowala Polske, a kt6rej poteqa ostatecznie ztamana zostala po czesci dzieki oddziatywaniu Kosciola katolickiego i jego charyzmatycznego przyw6dcy Karola Wojtyty. Ciekawe zatem, czy 86g urojony rnoze okazac si~ samob6jczym golem ateizmu i w ostatecznosci przekonac wielu, iz ateizm sam opiera si~ na urojeniu? Alister McGrath Oxford University

7
WPROWADZENIE

Publikacjq Samolubnego genu w roku 1976 Richard Dawkins zdobyt sobie pozyqe jednego z najsprawniejszych i najciekawszych popularyzator6w nauki. Wraz ze swym arnerykanskirn kolegq po fachu, Stephenem Jay Gouldem, udato mu si~ uczynic bioloqie ewolucyjnq dostepna i zajrnujaca dla nowego pokolenia czytelnik6w. Zar6wno ja, jak i inni wielbiciele jego prac popularnonaukowych zazdroscilisrny mu klarownosci wyktadu, znakomitego wykorzystania pomocnych analogii oraz lekkosci stylu. Ostatnia jednak praca Dawkinsa wyznacza zupetnie nowy kierunek. 86g urojony czyni swego autora czotowym polernista ateistycznym, kt6ry kieruje totalna krytyke pod adresem wszelkich form religii1, a co wiecej, zamierza swych czytelnik6w nawracac, .Zalozony przeze mnie cel tej ksiazki zostanie osiaqniety, jesli kazdy religijny czytelnik, przeczytawszy jq pilnie od deski do deski, stanie si~ ateista'". Rzecz jasna, autor zdaje sobie sprawe, ze nie bedzie to zadanie tatwe; sam wszak zauwaza, iz .zatwardziali teisci" sa odporni na argumenty.

1 Richard Dawkins, B6g urojony, Hum. Piotr Szwajcer, Wydawnictwo CiS, Warszawa 2007. 2 Tamze, s. 17.

Jednakze fakt sptodzenia czterystustronicowej ksiazki oznajrniajacej, ze B6g to ztudzenie, sam w sobie jest niezwykle znaczqcy. Do czego taka ksiqzka jest jeszcze dzis potrzebna? Religia miata przeciez zaniknac cate lata temu. Od ponad stulecia czotowi socjologowie, antropologowie i psychologowie gtoszq, ze ich dzieci ujrza swit nowej ery, kt6ra na dobre porzuci .zludzenie Boga". W latach szescdziesiatych ubiegtego stulecia wyraznie nam powiedziano, iz religia odchodzi w nicosc, by zrobic miejsce swiatu catkowicie swieckiernu. Dla niekt6rych z nas deklaracje takie brzmiaty wspaniale. W poznych latach szescdziesiatych sam bytem ateista i doskonale parnietarn dziwny rodzaj ponurej przyjernnosci, jaki towarzyszyt mym oczekiwaniom upadku religii. Dorastajqc w Irlandii P6tnocnej, z pierwszej reki znatem napiecia 0 podlozu religijnym i towarzyszaca im przemoc. M6j wolnornyslicielski rozum podsuwat oczywiste rozwiqzanie problemu: pozbadzrny si~ religii, a napiecia i przemoc zostana w ten spos6b wykorzenione. Przyszlosc jawita si~ swietlana- i bezbozna, Od tamtego czasu zmianie ulegty dwie rzeczy. Przede wszystkim religia zademonstrowata udany comeback i stanowi tak istotny element wsp6tczesnego swiata, ze dziwne wydaje si~ samo rnyslenie, iz zaledwie 0 pokolenie wczesniej z tak wielkim przekonaniem gtoszono jej srnierc, Pisarz-humanista, Michael Shermer, najlepiej chyba znany jako przewodniczqcy Stowarzyszenia Sceptyk6w (Skeptics Society) i wydawca magazynu "Skeptic", zauwazyl to juz w roku 20003, z naciskiem wskazujqc, ze nigdy w catej historii tak wielki procent Amerykan6w nie wierzyt w Boga. B6g nie tylko nie umart - jak to
3 Michael Shermer, How We Believe: Science, Skepticism and the Search for God, Freeman, New York 2000, s. 16-31.

przedwczesnie ogtosit niemiecki filozof Nietzsche - ale wrecz nigdy dotad nie wydawat si~ tak zywy. Po drugie, choc to juz nie jest tak wazne, zmianie ulegta rowniez moja wtasna postawa. Chociaz w rnlodosci zywilern absolutne, narnietne przekonanie 0 prawdziwosci i ogromnym znaczeniu ateizmu, stopniowo zaczalern si~ przekonywac, ze chrzesciianstwo jest 0 wiele ciekawszym i znacznie bardziej fascynujqcym intelektualnie swiatopoqladern niz ateizm. Zawsze cenitem sobie wolnosc rnysli i zdolnosc do buntu przeciwko panujqcym ortodoksjom. Nigdy jednak nie przypuszczatem, dokad mnie moje wol nornysl icielstwo doprowadzi. Tak wiec, podazalisrny z Dawkinsem w diametralnie roznych kierunkach, choc w istocie z tych samych powod6w. Obaj [estesrny oksfordzkimi profesorami, kt6rzy pasjonujq si~ naukami przyrodniczymi. Obaj gorqco wierzymy w rnyslenie oparte na dowodach i jednakowo krytycznie podchodzimy do wiary, kt6rej brakuje wyraznych podstaw. Obaj pragniemy sadzic, iz zmienilibysmy zdanie w kwestii Boga, gdyby wskazywaty na to dowody. Jednakze na podstawie doswiadczenia i analizy tego samego swiata doszlisrny do radykalnie odmiennych wniosk6w na temat Boga. Por6wnanie

pozniej jednak zarzucitem aktywnq dzialalnosc na polu nauk scislych na rzecz studiowania teologii.riiemaBoga"). iz nauki przyrodnicze . Zrobitem doktorat z biofizyki molekularnej. kt6rym kierowat profesor George Radda. ale z pewnoscia niespecjalnie przekonujaca. jak i konwencjonalnymi wierzeniami religijnymi.bez Boga".zwtaszcza biologia ewolucyjna stanowia intelektualnq autostrade do ateizmu.lacznie z teoria ewolucji . Gould byt absolutnie przekonany.wirus Boga". Mam jednak nadzieje. Nie mam jednak najmniejszego zamiaru wypisywae podobnie niewiarygodnych bzdur. Innej odpowiedzi rnoze dostarczyc odniesienie tego samego srnieszneqo nonsensu tym razem do Dawkinsa. obojetnie do kt6rej polowy miatoby si~ ono stosowac nie rnoze bye innego odpowiedzialnego sposobu oqarniecia rozrnaitosci reakcji na otaczajaca rzeczywistosc ze strony znanych mu inteligentnych i wyksztatconych ludzi". a dzietu popularyzacji nauki . Dlaczego miatbym obrazac Dawkinsa. to zaczynatem jako ateista. w tym przypadku musimy przyjac. Pierwsza: poniewaz wierze w Boga. w jaki Dawkins i ja rnoqlisrny doisc do tak diametralnie przeciwnych wniosk6w na podstawie jednakowo dtugiej i gt~bokiej refleksji nad tym samym swiatern.pozostaia w zgodzie zar6wno z ateizmem. Obie rnozliwosci . jakiej wielu by praqnelo. dlaczego miatbym obrazac inteliqencje moich czytelnik6w? 11 Poczqtki prawdziwej odpowiedzi leza w rnadrych stowach Stephena Jay Goulda. ze nauki przyrodnicze . a moje rnozliwosci intelektualne ulegty wypaczeniu z powodu ich zawtaszczenia przez zarazliwy a zlosliwy . kt6remu nieztomna wiara nie pozwala dzialac poza dzialka z etykietq . obecnie profesor Oksfordu kierujqcy katedra Spotecznego Rozumienia Nauki utrzymuje. Ale rnoze bye stuszna a przynajmniej wskazuje wlasciwy kierunek. a co wiece].naszych postaw jest pouczajqce. Jezeli chodzi 0 mnie.obawiam si~ stanowia istote odpowiedzi zawartej na kartach Boqe urojonego. (Chociaz. otumaniony i oszukuje samego siebie. lstnieja dwie rnozliwosci. by stac si~ chrzesciianinern . jak przypuszczam. taka role odegraty one w jego rnlodosci. Pomaga zrozurniec. ze stusznie uwazarn takich bezrnyslnych dogmatyk6w za niereprezentatywnych dla ateizmu. iz jego umyst zostal zawladniety przez wirus . Czesto zastanawiam si~ nad sposobem. niemniej przed Dawkinsem stawia kilka trudnych pytan. dlaczego pewni ludzie .SWq intelektualnq podroz odbytem w kierunku doktadnie przeciwnym niz Dawkins. Poczqtkowo zamierzatem poswiecic zycie naukom scislyrn. Powyzsze wnioskowanie rnoze bye [akas odpowiedziq na ten problem. Jesli potowa z jego uniwersyteckich koleg6w nie jest skonczonymi durniami . Druga: poniewaz jestern oblakany.wirus Boga" . Choc ateista. Richard Dawkins. a moje rnozliwosci intelektualne ulegty wypaczeniu z powodu ich zawtaszczenia przez zarazliwy a zlosliwy . otumaniony i oszukuje samego siebie. kt6rego napawajqca smutkiem srnierc z powodu raka w roku 2002 skradta Uniwersytetowi Harvarda jednego z najlepszych nauczycieli. pracujqc w oksfordzkim laboratorium.wierze w Boga. jestem oblakany.a zalozenie takie Gould stusznie odrzucit jako nonsens.jednego z najprzystepniej szych pisarzy. Nie jest to szybka i tatwa odpowiedz. jednak odkrycie chrzesciianstwa powiodto mnie ku gt~bokim studiom nad jego dziejami i rnysla. Moze przernawiac do zatwardziatego ateisty.

w kt6rego wierzyli starotestamentowi Zydzi. Co natomiast sadzi "Prospect" 0 samej ksiazce? Jego recenzent wyraza naiwyzsze zdumienie ta . to psychotyczny pedofil!" Amen! Slusznie prawi! Czytajqc Boqe urojonego. 86g urojony triumfalnie ogtasza.nie tylko wywotuje aqresje. zapozyczona ze starszych pism ateistycznych. Podobnie jak wielu moich koleg6w-ateist6w. poczutem zarazem smutek i zaktopotanie. A jak brzmi tytut recenzji? Dawkins dogmatyk. wt6rnych argument6w. o 12 we. ile Gould przynajmniej pr6buje wazyc dowody. nie zas odsadzania ich od czci i wiary jako ktamc6w. Mn6stwo tam pseudonaukowej spekulacji. polaczone] z szersza. 267. wyraznie lekcewazaceqo dowody. Przypomina ponadto 0 koniecznosci traktowania os6b niezgadzajqcych si~ z nami w tych sprawach z petnym szacunkiem intelektualnym. kulturowq krytykq religii. w Bcqu urojonym znajdziemy zadziwiajqco malo analizy naukowej. dogmatycznq. t. Impeaching a SelfAppointed Judge.zastepuiac skrupulatne. ale wrecz kaze mu odrzucac zar6wno naukowa scislosc. jednak ostrosc wywod6w sluzy tu jedynie ukrywaniu slabosci mizernych. Religia dziata na Dawkinsa jak czerwona ptachta na byka . kt6re nie pasuia do jego tez? Dlaczego brutalnie wykorzystuje nauki przyrodnicze do szerzenia ateistycznego fundamentalizmu? Nie znajduje na to zadowalajqcego wyttumaczenia. ze pytania owe ostatecznie nie doczekajq si~ godnej zaufania odpowiedzi. ODPOWIEDZ DAWKINSOWI . rozwlekla i pelna wewnetrznych sprzecznosci" publikacjq.ze tak utalentowany popularyzator nauk przyrodniczych. 0 tyle Dawkins po prostu proponuje ateistyczny odpowiednik zreczneqo kazania 0 ogniu piekielnym . sa nieuczciwi!" Amen! . jak i zwykla uczciwosc. kt6ry tak wielka waqe przyktadat nieqdys do obiektywnej analizy dowod6w.zywia tak fundamentalnie rozne przekonania na temat tychze spraw oraz dlaczego inni konsekwentnie uwazaia. Jak to si~ stale zastanawiatem si~ . Dawkins gtosi kazanie do nienawidzqcych Boga ch6r6w. zamienit si~ w agresywnego antyreligijnego propaqandyste. Nie ja jeden czuje rozczarowanie. totr6w i szarlatan6w. s. ze biologicznq ewoluqe da si~ poqodzic z religiq. wyraznie oczekujqc od nich delektowania si~ jego retorycznymi fajerwerkami i przypochlebnego unoszenia rak w qore: "Wszyscy uwazajacy. 118-121. iz jego autor znalazt si~ w gronie trzech czolo- wych intelektualist6w wybranych w listopadzie 2005 roku w soridazu ogtoszonym wsrod czytelnik6w magazynu "Prospect".riieciekawa. Co cieka-4 Stephen Jay Gould. a co wiece]. Ta petna rozgoryczenia ksiazka kipi retorycznq pasja. nr 1 (1992). nie rnoqe po prostu zrozurniec prezentowanej przezen zdumiewajqcej wroqosci w stosunku do religii.Naleza do szkoty ewolucjonist6w Neville'a Chamberlaina! To zwolennicy ugtaskiwania!" Amen! "Prawdziwi uczeni odrzucajq wiare w Boga!" Alle/uja! "B6g. poparte dowodami przernyslenia turbonakrecona retorykq i w wysokim stopniu wybi6rczq manipulacjq faktami. "Scientific American".

iz zadna sensowna odpowiedz nie istnieje. iz nie bytby w stanie zrnusic si~ do uwierzenia. Czy doprawdy pozycja ateizmu jest tak staba. chocby dlatego. Ksiazka oferujqca jedynie 14 tego typu litanie poprawek bytaby srniertelnie nudna.zbyt gtupie i niedouczone. luzno przy tym powiqzanych po to.stronnicze" religijnie . nieprawdaz?" Wszelkie przejawy sprzeciwu wobec tez Dawkinsa najprawdopodobniej z g6ry zostana odrzucone i zdyskredytowane.jednak nie z powodu zawartej w niej trafnej argumentacji czy niepodwazalnosci zgromadzonego w niej materiatu dowodowego.Jasne jest. przede wszystkim zas . Szczeg61nym niepokojem napawa fakt. Co i jak zatem nalezy odpowiedziec? Oczywistym sposobem wydaje si~ napisanie r6wnie agresywnej. To niezwykle powazny i ktopotliwy punkt spojrzenia. ze jej brak m6gtby koqos przekonac. pozwalajqc czytelnikowi wyciaqnac wtasne wnioski co do og61nej wiaryqodnosci dostarczonych przezen dowod6w i sadow. postrzegajqc [a jako swietlana prawde.racjonalnych" ateist6w.wydarzonych absurd6w? Dawkins obdarza swych czytelnik6w wysoce wqtpliwym komplementem. ze wymaga wsparcia ze strony podobnie nie. by przypominaty linie argumentacyjnq. iz podziela jego uprzedzenia i religijnq iqnoranqe.staje w jednym szeregu z fundamentalizmem religijnym niepozwalajqcym ani kwestionowac swych idei. Pr6ba obalenia tak selektywnego podejscia do zrodel bytaby niewymownie rneczaca i zaowocowataby ksiazka wyjqtkowo nieciekawq. Dawkinsa niespecjalnie interesuje dotarcie do ludzi wierzqcych. nade wszystko zas stanowiska religijne. W rzeczy samej trudno nakreslic odpowiedz dla ksiazki Dawkinsa . jako czynione przez osoby . w dodatku sprawiajaca wrazenie zqryzliwej i reakcyjnej. ani poddac ich badaniu. Reliqie uparcie i konsekwentnie przedstawia w najgorszy z rnozliwych sposob6w. kt6rych niewqtpliwie zbulwersuje razace przeinaczanie ich wiary i stylu zycia.chyba nawet nie zdajqc sobie z tego sprawy . naslacuiac najpaskudniejsze metody portretowania ateizmu przez religijnych fundamentalist6w. ze dowody rnoqa legitymizowac inne stanowiska. Bytoby to jednak bezcelowe i bezproduktywne. iz Dawkins poktada jednakowq ufnosc we wszystkich czesciach swego dzieta. nieprecyzyjnej ksiazki.znakomicie zilustrowane w Bogu urojonym . zaatakuje go tylko w punktach najbardziej reprezentatywnych. a wszelka krytyka pod adresem jego analizy spotka si~ z odpowiedziq: "To ty tak twierdzisz. ze Dawkins . by krytykowac . Ksiazka ta bowiem jest miejscami niczym wiece] jak zbiorem wygodnych faktoid6w. Trzeba bytoby podwazyc i sprostowac kazda bledna interpretaqe ze strony Dawkinsa i kazdy przypadek przesady. na wskros przenikajqce niekt6re odtamy zachodniego ateizmu . zakladajac. Zakladajac wiec.traktuje dowody jako material sluzacy do wUaczania w ramy jego z g6ry przyjetych zalozen teoretycznych.obiektywnych" i . Totalnie dogmatyczne przekonanie 0 wtasnej slusznosci. iz Bogu urojonemu nalezy si~ [akas odpowiedz. Do tego stopnia jest przekonany 0 slusznosci wtasnych przekonan. Kiedy [acys wybitni uczeni pisza .intelektualnie nieuczciwe. Dawkins opiera si~ jakiemukolwiek wyskalowaniu swej pewnosci. wysrniewaiace] ateizm poprzez bledna interpretaqe jego zalozen i ukazanie szarlatan6w nauki jako swietych ateizmu. odpowiednio wyolbrzymionych w celu wywarcia maksymalnego wrazenia. kt6ra nie potrzebuje zadnej obrony.

Jej celem jest Jedna jedyna rzecz . Memes and the Meaning of Life. 6 Czytelnicy zYCZqcy sobie rozszerzonego naukowo i analitycznie starcia z . Oxford 2004. Niniejsza praca jest kr6tka . Poznan 2002. Lewis. SPCK. kt6rzy przeczytali Boqe urojonego i teraz zastanawiajq si~. Takie oto podstawowe definicje wiary tkwia mocno w swiatopoqladzie Dawkinsa i obsesyjnie powtarzajq si~ w catym jego pisarstwie. Nie jest to chrzescjanski spos6b definiowania . Dose jednak tych wstepow.takie.pozytywnie 0 religii.slepa ufnosc przy braku dowod6w. czy wierzqcy sa naprawde tak skrzywieni.krytyczne starcie z argumentacjq nakreslona na kartach Boqe urojonego. dlatego bezsprzecznie nie rnoze pozostac bez oceny i odpowiedzi. Praca ta oferuje zyczliwe acz krytyczne studium poqladow Dawkinsa na nauke i reliqie do roku 2004. Media Rodzina. by zostata rozszerzona 0 inne tematy. kt6rych umysty nie zarnknely si~ jeszcze w schemacie dawkinsowskich odruch6w. 80g urojony przynosi rozwiniecie owej argumentacji. ze sam kiedys bylem ateistq i zostalem zbudzony z dogmatycznego snu za pomoce lektury ksiqzek. Chociaz ze wzqledow historycznostylistycznych zostala napisana w pierwszej osobie liczby pojedynczej. C. kt6re od dowod6w ucieka. iz z pewnoscia w gt~bi duszy tak nie mysla. Niniejszq ksiazke . jakimi przedstawia ich praca Dawkinsa. 5 Kwestie te podejmujq. London 2006.podejrzewam . Dawkins ripostuje. czy . Takie jest przestanie Boqe urojonego. czy N. 17 1. jest ztem przez to i doktadnie przez to. Jest wielu takich. na przyklad. przedstawia poglqdy i argumenty obojga autor6w.czytac beda gt6wnie chrzesciianie pragnqcy dowiedziec si~. Wright. czy . ze nie wymaga uzasadnien i nie toleruje sprzeciwu'". a nawet na przek6r dowodorn'".urojenia". Brak w niej dygresji i odwracania uwagi.sam bytem jednym z nich. Simply Christian. Jej podstawowy cel prosty i niezmienny . Zajmijmy si~ samymi tezami Boqe urojonego. Czytelnicy mogliby sobie zyczye. ze posrod czytelnik6w znajda si~ rowniez ateisci. kt6rzy zywia ztudzenia na temat Boga . Chrzescijanstwo po prostu. otumanionych ludzi'. przel Piotr Szymczak. Tyle tylko. co powiedziec znajomym.jeszcze gorzej . T. S.naukowyrn ateizmem" Dawkinsa powinni sieqnac po: Alister E. Mam jednak nadzieje. jak na przyktad zqlebienie i pochwa- la preznosci intelektualnej i duchowej sity chrzescjanstwa". Ta jednak . do kt6rych mogliby poczuc syrnpatie. Dawkins' God: Genes. wyraznie ma na rnysli przekonanie niepoparte dowodami. Blackwell.prosta i kr6tka-jest wytqcznie na jeden temat. Takie ksiazki powstana w swoim czasie. kt6re rzucily wyzwanie memu gwaltownie kamieniejqcemu swiatopoglqdowi. UROJENIA W SPRAWIE BOGA? B6g jest .psychopatycznym zbrodniarzem" wyrnyslonyrn przez szalonych.ocena wiaryqodnosci Dawkinsowskiej krytyki wiary w Boga. Wiara. McGrath. zdegenerowani i bezrnyslni. Chociaz Dawkins nie dostarcza scisle] definicji . Najwyrazniej czuje si~ on gt~boko zaqrozony rnozliwoscia napotkania przez jego czytelnik6w jakichs zwiqzanych z religiq idei badz ludzi.szacunek. i uznac je (ich) za godne (godnych) powazne] uwagi.jeszcze gorzej . Wiara oznacza .z przypisami ogranicza si~ do minimum. Wszystkie powyzsze wzqledy wydajq si~ czynic pisanie podobnej ksiazki nieco bezcelowym.

JednakZe inna czesc mnie poczela zdawac sobie sprawe. krytycznemu badaniu. polskie: Samolubny gen. s. ba! wrecz wsciekly. jaki proponuje Dawkins. Z g6ry okresla on wszystkich wierzqcych w Boga jako ludzi. scisle trzymajqc si~ argumentacji czerpanej z nauk przyrodniczych. s. Kazdy element umeblowania mojego umystu musiat zostac przeniesiony winne miejsce. 80g urojony. Proszynki i S-ka. Ztudzenia musiaty kiedys zostac rozwiane. ze jesli bytbyon na tyle niemqdry. Dawkins stusznie zauwaza. to i tak ktoreqos dnia musiatby sobie uswiadornic. 80g urojony. lecz wyrnyslony przez Dawkinsa w celu wspierania jego polemicznych zamiar6w. czyli jako dotkni?tych urojeniami. Jego ateizm opierat si~ na fundamencie autorytetu Richarda Dawkinsa.wiara ma znaczenie decydujqce. Po czesci byto mi przykro z powodu ogromnego dyskomfortu. we wzburzeniu kiwajac mi palcem przed nosem .jak powiedziat. Kiedys. Jak smietem mu to zrobic?' Gdy po drodze do domu zastanawiatem si~ nad tym wydarzeniem. Oxford University Press. Ja spetnitem jedynie role czynnika historycznego. jakich sam doswiadczalern na drodze bolesnego (choc dajqcego wielkq satysfakqe) przechodzenia od ateizmu do chrzescjanstwa. Richard Dawkins.gdy zada od nas. kt6ry spowodowat to w danym miejscu i czasie. 3 Dawkins. jak bardzo wiara jest dla ludzi wazna. by uwa- .usunac. przel.wiary.po prostu zademonstrowatem. Wszyscy musimy poddac nasza wiare badaniu. Marek Skoneczny. wywiera niezwykle istotny wptyw na nasze zycie i nasze rnyslenie.niekwestionowanq slusznose . 198. The Selfish Gene. Warszawa 1996. Opieramy na niej cate zycie. jak gt~boko tkwiq w nas nasze przekonania i jak wielki wptyw na wszystko wywierajq. po jednym z takich wyktad6w. Dawkins ma racje . wspierajqc si~ materiatem dowodowym. Mtody cztowiek byt jednakZe rozgniewany. 413. zwtaszcza jezeli okazujemy si~ bye na tyle naiwni. by opierac swe zycie na tak jawnie niewystarczajqcym swiatopoqladzie. 0 jaki przyprawitem tamtego chtopaka. kt6rzy utracili kontakt z rzeczywistoscia. W wyktadach tych przedstawiam poglqdy Dawkinsa na temat religii i. s. ze sprawa wytoczona Bogu przez Dawkinsa nie wytrzymuje naukowej krytyki. Wyd.poddanie wiary scislernu. Oxford 1989. czutem pewne rozdarcie. Do dzis parnietarn niepokoje. Catkowicie si~ z tym zgadzam. w co wierzymy. Zob. 2 Definicja ta pojawifa sie w roku 1976 na kartach Samolubnego genu. ja zas skutecznie t~ wiare podkopatem. 1 Dawkins. 274. ksztattuje ona nasze decyzje w kwestiach najbardziej fundamentalnych. historii i filozofii. Od czasu publikacji mojej ksiazki zatytutowanej Dawkins' God (86g Dawkinsa) w roku 2004 jestem regularnie proszony 0 wygtaszanie na ten temat wyktad6w na catym swiecie. 2nd edn. Dawkins ma slusznosc . iz opiera si~ ono na nader chwiejnych podsta- wach. 67. Tym wazniejsze jestm6wi . Bedzie teraz musiat poise i wszystko na nowo przernyslec. a nastepnie . s. bysrny nie opierali swego zycia na urojeniach.. Spowodowatem wszak zamieszanie w jego ustalonych zalozeniach zyciowych. Pocieszatem si~ jednak rnysla. Dlaczego? Poniewaz . Wyktad nie byt szczeg61nie niezwykty .zniszczylern jego wiare''. punkt po punkcie je obalam. Urojenia nalezy ujawnic. To. podszedt do mnie bardzo zagniewany mtodzieniec.

kt6re powinny zniknac. charakteryzujqcy sie pewnym podobienstwern do tego. Jak wiele Dawkinsowskich analogii rowniez i ta zostala zbudowana z konkretnym zamiarem . W przeciqgu catej swej kariery Dawkins rozwijat podobna krytyke. Nie wierzytem w Boga. ze biologiczny proces selekcji naturalnej wytwarza w dzieciecyrn m6zgu tendenqe do wierzenia we wszystko. To zas sugeruje dalej .. iz wiara w Boga podobna jest do wiary w Swieteqo Mikotaja czy Wr6zk~ Zebuszke".rnoze juz wyjsc ze stadium niernowleceqo i osiaqnac wiek dojrzaty". znajdujemy w pismach Zygmunta Freuda. jakie z tego plynely.ery zabobonu. ze biore go na powaznie).. ludzkosc . co powiedza im ich rodzice badz starsi. Zastanawiam si~.zac. To oczywiste. ze wierzenia religijne sa infantylne . Dawkins jednak nie wykazuje najmniejszej tego swiadornosci i w Bogu urojonym nie czyni Zadnego odwolania do Freuda. WIARAJEST INFANTYLNA Kazdy obznajomiony z antyreligijnq polernika zna powtarzajqce si~ w nieskonczonosc uwagi ateist6w. nieprawdaz? Jak to Dawkins wykazat w swej audycji pt. co proponuje Dawkins..przyp. Porzuca 4 Ang. kt6ry zaczal wierzyc w Boga w wieku lat osierndziesieciu. znany ateistyczny filozof. . Na kartach swych wczesniejszych prac podkreslal. Hmmm . S 0 wiele bardziej wyrafinowany opis pochodzenia wiary. Dorosli kalecza niewinne dzieciece umysty. Dobrego przyktadu w tej mierze dostarczyt niedawno Anthony Flew (urodzony w roku 1932). gdy ludzkosc osiqgnie petni~ dojrzalosci. Juz z niej wyroslisrny''. wttaczajqc im do gtowy wtasne. wierza w Swieteqo Mikotaja. na przyktad.to dzieciece ztudzenia. iz zadnej wiary w nas nie ma. Ale ta analogia powaznie kuleje. kto tak naprawde ma ztudzenia w sprawie Boga . Thoughtfor the day emitowanej w roku 2003 na falach BBG. Dawkins twierdzi. wyrazejac zaniepokojenie z powodu indoktrynacji dzieci przez rodzicow". perwersje czy deqeneracie. popularna w krajach anglosaskich - my owe dzieciece wierzenia.. Hum. r6wnie szkodliwe co srnieszne wierzenia.w tym przypadku chodzi 0 osrnieszenie religii. 1. Jak wielu ze znanych nam ludzi zaczelo wierzyc w Swi~tego Mikotaja w wieku dojrzatym? Albo kto uwaza wiare we Wr6zk~ Zebuszke za pocieszenie na starosc? Wierzytem w Swi~tego Mikotaja do wieku mniej wiece] pieciu lat (choc.basniowa postac. dlaczego tak wielu ludzi odkrywa Boga w pozniejszych stadiach zycia i bynajmniej nie uwaza tego za zadna reqresje.czyni je podatnymi na poktadanie zaufania we wszystkim. dop6ki nie zaczalern uczeszczac na uniwersytet. Tak samo jest z Bogiem. Wszyscy uzywajacy argumentu 0 infantylnosci religii powinni wyjasnic. jeszcze przez jakis czas pozwolitem rodzicom rnyslec. co m6wiq im rodzice: dlatego.Infantylne wyjasnienie" nalezy do wczesniejszej ery w dziejach ludzkosci . swiadorn korzysci. szkicujac trwala ateistycznq analoqie. gdy tylko stajemy si~ zdolni do rnyslenia opartego na dowodach. wrozka dsjaca dzieciom podarki w zamian za ich mleczne zeby schowane pod poduszka lub wrzucone pod szafe . 21 Ale 86g urojony ma z pewnoscia racie. Tooth Fairy . Wptyw ten nalezy postrzegac .

Dawkins z aprobata cytuje poglqdy swego przyjaciela. 8 Dawkins. ze mogtyby si~ one przydac Dawkinsowi podczas pisania jego ksiazki. w jaki spos6b wychowuje swoje dzieci. nie zas . ze rodzicom nie bardziej wolno uczyc dzieci odczytywac dostownie Biblie niz wybijac im zeby". Nie potrafie si~ oprzec wrazeniu. kt6rym . mispunching: A review of Richard Dawkins' The God Delusion. uczciwie i doktadnie. Ciekawe. iz rodzice. Wychowywanie dzieci w tradycji religijnej jestwedle Dawkinsa . flailing.Nauka zadata ktam religii!" czy . s. Nicolasa Humphreya. Przez wiele lat wygtaszatem w Oksfordzie seri~ wyktad6w zatytutowanq Wprowadzenie do te%gii chrzescijafJskiej. 86g urojony. kt6ra jednak ginie w hatasie czynionym przez nadpobudliwq retoryke oraz w og61nej niernoznosci dostrzezenia jej konsekwencji. szkodliwym stereotypom i bezczelnym naduzyciorn w interpretacji chrzescjanstwa. Gdyby Humphrey kierowat si~ logikq.rodzajem molestowania nieletnich. by spoleczenstwo zastanowito si~. Lunging. ukazuje potrzebe zaistnienia na arenie publicznej wysokiej pr6by edukacji religijnej. iz sekularysci wttaczaliby wtasne dogmaty do gt6w tychze samych tatwowiernych dzieci. Wystarczy przerwac rniedzypokoleniowy cykl transmisji religijnego rnyslenia. rowniez dopuszczajq si~ ich . Nie chciatbym bye niemity. 22 dzaju: . wazne jest. czy zaprzeczytby stwierdzeniu. 321-322. a zrozumiemy. podczas gdy juz wieki temu powinny byty one zostac zen wymazane. jak gdyby byty one prawdq. 86g urojony. co Richard Dawkins pisze 0 teoloqii'". bardziej za sprawa swoich wad niz zalet.Reliqia to zabobon!" i tym podobnych. s. kt6ry twierdzi. powaznie si~ obawiam. niezbednej do oceny napotykanych idei. by polozyc kres catemu temu nonsensowi. kt6rzy czytajq na gtos swym dzieciom 80ga urojonego.brak zdolnosci rozeznania. jakie mniej wiece] odczucia powoduje lektura tego. "London Review of Books. W rzeczy samej. 435-450. r6w7 Terry Eagleton. kt6ra przeciwdziatataby prostackim karykaturom.jak stusznie zauwaza Dawkins . Nalezy je zapoznac. Jest w tym pewna doza rozsadku. kt6rych pelno w propagandowym elaboracie Dawkinsa. agresywnie propagowanym przez ateistyczny fundamentalizm. Wyczytawszy wszystkie groteskowo bledne interpretacje religii stanowiace przygn~biajqcq ceche Boqe urojonego. 19 pazdziernika 2006. kto peroruje na tematy biologiczne. z nauka chrzescjanska.poddawac dziataniu wypaczonych szyderstwem interpretacji teologii chrzescijanskiej.jako jeden z najwazniejszych czynnik6w podtrzymujqcych trwanie na swiecie wierzen religijnych. za jedyne zrodlo wiedzy rnaiac Ptaki Wie/kiej 8rytanii. 86g urojony. ale takie podejscie do sprawy nieprzyjemnie przywodzi na rnysl programy antyreligijne. wprowadzane do edukacji dzieci sowieckich w latach piecdziesiatych. Jednak w zadnym wypadku nie wolno przymusowo karmic ich chorymi dogmatami Dawkinsa. Jak zauwazyl krytyk literacki Terry Eagleton w swej miazdzacej recenzji Boqe urojonego: "Wyobrazmy sobie koqos. oparte na mantrach w ro6 Dawkins. nie mocno powinno oburzac go wciskanie dzieciom blednych interpretacji religii.

ze chrzescjanski pisarz z III wieku. I z pewnoscia nienaukowe. w rodzaju zdania: "W to jak najbardziej nalezy wierzyc. Na poparcie owej tezy Dawkins wyszukat chrzescijanskich teolog6w. Mamy tu wiec kolejny nuzacy przyktad niekonczaceqo si~ cyklu wt6rnego przetwarzania przestarzatych argument6w.maltretowania? A rnoze w kategorii maltretowania rniesci si~ wytqcznie narzucanie dogmat6w i urojen religijnych. zdobytem bogate doswiadczenie kontaktu z ludzrni. . skrajnosci jako centrum. 263. B6g urojony.0 czym z przyjernnoscia inforrnuje wykazatem mu. Biorac udziat w wielu publicznych debatach na temat pytania. co Luter miat na rnysli. 139. Oxford 1985. Weidenfield & Nicholson.po obu stronach sporu Boga z ateizmem. co przytaczat jako typowy przyktad religijnego nonsensu.falszywyrn przekonaniem utrzymujqcym si~ mimo silnych przeciwnych cowodow". iz rozum ludzki nigdy nie bedzie w stanie w petni objac centralnego zagadnienia chrze-to Richard Dawkins. Tak oto Dawkins wpadt w pulapke niesprawdzania wtasnych zrodel. JednakZe Dawkins znalazt nowy przyktad irracjonalizmu wiary .Oto gdzie lezy szalenstwo"!". Blackwell. kt6rzy .jak mu si~ wydaje .potwierdzajq 6w do szpiku kosci zdegenerowany aspekt wiary. oraz w jaki spos6b rozni si~ ono od tego. ze wiara chrzesciiariska jest . 16 24 wracalnie irracjonalna. Tertulian wyrzekt kilka szczeg61nych gtupot. co Dawkins przyjmuje za oczywiste znaczenie tego stowa12.rozurn''. Wiara jest zatem w istocie swojej nieod-9 Tarnze. Brak tu jakiejkolwiek pr6by wyjasnienia. iz Tertulian nigdy niczego podobnego nie powiedziat. Problem em jawi si~ przekonanie do slusznosci ateizmu .zatwardzialych teist6w". uzywajac stowa . W istocie Luter wskazywat. ze odporni sa na wszelka racjonalnq arqurnentacje. 12 Wi~cej na ten temat w: Alister E. W swych wczesniejszych pracach utrzymywat. kt6rych rnusze okreslic mianem nieco dziwacznych. Dawkins uparcie twierdzi. czy nauka zadata ktam istnieniu Boga. ukazujqce jego niepokoje 0 miejsce rozumu w zyciu wiara 11. Jedna z charakterystycznych cech Dawkinsowskiej polemiki antyreligijnej stanowi prezentacja patologii jako normy. qdyz to jest absurdalne". gdy .przynajmniej dla niego nowy. jakze charakterystycznego dla ateizmu ostatnich czas6w. nierzadko przepetnionych zdecydowanie egzotycznymi ideami . s. lecz prostego powtarzania st6w wczesniejszych pisarzy-ateist6w. London 2003. Ale to niedopuszczalne.jak mi si~ wydaje . do tego stopnia otumanionych przez reliqie. a jeszcze mniej [a ona obchodzi. a antyreligijnych juz nie? 2. W Bogu urojonym cytuje zaczerpniete z internetu wyrywkowe strzepki rnysli szesnastowiecznego niemieckiego pisarza protestanckiego Marcina Lutra. Luther's Theology of the Cross: Martin Luther's Theological Breakthrough. ekscentryk6w jako gt6wnego nurtu. 11 Dawkins.istnieje odtam wariacki. kt6ra 0 religii wie malo. s. To generalnie dobrze dziata na upatrzona przezen publicznosc. Dawkins przestal uzywac tego cytatu. WIARAJEST IRRACJONALNA W kazdyrn ruchu . s. McGrath. A Oevil's Chaplain: Selected Writings. .

W pracy swej Dawkins odrzuca precz zasady akademickiej pracy naukowej. na ktora rnozna zarobic badz zasluzyc. ze przedstawiona przez Dawkinsa rozbudowana krytyka jego rnysli jest uczciwa. [aka praqnalbyrn wysunac wobec tej ksiazki. Choc tradycja nazywa je "do13 Richard Dawkins. W. wlacza go do grona fundamentalist6w. czyli jak ewolucja dowodzi. iz nalezy cos robic. Nie mam najmniejszych watpliwosci. iz rnysl Paleya jest typowa dla jego czas6w. 3. kt6re nierzadko nie znajdujq empirycznych rozwiazan 14.tego mianowicie. efektywnq krytyke dokonanej przez dzlewietnastowleczneqo pisarza Williama Paleya argumentacji na rzecz istnienia Boga.pieciu droq"!". iz Dawkins porzucil nawet pozory sclsle]. milosierna i precyzyjna.wielu 6wczesnych pisarzy chrzescijartskich wyrazalo zaniepokojenie takim podejsclern. Nie jestem pewien. W. Posrod filozof6w religii panuje powszechna zgoda. Antoni Hoffman. ktora to rnysl Luter uwazal za sprzeniewierzenie sie Ewangelii 0 Bozej Iasce i uczynienie ze zbawienia nagrody. otwartq na naukowe dowodzenie. przel. podobnie nie watpie. ze B6g dal ludzkosci cudowny dar zbawienia. Norton. charakterystyczna dla stylu ostatniej jego ksiazki. S/epy zegarmistrz pozostaje najlepszq opublikowanq proba krytyki takiej arqurnentacji". 0 tyle niczego nie rozwiqzujq. The Blind Watchmaker: Why Evidence of Evolution Reveals a Universe without Design. tu wie. Paristwowy Instytut Wydawniczy. Tu Dawkins czuje sie jak w domu. . W swej pracy zatytulowane] S/epy zegarmistrz przedstawil podparta dowodami. by zasluzyc na laske Boga.wybi6rcze przetrzqsanie internetu. co m6wi. Tomasza z Akwinu. Niestosowne odwolanie do Lutra wskazuje. New York 1986. Dowody zastepu]e anegdota.sciianstwa. ze kwestia istnienia badz nieistnienia Boga jest hipoteza naukowq. Wyd. a rygorystyczne i wyczerpujqce zanurzenie sle w pierwotne zrodla .arqurnentorn" opartym na filozofii religii. nie zas dla chrzescljaristwa w og61e . ze chce powledziec: . ze swiat nie zostal zaplanowany. czy to z jego strony calkiern madre. pragnie tworzyc propaqande i w konsekwencji traktuje dokladna interpretacje religii jako wielce niewygodne utrudnienie w realizacji zalozoneqo przez siebie programu -intelektualnego i kulturowego zniszczenia religii. tradycyjnie okreslanyrn mianem . opartej na dowodach pracy naukowej. W Bogu urojonym [ednakowoz Dawkins kieruje SWq uwaqe ku . dotyczy faktu. ARGUMENTY NA ISTNIENIE BOGA? Dawkins utrzymuje. Wydaje sie. Tu wyraznie brakuje mu gf~bi i niewiele jest w stanie osiaqnac w kr6tkich i powierzchownych zetknieclach z wielkimi. polskie: Slepy zegarmistrz. Jedyna uwaga krytyczna. Warszawa 1994. iz Paley postrzeqal siebie jako w pewien spos6b . Pozostawiony samemu sobie ludzki rozum dojdzie do wniosku. opartej na fundamentach biologicznych.dowodzaceqo" istnienia Boga. Ta nieprzyjemna cecha. dluqotrwalyrni debatami. iz 0 ile argumenty te rzucaja ciekawe swiatlo na zagadnienie. widzqc w nim niezawodnq recepte na triumf ateizmu. nie zadajac w zamian nic dla siebie.Oto jak specjalista w dziedzinie nauk sclslych zrobi wreszcie porzadek w tych filozoficznych bzdurach!" Dawkins na przyklad nie zgadza sie z podejsciern do problemu zaproponowanym w trzynastym stuleciu przez Sw.

15 Dawkins. iz istniejqca wiara w Boga lepiej . iz wiara owa sensownie wyjasnia rzeczy dostrzegane w otaczajqcym nas swiecie. a kt6re w przyszlosci mogq zostac odrzucone z powodu pojawienia sie czy to dodatkowych dowod6w. Uzywajac zarqonu. ze teoria ewolucji Darwina dostarcza obecnie najlepszego wyjasnienia dostepneqo materialu dowodowego. nie jest to nazwa dokladna. co obserwujemy w swiecie. trudno nadazyc za podstawowq linia argumentacji.niemal dokladnie tak samo. Dawkins sam uzywa tej samej metody. 321-322.czy dokladniej: na luzno zestawionq serie zapewnien . przyczynowosci i tym podobnych. s. Dawkins myli dokonana« posteriori dernonstracje spojnosci wiary i obserwacji swiata z apriorycznym dowodem wiary: blad to calkowicie zrozurnialy u nowicjusza w omawianej dziedzinie. Nie jest to nadmiernie trudne czy niejasne. dokonujqc apologii ateizmu.projekc]l" Boga. Choc Dawkins postrzega wiare jako intelektualny nonsens. iz nasze wierzenia sa uzasadnione.pasule empirycznie" do swiata nlz jej alternatywy. wiekszosc z nas ma swiadornosc. uwagi Davida O'Connora. kt6re zdaniem Tomasza wspolbrzrni z tym. w kt6rych prawdziwosc obecnie wierzymy. wiara.iz .dowodu jej istnienia. nalezy je raczej postrzeqac jako dernonstracje wewnetrzne] spojnosci wiary w Boga. . Podstawowa linia rozumowania Akwinaty zasadza sie na twierdzeniu. 86g urojony. Wiara w Boga zostala przezen w rzeczy samej zalozona. Podejscle takie jest wciaz szeroko spotykane w pisarstwie chrzescijanskirn jako argument na poparcie tezy. Przejawy zarnyslu czy planu dostarczaja przeswiadczenia 0 istnieniu we wszechswiecie Boskiej mocy stw6rczej. nie zas . Ow rozwlekly eklektyczny elaborat jest kiepsko zbudowany. jak klasyczne argumenty na rzecz ateizmu (na przyklad slynna koncepcja . ze zostaly one udowodnione. na przyklad. empirical/y. On failing to resohe theism-versus-atheism Studies". 4. ze swiat odzwierciedla Boga .swego Stworce. Nie sprawia nam trudnosci. czy nowych interpretacji teoretycznych. 60) ukazuja jego wewnetrzna konsekwencje. ze zywlrny rozliczne niedajqce sie udowodnic wierzenia. "Religious 27 wodami na istnienie Boga". Ludwiga Feuerbacha . nie zas -fundamentalne dowody. kt6rych utrzymywanie jest [ednakze calkowicle racjonalne i zrozurniale".por. 26 (1990).niernal na pewno nie ma Boqa"!". iz jest ona poprawna 17. Jest to wyprowadzone z wiary zalozenie. nie znaczy to jednak. Tomasza interesuje zqlebianie racjonalnych implikacji wiary w kategoriach ludzkiego doswiadczenia piekna. Uznajqc istnienie Boskiego Stw6rcy.powazny. SKRAJNE NIEPRAWDOPODOBIENSTWO BOGA Dawkins poswieca caly rozdzial na dowodzenie .dowodow" na istnienie Boga. nie widze zatem z jego strony powod6w do narzekania w tej kwestii. Pokazujq one jedynie wewnetrzna konsekwencje wiary w Boga . 91-103. da sie wykazac. rnozna wyjasnic na przyklad oznaki uporzqdkowania wszechswiata. t. nie wykazujqc tym samym.14 Zob. s. Swiety Tomasz z Akwinu w zadnyrn miejscu nie okresla swych tez mianem . po czym ukazuje on. niemniej jednak . s. ze istnieje wiele teorii naukowych. Filozofowie nauki od dawna zauwazaja.

samo powinno zostac wyjasnione . New York 2000.przekonuje dalej . kt6rej istnienie . s. zadne] wady koncepcyjnej.teoria wielkiej unifikacji" . W nieco niesp6jnym a szyderczym opisie . The Elegant Universe: Superstrings.). 321-322. W poszukiwaniu wyjasnienia nie zachodzi nieskonczony regres. Ze szczeg61nym szyderstwem traktuje Dawkins teolog6w. 21 Sposrod najlepszych przyklad6w wprowadzenia w temat zob. ze oznacza zakonczenie procesu wyjasniania.Teoria Wszystkiego. 18 Dawkins.Jakikolwiek 16 Wazny wklad wnosza tu Samuel P. Dlaczego uwaza sle podobna teorie za tak wazna? Dlatego. kt6re zrnusza naszych nastepcow z dwudziestego pierwszego stulecia do porzucenia darwinizmu badz tez jego mody fikacji wprost nie do poznania". Wiara w Boga . s. posplesznyrn stwierdzeniu na kartach Boga urojonego. Huntington i Lawrence E. Wszystko. 17 Jak sam Dawkins pisze w Devil's Chaplain (s. kt6rzy pozwalajq sobie na . London 1997. London 2000. Mielibysrny wiec klasyczny nleskoriczony regres.kto zatem stworzyl Boga?". by jego istnienie wymagafo analogicznego wyjasnienia. Culture Matters: How Values Shape Human Progress. Nie ma tu zadne] niespojnosci logicznej. Zdaniem Dawkinsa nie istnieje rnozliwosc logicznego zakoriczenla tego nleskoriczoneqo ciqgu wyjasnieri. czy w jego rozszerzonej wersji zaprezentowanej w innych publikacjach. pewnego bytu zdolnego do przerwania regressus ad lntiniium=". Basic Books. zadne] wewnetrzne] sprzecznosci. Brian Greene. Rozpedzony byk interpretacji zatrzymuje sie w tym miejscu jak wryty. . Dalej Dawkins przedstawia r6wnie malo sensowny argument. Przeciez analogiczne poszukiwanie nieredukowalnego wyjasnienia lezy u samego sedna naukowych poszukiwari. Gdyby uproszczone. Allen Lane.zmieniajqc nieco rnetafore . a jednak w rzeczy samej banalnym pytaniem: co wyjasnia wyiasniajaceqo? Moze nie istnieje taka ostateczna teoria? Moze Teoria Wszystkiego okaze sle . cwo wielkie naukowe poszukiwanie daloby sie zbyc na poz6r gf~bokim. A co wyjasnia wyjasnienie? Albo . 20 Tarnze. 160. co dostarcza wyjasnienia. krzykliwe argumenty Dawkinsa rnialy jakqkolwiek waqe.a wyjasnienie tego rowniez wymaga wyjasnienia. wodu przypuszczac.kt6ra wydaje sie bye rozwinleclem bowiem B6g zdolny pytania: . do zaprojektowania czegokolwiek rnuslalby sam bye wystarczajqco zlozonyrn bytem.kto zaprojektowal projektanta? Nalezy [ednakze wskazac. 86g urojony.oznacza wiare w istote. czy to w skr6towym.teoria niczego"? Nie ma jednak po19 Tarnze. . iz podobne poszukiwanie od poczatku skazane jest na niepowodzenie tylko dlatego. od kt6rego nie ma ucleczki"!". 81): "Musimy uznac rnozliwosc wyjscia na jaw nowych fakt6w. s.watpliwy dose luksus. David Deutsch. jakim jest wyciaqniecie. The Fabric of Reality. Vintage. ze swietyrn Graalem nauk przyrodniczych jest tzw. ze wyjasnia ona wszystko.zasady antropicznej" zwraca uwaqe na czyste nleprawdopodobleristwo naszej egzystencji. Hidden Dimensions and the Quest for the Ultimate Theory. sama nie potrzebujqc i nie wymagajqc wyiasnienia". Harrison (red. 118. niczym z kapelusza.

Jedynym w swiecie faktem. ze w naturalistycznym czy naukowym pojmowaniu rzeczywistosci sila rzeczy wystepuja . czerpujqcy opis rzeczywistosci. 179-192. A jed-22 Richard Dawkins. a co za tym idzie .kult luk".Boqa-zapchajdzfury'" . Climbing Mount Improbable. 5. tylko czy 0 to. a zarazem faktem wielce nieprawdopodobnym jest fakt istnienia nas rnyslacych istot ludzkich.inteliqentny projekt". Fakt. czy B6g jest prawdopodobny. Dawkins sku pia sie tu na arnerykanskirn ruchu lansujqcym . kt6ry osiaqnal znaczaca pozy~~ w osiemnastym i dziewietnastyrn stuleciu . s. Pierwszy oksfordzki profesor chemii teoretycznej. Wyd. Sam Dawkins nie ma watpliwosci .i nigdy nie wynikato .tak zwany nurt . pomimo przesady. znamienity swiecki kaznodzieja metodystyczny. 80g urojony. skad si~ wzielisrny.ze stopien 6w jest ogromnj2. W jego miejsce usilnie zalecat wy23 Dawkins. kt6ry podkresli zdolnosc chrzescjanstwa do wyjasniania zagadnien og61nych bez koniecznosci uciekania si~ do nieustannie malejqcych luk24. London 1996. jednak istniejemy. Viking. Choc nasze istnienie wydaje si~ wielce nieprawdopodobne. Byt to niemqdry ruch i jako taki zostal w dwudziestym wieku ostatecznie porzucony. iz uporanie si~ z owymi lukami w naukowym pojmowaniu swiata wymaga przyjecia istnienia Boga. uzalezniony jest od faktu. polskie: Wspinaczka na szczyt nieprawdopodobieflstwa. kt6re wyjasnia . ze [estesrny i ze [estesrny zdolni zastanawiac si~ nad prawdopodobienstwem tej rzeczywistosci. Charles A.nieistnienie. jest trafna i wciaz pozostaje w mocy. Coulson. iz gtowimy si~ nad tym. to z nieprawdopodobienstwa wcale nie wynika . Stynna praca Williama Paleya Natural Theology (1801) w niekt6rych punktach wykorzystuje t~ wlasnie arqumentacje. Dawkinsowska krytyka .bardziej nieprawdopodobne.ale co to ma wsp61nego z nieprawdopodobienstwem? Zatrzymajmy si~ jednak na chwile. Argumentowano w niej.Juki". Winnismy mu wdziecznosc za pomoc w wyplenieniu z chrzesciianskiej apologetyki przestarzatego i fatszywego stanowiska. Warszawa 1998.kultu luk". Tylko ze taki przeskok od uznania zlozonosci do zapewnienia 0 nieprawdopodobienstwie jest wysoce problematyczny. od kt6rego nie ma ucieczki. BOG LUK W Bogu urojonym Dawkins krytykuje . Bye rnoze powinnisrny uswiadornic sobie. Dlaczego cos zlozoneqo ma bye nieprawdopodobnym? Teoria Wszystkiego rnoze bye bardziej zlozona od pomniejszych teorii. Nie chodzi zatem 0 to. Oto znakomity . potepil go.musi bye jeszcze bardziej zlozone. nak istniejemy. ze choc wiele rzeczy wydaje si~ nieprawdopodobnymi. W swej najprostszej formie nurt ten twierdzit. czy istnieje. Odnosi si~ tu do jednego z nurt6w chrzesciianskiej apologetyki. Okreslenie stopnia nieprawdopodobienstwa istnienia ludzkosci jest praktycznie niernozliwe. uzywajac trafnego okreslenia "B6g luk".zwtaszcza we Wspinaczce na szczyt nieprawdopodobienstwa . Proszynski i S-ka.

Hawkin i Eileen Hawkin. s. zar6wno na gruncie nauk scislych.Inteliqentneqo projektu". po czesci zas . Coulson. Nie dziwi zatem. W mojej opinii wszyscy. 25 Dawkins. z cala pewnoscia zas nie stanowi cechy charakterystycznej chrzesciianstwa w og6le. co jawi si~ ludzkiemu oku czy tez bardzo przeciez ograniczonemu ludzkiemu rozumowi. kt6ry rozwinal si~. po czesci wynikajqcych z ograniczen samej nauki. 27 Richard Swinburne.Boqa luk" jest zaledwie jednym z wielu chrzesciianskich sposob6w wyjasniania sensu rzeczy hipoteza Boga. Moim zdaniem.. jak i teologii. Niestety. obecnie jednak powracajq do starszych i bardziej trafnych sposob6w zajmowania si~ zagadnieniem. Prawdziwy problem jednakZe stanowi wymuszone przeniesienie Boga przez pozbawionego watpliwosci. 24 Zob. CO wykracza poza swiat codziennego doswiadczenia. a zarazem petnego dobrych intencji chrzesciianskieqo apoloqete. ze zdolnosc nauki do wyjasniania sama wymaga wyjasnienia. poczyniwszy tak stuszne uwagi. Czy istnieje Bog?. zakorzeniony gt6wnie w Ameryce P6tnocnej. ze . Oto prawdziwe zmartwienie. Chrzesciianscy teologowie i filozofowie religii przyjmowali 6w punkt widzenia przez caty wiek dwudziesty. ze uczy nas ona. Usitowaniu oqarniecia niekt6rych idei nieustannie towarzyszy pojecie .poza sfer~ ocen i badan. . kt6ry dowodzi. Jednym z nich jest oksfordzki filozof Richard Swinburne. do ukrytych zakamark6w wszechswiata . Ostatecznie nie ma przeciez nic ztego w uznaniu ograniczen naszego pojmowania.nieudana strategia apologetyczna z dawniejszej historii.przyktad pozyteczneqo rezultatu dialogu chrzescijanskiej teologii z naukami przyrod niczym i. dowodzi istnienia Inteligentnego Projektanta. Epworth. jest to podejscie zwodnicze .tajemnlcy". 19. Moze to bye prawda w odniesieniu do niekt6rych bardziej egzotycznych form teologii chrzescjanskiej. ze prawda to cos daleko wiece] niz to. jak gdyby miat sobie radzic z obiektami srednie] wielkosci poruszajqcymi si~ ze srednia predkoscia po Afryce26. 26 Dawkins. Dawkins osobiscie zauwazyl w innym miejscu. Ruch ten. Poznan 1999. "W drodze". ze wszyscy wyznawcy religii usitujq powstrzyrnac uczonych przed badaniem owych luk: Jedna ze ztych stron religii jest wlasnie to. kt6rzy 6w punkt widzenia przyjmujq. 180.z ograniczonych rnozliwosci ludzkich. bazujac na lukach istniejqcych w naukowym wyttumaczeniu rzeczywistosci. Strateqie t~ wciaz stosuje ruch na rzecz . obecnie uznawana za zdezaktualizowanq.bardzo ograniczony" ludzki umyst napotyka powazne trudnosci w zetknieciu z czymkolwiek. iz cnota jest trwanie w niewiedzy. Nie akceptuie tego podejscia. dlatego najkr6tszy i najbardziej wiarygodny opis owej zdolnosci do wyjasniania lezy w pojeciu Boqa-Stworzyciela'". Bog urojony. ze: Wsp6tczesna fizyka uczy. zupetnie niepotrzebnie czynia chrzescjanstwo catkowicie bezbronnym wobec rozwoju nauki. Takie prostackie uog61nienie niweczy najbardziej interesuiaca dyskusje. Ale stanowisko zakladajace . s. London 1989. Oevil's Chaplain. A. Tak jest z nauka: tak jest rowniez z religiq. Dawkins ostabia SWq arqurnentaqe sugestiq. The Word of Science: The Religious and Social Thought of C.25. David J.

znajdujemy w godnym podziwu dziele Martina Reesa zatytutowanym Cosmic Habitat.Ja po prostu nie wierze. Jak on m6gt cos podobnego powiedziec' Dawkins odrzuca spos6b rnyslenia Goulda bez chwili gt~bszego namystu. Fakt. 1mwyzszy poziom nauki osiqgniemy. ze on naprawde rnysli to. Nie jest to jednak takie proste .AM ISTNIENIU BOGA? U podstaw programu. zabobonni reakqonisci. wytlumaczenia wymaga sama wytlumaczalnosc.prezesa Kr61ewskiego . ze wyjasnienia wymaga sama zrozumialosc wszechswiata.Argumenty Swinburne'a wykazujq. iz oswiadczenie takie wygtasza czotowy biolog-ewolucjonista. Takie oto . Ten sam poglqd. Impeaching a Self-Appointed Judge. stwierdzit on: . jak i innych sposob6w rozumienia rzeczywistosci. Wyjasnienia wymagajq nie luki w naszym pojmowaniu swiata rnajace wskazywac na istnienie Boga. CZV NAUKAZADALA Kt. Rozszerzone om6wienie zagadnienia znajdujemyw: Stephen Jay Gould. Jak juz wczesniej napisatem w Oaw-1 Gould. Ale co z og61niejszq relacjq nauki i religii? Dawkins ma na ten temat wiele do powiedzenia. Wspomniatem juz. Ale to nie wystarczy. Rock of Ages: Science and Religion kins' God postawa taka jest uczciwa i szeroko uznawana: nature rnozna tlurnaczyc w spos6b teistyczny badz ateistyczny. jak i z ateizrnern'". Komentarze Reesa . przejdzrny wiec do analizy owej kwestii. kt6ry realizowac ma 86g urojony. catkowicie negujqcy zwycieski postep nauk.wyznanie wierzen" z jego strony zastepuie odpowiedz. Kr6tko rnowiac. Opierajqc si~ na religijnym swiatopoqladzie czotowych biolog6w-ewolucjonist6w. Ludzie wciaz w Boga wierzqcy to po prostu obskuranci. postepowych i myslacych pozostat ateizm.ku wielkiej irytacji Dawkinsa . nie zas usituje ich zakazywac. . oburza Dawkinsa.l2. ze nauka ma swoje granice.a stac: tym wieksza potrzeba wyjasnienia osiaqnieteqo sukcesu. albo darwinizm da si~ w petni poqodzic zar6wno z konwencjonalnymi wierzeniami religijnymi. lecz raczej sama pojmowalnosc zar6wno naukowych. ze nauka zadata ktam istnieniu Boga. co napisat w Skalach wiek6w. to wie. Oba dostarczajq nauce jednakowo powaznych rnozliwosci intelektualnych.Jeza poza kompetencjami nauk przyrodniczych'". Gould bowiem wyrazit po prostu szeroko uznawany poglqd. kt6re wyeliminowaty Boga z najmniejszych nawet luk w naszym pojmowaniu wszechswiata. w jaki spos6b Stephen Jay Gould odrzucit wszelkie pr6by aroganckiego r6wnania profesjonalizmu na polu nauki z wyznawanym ateizmem.Albo potowa z moich koleg6w jest bezdennie gtupia. Jedynym wyborem dla ludzi powaznych. jednak zadneqo z nich nie wymaga ona jako jedynie stusznego. z kt6rym na ten temat rozmawiatem. tym lepsze bedzie nasze rozumienie wszechswiata . kt6re pochwala badania naukowe i zacheca do nich.i niemal kazdy specjalista w dziedzinie nauk przyrodniczych. w kt6rym (najzupetniej racjonalnie) autor wskazuje. 2. lezy wszechogarniajqce przekonanie. iz niekt6re ostateczne pytania . Oto podejscie.

2nd edn. s. s.braku dowod6w" dla takich spraw. 4 Zaczerpnalern to z jednego z najlepszych studiow zagadnienia: Peter Lipton. s. Taki oto poglqd.ernpiryczna"? Kryteri6w prostoty? Piekna? Debata trwa . jakie znajdujemy u autor6w wczesniejszych. az po to. zob. zwtaszcza jezeli rnaja one taka sarna wartosc . polskie: Skaly wiekow. London 2002. ze na wielkie pytania 0 zycie (posrod kt6rych znajduja si~ rowniez pytania naukowe) nie da si~ odpowiedziec z jakimkolwiek stopniem pewnosci. bedzierny to jednak wiedziec w przyszlosci. Poznan 2002. 5. Dzis rnozerny czeqos nie wiedziec. 3 Nadasana odpowiedz Dawkinsa. Bog urojony. 1. kt6ry znajdujemy we wszystkich pismach Dawkinsa. kt6rzy dla in the Fullness of Life. wtasnych racji pragnq ukazac nauki przyrodnicze jako jedynq realna droqe do autentycznej wiedzy. Myslenie takie nie jest bynajmniej charakterystyczne wytqcznie dla Dawkinsa . w: Dawkins. Vintage. Sprawa jest prosta: nie istniejq .odzwierciedla on wszak jedynie i rozszerza reduktywne podejscie do rzeczywistosci. GRANICE NAUKI? Nauka jest jedynym posiadanym przez nas wiarygodnym narzedziern do pojmowania swiata. przel. To tylko kwestia czasu. kt6re polega na . 91.zastugujq na wnikliwq i krytycznq uwaqe. Nauki przyrodnicze opieraja si~ na indukcyjnym wnioskowaniu. Nie zna granic.dowodow" czy . Podstawowq kwestia stojaca przed naukami przyrodniczymi jest sensowne ogarn i~cie wysoce zlozonej.wazeniu uzasadnien i ocenie prawdopodobienstwa. takich jak. London 2004. w kt6rych m6gtby si~ schowac B6g. Wyd.pytan ostatecznych". a nieznajdujqca rozwiqzania. Ow fundamentalny dylemat ludzkiej wiedzy od dawna podlega intensywnej dyskusji filozof6w nauki. jak znaczenie zycia czy istnienie Boga. Inference to the best explanation. zarliwie broniac uniwersalnego zakresu i poieciowe] elegancji nauk przyrodniczych. ledwo muskajaca zagadnienie. Przede wszystkim owa zlozonosc rzeczywistosci nie pozwala w uproszczony spos6b przernawiac na temat . Jacek Bieron. Nasuwa si~ zatem pytanie: jakich kryteri6w nalezy uzyc do dokonania wyboru sporniedzy nich. Konkurencyjne rozwiqzania stanowia oczywistosc na kazdyrn poziomie ludzkich pr6b i wysitk6w . 93. Odpowiedzi na nie albo nie umiemy udzielic.zaciekta. Przynosi tez absolutnie spodziewany rezultat: wielkie pytania wciaz pozostaia bez odpowiedzi. BOg urojony. Oznacza to. ze szczeg61nym naciskiem prezentuje 86g urojony. wieloaspektowej i wielowarstwowej rzeczywistosci.lacznie z tym. Francis Cricks. albo musimy to uczynic na gruncie innym niz nauka.od szczeg6t6w mechaniki kwantowej. Nauka i religia w pelni zycie. na przyktad. co Karl Popper okreslil mianem . Routledge. czesto zas ignorujq go ci.Towarzystwa Astronomicznego skupiajqcego czolowke brytyjskiego srodowiska naukowego . Zysk i S-ka. Nauka wyjasni wszystko . Nie rnoze bye mowy 0 dostarczeniu naukowego dowodu w kwestii pytan ostatecznych. Kazdy zestaw obserwacji rnozna wyjasnic za pornoca wielu teorii. 2 Dawkins. Uzywajac zarqonu charakterystycznego dla filozofii nauki: teorie sa niedookreslone przez dane empiryczne. a nie dowodu'".Iuki''. .

s. Samolubny gen. jakby za sprawa mag ii. zarnkniete wewnqtrz istot odznaczajqcych si~ wysoka inteligencjq. a ochranianie ich jest prawdziwym sensem naszego istnienia". Oxford University Press. bez wzqledu na to. Dawkins . Kazde posia5 Szczeg61nie srniale wyrazenie teqoz podejscia znajdziemy w: Peter Atkins. w jakich jest ono wiarygodne.ujawnia tendencje do ukazywania kazdeqo. jakiej doswiadczarny reprodukujqc si~. dane przez nas narzedzie intelektualne musi zostac wyskalowane . Sa w tobie i we mnie. ani jako w spos6b oczywisty poprawnego.innymi stowy: zbadane w celu okreslenia warunk6w. iz twierdzenie. komunikujq si~ z nim za pornoca zlozonych proces6w.dlaczego niekt6rzy wciaz wierza w rzecz tak absurdalna jak 86g. bezpieczne wewnqtrz gigantycznych. [Geny] roja si~ w wielkich koloniach. zatytutowanej Samolubny gen. Jest to po prostu uprawnione zadanie okreslenia intelektualnej precyzji. Odizolowane od zewnetrzneqo swiata. jako nienawidzqcego nauki idioty. w: John Cornwell (red. ociezalych robot6w. Nature's Imagination: The Frontiers of Scientific Vision. Uformowane przez zewnetrzny swiat. zadna rniara nie jest krytykq czy oszczerstwem w stosunku do metody naukowej. stworzyty nas. [Geny] sa uwiezione w wielkich koloniach. kt6ry pozwala na 6 Dawkins. Oxford 1995. My [estesrny prawdziwym sensem ich istnienia" . posrednirni drogami. kt6re na oslep. kierujq nim za pornoca zdalnego sterowania. JednakZe podejscia takiego po prostu nie da si~ obronic. skutkujq funkcjonalnoscia. 41. ani jako reprezentatywnego dla srodowiska naukowego. Sa w tobie i we mnie. komunikujq si~ z nim przedziwnymi. s. stanowimy system. Zachowat on wszystkie udowodnione empirycznie fakty. podobnie jak twierdzqca na nie odpowiedz w zaden spos6b nie oznacza popadniecia w zabobon. Pytanie 0 istnienie granic nauki z cala pewnoscianie jest niestosowne. 122-132. Tymczasem kwestia jest powazna.rnusze z zalern zauwazyc . co owo srodowisko na jego temat sadzi. przyjrzyjmy si~ przer6bce owego akapitu dokonanej przez stawnego oksfordzkiego fizjologa zajmujqcego si~ systemami biologicznymi. W celu unikniecia nieporozurnien powiedzmy zupetnie wyraznie. interpretacje zas zmienit na wtasne. The Limitless Power of Science. odczytanie ich kodu. W celu zbadania tego zagadnienia rozwazrny stowa Dawkinsa z pierwszej jego ksiazki.). Widzimy tu wywierajqcq silne wrazenie interpretaqe podstawowego poiecia naukowego. Czy jednak owe mocno naznaczone interpretacyinoscia zdania sa w istocie naukowe? Aby w petni to zrozurniec. kto pr6buje kwestionowa6 zakres nauk przyrodniczych. ze nauka rnoze rniec swe gran ice. nasze ciata i umysty. Denisa Noble'a. a ochranianie ich catkowicie zalezy od radosci.

s. Bennett i P. Bennett i Hacker stwierdzajq. Extended Phenotype: The Gene as the Unit of Selection. rozroznia on pornie10 Tarnze. by obaj mieli raqe. iz lezy ono poza zasieqiern metody naukowej.)Nie da si~ jednak tego udowodni6 eksperymental nie"s. jak na przyktad ..celu jego istnienia. Zob. Na kartach znaczacej publikacji zatytutowanej The Limits of Science rozwaza on problem ograniczen narzucanych nauce przez nature rzeczywistosci. Sprawe t~ wielokrotnie poruszal Peter Medawar. Warszawa 2003. Ponadto.Dawkins i Noble postrzegajq t~ sarna rzecz w spos6b diametralnie odmienny (w celu petnego dostrzezenia roznic zalecam powolna i uwazna lekture obu akapit6w). kt6ry to poglqd z uporem lansuje rowniez Dawkins". Podkreslaiac. Powyzszeqo pytania nie rnozna lekcewazyc jako nieuprawnionego badz bezsensownego.ernpirycznie rownowazne". zwtaszcza w dziedzinie neurobiologii.stosowane w spos6b uprawnionynie sa w stanie niczego w tej mierze wyjasnic'". 9 M. 15-16. The Music of Life: Biology Beyond the Genome. Kt6ra z nich jest wiec stuszna? Kt6ra bardziej naukowa? Jak zdecydowa6.bynajmniej nie uwazaiac ich za gorsze badz zalezne od nauk przyrod niczych. 1. R. jakoby naukowe teorie "ttumaczyty swiat" . ze . ze nie rnozna zywic przekonania. rnusza zostac uznane za pozostajqce poza uzasadnionym zakresem normalnie rozumianych metod badawczych nauk scislych.nauka wyjasnia wszystko". Na uwaqe zasfuguje cala czesc zajrnujaca sie redukcjonizmem (s.nauka jest bez por6wnania najbardziej udanym przedsiewzieciern. W dokonanej ostatnio erudycyjnej krytyce filozoficznej ptycizny wiekszosci wsp6tczesnego pisarstwa naukowego. Pisza oni. Oalekosif?zny gen. A jednak ich wypowiedzi sa . Jesli da si~ udzieli6 na nie odpowiedzi. Proszynski i S-ka. Obaj przemycajq szereg catkowicie si~ od siebie rozniacych ocen wartosciuiacych i wyrazen metafizycznych..zaden ze sposob6w postrzegania (. co dotyczy swiata''. jak rowniez nadziei. Oxford 2006. nalezy to uczyni6 na innym polu. Mozna tu cytowa6 prawo.) nie jest bardziej prawidtowy. polskie: Fenotyp rozszerzony.rnoqa one jedynie tlurnaczyc obserwowane w swiecie zja-7 Denis Noble.Bledern jest sadzic. ekonornie. Oxford 2003. Trudno jednakZe odm6wi6 ludzkosci prawa zadawania tego wlasnie pytania. Wyd. Hacker. M. Oba sa poprawne. kt6re z samej swej natury. (. S. po prostu uznaje si~. Niemozliwe. na jakie kiedykolwiek porwat si~ rodzaj ludzki". Blackwell.jako przyktady dyscyplin zajmujqcych si~ specyficznymi dla siebie zjawiskami .wszystkieqo. 374. s. s. Co jednak najwazniejsze. immunolog z Oksfordu uhonorowany nagrodq Nobla w dziedzinie medycyny za odkrycie nabytej tolerancji immunologicznej. . s. Joanna Gliwicz. zadaniem nauk przyrodniczych nie jest wyjasnianie . tez Richard Dawkins. Max Bennett i Peter Hacker kierujq jej ostrze szczeg61nie przeciwko naiwnemu poglqdowi.. Oxford University Press. ze otrzyma na nie odpowiedz. iz jedynyrni formami wyjasnienia sa formy naukowe". obie sa jednakowo dobrze uzasadnione obserwacjami i wynikami doswiadczeri. s.372-376. 8 Tamze. przel. ze . 41 wiska. socioloqie . Oxford University Press. Na przyktad: czy w przyrodzie istnieje jakis cel? Dawkins uwaza takie pytanie za fatszywe. 11 -15. kt6ra powinna bye preferowana na polu nauki? Jak zauwazyl Noble . Philosophical Foundations of Neuroscience. s. .a Dawkins przyznat . Innymi stowy. Oxford 1982. istnieje wiele kwestii. 13... ze nauki przyrodnicze . 355-374).

wasko scjentystycznego" (80g urojony. zwtaszcza gdy Dawkins poddaje krytyce zaproponowane przez Stephena Jay Goulda pojecie "Nie Obejmujqcych si~ MAgisteri6w. Medawar sugeruje.kael Stenmark. 9 (2000). "Science as Culture".13. s. obecnie ani w przyszlosci (zaktadajqc jego dalszy rozw6j).. 36 przyp. Poglqd 6w jest szeroko rozpowszechniony. The Limits of Science. W ten spos6b zgadza si~ z Dawkinsem. (Cyt. ze wszystkie dziedziny ludzkiej rnysli . kt6ry z radoscia. tlurn. Ostatnio pojawit si~ dosyc paskudny termin .scjentyzrn" . WAM. 167-199. ze potrafia na nie odpowiedziec'". Medawar. J. vol. w tej kwestii Medawar wyraza si~ jasno: Granice przyrodoznawstwa staia si~ wyrazne dzieki pytaniom. Praca ukazuje Dawkinsa i E. zar6wno og61nie w zachodniej kulturze. (. A co z innymi pytaniami? A co z Bogiem? Albo z pytaniem. Wiara a nauki przyrodnicze.pseudopytania". 220). 66. s. religia i literatura . dogmatycznych i petnych przesady wypowiedzi. 86g urojony pewnie zaskoczytby Petera Medawara powracajqcym rozkwitem doktadnie tego samego .bledne" lub . jak i w wielu konkretnych srodowiskach naukowych.dowodzi . Zagadnienie pojawia si~ w kilku miejscach 80g8 urojonego. np.obecnie juz przestarzaty . Do dzis najlepszego ornowienia zjawiska dostarcza Mi. Oxford 1985. acz przedwczesnie. filozofia. kt6re mogli zadawac tylko prostacy.nie istniejq granice rnozliwosci naukowych dokonan. a szarlatani roznej rnasci twierdzic. Ethics and Religion.odrzucat tego typu pytania. na kt6re nie rnoze ono udzielic odpowiedzi.przyrodoznawstwo. co nazywa pytaniami . .znajdujq uprawnione miejsce w poszukiwaniu przez ludzkosc prawdy i sensu.na oznaczenie tych przyrodoznawc6w. a pytaniami 0 orqanizaqe i strukture materialnego wszechswiata. 11 Peter B. by uczeni zachowali ostroznosc w wypowiedziach na tego typu tematy. jak: Jak zaczelo si~ wszystko? Po co tu [estesrny? Jaki jest sens zycia? Pozytywizm doktrynalny .. choc w tym wlasnie gronie wielu go nie podziela. O. jezeli nie chca utracic zaufania opinii publicznej z powodu pewnych siebie. s. pouczajace ornowienie w Luke Davidson. kt6rzy (jak Dawkins) odmawiajq uznania dla nauk przyrodniczych jakichkolwiek qranic". uznal on za wymarty. przel. s. Dawkins nie uwaza sie za . jednak definiuje i ogranicza obszar. Wilsona jako czolowych reprezentantow ruchu. 80g i biolog. czy istnieje [akas celowosc we wszechswiecie? Jak gdyby uprzedzajqc krzykliwe i upraszczajqce podejscie Dawkinsa do nauk przyrodniczych. Berry. kt6re lepiej zostawic religii i metafizyce. W przypadku tego ostatniego . Ashgate. NOMA I POMA Nasze kr6tkie om6wienie ograniczen nauk przyrodniczych wskazuje.42 dzy tym.pozytywizrnu doktrynalnego".NOMA (non-overlapping 12 Zob. Choc sam jest zdeklarowanym racjonalistq. 2. Krakow 2005. za: R.transcendentnyrni". Oxford University Press. Aldershot 2001. Jerzy Kochanowicz. Scientism: Science.).) Mam tu na rnysli takie pytania. na kt6rym nauki przyrodnicze posiadaja takie kompetencje.. Fragilities of scientism: Richard Dawkins and the paranoid idealization of science. okreslaiac je jako .

by pozwolic teologii rnowic 0 czymkolwiek jest dla niego oburzajaca.obszar autorytetu" albo "sfer~ kompetencji"). . Podejscie . Bog urojony. chociaz z innego powodu.pokrywajacych si~ magisteri6w" kryje si~ w filozofii .niepokrywajace sie magisteria"). w takiej jednak formie poznal go polski czytelnik na kartach wprowadzajqcej zagadnienie pracy Stephena Jay Goulda. ze zar6wno nauka. M6j wtasny projekt . Dawkins tez tak uwaza. The Language of God: A Scientist Presents Evidence for Belief Basic Books. Istnieje bowiem. jak i Dawkins reprezentujq jedynie dwa fragmenty szerokiego spektrum rnozliwosci dobrze juz nauce znanych. Skaly wiek6w. kt6ry Gould stusznie postawit. Poznan 2002. . Jednym z gt6wnych wyrazicieli tego poglqdu jest Francis Collins. s.pytaniarni 0 ostateczny sens".przyp. zar6wno Gould. Gould utrzymuje.krytyczneqo realizmu" wywierajqcej obecnie przernozny wptyw na rozjasnienie relacji rniedzy naukami przyrodniczymi a naukami spolecznym!". choc zaproponowat bledne rozwiqzanie. Sama rnysl 0 tym. natomiast . Mozna by tu tatwo zacytowac rowniez wielu innych uczonych reprezentujqcych 14 Dawkins. iz oba stanowiska powinny podlegac dalszemu wnikliwemu badaniu. kt6rzy zasadniczo ten poglqd podzielajq. Collins. rzecz jasna. Moim zdaniem .13 Niezbyt szczesliwy przeklad (Iepiej brzmialoby. 15 Francis S. trzecia opcja: .sfera em piryczna" . 91.by tak rzec: POMA (Partially Overlapping MAgisteria) . s. Niedoskonalosci jednego i drugiego wskazujq.rnaqisteriurn nauki" zajmuje si~ .14 Interesujqcy kawatek retoryki.myli si~. (Termin magisterium rozurniec nalezy jako . jak i religia oferujq rnozliwosc wzajemnej inspiracji. Zdaniem Dawkinsa. 44 magisteria). s. by wypowiadac si~ w kwestiach. 6. ze oba te magisteria wzajemnie na siebie nie zachodza.czesciowo pokrywajqcych si~ magisteri6w" . Hum. WOJNA NAUKI Z RELIGIA? . . New York 2006.naukowej teologii" bada.Dlaczeqo uczeni tak tch6rzliwie akceptujq ambicje teolog6w. rozmaite dyscypliny wiedzy.kt6ra zaktada uswiadornienie sobie.rzeczywistosc empiryczna. 3. Jednakze przeciwstawne stanowiska Goulda i Dawkinsa nie stanowiq bynajmniej jedynych dostepnych nam dr6g intelektualnych. 10) . Dawkins niekiedy zdaje si~ uwazac.Zasady wiary i zasady nauki -pisze Collins .rnaqisteriurn religii" zajmuje si~ . z uwagi na przenikanie si~ przedmiot6w i metod ich badan. Nauka i religia w pelni zycte (przel Jacek Bieron. ze dyskredytowanie Goulda automatycznie oznacza potwierdzenie jego wtasnego stanowiska. M6wi on 0 . Wedle Goulda . Zysk i S-ka. jaka nauke w zakresie wtasnych odkryc teologia rnoze zaczerpnac z metodologii nauk przyrodniczych 16. W istocie zas.wielce satysfakcjonujqcej harmonii rniedzy swiatopoqladern naukowym a duchowym'i". w kt6rych kompetencje ich na pewno nie sa wieksze niz wiedza naukowc6W?. Jedyna istniejqca rzeczywistosc. biolog-ewolucjonista stojqcy na czele stynnego Human Genome Project. jednak nawet nie zaczyna poruszac problemu.wzajemnie si~ dopetniajq". istnieje tylko jedno magisterium ..

W tym samym roku opublikowane zostaty rowniez trzy inne prace wiodqcych uczonych. T&T Clark. 47 daz taki powt6rzono w roku 1997. albo jest agnostykami. kt6ry aktywnie komunikuje si~ z ludzkoscia i do kt6rego rnozna si~ rnodlic . The Possibility of Naturalism: A Philosophical Critique of the Contemporary Human Sciences. ze wspanialosc i uporzqdkowanie przyrody wskazuje na Boskiego Stworce zgodnie z tradycyjnym chrzescjanskirn nauczaniem. gdzie dowodzi. Pojawia si~ jednak powazny problem .55 procent wszak albo w Boga wierzy. 16 W celu wprowadzenia do zagadnienia zob. London 2004. Nieco swiatla na sprawe pomogq rzucic wyniki dw6ch ankiet. Interpretujqcy je ateisci wolaja: "Wi~kszosc uczonych nie wierzy w Boga". 40 procent nie wierzyto. Dawkins z miejsca odrzuca wszelka ide~ istnienia jakiegokolwiek dowodu na celowosc badz plan we wszechswiecie.nieznacznie wzrosta jedynie liczba niewierzqcych (do 45 procent). 17 Zob. wydat God's Universe. Harvard University Press. stawiajqc doktadnie takie samo pytanie i uzyskano niemal doktadnie taki sam model . uwaza. Cambridge. ze . spychajqc Boga na margines kultury. Na kartach swej pracy Collins opisuje wtasne nawr6cenie z ateizmu na wiare chrzesciianska. Cod's Universe.mianowicie: wielu uczonych wierzy w Boga. ze nie wierzy w Boga" . Parnietajrny. London 1998. ze deisci nie wierza w Boga odpowiadajqcego takiej definicji. Nalezy jednak wziac pod uwaqe dwie rzeczy: . Alister E. ze wszechswiat zostal . ze cos boskiego jest qdzies "tam". McGrath. Nie takie to jednak proste. Dobrze znamy wynik sondazu: rnniej-wiecej 40 procent wierzyto w Boga.wszechswiat zostal stworzony z okreslonyrn zamiarem i celem. w kt6rym stwierdza. Albo rnoze . znakomity astronom z Harvardu. Liczba wierzqcych natomiast pozostata bez zmian. a wiec na poziomie 40 procent. The Science of God. Davies gtosi irma ide~.znakornicie nastrojony". 3rd edn. gdzie wpadt w objecia otumanionych fanatyk6w. zwlaszcza Roy Bhaskar. Son-18 Owen Gingerich. Wedle Daviesa "przyjazna zyciu postawa" wszechswiata wskazuje na nadrzedna zasade w jakis spos6b kieruiaca go w strone rozwoju zycia i rozumu. W roku 1916 zapytano czynnych ludzi nauki. a wiara w to nie koliduje z zadnyrn naukowym przedslewzleclern''".Zdaniem Dawkinsa nauka doprowadzita reliqie do ruiny. Kilka rniesiecy pozniej kosmolog Paul Davies wydat Goldilocks Enigma .doktadnie w takiego Boga.oczekujac odpowiedzi". Routledge. Nieszczeg61nie to wsp6tbrzmi z powtarzana uparcie opinia Dawkinsa. Oto Owen Gingerich. ze prawdziwi uczeni sa ateistami. 86g urojony ukazat si~ drukiem w roku 2006.prace dowodzaca. czy wierza w Boga .tu''. MA 2006. Francis Collins opublikowat Language of God. Wynikami tymi rnozna zonqlowac we wszystkie strony. a 20 procent nie miato zdania. Nie podpisujqc si~ pod tradycyjnym chrzescjanskirn pojmowaniem Boga. Mozna wszak r6wnie dobrze odczytac je tak: "Wi~kszosc uczonych nie twierdzi.

Dyson wygtosit rnowe chwalaca osiaqniecia religii. Wyklucza to wszystkich. ze jego poglqd. s. Przyjrzyjmy si~ chociazby jego cenzorskim uwagom na temat Freemana Dysona. Nadqsane. ze Dyson wcale nie jest chrzescijaninem. ze uczonym zadano pytanie bardzo skonkretyzowane. Dawkins orzekl.powinno dostarczyc mu najzagorzalszych i najwierniejszych zwolennik6w. stanowia ateisci z powod6w innych niz naukowe. kt6re . 2. odrzuca wiekszosc uczonych. jakoby nauki przyrodnicze stanowity intelektualnq autostrade prowadzaca wprost do ateizmu.byty zaprzysieqlyrni ateistami". James Leuba. zauwazaiac. mianowicie: czy wierza w osobowego Boga. iz znaczy to.prawdziwi" uczeni powinni bye ateistami spotyka si~ z gwattownym oporem doktadnie tego srodowiska. liczba zas wierzqcych nie ulegta pomniejszeniu. Dawkins odebrat to jako tch6rzliwy akt apostazji i zdrady.1. a zarazem wytykajqcq (i krytykujaca) jej zle strony. 86g urojony. kt6rym Dawkins przypisuje ateizm. to warto zauwazyc. Zupetnie nic nie upowaznia Dawkinsa do przemawiania w tej kwestii w imieniu srodowiska naukowego. Ale dobre wyniki podobnych ankiet w istocie nie rnaja wiele do rzeczy. 216. R6wnie jasno wypowiedziat si~ 0 ztych stronach ateizmu. doktadna tresc pytania czesto umyka uwadze komentujqcych wyniki obu sondazy. wprowadzajq oni raczej sw6j swiatopoqlad do nauki. a grupq rzeczywistych wsrod nich ateist6w. Tymczasem wzrost liczby niewierzqcych i odpowiadajqcy mu spadek liczby agnostyk6w okazal si~ niewielki. kt6rego niespecjalnie interesuje doktryna Tr6jcy Swietej. Dawkins podchodzi do problemu w spos6b catkowicie nie do przyjecia. przepowiadat znaczny . Niestety. Oto po stwierdzeniu Dysona. od kt6rego rnoqa oczekiwac odpowiedzi na swe modlitwy. co miato stanowic wynik og61nej poprawy poziomu edukacji. ze jest on chrzescjaninern. bez wzqledu na ich poglqdy religijne. ze . 19 Dawkins. jako "wyraz poparcia dla religii ze strony jednego z najwybitniejszych wsp6tczesnych tlzykow"!". dogmatyczne obstawanie Dawkinsa przy tezie.wzrost liczby uczonych niewierzqcych w Boga. kt6rzy . Gdyby pytanie zostalo skonstruowane w spos6b bardziej og6lny. fizyka powszechnie typowanego do Nagrody Nobla za przetomowe dokonania w dziedzinie elektrodynamiki kwantowej. niz go z niej wyprowadzajq. Wi~kszose niewierzqcych uczonych.Adolf Hitler i J6zef Stalin . Odbierajqc przyznanq mu w roku 2000 Naqrode Templetona.wraz z uptywem czasu . Dawkins musi si~ zrnierzyc z bardzo dian niewygodnym fa ktem.dwie jednostki uosabiajqce cate zlo naszego wieku . ze czesc znajdujqcych si~ w ich gronie najgtosniejszych krytyk6w Dawkinsa stanowia ateisci. Jezeli jednak nie wystarczajq moje osobiste rozmowy z uczonymi. kt6rych znam.podobnie jak Paul Davies dostrzegajq ze istnieja racje wskazujqce na istnienie jakiegos rodzaju boskiej sity badz najwyzszej duchowej zasady. w przypadku obu ankiet rnozna by oczekiwac wiekszej liczby odpowiedzi twierdzqcych. Nalezy jeszcze raz podkreslic. Ale miato bye jeszcze gorzej. tylko udaje wierzqcego! "ezy to nie jest .wedtug niego . iz wszyscy . autor pierwotnego sondazu z roku 1916. Daje si~ bowiem zauwazyc ogromna rozbieznosc ilosciowa porniedzy grupq uczonych.

dlaczego niekt6rzy ich koledzy przyjmujq chrzescjanskie spojrzenie na swiat.teizm to pojecie i religijne. Przyznajqc si~ do wiary. 38-45. Sprawa jest prosta: natura jest otwarta na wiele jednakowo uprawnionych interpretacji. po prostu nie rnoqa rnowic prawdy. jak i w innych miejscach Dawkins kieruje si~ podstawowym zalozeniern.einsteinowskirn panteizmie" (ktory z pewnoscia stanowi jeden z aspektow religijnych koncepcji Einsteina). ze Dyson pozoruje zainteresowanie religiq dla korzysci finansowych? Czy Dawkins chce powiedziec. Dawkinsowski oglqd rzeczywistosci to lustrzane odbicie swiatopoqladu spotykanego u niekt6rych co bardziej egzotycznych odtam6w amerykanskiego fundamentalizmu. z kt6rymi rozmawiatem. ze rnysli w ten spos6b wielu uczonych. teistycznym i wieloma innymi .20 Czy nalezy to rozurniec jako insynuacje. s. ze wskazuje ona na istnienie Boskiego Stw6rcy. deistycznym. Inni . wierzac w Boga. Moqe tylko dodac. lacznie z takimi. A sa i zwolennicy bardziej .odczytuja" nature na spos6b ateistyczny. ze Dyson chciat tylko "wyglqdae na" chrzescjanina.uduchowioneqo" poglqdu.zwierajq si~ w walce na srnierc i zycie22. Routledge. i najbardziej satysfakcjonujqcego intelektualnie wyjasnienia w tej materii. religijnemu czy antyreligijnemu. Dawkins jednakZe prezentuje poglqd skrajnie odmienny.zyciowej sile".wedtug niego . kt6ry juz nie ingeruje w jej sprawy. nie zauwazajac. Jeszcze inni przyjmujq chrzescjanski punkt widzenia. kt6rzy sami siebie okreslaia mianem ateist6w. Trudno mi pojac. Pantheism: A Non-theistic Concept of Deity. London 1994. rnozna go interpretowac na wiele rozmaitych sposob6w. Oto triumf dogmatu nad doswiadczeniern. Nauka i religia . 377-385. ale gotowi sa je szanowac. lvloze bye Uumaczona zgodnie ze swiatopoqladern ateistycznym.. Niedawno zmarty Henry Morris. postrzegat swiat w spos6b absolutnie spola22 Dawkins. Dawkins rnowi tam 0 . Mogq si~ z takim spojrzeniem nie zqadzac. zainteresowania religiq czy zaanqazowania w nia. Niekt6rzy interpretujq czy . s. Dlaczego jest tylu wierzqcych ze swiat natury jest pojeciowo uczonych? plastyczny. kt6ry stwarza i doglqda.zadneqo z nich jednak nie wymaga jako jedynego stusznego. i teologiczne. w rzeczywistosci bedac ateista? To samo rnozna powiedziec 0 Einsteinie21. kogo Dawkins ma nadzieje przekonac odrnowa dania wiary stowu swych koleg6wuczonych. m6wiqcego niejasno 0 [akiejs . . B6g nakrecil zegarek i zostawit go wtasnemu losowi. nie holduiac zadnernu konkretnemu swiatopoqladowi duchowemu.odczytuia" [a teistycznie . Bog urojony. kt6ry czesto do opisu zjawisk naukowych uzywal jezyka i sposobu obrazowania charakterystycznych dla religii. Dobrej analizy dostarcza tu Michael P.dostrzeqajac. co powiedziatby kazdy naukowiec-ateista. Mozna bye . ze pan. rozczarowujaco powierzchownq analiza w Bogu urojonym. znamienity kreacjonista. z kt6rej tylko jedna strona rnoze wyjse zwyciesko . Dosyc tatwo udzielic oczywistego Jak juz zauwazylisrny. nie tra-20 Tarnze. gdyby chciat zabrzrniec po chrzescijansku?. CqC przy tym wcale uczciwosci intelektualnej.i musi to bye nauka. 21 Zob. ze prawdziwi uczeni musze bye ateistami. Zar6wno tu. Levine. Dobrze wiemy.doktadnie to.prawdziwyrn" uczonym. W przeciwienstwie do ateist6w dogmatycznych potrafia oni w petni zrozurniec.

nie mniej obrazliwie . jeszcze w drugiej polowle dzlewietnasteqo stulecia bylo najzupelnie] rnozllwyrn wlerzyc. iz Dawkins odwolu]e sle tu do 23 Tarnze. do kt6rych do tej pory nie przebllo sie swiatlo naukowej metody. polityki laqodzenla. ze prowadzi go to do bardzo nieroztropnych i niedajqcych sie obronic sqd6w. Dawkins jednak jest tak nlezlornnle przywiqzany do owego przestarzaleqo modelu .jeszcze odwaznle] . majqcej . iz nauka i religia tOCZq ze soba nieustannq wojne.w jego mniemaniu znaczenie kosmiczne. Czytelnikom. wyjasniarn. Por6wnanie takie to intelektualny nonsens.obecnie postrzega sle 6w poglqd jako beznadziejnie staroswiecki stereotyp historyczny. przyjetej w roku 1938 przez brytyjskiego premiera Neville'a Chamberlaina w stosunku do Adolfa Hitlera. ludzi wierzqcych zas . s. kt6ry gfosi. Stosunek nauki do religii jest zlozony i zroznicowany .szkoly Neville'a Charnberlalna'f". Spos6b ekspresji Dawkinsa ujawnia alarmujqcy ogrom uprzedzen oraz ub6stwo wiedzy na temat relacji nauki i religii.prewdziw« wojna toczy sle rnledzy racjonalizmem a przesqdami. Dokladnie tak. Najbardziej niedorzeczny z nich okresla uczonych.religia. uznaja za akt zdrady? Dawkins cytuje z aprobata genetyka z Chicago . ale sposrod wielu wybiera Michaela Ruse'a .Jerry'ego Coyne'a.wybitnego fllozofa-ateiste. kt6re zakonczy sie triumfem prawdy i dobra! Dawkins kopiuje 6w fundamentalistyczny scenariusz. Jednakze .racjonalizmu i zabobonu. co fanatycy.jak mi ostatnio powiedzlal jeden z czolowych arnerykariskich historyk6w . czyli wierni religii. ze . w nadziei unikniecia wojny totalnej w Europie. jak religie rozroz- . Tak wiec swiat dzieli sle na dwa obozy . ze jest obrazliwe. religia natomiast najpowszechniejszq forma przesadu?". Morris kreslil apokaliptycznq wizje bitwy rnledzy nimi.imperium zla.przyr6wnuje ona do Hitlera.uspokalacze". ze trudno okreslic pow6d. Kledys. 105-109. z drugiej . calkowicie przez nauke skompromitowany. rzucajqc wyzwanie religijnemu fundamentalizrnowr". badz w jakis spos6b sle do niej przyczyniajq.ryzowany: z jednej strony swiecl.nie ma jednak mowy. mianem . Dlaczego? Argumenty Dawkinsa sa w tej kwestii tak zagmatwane. kt6rzy wierzq w pozytywnq relacje rniedzy nauka a religiq. by rnozna go ukazywac jako stan wojny. Nauka jest chyba jedynq postacla racjonalizmu.wojny". Ta niesmaczna analogia wydaje sie suqerowac. czyli uczeniateisci. kt6ry znaczaco przyczynil sie do wyjasnienia filozoficznych korzeni i konsekwencji darwinizmu. dobra ze zlern zmaganie. Chodzi wszak 0 zmaganie prawdy z falszern. obawiam sie. ze uczeni uznajqcy istotne znaczenie religii powinni zostac napletnowani jako .zaproponowal poglqd. nie wspominajqc [uz. ze nauka oraz religia mogq sle nawzajem od siebie uczyc. Blaka sle on jeszcze tylko po zasciankach zycia intelektualnego. To beznadziejnie zagmatwane odczytanie rzeczywlstosci ostatecznie opiera sle na przestarzalyrn i obecnie [uz porzuconym historycznym odczytaniu relacji nauka . Czy Ruse osrnielll sie skrytykowac Dawkinsa dopuszczajac sle swoistej tese-meieste?" A rnoze . kt6rzy nie rozpoznali aluzji. Kogo Dawkins ma na rnysli? Trudno w to uwierzyc. odwracajqc jedynie punkt widzenia.

Jak na ironie jednak. albo biate . s.moim zdaniem .intelektualny architekt ruchu nieustannie dziekuje Inteligentnemu Projektantowi za Dawkinsa29. Czuja si~ kompromitowani w oczach szerokiej opinii publicznej nierozwaznie i niepotrzebnie.Jnteliqentny projekt" . Albo czarne. nie jego rozwiqzaniem. absolutnie dychotomicznym sposobem rnyslenia.nieczystyrn" ogtosili go jego wczesniejsi koledzy. 0 ile juz nie jest na to za pozno.przyp. 381.Monad to Man: The Concept of Progress in Evolutionary Biology. zostal potepiony przez drugq . Dawkins jest wiec czescia problemu. B6g urojony. MA 1996. r6wnie wykrzywiony i gt~boko skazony bledarni. jak i panska praca to jeden z najwiekszych dar6w Boga dla . niaja zbawionych i potepionych. jak jego religijne odpowlednlkf . jednak petna wigoru krucjata Dawkinsa doprowadzita do wzrostu wroqosci w postrzeganiu ich przez liczne odtamy konserwatywnego prote27 Dawkins twardo utrzymuje. 106. Harvard University Press. ze zar6wno pan. 4. s. kt6ry charakteryzuje zwalczany przezen religijny fundamentalizm. Wcale takimi nie sa. ze nie jest ateistycznym fundamentalistq: B6g urojony.intelektualnie . ZDERZENIE FUNDAMENTALIZMOW Jedna z najwiekszych szk6d. Dawkins wydaje si~ postrzeqac rzeczy przez pryzmat swiatopoqladu w wysokim stopniu spolaryzowanego oraz nie mniej apokaliptycznego i wypaczonego niz ten. Krytykowatem juz ruch wspierajqcy . ze przydatby si~ tu jakis sprawdzian wiaryqodnosci. Cambridge. Czy istnieje lepszy spos6b zagwarantowania. by nauki przyrodnicze postrzegano w tym srodowisku w swietle negatywnym. Po zaatakowaniu jednej grupy fundamentalist6w. Dawkins jest najwyrazniej silnie umocniony w swym osobliwym dualistycznym fundamentalizmie. obraza majestatu .24 Jego najlepsza praca to . Dlaczego? Poniewaz jego histeryczno-dogmatyczne uporczywe obstawanie przy ateistycznych implikacjach darwinizmu zraza wielu potencjalnych zwolennik6w teorii ewolucji. Czy neprevaie sposobem na religijny fundamentalizm jest kopiowanie przez ateist6w jego wad? Proponuje si~ nam fundamentalizm ateistyczn¥. 26 Dawkins. ze wielu darwinist6w wyrazito zaniepokojenie z powodu pr6b przyczepiania im etykietki ateist6w. Wielu jednak uwaza. Istniejq lepsze sposoby poradzenia sobie z religijnym fundamentalizmem. Jak to dose sarkastycznie ujqt w niedawnym e-mailu do Dawkinsa: "Stale powtarzam moim kolegom. 25 Fr. William Dembski .antyewolucjonistyczny nurt w chrzescjanstwie.brak jakiegokolwiek odcienia szarosci' Biedny Michael Ruse. kt6rego pomysty rowniez zostaty zmieszane z btotem na kartach Bcqe urojonegd8. Bardzo to dyskusyjne! stantyzmu p6tnocnoamerykanskiego. zwtaszcza gdy na catym swiecie odradza si~ zainteresowanie religiq i religijne zaangazowanie? Nic dziwnego. ruch 6w uwaza Dawkinsa za niezwykle dla siebie uzyteczneqo. Dawkins postuguje si~ tym samym. Hum. jakie Dawkins wyrzqdzit naukom przyrodniczym jest ukazywanie ich jako nieustepliwie i zajadle ateistycznych.

391-395. the Devil. Nie przejmuj si~ Michael-jestes w dobrym towarzystwie! Ale zanim jeszcze Ruse zostal wyrzucony z dawkinsowskiego ogrodu Eden. ale powazneqo zmagania si~ z zagadnieniem . Intelligent Design: The Bridge between Science and Theology.inteligentnego projektu i naszego ruchu. iz chrzescjanstwo to po prostu mroczna sita zla jak to czyni Richard Dawkins . Jednak nie przez Richarda Dawkinsa. New York 1998. Taking Darwin Seriously: a Naturalistic Approach to Philosophy. Szersze podejscie do ruchu znajdujemy w: Niall Shanks. z radoscia przyjqtby on oswiadczenie papieza. Richard Dawkins zdobyt si~ jedynie na to. Co wiece]. Michael Ruse. John Paull/and evolution. do Daniela Dennetta. ze papiez 31 Zob. New York 2004. poniedzialek 27 marca 2006. Prometheus Books. 19 lutego 2006 i zostala szeroko rozpowszechniona. Wymiana e-maili rniedzy Ruse'em a Dennettem rniala miejsce w niedziele. Aha! Teraz juz wiemy. B6g urojony. 0 co chodzi. Prosze tak dalej!" Mysle. jesli chodzi 0 nauke. a nie zrazac do siebie wszystkich ludzi dobrej woli. Nie dziwi zatem uwaga Ruse'a (kt6ry okresla samego siebie mianem .se'a w czarna dziure. wolatby rniec juz do czynienia z uczciwym fundarnentalista'". 30 Zob. God. toczymy walke i musimy w tym celu pozyskiwac sojusznik6w. and Darwin: A Critique of Intelligent Design Theory.zupelna katastrofa w walce z inteligentnym projektem?". Stowa Ruse'a z miejsca pomagajq nam zrozurniec. InterVarsity Press. by oswiadczyc. Nie zrobil tego.jest zwyczajnie gtupie i groteskowo niemoralne. 186-192. Dembski. "Quarterly Review of Biology". jest hipokryta. Why the Intelligent Design Lobby thanks God for Richard Dawkins.zadnernu z was nie chce si~ powaznie badac chrzescjaristwa i na serio zajac si~ jego rnysla. Oxford University Press. Oto komentarz Ruse'a na temat dalszych wydarzeri: Kiedy Jan Pawet II oficjalnie udzielit poparcia darwinizmowi. s. ze nie rnoze on bye szczery. wnikliwy artykul Madeleine Bunting. IL 1999. Nie potrzebujemy odruchowego ateizmu. "Guardian". jakze charakterystycznych dla konserwatywnego protestantyzmu). a wreszcie. 32 Ocene tego oswiadczenia ze strony Ruse'a zawiera: Michael Ruse. dlaczego Dawkins wyrzucit Ru. William A. (A tak przy okazji. William Dembski nie zostal wspomniany. Znajdujemy tu odwofanie do Michaela Behe. Twierdzenie. to jest Dawkins. krytykujqc zarazem pewne materialistyczne jej interpretacje 2.twardoqloweoo darwinisty") w korespondencji 28 Dawkins. Gdyby plan Dawkinsa zakladal zachecenie chrzesciian do uznania ewolucji biologicznej. Kosciol katolicki nigdy nie miat najmniejszych trudnosci z zagadnieniem ewolucji. vol. iz on (Dennett) i Dawkins okazali si~ . 29 Zob. ze jest zachwycony Bogiem urojonyrii". ze on. Papieskie oswiadczenie zostalo zyczliwie przyjete przez wielu uczonych. 72 (1997). s. uczynit irma wielce wymownq uwaqe. poniewaz jest totalnie niezdolny do przyjecia . 22 pazdziernika 1996 roku papiez Jan Pawet II w oswiadczeniu skierowanym do Papieskiej Akademii Nauk poparl og61ne poJ~cie ewolucji biologicznej. Downers Grove.

Dawkins pokazat w nim ekstremist6w religijnych oreduiacych za uzywaniern przemocy w irnie religii albo reprezentujqcych stanowisko agresywnie antynaukowe. Przemiana owa wyszta na jaw w telewizyjnym serialu The Root of All Evil? (Zrodlo wszelkiego zla). 106.jak wiara w orbitujqcy wok6t Stonca czajniczek". JAKA JEST GENEZA RELiGII? Jadrern ateizmu jest nieodwracalne.do wiadomosci. ze serial zostal przez krytyk6w odebrany jako srniechu wart. 86g urojony. Po obejrzeniu go jeden ze starszych koleg6w-ateist6w powiedziat mi: "Nie osadzai reszty nas na pOd-33 Cyt. kt6ry tylko udaje racjonalnego. Trudno nie uwierzyc. Jakie zatem nowe spojrzenie ma do zaproponowania Dawkins? Jego podejscie do pochodzenia religii najtatwiej zrozurniec. kt6ry w roku 1841 dowodzit. Dlaczego wiec ludzie w Boga wierzq? Dla Dawkinsa wiara taka jest absolutnie irracjonalna . w lekcewazaceqo dowody prymitywnego propaqandyste antyreligijnego. kt6re zawsze ukazuje si~ w rnozliwie najbardziej naiwnym swietle. gdy dostrzeze si~. Zadna ze znanych mi os6b nie wierzy w podobne bzdury. zarliwie zatroskanego 0 prawde. Oto kolejna wt6rna analogia . zaktamywania i demonizowania konkurencyjnych swiatopoqladow. istnieja wyznawcy religii reprezentujqcy stanowisko skrajnie wrogie nauce.a raczej wysoce kontrowersyjnego i niereprezentatywnego opisu naukowego . s. 86g urojony. fundamentalne zalozenie. Ale 80g urojony ciqgnie dalej owo skandalicznie tendencyjne podejscie do materiatu dowodowego oraz niepozostawiajqce suchej nitki wyszydzanie alternatyw i odrnowe ich powazneqo traktowania.niebianskie czajniczki". Papiez nie m6wi wiec prawdy. To prawda. ze papiez . Nic dziwnego. stawie tych pseudointelektualnych bzdur". Zapozyczone od Bertranda Russella. do wrogiego religii niemieckiego filozofa.czesc og61nej strategii systematycznego wyszydzania. ze Boga nie ma. Ale to kulawa analogia. Zaproponowany zas przezen wniosek brzmiat: religia prowadzi do przemocy i jest wrogiem nauki. Ale dzieki polemicznemu wykorzystywaniu przez Dawkinsa nauki w prowadzonym przezen epickim zmaganiu z religiq ich liczba bedzie tylko rosnac.m6gtby zaakceptowac teorie ewolucji.ze wiara w Boga stoi na poziomie wiary w . ze B6g stanowi wymyst powstaty z ludzkich pragnien w celu 1 Dawkins. Jednym z najsmutniejszych aspekt6w 80ga urojonego jest obraz przemiany autora tejze ksiazki z uczonego. 85-89. . lvloze nadszedt juz czas zgodnego protestu catego srodowiska naukowego przeciw naduzywaniu jego rnysli i autorytetu w sluzbie ateistycznego fundamentalizmu? 3. by jego czytelnicy tak wlasnie rnysleli . Ludwiga Feuerbacha. Dawkins pragnie jednak. pelniacym wobec 80ga urojonego role pilota. ze przejmuje on tradycyjny ateistyczny dow6d na nieistnienie Boga i rozwija go na nowa rnodle.w charakterze broni do niszczenia religii. s. Sprawa sieqa wstecz. ze nie naduzywa si~ tu nauki . nieprawdaz? Nie rnoze papiez wszak to cztowiek zabobonny. za: Dawkins.a prawdopodobnie i kazdy inny chrzescjanin .

praktyk rytualnych. Totem and Taboo: Resemblances between the Psychic Lives of Savages and Neurotics. Wchodzi tu Dawkins na terytorium eksplorowane przez innego ateiste. Wedtug niego. Ma on jednakowoz swoje stabe strony. Penguin Books. Ale zar6wno Dawkins. ze odczuwanie potrzeby czeqos nie oznacza bynajmniej. ze powodem. To fascynujqcy argument. Jak zobaczymy.dostarczenia metafizycznej i duchowej pociechy". Cambridge 1995.spelnieniern zyczen" wyczarowanym przez ludzka projekcje. . Van A. afiliacji spotecznych.wiary w Boga". Sp6jrzmy na dwa warianty. Dennett wykazuje. Argument ten nasuwa rowniez rnysl. dla kt6rego ludzie potrzebowali ztudzenia Boga byto ich spoteczne i ekonomiczne wyobcowanie . Pomimo rozmytego nieco opisu religii. ze u poczqtk6w wiary w Boga lezy tesknota za figurq ojca. stanowi wszak powazna przeszkode na drodze postepu ludzkosci. ze wyznaczniki wiary w Boga mogty ewoluowac z roz3 Sigmund Freud. Ot. wierzen. Dawkins rowniez oferuje naturalistyczne wyjasnienie religii . Daniela Dennetta na kartach jego ostatniej pracy zatytutowanej Breaking the Spelf. jak i Dennett przyjmujq scisle kognitywne spojrzenie na reliqie.uprzedmiotowiaja" swe tesknoty i nazywajq je . I bardzo 2 Zob. Tak wiec nieistniejqcy B6g stanowi jedynie proiekcje ludzkich pragnien. nie bedzie zadnej potrzeby istnienia religii. doswiadczenia. iz to cos nie istnieje. Harvey. drugi . chocby pragnienie wskazuje na koniecznosc istnienia wody. Dlatego dokonujq . z ateizmem. czyli . iz B6g jest . nic wiec dziwnego. kt6ry postrzegac rnozna jako odpowiedz na ludzkie pozadanie moralnej autonomii. Skoro wiec przyjeto. Zygmunt Freud dowodzit natomiast.nawet niekoniecznie najbardziej fundamentalny. Karol Marks dowodzit. motywacji i konsekwencji behawioralnych''.w czynnikach psychologicznych.lacznie. ze odpowiedz na ludzkie potrzeby i pragnienia stanowia wszystkie swiatopoqlady .w wysokim stopniu sztuczne i nieprzekonujqce.gdy wiec nadejdzie rewolucja socjalistyczna. Po prostu umrze ona srniercia naturalna. rzecz jasna.projekcji". kazdy z nich gt~boko zwiqzany z omawianq tu sprawa. ze wywart tak gt~boki wptyw na kulture Zachodu. wsrod nich: wiedzy. Feuerbach and the Interpretation of Religion. definiujqc [a na dobra sprawe wytqcznie w kategoriach . Zacznijmy od tego. Jego argumentacja brzmiata nastepuiaco: Boga nie ma. To jednak z cala pewnoscia nie jedyny aspekt religii . wiara w Boga rnoze stanowic produkt uboczny jakieqos mechanizmu ewolucyjnego.Boqiern". Wielu ludzi jednak w Boga wierzy. dobrze. Cambridge University Press. Harmondsworth 1938. rnozna wyjsc poza t~ infantylnq iluzje i dorosnac". Dlaczego? Poniewaz pragnq pocieszenia. Pierwszy lokuje pochodzenie wiary w Boga w czynnikach socjologicznych. Wiarygodny opis religii odwotywatby si~ do wielu jej aspekt6w.

znajdujemy tu spekulacje i przypuszczenia. Antropolog Talal Asad dowodzi. jakkolwiek bardzo interesujqce. Wyglqda to jednak na niekonsekwencje. ani dobre.2006.rnozliwe.rnoze nie bye ani zle. polskie: Rzeka genow.celowe''.wobec jego wtasnego . London 1995. s. kt6rymi karmi swych czytelnik6w. oryginalne studium Charlesa Y. Rand McNally. Argumentacja zaczyna . ze niekt6re jego rezultaty sa .stownych drogowskaz6w wyraznie pokazujqcych. Rzeczy rnoqa stwarzac pozory jakiegos projektu . Religia jest wiec . Glocka i Rodney'a Starka. rnusza zostac uznane za wysoce spekulatywne. nie zas ochoczo prowadzony powagq dowod6w i urniejetnoscia ich prezentacji zjego strony. wystrzegajqcego si~ wszelkiego pojecia celowosci: poglqdu streszczonego w stawnym zdaniu Dawkinsa m6wiqcym. River out of Eden: A Darwinian View of Life. Dennett. sugerujqc. Dawkins rozbudowuje te spekulacje. Mozerny na przyktad rniec . inne zas . iz brak solidnych dowod6w na wqtlutkie. Gdzie tu nauka? Gdzie material dowodowy? W miejsce scislych. opartych na dowodach i tyrniz dowodami si~ kierujqcych argument6w. s.przypadkowym produkcie ubocznym" stanowi brak powaznych dowod6w na jej poparcie. Czytajqc t~ czesc ksiazki Dawkinsa poczutem si~ wrecz palka zmuszany do poddania si~ owym ideom za pornoca nagiej sity zapewnien autora.przypadkowe"? Jest to niezgodne z darwinowskim postrzeganiem swiata. Jak Dawkins rnoze okreslac religi~ mianem czeqos . maitych powod6w. ze wszechswiat to cos. ze taka definicja sama stanowi rezultat dyskursywnego procesu". wych zdarzen.4 Daniel C.efektern bledneqo zastosowania mechanizm6w z innych wzqledow korzystnych'". Religion and Society in Tension. 5 Zob. kt6ra pozwalataby mu suqerowac.uniwersalneqo darwinizmu". Talal Asad. Podstawowq slabosc teorii 0 . bezduszne i bezcelowe'". ale tez dlatego. Marek Jannasz.rnistyczneqo genu" obdarzonego wzqledarni przez selekcj~ naturalna. ze zasadniczo naturalne tendencje mogty zostac mylnie ukierunkowane. New York.i to niernala. tak by skonczyc jako cos fundamentalnie religijnego. Bog urojony. Warszawa 1995. ze" . Wydawnictwo CiS i Oficyna Wydawnicza MOST. s.przypadkowyrn produktem ubocznym" lub . przel. s. Jego argumenty na temat psychologicznego pochodzenia religii roja si~ od "bye rnoze" i . To przeciez sedno dokonanej przez Dawkinsa krytyki Paleya na kartach Slepego zegarmistrza.boski osrodek" w m6zgu. co . Viking Penguin. Zgodnie z zalozeniarni darwinizmu wszystko jest bowiem przypadkowe.ale owe pozory planu badz celowosci wynikajq z przypadko6 Dawkins. ze jej elementy skladowe oraz relacje rniedzy nimi sa scisle okreslone historycznie. Phoenix. Baltimore. bo oparte wytqcznie na przypuszczeniach idee. Albo tez "idee religijne mogty wyrosnac i rozprzestrzenic si~ z indywidualnych przesqd6w poprzez szamanizm oraz wczesne. Wyd. Ale to mniej istotna sprawa. Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon. skoro jego rozumienie procesu ewolucyjnego wyklucza wszelka podbudowe teo retyczn a. Osrodek taki rnoze zalezec od . 7 Richard Dawkins. Teorie Dawkinsa dotyczqce biologicznego pochodzenia religii. MD 1993.nie rnoze istniec uniwersalna definicja religii nie tylko dlatego. 142. 29. ani taskawe. Chicago 1965. kt6rych mamy prawo si~ spodziewac. iz . ani okrutne. jako ze ludziom nim obdarzonym tatwiej przetrwac. 133. Johns Hopkins University Press. Genealogies of Religion.przypadkoweqo''. 260. lecz zwyczajnie oboietne. dzikie odmiany religii".

za kt6rymi jednak nie stoja niezbite dowody powszechnie wymagane od scislych argument6w naukowych. ladna rzeczywistosc duchowa nie istnieje poza nasza jaznia.twierdzeniami.stanowi naturalna czesc doswiadczenia ludzkosci. kt6re nagle staia si~ stwierdzeniami typu . Czesc swiatopoqladow rosci sobie prawo do posiadania prawdy uniwersalnej. a ich fundamentalne cele leza poza sfera ostatecznego dowodzenia. Mysliciele ci wierzyli. kt6ry z g6ry zaktada wniosek. buddyzm. iz rnozna wytlumaczyc Jego istnienie. np.uwazaja si~ za ograniczone w swym zasiequ. jest to zasadniczo ateistyczna przer6bka . ze cykliczny ruch od politeizmu do monoteizmu . islam. To bezsprzecznie kolejny stopien religijnego postepu. sa religijne. W rzeczy samej wiec. iz bez wzqledu na to. Muslim Society.wskazac. laden nie rnoze . czyli wiary w wielu bog6w. Proces ten zaczyna si~ od politeizmu.przejsc do monoteizmu. czyli wiary w jednego tylko Boga. Pochodzenie wiary w Boga znajduje zatem naturalne wyttumaczenie. by ostatecznie najzupetniej konsekwentnie . Ernest Gellner.przyplywu i odplywu" politeizmu i monoteizmu Davida Hume'a. 9-11. rzeczywistosc religijna rodzi si~ catkowicie wewnqtrz ludzkich umyst6w. s. Jednak historia religii nakazuje nam rnowic raczej 0 . s. 86g urojony.si~ od ostroznych wypowiedzi typu . w jednym szeregu z Feuerbachem. kt6rej Dawkins nawet nie spr6bowat poruszyc. wiele jednak takimi nie jest. Pojawia si~ tu jednak znacznie powazniejsza kwestia.pieciu dr6g" Sw. ze rnozna dostarczyc sp6jnego opisu rzeczy bez koniecznosci sugerowania istnienia Boga. 9 Zob. 57-68. usitujqca dowodzic. wszechogarniajqcej wizji. by zasuqerowac. ze zostala ona zarysowana przez ludzi majqcych w tej materii zywotny inte8 Dawkins. Ateizm posuwa ten proces 0 krok dalej.przyrodzonosc". res.szerokoekranowa" wizje swiata. gdzie rozszerzone zostaje pojecie .wszystkie rnieszcza si~ w kategorii swiatopoqladu.pociqga to za soba wiare w 0 jednego boga mniej niz poprzednio. inne zas . Niekt6re swiatopoqlady. .dowiesc" swej slusznosci. Chrzescjanstwo. Ostatecznie jest to argument bledneqo kola.postepie". Na poczatku Boqe urojonego Dawkins ukazuje ateizm jako koncowy wynik procesu redukcji irracjonalnych wierzen w nad. Ukazujq bowiem . Tomasza z Akwinu. kt6re pozwalatyby wskazywac na jakikolwiek rodzaj .zroznicowaniu" religii niz ojej . "Swiatopoglqd" to szeroki spos6b patrzenia na rzeczywistosc i usilujacy zrozurniec poszczeg61ne jej elementy w obrebie jednej. Cambridge University Press. by z czasem . egzystencjalizm. Czym si? roini religia od swiatopog/qdu? Linia podziatu jest wyraznie nieprecyzyjna i niejeden rnoze odniesc wrazenie. Cambridge 1981.gdy ludzka rnysl osiqgnie wyzszy poziom zaawansowania . ze nie ma Boga. Zaczyna si~ od zalozenia.i z powrotem .do ateizmu". Jak zartobliwie zauwaza Dawkins .tak jest" . ateizm i marksizm . Po prostu brak dowod6w.w zgodzie z postmodernistycznym etosem . oczywiscie. a starntad . Marksem i Freudem.rnoze tak bye" przedktadajqcych pod rozwaqe niesrniale hipotezy. jakie korzysci rnoqa plynac z religii.naturalneqo postepu" od politeizmu do monoteizmu. Dawkinsa (oraz Denneta) umiejscowitbym w szerokiej tradycji naturalistycznego wyjasniania religii.

Seven Theories of Religion. Clarke. 225-286. nigdy nie uderzytby samolotem w wiezowiec. zdarzajq i najprawdopodobniej beda si~ zdarzac nadal. Dawkins za- rnierza wykazac. Daniel L. B6g urojony. Przykra rzeczywistosc pokazuje jednak.I tu znajduje si~ sedno sprawy: swiatopoqlady rnoqa w tatwy spos6b pobudzac fanatyzm. Podobnie jak wczesniej Freud. ze przypadki przemocy motywowanej zar6wno czynnikami religijnymi. Oxford University Press. Tomoko Masuzawa. 11 Zob. czy jego podejscie odpowiada rygorystycznym wymaganiom w kwestii dowod6w. kusego nieco opisu przemocy wszelka suqestie. Preus.naukowej" badz . 12 Peter B. definicje religii rzadko bywajq neutralne. London 1993. Cambridge University Press. kt6rzy popetniliby podobne czyny. 'Religion' and Religions in the English Enlightenment. Ale w obu reprezentowanych przez nas srodowiskach sa tacy. jak i antyreligijnymi. czesto tez wyrazaja niewiele ponad . Obszerna literatura naukowa przyznaje si~ do fiaska podejmowanych w przeszlosci pr6b sformutowania wiarygodnej. za to czesto tworzone sa w celu wspierania przychylnych danej religii wierzen czy instytucji. DEFINIOWANIE RELIGIl Powazne. 3-27. Pals. Dawkins mierzy si~ z tym powaznyrn problemem uciekajqc oden. np. zdarzaty si~. Chicago 1993. Dawkins wpisuje si~ w naturalistycznq tradycje tlurnaczaca pochodzenie religii bez przywotywania obecnosci badz dziatania Boqa. W ponizszym rozdziale rozwazyrny.partykularne cele i uprzedzenia konkretnych uczonych'". Cambridge 1990. powszechnie akceptowanej definicji . University of Chicago Press. Podejmujqc tak ambitny projekt. musi pokonac wiele przeszk6d. ze wszystkie aspekty religii da si~ wytlurnaczyc za pornoca jednej teorii -w tym przypadku: . iz jako dobry ateista. ani nie popelnil zadneqo innego aktu przemocy czy ucisku. kt6re tak stawetnie . naukowe studia nad jakimkolwiek obiektem czy zjawiskiem niezbednie wymagajq jasnej i precyzyjnej definicji przedmiotu owych studi6w. Kwestia ta jest niezwykle wazna. by cieszyc si~ trwatym uznaniem 11. wymazujqc ze swego. Dawkins traktuje fanatyzm jako definitywnq ceche charakterystycznq religii. Samuel J. CT 1987. Peter Harrison. potepiania zas tych. Peter Byrne. Religion Defined and Explained. Ponadto.czy wrecz ateizmu. Nieuqiecie twierdzi. St Martin's Press. ze rnoze ona stanowic wynik fanatyzmu politycznego . Ja tez nie. kt6re sa jej wrogie.unlwersalneqo darwinlzrnu?".to najwazniejszy rozdzial jego ksiazki.skopaly" uprzednie pr6by uog61nien na temat korzeni . Jezeli chodzi 0 istote antyreligijnej krucjaty intelektualnej Dawkinsa . Yale University Press. s. wolac nie dotykac kwestii. I bardzo dobrze.obiektywnej" nie okazata si~ na tyle zywotna.reliqii". Explaining Religion: Criticism and Theory from Bodin to Freud. stawianym przez nauki przyrod nicze. Zar6wno Dawkins. jak i ja rnozerny wyrzec si~ przemocy i naklaniac wszystkich cztonk6w naszych grup swiatopoglqdowych do uczynienia tego samego. Zadna sposrod proponowanych w ciqgu ostatnich stu piecdziesieciu lat definicji pretendujqcych do miana . New York 1996. New Haven. s. 1. In Search of Dreamtime: The Quest for the Origin of Religion. dlatego bardziej szczeg6towo zajmiemy si~ nia dalej. 10 Dawkins.

w celu stworzenia og61nych koncepcji objasniajacych. kt6rej nie da si~ okreslic inaczej niz mianem . i wysuwajqc wysoce wqtpliwe. Eric Csapo. s.zasadniczeqo podobienstwa gt6wnych ludzkich praqnien. Dlaczego.uniwersalneqo darwinizmu" stanowiqcego [adro systemu jego przekonan. ogtoszonego drukiem w roku 189014. Blackwell Publishing. Jeszcze bardziej niepokoi to. "Wszelkie og61ne cechy [akieqos gatunku wymagajq darwinowskiego uzasadnlenla?". Niezwykle zagadkowa to strategia. ze z g6rq stuletniej. zawsze i wszedzie" prowadzi Dawkinsa do zaproponowania opisu pochodzenia religii opartego na rzekomo . ze reliqie rnozna bedzie analizowac w ramach . Tylko ze wybrane przezen przyktady reprezentujq jedynie trzy z wielu paradygmat6w religijnych na swiecie. ze religia nie wykazuje . Na czym one polegaty? Po pierwsze. a ponadto. do jakich nalezy na przyktad zasada koszernosci). s. praca ta przyjela wobec kulturowego kontekstu religii pozycje. ze stanowi ona fe-13 Dawkins. 230.uniwersalnej tendencji zabarwiania wiary pragnieniem". ze strategiczne frazerowskie zalozenie .oqolnych ponadkulturowych prawidlowosciach" religii13. kt6re znajduje w Zlotej gaJ?zi Jamesa Frazera . wreszcie . ewangelickim i zielonoswiatkowym ). Oxford 2005. 15 Dawkins. B6g urojony. Jego analiza opiera si~ na .religii. u licha. Dlaczego Dawkins chce nasladowac Frazera w dziele redukowania religii do roli pojedynczej. Jednakze doktadnie tu lezy problem: obecnie juz wiemy. Oto jedno z licznych miejsc. opiera si~ na dawno zarzuconych dziewietnastowiecznych zalozeniach. uog61niajqce twierdzenia na temat natury religii. lekcewazac ogrom badan wskazujqcych.wewnqtrz kazdej z nich istnieje znaczne zroznicowanie (por6wnajmy chociazby chrzescjanstwo w wydaniu rzymskokatolickim.impresjonistycznego dzieta z okresu wczesnej antropologii. Dawkins wierzy. . catkowicie zabrakto w niej powaznej bazy systematycznych badan empirycznych. to jeszcze mocno zdyskredytowanej? Powstanie nowoczesnej antropologii rnozna postrzegae jako bezposrednia reakcie na oczywiste braki Zlotej gal?zi Frazera.Jrnperialistyczne]". Dawkinsowska teoria pochodzenia religii tak mocno opiera si~ na zalozeniach pracy nie dose. Dawkins wydaje si~ uciekac od tej kwestii. nomen 0 wiele bardziej zlozony i zroznicowany. w kt6rych 86g urojony wytaczajqc religii sprawe na rniare dwudziestego pierwszego wieku. ogromnie si~ rniedzy soba roznia (podajmy jeden oczywisty przyktad: chrzescjanstwo nie wymaga rytualnych praktyk zywieniowych. Theories of Mythology.cech uniwersalnych". s. Bog urojony. 14 Zob. a kt6re poznowiktoriariska antropologia religii blednie uznawata za aksjomat. uniwersalnej cechy. zarysowujac ambitne teorie dotyczqce pochodzenia wiary bez powaznej pr6by odpowiedniego zejecia si~ obszerna literatura naukowq relacjonujqcq i oceniajaca empiryczny material dowodowy od czas6w Frazera. Dawkins wydaje si~ powtarzac oba powyzsze bt~dy. 36-43. kt6rych wymaga wybrane przez Dawkinsa podejscie. Po drugie. niezdatny do wttoczenia w prosty zestaw uniwersalnych wierzen czy postaw? Odpowiedz jest jasna: poniewaz czyniac tak. 260. kierujqc ostrze krytyki w strone trzech wielkich religii monoteistycznych.

ostatnie studium dotyczace zagadnienia stronniczosci poznawczej w relacji do poczucia wlasnej wartosci: Jennifer Crocker i Lora E.poznawcza stronniczosc" 16 Zob. . ze swiat jest zyczliwy. by zostali wykorzystani do obrony tak ambitnej propozycji. robimy tak. lecz rnyslenie konserwatywne.spelnlanie zyczen". Spos6b.likwidacje owej stronniczosci. nawet [esli jest to zmiana na lepsze. Znacznie mniej istotna role odgrywa ona w pojmowaniu pochodzenia religii i nowych ruch6w religijnych. kt6re nie odpowiadajq ich wizji. predysponujqcq nas do niezauwazania badz lekcewazenia danych niezgodnych z naszymi poglqdami. Ci rowniez pomijajq i bagatelizujq znaczenie danych.zmiana zdania wymaga wszak wysHku i zakloca porzadek. w jaki istoty ludzkie postrzegajq swiat. kt6re sa niezgodne. za to lekcewazy badz znieksztalca dane do nich nie pasujqce. Park. nie m6wiqc nawet 0 tym.Poznawcza stronniczosc" (cognitwe bias) to fundamentalna cecha ludzkiej psycholoqii". na przyklad. 130 (2004). Dawkins jednak do swych rozwazan 0 religii metody tej nie stosuje. ma pozytywny obraz samych siebie oraz odczucie. a inni ludzie ich lubla. S. Utrzymujq ten poglqd. laden z owych nowatorskich rnysllclell. w istocie zabarwiony jest ich zamiarami i oczekiwaniami. zwracajqc uwaqe na dane zgodne z nim. SHq napedowa nie jest rnyslenle zyczeniowe. Zrozumienie owego aspektu procesu poznawczego rnoze rowniez rzucic swiatlo na konserwatyzm religijny w obliczu zaqrozenia 17. istniejq jednak sytuacje. a inni tylko patrza. Inni ludzie (na przyklad poqrazeni w depresji czy obclazeni trauma) postrzegajq samych siebie jako bezwartosciowych: wszechswiat jest wrogi. Tak wiec mamy wrodzony op6r wobec zmian naszego stanowiska . Jedna z nich jest badanie naukowe. 86g urojony dostarcza znakomitego studium przypadku dokladnie takiego rodzaju nieswiadornej inklinacji. jak by ich dorwac. "Psychological Bulletin". w kt6rych wazne jest minimalizowanie jej efekt6w. Wielu ludzi. ani u Freuda. kt6re charakteryzuje raczej opozycja wobec status quo niz konserwatyzm. Dawkins za og61nq ceche religii uznaje . Na kim zatem opiera sle w tej kwestii Dawkins? Na Szekspirze. . a gdzie to tylko rnozliwe . Og61nie biorac. Dawkins nie do korica swiadornie wysuwa na pierwszy plan material. W analizie tej znajduje sie ziarnko prawdy. Mimo ze stronniczosc poznawcza pomaga nam radzic sobie ze zlozonoscia swiata. ile utrzymywaniem status quo naszej wiary. kt6ry pasuje do jego wlasnych poglqd6w. vol. 392-414. czyli rnyslenie utrwalajqce istniejqcy swiatopoqlad. Jednak og61nie owo nieswiadorne odchylenie manifestuje sle nie tyle naszym wierzeniem w to. co chclellbysrny. aby bylo prawdziwe. ani zaden z ich licznych krytyk6w nie zostal wspomniany. by dostarczyc rnozllwie najbardziej obiektywnego i najuczciwszego opisu rzeczywlstosci. poniewaz to dzlala .Teorii tej nie znajdziemy ani u Feuerbacha.op6r podpierany przez . Czy stronniczosc poznawcza odgrywa [akas role w wierzeniach religijnych? lstnieja dowody potwierdzajqce jej wplyw na te sfere zycla. The Costly Pursuit of Self-Esteem. W metodzie naukowej chodzi przede wszystkim 0 redukcje. bagatelizujqc zas te.

Kazde przedstawienie i kazdy opis religii musi ponadto zawierac przynajmniej minimum wiedzy. When Prophecy Failed: Cognitive Dissonance in the Prophetic Traditions of the Old Testament.reliqie" i . kt6rzy zarliwie wierza w Boga. ograniczajqc si~ do lakonicznego .17 Klasycznego studium na ten temat dostarcza Robert P.reliqia" (choc Dawkins nie uzywa tego terminu) jest epifenomenem . 71 2. jestem grzesznikiem". Fundamentalnym argumentem jest tu stwierdzenie. Dawkins chce nam zaoferowac darwinowskie wyttumaczenie religii. niz to si~ rnoze wydawac przy powierzchownym oglqdzie.Jrnplikacyineqo" ('imp/icaflOna/j raczej niz . Rodney Stark i Charles Y.Matka Jezusa byta dziewicq".przyktadu na to dostarczajq ewangelicy. doswiadczenia. np.pozniej zapomnianego .twierdzenia w rodzaju "B6g jest dobrem" albo . Carroll. New York 1979. wyrazaiace odczucia .wierzen". jaki aspekt religii rozwazarny. a jednak bez przesady rnozna okreslic go mianem "religijnego". 86g urojony sktania si~ ku ograniczeniu swego zainteresowania religiq do wykazania jej srniesznosci badz szkodliwosci.nie catkiem teistyczny. Powyzsze dwa typy wypowiedzi wiaza si~ z catkowicie odmiennymi systemami proces6w psychologicznych spetniajqcymi odrebne funkcje psycholoqiczne". kt6re datoby si~ podporzadkowac wspomnianemu darwinowskiemu wyttumaczeniu. Niejeden tez cztowiek wykazuje peten szacunku stosunek do na18 Zob. Mozliwe tez jest prezentowanie "religijnych" postaw bez towarzyszqcej temu wiary w Boga . przynaleznosci grupowej. dokonywanego przez nia bezczeszczenia nieskazitelnosci ludzkiego rozumu i skazenia czystosci ludzkiego serca. postrzegajqc . Seabury Press.cokolwiek ograniczonym przedstawieniem religii. Jest to jednak uproszczone podejscie do sfery 0 wiele bardziej zlozonej. University of California Press.akty strzeliste" typu: "B6g mnie kocha" czy.przypadkowym produktem ubocznym przy powstawaniu czeqos innego .z kt6rego mamy niewiele pozytku. Jednak nacisk polozony wytqcznie na idee i rytuaty skutkuje -jak widzimy . 72 tury . Takie nieudolne podejscie nawet nie pr6buje dotknac zagadnienia religii nieteistycznych.uznania ich istnienia. WIARA W BOGA A RELIGIA Na czym polega wzajemny stosunek wiary i religii? Dawkins zaniedbuje dokonania tego decydujqcego rozroznienia. niezdolnym do oddania sprawiedliwosci wielu jej poziomom znaczeniowym. sa rozmaite.tu przyktadu dostarcza buddyzm. nie zas . Jednak w celu podazenia tym tropem niezbedne jest okreslenie. czy reliqjnosc? A rnoze jedno i drugie? Wielu jest takich.wiare w Boga" jedynie jako dwie strony tej samej monety. American Piety: The Nature of Religious Commitment. Zobowiazujaca natura wiary religijnej niemal na pewno wiaze si~ z procesami. Czy jednak ttumaczy wiare w Boga. ze .wiary w istnienie Tr6jcy Swietej". CA 1968. Glock.twierdzenioweqo" . motywacji i swiadornosci konsekwencji etycznych 18. kt6re John Teasdale i Philip Barnard okreslaia mianem subsystemu . kt6re wydaje si~ utozsarniac z prawdami wiary w rodzaju . Berkeley. ale wystrzegajq si~ "religijnych" zachowan . Dawkins m6wi 0 przekonaniach religijnych. Rodzajem .

Affect. lecz na poziomie intuicyjnym.produkt uboczny . Dawkins twierdzi. N. religia zas to . Psychologowie religii zaczynajq dopiero "brae sle za bary" z tym istotnym rozroznlenlern.paradoksaml") oraz kontrfaktualne oswiadczenia dotyczace wiary (nazywajqc je . Cognition and Change: Re-modelling Erlbaum. by takowej udzlelic. Wydaje sle jednak. spoleczne funkcje. Religia sama w sobie nie determinuje takich korzysci. Chrzescijanskie dogmaty. Gibsona. ze Dawkins za malo poswlecil jej miejsca. wyplywajace z dfugiego okresu refleksji nad podstawowymi zasobami i doswiadczenlarni chrzescijanskie] spotecznoscr". Czy charakteryzuje nas psychologiczna sklonnosc do religii? To wazne pytanie bezsprzecznie wymaga psychologicznej odpowiedzi.definlc]e wiary". Dogmaty nie rnaja charakteru wylacznie twierdzeniowego. Niemniej jednak 20 Zob. po czesci z powodu przynaleznosci i konserwatyzmu os6b wierzqcych. Zaraz jednak wychodzi na jaw. okreslaja przyjete zgodnie przez wspolnote . pojawiajq sle one w kontekscle spolecznym i spelnlaja 19 John Teasdale i Philip J. Niezdolnosc zaproponowania dajace] sle obronic definicji religii ostatecznie przeczy podejmowanym przez Dawkinsa pr6bom wypracowania darwinowskiego uiecia jej genezy. Hove 1993. pomimo decydujqcej roli tychze nauk w jego argumentacji. Na gruncie psychologii i neurobiologii czuje sle on nieswojo. jego radosne stwierdzenia. iz m6zg jest . 21 Ciekawq eksperymentalnq praca w tej dziedzinie jest nieopublikowana praca doktorska experimental investigation of religious cognition. Barnard.zblorern narzqd6w (rnodulow)" pelniacych rozmaite funkcje kognitywne. Oxford 1990. po czesci jednak dlatego. skupiajqc sie jedynie na twierdzeniowym charakterze dogmat6w jako zbioru wierzen religijnych. konsensualne konstrukcje spoleczne usilujace systematyzowae doswiadczenle religijne oraz wierzenia indywidualne. z kt6rymi rnozna sie zqadzac. usiluiac odrozniac osobiste .('propositional). ze istoty ludzkie charakteryzujq sie psychologicznq sklonnoscla do religii. qdyz procesy psychologiczne predysponujqce nas do religii (obojetnie jak definiowanej) powodujq dajqce sle wyroznic korzysci w innych sferach zycia. Depressive Thought. University of Cambridge 2006. Mozna je uwazac za zespol wskaznikow tozsarnosci. Na przyklad. J.akty strzeliste" od afiliatywnych twlerdzeri wsp6lnotowych. Sa one nieustannie podtrzymywane. kt6ra wymaga uwazne] analizy. Jest to sfera. na przyklad. The warto odnotowac jedno z zaqadnieri podnoszonych przezen w tym obszarze'". ze Dawkinsowi brak kompetencji. ze proces poznawczy zwiqzany z ich wiara nie zachodzi bynajmniej na tym poziomie. lecz prawdzlwosci ich nie GZucP. Alister McGrath. Jest epifenomenem do tego spolecznie psychologicznie dysfunkcjonalnym. niespecjalnie podatnym na przedstawianie w kategoriach twierdzeniowych. The Genesis of Doctrine.tajernnlcarnl") dokladnie dlatego. Definiowanie i opisywanie natury wierzen religijnych najwyraznie] wymaga jeszcze mn6stwa pracy. Ludzie mogq bye gotowi zqodzic sie na twierdzeniowe sprzecznosci (nazywajqc je . ze posrednio wyrazaja sprawy 0 fundamentalnym znaczeniu. Blackwell.

25 Dawkins. czy spoteczne?" Odpowiedz brzmi: oba rodzaje czynnik6w. Persinger. s. ze aktywnosc ta stanowi w rzecz~ samej przyczyne (i niezbedny warunek) wszystkich ludzkich doswiadczen i zachowarr' . 22 Dawkins. mnoqosc przyczyn stanowi norrne. s. nad pytaniem: "Czy depresie powodujq czynniki fizyczne. czy raczej znajduje ono [akies inne. na przyktad. 127. Za-26 J.nalezy koniecznie dostrzec w tym obszarze rnnoqosc przyczyn. Bhugra (red. ze niekt6re aspekty ludzkich proces6w poznawczych rnoqa dopom6c w wyjasnianiu sposobu tworzenia si~ i trwania idei religijnych. stan6wmy si~. Dawkins nie wydaje sie znac tej pracy z pierwszej reki. Krytyk~ przedstawionych tu kwestii znajdujemy w: Bennett i Hacker. Jak wskazuje Watts . 251 -255. ze eksperymenty Persingera zostaty ostro skrytykowane za swe ograniczenia pojeciowe i konstrukcyjne. Nie proponuje tez zadnej krytycznej oceny wartosci owej hipotezy.zob. rnozna przedstawic nastepuiaco: bezsprzecznie rnozliwe jest twierdzenie.243. Problem. 23 Tamze. jakie znamy z Samolubnego genu . przed kt6rym staje Dawkins proponujac psychologiczne wyjasnienie pochodzenia religii. Omawiajqc aktywnosc m6zgu jako rnozliwej przyczyny powstania religii. s. Philosophical Foundations.29. s. 235). Routledge. odsyla bowiem do jej ornowienia w How We Believe Michaela Shermera (Bog urojony. s. Czytelnicy powinni wiedziec (Dawkins bowiem nie wspomina 0 tym ani stowem). Praeger. ze doswiadczenie religijne wiaze si~ z patologicznym dziataniem m6zgu 7. Bog urojony. To nie btyskotliwe uprzystepnienie trudnych kwestii naukowych.historia tego typu poszukiwan . 9 (1997). a jego teorii nie uwaza si~ za wiarygodnq28. s. nieznacznie implikujqc..M6wiqc bezceremonialnie. The neurophysiology of religious experiences. w: D. s. The neural substrates of religious experience. London 1996.23. Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neuroscience". M6wiqc jednak powaznie: Dawkins zwraca uwaqe na hipoteze Michaela Persin~era mowiaca. SzczegOfowe studium "bf~du mereologicznego" .niewlasciweqo funkcjonowania kilku sposrod tych modut6w. 419-427. czy objawienie Boga jest rzeczywistym objawieniem. 498-510. s. Czesc uczonych nabrata zwyczaju pytac: "Co powoduje A? X czy Y?" JednakZe w naukach. Philosophical Foundations. Neuropsychological Bases of God Beliefs. W innym miejscu Dawkins miesza mechanizmy dziatania m6zgu z konstruktami psycholoqicznyrni/". New York 1987. 27 Michael A. s. Psychiatry and Religion: Context. jak i procesy zachodzace w ludzkim m6zgu czy procesy psychologiczne rnoqa bye czynnikami sprawczymi ludzkiego doswiadczenia religijnego. 167-177.. Fraser Watts .powinna nauczyc nas ostroznosci w zadawaniu pytania. vol. Dawkins m6gt si~ postarac uswiadornic sobie. Saver i J. 248. naturalne wyjasnienie w kategoriach ludzkich proces6w rnyslowych badz innych proces6w m6zgu. jednakowoz . iz religia sama w sobie jest patologiq.jak zauwaza psycholog.powodujq zamieszanie z racji uzywania jezyka z dziedziny przetwarzania informacji do opisu fizjologii m6zgu24. kt6rych przedmiotem badan jest cztowiek. Dawkins sam uzywa przyktadu romantycznej . zar6wno B6g. Consensus and Controversies.).w tym rowniez jego wtasnych.to tylko zagmatwane i mylqce sprawozdanie z obszar6w specjalizacji nalezacych do innych. 24 Bennett and Hacker. 68-107 (mereologia jest teoria stosunku czesci do calosci). Rabin. 28 Peter Fenwick. Bog urojony. 232-235.

na przyktad.wirusa umystu" oraz pojecie . pseudonaukowych pomyst6w. 30 Dawkins.jak. s. a doswiadczeniu romantycznej rnilosci rnozna powiedziec. ostateczna przyczyne doswiadczenia religijnego stanowi B6g. oraz aktywnoscia obszar6w m6zgu szczeg61nie odpowiedzialnych za procesy emocjonalne. ze bez wzqledu na nature przyczyn blizszych. acz niesktadne i w ostatecznosci nieudane pr6by wyjasnienia problemu religii w kategoriach psychopatologii 29 Fraser Watts. sktada po prostu na czole i tak juz chwiejnej argumentacji pocatunek srnierci. Jest zupetnie niejasne. Cognitive neuroscience and religious consciousness. 80g urojony. (red. Vatican Observatory. ani obalic rozumowaniem naukowym'':".wiedna 31 Antoine Vergote. "International Journal for the Psychology of Religion". ze zostaje spowodowane stowami i czynami zakochanych. sensem. lepiej ich zdaniem . 3 (1993). i nie bioraca pod uwaqe kulturowych uwarunkowan pojecia . s. i umierajq.spotykajq si~ z akceptacjq ze strony srodowiska ludzi nauki i wchodza w sktad naszej wiedzy 0 swiecie.mianowicie: koncepqe Boga jako . 255-257. ktore za sprawa doboru naturalnego zostaly wbudowane w nasze rnozqi?" To ciekawa sugestia. kt6re nie uzyskaty aprobaty srodowiska naukowego. s. WIRUS UMYSt. 73-86. Heroiczne.rnernu''. vol. Sp6jrzmy jednak na obydwie wspomniane koncepcje. bynajmniej jednak nie podparta ograniczonq iloscia rnateriafu dowodowego. Neuroscience and the Person. Dawkins nie zainteresowat si~ Freudem. jaki si~ w nich dostrzega. qdyz okazuja si~ malo przydatne.tlurnaczace obserwowane zjawiska. Ostateczna przyczynq jest jednak ukochana osoba. Freud stusznie widziat w religii . Niekt6re z takich pojec . 3. JednakZe dokonana przez Vergote'a analiza usfowan Freuda wykazuje jasno.naibardziej zlozone zagadnienie cywilizacji" niernozliwe do wyjasnienia za pornoca pojedynczego czynnika. z czego rnozna wnosic. niz wyjasnienia proponowane przez innych. Przyktadami takich wymartych koncept6w . 327-346. elektron czy gen .mitosci30. dlaczego rozwazajac psychologiczne pochodzenie religii. w: R.zakochiwania sie''. ze generuje ide~ Boga. Ale do tej interesujqcej i potencjalnie waznej argumentacji Dawkins na powr6t wprowadza dwa z najbardziej nieprzekonujqcych.U ad czasu do czasu przedsiebiorcze jednostki rozwijajq nowe idee czy koncepcje. Vatican City 1999. J. iz .prawdziwosci wierzen religijnych nie da si~ ani udowodnic. "Czy zatem irracjonalnosc religii rnoze bye efektem ubocznym pewnych irracjonalnych rnechanizmow odpowiadajqcych za sklonnosc do zakochiwania sie.jak zauwazyl belgijski psycholog Antoine Vergote. What the psychology of religion is and what it is not. Murphy et al. a zadnyrn pojedynczym procesie psychologicznym nie rnozna powiedziec. 77 oswietlaia niekt6re z trudnosci stojqcych na tej drodze . Inne . jakie w ostatnich latach pojawity si~ w dyskusji na temat korzeni religii .). Wt6rna obr6bka owych niewiarygodnych wymyst6w. zbedne w procesie wyjasniania zjawisk lub niewystarczajqco poparte doswiadczeniern. ktory Dawkins zechcial przedstawic.

ze wlasnie on potrafi bez trudnosci klasyfikowac idee i oddzielac ziarno od plew.wiara w Boga jest jak wirus . kt6rymi si~ za chwile zajmiemy . padajqc ofiara wtasnego subiektywnego osadu na temat tego. dlatego tylko.doktadnie taki komunikat na temat wiary w Boga praqnal przekazac Dawkins. Wirusami umystu sa te drugie.z powodu oparcia na materiale dowodowym. Kto jednak decyduje. Koncepcja Dawkinsa po prostu . Jednak analogia .sa chocby . zatem spokojnie rnozna [a zlekcewazyc.dzis odestane juz do podrecznikow historii nauki w charakterze ciekawych pomytek. naukowymi i opartymi na dowodach.rnern''. Skoro wiara w Boga jest absolutnie irracjonalna (to wszak samo sedno przekonan Dawkinsa). Natomiast hipotetyczny . zywiac gt~bokie przekonanie. musi istniec jakis spos6b wyttumaczenia. W Bogu urojonym odgrywa ona role czysto epizodycznq - . Kazdy swiatopoqlad . Bardziej nieprzekonujqcym z powyzszych pojec jest .. W latach dziewiecdziesiatych ubiegtego stulecia Dawkins wprowadzit wyobrazenie Boga jako swoistego rodzaju mentalnego wirusa. obydwa kraza po obrzezach nauki. a co nie jese2. Srodowisko naukowe nie traktuje jej powaznie. co jest . ze brakuje jej jakiegokolwiek oparcia na dowodach.riaukowe''? Dawkins nie widzi tu problemu. Czyzby zatem wszystkie idee byty wirusami umystu? Dawkins wytycza bezwzqledna qranice porniedzy ideami racjonalnymi.rnozna je zidentyfikowac.floqiston" czy . nie te pierwsze. co jest . wspiera si~ bowiem jedynie na wysoce subiektywnym osobistym sadzie Dawkinsa okreslaiacyrn.czy to religijny. Wyobrazenie okazato si~ niezwykle potezne .racionalne". Dawkins dowodzi.Jrnploduie". kt6ry zaraza zdrowe skadinad umysty. Tak wlasnie nalezy pojrnowac oba pojecia. Tylko ze wirusy biologiczne nie sa jedynie hipoteza. Taka jest po prostu natura swiatopoqladow i kazdy to wie.konczy. kt6re nie podobaja si~ Dawkinsowi.raqonalne" i . dlaczego tak wielu ludzi .pada ofiara teqoz urojenia. Tylko ze to wszystko okazuje si~ okropnie skomplikowane. obserwo- wac oraz okreslic ich strukture i spos6b dziatania.cieplik" .w istocie przyUaczajqca wiekszosc ludzkiej populacji .wirus umystu" stanowi w istocie konstrukcje polerniczna. Zadne z nich nie weszto do annat6w naukowej ortodoksji. czy swiecki . wyrnyslona w celu dyskredytowania koncepcji. a pojeciarni ztudnymi i irracjonalnymi .czynic to z zupelna uczciwoscia intelektualnq.wirus umystu". Wirusy sa paskudne i niszczycielskie . ze nie da si~ go udowodnic. Surowo. wpadajqc w kateqorie .jak wierzenia religijne. co jest racjonalne i prawdziwe.wirus umystu" i . acz nie bez slusznosci krytykowatem t~ pseudonaukowq koncepqe zawarta w Dawkins' God wskazujqc. Nie przeszkadza to jednak nikomu holdowac jakiernus swiatopoqladowi. przez co traci prostote i eleqancie charakteryzujqce kazda wielkq rnysl. a co wiece] .wydaje si~ przyjmowac nastepnie tresc ontologicznq: wiara w Boga jest wirusem umystu.systernu wierzen''. bronione gt6wnie z powodu ich antyreligijnego potencjatu (kt6ry tatwo ulega wyolbrzymieniu) nie zas .przemawiato bowiem do wzrastajqcej powszechnie swiadornosci niebezpieczenstwa ptynqcego z zarazenia si~ HIV-em czy rnozliwosci unicestwienia komputera przez wirus w oprogramowaniu. ze przypomina to infekqe za pornoca zakazneqo wirusa rozprzestrzeniajqcego si~ wsrod catej ludzkosci.

ze zostali zainfekowani poteznyrn memem. Dla Dawkinsa B6g zapewne stanowi najznakomitszy przyktad takieqoz memu. s.nalezy stwierdzi6 . nazwana przez Dawkinsa . W obrazowym fragmencie swej ksiazki Dawkins pisze 0 memach . 257. 135-138. Odwotanie si~ z jego strony do memu nastepuie w Boqu urojonym stosunkowo p6zn034wtedy.oczywista.obie wymagajq istnienia replikatora. 260. s.przeskakujacych z jednego m6zgu do drugiego". w sytuacji. NIECH tvJE MEM! Mem jest pojeciern 0 wiele ciekawszym i odgrywa znaczaca role w usitowaniach Dawkinsa zmierzajqcych do wynalezienia wiarygodnego opisu pochodzenia religii. Dawkins odwotuje si~ jedynie do swego artykutu z roku 1993. Dawkins' God.Najwyrazniej jej czas dobiegt konca. w koncowych czesciach swej pracy zatytutowanej Samolubny gen. 33 Dawkins. 264-279. jak i sprawdzalnego modelu wptywu mem6w na kulture. Dlaczego zatem ludzie wierza w Boga.rnemern". urniejetnosc przyblizania trudnych tresci ze strony autora . w: McGrath. Ludzie wierza w Boga nie z powodu dtugiego i doqlebneqo przernyslenia sprawy.32 Moj komentarz zob.wirusern umystu. bowiem steoesz po moich memach. a ujawniajqce si~ dopiero antyreligijne nastawienie .wskoczyl'' im do rnozqow".przekornbinowana" i nieprzekonujqca. Dawkins dogmatycznie upiera si~ przy twierdzeniu. Prezentuje teze istnienia fundamentalnej analogii porniedzy ewolucjq biologicznq a kulturowq .33. antyreligijnej tyrady 80ga urojonego dziela [a mile. . W przypadku ewolucji biologicznej replikatorem jest gen. gdy jego argumentacja staje si~ tak . jak przystato na dobrego wlasciciela . W moim przekonaniu to jedna z najlepszych jego ksiazek: zawarta w niej analiza naukowa jest srniala i oryginalna. Pewnie dlatego podrozdziat omawiajqcy to zagadnienie zatytutowat: StEJpajostroznie. Widoczna jest natomiast zar6wno og61na . 34 Tarnze. Od nienaukowej.rnernu Boga" do samoreplikacji w ludzkim urnysle. Gzy jednak ktos te memy widziat .. ze rozpaczliwie potrzebuje [akieqos wybawienia.nie ma nic wsp61nego z religiq. Brak rowniez odpowiedzi na pytanie. w kt6rym nazwat Boga . kt6ry . Jak juz zauwazylisrny.mocno trzymane w karbach.w koncu sam [a wymyslil.. dlaczego nie wystarczq standardowe modele selekcji. 4. czy mem rnoze zostac uznany za dopuszczalna hipoteze naukowq. gdy brak zar6wno jego definicji operacyjnej. ze religia jest . s. jesli zadneqo Boga nie ma i nie ma w co wierzy6? Proponowana przez Dawkinsa odpowiedz lezy w zdolnosci .jest nim hipotetyczna jednostka.slepym zaufaniem" niepodatnym na argumenty i dowody naukowe. Ghodzi 0 to. w przypadku zas ewolucji kulturowej .Mern Boga" spisuje si~ znakomicie. Dawkins dzielnie broni swej idei. albowiem posiada "wielkq stabilnosc i zdolnosc do penetrowania srodowiska kulturowego.35. czy spedzaiace czas gdzie indziej? Gata sprawa . Nikt po niej plakac nie bedzie.czy to skaczace od m6zgu do m6zgu. lecz dlatego. Dawkins wprowadzit poiecie memu juz w roku 1976. 80g urojony.

Dlaczego Dawkins nie dostrzega argument6w wysuwanych przez czotowych krytyk6w memetyki. Jednak ci biolodzy-ewolucionisci. Philosophical Foundations. 38 Maurice Bloch. Samolubnygen. ze jego srnialym twierdzeniom 0 . 37 Stanowczo wypowiada sie na ten temat James W.rnerny" rnaja [akas waqe dla ttumaczenia pochodzenia religii. 39 Przykfad6w wspomnianych modeli dostarcza Michael Carrithers. Mem jest zasadniczo poieciern biologicznym wyptywajqcym z nieztomnej wiary Dawkinsa w . Niepokoju Polichaka nie podziela Susan J.Mern" zostal tu ukazany jako jednostka rzeczywiscie istniejqca i cieszaca si~ ogromnym potencjatem w kwestii wyjasnienia pochodzenia religii.rnernepleks''. vol.na przyktad termin . A well-disposed social anthropologist's problem with memes. Mem jest biologicznq odpowiedziq na problem antropologiczny. nalezy wpierw wykazac ich naukowq niezbednosc. 119-135. 189-203. ze gt6wny nurt nauki postrzega jqjako zdecydowanie rnialka. Dawkins' God. 6 (1998). To jasne. Oxford W Bogu urojonym Dawkins przedstawia koncepqe mem6w jako og61nie przyj~tq naukowa ortodoksje. reprezentuje "gniewnq reakqe wielu antropolog6w na og61nq koncepqe mem6w". Dawkins potrafi nawet rozwinac skomplikowane stownictwo oparte na wtasnych przekonaniach . wiodqcy go ku lekcewazeniu ekonomicznych.). Tymczasem koncepcji memu po prostu brakuje naukowych podstaw. s. The Meme Machine. Darwinizing Culture: The Status of Memetisc as a Science.uniwersalny darwinizm". . 267.rnernetycznyrn" pochodzeniu religii brakuje uzasadnienia.rnernu?". nie wspominajqc nawet 0 specjalistach w dziedzinie antropologii spotecznej? Maurice Bloch. bez najmniejszego problemu pomijajq milczeniem alternatywne modele ewolucji kulturowej. Oxford University Press.kt6ry zachodzi bez najmniejszej potrzeby zawracania sobie gtowy bezpodstawnq koncepcjq .tendencja do ignorowania wysoko rozwinietych modeli przekazu informacji przyjmowanych w naukach spotecznych. przy ewidentnych przejawach rozu35 Dawkins. Oxford University Press. 36 Obszernej analizy Dawkinsowskiego pojecia memu dostarcza McGrath. . Polichak.what are they good for?. tez Bennett and Hacker. Oxford 2000. punkt po punkcie nie stawia czola ich wielce istotnym uwagom? Poniewaz okazatoby si~. kt6ra po prostu lekcewazy i dyskredytuje powazne sukcesy antropologii w dziele ttumaczenia kulturowego rozwoju . Mem jest koncepcyjnie zbedny. kulturowych czy poznawczych przedstawien religii. s. Zob. 431-435. Memes . dlaczego uczciwie i wprost. s. Why Humans Have Cultures: Explaining Anthropology and Social Diversity. s. rnowan 0 charakterze bledneqo kola w procesie wyjasniania sity oddziatywania rnernow". 45-54. stowem nie wspominajqc 0 niewygodnym fakcie. rozwijane przez dysc¥r'iny nauki powotane specjalnie do zajmowania si~ tym wlasnie obszarem badan . nadajaca si~ jedynie do odsuniecia na margines. "Skeptic". Dlaczego jednak biologia ma bye zdolna do ttumaczenia zjawisk ze sfery kultury? Czyz nie jest to pole dziatania historyk6w kultury i idei. profesor antropologii z London School of Economics. s. w: Robert Aunger (red. Oxford 1999. Blackmore. kt6rzy pragnq rozszerzyc kompetencje swej dyscypliny 0 sfer~ kultury. ze zanim podejmiemy dyskusje na temat. czy owe rzekome .

Alan Costall.uproszczenie". skoro jest ona tak jawnie zla w praktyce? Musimy zatem zastanowic si~. tlurn.religia jest osia zla. nigdzie indziej w srodowisku naukowym nieuzywany.jak usituje nam to wrnowic Dawkins .) 41 Tamze. Oxford 1996. dajqcy sie zdyskwalifikowac za pornoca prostych cwiczen umysfowych.ze 86g jest niedajaca si~ zaobserwowac hipoteza. dokonana przez Dawkinsa teoretyczna interpretacja tejze obserwacji . kt6re zamierza na nowo poqrazyc cywilizaqe w Ciemnych Wiekach. The 'Meme'Meme. Simon Conway Morris. 80g urojony. ze idee rnoqa bye przekazywane od jednej jednostki.wyznanie wierzen" University Press.przyp. Moze w obliczu takiej watlosci dowod6w w sprawie mem6w powinnisrny zaczac od wysuniecia propozycji memu wiary w memy?42 Dawkins jednak m6gtby odpowiedziec. 324.Merny rnoqa niekiedy wykazywac si~ wysokim stopniem wiernoscr'".zeby nie powiedziec wrecz: komiczne . Czyz jednak. s. Obserwacja wskazuje. jak nalezy tlurnaczyc pochodzenie religii. niedajqcej si~ zaobserwowac jednostki. grupy czy pokolenia do innych. . Jak zauwazyl Simon Conway Morris. Dawkins zjadliwie krytykuje chrzesciian wypowiadajqcych zdania typu: . Nawet biolodzy rnaja problemy z ta koncepcja. Maurice Bloch. vol. "Cultural Dynamics". .86g jest wierny".m6w sa w istocie 0 wiele stabsze niz historyczne dowody istnienia Jezusa . Life's Solution: Inevitable Humans in a Lonely Universe. 0 kt6ry oskarza innych. [ednoczesnie zawziecie broniac wtasnego snu 0 memie. 339. nie tego dotyczy podstawowa ateistyczna krytyka Boqa . 42 Zob. Boulder. Memory and Literacy. 271. Westview Press. s. How We Think They Think: Anthropological Approaches to Cognition. 40 Dawkins. bez kt6rej w procesie pojmowania tego. co wiekszosc uwaza za rzecz nieistniejaca. CO 1998. w zupelnosci rnozna si~ obejsc.co Dawkins odkrywczo uwaza za sprawe nierozstrzyqnieta'". Cambridge University Press. profesor paleobiologii ewolucyjnej Uniwersytetu w Cambridge. bez kt6rej w zupelnosei rnozerny si~ obejsc? Dowody naukowe na poparcie istnienia me. dla rnernow nie ma miejsca w powaznej refleksji naukowej. samemu popetniajqc doktadnie ten sam blad. czy rzeczywiscie .Merny to lichy wymysf. w rzeczy samej. To wszak .. Dawkins uzaleznia SWq krytyke religii od hipotetycznej. Cambridge 2003. W polskim wydaniu pracy Dawkinsa czytamy w tym miejscu: "Wyst~powanie przybierajqce poze stwierdzenia naukowego faktu. 4 (1991). Kogo w przypadku rnernow tego typu procesow samoregulacji prowadzacej do wysokiej wiernosci" .zaktada przypisanie wiernosci czernus. iz rzekome fiasko jego sledztwa w celu wykazania czysto naturalnego pochodzenia religii ma w rzeczywistosci niewielkie znaczenie. 321-335. s.ktora tu wprost ukazuje jako fakt .Wezmy jedno z charakterystycznych dla Dawkinsa odwaznych twierdzen: . co obserwujemy. bowiem obchodzi. Przektada obserwacie na wtasny jezyk teoretyczny. (Tfumaczenie blizsze oryginafowi. s. W kazdyrn szerszym kontekscie stanowia one beznadziejne .

88 1. Byt obiektem przemocy. A jak Dawkins z pewnoscia wie. wola i charakter Boga zostaty w pelni objawione w Jezusie z Nazaretu.rndly" . Jezus z Nazaretu nie stosowat przemocy wobec nikogo. w kt6rego Dawkins nie wierzy. kto by wierzyt.pewny. Wszyscy musimy pracowac nad tym.zawistny (i dumny z tego).riadstawiac drugi policzek" i nie pozwolic. Dawkins wykazuje przynajmniej tyle laskawosci. nieznosny megaloman. gniewem na gniew. W petni opowiadam si~ tu po jego stronie i mam nadzieje.slodkieqo Jezuska". kt6re miato miejsce w Stanach Zjednoczonych tydzien po ukazaniu si~ 80g8 urojonego. streszczony w . gdy ukazuje motywowanq religijnie przemoc i rzuca jej wyzwanie. s.wsciekly na 2 Tarnze. Gdy wiec owe nieszczesne dziewczeta zostaty zamordowane.calkowita racje. Zdecydowanie nie! Pisze to jako chrzescjanin . Jest jasne. matostkowy i niesprawiedliwy typ. chrzesciianie mala . by . 86g urojony.0 jej przeobratenie.4. jak i pozytywnq strone religii. by oczyscic swiat ze ztowrogiego wptywu religijnej przemocy. Wag~ takiej etyki ujrzelisrny w tragicznym wydarzeniu. W tym punkcie si~ z Dawkinsem zgadzamy. B6g. rnsciwy i zadny krwi zwolennik czystek etnicznych. by zdac sobie z tego sprawe. Oto do szkoty amisz6w w Pensylwanii wdart si~ uzbrojony bandyta dotkniety jakirns rodzajem religijnej urazy (byt . dokonanego na kartach ksiazki Dawkinsa. kt6rego znam i kocham.moim zdaniem . Amisze to protestancka wsp61nota odrzucajqca wszelkie formy przemocy z powodu zrozumienia i uznania autorytetu moralnego osoby i nauczania Jezusa z Nazaretu. Po zastanowieniu sam rowniez nie wierze w takiego Boga. . ze wagi tego fragmentu 80g8 urojonego nie przycrni niedorzecznosc i niescislosc wiekszosci pozostatej czesci ksiazki. zostal przezen okreslony jako . wsp61nota amisz6w praqnela pojednania. RELIGIA PROWADZI DO PRZEMOCY Dawkins ma . ze wszystkie religie gtoszq mniej wiece] to samo. mizogin. Co ciekawe. ze gniew Dawkinsa kieruje si~ gt6wnie przeciw islamskiemu fundamentalizmowi. B6g. zwtaszcza w jego dzihadystycznej forrnie". Chodzi 0 wyeliminowanie korzeni przemocy. ze oblicze. z mania na punkcie kontrolowania innych i niezdolny do wybaczania. 57. Choc niekt6rych czytelnik6w opis ten obrazi. Boga") i postrzelit kilka uczennic. epizod ten ilustruje zar6wno negatywnq. I nie znam nikogo. Ale czy przemoc jest koniecznq cecha religii? Tu rnusze naleqac. Piec sposrod owych dziewczqt zmarto. kaprysny i zlosliwy tyran'".slonce zachodzito nad ich gniewem".ckliwej i na wymiotnej" postaci . bysrny porzucili przestarzate przekonanie. dzieciob6jca 0 sklonnosciach ludob6jczych (i morderca wtasnych dzieci przy okazji). ba! nawet wiece] . Zamiast odpowiadania przernoca na przemoc. CZV RELIGIAJEST ZLA? Religia jest ztem! Gdy zetrzemy [a z oblicza ziemi. 1 Dawkins. homofob i rasista. to . s. 406-414. nie jej sprawca. to jest on chyba najtagodniejszym przyktadem krytycznego ataku na reliqie. bedzierny wreszcie mogli zyc w pokoju! To znana spiewka.

by jakikolwiek wsp6tczesny ateista kazat zrownac z ziernia Mekk~ albo katedry w Chartres. Historia Zwiqzku Sowieckiego obfituje w podpalenia badz wysadzenia ogromnej liczby swiatyn.uzdrowienie''. umyka mu cos wazneqo". Gdyby swiat bardziej upodobnit si~ do Jezusa z Nazaretu. Keith Ward. przemoc rzeczywiscie zaczelaby nalezec do przeszlosci.Zadnej przemocy. kt6re Dawkins kojarzy wytqcznie z religiq. Is Religion Oangerous?.zniknely" w rezultacie okrutnych kampanii przemocy ze strony prawicowych polityk6w i ich boj6wek. . Te statystyki czyta si~ z przerazeniern. Podejmowana przezen obrona ateizmu jako wolnego od przemocy i przesladowari. z ktora Dawkins czutby si~ swobodnie. 338 (podkreslenie moje . z wielkq wdziecznoscia m6wita. s. 440-442. State and Society". 5 Anna Dickinson. jak wielkie przyniosto to . Nie ulega watpliwosci. swiecie wierzyli. Dawkins jest najwyrazniej ateista mieszkajqcym w wiezy z kosci stoniowej. brutalnego swiata dwudziestego wieku. Jedna z najwiekszych tragedii owej ciemnej ery ludzkich dziej6w byt fakt. 4 Zob. 86g urojony. Ja jednak nie rnoqe si~ oprzec wrazeniu. Wprowadzajqc ateistycznq ideoloqie w latach 1918-1941. Dawkins traktuje amisz6w z rndla protekqonalnoscia.riie ma dostownie zadnych dowod6w" na to. wtadze sowieckie zniszczyty przytlaczajaca wiekszosc cerkwi i zamordowaty r6wnie wielka liczbe duchownych". naiwne idose smutne. Fakty bowiem m6wiq co innego. nie zas rzeczywistosc. Lion. MG). Niestety. W Karnbodzy z kolei Pol Pot zlikwidowat miliony w irnie socjalizrnu". zadnej zemsty . ze z rowna skutecznoscia powoduje [a polityczny ekstremizm. kt6rego ona i troje jej dzieci . luzoneqo uzycia przemocy". Quantifying religious oppression: Russian Orthodox Church closures and repression of priests 1917-41. "Religion. wiem az za duzo 0 religijnej przemocy. Najwyzszym autorytetem byto dla nich panstwo. s. Historia dwudziestego wieku obdarzyta nas przerazajaca swiadornoscia. ze religia rnoze powodowac przemoc. iz ich dziatania sa usprawiedliwione. vol. 6 Dawkins. Nie wydaje si~ to jednak odpowiedziq. si~gnqt wiec po srodki rnajace wykorzenic wierzenia religijne za pornoca . 28 (2000). Przemoc i przesladowania podejmowano w celu realizacji ateistycznego programu likwidacji religii.tylko przebaczenia. Oxford 2006. 327-335. to szlachetne uczucie wyraza jedynie osobista latwowiernosc Dawkinsa. iz ateizm systematycznie zmusza ludzi do czynienia zla. oderwanym od rzeczywistego. s. Ale nie ona jedna. Wdowa po owym bandycie poruszaiaco. W jednym z najdziwaczniejszych ze swych ateistycznych wyznan wiary Dawkins utrzymuje. w Yorku czy katedre Notre Darne'". kt6rzy praqneli wyeliminowae wierzenia religijne przy uzyciu przemocy i ucisku. ze w og61nym lekcewazeniu ich znaczenia. Stwierdzenie to zdumiewajqce.rozpaczliwie potrzebowali".przed3 Tarnze. ze . Szczeg61ne znaczenie miato w tym wzqledzie powstanie Zwiqzku Sowieckiego. Niezbyt si~ to zgadza z innym wyznaniem wiary Dawkinsa: "Nie wierze.A. W Ameryce Lacinskiej miliony ludzi . Jako osoba wychowana w Irlandii P6tnocnej. Lenin uwazal likwidacje religii za kluczowe zadanie rewolucji socjalistycznej. ze ci.

czy to religijne.w areszcie domowym. Breaking the Spell oraz Sam Harris. ale ostrzega nas przed wadami i zaqrozeniami ptynqcymi z uznawania [akiejs grupy za zrodlo przemocy czy innych bolaczek ludzkosci. Rzeczywistosc wyglqda zas nastepuiaco: istoty ludzkie zdolne sa zar6wno do przemocy. jakiej systemy religijne nie wahajq si~ kierowac w stosunku do siebie. Dla Dawkinsa jest oczywiste. Free Press. kt6rego nie zamierza poddawac krytycznemu badaniu. Ta sama prawda dotyczy jednak rowniez ateizmu. Poglqdowi temu przyklasnq mniej krytyczni z jego laickich czytelnik6w. Daniel Dennett. wykazuje bowiem liczne slabosci. Dzieje jego zycia stanowia niezwykle pouczaiaca histone dla wszystkich pragnqcych zrozurniec pocieszaiaca i podtrzyrnujaca osobista tozsarnosc moc wiary religijnej w warunkach doktadnie tych form przesladowania. dlaczego ludzi w og61e pociaqaja samob6jcze ataki. Zywi on narnietna.oba te zjawiska rnoqa bye wywotane przez swiatopoqlady 7 A1exandru D. czy wrecz przeciwnie. NADUzYwANIE IDEAt.OW W tym miejscu Dawkins pewnie zaoponowatby stwierdzeniem. The End of Faith: Religion. w kt6rych istnienie Dawkins nie wierzy. B6g urojony. A1dershot 2004.jest po prostu nie do utrzymania. Jak wykazat Robert Pape. zadne wierzenie religijne nie jest 8 Dawkins. 9 Inne tego typu ksiazki to np. Popescu. jakie musiat znosic Tutea . bezwzqledna wiare w uniwersalnq dobroc ateizmu. Ale to wniosek nieco pochopny i kiepsko uzasadniony. ze swiatopoqlad religijny rodzi motywacje dla uzycia przemocy nieznajdujqce por6wnania w innych sferach . kt6ry musi si~ poddac r6wnie dociekliwej samokrytyce intelektualnej i moralnej.przyczynic si~ do rozwoju cywilizacji. W znakomitej pracy na temat rurnunskieqo dysydenta chrzesciianskieqo Petre'a Tutei (1902-1991) oksfordzki uczony Alexandru Popescu dokumentuje fizyczne i mentalne upodlenie.. 80g8 urojonego nalezy odbierac jako [edna z ksiazek wyrastajqcych z wydarzen powszechnie dzis okreslanych jako . Dziecieco naiwny poglqd Dawkinsa. Wystarczy jeden przyktad. 408-411. Owszem. Moze tylko ulatwic poszukiwanie kozta ofiarnego.na przyktad nadzieje wstqpienia do raju po samob6jczym ataku".to czesc systematycznego przesladowania reli~ii w Rumunii w okresie komunistycznym az do upadku i egzekucji Nicolae Ceausescu . nastepne zas dwadziescia osiem lat . Terror and the Future of Reason. co czyni zen niewiarygodnego krytyka religii. W owym czasie Tutea spedzil trzynascie lat w wiezieniu. 2. Petre Tutea: Between Sacrifice and Suicide. Dawkins po prostu neguje ciernna strone ateizmu. rozbija si~ 0 twarde skaty rzeczywistosci.9/11" samob6jczego ataku na budynki Waszyngtonu i Nowego Jorku". s. 0 ile nie czytali wczesniej empirycznych studi6w wyiasniajacych w pierwszym rzedzie. jak i moralnej doskonalosci . nigdy zas . Stwierdzenie takie rnoze nie niesie ze soba ukojenia. . Ashgate. New York 2006. ze to wierzenia religijne prowadza do zamach6w bombowych. analizujqc motywacje takich atak6w w oparciu 0 krytyczny przeglqd wszystkich tego typu przypadk6w od roku 1980. jest wiele zla we wsp6tczesnej religii i wiele musi zostac poprawione. jakoby ateisci nigdy nie popetniali zbrodni w irnie ateizmu.

Uzasadniona krytyka poglqd6w religijnych nazbyt tatwo otwiera droqe do 0 wiele bardziej niepokojqcego i niebezpiecznego oczerniania narodu. nej rzeczywistosci. Wiedzqc to.jak na przyktad ideat6w wolnosci czy rownosci (obecnie cieszqcych si~ wrecz quasi boskim autorytetem. ani wystarczajqce do formowania terrorysto w-samobojcow'". Pojawienie si~ takiej sytuacji przebija wszelkie zwykle ograniczenia i kompromisy pozwalajqce ludzkosci rozwiazywac potencjalnie wybuchowe sytuacje 12. Making Sense of Suicide Missions. Random House. i zastapione stranscendentalizowanymi wartosciarni ludzkimi. Hum. to sktania si~ do transcendentalizowania rozmaitych alternatyw . nie religijna) domagajqca sie stworzenia w polnocnej czesci Sri Lanki niepodlegfego panstwa tamilskiego. mamy tu wazny element refleksji na temat pojawienia si~ omawianego zjawiska i rnozliwosci polozenia mu kresu. kt6re zapewnity jej niesrniertelnosc: "Wolnosci. w ktora wciqga si~ autorytet i wole transcendent10 Robert A. powinnisrny raczej zastanawiac si~. kt6rych rnieszkancy posiadajq powaznie ograniczone srodki militarne. przeksztalcajac je w kosrniczna wojne dobra i zla. tez Diego Gambetta (red.. ze stynny "pas samob6jc6w" wynalazty w roku 1991 Tamilskie Tyqrysy'"). stad USA oraz UE uznaly je za orqanizacje terrorystyczna . Boska wojna zostaje sprowadzona na ziernie. ze krytyka religii wyznawanej przez jakis nar6d rnoze zostac blednie zinterpretowana jako wyrazanie (i zacheta do) wroqosci ku niemu jako grupie spolecznej. Oxford 2005. Taka juz ludzka natura. New York 2005. Nie wykazuje si~ przy tym nadrnierna niesmialoscia w proponowaniu sposob6w jej usuniecia. Prawdziwy problem polega na tym. ze fundamentalnej motywacji dostarczajq tu wzqledy polityczne: chec zmuszenia obcych sit do wycofania si~ z okupowanych przez nie ziem. Oying to Win: The Strategie Logic of Suicide Terrorism. Choc nie to pragnqtby uslyszec Dawkins.rnozna naduzyc.przyp. ludzkich badz wyrnyslonych . 11 Tamilskie Tygrysy . co z tym zrobic. Do Dawkinsa jednak nie dociera. kiedy tradycyjne wyobrazenia Boga zostaty odrzucone jako przestarzate. kt6rego nikomu nie wolno kwestionowac). ze gdy spoleczenstwo odrzuca pojecie Boga. Oxford University Press. jej mandat przeniesiony na sprawy ziemskie. nie zas bezkrytycznie chlostac reliqie.wbrew beztroskim uproszczeniom Dawkinsa. wykonata szyderczy ukton w strone Statuy Wolnosci stojqcej na Placu Rewolucji i wyrzekta stowa. transcendentnych.).ani konieczne. Tamilskie Tygrysy usifujq realizowac postulaty niepodleqlosciowe na drodze przemocy. Zob. jakiez zbrodnie popetnia si~ w twoje irnie!" Wszystkich ideat6w . Skoro problem stanowi religia. (Parnietajrny. Pape dowodzi. W roku 1792 Madame Roland zostala skazana na qilotyne na podstawie sfabrykowanych zarzut6w. Pape. Najbardziej znany przyktad tego typu zachowan pochodzi z czas6w rewolucji francuskiej. . Przyqotowuiac si~ do srnierci. jej znikniecie przyniesie og61ny pozytek cywilizacji.boskich.stworzona przez nar6d Tamil6w organizacja (polityczna. ze religia posiada zdolnosc do transcendentalizowania zwyktych ludzkich konflikt6w i nieporozurnien. Istnieje powazne ryzyko. Dawkins jednakowoz daje irma odpowiedz.

Jnneqo" . waty zlozone czynniki spoteczne. Religia petni tu jedynie funkqe spotecznego czynnika rozgraniczajqcego. Oeconstructing binary oppositions in literacy discourse and pedagogy.znikniecie religii z powierzchni Ziemi . Ale nawet wtedy nienawisc wobec religii . przynaleznosc plemienna. kt6ry to spos6b percepcji bezlitosnie wyzyskujq pisarze oraz inne osoby zdolne wplywac na opinie publiczna 14. Fundamentalism: The Search for Meaning" Oxford University Press.mniej wartosciowe] potowy powyzszeqo uktadu.katolik-protestant" w Irlandii P6tnocnej uznaje si~ za norme. vol. uksztattowaty [a i zdetermino-13 Znaczenie tej koncepcji ilustruje Kathy Mills. wazne studium Malise Ruthven.rnoqa bye nimi: jezyk.przynajmniej w teorii . binarna opozycje . Opozycja binarna pojawia si~ rowniez niekiedy w terminach religijnych . Cambridge 2006. Oxford 2004.nie! Podziaty takowe sa konstruktami wytqcznie spotecznymi.opozycja" determinuje i ksztattuje ludzka rnysl. Uwaza si~. odzwierciedlajqcymi fundamentalnie socjologicznq potrzebe sarnookreslenia spoleczenstw 12 Zob.polozyloby kres wewnetrznyrn podziatom ludzkosci? Z pewnoscia . Jak doskonale wiemy.Jnnosci" nierzadko sprzyja identyfikacji grupowej . Nie jest ona zjawiskiem specyficznie re/igijnym. ze zachodnia rnysl uksztattowat caty szereg znaczqcych . W innych sytuacjach czynniki takie rodza si~ w sferze etnicznej badz kulturowej . Obie strony postrzegajq przeciwnika jako .przyktadu na to dostarcza stosowana w III Rzeszy opozycja: Aryjczyk-Zyd.-zenski. kt6rzy do nich naleza oraz tych. wiek. Wszystko to wskazuje . uznajac socjologiczne korzenie podziat6w i dyskryminacji. czy biaty-czarny.Jnneqo". wartosei etyczne czy poglqdy polityczne". kt6ry zdominowat t~ konkretna sytuaqe.ze w niekt6rych kontekstach religia rnoze odegrae role potencjalnego katalizatora gniewu i przemocy. Jednoczesnie Dawkins czyni powazne ustepstwo.opozyqi binarnych" takich jak: rneski. 28 (2005). The Old Enemies: Catholic and Protestant in Nineteen-century English Culture. Jednak istniejqca tam opozycja znajduje swe gt~bokie uzasadnienie w warunkach historycznych. kt6rzy znajduja si~ poza ich obrebern . s. Media relacjonujqce niepokoje spoteczne w P6tnocnej Irlandii od roku 1970 do 1995 wzmacniajq tylko wiaryqodnosc takiej opinii. 14 Jak zauwaza Michael Wheeler. Waga .Reliqia petni funkqe etykietki w sytuacjach rniedzyqrupowej wroqosci badz vendetty.na przyktad: katolik-protestant. ale czesto bywa wykorzystywana w6wczas. "Australian Journal of Language and Literacy". czy wierzqcy-niewierny. gdy innych brak''". .opozycj binarnej" w procesach ksztattowania percepcji tozsarnosci zostala ostatnimi laty powaznie naswietlona. ani lepsza niz inne funkcjonujqce w takich warunkach etykiety.przyjaciol" i "wrog6w". jak kolor sk6ry.Czy spetnienie rnarzen Dawkinsa . szukajqcej odpowiedzi na pytanie: czy owa . plec.. klasa spoteczna. rowniez z powodu wielkiej debaty rozmaitych szk6t rnysli krytycznej. Opozycja binarna zastosowana do stosunk6w ludzkich prowadzi do wytworzenia kategorii . czy tez stanowi jej produkt". jezyk czy ulubiony klub pitkarski. bogactwo. Cambridge University Press. Okreslenie . nie jest w tym sensie ani gorsza. oraz identyfikacji tych. 67-82. orientacja seksualna.

Prospect Heights. 17 Zob. Gdyby zniknela religia. Krytyka wysuwana czesto pod adresem religii oskarza [a 0 sprzyjanie tworzeniu i utrzymywaniu podziatu grupowego na . Mad Blood Stirring: Vendetta in Renaissance Italy. Uproszczona wiara. Thousand Oaks. Stephen E. ze rnilosc Boga przewyzsza. CA 2000. decydujqcymi okazatyby si~ inne czynniki rozgraniczajqce. Routledge.OSC NIEPRZY JACIOt. Jednak badania na temat funkcjonowania jednostek i spoleczenstw podwazaja podstawo we tezy jego analizy. jak i otoczenia.przyp. a co za tym idzie . The Elementary Forms of the Religious Life. Hum. Zostawmy zatem retoryke i przejdzrny do rzeczywistosci. Zostato dobrze udokumentowane. Cornell i Douglas Hartmann. Pine Forge. jest 15 Zob. Ethnic Croups and Boundaries: The Social Organization of Culture Difference.jak nalezaloby si~ tego spodziewac . by [a pozostawic fanatykom i fundamentalistom. ze uprzedzenia i dyskryrninaqe ksztattuje spos6b postrzegania oraz tozsarnosc grupowa 18. 352. Uumacz Dawkinsa nie uzyl bowiem kluczowego w tym fragmencie slowa "vendetta" . JEZUS I MJt. Johns Hopkins University Press. Mountain View.. 19 Temat ten podkresla szczeqolnie Emile Durkheim.spyta wielu . Bog urojony. Religia miesza si~ tu z mn6stwem innych czynnik6w.swoich" i . IL 1998. znakornita prace Edwarda Muira. London 2000. Kwestia przysztej roli religii. Baltimore 1998. wszelkie podziaty spoteczne? . The Psychology of Diversify: Perceiving and Experimenting Social Difference. Podajmy oczywisty przyktad: vendetty rzadko miewajq swe korzenie w kwestiach religijnych 17. Wedle Dawkinsa. Dawkinsa . 16 Dawkins.ale rnoze istotnie pom6c nam zajac si~ realnymi problemami wsp6tczesnej kultury Zachodu. Fredrik Barth. Allen & Unwin.prowadzi go do problematycznych sadow. Ethnicity and Race: Making Identities in a Changing World. s.z Jezusem z Nazaretu? Czyz podstawa Jego nauczania nie byto zapewnienie. ze eliminacja religii polozylaby kres przemocy. Disability and Social Exclusion: The Archeology and Anthropology of 'Difference'. napieciorn spotecznym czy dyskryminacji. Tak. Razace uproszczenia dotyczqce religii.nie interesuje socjologia. Madness. Istnieje realna potrzeba zajecia si~ podstawowymi przyczynami podziat6w spotecznych i dyskryminacji. Co jednak . Nie bierze pod uwaqe sposobu tworzenia przez ludzi wartosci i norm czy pojmowania tozsarnosci zar6wno wtasnej. 18 Bruce E. a z czasem niekt6re z nich ulegtyby transcendentalizacji. wytwarzajqc gt~bokie poczucie osobistej tozsarnosci i wartosci oraz wprowadzajqc do spoleczenstwa ducha [ednoscl".znosi. Prezentuje si~ ona znacznie mniej prosto niz stereotypy Dawkinsa . Jane Hubert. Potrafi jednak rowniez przeksztalcac.obcych". 98 3. jedynie likwidacja religii rnoze przelarnac tego typu spoteczne podziaty i rozroznienia. Waveland. Blaine. CA 1998. dyskryminacji i przemocy jedynie oddalajq i opozniaja rozwiqzanie prawdziwych problem6w ludzkosci. zatem socjologicznie naiwna. rnoze powodowac problemy. jest zbyt wazna. Przekfad poprawiony. Mayfield. London 1915. nie tylko w Wielkiej Brytanii.

Dowodzenie Dawkinsa w tej kwestii jest nie do przyjecia, Znajdujemy w nim miejsca, w kt6rych jego religijna ignorancja przestaje bye zabawna, a staje si~ po prostu zenujaca, Zajmujqc si~ ta kwestia, Dawkins czerpie obficie z tekstu opublikowanego w roku 1995 przez Johna Hartunga na tamach magazynu "Skeptic", kt6rego autor twierdzi, ze - tu cytuje dokonane przez Dawkinsa streszczenie Jezus byt bardzo lojalnym zydern, to dopiero Pawet wpadt na to, by zydowskieqo Boga zaoferowac poganom. Nawet ja nie osmielilbyrn si~ sforrnulowac tego tak mocno jak Hartung: .Jezus przewr6citby si~ w grobie, gdyby wiedziat, ze Pawet zani6st jego nauki rniedzy swinie"20. Wielu czytajqcych to chrzesciian wprawi w zdumienie r6wnie dziwaczne, co fatszywe przedstawienie sprawy, dodatkowo zaprezentowane w taki spos6b, jakby byto ewangelicznq prawdq. Z przykroscia jednak stwierdzam, ze jest to metoda charakterystyczna dla Dawkinsa: metoda wysrniewania, wypaczania, umniejszania i demonizowania. Czytajqcym to
20 Dawkins, 86g urojony, s. 349-350.

chrzescjanorn da ona jednak poglqd na brak jakiegokolwiek naukowego obiektywizmu oraz podstawowej ludzkiej uczciwosci, kt6ry przepaja ateistyczny fundamentalizm. Nie ma sensu spierac si~ z tak fundamentalistycznymi bzdurami. Zda si~ to na tyle, co przekonywanie zwolennika plaskosci Ziemi, ze jest ona okrqgta. Dawkins wydaje si~ bye tak gt~boko uwieziony we wtasnym swiatopoqladzie, ze nie jest w stanie ocenic alternatyw. Wielu czytelnik6w jednak wolatoby odpowiedz rzetelniejszq i bogatszq w wiedze, niz ze strony na strone coraz nudniejszq tyrade Dawkinsa. Sp6jrzmy wiec, jak si~ rzeczy rnaja naprawde, Przede wszystkim, Jezus wyraznie rozszerza starotestamentowe przykazanie rnilosci bliznieqo az do nakazu rnilosci nieprzyjaciol (Mt 5, 44). Daleki od popierania .wroqosci zewnqtrzgrupowej" zarazem poleca i nakazuje etyke .wewnatrz- grupowej afirmacji". Ta cecha nauczania Jezusa z Nazaretu jest tak dobrze znana i charakterystyczna, ze brak jakiejkolwiek wzmianki 0 niej ze strony Dawkinsa jest nie do usprawiedliwienia. Bezsprzecznie rnozna oskarzac chrzescjan 0 niedorastanie do wymagan tego nauczania, niemniej ono istnieje - w samym sercu chrzesciianskiej etyki21. Dalej, wielu czytelnik6w wskaze, ze znana przypowiesc 0 dobrym Samarytaninie (tk 10) nie pozostawia watpliwosci, iz przykazanie rnilosci bliznieqo rozciqga si~ daleko poza judaizm. (W rzeczy samej, ten aspekt nauczania Jezusa z Nazaretu sciqga na Niego podejrzenie, ze sam jest Samarytaninem - por. J 8, 48.) Niezaprzeczalnq prawda jest, iz Jezus 21 Dawkins cytuje zydowska rnodlitwe wyrazajaca dziekczynienie Bogu za to, ze nie uczynil wypowiadajqcego jq poganinem, kobieta czy niewolnikiem - 86g urojony, s. 351 - nie dodaje jednak, iz Jezus odrzucal podobne zapatrywania (tk 18, 9-14).

palestyriski Zyd - dawat pierwszenstwo Zydom, jako narodowi wybranemu przez Boga, jednak jego definicja .prawdziweqo Zyda" byta radykalnie szeroka. Obejmowata wszyst-

kich, kt6rzy sami si~ wykluczyli z zydowskiej wsp61noty poprzez kolaboraqe z rzymskim okupantem. W Nowym Testamencie czesto okresla si~ t~ qrupe mianem: "grzesznik6w", .celnikow" i .riierzadnic" (Mt, 21, 31-32; tk 15, 1-2). Jednym z gt6wnych zarzut6w wysuwanych przeciwko Jezusowi przez Jego judaistycznych krytyk6w byta otwarta akceptacja .obcych", Faktycznie, pokazna czesc nauczania Jezusa rnozna odczytywa6 jako obrone Jego zachowania wobec nich22. Zyczliwe przyjmowanie przez Jezusa marginalizowanych grup zajmujqcych dwuznacznq pozycje ni to .swoich", ni .obcych" r6wnie mocno zaswiadczaja przyktady gotowosci z Jego strony do dotykania os6b uznawanych przez kulture zydowska za rytualnie nieczyste (np. Mt 8, 3; 9, 20-25). Stosunek Jezusa do grecko-rzymskich pogan byt - wedle relacji biblijnych ostrozniejszy i bardziej ambiwalentny. W obu opisach uzdrowien takich ludzi (Mt 8, 513; 15, 22- 28) zostal On przedstawiony jako otwarty na perswazje i jakby zdziwiony czerpiqcy nauke z tych spotkari. (Tak jest - przeciwnie do tego, co zaktada Dawkins23, ortodoksyjne chrzesciianstwo pojmuje Jezusa jako w petni ludzkiego, nie zas wszechwiedzqcego.) Prawdq jest, ze masowe przystepowanie pogan do nowej .sekty" wewnqtrz judaizmu zaczelo si~ juz po srnierc: Jezusa, nie jest nia jednak twierdzenie, iz dziato si~ to wytqcznie za sprawa aktywnosci Pawta. Miat w tym
22 Zob. Jeremy Duff i Joanna Callicutt McGrath, Meeting Jesus: Human Responses to Yearning Cod, SPCK,
London 2006, s. 20-25, 58-62.

23 Teologicznie czujni czytelnicy zauwaza, ze Dawkins wydaje sie tu doketystyczny w swym pojmowaniu
Chrystusa - 86g urojony, s. 343-344.

udziat rowniez najblizszy krqg uczni6w Galilejczyka: Piotr, Jan i Filip. Kontrowersja , kt6ra narosta wewnqtrz pierwotnego Kosciola, dotyczyta rodzaju inicjacji i rytuat6w wymaganych od nawracajqcych si~ pogan, a nie kwestii samego ich nawracania si~. Dawkinsowska krytyka Jezusa za promowanie .podejrzanych wartosci rodzinnych" jest chyba bardziej zrozurniala". Dawkins ma racje, uznajac redefinicie rodzinnych priorytet6w za jedno z radykalniejszych zadan kierowanych przez Jezusa do swych wyznawc6w. Jezus w praktyce dokonuje relokacji i redefinicji rodziny w relacji do wtasnej Osoby, a przy okazji - otwierajq na przyjecie .obcych", Nalezy jednakowoz podkreslic, ze znaczaca czesc Jezusowego nauczania utrzymywata w mocy rodzinne wartosci i zwiazki, a Jego uzdrowicielska postuga odbudowywata rodzinne relacje. Zilustrujmy t~ kwestie garsciq przyktad6w. Nauka Jezusa na temat .korban" (Mk 7, 11) reprezentuje zar6wno krytyke tradycji religijnej, kt6ra zeszla na manowce, jak i afirmacje wewnqtrzrodzinnej odpowiedzialnosci. Naduzywanie zasady .korban" (ofiary na swiatynie) pozwalato synowi czuc si~ usprawiedliwionym, ze nie wspiera rodzic6w w ich starosci, poniewaz mienie swe (albo jego czesc) ztozyt w darze swiatyni, Swiadczy to dobitnie 0 wielkiej wadze troski 0 rodzic6w - kwestie wzmocnionq dodatkowo zatroskaniem Jezusa 0 zapewnienie opieki wtasnej Matce po Jego srnierci na krzyzu (J 19, 26-27). Zainteresowanie zyciern rodzinnym odbija si~ rowniez w nacisku ktadzionym przez Jezusa na waqe rnalzenstwa oraz koniecznosc docenienia dzieci (Mk 10, 1-16). Liczni czytelnicy zapewne wskaza jeszcze przypowiesc 0 synu marnotrawnym (tk 15, 11-24), w kt6rej Jezus uzywa od24 Dawkins, 86g urojony, s. 340.

budowanej relacji rodzinnej rniedzy ojcem a synem jako pozytywnej analogii do tematu aktualnego nauczania. Co ciekawe, Dawkins uwaza, ze zachodnia kultura nie powinna usuwac Biblii z program6w nauczania. .Mozna porzucic wiare w Boga, nie tracac nic z catego skarbu kulturowego dziedzictwa'r". Dlaczego zatem on sam fatszywie przedstawia [edna z kluczowych, wptywowych i etycznie najistotniejszych czesci owego .kulturoweqo dziedzictwa" - nauczanie Jezusa z Nazaretu? Zaledwie podstawowa znajornosc Ewangelii wystarczy, by dostrzec, ze spos6b przedstawienia teqoz nauczania przez Dawkinsa nalezy zakwestionowac. Chodzi tu nie 0 to, czy stowa Jezusa m6wiq prawde, lecz 0 to, by rnowic prawde 0 Jego stowach. 4. CHRZESCIJANS1WO I KRYTYKA RELIGIl

Nieurniejetnosc odroznienia .wiary w Boga" od .reliqii" utrudnia Dawkinsowi zrozumienie jednego z najwazniejszych temat6w zar6wno Starego Testamentu, jak i Ewangelii - mianowicie: krytyki religii. Jednym z najwazniejszych temat6w prorockiej tradycji hebrajskiego Pisma (notabene nawet nie- dotknietyrn w Dawkinsowskim slizqaniu si~ po powierzchni Biblii) jest zepsucie religii Izraela, jej odejscie od wierne~o posluszenstwa Bogu, kt6ry mituje sprawiedliwosc, mitosierdzie i osobista uczciwosc 6. Natura Boga stanowi punkt widzenia poza .reliqia", wedle kt6rego osadzac rnozna "religijne" praktyki.
25 Tamze, s. 459. 26 Kwestiq ta zajmujq sie wszystkie standardowe historie religii rnojzeszowej, Zob. np. Patrick D. Miller,
The Religion of Ancient Israel, SPCK, London 2000.

Temat ten znajdujemy w pismach profetycznych poczawszy od 6smego wieku przed narodzeniem Chrystusa, jako zasadniczy sktadnik religii Starego Testamentu. Tradycja prorocka stoi gt6wnie (choc nie wytqcznie) w konflikcie z kultem, zwtaszcza gdy kaptani i krolowie traca ducha Prawa, a rnozni uciskajq stabych. W znaczacej krytyce kultu prorok Micheasz por6wnuje kultyczne wymagania .ofiar catopalnych" czy .tysiecy baran6w" z prawdziwymi wymaganiami Boga: .czynienia sprawiedliwosci, umitowania wiernosci i pokornego obcowania z Bogiem" (Mi 6, 6-8). Prorok Izajasz krytykuje Iud Izraela za przejecie si~ rytuatami do tego stopnia, ze zaprzestat on .wspornaqac ucisnioneqo, oddawac slusznosc sierocie, w obronie wdowy stawac" (por. Iz 1, 12-17). Dawkins ma slusznosc dowodzqc koniecznosci krytyki religii; wydaje si~ jednakowoz nieswiadorn posiadania przez nia wewnetrznych srodkow do reformy i odnowy. Widac to szczeg61nie wyraznie w postudze Jezusa z Nazaretu, nierzadko przybierajqcej forme krytyki czy wrecz razaceqo naruszania regut kultu badz praktyk rytualnych, gdy te staia porniedzy Bogiem a Jego ludem. Znakomicie ilustruje to przyktad tamania przepis6w szabatu. Zjawisko religii jest tymczasowq, ludzka instytucjq, otwarta na reforme i odnowe, Misja Jezusa polegata na rzuceniu wyzwania 6wczesnym formom religijnym to wlasnie zawiodto Go na krzyz. 5. ODCZVTYWANIE STAREGO TESTAMENTU

czy w pisrnie . ze wszyscy zgrzeszylismy. Jej interpretacje kojarzona z nauka Swiadkow Jehowy ukazuje jako normatywnq dla chrzescijanstwa. oraz 0 przyqnebiajaco niedo- stateczna znejornosc samego tekstu. Nieprawda! Grzech pierworodny jest koncepqa auqustynska.sarno sedno teologii Nowego Testamentu" (s. tlurn. z powodu kulturowego dystansu do dawno minionej ery. wydaje si~ jasne. iz byty one catymi latami pieczotowicie redagowane i uktadane. nie zas moralnego oczyszczenia. tymczasem dowody wskazujq. 343. ze stosunek Dawkinsa do Biblii jest silnie negatywny. obok praw nakazujqcych goscinnosc wobec cudzoziemc6w (Pwt 10.opieczetowanych" nie sa synonimem zbawionych (s. walki duchowej i innych pokojowych srodkow stawiaja opor ateistycznym silorn tego swiata i kosmicznym silorn zla. zakazujqcych niewolnictwa (por. wielu wsp6tczesnych zydow oraz niezydowskich czytelnik6w uzna liczne fragmenty Starego Testamentu za zagadkowe. Jego zamiarem jest wyrownanie szans rniedzy zydern a poganinem. s. Jednak chodzi mu nie tyle 0 to.) Fragmenty tak szokujqce Dawkinsa pojawiajq si~ w Piecioksiequ obok innego materiatu . Pozostale dwa odnosza sie do Ksi~gi Sedziow. Dawkins nie rozumie ponadto apokalipsy jako gatunku literackiego. czyli Tory. Jana. iz grzech pierworodny stanowi . Pomimo tego sw. ktora wielu czytelnik6w Dawkinsa rnoze podzielac. kiedy rodzit si~ . wszystkich pokolen. W teologii chrzescilanskiej jednak sto czterdziesci cztery tysiace . Jezus rzadko wsporninal 0 grzechu i z pewnoscia nie fqczyf go z Adamem. ktory znajdujemy w Apokalipsie sw. Pawef. Jezusowe pojecie wybaczenia dotyczylo wyzwolenia z wiezow. 340 przeklad poprawiony: tlurnacz Dawkinsa uzyl zwrotu . Pawef sporo rnowi 0 grzechu w pierwszej polowie Listu do Rzymian. Wj 21). 9. ustanawiajqcych gran ice zemsty (por. ze ksieqi biblijne stanowia . uswiadarniarny sobie. Oczywiscie.). ile raczej 0 to. ze wszyscy zqrzeszylisrny.czy to ustnie. Od kilku wiekow uwaza sie. jak zle sprawy stojq27. oparty 0 og6lne.sarno sedno doktryny chrzesciianskiej''. Wysoce selektywne" om6wienie zwtaszcza Starego Testamentu okraszone zostalo oburzeniem i obraza. rnoze nawet przerazaiace.przypadkowa antoloqie niepowiqzanych te kst6w" 29 . jakiego doswiadcza Dawkins przy lekturze fragment6w Tory.material tworzqcy Biblie.kt6ry Dawkins konsekwentnie ignoruje .Dawkins sie nie odwofuje. kt6re .przyp. ludow i jezykow (Ap 7. w oryginale: Jies at the heart of New Testament theology" . 28 Dwanascie z czternastu odwolan czyni Dawkins do Piecioksiequ Mojzeszoweqo. pozniejsza 0 kilka wiekow.Na podstawie wszystkiego. o kt6rego naturze rnyslal w spos6b coraz bardziej dojrzaty na przestrzeni tysiaca lat. Z historycznego punktu widzenia waznyrn jest uznanie.najdziwniejsza z biblijnych ksiaq". poniewaz zbawienia dostapia ludzie z kazdeqo narodu. ze sw. ze owe starozytne teksty powstaty wsrod ludu walczqcego 0 zachowanie swej grupowej czy narodowej tozsarnosci w obliczu qrozacych mu ze wszystkich stron atak6w i usitujqcego odnalezc sens ludzkiej sytuacji w relacji do Boga.jak utrzymuje . 350). co dotychczas powiedziano.m6wiqcego 0 przebaczeniu i wsp6tczuciu. 27 Dawkins. Owe sto czterdziesci cztery tysiace to prawdopodobnie chrzescijanscy . Gdy m6wi.wojownicy". powierzchowne obznajomienie z jej gt6wnymi tematami i ideami.trzydziestu szesciu ksiqg Starego Testamentu .implikujq rnizoqinie i rnsciwosc w stosunku do wrog6w oraz niepojety nacisk na dziwaczne obsesje w rodzaju krwawej ofiary badz rytualnej czystosci. Dawkins lekcewazy jq jako .6). Wsrod innych bledow czy przykladow niezrozumienia znajdziemy bezceremonialne stwierdzenie. 1719). (Dawkins twierdzi. 80g urojony. Do reszty . ze autorem Listu do Hebrajczykow nie jest sw. Kpt . 14. ktorzy za pornoca ascezy. Pawet napisat List do Hebrajczyk6w. Mozna zrozurniec oszotomienie.

32 Dawkins.intuicje. Powtarzanie podobnych bzdur niewiele przydaje mu wiaryqodnosci . The Way of the Lord: Christalagical Exegesis of the Old Testament in the Gospel of Mark. 31 Zob.wskazuje jedynie.slusznosc" religii. Stary Testament odczytujemy i interpretujemy przez pryzmat chrystologiczny. Wydaje sie jednak nleswiadorn faktycznego istnienia takiego kryterium . kt6ry widzial siebie jako tego. Jezus nie stworzyl wina Ewangelii de novo. 339. Dawkins jak zwykle ignoruje te niedoqodnosc. (A jak by mogfo?) Niemniej. kt6ra nie potrafi dowiesc. Dawkins przyjmuje poglqd. 86g urojany.kazdy z nas scisle dzien swiety swiecil i uwazal za rzecz sluszna i sprawiedliwq. s. niekrepowaneqo ideologicznymi . nie zas . Dawkins wie. aby . iz uzycle mocniejszego slowa byloby nieroztropne . T& T Clark. ze wiele jeszcze zostalo do zrobienia na tym polu. 86g urojany. twierdzqc uparcie. jakoby Jezus uwazal Stary Testament za bledny i wymagajqcy poprawy.by je zniesc (Mt 5. s. Uzywajac znanego obrazu nowotestamentowego. oqlaszajacych jubileusz uwolnieniem od dluqow (por. 30 Tarnze. by zydowskie Prawo wypelnlc. Z tego powodu chrzescllanle nigdy nie wdrozyli przepis6w kultu nakreslonych na kartach Starego Testarnentu". W ostatniej dekadzie nagromadzHo sie wiele obserwacyjnego rnaterialu dowodowego wskazujqcego wydaje mi sie.ze religijna wiara i religijne zaanqazowanie wywierajq og61nie pozytywny wplyw na ludzkie samopoczucie i dluqowlecznosc.25). s. 21. ze to nieprawda .2). 321-322. kt6ry przychodzi.bez skrupulow ukamienowali kazda panne mloda. kto postepule inaczej. Przede wszystkim nalezy podkreslic.ani przez [edna chwile nie dostarcza to . by kazdeqo. 20. ze powazne traktowanie Biblii wymaga. kt6ra wciaz ksztaltu]e i karmi ludzkie poszukiwanie wartosci moralnych. ze zachowala dziewictwcv". Joel Marcus. 17). a ponadto . ze religia jest dla nas zla. stow". iz chrzescijanie majq zwyczaj kamienowania ludzi. Sprawdzian wiaryqodnosci jest rzeczywiscle nlezbedny. Kpl 25) oraz niezezwalajqcych na skladanie dzieci w ofierze (Kpl 18.dowodu" na . wskazuje to na wzrastajqce znaczenie badania relacji duchowosci do [akosci zycia jednostek. wznoszaca na wyzyny zydowska intuicje rnoralna. lecz wzial wode zydowskieqo Prawa i zarnienil jq w cos lepszego. Jezus jednakowoz postrzeqal siebie jako wypefniajqcego Stary Testament i w ten spos6b go przeksztalcajaceqo. Albo: bysrny . Edinburgh 1993. Jak zatem mamy rozurniec Stary Testament? Dawkins slusznie domaga sie niezalezneqo kryterium interpretacji owych tek29 Dawkins. 107 6. Chrzescijanie opleraja takie podejscle na nauce samego Jezusa. ze naprawde oczekuje on od czytelnik6w wiary. Ignoruje rowniez prorok6w oraz literature rnadrosciowa. RELIGIA A JAKOSC zYCIA Jeszcze do niedawna Dawkins uparcie utrzyrnywal. pozbawic zycia".zycia i nauczania Jezusa z Nazaretu. 329-330.wystarczajqco wielu chrzescllan mu to m6wi.

K. zwracajqc uwaqe na rosnaca liczbe opartych na materiale dowodowym rozpraw 33 Zob. "American Psychologist". jesli nie powszechnie. Dlaczego duchowosc miataby zostac usunieta ze sfery opieki zdrowotnej. jednak taka wlasnie drogq wioda nas dowody" . The Psychology of Religion and Coping: Theory. . Pargament. pokazujqcych. 37(1998).niezaleznie. Dawkins wciaz uparcie trwa przy sposobie ukazywania religii jako typowo. Oxford University Press. 232. Prawde determinuje jednak nie to. Narasta tez material dowodowy laczacy ludzki komfort i poczucie szczescia z duchowoscia. w kt6rych toczy si~ szeroka dyskusja. 55 (2000). vol. W. Pargament. Perez.ograniczeniami swiec. skoro sprawy duchowe tyle znacza dla pacjent6w? W przypadku kazdej sytuacji nastawionej na konkretny cel. Journal for the Scientific Study of Religion". Research. 35 Kenneth I. The Link between Religion and Health: Psvchoneuroimmunology and the Faith Sector. s. Oxford University Press. Jednak jego opisowi wptywu wywieranego przez reliqie na zdrowie psychiczne brak oparcia na obiektywnej analizie naukowej . Koenig. dominujqcej w pracach Dawkinsa tendencji . Harold G. Guilford Press. I. Smith. pogtosce. 56-67. Oxford 2002. np. Obecnie m6wi mniej wiece] tak: . czy si~ to Dawkinsowi podoba i czy zechce w to uwierzyc. Sp6jrzmy tylko na takie oto typowe dian zdanie: . na co wskazuja naukowe. Pattems of positive and negative religious coping with major life stressors. B.reliqia nie jest dla nas dobra" propagowanego w Dawkins' God. ze nic z tych rzeczy. Cohen. empirycznie zebrane dowody . czego zrczyliby sobie nieokietznani sekularysci. I. Marc Galanter.akcentowania dowod6w. s. w co Dawkinsowi trudno uwierzyc. Dawkins . Nie jest to cos. New York 1997.710-724.dalej nie wykazuje sklonnosci do zmiany swej antyreligijnej argumentacji.nawet jesli religia nie zawsze jest zla. H.jaki na przyktad znajdujemy w szeroko zakrojonej pracy badawczej Kennetha Pargamenta i jego koleg6w35. The funds. Oxford 2005. Therapy and the Need for Personal Meaning. czy nie. Oto charakterystyczny dla Dawkinsa spos6b patrzenia: nie rozumiem czeqos. s. lstnieja tu oczywiste implikacje dla polityki i praktyki publicznej opieki zdrowotnej. wiec musi to bye zle. mamy prawo oczekiwac obszernego zestawu literatury naukowej na temat szkodliwych i zdrowych aspekt6w religii . Bog urojony. Koenig i Harvey J. friends and faith of happy people. David Myers.opiera si~ ona na anegdocie. zlosliwej. przy jednoczesnym przymykaniu oczu na te. Spirituality and the Healthy Mind: Science. G. . polaczenie takie wydaje si~ korzystne. Oto kolejny przyktad 34 Dawkins. We wszystkich miejscach 80ga urojonego. kt6rych nie akceptuje.wyznaniu wiary" i dyskryminujqcym stereotypie. vol. ale 0 normalnej ludzkiej slabosci w obliczu pokus) znaczaco poprawiato czyjes zdrowie'r".ko-religijnej polemiki. Kwestionowatem trafnosc sloganu: .choc teraz najwyrazniej w tym punkcie ustepuie . by ciqgle poczucie winy (kt6re nieuchronnie musi towarzyszyc kazdernu rzymskiemu katolikowi 0 nieco nizszej od przecietnej inteligencji. ze jest prawdziwa". ale to.Trudno na przyktad uwierzyc. Practice. kt6re mu si~ podobajq. wcale to nie oznacza.

Shermer czyni jednak uwaqe. zywnosci przetworzonej. Pobudki niereligijne Ograniczanie cukru.Niezwykle krytycznie odnosi si~ tez Dawkins do rozmaitych praktyk religijnych.Niezdrowy" Radykalne ograniczenie spozywania pokarm6w wysokokalorycznych wraz z r6wnoczesnym uczuciem obrzydzenia dla samego siebie. lub ze osiaqniece badz zblizenie si~ do jakiegos celu duchowego rnoze przynosic osobista satysfakcje i sprzyjac dobremu samopoczuciu.Zdrowy" Post wedle uznanej praktyki grupowej. Pozwole sobie zakonczyc t~ czesc rnadryrn komentarzem autorstwa Michaela Shermera. ze bezsprzecznie istnieje znaczaca pozytywna strona religii: . ze wedtug niego post nie sluzy zadnernu pozytecznernu celowi. 230 Widzimy tu. zachowanie religijne nie jest ani wewnetrznie zd rowe . BOg urojony. uznawanego za korzystne. Ponadto. W kazdyrn tez przypadku rnozna wyroznic dwa sposoby zastosowania tejze praktyki .niereliqiinym" lezy nie w samym zachowaniu. skupionym na wizerunku cielesnym. M6wi on. Radykalne ograniczenie spozywania pokarm6w wysokokalorycznych wraz z r6wnoczesnym uczuciem obrzydzenia dla samego siebie. depresja. Krancowa utrata wagi. brak miesiqczki. .jak to ilustruje ponizsza tabela.zdrowy" i . Stusznie je potepiaiac . s. ze prawdziwa roznica rniedzy podejsciern "religijnym" a . bezcelowe badz szkodliwe. Osiqganie religijnego doswiadczenia badz zrozumienia. ku kt6remu zmierza. niewydolnose serca.iste przyktad6w owych budzacych sprzeciw praktyk rozpoczyna od postu". kofeiny i alkoholu. ktora zaaprobowatoby wielu znanych mi ateist6w. brak mieslaczki. Pobudki religijne . uwazaiac je za ekscentryczne.na przyktad: swietych wojnach. spadek cisnienia. ani wewnetrznie nlezdrowe'". Dawkins rnoze dowodzic.tu z radoscia mu wtoruje . niewydolnosc serca. Krancowa utrata wagi. depresja. ze religie miaty sw6j udziat w wielkich tragediach ludzkosci . iz rnozna uwazac. bez wzqledu na to. Badajqc wspOtczesne odradzanie si~ religii. Poprawa sprawnosci fizycznej. prezesa Skeptic Society. poparte wiara badz doswiadczeniem boskiego zalecenia. czy podejmuje si~ je z pobudek religijnych. 36 Dawkins. nasyconych Uuszcz6w. lecz w przypisywanym mu znaczeniu oraz celu. zauwazyl on. l.niezdrowy" . skupionym na wizerunku cielesnym. taki sad wynika jednakZe z fundamentalnej niecheci z jego strony do przyznania. czy innych. iz religia rnoze bye uzasadniona. dobre samopoczucie. Jednakze urnyslne samopozbawianie si~ pozywienia stanowi powszechnq ceche ludzkiego zycia. pomocna i wazna..

. Jeszcze do niedawna zachodni ateizm cierpliwie czekat wierzac. o tyle nie okazuje ochoty przyjecia jego wywazone] i rozsqdnej analizy.. Holy Terror. s. flailing. Dlaczego tak wielu myslacych ateist6w popiera opinie Shermera? Poniewaz wyraza ona doktadnie to.Jednakze. 71. Oxford University Press. Dlaczego? Odpowiedz . 0 ile Dawkins uwaza Shermera za kompetentnego i przychylnego sobie autora.) Religii.poglqd to a priori nieprawdopodobny. powierzchownym sloganom. W przypadku chrzescjanstwa wielu lokuje ten punkt w istnieniu na swiecie cierpienia. (. How We Believe. tez s. skoro jego czotowy obronca zmuszony jest tak mocno i tak jawnie podbudowywae swoja sprawe nieprawdopodobienstwem i fatszem. stanowiqcym powazne zaqrozenie dla cywilizacji. 37 Zob. Daleka od . KONKLUZJA Kazdy swiatopoqlad . 182 i 233. Autor cytuje tu z aprobata prace Michaela Shermera pt. Wnikliwe i krytyczne komentarze Eagletona w tej istotnej kwestii zob. w optakanym stanie musi bye wsp6tczesny ateizm. sadzac po odwotaniach don uczynionych w Boqu urojonym39. London 1988.jest prosta: poniewaz nie zmierza ona ku tatwym. Lunging. ze wiara w Boga po prostu wymrze. by choc jedna korzysc dla ludzkosci wyptywata z religijnej wiary . 40 Eagleton.ma sw6j wrazliwy punkt. albowiem empirycznie talszywy'". nie wolno redukowac do niedwuznacznego dobra czy zta38. tak jak wszystkich innych instytucji spotecznych 0 podobnej gt~bi historycznej i podobnym wptywie kulturowym. na kazda z owych wielkich tragedii przypada dziesiec tysiecy niezauwazonych akt6w osobistej dobroci i spotecznego dobra. B6g urojony. mispunching. tworzonym ku pokrzepieniu serc jego wiernych bezboznikow. How We Believe. Zaprawde. Obecnie jednak wyraznie wyczuwa si~ powiew paniki. 112 7. zwlaszcza Nicholas Lash. ze w ksiazce liczqcej z g6rq piecset stron nie rnoze si~ on zrnusic do przyznania. 111 Jednak w pejoratywnym i wrogim wizerunku bezlitosnie malowanym przez Dawkinsa religia jest powszechnym. Terry Eagleton pisze na temat Boqe urojonego z sarkazmem odbijajqcym oczywistq irytaqe z powodu srniechu wartej karykatury religii: Bezstronnosc naukowa Dawkinsa jest do tego stopnia niewzruszona. na co wskazujq dowody. New York 2005. Easier in Ordinary: Reflections on Human Experience and the Knowledge of God. gdy zadneqo Boga ma nie bye. 38 Shermer. niedwuznacznym ztem. 39 Dawkins.obawiam si~ . w: Terry Eagleton. Zob. W przypadku ateizmu jest nim uporczywe utrzymywanie si~ wiary w Boga. Ta wlasnie cecha 80ga urojonego doprowadzita do totalnej krytyki ksiazki ze strony znajqcych si~ na rzeczy krytyk6w reprezentujqcych obie strony debaty. Porniedzy teoria a doswiadczeniern istnieje napiecie rodzace pytania 0 jego spojnosc i solidnosc.religijny badz inny . SCM Press. 150-151. s.

stowa-wytrychy oraz jawnie patologiczna wroqosc do religii. na- pastliwy ton wobec . ze m6wienie czeqos gtosniej i z wieksza pewnoscia siebie. 86g urojony to dzieto bardziej teatralne niz naukowe . Niestety. Prezentowany w niej lekcewazacy stosunek do religii bez wqtpienia wywota zachwyt wszystkich. kt6rych wiara w ateizm si~ chwieje. czy przypadkiem nie jest tak dlatego.to wsciekla retoryczna napasc na reliqie. Kristof. ze Dawkins rnoze rniec raqe.zatwardzialych teist6w" i krancowa determinacja. z jaka zostaje wyrazona. gdzie nie bedzie w stanie nikomu wyrzadzic krzywdy. Czyzby nieoczekiwane odrodzenie religii mogto przekonac wielu. jak najgorsza strona religii? Dawkins wydaje si~ uwazac. ze moralnym obowiqzkiem krytyka religii jest obiektywne traktowanie tego zjawiska. Dla naiwnych i tatwowiernych. jak i publiczna. A Modest Proposal for a Truce on Religion. (Nasuwa si~ pytanie.wyznan wiary" w miejsce obiektywnego materiatu dowodowego. gdy swiatopoqlad czuje si~ zaqrozony. iz wiara religijna to rodzaj urojenia. "New York Times". Mozna bye pewnym. kt6rzy nie uwazaja si~ za wierzqcych. to ptomienny apel 0 wygnanie jej na oblakany margines spoleczeristwa.czy to religijnych. 114 niu czy banalizowaniu kontrargument6w przekona ludzi 0 otwartych umystach.wskazujq. gdy obawia si~ 0 wlasna przyszlosc. kt6rzy szczerze jej nienawidzq. by w kazdej religii znajdowac same wady. Czy 86g urojony przyniesie odwrotny skutek i ostatecznie przekona ludzi. uzywanie osobistych . przy jednoczesnym ignorowa-41 Zob. co czesto umyka w ferworze debaty. religia jest "be"). Jedynie gt~bokq i rodzaca niepok6j obawa 0 przyszlosc ateizmu rnozna tlurnaczyc .wysoki stopien dogmatyzacji" oraz . a oczywisty brak naukowej uczciwosci w istotnej mierze zniecheci ich do powazneqo traktowania zawartych w ksiazce argument6w i obaw. niz na ostre a uczciwe starcie z wierzqcymi czy poszukujqcymi prawdy.aqresywny styl retoryki" tego nowego swieckiego fundarnentallzrnu". czy swieckich .cacy". Nicholas D. iz zaqrozona jest wewnetrzna spoinosc ateizmu. bardziej od dowod6w na poparcie danej opinii liczy si~ pewnosc. Jest jednak w tej ksiazce cos wiece] cos. doktrynerski i przykry. ze sam autor nalezy do owych ateist6w. 3 grudnia 2006. ze swiatopoqlad ateistyczny nosi w sobie srniertelna skaze? 86g urojony wydaje si~ bye bardziej nastawiony na umocnienie chwiejnych ateist6w.) Wierzqcy poczuja konsternaqe na widok stereotyp6w dotyczqcych religii. Jednak fakt tak . rnoze zaszokowac agresywna retoryka Dawkinsa. ze ksiazka Dawkinsa spotka si~ z instynktownym wzieciern posrod swieckiej publicznosci. poruszyty prymitywne stereotypy Dawkinsa. ostro atakuje swych wrog6w. Poszukujqcych prawdy. Inni jednakze sa ostrozniejsi. Niepok6j wynika z faktu. zbytnio uproszczone opozycje binarne (nauka jest . Wielu swiadornych. zatrwozonej politycznym znaczeniem przypisywanym ostatnio religii oraz jej wzrastajqcym wptywem i obecnoscia na arenie publicznej. Fundamentalizm pojawia si~ w6wczas. ze ateizm jest r6wnie nietolerancyj ny. pokladajac nadzieje w takiej strategii.srnierci wiara w Boqa powraca i wydaje si~ wywierae coraz wiekszy wptyw na sfer~ zar6wno prywatnq. 86g urojony wyraza gt~boki niepok6j czesciowo odzwierciedlajqcy ogromny niesmak wobec religii. badania socjologiczne dotyczace charyzmatycznych przyw6dc6w .

ze rozni ich przede wszystkim pojmowanie terminu . jak pojmowa6 role Boga w przyrodzie i wzajemnq wiez rniedzy prawda wiary a odkryciami nauk przyrodniczych. kt6re raczej powinny stanowi6 jego naturalny atut. niezbyt fortunnie sugeruje. niezaleznie od intencji autora. Trudno si~ natomiast dziwi6. Czy ateizm jest urojeniem na temat Boga? 115 ABP JOZEF zYCINSKI BOG NIEPOJ~TY Niniejsza ksiazka jest wynikiem reakcji na prace Richarda Dawkinsa 86g urojony. NIEZGODA FILOZOFOW Dzieki sprawnosci wydawnictw CiS i WAM polski czytelnik otrzymuje obydwie ksiazki w rekordowo kr6tkim czasie od ukazania si~ angielskich oryginat6w. ze w . nie zas na dowodach. McGrath The Dawkins Delusion. ze religijny czytelnik si~gajqcy po t~ ksiazke zostanie po jej lekturze ateista. Dawkins natomiast dat si~ poznac jako autor kilku bestseller6w. w kt6rych z pasja przeciwstawia si~ religii. Hellera i Richarda Dawkinsa. nadajqc rnocna postac tezie 0 konflikcie chrzescjanstwa z nauka wspolczesna oraz przyjmujqc z satysfakcjq komentarze przedstawiajqce go jako osobistego przeciwnika Pana Boga. Rzeczowy tenor dyskusji powt6rzonej potem przez media odbiegat bardzo daleko od stylu zademonstrowanego w ksiazce 86g urojony.prawo". R6znica przejawia si~ w tym.mocnego opierania si~ przez Dawkinsa na retoryce. Mendel. Alister McGrath przeczytat t~ ksiazke i zareagowat gniewnq pasja. w bibliotece. najwieksza zasluqa 80ga urojonego dla wsp6tczesnego ateizmu rnoze okazac si~ sugestia. piszac wsp61nie z Joanna C. kt6rej pierwsze wydanie ukazato si~ w 2006 roku. Jest to wazne. ze internauci byli w swych ocenach tagodniejsi. Grzegorza Mendla w dziedzinie podstaw genetyki. Nie byta to odosobniona reakcja. W pomieszczeniach dawnego klasztoru augustian6w. Ksiqdz Heller stwierdzit. iz 86g urojony miat znacznie lepsze oceny w komentarzach internaut6w niz w recenzjach prasowych. Michata Hellera. W swych koncowych wnioskach obaj dyskutanci podkreslfi. Zar6wno Alister McGrath. iz oddawane do druku recenzje rnusza spelniac wyzsze wymagania niz spontaniczny komentarz wpisywany na znany portal. 1. ze ten wlasnie cesarz jest nagi. W ramach programu poswieconeqo zastugom o. Powszechnie wiadomo. ze cos z nim jest nie tak. prof. qdyz we wstepie do drugiego wydania swej ksiazki Dawkins ubolewa. qdyz juz kilkanascie lat temu zostala zapoczqtkowana tradycja polskich polemik z Dawkinsem. Jak na ironie. dwaj znani przyrodnicy podjeli sp6r 0 to. Autor zadeklarowat. Recenzenci publikujqcy na tamach odlegtych od prasy wyznaniowej pisali rzeczywiscie z konsternacjq 0 poziomie Dawkinsowskiej obrony ateizmu. Jego apologia ateizmu przyj~ta skrajny wyraz w Bcqu urojonym. BBC zaprosita przed laty do Brna na dyskusje ks. podieta przez ks. Deklaracja ta. ze aby zostac ateista wystarczy przeczyta6 [edna ksiazke. wyraznie wskazuje. ze McGrath rozstat si~ szybko z ateizmem i podjqt studia z historii teologii. jak i Dawkins zaczynali swojq naukowq przyqode od doktoratu z nauk przyrodniczych i zwiqzania si~ z osrodkiern akademickim w Oxfordzie. z kt6rej nieqdys korzystat o.

qdyz pytajac 0 istote praw przyrody. 394. filozof6w i teolog6w. Jego gtos mocno kontrastowat z opiniami Michaela Ruse'a. kt6ry poprzez prawa ukazuje SWqobecnosc w naturze. Darwin bytby moim sprzymierzencern'". Krytykowane z pasja publikacje typu . Pretensje takie pozostaia jednak uzasadnione. Cambridge University Press.Ponad trzysta dowod6w istnienia Boga" (s. gdy uderzajq one w braki uproszczonych wariant6w stanowiska chrzescjanskleqo. pozbawionego zwiazku z racjonalnym dziedzictwem chrzescjanstwa. lecz wyktadowcq prawa w Berkeley. ukazywanym w wielu tradycjach chrzescjanskich. podobne poglqdy wyrazal Ruse rowniez w swej pracy Can a Darwinian be a Christian. Swe sympatie do chrzescijanstwa deklaruje on przede wszystkim w ramach konserwatyzmu. ze "B6g urojony" ma bardzo niewiele wsp61nego z Bogiem klasycznego teizmu. dochodzimy do Boga Stw6rcy. agnostyka. jaka wspolczesnie demonstruje autor Boqe urojonego. Gorzej. Osobiscie wyrazalern wczesniej t~ sarna. w kt6rym prawnik konserwatysta ma stanowic wazniejszy niz papiez autorytet wyrazajacy nauczanie Koscola.Gdybyrn byt katolikiem. Jak kazdy fundamentalizm. Wniosku tego nie chciat przyjqc Daw117 kins. laczac w dodatku polityke z najbardziej naiwnymi formami argumentu z celowosci (design argument). zapraszajqc do wsp6tpracy przyrodnik6w. Bogate w metafory i analogie argumenty Dawkinsa rnozna by przyiac. To Ruse. Jesli bowiem w qre wchodzi dow6d w sensie logicznym. ze Johnson nie jest ani biologiem. gdy autor nie wychodzi poza przeglqd uproszczen. Kiedy w pazdzierniku 1996 roku Jan Pawet II podjqt t~ problernatyke w swym stynnym przestaniu do Papieskiej Akademii Nauk. co McGrath ocene innych prac Dawkinsa. 72 (1997). kt6ry w swych poczqtkowych pracach z zakresu filozofii biologii krytykowat reliqie z ta sarna pasja. s. unika on poqlebione] analizy podejmowanych problem6w.pisowni tego terminu (angielskie law) uzylby wielkiej litery. Nie nalezy zqlaszac pretensji do Dawkinsa. napisat jednak po zapoznaniu si~ z papieskim przestaniem: . redakcja kwartalnika "The Quarterly Review of Biology" poswiecila caty najblizszy numer dyskusji nad papieskim uieciern. dla kt6rego prawo jest tylko prawem i nie ma sensu pytac 0 jego gt~bszq nature. przeciwstawiajqc je wnikliwym opracowaniom pisanym z pozycji agnostycyzmu chocby przez Stephena Jay Goulda2. Dlatego tez Alister McGrath uznaje podejscie Dawkinsa za wyraz ateistycznego fundamentalizmu. niesktonny do fascynacji chrzescjanstwern. Cambridge 2001. Trudno zaakceptowac stanowisko. 16). Johnsona (s. qdyz kazdy dow6d 0 . 128) stanowia wyraz intelektualnego folkloru. w6wczas do rozwiqzania problemu wystarcza jeden dow6d i odwotywanie si~ do drugiego stanowitoby strate czasu. Okazuje si~ wtedy. by jako reprezentatywne dla chrzescjanskiej oceny ewolucjonizmu przytaczac poglqdy Philipa E. byt Dawkins. fundament tadu spotecznego. ze nie podziela on poglqd6w papieza i zachowuje dystans do filozoficznej interpretacji uznawanej przez wielu biolog6w. Radykalizm rozwiazan proponowanych przez Dawkinsa w istotny spos6b wptywa na jego oceny dotyczqce zwiqzk6w chrzescjanstwa i ewolucjonizmu. Jedynq osoba kt6ra ocenita negatywnie wystqpienie Jana Pawta II. Problem w tym. ani filozofem. gdy lekcewazy on elementarne zasady metodologii. w kt6rym upatruje 1 "The Quarterly Review of Biology".

Pojawia sle to chocby w paternalistycznym karceniu .. TN KUL 2002. podnosi sle do poteqi TT r6wne 3. otrzymujemy wtedy ujemnq liczbe calkowita w wyniku skomplikowanych operacji..dedukcyjnej strukturze prowadzi do wniosk6w pewnych. W wyniku wystepujacych roznic bedzie utrzyrnywac sie niezgoda filozof6w w Uumaczeniu tych samych zjawisk. czy jest . Tak np. ze dla niego najwieksza trudnosc w przyjeciu religijnej wizji swiata stanowi istnienie b61u i cierpienia w przyrodzie". w pracy 86g i ewolucja.. Problem w tym. Wbrew podstawowym intuicjom. nym. Stanowi wiec [ezykowe naduzycle sytuacja.. zaleznych w duzyrn stopniu od naszego sposobu ujmowania i Uumaczenia swiata. iz kr6tka formula eTT=_1 daje nam poczucie tajemnlczosci matematyki. znaku rownosci oraz operacji dodawania sprawia. ze rnozliwosc stosowania [ezyka matematyki do opisu zlozonych struktur przyrody wskazuje na istnienie Bozeqo Logosu. przywofywany przez Dawkinsa jako postac pozytywna Peter Medawar w uzasadnieniu swego ateizmu twierdzi. kt6ra pojawia sie.pobozneqo Eulera" za jego uwagi teologiczne wprowadzane na marginesach rozwazan nad trescla forrnul matematyki (s. Fundamental Questions of Christian Evolutionism. ze eTT =0. The Catholic University of America Press. Wielu komentator6w upatruje w tych zwiqzkach doniosly filozoficznie wymiar matematyki. w kt6rej autor przytacza [akas naiwnq forme argumentu z periodyku fundamentalist6w i przedstawia jq jako jeden z dowod6w za istnieniem Boga albo tez stawia na tym samym poziomie Ewanqelie i Kod Leonardo da Vinci. i. 0 kt6rym nie potrafimy wprawdzie rozstrzyqnac. W irnie scislosci logicznej nalezy je nazywac argumentami. Zdroworozsqdkowe sprzeciwy pojawiajq sle jako czesta reakcja na slynne r6wnanie Eulera. 51. '-+1 Nie jest to zwyczajna banalna rownosc. i pornnozone przez urojony czynnik . Z kolei w kreqach fizyk6w teoretyk6w sympatyzujqcych z przeciwstawnq wizjq Einsteinowskiej mistyki przyrody czesto powtarzana jest sugestia. 0 ile tylko przyjeto w nim prawdziwe przeslanki. Wynik ten odbiega daleko od naszych intuicji. Na poziomie anegdot rnozna zaqubic te gf~bi~ tresci. 1.in. ze n pornnozone przez w wyniku liczbe urojona z nieskonczenie dluqlrn rozwlnleclern dziesietnyrn. ze formuly te narzucaja wiele pytan bliskich metafizyce i wychodzq daleko poza dziedzine rachunku.71812818284 . ROZUM I TAJEMNICA Pretensjonalnego charakteru nabiera mentorski ton wywod6w Dawkinsa. 2. 127).1415926535897 . nie zas dowodami. qdyz naturalne jest oczekiwanie. TT. 45 oraz w jej angielskiej we rsj i God and Evolution. qdyz wystepowanie w jednym r6wnaniu liczb e. s. gdy wewnetrzna logika argumentacji pozwala na przyjecle roznorodnych wniosk6w. W dyskusjach dotyczqcych istnienia Boga najczesciej odwolujerny sle do argumentacji charakterze prawdopodob- 0 2 Pisze 0 tym m. DC 2006. s. w kt6rej liczbe rzeczywistq e r6wnq 2. Washington. Dawkins natomiast przemienia podobne problemy w plaska aneqdote. kt6re gfosi.

gdy uwazal si~ za agnostyka. s. Iaczy wiare katolicka z akceptacjq teorii ewolucji. Arthur R. Harper & Row. Zbuntowana przeciw tej wersji liberalizmu. s. jak w matematyce. po okresie poszukiwan przyjela ona chrzest. W znanych sporach 0 teorie ewolucji symbolem ateistycznych i lewicowych przekonan byto przez dtugi czas nazwisko znanego genetyka J. Oxford University Press 2006. miatem dwukrotnie przyjernnosc reprezentowac Stolice Apostolska podczas rniedzynarodowych konferencji. Tait. Szczeg61nie dojrzala postac ewolucjonizmu chrzesciianskieqo rozwijat tam przez dtugi okres zmarty w 2006 roku prof. Tymczasem przecenianie ich opinii jest wysoce ryzykowne. lecz mimo to uznajemy Jego obecnosc w wyrafinowanym porzadku przyrody. 247. Johnem Haldane'em. Dawkins and the Virus of Faith. B.prawie wszystkie dzieci przyjmujq reliqie swych rodzlcow'". ze . Z jego kuzynem. Arthur poswiecil reszte zycia na wnikliwe opracowanie problemu Boga obecnego w prawach przyrody. . w: Richard Dawkins: How a Scientist Changed the Way we Think. profesor filozofii w University of St. Jego ksiazka Ateizm i teizm . New York 1984. The Limits of Science. Wystarczy wspornniec poglqdy Bertranda Russella. Haldane'a. Andrews. a skadinad dobrze znanych przypadk6w rnozna przytaczac wiele. w kt6rej B6g objawia swabliskosc. qdyz kazda krytyka staje si~ z kolei przedmiotem dalszej krytyki. Uczestniczqc w sesji naukowej zorganizowanej przez Papieskq Akadernie Teologicznq w Krakowie z racji 300-lecia wydania Principi6w Newtona opowiadat mi on 0 swej ewolucji 3 P. nastepnie zas wyjechata razem z rnezern na misje do Afryki". Jovanovich. jej pornyslowosci i harmonii.prawie wszystkie" oznacza tu. My Father Bertrand Russell. Mniej znana jest natomiast ewolucja poglqd6w jego c6rki Katarzyny Tait-Russell. 122 kie z wyjqtkiem skoriczone] liczby przypadk6w"? Niezgodnych z sugerowanq zasada. S. Czy . kt6rzy wypowiadali si~ 0 religii w spos6b krytyczny. 121 intelektualnej. Wystuchane wtedy konferencje zaszokowaty wizjq przyrody. ze proponowane przez niego ujecia powinny bye przyjete przez wszystkich. Medawar. Dawkins w swej ksiazce przypisuje nieproporcjonalnie wielka waqe wypowiedziom tych intelektualist6w. Wsr6d najblizszych cztonk6w jego rodziny c6rka przyjela swiecenia kaplanskie w Kosciele anqlikanskirn. Peacocke. Haldane junior. Grayling. W okresie studi6w. Podobne przyktady ukazuja bezpodstawnosc powtarzanej czesto w krequ Dawkinsa zdroworozsqdkowej opinii. London 1975. ktorys z koleg6w zaprosit go do wystuchania serii kazan abpa Williama Temple'a dotyczqcych obecnosci Boga w ewoluujqcej przyrodzie. C. Nigdy jednak nie utrzymywat. natomiast syn jest zdecydowanym ateista.wszyst4 K. 5 A. kt6rego uzasadnienie ateizmu przez pewien czas usitowano ukazywac jako wzorcowe w popularnych broszurach propagandowych. biochemik i zarazem duchowny anqlikanski.osobowym Bogiem. ktora ojciec propagowat w wychowaniu. 3. 93. PRZYRODNICZV SZLAK PRAWDY W srodowisku przyrodnik6w z Oxfordu nie tylko McGrath i Dawkins radykalnie roznia si~ poglqdami.

246.Boqiern urojonym". jak i troska 0 racjonalne uzasadnienie wniosk6w. twierdzqc w stylu Dawkinsa. iz donioslosc Dawkinsa dla naszej kultury wyraza si~ w tym. Oczywiscie. podwazajac wszystkie poglqdy. kt6re roznia si~ od naszych. niezaleznyrn od intencji ich sympatyk6w. kt6rym obca jest zar6wno kultura logiczna. Objetosciowe nastepstwa bytyby wtedy nie mniej imponujqce niz w przypadku 80g8 urojonego. W wartkim nurcie sugestywnych metafor rnozna u niekompetentnego czytelnika tatwo uksztaltowac przekonanie. s. iz 86g urojony dotyczy karykaturalnych znieksztalcen religii w srodowiskach. Informujq one np. W swej obecnej postaci praca Dawkinsa bedzie natomiast miata negatywny wptyw na wysitki intelektualne podejmowane przez srodowiska wspierajqce zalecany przez Jana Pa-7Tamze. Haldane. Nie rnozna wykluczyc. zas w antologii poezji najbardziej rozbudowac partie zawierajqce tworczosc grafoman6w. znane przede wszystkim z afer finansowych na rniedzynarodowa skale.umieszczona przez wydawnictwo Blackwella na liscie . gdyby we wstepie podkreslic. Ptynqcy czas tagodzi ich radykalizm i ukazuje nowe rnozliwosci ich pojmowania. S. ze nie sa dla niego problemem te kwestie swiatopoqladowe. z kt6rymi przed laty borykat si~ J. B. poniewaz autor stabo zna srodowiska gtoszqce wiare w rzeczywistego Boga. zostala ona. Mozna by wtedy co najwyzej pytac. Rozwazania zawarte w jego innej rozprawie zatytutowanej Wierny rozurn swiadcza. czy w sugerowanej perspektywie celowe jest poswiecanie tak duze] rozprawy znieksztatceniom wprowadzanym przez cztowieka w uiecie jego wiezi z Bogiem. ze przejawy podobnej metodologii wystepuia nawet w akademickich opracowaniach stawiqcych bezkrytycznie autora . jawia mu si~ jako wyznawcy religii. 247. W epidemii niesionej przez wirusy wiary. 124 wta II dialog religii i nauki. ze religia jest zawsze . kt6ra chce zniszczyc ludzkie wysitki zmierzajqce do poznania prawdy 0 wszechswiecie i nas samych". Jesli dwie pierwsze z wymienionych grup. scjentolog6w i siostry zakonne". Obawiam si~. ze przekonania religijne Haldane'a juniora sa urojeniem albo wynikiem zaatakowania m6zgu przez wirusa wiary.Klasykow jutra". Mozna by t~ tresc przyjac. to swiadczy 0 jego poziomie znajornosci srodowisk religijnych. s. jako grupy religijne niosace zaqrozenie Dawkins wymienia jednym tchem wyznawc6w wielebnego Mo6 Tarnze.. ze chroni on nasze umysty przed niebezpiecznym i skostniatym oddziatywaniem religii. ze bedzie to dotyczyc rowniez tresci najnowszej ksiazki Dawkinsa. rnozna to wszystko zbagatelizowae.Urojoneqo Boga". ODSZUKAC RZECZVWISTEGO BOGA Idee zyjq wtasnym zyciern. W ten spos6b rnozna jednak tatwo dyskredytowae kazde przekonanie. W podobny spos6b rnozna by bowiem do wyktad6w astronomii wprowadzac obszerne partie dotyczqce UFO. 4. B6g podobnych opracowan musi bye .

odwotam si~ do osobistych wspornnien zwiqzanych z programowq. Lucile zapewniata go wtedy mocniej niz zwykle 0 swych uczuciach i gotowosci dzielenia wszystkich jego trosk. Oznacza to zenujacy regres w stosunku do tych form wsp6tpracy religii i nauki. Teilharda de Chardin SJ. kt6re z dystansem odnosza si~ do propozycji dialogu rniedzy nauka i wiara. jak Dawkins. obecnie zas uzyskujq dodatkowe uzasadnienie dla wzmocnienia tego dystansu. Wazne swiadectwo tej duchowosci odnajdujemy w jego korespondencji z Lucile Swan. zyczac. znajqcemu doskonale szczeg6ty ame- rykariskiej biografii Teilharda. ze Teilhard podczas pobytu w klasztorze jezuit6w w Nowym Jorku nie koncelebrowat codziennej Mszy swietej i nie okazywat tych form duchowego zaanqazowania. ze odprawit kolejnq Msze swieta w intencjach adresatki. kt6rych oczekiwalibysrny u kaptana intelektualisty. kt6re w tamtym okresie decydowaty 0 specyfice jezuickich dom6w w USA. Washington. bezinteresownq niechecia wobec o. gdy przebywat w Stanach. wiec podczas mojego kolejnego pobytu w jezuickim Uniwersytecie Georgetown przedstawitem te problemy o.. zagadnqt mnie przed laty. jak wczesnym rankiem sprawowat Msze swieta w jednej z wielu matych kaplic. kt6rzy pozostali w odlegtej Europie. jak i ateistycznej.niechetna nauce. proszac Boga. W czasie pobytu w Stanach Teilhard borykat si~ z przyptywami melancholii. Aby zilustrowac t~ ostatnia postawe. pozwola zlaqodzic negatywne oddziatywanie ksiazki Dawkinsa. Postawa ta rnoze oddzialywac takze na malo zorientowane srodowiska. poczuciem sarnotnosci. iz wszyscy zwolennicy teorii ewolucji sa r6wnie krytyczni wobec wiary religijnej. Teilhard wyrazit SWq spokojna reakqe w liscie noworocznym. Rzeczywiscie. Georgetown University Press. Thomasowi Kingowi. niechetny dialogowi chrzescjanstwa i nauk przyrodniczych. Z kolei u os6b wierzqcych rnozna wzrnocnic obawe. W Bozonarodzeniowym liscie do Teilharda w 1953 roku Lucile pisze. by nowy 1954 rok byt dla nich obojga czasem wiekszeqo przyblizenia do Boga . qdyz przyjeto je dopiero po II Soborze Watykanskim. red. Nalezy wyrazic nadzieje. Trzeba jednak parnietac. Znacznie trudniej jest wyrnierzyc i okreslic zakres duchowego oddziatywania Teilharda. byto prawda. M. aby oboje potrafili zawsze odczuwac Boza bliskosc i modlitewnie odkrywac Boza obecnosc wzrastaiaca w nich obojgu. ze fundamentalizm zar6wno w wersji religijnej. w kt6rych informuje. ze czuje si~ bardziej sentymentalnie niz zwykle. co najbardziej istotne. koncelebry nie byty jeszcze praktykowane. gt6wnq sit~ czerpie z pozaracjonalnych czynnik6w.8 8 The Letters of Teilhard de Chardin & Lucile Swan. rzezbiarka arnerykanska. Przyjaciele spotykali go natomiast wielokrotnie. ze w Nowym Jorku Teilhard nigdy nie uczestniczyt w koncelebrach. DC 1993. Nie wiedziatem nic na ten temat. tesknota za bliskimi. dlatego tez proponuje. aby ich wzajemne wiezi przyjely radykalnie nowa postac. z ktora podtrzymywat wiezy przyjazni od pierwszego spotkania w 1929 roku do jego srnierci w roku 1955. T. Po prostu dlatego. kt6re udato si~ wypracowac w okresie pontyfikatu Papieza Polaka. ze refleksje Alistera i Joanny McGrath6w koncentrujqc si~ na tym. Ktos z arnerykanskich znajomych. Trudno przecenic wktad Dawkinsa w prowokowanie tych reakcji. King SJ. w kt6rych fundamentalistyczna agresja wazniejsza jest od wywazonych argument6w. . ze w latach 1951-1955. czy wiem. . Reakcje na podobne zapewnienia znajdujemy w listach Teilharda.

ze wiele os6b uznajac niefrasobliwy styl tej publikacji. ze Richard Dawkins przez wiele srodowisk odbierany jest jako guru.. ze nawet B6g niepoiety rnoze si~ jawic jako B6g urojony. Pocieta programowo banalizacja wielkich pytan prowadzi do tego. Lektura 80g8 urojonego rnoze natomiast przyczynic si~ do wzmocnienia antyintelektualnych postaw. .. jest przez nie traktowane jako rzeczywistosc urojona. tak istotnej dla naukowych badan. Fides et ratio.Jrn bardziej cztowiek poznaje rzeczywistosc i swiat. w kt6rych usituje si~ podwazac duchowosc Teilharda.Prospektu" zaliczyli brytyjskiego biologa do tr6jki czotowych intelektualist6w wspolczesnosci. W stosunku do podobnych pr6b istnieje jednak wyrazna alternatywa krytycznej i racjonalnej refleksji. 1. . Krytyczne uwagi nie zmieniajq faktu. dlaczego tak szybko zmienita promotora.. w kt6rej na rruejsce diakonii rnyslenia wprowadza si~ btyskotliwe p6tprawdy. pozostaje przede wszystkim Bogiem niepojetyrn. ze to. w kt6rych stan wojny ma stanowic naturalna postac zwiqzk6w religii z nauka. lecz literatura. Ufam. 6. umieszczajqc jego nazwisko obok nazwisk Umberto Eco i Noama Chomsky'ego. . Mozna tylko zywic nadzieje. jak specyficzny typ politycznej poprawnosci. Eco bowiem. ze refleksja nad polernika McGratha z Dawkinsem stanie si~ dla czytelnik6w zacheta do intelektualnej wyprawy.. 9 Jan Pawef II. Wybierajqc [a. 10 Tamze.urojony". co niepojete dla niekt6rych srodowisk.Gdzie rodza si~ mity. 127 Jan Pawet II ostrzegat przed postawa. Smiem twierdzic. Nie rnoze rowniez gwarantowac osiaqniec badawczych waznych na dluzszy dystans. co naprawde warto uczynic trescia zycia'". to nie nauka. W postawie takiej przedktada si~ . ze takze i B6g traktowany przez Dawkinsa jako . zdecydowanie odrzuci proponowane w niej rozwiqzania. czy wszyscy przyrodnicy byliby zadowoleni z podobnej klasyfikacji. bez podiecia trudu przebadania ocalatych dokument6w? Zapewne w kreowaniu fatszywej wizji duza role odgrywa zar6wno bezinteresowna niezyczliwosc. prawa gej6w i polityczna poprawnosc . Nie zastapi ona prawdy.dorazny sukces nad trud cierpliwego poszukiwania tego. W odpowiedzi ustyszatem: Bo poprzedniego interesowata wytqcznie socjobiologia. Nie wiem. tym bardziej donioste staje si~ dla niego pytanie 0 sens rzeczy i jego wtasnego lstnlenla"!". Sprawiajq one. Czytelnicy . Niedawno zagadnqtem [edna z doktorantek przyqotowujaca rozprawe z biologii. Z kolei polityczne zaanqazowanie Chomsky'ego i jego antyamerykanizm sprawiajq. ze dla wielu srodowisk jego nazwisko pozostaje symbolem politycznej poprawnosci. wobec kt6rego krytyka bytaby nietaktem. w kt6rej poszukiwanie sensu idzie w parze z wolnoscia od zludzen.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->