P. 1
Pytania z Ekonomii Do Obrony (Wersja Alternatywna

Pytania z Ekonomii Do Obrony (Wersja Alternatywna

|Views: 1,262|Likes:

More info:

Published by: Alicja Czerwińska on Nov 02, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/14/2013

pdf

text

original

PYTANIE 5: Co to jest pieniądz? Omów funkcje i rodzaje pieniądza.

TEORIA PIENIĄDZA Model, który łączy to co się dzieje na rynku dóbr i usług z tym, co się dzieje na rynku pieniądza. Literatura: Garbisz, Gołachowski „Elementarne modele makroekonomiczne”.

G

M0
R

G

D

M1

Pieniądz – to uniwersalny ekwiwalent dóbr (takie dobro, które można wymienić na wszystkie inne dobra). Pieniądzem posługujemy się tylko dlatego, że mu ufamy. EMISJI pieniądza dokonuje Bank Centralny. W skutek emisji powstają banknoty i bilony (mają fizyczną postać). Bank emisyjny może być prywatny lub państwowy. KREACJA pieniądza- dokonuje jej system bankowy. W jej wyniku przyrastają depozyty.

OZNACZENIA: G - Gotówka w obiegu poza bankowym R - Rezerwy gotówkowe banku D-Depozyty M0 - ilość pieniądza, która została wyemitowana przez bank centralny M1 – ilość pieniądza, która została wykreowana przez bank centralny MIARY PODAŻY PIENIĄDZA: M0- baza monetarna (G+R), to ilość pieniądza, która została wyemitowana przez bank centralny. M1 – depozyty a’vista + Gotówka w obiegu poza bankowym (ilość pieniądza, która została wykreowana przez bank centralny) M2 – M1 + małe oszczędności (< niż 100 tys.$) M3 – M2 + duże oszczędności POPYT NA PIENIĄDZ: Istnieją 3 motywy utrzymywania pieniądza: 1. Transakcyjny – pieniądz potrzebny do zawierania transakcji kupna i sprzedaży. 2. Spekulacyjny – na rys. 3. przezornościowy - pieniądz potrzebny na nieoczekiwane wydatki. Pieniądz to powszechnie akceptowany towar, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra (środek płatniczy) lub wywiązujemy się z zobowiązań. Inaczej mówiąc jest to środek wymiany. FUNKCJE PIENIĄDZA: 1. powszechnie akceptowany środek płatniczy (inaczej środek wymiany) – pieniądz jest wymieniany za pracę czy też inne dobra, usługi lub przeznaczony na spłatę długów. Pieniądz znacznie upraszcza proces wymiany. 2. jednostka rozrachunkowa – jest to jednostka, w której są wyrażone ceny i prowadzi się rozliczenia. Jednostkami rozrachunkowymi bywają na ogół jednostki, w których jednocześnie dokonuje się pomiaru pieniądza jako środka wymiany. 3. środek przechowywania wartości (inaczej środek tezauryzacji) ponieważ można go wykorzystać do dokonania zakupów w przyszłości. Innymi środkami tezauryzacji są też

domy, kolekcje znaczków pocztowych. Siła nabywcza pieniądza w wyniku inflacji zmniejsza się dlatego istnieją lepsze środki przechowywania wartości. 4. miernik odroczonych płatności – tj. funkcję jednostki rozrachunkowej w dłuższym okresie. RODZAJE PIENIĄDZA: Pieniądz TOWAROWY: dobra o zastosowaniu przemysłowym (tj. złoto) mogą pełnić funkcję środka wymiany. Jednak wymagało to posiadania ogromnych zasobów złota. Mniej kosztownym sposobem wytworzenia pieniądza jest pieniądz symboliczny. Pieniądz SYMBOLICZNY – to środek płatniczy, którego wartość, czyli siła nabywcza, znacznie przewyższa koszt jego wytworzenia lub wartość jako towaru w innych niż pieniądz zastosowaniach. Pieniądz symboliczny ma nadany status prawnego środka płatniczego. Jego wytwarzanie jest możliwe tylko przez uprawniony podmiot. Pieniądz BEZGOTÓWKOWY (I Own You): to środek wymiany, którego podstawą jest wierzytelność przedsiębiorstwa prywatnego lub osoby fizycznej (np. wkład bankowy, który jest zobowiązaniem banku wobec klienta).

PYTANIE 6: Wpływ sterowania przez bank centralny stopą procentową na wielkość wydatków w gospodarce. Jaki jest cel takich działań banku centralnego? Bank centralny wpływa na wielkość podaży pieniądza (to suma gotówki w obiegu poza systemem bankowym oraz wkładów w bankach komercyjnych). Ale również na popyt na pieniądz. Polityka pieniężna prowadzona przez BC sprowadza się do wyboru optymalnej stopy procentowej. Stopa % oddziałuje na wielkość wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych (tworząc łącznie mechanizm transmisyjny polityki pieniężnej). Pieniądz i stopa % wpływają na wartość majątku GD, a tym samym na konsumpcję i globalny popyt majątku. Zmiana stopy % pośrednio wpływa na wielkość majątku, a więc na wydatki. Zwiększenie stopy % spowoduje wzrost kosztu kredytu, a więc banki mniej pożyczają, więc konsumenci mniej wydają. Niższa stopa % obniża koszt kredytu konsumpcyjnego, umożliwia GD zaciąganie większych pożyczek, więc wydatki konsumpcyjne rosną. W przypadku przedsiębiorstw wyższa stopa % to również mniejsze wydatki na inwestycje niż w przypadku niższej stopy%. Przy wyższej stopie % musi być na tyle wysoka stopa zwrotu z inwestycji, aby pokryła koszt uzyskania kapitału, koszt alternatywny zaangażowanych funduszy. Im wyższa stopa % tym mniejsze wydatki inwestycyjne. Bank centralny ma na celu prowadzić politykę pieniężną państwa. Głównym narzędziem jest właśnie stopa procentowa. Państwo może prowadzić dwa rodzaje polityki: 1. Ekspansywną – zwiększanie podaży pieniądza, co skutkuje zmniejszenie stopy procentowej (zmniejszenie ceny pieniądza), to tzw. polityka taniego pieniądza, 2. Restrykcyjną – polega na zmniejszaniu podaży pieniądza, przesuwa się z położenia SM1 do SM2. Skutkiem jest ZWIĘKSZENIE stopy procentowej, czyli zwiększenie ceny pieniądza. (Polityka drogiego pieniądza) Skutki ekspansywnej polityki pieniężnej:  na rynku pieniądza: cały ten ciąg wydarzeń to keynesowski MECHANIZM TRANSMISJI.
r2 r1 r SM1 SM2

DM - popyt na pieniądz

M

rosną inwestycje. np. Ale rzeczywistość nie jest taka prosta jak na rys. Jak rośnie podaż pieniądza. zwiększa podaż pieniądza.  na rynku kapitałowym: Zmniejszenie stopy procentowej powoduje zwiększenie inwestycji I1 do I2. Friedmana. podaż pieniądza przesuwa się z położenia SM1 do SM2. stopa procentowa zmniejsza się z r1 do r2. że ceny są stabilne. inwestycje rosną. zmniejsza się stopa %. r2 r1 I1 I2 I r Z tego przechodzimy do zagregowanej podaży. skutkiem tego jest zwiększenie rozmiarów produkcji i dochodu z Y1 do Y2. zwiększyły się inwestycje. Funkcję AD przesuwamy w górę o przyrost inwestycji do położenia AD2. a jak tak to i produkcja. Mechanizm transmisji ma różne ujęcia.Państwo prowadzi ekspansywną politykę pieniężną. . rośnie zagregowany popyt. model ten ma założenie. AD AD2=C+I2+G+NX AD1=C+I1+G+NX ΔI NO 45 0 Zaożenie: ceny są stabilne Y1 Y2 Y W skutek ekspansywnej polityki pieniężnej zmniejszyła się stopa %.

Wystąpi więc bezrobocie. FRYKCYJNE – minimalny. Może się zdarzyć. Siły wysokości płacy minimalnej. Ale jest to konieczne. Gdy popyt powróci równowagi (w którym krzywe podaży pracy i do poziomu długookresowej równowagi popytu pracy się przecinają). Zanim płace i osoby. tym samym powodują spadek pobudzać globalny popyt na dobra co zatrudnienia). Do czasu STRUKTURALNE – odzwierciedla dostosowania się płac i cen (tak aby niedopasowanie kwalifikacji siły roboczej do zapewnić równowagę długookresową) rodzaju oferowanej pracy w warunkach spadek łącznego popytu prowadzi do spadku zmieniającego się popytu i produkcji. Może być bezrobocie to zostanie zlikwidowane. Jednak produkcji i zatrudnienia. lecz z własnej woli nie chcą podjąć Bezrobocie PRZYMUSOWE – występuje wówczas. powinno pomóc się przekwalifikować oraz Ale przedsiębiorstwa chcą zatrudnić mniej zmniejszyć lub skrócić zasiłki dla osób. Bezrobocie DOBROWOLNE – występuje wówczas. w społeczeństwie. lecz nie mogą pracy przy danym poziomie płacy. którego bezrobotnych. które nie są zdolne do występuje osoby pozbawione pracy zmieniające zawód) produkcji potencjalnej. wynosi tyle co w stanie równowagi i Aby walczyć z tym bezrobociem państwo pozostaje podaż na tym samym poziomie. nieunikniony WYNIKAJĄCE Z NIEDOSTATKU poziom pracy bezrobocia (ułomność. POPYTU (keynesowksie. która nie ma pracy. co powoduje . Jak można oddziaływać na zmniejszanie różnych rodzajów bezrobocia? Bezrobocie to odsetek siły roboczej . koniunkturalne) – wówczas. firmy niechętnie przekwalifikują starsze że popyt na pracę spadnie. Płace muszą spaść by rynek płace utrzymują się powyżej poziomu powrócił do równowagi. opowiadają się za wyższą płacą od płacy w Bank centralny obniża stopy % i zaczyna równowadze. albo określeniem przez prawo powoduje wzrost popytu na pracę. gdy się płac i cen.PYTANIE 7: Rodzaje bezrobocia. gdy ludzie chcą pracować za obowiązujące stawki płac. gdy bezrobotni należą do zasobu pracy. aby wrócić do ceny dostosują się do nowej sytuacji płaca pracy za satysfakcjonujące wynagrodzenie. lecz jest zarejestrowana jako poszukująca pracy. przyczyną jest zbyt wolne dostosowywanie KLASYCZNE – występuje wówczas. jest gdy od faktyczna poziomu chwilowo produkcja mniejsza Tworzą je osoby. znaleźć pracy. To spowodowane działalnością związków przymusowe bezrobocie zmniejsza zatem zawodowych (pracownicy poprzez ZZ tempo wzrostu wynagrodzeń i tempo inflacji.

Zwiększając popyt na zawodowych (wpływ państwa na prawo pracę (poprzez obniżenie stóp %) polityka pracy). Problem bezrobocia długa. . zwiększyć produkcję zatrudnienie. gospodarcza jest w stanie zlikwidować niewykorzystane zwiększyć zdolności i produkcyjne. przez co zatrudnienie może ulec zmniejszeniu.utrzymanie płac na poziomie wyższym od rynkowe (dostosowanie płac trwałoby bardzo poziomu równowagi. dlatego ważna jest tu może rozwiązać zmniejszenie siły związków interwencja państwa. bo zniechęca przedsiębiorstwa do podejmowania inwestycji. Obniżenie podatku i składek też może doprowadzić do spadku bezrobocia. nawet kilka lat. Również inflacja ma wpływ na bezrobocie.

Rozwinęły się dwa sposoby analizy tej syntezy: neoklasyczny (uczeń Marshala Pigou 1927) i keynesowski (Keynes 1936). której każdy punkt oznacza taką kombinację stopy % i rozmiarów produkcji. MODEL HICKSA Hicks starał się zatrzeć podziały między ekonomią klasyczną a keynesowską. którą stworzył Hicks w 1937r. Skorzystał z dorobku wcześniejszych szkól i dokonał drugiej syntezy (teoria równowag cząstkowych). Choć chciał zaprzeczyć teorii Keynesa to ją spopularyzował. . IS określa się wzorem: α − 1 α ×ω ×Y . że zagregowany r= ~ A popyt równa się zagregowanej podaży. mnożnikowych. Istnieje pewien punkt E będący jedyną kombinacją stopy % i rozmiarów dochodów. Te 2 analizy połączyły się w jeszcze jedną syntezę myśli ekonomicznej: to „neoklasyczna synteza teorii keynesowskiej”. A równowaga oznacza. To nic innego jak model IS-LM. MODEL IS-LM prezentuje równowagę na obu rynkach (dóbr i pieniądza).rozmiary produkcji.PYTANIE 9: Omów główne cechy modelu IS-LM. Dostosowania mają charakter ilościowy – ceny są stabilne (keynesowskie założenie) 5. Później nazwano to syntezą neoklasyczną. Rozmiary podaży dostosowują się do rozmiarów popytu (odwrócenie prawa Saya) 3. przy której następuje równowaga na obu rynkach dóbr i pieniądza ZAŁOŻENIA: 1. Y.rynkowa stopa %. a nie podażowych) 4. W gospodarce istnieją niewykorzystane zdolności produkcyjne (podejście keynesowskie) 2. przy której mamy równowagę na rynku dóbr i usług. Przedmiotem analizy jest krótki okres (uwzględniać tylko popytowe efekty wydatków inwestycyjnych tj. gdzie r . Gospodarka jest zamknięta – brak wymiany z zagranicą IS – to taka prosta. Jakie jest jego zastosowanie? Twórcą szkoły Cambridge jest MARSHAL (1890).

że popyt na pieniądz równa się podaży na pieniądz. t .autonomiczne wydatki (niezależne od rozmiarów dochodów). gdzie c-krańcowa skłonność do konsumpcji.realna podaż pieniądza P c k 1 ~ M y=ax+b. której każdy punkt stanowi taką kombinację stopy % i rozmiarów dochodów. Równowaga ta oznacza. r KRZYWA IS r= IS ~ A α − 1 α ×ω ×Y y=ax+b a =− Y ~ 1 A . 1 ω . b= α ×ω α RYNEK PIENIĄDZA – opisuje go krzywa LM LM – to taka prosta. . przy której następuje równowaga E -równowaga na na obu rynkach dóbr i pieniądza.wrażliwość inwestycji na zmianę stopy %. MODEL ISr LM Punkt E – istnieje jedyna kombinacja stopy % i LM rozmiarów dochodów. gdy nie ingeruje w to państwo? LM jest rosnący.wrażliwość spekulacyjnego popytu na pieniądz na zmianę stopy % ~ M nominalna podaż pieniądza Pc . gdzie k = 1 . To suma autonomicznych wydatków konsumpcyjnych. b= − × β P c Nachylenie prostej LM zależy od k oraz od elastyczności popytu na pieniądz. Natomiast położenie od podaży pieniądza. gdzie a= β .stopa opodatkowania dochodu podatkiem liniowym.przeciętny poziom cen ~ M . r1 obu rynkach IS Y1 Y Jak dochodzić do równowagi przez gospodarkę.mnożnik. a IS malejący. ω = 1 − c(1 − t ) . przy której mamy równowagę na rynku pieniądza.~ A . Wzór na LM r = r ~ k 1 M − × β ×Y β Pc . ~ ~ ~ ~ A = C + I +G inwestycyjnych i autonomicznych wydatków państwa α .to odwrotność szybkości obiegu (zależy od tego v KRZYWA LM LM Y nachylenie krzywej) β . MODEL IS-LM Równowaga na obu rynkach (dóbr i pieniądza).

Produkcja powinna rosnąć. kurs obligacji będzie rósł. Z punktu P1 przejdziemy do IS punktu P2. ale straciliśmy na rynku dóbr i usług. LM LM b. że rozmiary AD to jest Y2. Uchwyciliśmy równowagę na rynku pieniądza. W sytuacji. Teraz mamy r2 i Y2. zależność r= i . to r będzie spadać. będzie się zwiększał. Po LM poruszamy się w górę i dochodzimy do równowagi przy r3 i Y3. r-rynkowa stopa k r r1 r3 P1 r2 P2 Y1 %. Z IS P3 IS odczytujemy. a stopa % będzie rosła. Przy stopie % r2 równowaga na rynku dóbr i usług jest przy Y2. zmniejszy się popyt inwestycyjny. uchwyciliśmy równowagę na rynku pieniądza. Mamy nierównowagę na rynku dóbr i Y3 Y2 Y usług. ich AD=AS kurs będzie rósł. więc produkcja wzrośnie. Wzrost r przeniesie się z powrotem na rynek dóbr i usług. więc rynkowa stopa % będzie się zmniejszać. że zaczynają się na jednym z rynków. k . stopa % będzie rosła. bo takie są rozmiary AD przy stopie % r2. Podmioty będą sprzedawać obligacje. żeby powrócić do równowagi na rynku dóbr należałoby zwiększyć produkcję do Y3. Podmioty będą kupować obligację. Gospodarka z punktu P1 przesunie się do P2. Y4. A rozmiary AS to Y1. Założenie: dostosowania zaczynają się na rynku dóbr i usług: W punkcie MODEL ISr czerwonym zagregowany popyt równa LM LM AD=AS się zagregowanej podaży (mamy r1 P1 E równowagę na rynku dóbr). Podaż dostosowuje się do popytu (zgodnie z założeniami). Dla przypomnienia. co powoduje wzrost rozmiarów produkcji. Z punktu P2 przejdziemy do punktu P3. Dla uproszczenia zakładamy. Y1 Y4 Y3 Y2 Y Popyt wynosi Y2. ale będzie się zmieniał popyt na pieniądz. Produkcja rośnie. Kurs obligacji będzie spadał. AD=C+I+G. Więc ten popyt to już nie Y3. Ale mamy wciąż nierównowagę na rynku pieniądza. w skutek np. Podaż rośnie. zmniejszy się AD. gdy gospodarka jest nad krzywą LM podmioty mają za dużo pieniądza w stosunku do rozmiarów produkcji.nominalne oprocentowanie obligacji. Tutaj AD=AS. Jak będzie rósł popyt na pieniądz podmioty będą sprzedawać obligacje. W punkcie P2 r3 P1 produkcja jest mniejsza od produkcji AD r2 w warunkach równowagi. szoku stan gospodarki jest taki: r1 i Y1. kurs obligacji będzie spadał. będzie to wpływało na AD.kurs obligacji. W jaki sposób mechanizm rynkowy może doprowadzić do przywrócenia stanu równowagi na obu rynkach? Te dostosowania przebiegają jednocześnie na obu rynkach. ale mniejszy tj. Jest to odległe od równowagi. Przy stopie % r1 i rozmiarach produkcji Y1 E podmioty mają za dużo pieniądza do obsłużenia tak małej ilości transakcji kupna sprzedaży. bo będzie potrzeba więcej pieniądza na obsługę transakcji kupna-sprzedaży. więc będą kupować obligacje. a. Podaż dostosowuje się do popytu. . Jak rośnie r to zmniejsza się popyt inwestycyjny. Założenie: dostosowania zaczynają się na rynku pieniądza. zwiększenie rozmiarów transakcji.1. i. Wzrośnie r. produkcji spowoduje zwiększenie popytu na pieniądz. co będzie wpływało na popyt na pieniądz. Po LM pniemy się w górę i osiągamy stan równowagi przy Y 4 i stopie MODEL IS % r3.

jeśli zostanie naruszona. Dlatego politycy gospodarczy mogą chcieć przyśpieszać proces dochodzenia do równowagi i proponować różnego rodzaju polityki. które albo mają na celu przyśpieszyć osiągnięcie równowagi lub zmienią położenie punktu równowagi. latami. z kolei na rynku dóbr i usług mogą trwać miesiącami.Gospodarka sama może doprowadzić do równowagi. . Procesy dostosowawcze na rynku pieniądza są zwykle bardzo szybkie.

przez co osiągamy znaczący przyrost dochodów. to efekt wypychania też jest nieznaczny.PYTANIE 10: Wykorzystując model IS-LM przedstaw możliwe skutki polityki budżetowej/fiskalnej w gospodarce zamkniętej. FISKALNĄ – polega na manipulowaniu wielkością wydatków państwa i podatkami. Każdą z tych polityki możemy podzielić na politykę: 1. Ze wzoru na IS widać parametr LM funkcji liniowej b = ~ A r2 r1 ~ IS z osią pionową. gdyby nie nastąpiło zwiększenie stopy %. że zwiększenie stopy % r powoduje ograniczenie mechanizmu mnożnikowego. Ukształtowała się nowa równowaga. r Ekspnsywna polityka fiskalna Przyjmujemy. EKSPANSYWNĄ POLITYKA FISKALNA – jest to zwiększanie wydatków państwa. tj. Gdyby stopa % nie wzrosła z r1 do r2 zadziałałby mechanizm mnożnikowi i dochód wzrósłby z Y1 do Y3. Niewielka skuteczność jest przy stromym LM. to ten punkt przesuwa się w górę a IS w prawo. Wzrost stopy % jest niewielki. Największą zaletą tego modelu jest to. bo rosną wydatki E państwa G. Wyróżniamy 2 rodzaje POLITYK GOSPODARCZYCH. Pojawia się tu efekt wypychania. a mniejszą sektor prywatny. większą część zajmuje sektor publiczny. że państwo prowadzi ekspansywną politykę fiskalną. Jeśli A rośnie. PIENIĘŻNĄ – polega na wpływaniu na podaż pieniądza. IS2 Mamy tu do czynienia z ograniczeniem IS1 skuteczności ekspansywnej polityki fiskalnej. α . On określa punkt przecięcia . Y2 Y3 Y1 Y polegającej na zwiększaniu wydatków państwa. IS2 Doprowadziło to do zwiększenia stopy % z r1 do r2 IS1 oraz dochodu z Y1 do Y2. Paski LM który polega na tym. bądź zmniejszanie podatków. Od czego zależy skuteczność takiej polityki fiskalnej? Od położenia LM i IS. 2. 2. O tyle mogłaby być większa produkcja. Jeśli jest stosunkowo płaskie to jest ona skuteczna. Ten efekt wypychania to jest Y3-Y2. Gdyby r nie wzrosło to Y1 Y2 Y3 Y dochód zwiększyłby się do Y3. Zmianie ulega struktura E r1 PKB.: 1. bądź zwiększanie podatków. RESTRYKCYJNĄ POLITYKA FISKALNA – jest to zmniejszanie wydatków państwa. że zwiększenie r skuteczna LM wydatków państwa powoduje zmniejszenie prywatnych wydatków r2 inwestycyjnych.

a beta od preferencji. żeby mieć więcej pieniędzy na zawarcie transakcji kupna/sprzedaży. Skuteczność (wzrost dochodów) zależy od czynników. Jeśli ekspansji fiskalnej towarzyszy ekspansja pieniężna to można to tak zgrać. rosną wydatki państwa. r nie rośnie. Tutaj rośnie podaż pieniądza (w wyniku ekspansywnej polityki pieniężnej) to podmioty nie muszą sprzedawać obligacji. kurs obligacji nie spada. . Nie można wzorować się na innych państwach. IS2 IS1 k E We współczynniku β k zależy od czynników instytucjonalnych. oraz żeby w całości osiągnąć efekt mnożnikowi (przyrost dochodów wynikający z działalności mnożnika przy niezmienionej stopie % r1). na które rząd nie ma wpływu. IS przesuwa się w prawo. Y k Y1 Y2 Y3 SKUTKI DWÓCH EKSPANSYWNYCH Ekspansja pieniężna i fiskalna r IS2 IS1 LM LM2 r2 r1 E Y1 Y2 Y POLITYK (PIENIĘŻNEJ I FISKALNEJ) Mamy do czynienia z ekspansją fiskalną. by nie było efektu wypychania.r r2 r1 Stromy LM NIEskuteczna LM Współczynnikiem nachylenia dla krzywej LM jest β . Gdy nie towarzyszyła temu ekspansywna polityka pieniężna występował efekt wypychania. Nie ma tu przesłanki do wystąpienia efektu wypychania.

Wg Keynesa w gospodarce może wystąpić pułapka płynności. Ale Keynes uważał. rośnie AD. Rośnie SM. rośnie AD i do AD dostosowuje się AS. STOPA % spada z r2 do r1. Jeśli występuje pułapka płynności to ten mechanizm zostaje rozerwany. A jeśli tak to ekspansywna polityka pieniężna nie powoduje wzrostu produkcji. a SM podaż pieniądza. jeżeli podaż pieniądza rośnie do SM2 to spowoduje zmniejszenie stopy %. gdyż dalsze zwiększanie podaży pieniądza może wystąpić na poziomym odcinku popytu na pieniądz. EKSPANSYWNA POLITYKA PIENIĘŻNA r Ekspansywna polityka pieniężna E LM LM2 r2 r1 IS Y2 Y1 Y Państwo zwiększa podaż pieniądza. rośnie produkcja. Produkcja i dochód rosną z Y1 do Y2. ale nie zmienia się stopa %. rosną inwestycje. Takie są skutki ekspansywnej polityki pieniężnej. Pozostaje ona cały czas na poziomie r2. . W tej sytuacji nie ma korzystnych efektów produkcyjnych (pułapka ta wystąpiła w Japonii w latach 90). maleje stopa%.PYTANIE 11: Wykorzystując model IS-LM przedstaw możliwe skutki polityki pieniężnej/monetarnej w gospodarce zamkniętej. zmniejsza się r. ze nie będzie to postępowało ciągle. przesunięcie LM w prawo spowodowane jest to zwiększeniem podaży pieniądza. Nie powoduje to już zmniejszenie r. rosną inwestycje. Mamy równowagę na rynku pieniądza przy stopie% r1. PUŁAPKA PŁYNNOŚCI r DM PULAPKA PLYNNOŚCI SM SM2 SM3 r1 r2 M DM – popyt na pieniądz. bo rośnie podaż pieniądza.

Nie ma tu przesłanki do wystąpienia efektu wypychania. to może się okazać. Jeśli ekspansji fiskalnej towarzyszy ekspansja Y2 Y Y1 pieniężna to można to tak zgrać. PLASKI IS r skuteczna LM IS1 E LM2 r r2 r1 STROMY IS NIEskuteczna IS1 LM LM2 Y1 Y2 r2 Y r1 E Y1 Y2 Y r r2 r1 SKUTKI DWÓCH EKSPANSYWNYCH POLITYK (PIENIĘŻNEJ I FISKALNEJ) Mamy do czynienia z ekspansją fiskalną. że LM2 dochód w ogóle nie rośnie. IS przesuwa się w prawo. A krańcowa skłonność do konsumpcji to typowa zmienna długookresowa. Tutaj rośnie podaż IS2 r fiskalna pieniądza (w wyniku ekspansywnej polityki LM pieniężnej) to podmioty nie muszą IS1 LM2 sprzedawać obligacji. wyrażająca preferencje do konsumpcji. kurs obligacji nie spada. Dlatego rząd do końca nie ma wpływu na te czynniki i na skuteczność polityki pieniężnej. Nachylenie IS zależy od współczynnika a = − ω= 1 co do podatku liniowego nie jest tak łatwo dokonać zmian w systemie 1 − c(1 − t ) 1 . Nie jest łatwo to zmienić. r r1 nie rośnie. Mamy do czynienia z taką sytuacją. że α ×ω podatkowym. żeby mieć więcej pieniędzy na zawarcie transakcji E r2 kupna/sprzedaży. oraz żeby w całości osiągnąć efekt mnożnikowi (przyrost dochodów wynikający z działalności mnożnika przy niezmienionej stopie % r1). że nie osiągniemy żadnych korzystnych rezultatów gospodarczych. Ekspansja NIESPÓJNA POLITYKA GOSPODARCZA (EKSPANSJA fiskalna i restrykcja FISKALNA I RESTRYKCJA PIENIĘŻNA) IS2 pieniężna LM Czyli rosną wydatki państwa. Y1 Y . Jeżeli E polityka jest niespójna. a jednocześnie ograniczana IS1 jest podaż pieniądza. by nie było efektu wypychania. a jeśli stromy. Rośnie tylko stopa %. Jeśli IS jest płaski to jest ona skuteczna.to skuteczność jest niewielka. Czy te czynniki zależą od działań rządu? Zauważmy. rosną wydatki państwa. Gdy nie towarzyszyła temu Ekspansja ekspansywna polityka pieniężna występował pieniężna i efekt wypychania.Skuteczność polityki pieniężnej zależy też od nachylenia krzywej IS.

Czy w tym modelu można znaleźć uzasadnienie dla restrykcyjnej polityki pieniężnej? W tym modelu nie ma uzasadnień dla restrykcyjnej polityki pieniężnej i fiskalnej. gdy politykę fiskalną prowadzi rząd.W końcu lat ’90 Balcerowicz ochładzał gospodarkę. Póki co nie ma modelu. Taka sytuacja miała też miejsce za rządów Regana w USA. który by się nadawał do wszystkiego. . Niespójność występuje głównie wtedy. że ceny są stabilne. W tym modelu jest założenie. W rzeczywistości występuje inflacja. a pieniężną bank centralny.

Na rys. rozkwit. Przedsiębiorcy zaczną zmniejszać wielkość produkcji. że od szczytu do szczytu trwa jeden cykl koniunkturalny. W fazie kryzysu ceny spadają (podaż>popyt) i zyski. że w fazie depresji gospodarka odbija się od dna i wchodzi na wyższą ścieżkę wzrostu? O tym decyduje rynek. Gospodarka stacza się bardzo szybko. 2) Depresja – jak to się dzieje. Przetrwa ten. bo nie udaje się sprzedać części produkcji. jak? Kluczem jest stwierdzenie. Gdy produkcja spadnie poniżej bieżącego poziomu konsumpcji to popyt z podażą jest równoważony przez wyprzedaż zapasów. a najbardziej stabilne są wydatki konsumpcyjne (jeść trzeba). Najbardziej zmienne są inwestycje. Wyróżnia się 4 fazy: kryzys. kto . rośnie popyt i znowu podaż itd.PYTANIE 15: Opisz typowy cykl koniunkturalny w gospodarce i wyjaśnij jego mechanizm. że różne zmienne makroekonomiczne wahają się z różną siłą. Przyjmuje się. Gospodarka wpada w ujemne sprzężenia zwrotne. eliminuje się krótkookresowe wahania) i są wahania koniunkturalne wokół tego trendu. Rosną zapasy. I znowu zagregowany popyt zmniejszy się itp. ożywienie. Wraz ze zmianą rzeczywistości zmienia się teoria. Przedsiębiorcy chcąc zaspokoić popyt zwiększają produkcję. a jak się zapasy skończą to dochodzi do sytuacji. depresja. 1) Kryzys – zagregowana podaż > zagregowany W popyt (ZS>ZD). I tak dochodzi się do fazy depresji. że zagregowana podaż jest mniejsza niż zagregowany popyt (ZS<ZD) (jesteśmy na dnie). Istnieje około 30 teorii cyklu. Część z twórców widzi przyczyny kryzysu poza gospodarką a część w gospodarce (regulacja rynkowa). te o najwyższych kosztach produkcji. gospodarce wytwarza się więcej dóbr i usług niż jest popyt na nie. Ten stan to ogólne przesycenie (wg Malthusa) lub kryzys nadprodukcji (Marksa). zatrudnienie i w ten sposób rosną dochody z pracy. To model konkurencji kosztowej. Obserwujemy szczyt i dno koniunktury. poniżej trend jest rosnący (w długim okresie produkcja rośnie. Niektóre firmy bankrutuje. co spowoduje zmniejszenie zatrudnienia i dochodu z pracy.

by je kupić. Ale ceny i płace są na niskim poziomie. I znowu zaczyna się kryzys. traci gospodarka – Marks proponował zastąpienie gospodarki rynkowej (cyklu koniunkturalnego) przez centralne planowanie. a wytwory ich pracy jeszcze nie wchodzą na rynek dóbr konsumpcyjnych. są płytkie recesje. rosną zyski. a za nim produkcja. To współczesny cykl koniunkturalny. Jest faza stagnacji i ekspansji. gdzie głębokich załamań prawie nie ma. oni mają dochody. Zaczyna się optymizm i inwestycje. Pod koniec ożywienia dochodzi do zwiększenia cen i płac. Skutek jest jak na rysunku niżej. przedsiębiorcy inwestują. perspektywa zysku. Gospodarka rozwija się. Jak produkty z tych inwestycji dostaną się na rynek po jakimś czasie okaże się. 3) Ożywienie – podaż podąża za popytem. że nie ma tak dużych dochodów. coraz szybciej rośnie popyt. Przychodzi kryzys. rośnie bezrobocie. Pojawiają się optymistyczne oczekiwanie do przyszłości. Oni gwałtownie nakręcają popyt na dobra konsumpcyjne. który może powodować cykl koniunkturalny są kryzysy finansowe. Wchodzi się w fazę rozkwitu. Cechą regulacji rynkowej jest kryzys. Spadają ceny i płace. Zatrudnia się więcej pracowników. Gdy gospodarka odbije się od dna pojawia się ożywienie. Wprowadzono politykę stabilizacyjną (keynes).generuje najmniejsze koszty. 4) Rozkwit – stabilizują się pozytywne oczekiwania. która miała na celu nie doprowadzenia do przegrzania gospodarki i nie doprowadzenie gospodarki do kryzysu. co do przyszłości. tak jest regulowana gospodarka. Jednym z czynników. . cykl 4 fazowy stał się 2 fazowym.

Dostał Nobla. jaką opisuje. bn b krzywe krótkookresowe. niższe bezrobocie kosztem wzrostu inflacji. że w długim okresie nie występuje Inflac. SLAMFLACJA – kryzys i inflacja. prof. W 1958 r. lecz zmniejszając bezrobocie. gdzie krzywa Philipsa przecina oś poziomą. A zależność miedzy dwiema stopami. Jest to tzw. Jest 5% 5% oczekiw. Co stało się w latach ’70. bezrobocia poziomom oczekiwań inflacyjnych.5%) 5% 1970 Stopa inflacji i bezrobocia zmieniły się w jednym kierunku.stopa 2. w których ta zależność przestała być zachowana. nominalnych Krzywa ta wyraża odwrotną zależność między stopą inflacji w (w przybliżeniu to stopa zmian płac nominalnych) a stopą KRZYWA bezrobocia. Zielone linie to 0% oczekiw b.5% 5. t1 t2 t3 t4 t5 t . Monetaryzm Friedmana stworzył model krzywej Philipsa wspartej oczekiwaniami. to stopa bezrobocia się PHILIPSA zmniejsza i odwrotnie. Gdy nastąpił kryzys keynesizmu (po kryzysie energetycznym). Powstała na podstawie badania gospodarki Stopy zmian plac brytyjskiej w latach 1865-1955 r. Taką zależność można było zaobserwować w wielu krajach w latach 1865-1955. Philips wykazał zależność między inflacją a bezrobociem. Przyrost globalnego popytu pociąga za sobą podwyżkę płac i cen. Friedman pisał prostym językiem. Decydując się 2% na określoną politykę fiskalną i pieniężną. Krzywa Philipsa przestała odpowiadać faktom. 10% oczekiw . krzywa PHILIPSA. tzn. pionowa.PYTANIE 16: Przedstaw tzw.5% 1980 13. Jak stopa inflacji rośnie. Charakter oczekiwań: to i oczekiwania adaptacyjne. Jest tam. powodując przyśpieszenie tempa inflacji. MODEL KRZYWEJ PHILIPSA WSPARTY Stopa DLUGOOKRESOWA OCZEKIWANIAMI inflacji KRZYWA PHILIPSA i To kombinacja obu stóp brytyjskich w latach 1964LRPC 1992. 1974 11% 5. odpowiadające różnym Inflac. Krzywą Philipsa i dyskusję dotyczącą zależności. państwo decydowało o wielkości globalnego popytu w gospodarce. bn – bezrobocie naturalne (naturalna stopa bezrobocia). Jednak potem przyszły lata. Zarówno inflacja jak i bezrobocie wynosiły powyżej 10%. powstałe na podstawie rzutowania w przyszłość przeszłości (przedłużając tendencję tak jak na rysunku). a U. Niezgodne z krzywą Philipsa. co zmieniło postrzeganie zjawisk ekonomicznych? ROK Państwo INFLACJA STOPA BEZROBOCIA 1964 USA Niska (1.stopa .5% bezrobocia zatem także o poziomie bezrobocia. nastąpił rozwój monetaryzmu. że można wybrać odpowiednią politykę makroekonomiczną. W B Inflac. Sugeruje to.5% 7% STAGFLACJA – gdy jednocześnie mamy stagnację gospodarczą i inflację. a więc np. tym miejscu mamy długookresową krzywą Philipsa.

W punkcie B stopa bezrobocia zmniejszy się z bn do b. Znajdujemy się w punkcie A. chce ją zmniejszyć. gdzie stopa inflacji =0. Stopa bezrobocia =st. Ale inflacja rośnie do 5%. Pionowa długookresowa krzywa Philipsa pokazuje. Rząd uznaje. bezrobocia naturalnemu.W ekonomii klasycznej są oczekiwania racjonalne. że ta stopa jest za wysoka. że po krótkookresowej krzywej Philipsa będziemy poruszać się w lewo. w związku z tym rząd prowadzi jakąś ekspansywną politykę gospodarczą. . Spowoduje to. że niezależnie od tempa inflacji w długim okresie gospodarka powraca w końcu do naturalnej stopy bezrobocia bn.

uważają. którymi dysponują dziś. które okazały się już w oczywisty sposób fałszywe. że dzisiejsze prognozy mogą się nie spełnić. Szkoła racjonalnych oczekiwań sugeruje. dwudziestego wieku wobec niesprawdzającej się wtedy w problemach makroekonomicznych hipotezy oczekiwań adaptacyjnych. a nie ich przyczyny. Jakakolwiek jednak systematyczna tendencja do błędu jednego lub drugiego rodzaju zostanie zauważona. co pozwala im przewidywać możliwe scenariusze wydarzeń w przyszłości.nie doszacować. Teoria racjonalnych oczekiwań podaje w wątpliwość skuteczność angażowania się polityki gospodarczej w dynamizowanie wzrostu gospodarczego. Powodowało to niepełny obraz gospodarki. lecz dzięki wypracowanym regułom. gdzie widoczne są tylko konsekwencje zmian oczekiwań. co pozwoli skorygować podstawy formułowania oczekiwań i otrzymać – przeciętnie biorącprawidłowe prognozy. Została po raz pierwszy zaproponowana przez amerykańskiego ekonomistę Johna Mutha w 1961 roku[1] i rozpropagowana dzięki późniejszym pracom Roberta Lucasa.PYTANIE 19: Wpływ oczekiwań na zachowania podmiotów gospodarczych. Przekonania takie z pewnością oddziałują na popyt konsumpcyjny i inwestycyjny. czasami. aby błąd szacowania był jak najmniejszy. Hipoteza racjonalnych oczekiwań (LUKASA). do których podmioty gospodarcze będą miały zaufanie. Planowanie i podejmowanie decyzji przez podmioty gospodarcze wymaga dokonania przewidywań. że nie powinno to zachodzić przy użyciu bezpośrednich decyzji podmiotów rządowych. Thomasa Sargenta i Neila Wallace'a. Teoria racjonalnych oczekiwań głosi. że inaczej widzi rolę państwa w gospodarce. Ważne. Niekiedy ludziom zdarza się przeszacować wpływ jakiegoś czynnika. że ludzie potrafią wykorzystywać informacje. że państwo powinno dążyć do utrzymania stabilności cen oraz działać po podażowej stronie gospodarki. W opinii przedstawicieli szkoły racjonalnych oczekiwań polityka stabilizacyjna oparta na takim modelu prowadziła tylko do wzrostu inflacji. Zgodnie z hipotezą racjonalnych oczekiwań ludzie (przeciętnie biorąc) prawidłowo przewidują przyszłość. że przeciwdziałanie recesji i bezrobociu poprzez stosowanie aktywnej polityki finansowej nie przynosi efektów. których nie można przewidzieć. Tylko zdarzenia naprawdę nie do przewidzenia powodują. czyli będących poza gospodarką. jednocześnie zastrzegając. Szkoła racjonalnych oczekiwań tym różni się od monentaryzmu. aby się sprawdziły. Posiadają również umiejętność wyciągania wniosków ze zdarzeń w przeszłości. Hipoteza racjonalnych oczekiwań utrzymuje. że podmioty gospodarcze podejmują swoje decyzje w oparciu o wszystkie dostępne informacje o aktualnych uwarunkowaniach ekonomicznych oraz o potencjalnych skutkach tych decyzji. Ale w rzeczywistości mogą się wydarzyć rzeczy. co do przyszłości. Teoria racjonalnych oczekiwań to hipoteza ekonomiczna sformułowana w latach 70. gdyż dopuszcza jego działania poprzez zarówno oddziaływanie na . Przekonania dotyczące przyszłości wpływają na dzisiejsze zachowania. a pojawienie się bezrobocia nie wynika z niedostatecznego popytu. Twórcy tej teorii upatrywali niedopracowanie modelu Keynesa w potraktowaniu oczekiwań podmiotów gospodarczych jako wielkości egzogenicznych. Dlatego oczekiwania nie zawsze są prawidłowe. gdyż państwo nie ma wpływu na trwały wzrost zatrudnienia lub produktu. i nie formułują prognoz. Twórcy tej teorii posuwają się w swoich poglądach jeszcze dalej .

sterowanie wydatkami rządowymi i cele realnego kursu walutowego. Krytycy tej teorii kwestionują racjonalne oczekiwania jako wiarygodny model zachowania przedsiębiorstw. jak również równoważenie budżetu.rynek pieniężny. że nie wszystkie podmioty zachowują się w pełni racjonalnie oraz że wiele z nich popełnia cyklicznie te same błędy. Zwraca się też uwagę na to. że podmioty na ogół w optymalny sposób wykorzystują tylko część dostępnych informacji. . Wynika to z faktu. że nawet przy zachowaniu w pełni racjonalnym istnieje miejsce dla aktywnej roli polityki rządku. gdy cenowe i popytowe mechanizmy dostosowawcze nie zadziałają na czas. twierdząc na podstawie badań empirycznych.

świtowych). a rozliczymy w ciągu pół roku to ta transakcja będzie elementem BP ale dopiero w następnym roku 2008. co faktycznie wpłynęło i wypłynęło w walutach obcych. Bo ten ujemny deficyt handlowy jest w zupełności kompensowany innymi wpływami w walutach obcych. jeżeli suma jest równa 0 to jest to równowaga BP. z Kubą. Pojęcie równowagi bilansu płatniczego Suma 1+2 świadczy o równowadze BP (może być równowaga. 3. Pojęcie BP uwzględnia przepływy walut obcych również z tytułu transakcji czysto finansowych (te transakcje nawet dominują. Nadwyżka . Suma 1+2 – Bilans płatniczy -równowaga -deficyt -nadwyżka _____________________________________________ 4. 1+2=BP.PYTANIE 22: Omów istotę i podstawowe części bilansu płatniczego. bo wtedy nastąpi wpływ waluty obcej). a jeśli ujemna to deficyt BP. BP nie obejmuje tych transakcji. nadwyżka lub deficyt BP). światowe). nadwyżkę importu nad eksportem. Koreą Płn w walutach nie wymienialnych (ceny odbiegają od cen rynkowych.€. 2. tj. a nie eksport i import). Bilans obrotów bieżących (BOB) 2. We wszystkich walutach – przy czym dominują transakcje w walutach w pełni wymienialnych ($. Należności i zobowiązania pokazuje inny bilans – bilans należności i zobowiązań. kapitału czysto finansowego. to wcale nie świadczy to o złej sytuacji kraju. Sfinansowanie deficytu bądź nadwyżki BP -zmiany rezerw dewizowych Banku Centralnego. nie po przeliczeniu na złote. o czym świadczy umacnianie się kursu złotego. Taka sytuacja jest też w USA. Struktura bilansu płatniczego – BP składa się z kilku podstawowych elementów: BILANS PŁATNICZY (BP): 1. Bilans obrotów kapitałowych i finansowych (BOK) 3. Jeżeli mamy w Polsce ujemne saldo bilansu handlowego. należności i zobowiązań. Jeżeli suma ta jest dodatnia to mamy nadwyżkę BP. O równowadze nie koniecznie świadczy równowaga BOB między eksportem a importem ( a także jako jej główny składnik -równowaga bilansu handlowego). -zmiana rezerw złota monetarnego Banku Centralnego -zmiana kredytów Międzynarodowego Funduszu Walutowego. ale zdarzają się nieliczne np. Pojęcie bilansu płatniczego – zestawienie wszystkich rzeczywistych wpływów i wszystkich rzeczywistych wydatków we wszystkich walutach obcych w ciągu 1 roku. BP pokazuje to. itd. – to ceny rynkowe. 1. które nie zostały zrealizowane i rozliczone (jeżeli zawarliśmy transakcję w XII 2007.

a jeżeli jest nadwyżka to musi ona mieć odzwierciedlenie w zmianach jakiejś pozycji NBP.importu nad eksportem świadczy o słabej konkurencyjności naszego eksportu. 4. Ta pozycja mówi. co jest nad linią to stanowi element kształtujący bilans płatniczy. Suma 1. Jeśli jest nadwyżka lub deficyt to musi być w jakiś sposób sfinansowany. albo jak nie ma rezerw to kredytami zagranicznymi (udzielonymi przez organizacje finansowe międzynarodowe) lub zmianami zapasów złota. instytucji oficjalnych (państwowych) – w tym wypadku banku centralnego. w wyniku deficytu zmniejszają się te rezerwy. Jeżeli jest nadwyżka – rezerwy dewizowe banku centralnego rosną. które wyrażane są w zmianach pozycji finansowej aktywów i tzw. które ma bank centralny (teraz są one dosyć wysokie). Dlatego następną pozycją w BP jest zfinansowanie deficytu lub nadwyżki. a jeżeli jest nadwyżka BP to ona może mieć odzwierciedlenie w przyroście rezerw złota banku centralnego. Jeżeli nie ma równowagi (stan ten jest bardzo rzadki). w jaki sposób to zależy od woli władz państwa. Zasada: to. albo w zmniejszeniu zadłużenia zagranicznego państwa. Saldo bilansu obrotów bieżących i kapitałowych informuje nas o trzeciej kolejnej pozycji tzw. Sposób sfinansowania nierównowagi bilansu płatniczego (deficytu lub nadwyżki) Na czym może polegać sfinansowanie? Deficyt musi być pokryty. Obecnie to już prawie nie występuje. ale wszystkich przepływów kapitałowych). bo złoto w bardzo nie wielkim stopniu pełni funkcję pieniądza międzynarodowego i rezerw. tylko deficyt (częściej) lub nadwyżka (rzadziej). Bilans obrotów bieżących (BOB) i 2. Banki komercyjne będą nad linią (oper line). a nie sektora prywatnego. albo we wzroście zapasów złota. To. Deficyt lub nadwyżka BP może być odzwierciedlona w zmianie . dokonuje się to automatycznie bez woli obywateli państwa. Zasada jest też taka: Pod linią są umieszczane te pozycje. Deficyt lub nadwyżka BP ma odzwierciedlenie przede wszystkim w zmianach rezerw dewizowych banku centralnego. Nadwyżka odzwierciedla się we wzroście rezerw dewizowych. Na marginesie: Napływ i odpływ walut obcych może się przejawić we wzroście rezerw lub ich spadku w bankach komercyjnych. że jeśli jest deficyt – to rezerwy dewizowe pokrywają deficyt BP. a to co pod linią to jest sfinansowanie BP. Oznacza to. w czymś musi się to wyrazić. Deficyt może być sfinansowany z rezerw (walutowych) dewizowych. sfinansowanie bilansu płatniczego. Jeżeli jest deficyt to automatycznie muszą się znaleźć jakieś źródła jego sfinansowania. w jaki sposób (jeżeli jest nadwyżka lub deficyt bilansu płatniczego) następuje przywrócenie do równowagi. Deficyt może być także sfinansowany poprzez sprzedaż złota monetarnego tj. Bilans obrotów kapitałowych (BOK) decyduje o równowadze bilansu płatniczego (nie tylko obrotów bieżących. te znajdujące się w banku centralnym. Pierwszy BP powstał w 18-wiecznej Anglii. mogłoby być lepiej.

dochody). Bowiem saldo o. towary (wartość eksportu i importu) 2. to są z tego odsetki (tj. Deficyt nie można finansować w nieskończoność. GŁÓWNE POZYCJE BILANSU PŁATNICZEGO Bilans handlowy. Bo jeżeli jest deficyt to państwo (bank) może zaciągnąć kredyt na sfinansowanie deficytu. Pełne zbilansowanie nie jest możliwe. 1+2 stanowi 3 i ta wartość z 3 musi się równać 4 ze znakiem przeciwnym. obligacje skarbowe zagraniczne czy inne papiery wartościowe. to one też przynoszą dochody w formie odsetek. W ramach tego są pozycje: 1.wartości kredytów Międzynarodowego Funduszu Walutowego (jest to instytucja oficjalna. A jeżeli jest nadwyżka to można spłacić kredyt lub ulokować środki na rachunku. wysyłka towarów (obejmuje 3 grupy transakcji: fracht.b. Należy odróżnić pojęcie salda bilansu handlowego. podróże zagraniczne (dochody i wydatki z turystyki) 5. Pozycja 1 i 2 tworząc bilans płatniczy powinna być dokładnie równa pozycji 4 ze znakiem przeciwnym. Te dochody są zaliczane w bilansie do obrotów bieżących. 6. Pozycja ta rośnie nadal. dochody i wydatki z inwestycji zagranicznych – przedsiębiorstwa inwestujące za granicą mają z tego dochody. transfery nieodpłatne . usługi. a więc saldo przepływów towarów i usług. obejmuje jeszcze następujące pozycje: 4. wydatki i dochody związane ze stacjonowaniem wojsk zagranicznych) i b) prywatne (główna pozycja tu to dochody z pracy. Wtedy do pozycji 3 dodaje się jeszcze jedną pozycję: BŁĘDY I OPUSZCZENIA. Natomiast same lokaty. Chodzi o to. Deficyt BP musi być prędzej czy później doprowadzony do równowagi. inne towary. inne: usługi transportowe -te dwie pozycje świadczą o saldzie bilansu handlowego. że powinna ona być w miarę możliwości jak najmniejsza. która pozwala zbilansować. z licencji) 7. sprzyja to aprecjacji kursu złotego.inwestycje (nie dochody z nich) zaliczane są do bilansu obrotów kapitałowych. bo w końcu zabraknie tych rezerw dewizowych czy złota monetarnego. Ale w praktyce tak nie jest. Bilans jest zamieszczany w biuletynie informacyjnym NBP. jeżeli państwa udzielają innym państwom kredyty. same przepływy kapitałów . dochody inne a) rządowe (przepływy dewiz związane z utrzymaniem placówek dyplomatycznych rządowych. od szerszego pojęcia salda obrotów bieżących. ubezpieczenia i ubezpieczenia poza granicami) 3. nie prywatna). jeżeli są to inwestycje w lokaty. występują spore różnice – sięgające nawet kilku mld $. Pojawia się następny problem instrumentów przywracania równowagi BP. dochody z praw autorskich.

inwestycje bezpośrednie (w Polsce ma duże znaczenie. opłaty. Pozycja krótkoterminowa świadczy o niestabilności bilansu płatniczego. 2. W Polsce zadłużenie polskiego sektora prywatnego (przedsiębiorstw) wynosi 65 mld euro. bądź wydatki w walutach obcych związane z zakładaniem w Polsce przedsiębiorstw). Przepływy długo.a) rządowe (to składki. 12 mld euro. stypendia wypłacane w walutach obcych) b) prywatne (przesyłki emigrantów) BILANS OBROTÓW KAPITAŁOWYCH: Istniej podział przepływów kapitałowych z punktu widzenia czasu: przepływy kapitałów długoterminowych (to przepływy powyżej 3 lat). Zadłużenie państwa też jest wysokie 53 mld euro (rośnie). W Polsce niestety coraz więcej inwestujemy zagranicą. Ten podział ma istotne znaczenie ze względu na analizę bilansu płatniczego. lokaty do 1 roku).i średnioterminowe mają charakter stabilny. inne (głównie kredyty zagraniczne) – to przede wszystkim kredyty udzielane przez banki zagraniczne krajowym przedsiębiorstwom. Do bilansu obrotów bieżących dodaje się te przepływy kapitału długoterminowego i to ma świadczyć o równowadze bilansu płatniczego. średnioterminowych (przyjmuje się okres powyżej roku do 3 lat) i krótkoterminowych (przepływy kapitału „gorącego pieniądza” np. ale mogą to być także kredyty udzielane wzajemnie sobie przez przedsiębiorstwa zagraniczne i krajowe. . przy czym gro to zadłużenia u innych firm zagranicznych.to napływ walut obcych spowodowany przez zakup przez cudzoziemców polskich przedsiębiorstw. corocznie ok. 3. a coraz mniej inwestują u nas (dlatego maleją inwestycje portfelowe w Polsce). Jednak ważniejszy jest podział rodzajowy przepływów kapitałowych: 1. inwestycje portfelowe (zakup przez cudzoziemców krajowych papierów wartościowych lub po stronie wydatków zakup papierów wartościowych przez obywateli krajowych zagranicą).

5PLN/USD 2. Ad. tym samym pogarsza cenową konkurencyjność eksportu. wzrasta zatrudnienie w sektorze. więc wolumen eksportu wzrośnie. Oznacza stosunek wymienny pomiędzy walutami dwóch krajów.000 zł 2. Kurs walutowy jest dla gospodarki ceną strategiczną. poprawia cenową konkurencyjność eksportu. bo wpływa na ceny importowanych surowców. . to zwiększa się też krajowa produkcja na eksport.000 zł Wartość eksportu w USD 500$ 400$ 800$ 2)deprecjacj a 3) wzrost wolumenu 4)Aprecjacja 100 10 PLN 10 $ 1. Zmiana kursu walutowego może być: Aprecjacja to zjawisko polegające na umacnianiu się waluty krajowej.000$ 30 10 $ 300$ Ad. Ad. Kurs walutowy to cena waluty jednego kraju wyrażona w walucie innego kraju. Deprecjacja kursu nie miała wpływu na cenę PLN. Przykład wpływu zmiany kursu waluty na: EKSPORTUJEMY MIEDŹ: Kurs 2PLN/USD 2. Wyraża też dynamikę i konkurencyjność danej gospodarki względem innych gospodarek. nowoczesności itd. Za 1 USD płacimy 1 PLN. Skoro cena w USD spadła to wzrośnie popyt na miedź. Deprecjacja waluty krajowej zmniejsza ceny dóbr eksportowanych (krajowych) wyrażonych w walucie zagranicznej. co wpływa na wzrost dochodu narodowego. Krajowe towary są teraz za granicą dużo droższe. Deprecjacja kursu waluty powoduje wzrost wpływów w walutach obcych z tytułu eksportu. Aprecjacja kursu waluty krajowej podnosi ceny dóbr krajowych wyrażonych w walucie zagranicznej. Jeśli zmiany kursu są wynikiem decyzji administracyjnej władz walutowych wtedy mówimy odpowiednio o rewaluacji (wzrost kursu waluty krajowej) i dewaluacji (spadek). Obydwa zjawiska mają charakter rynkowy. 4) Waluta podlega aprecjacji (umocnieniu). Deprecjacja to spadek kursu waluty krajowej. dlatego spadnie popyt. Powoduje to pogorszenie bilansu handlowego.000 zł 1.000 zł 1. Jeżeli zwiększa się eksport. kreuje strukturę cen w całej gospodarce.5PLN/USD 1:1 Wolumen eksportu 100 100 200 Cena w PLN 10 PLN 10 PLN 10 PLN Cena w USD 5$ 4$ 4$ Wartość w PLN 1. oprócz jakości. 3) W wymianie towarowej najważniejszym czynnikiem jest cena.PYTANIE 23: Przedstaw skutki zmiany kursu walutowego na gospodarkę. 2) Za 1 USD płacimy więcej zł.

Aprecjacja pogarsza saldo bilansu handlowego. Deprecjacja. Są droższe. czy też dewaluacja (oficjalna obniżka kursu) poprawia saldo bilansu handlowego. a zwiększa import. Ale powoduje to też spadek wpływów w walutach obcych. i jeśli ten ma duży udział w bilansie płatniczym.5PLN/USD 1:1 Wolumen eksportu 2 2 1 1 4 Cena w PLN 100 PLN 125 PLN 125 PLN Cena w USD 50 $ 50 $ 50 $ Wartość w PLN 200 zł 150 zł 125 zł Wartość eksportu w USD 100$ 100$ 50$ 2)deprecjacj a 3) spadek wolumenu 4)Aprecjacja 50 PLN 50 $ 50 zł 50$ 50 PLN 50 $ 200 zł 200$ Ad. Zwiększy się popyt na import. Więc deprecjacja powoduje wzrost cen dóbr importowanych wyrażonych w walucie krajowej. Tak więc aprecjacja powoduje zmniejszenie wpływów w walutach obcych. Powoduje to spadek wydatków w walutach obcych na import. a nie 2. zwiększenie bezrobocia. że sprzedamy teraz mniej tj. Jest ona. 5) Skoro popyt spadnie. IMPORTUJEMY SAMOLOTY: Kurs 2PLN/USD 2. Ad. są niższe ceny w kraju. eliminuje eksport najmniej efektywny. rosną ceny dóbr krajowych. Dobra importowane stają się coraz tańsze. Jest to zjawisko korzystne. Zakładamy. 2) Deprecjacja kursu złotego do 2. Dzięki aprecjacji (obecnie stosowanej w Polsce) można hamować inflację wewnętrzną. produkcji. Cena dóbr krajowych. to poprawia bilans płatniczy. Zatem hamuje inflację wewnętrzną. Pogarsza to saldo ilansu handlowego.5PLN/USD 2. więc nasila się inflacja w kraju. hamuje wzrost cen importowanych i wzrost cen wewnętrznych (inflacja wewnętrzna). tzn. Powoduje to poprawę salda bilansu handlowego. spowoduje.Ad. Aprecjacja kursu szkodzi eksportowi.5. że kupujemy 4 samoloty. to zakładamy. 3) Spadnie popyt na import. Zmusza do obniżki kosztów. Ad. Spowoduje to spadek popytu. ale powoduje wzrost inflacji krajowej. Ma też 1 ważną zaletę dla banku centralnego. Ad. bowiem instrumentem . że wzrośnie cena w PLN. bo rośnie popyt na dobra importowane. W wyniku wzrostu cen w PLN kupimy już tylko 1 samolot. Pogarsza cenową konkurencyjność dóbr. Jeśli rosną ceny dóbr importowanych. 30 TON. 4) Aprecjacja spowodowała spadek cen dóbr importowanych wyrażonych w walucie krajowej. 5) W wyniku spadku cen zwiększy się import. która jest oparta na dobrach importowanych też spadnie. Aprecjacja powoduje wzrost wydatków dewizowych w walutach obcych.

płynny kurs złotego. Te wahania dochodzą nawet do kilku procent w ciągu dnia. Tu jest ta sprzeczność bardzo trudna do rozwiązania dla NBP.polityki antyinflacyjnej. Te zmiany nie powodują kryzysu walutowego. bo obniża ceny w walutach zagranicznych i te nasze towary stają się coraz mniej konkurencyjne zagranicą (wyrażone w walutach obcych). W Polsce mamy tzw. Bo aprecjacja szkodzi eksportowi. w dłuższej perspektywie one się jakość kompensują. ale jednak kierunek zmian kursu walutowego jest określony i jest to aprecjacja kursu złotego. który podlega nieustannym zmianom pod wpływem mechanizmów rynkowych. .

która pozwala utrzymać na stałym poziome konkurencje międzynarodową. że nominalny kurs wymiany jest stały). Istnieje również alternatywna definicja realnego kursu walutowego. jaką ścieżką musiałby podążać nominalny kurs walutowy. Definicja ta przyjmuje iż wszystkie dobra są wymienne co oznacza. Za pomocą realnego kursu walutowego można mierzyć konkurencyjność międzynarodową. J.stosunek cen dóbr w eksporcie i w imporcie stanowi krajowe terms of trade. Realny kurs walutowy Jest to koszt dóbr zagranicznych wyrażony w dobrach krajowych. aby uwzględnić różnice poziomów cen pomiędzy krajem a zagranicą (R. Kurs oparty na parytecie siły nabywczej. a realnie aprecjonuje się waluta kraju z wyższa inflacja (uwaga: przy założeniu. oparty na parytecie siły nabywczej.225).PYTANIE 24: Przedstaw różne ujęcia kursu walutowego – nominalny. Realny kurs walutowy jest to nominalny kurs walutowy skorygowany o zmiany poziomu cen krajowych i cen za granicą. Wzrost realnego kursu walutowego oznacza spadek konkurencyjności gospodarki krajowej na rynku światowym. w których występują wyższa stopa inflacji niż u ich konkurentów powoduje deprecjację nominalnego kursu walutowego. Realnie deprecjonuje się waluta kraju z niższa inflacja. Nominalny kurs walutowy definiuje się cenę waluty krajowej wyrażonej w walucie obcej. Jest on miarą relatywnej ceny dóbr krajowych względem dóbr zagranicznych. Ujęcie kursu walutowego w oparciu o parytet siły nabywczej odpowiada na pytanie. że jest to względna cena dóbr importowanych do eksportowanych. Realny kurs walutowy uwzględnia cenę i zmianę ceny (inflacje) w dwóch krajach. realny. Natomiast w krajach. Innym słowy miara kursu skorygowanego tak. określony jako nominalny kurs walutowy uwzględniający ceny krajowe i zagraniczne. Realne kursy walutowe mogą być wykorzystywane do pomiaru konkurencyjności kraju.Taylor 1997. Jest to iloraz ceny koszyka towarów krajowych wyrażonej w walucie krajowej do ceny analogicznego koszyka towarów zagranicznych przemnożony przez aktualny kurs wymiany. s. C. że równowaga światowa wyznacza realny kurs walutowy (M. gdy ceny te są wyrażone we wspólnej walucie.354). Natomiast jego odwrotność .Hall. s. w których inflacja jest niższa będzie następować aprecjacja kursu. wzajemne powiązanie ich wartości) -Kursy walutowe dostosowują się do ścieżki parytetu siły nabywczej tylko w dłuższych okresach . która mówi. aby mogła być utrzymana stała wysokość realnego kursu walutowego.Wyplosz 1995.Burda. (parytet – stosunek wymienny 2 lub więcej walut.ścieżka zmian nominalnego kursu walutowego. W krajach. Kurs walutowy nominalny to taki do obliczenia. którego nie uwzględnia się stopy inflacji.

.

W wymiarze alokacyjnym przejawia się nierównomiernym jej rozmieszczeniem terytorialnym i sektorowym. w której wpływ spadku wydajności pracy na produkcję. BARIERY WZROSTU GOSPODARCZEGO To różnego typu ograniczenia i przeszkody występujące w procesach wzrostu gospodarczego w jakimś okresie czasu. Bariera siły roboczej występuje w sytuacji braku owej siły roboczej. są bardziej trwałe i nazywane są barierami wzrostu gospodarczego. W wymiarze ilościowym występuje w sytuacji pełnego zatrudnienia. wynikający z obniżenia poziomu konsumpcji. Natomiast te przeszkody. Bariera surowcowa wiąże się z dostępnością do zasobów do zasobów bogactw naturalnych i . W literaturze ekonomicznej wymienia się najczęściej następujące bariery wzrostu gospodarczego: ¬ Instytucjonalną ¬ Strukturalną ¬ Kosumpcyjną ¬ Siły roboczej ¬ Surowcową ¬ Żywnościową ¬ Handlu zagranicznego ¬ Technologiczną ¬ Ekologiczną Wśród barier istotną choć tylko pośrednią rolę odgrywają bariery psychiczne czy też psychospołeczne. są trudniejsze do przezwyciężenia. Może mieć wymiar ilościowy. albo skutkiem nieprzewidzianych okoliczności. występujące przejściowo są najczęściej efektem wadliwego zaprojektowania czy zaplanowania przedsięwzięć gospodarczych. bardziej lub mniej trwałe. W wymiarze kwalifikacyjnym bariera siły roboczej występuje wtedy kiedy struktura zawodowa zatrudnionych przestaje odpowiadać strukturze istniejącego lub nowo wprowadzonego aparatu wytwórczego.PYTANIE 30: Przedstaw główne bariery wzrostu gospodarczego. przy szybszym przyroście nowych miejsc pracy w stosunku do przyrostu ludności zdolnej do pracy. Z przesłanek społeczno . które mają charakter obiektywny. Mniej trwałe tzn. okazuje się większy od wzrostu produkcji uzyskanej z dodatkowych inwestycji zrealizowanych kosztem obniżenia poziomu spożycia. kwalifikacyjny i alokacyjny. W procesie wzrostu gospodarczego napotykamy na przeszkody. tym samym hamują wzrost gospodarczy. Ujawniają się one w sytuacji. które mają charakter bardziej obiektywny.ekonomicznych wynikają bariery: ¬ Konsumpcyjna ¬ Siły roboczej ¬ Surowcowa ¬ Żywnościowa ¬ Handlu zagranicznego Barierę konsumpcji stanowią ograniczenia rozwojowe. będące wynikiem obniżenia poziomu konsumpcji kosztem wzrostu inwestycji. są dość trwałe i trudne do przezwyciężenia.

Jest wynikiem ich występowania w niedostatecznych ilościach lub nieopłacalności ich pozyskania. Do barier wzrostu gospodarczego zaliczyć również trzeba barierę psychiczną jeśli jest ona odnoszona do człowieka jako pojedynczej jednostki w szerszym znaczeniu mamy do czynienia z barierą psychospołeczną jeśli jest ona odnoszona do grup społecznych. Zjawiska ograniczeń rozwiązywania pewnych problemów. Ich konsekwencja jest niewykorzystywanie obiektywnych . Są one ważne ze względu na rangę przedsiębiorczości w procesach gospodarowania. a także zmniejszeniem wiary we własne siły. Bariera ekologiczna ma odrębny charakter. Powstaje w sytuacji złej organizacji i niskiej kultury pracy. Pogarszanie się tego wskaźnika oznacza zaostrzenie tej bariery.technicznego. co jest związane z kształtowaniem wskaźnika relacji zmian cen towarów eksportowanych do zmiany cen towarów importowanych.technicznego i technologicznego. Przejawia się przestarzałą strukturą organizacji systemu kierowania i zarządzania gospodarką narodową oraz niewłaściwym podziałem kompetencji i uprawnień poszczególnych jego ogniw do podejmowania określonych decyzji gospodarczych. Stanowi ją zbiór czynników ograniczający rozwój gospodarczy o charakterze naturalnym. ¬ Ograniczone zdolności płatnicze państwa. Bariera technologiczna jest ograniczeniem mającym swoje źródło w poziomie osiągniętego postępu naukowo . planowaniem i zarządzaniem. Związana jest z charakterem organizacji produkcji i pracy. Bariera żywnościowa dotyczy ona zarówno ograniczeń produkcji rolniczej. Bariera instytucjonalna to ograniczenia rozwojowe wywołane niedostosowaniem organizacyjnych form stosunków społecznych i ekonomicznych do wymagań postępu naukowo . Wynika przede wszystkim z niedorozwoju bazy surowcowej. Bariera organizacyjna to ograniczenie możliwości pełnego i racjonalnego wykorzystania aparatu wytwórczego oraz pozainwestycyjnych czynników wzrostu dochodu narodowego. Jej poziom i skuteczność zależy w dużej mierze od czynników przyrodniczych. Przyczyny pojawienia się bariery handlu zagranicznego to: -Niezdolność gospodarki danego kraju do wyprodukowania wyrobów o takim standardzie. ograniczeniem wyobraźni i myślenia.ich wykorzystaniem.klimatycznym. Wiąże się z ograniczoną wydolnością naturalną. Ujawnia się ona w całym obszarze gospodarki żywnościowej. Wyraża się ona przede wszystkim daleko idącą niemożnością przestawienia struktury aparatu wytwórczego. to jest przyrodniczo . Bariera handlu zagranicznego wyznacza konkurencyjność danej gospodarki na rynku światowym. tym samym poszczególne jego części okazują się być niedostosowane do zamierzonej struktury produkcji. a także kwalifikacjami kadr kierowniczych. który umożliwiłby im wejście na konkurencyjny rynek światowy oraz otrzymanie korzystnych cen. to jest ze zdolnością do regeneracji utraconych składników i neutralizacji składników obcych. powodując nieefektywne wykorzystanie nowoczesnych maszyn i urządzeń produkcyjnych. W największym stopniu jest związana z barierą strukturalną. Przekroczenie granic tej wydolności może spowodować olbrzymie straty gospodarcze. Ich istotą jest poddawanie się przez człowieka ewentualnie grupę ludzi pewnym stereotypom myślenia. a w skrajnych sytuacjach nawet zagrozić egzystencji człowieka. Charakteryzuje ją również mała elastyczność aparatu wytwórczego. w tym gospodarczych w psychice człowieka są wywoływane zwykle lękiem i reakcjami obronnymi przed skutkami podejmowanych działań. Wiąże się praktycznie ze wszystkimi wewnętrznymi barierami rozwojowymi. Bariera strukturalna jest ograniczeniem natury technicznej i dotyczy historycznie ukształtowanej struktury aparatu wytwórczego oraz niedoskonałej podzielności czynników wytwórczych. jak i ograniczeń zaopatrzenia społeczeństwa w żywność.

doświadczeń zawodowych. historycznie ukształtowanego sposobu i poziomu życia ludności. położenia geograficznego. Może on wynikać z niewystarczających nakładów na badania naukowe. tradycji wytwórczych i kulturalnych. kierunków specjalizacji produkcji i usług. Bariery wzrostu gospodarczego Bariery rozwoju gospodarczego są bardzo zróżnicowane w zależności od: osiągniętego poziomu rozwoju. istniejących możliwości technicznotechnologicznych potencjału produkcyjnego a także możliwości ekonomicznych poszczególnych podmiotów gospodarczych.możliwości działania jednostek i grup społecznych w zakresie posiadanej wiedzy. powierzchni i zaludnienia kraju. Bariery polityczno-ekonomiczne • • • • bariera ustrojowo-ideologiczna bariera braku stabilizacji wewnętrznych stosunków politycznych bariera politycznego podziału świata bariera instytucjonalno-organizacyjna Bariery społeczno-ekonomiczne • • • bariera demograficzna bariera konsumpcji (płacy realnej) bariera infrastruktury społecznej Bariery techniczno-ekonomiczne • • • bariera rzeczowej struktury aparatu wytwórczego bariera surowcowo-materiałowa i energetyczna bariera infrastruktury technicznej Bariery przyrodniczo-ekonomiczne • • • bariera ekologiczna bariera zasobów naturalnych bariera żywnościowa Bariery rozwoju gospodarczego Główne bariery rozwoju gospodarczego: • Brak konkurencyjności wobec produktów międzynarodowych i nowych rynków. Niektóre z nich wzajemnie potęgują swoją siłę. Z reguły wyodrębnia się 4 główne aspekty rozwoju gospodarczego: polityczny. techniczny i przyrodniczy. potencjalnych zdolności. Wskazane i scharakteryzowane bariery wzrostu gospodarczego mogą się ujawniać pojedynczo lub funkcjonować zespołowo. Bariery rozwoju grupować można według różnych kryteriów. wdrożenia . zasobności w bogactwa naturalne. udziału w międzynarodowym podziale pracy i innych. inne zaś są względem siebie neutralne. społeczny.

Spirala inflacyjna. . jak i wzrost cen. a ceny rosną wskutek wzrostu płac i wzrostu kosztów wytwarzania. w której płace gonią ceny. Występuje najczęściej w sytuacji. Wówczas rozkręca się spirala inflacyjna. W takiej sytuacji produkty krajowe nie są konkurencyjne . Wiąże się to ściśle ze zbyt małym kapitałem własnym oraz z brakiem pomysłu na zachęcenie obcego kapitału do inwestowania w gospodarkę krajową.przegrywają z lepszymi produktami zagranicznymi. Wzrost popytu globalnego prowadzi do inflacyjnego wzrostu cen bez wzrostu realnego dochodu narodowego. gdy w gospodarce rosnącemu popytowi towarzyszy zarówno wzrost produkcji. Zbyt niskie inwestycje w gospodarkę.• • nowych technologii i kształcenie społeczeństwa.

stara się osiągnąć max możliwy poziom użyteczności. użyteczności (satysfakcja z posiadania dobra). Poza tym konsument woli mieć więcej niż mniej. Kombinacje te zależą od 2 czynników: wysokości dochodu i od cen dóbr.PYTANIE 32: Optymalny wybór konsumenta – model krzywych obojętności. który daje mu najwyższą satysfakcję. konsumenta ogranicza wysokość osiąganego dochodu. Warto wspomnieć o krańcowej stopie substytucji. Nachylenie linii budżetowej informuje. X2 m/p2 X2* u=7 u=5 u=4 u=3 u=2 Konsument potrafi uszeregować koszyki dóbr wg poziomu satysfakcji. aby kupić dodatkowo 1 sok. jeśli chce zwiększyć o 1 liczbę dobra x2. nie zmieniając łącznej użyteczności. jaką ilość jakiegoś dobra x1 można poświęcić. Konsument. Model przedstawiający optymalny wybór konsumenta obok krzywych obojętności musi zawierać też linię budżetową. Punkty leżące powyżej linii budżetowej są nieosiągalne. aby w to miejsce zakupić inne dobro x2. Istotny też jest problem gustów. które są dostępne dla konsumenta. Spośród możliwych koszyków dóbr osiągalnych przy danych dochodzie konsument wybiera ten. Gusty konsumenta ujawniają malejącą krańcową stopę substytucji. tj. która informuje z jakiej ilości dobra x1 musi zrezygnować konsument. Poniżej linii część dochodu pozostałaby nie wydana. Jak już wspomniano. nachylenie to zależy od stosunku cen obu dóbr. przy danym ograniczeniu budżetowym. Linia ta przedstawia warunki rynkowe (dochód i ceny). gdy . Jeśli relacja ta wynosi 1:1 (cola i sok kosztują po 2 zł) to konsument musi poświęcić 1 colę. w których działa konsument. T ograniczenie budżetowe opisuje różne koszyki (kombinacje) dóbr.

ale jakby jedzenia miał za mało. satysfakcji. Bo w tym punkcie linia budżetowa nie osiągnie wyższych krzywych obojętności. Krzywe użyteczności wyglądają jak hiperbole. bo konsument nie może nabywać większej ilości dwóch dóbr i zwiększać swą użyteczność. Zgodnie z prawem malejącej stopy substytucji każda krzywa ulega spłaszczeniu w miarę przesuwania się w prawo. Krzywa ma nachylenie ujemne. użyteczności. przy stałej sumie użyteczności (10 posiłków i 5 filmów. u7. spośród których go stać. Wyprowadzenie wzoru na OPTYMALNY KOSZYK PREFERENCJI konsumenta typu Cobba-Douglasa.dodatkowe jednostki dobra x1 można pozyskiwać kosztem ilości dóbr x2. W wyniku zmiany dochodu linia budżetowa przesunie się równoległe. Powoduje to zwiększenie popytu na każde z tych dóbr. . chętnie zrezygnuje z 4 posiłków na korzyść dodatkowych filmów. Wybierze punkt leżący na linii budżetowej. Bo konsument wybierze najlepszy z koszyków. Przemiesza się coraz wyżej od krzywej u2 do np. nie zrezygnowałby). Preferencje konsumenta jawią nam się poprzez mapę krzywych obojętności. który daje mu max użyteczność. Konsument wspina się na coraz wyższe poziomy zadowolenia. poza tym w tym punkcie nachylenie linii budżetowej jest takie samej co nachylenie krzywej obojętności. Punkt styczności to koszyk optymalny. Zmiana ceny powoduje obrót linii budżetowej wokół punktu z początku układu współrzędnych. Punkt taki maksymalizuje użyteczność. Krzywa ta obrazuje wszystkie kombinacje 2 dóbr dające konsumentowi taką samą sumę użyteczności. Konsument spośród koszyków wybiera ten. przy zwiększeniu w górę. w którym linia styka się z krzywą obojętności. jeśli ceny pozostałe bez zmian.

Popyt nazywamy elastycznym gdy jego elastyczność cenowa jest mniejsa od -1. aby zlikwidować nadwyżkę popytu nad podażą. gdy przesuwamy się wzdłuż krzywej popytu.: stosunek względnej zmiany wielkości popytu (zapotrzebowania na dane dobro) do względnej zmiany jego ceny).do ustalenia o ile należy podnieść cenę. stanowi istotny cel dla badanej grupy wtedy nawet relatywnie duże zmiany ceny nie wpłyną na jej decyzję o zakupie. Cenowa elastyczność popytu mówi o wpływie zmian ceny na ilość nabywaną danego dobra. Jeżeli dokonamy analizy zmian w wielkości zapotrzebowania na skutek spadku ceny np. Gdyby jednak dobro to było traktowane jako kaprys elastyczność byłaby duża. Podobnie z Elastycznością dochodowa popytu jest miara. o 10%. Elastyczność cenowa popytu to miernik siły reakcji popytu na zmianę ceny (def. Przeważnie elastyczność cenowa zmienia się. Przykład: Jeżeli wzrost ceny o 1% zmniejsza wielkość zapotrzebowania o 2% to mówimy o elastyczności -2. analogicznie przy małej mówimy o niskiej elastyczności. iż zmiana ceny danego dobra może wywołać różne reakcje poszczególnych nabywców. Rys. nieelastyczny gdy wartość jest w granicach -1 a 0. Jeżeli mamy do czynienia z wysoką liczbą ujemną mówimy o wysokiej elastyczności. Badania decyzji nabywczych pojedynczych konsumentów wykazują. Co stanowi o tym. czy elastyczność jest wysoka. . S S P S S D D Popyt nieelastyczny Q Popyt elastyczny Q Wykorzystanie elastyczności cenowej: .PYTANIE 33. czy niska? Jeżeli np.: posiadanie telewizora. Elastyczność cenowa i dochodowa popytu jako narzędzie analizy zachowania konsumentów na rynku produktu. która informuje nas o tym . okaże się. że w zależności od charakterystyki produktu i nabywcy reakcja może być różnie nasilona.w jaki sposób zmiana dochodów ludności ma wpływa na wielkość popytu na dane dobro.

Dobra niższego rzędu mają ujemną elastyczność dochodową. która informuje nas o tym .im wyższy poziom ceny. 2. rodzaj dóbr .w jaki sposób zmiana dochodów ludności ma wpływa na wielkość popytu na dane dobro. * elastyczny – procentowe zmiany popytu są większe niż procentowe zmiany dochodów. w jakim zmieniają się dochody ludności. zaś najważniejsze jest . Mierzony się ją w procentach czyli o ile procent zmienił się popyt na dane dobro wskutek procentowej zmiany wielkości dochodu. Dobra wyższego rzędu mają elastyczność dochodową wyższą od jedności. Dobra normalne (zwykłe) charakteryzują się dodatnią elastycznością dochodową popytu. Efekt zmiany krzywej popytu polega na jej przesunięciu w górę lub w dół. Elastyczność dochodowa popytu – analogicznie.prawdopodobny spadek popytu 1% (niska elastyczność) Bliska zeru elastyczność cenowa popytu obserwowana była podczas szoku naftowego w 1973. że wraz ze wzrostem dochodu rośnie popyt na różne dobra. Jeżeli uwzględnić jednak zjawisko tzw szoku cenowego. czy łatwe jest zastąpienie tego dobra innym dobrem o podobnej funkcji. że nie można oszczędzać. a relatywnie mniejszej cenie. Czyli elastyczność cenowa popytu w poszczególnych przypadkach zależy od pewnych czynników określających ten charakter towaru. Konsumenci w krótkim okresie nie byli w stanie jej zastąpić. Oczywiście w różnym stopniu. 3. w dłuższym czasie „szok” przemija. Zakładamy niezmienność ceny danego dobra oraz innych dóbr. oznacza to iż do pełnej reakcji potrzebujemy więcej czasu. Przyjmujemy. (mercedes) . tym elastyczność jest większa Przykłady: Wzrost cen papierosów o 5% . dlatego byli gotowi zapłacić w zasadzie każdą cenę. Elastyczność dochodowa popytu mówi przedstawia zmiany dochodu nabywcy na ilość nabywaną danego dobra. Elastyczność dochodowa popytu jest miara. Stąd popyt nie spadał. Zakładamy. iż często w warunkach ograniczeń czasowych nasze akcje są zakłócone (nie pełne). łatwiej rezygnujemy z zakupu drożejącego dobra w warunkach powszechnej dostępności dóbr zastępczych. udział wydatków na badane dobro w wydatkach globalnych konsumenta – naturalnie 10% wzrost ceny papieru toaletowego wywoła słabsze reakcje niż 10% wzrost ceny pojazdów. poziom ceny towaru . tak więc dostęp do substytutów powoduje wyższą elastyczność cenową popytu. Rodzaj elastyczności popytu zależy głównie od charakteru danego dobra. Popyt może być względem dochodów: * sztywny – popyt na dane dobro nie zmienia się pod wpływem zmian dochodów. stopień dostępności substytutów – ze względu na działanie poznanego już efektu substytucyjnego. * proporcjonalny – popyt na dane dobro zmienia się w takim samym stopniu. czyli miernik zależności popytu a zmianami poziomu dochodu ludności. Wyróżniamy następujące determinanty elastyczności popytowej: 1. może się okazać iż w krótkim okresie nasze reakcje na przykład na wzrost ceny są bardzo żywe.Z punktu widzenia ekonomii.popyt na dobra podstawowe jest mniej elastyczny niż na dobra luksusowe 5. czas. 4.zauważmy. tak wiec w długim okresie nasz popyt staje się bardziej elastyczny cenowo.

kontynentów. Wzrost dochodów o 15% oznacza spadek popytu na papierosy 0 7. Takie prognozy będą wykorzystywane przy podejmowaniu przez przedsiębiorstwa decyzji inwestycyjnych. planowaniu przez państwo wpływów budżetowych z podatku od sprzedaży. Oznacza to skrajnie inne perspektywy dla firm z tych branż. grup społecznych itd. Wykorzystanie: .5%. Na przykład dla różnych gałęzi. Źródła: Begg . Elastyczność dochodową popytu wykorzystuje się do prognozowania zmian w strukturze popytu konsumpcyjnego zachodzących pod wpływem wzrostu gospodarczego i wzrostu poziomu zamożności. wzrośnie natomiast popyt na napoje alkoholowe. To samo dotyczy krajów.Dobra pierwszej potrzeby (niezbędne) mają elastyczność dochodową niższą od jedności.do badania zmian popytu konsumpcyjnego pod wpływem zmian dochodu.

1). na jakiej znajdował się przed zmianą ceny.PYTANIE 34: Efekt skompensowanego. . (rys. Funkcja popytu To narzędzia analizy sposobu podejmowania decyzji przez konsumenta oraz efektywności polityki oddziałującej na sytuację gospodarstwa domowego. (rys. tak. Kompensacja zmiany ceny Przyjmijmy teraz. 8. Konsument w końcu znajduje się na innej krzywej obojętności dla każdej zmiany ceny. ale pozwalając użyteczności zmieniać się. substytucyjny i dochodowy.2). aby pozostawić niezmienny poziom użyteczności konsumenta (rekompensata w postaci wyższego kieszonkowego dla studenta) Funkcja skompensowanego popytu Wyprowadziliśmy wielkość popytu na dane dobro jako funkcję jego ceny przy stałym dochodzie i stałych cenach pozostałych dóbr. Ta zmiana dochodu określana jest mianem kompensacji wywołanej zmianą ceny.8. że po każdej zmianie ceny dochód konsumenta jest dostosowywany w taki sposób aby utrzymać go na tej samej krzywej obojętności. Krzywa popytu skompensowanego – to pojęcie wynika z faktu dopasowania dochodu do zmian cen.

( xc* = xc* px . to możemy wyprowadzić odwrotny wykres wielkości popytu na X jako funkcję px utrzymując użyteczność i py jako stałe i pozwalamy dochodowi zmieniać się.U. przy xc na osi poziomej i px na osi pionowej.3).8.Optymalne wybory konsumpcji po kompensacji Jeżeli wyznaczymy ścieżkę optymalnych wyborów x po kompensacji (xc) na wykresie ilustrującym problem maksymalizacji użyteczności. p y ). Jest to funkcja popytu skompensowanego na X (rys. .

to punkty styczności wymuszają wzrost y i malenie x. Jeżeli więc linia ograniczenia budżetowego zwiększa nachylenie (px rośnie).jeden wywołany zmianą cen względnych . Wynika z tego. Podczas analizy ekonomicznej korzystniej jest podzielić ruch wzdłuż zwykłej krzywej popytu na dwa oddzielne efekty: . gdyż krzywa obojętności musi mieć nachylenie ujemne i być wypukła względem początku układu współrzędnych. przy stałym poziomie użyteczności. . Ponieważ optymalna wartość xc musi znajdować się na krzywej obojętności.Krzywe popytu skompensowanego zawsze mają nachylenie ujemne.drugi spowodowany zmianą dostępnego zbioru koszyków dóbr konsumpcyjnych wywołaną zmianą ceny danego dobra. gdy cena rośnie i krzywa obojętności spełnia warunek malejącej MRS. Zawsze się tak dzieje. która jest wypukła względem początku układu współrzędnych. to wielkość popytu na X po kompensacji musi maleć przy wzroście px (i musi rosnąć gdy px maleje). że krzywa skompensowanego popytu zawsze ma nachylenie ujemne. Efekty: substytucyjny i dochodowy Krzywa skompensowanego popytu ilustruje wpływ zmiany cen względnych na wielkość popytu.

Ten podział jest ważny ze względu na to. Aby pojawił się efekt dochodowy wystarczy zabrać studentowi pieniądze otrzymane przez rodziców jako rekompensata podwyżki czynszu. Nastąpi zmiana.linia . gdy dobro X tanieje. co oznacza zmniejszenie się realnego dochodu konsumenta (rys. Rekompensata umożliwi osiągniecie przez studenta pierwotnego poziomu użyteczności. 8. Po pierwsze. gdyż jesteśmy w stanie nabyć więcej dóbr.ograniczenia budżetowego przesunie się z H . że dwie różne rzeczy dzieją się przy wzroście ceny dobra. by nabyć tę samą co poprzednio ilość dobra X.zmienia się stosunek.np. Efekt substytucyjny jest spowodowany zmiana koszyka wybieranego przez konsumenta z C do D i oznacza zmieszenie zapotrzebowania na dobro X.np. Właśnie dlatego linia ograniczenia budżetowego jest styczna do tej samej krzywej obojętności U2. nasz dochód ma relatywnie wyższą siłę nabywczą. Przykład 1 Niech X oznacza ceny pokoju w akademiku. dostępny zbiór koszyków maleje. oraz ogólna siła nabywcza naszego dochodu: 1) Efektem substytucyjnym zmiany ceny dobra nazywamy zmianę zapotrzebowania na to dobro spowodowaną wyłącznie zmianą relacji cen dobra X i Y. musimy zrezygnować z mniejszej ilości dobra Y. Rodzice jednak płacą studentowi większe kieszonkowe ( rekompensata) i linia budżetowa przesuwa się równolegle z AF’ do H. 2) Efektem dochodowym zmiany ceny dobra nazywamy zmian zapotrzebowania na to dobro spowodowana wyłącznie przez wywołaną ruchem ceny zmianę siły nabywczej dochodu nabywcy – jeśli dobro X tanieje.4). te ceny wzrastają. zmiany cen poszczególnych dóbr lub zmiany dochodu. Ważnym przedmiotem badań ekonomistów jest zachowanie konsumenta pod wpływem zmian w otoczeniu ekonomicznym. stosunek cen X i Y zmienia się prowadząc do zmiany nachylenia linii ograniczenia budżetowego. W przypadku zmiany ceny dobra X obserwujemy dwa efekty. w jakim wymieniamy jedno dobro na drugie. a więc linia budżetu zmienia nachylenie z AF do AF’. Po drugie.

wypierając tym samym dobro droższe.do AF’.dochód początkowy m’ – dochód wystarczający nabycie początkowego koszyka dóbr (x1. natomiast jeśli uwzględnimy dodatkowo efekt dochodowy nastąpi przesunięcie linii budżetu na zewnątrz układu i wybór nowego koszyka dóbr – Z znajdującego się na nowej krzywej obojętności. Efekt dochodowy jest. zachowując stałą cenę dobra 1 na poziomie p’1: ∆ xD = x1 (p’1. Obliczanie efektu substytucyjnego: m .m) to funkcje popytu konsumenta. Obliczanie efektu dochodowego: Efekt dochodowy jest zmianą popytu na dobro 1. Podsumowując efekt substytucyjny to zmiana popytu na dobro 1. 3) Tożsamość Słuckiego mówi o tym.m’) – x1 (p1.m’) Zgodnie z teorią Słuckiego zmiana popytu wyniesie: ∆ x = ∆ xS + ∆ xD . x2) p – początkowa cena p’ – cena po zmianie Ponieważ koszyk dóbr (x1. Jednak w wyniku samego efektu dochodowego konsument zakupywałby więcej dobra x1 (koszyk Y).m) gdzie (p’1. gdy zmieniamy dochód z m’ do m. x2) jest dostępny zarówno przy dochodzie m jak i m’ mamy: m’ = p1’x1 + p2’x2 m = p1x1 + p2x2 zatem : m’ – m = x1 (p1’ – p1) ∆ m = x1∆ p1 FORMULA NA OBRÓCONĄ LINIĘ BUDŻETU Chociaż koszyk (x1. gdy cena tego dobra zmienia się do p’1 . a dochód pieniężny do m’: ∆ xS = x1 (p’1. Dobro X tanieje. pozostający na tej samej krzywej obojętności jest wciąż osiągalny. że ogólna zmiana popytu równa się sumie efektu substytucyjnego i dochodowego. x2) jest wciąż dostępny konsument bez zmiany siły nabywczej zakupiłby więcej tańszego dobra. więc zmianą wybieranego przez konsumenta koszyka z D do E i oznacza zmianę zapotrzebowania na dobro X. Stary koszyk dóbr (X).m) – x1 (p’1.m’) oraz (p1. więc linia budżetu obraca się i staje się mniej stroma.

cena rośnie. Efekt substytucyjny musi być zawsze ujemny (przeciwny ruchowi cen. .W przypadku dóbr normalnych efekt substytucyjny i dochodowy działają w tym samym kierunku. natomiast efekt dochodowy może być + lub – (dobra Giffena). które mają dodatnio nachyloną krzywą popytu nazywamy dobrami Giffena. Dobra. to popyt spada).

pierwsza fabryka jest budowana w najdogodniejszym miejscu. Korzyści i niekorzyści skali. Niekorzyści skali (inaczej: malejące przychody ze skali) występują wtedy. Korzyści ze skali produkcji (inaczej: rosnące przychody ze skali) występują wtedy. np. -produkcja na dużą skalę jest niezbędna. Pracownik może skupić się tylko na 1 zadaniu i zwiększyć swoją efektywność. Początkowo koszty te przy coraz większej produkcji dają korzyści. Istnieją 3 grupy przyczyn występowania korzyści ze skali produkcji: -I ma związek z niepodzielnością procesu produkcji – tj.PYTANIE 35. Jednak przy dalszym wzroście produkcji firma musi angażować więcej nakładów (1 księgowa to już za mało). kiedy długookresowe koszty przeciętne rosną wraz ze wzrostem produkcji. występują wówczas menadżerskie niekorzyści skali. pojawiają się problemy z koordynacją pracy niektórych działów. Dlaczego w pewnym momencie krzywa LAC zaczyna się wznosić i pojawiają się niekorzyści skali? Przyczyną tkwią w: -trudnościach zarządzania dużym przedsiębiorstwem. Korzyści skali mogą się wyczerpać a jak widać na rys. Czasem zwane kosztem stałym. -II przyczyna to specjalizacja. Przedsiębiorstwu zaczyna dokuczać biurokracja. krzywa LAC przestaje opadać. to następna będzie w trochę gorszym miejscu. Kształt krzywej kosztów przeciętnych LAC zależy od 2 czynników: -Jak długo utrzymują się korzyści skali? -jak szybko pojawiają się niekorzyści skali przy wzroście produkcji? Zestawienie LAC z MR i LMC pozwala podejmować decyzję produkcyjne w przedsiębiorstwie w długim okresie: Długi okres . aby móc zastosować lepsze maszyny. konieczność ponoszenia przez przedsiębiorstwo określonego minimum nakładów niezbędnego do prowadzenia działalności i niezależnego od wolumenu produkcji. gdy długookresowe koszty przeciętne są stałe przy wzroście produkcji. -wpływ mogą mieć czynniki geograficzne. Stałe przychody ze skali pojawiają się wówczas. kiedy długookresowe koszty przeciętne spadają wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji.

po której są sprzedawane poszczególne jednostki produktu. Jeżeli przy takiej samej wielkości produkcji cena jest równa kosztom przeciętnym. Jeżeli cena jest wyższa od krótkookresowych przeciętnych kosztów całkowitych (SATC). MR-utarg krańcowy B Q Produkcja LMC. to p-wo osiąga w długim okresie zyski. kiedy zysk przeciętny jest większy od zera.długookresowe koszty przeciętne – powstają przez podzielenie kosztów całkowitych przez odpowiednie dane dotyczące wielkości produkcji. produkcja powinna . po której można sprzedać produkcję o rozmiarach Q.MR LMC LAC LMC-Koszt krańcowy. Wielkość produkcji zapewniająca maksymalny zysk lub minimalne straty znajduje się w punkcie B. P-wo ustala wielkość swojej produkcji na poziomie Q. Zysk całkowity jest dodatni tylko wtedy. Jeżeli długookresowe koszty przeciętne w p. Jeżeli cena ustali się na poziomie między SATC i SAVC. to kontynuowanie działalności gospodarczej staje się niecelowe. Zysk całkowity p-wa jest równy iloczynowi zysku przeciętnego (na jednostkę produktu) i wolumenu produkcji. to p-wo ponosi straty nawet w długim okresie i powinno zostać zlikwidowane. to p-wo pokrywa jedynie swoje koszty i osiąga próg rentowności. przy którym krótkookresowy koszt krańcowy jest równy utargowi krańcowemu. Jeżeli straty mają charakter trwały. czy podjęcie produkcji ma sens z ekonomicznego pkt widzenia. czy też ponosi straty. To koszt jaki ponosi producent w związku ze zwiększeniem wielkości produkcji danego dobra o jedną jednostkę. B przewyższają cenę. Krótki okres W krótkim okresie ilość stałych czynników się nie zmienia i optymalną wielkość produkcji wyznacza punkt zrównania krótkookresowych kosztów krańcowych z utargiem krańcowym. p-wo ponosi wprawdzie straty.długookresowe koszty krańcowe. Stanowi przyrost kosztów całkowitych związany z produkowaniem dodatkowej jednostki dobra. gdy cena spadnie poniżej SAVC. a p-wo osiąga zyski. LAC. ale częściowo pokrywa swoje koszty stałe. czyli punkcie zrównania kosztu krańcowego z utargiem krańcowym. Zysk przeciętny to przeciętny utarg pomniejszony o wielkość kosztów przeciętnych. to wolumen produkcji wynosi Q. Produkcja powinna więc zostać utrzymana na poziomie Q. Natomiast w sytuacji. LAC-koszt przeciętny. Przy wielkości Q p-wo osiąga maksymalny zysk lub minimalne straty. Zadaniem przedsiębiorstwa jest sprawdzenie czy przy tej wielkości produkcji osiąga zyski. Następnie sprawdza. Przeciętny utarg jest równy cenie. Natomiast jeżeli cena przy produkcji Q przewyższa długookresowe koszty przeciętne.

Przy tej cenie bowiem p-wo nie jest w stanie pokryć nawet swoich kosztów zmiennych. rozdział 8 „Koszty a produkcja” .com Źródło: D. jeżeli cena nie jest niższa od LAC Julia. jeżeli cena nie jest niższa od SAVC Produkuj na tym poziomie. Koszty.wynosić zero. „Mikroekonomia”. utarg SMC SATC SAVC MR Q Produkcja Warunki krańcowe Decyzje krótkookresowe Decyzje długookresowe MR=SMC MR=LMC Sprawdź czy warto produkować Produkuj na tym poziomie.kaczynska@gmail. Begg. Wa-wa 2003.

Poziom produkcji wzrośnie. t>1 Np. c) Stałe korzyści skali – występują. jeśli zachodzi związek: F(t·K. t·L) < t·F(K.PYTANIE 36.L)= K × L = K × L . L) <2F(K. maszyn i ludzi pozwoli na podwojenie produkcji. W długim okresie przedsiębiorstwo wybiera taką technologię. b) Malejące korzyści skali – to niekorzyści skali. Dla parametru t=2. Na podstawie krzywej kosztu całkowitego.L)= K × L 1 1 3 2 3 2 1 1 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 F(2K. jakie są możliwe do osiągnięcia przy różnym poziomie nakładów.L). Przykład: F(K. ale produkcja wzrasta wolniej niż proporcjonalnie. przedsiębiorstwo oblicza długookresowy koszt krańcowy i i porównuje go z utargiem krańcowym. Funkcja produkcji – funkcja matematyczna przy pomocy której bada się. Funkcje produkcji. jakie zależności zachodzą pomiędzy nakładami i zasobami produkcyjnymi a efektami produkcji. F(2K. F(t·K. np.L) 5 <1 6 stąd korzyści skali są malejące. gdy poziom produkcji skaluje się tak samo jak nakłady. Produkcja powinna być efektywna.oznacza przeskalowanie nakładów. t·L) > t·F(K. Przykład: F(K.: F(t·K. Odzwierciedla stan wiedzy technicznej dostępnej w danym okresie.L). L) 1=1 . to dobro lub usługa wykorzystywana w procesie produkcji. ale więcej niż 2 razy. dla t=2 F(2K.2L)=2K·2L=4K·L = 4·F(K. produkcji F(K. która pozwala mu minimalizować koszty wytworzenia danej produkcji. tak więc produkcja wzrasta szybciej niż proporcjonalnie. Przy czym nakład to to czynnik produkcji. Funkcja produkcji jest zbiorem technicznie efektywnych metod wytwarzania.L) 2>1 Po podwojeniu nakładów produkcja wzrasta 4-ro krotnie. Izokwanty. t=2 też wzrośnie i będzie większe niż wyjściowa f. podwojenie lb.L) > 2·F(K. tzn. Dla t=2. a) Rosnące korzyści skali – funkcja produkcji (technologia) wykazuje rosnące korzyści skali.L)=K·L. t>1 t . L) = 2 × F ( K . nie powinna doprowadzać do marnotrawstwa. mniej niż dwukrotnie. Chodzi o to. która przy tym samym nakładzie pozwoli uzyskać największą produkcję. tzn. Funkcja produkcji może mieć pewne własności. L) = 2 6 × F ( K . Przykład: 1 1 3 3 2 F(K. Funkcja ta okresla maksymalne rozmiary produkcji. t>1 Produkcja po skalowaniu np.2L)= 2 K × 2 L = 2 × K × 2 × L = 2 F ( K . aby korzystać z takiej metody produkcji. co pozwala określić poziom produkcji zapewniający max zysk.L). podwojenie maszyn lub/i pracowników. t·L) = t·F(K.L).2L)= 1 1 1 1 dla t=2 1 1 + 3 5 2 K × 3 2 L = 2 2 × K 2 × 2 3 × L3 = 2 2 × F ( K .

Inaczej izokwanta to różne kombinacje nakładów czynników produkcji. W przypadku α + β > 1 mamy korzyści skali.Jednym z przykładów funkcji produkcji jest funkcja o szczególnych właściwościach. Zdjęcie ostatniego założenia daje funkcję typu Cobba-Douglasa. często stosowane w ekonomii jako funkcji produkcji. Technologie te mogę się różnić pracochłonnością i kapitało-chłonnością. w odwrotnym przypadku są ujemne skutki skali. że z jednej strony w całej gospodarce nie ma niekorzyści skali. Oryginalnie sformułowana jako funkcja powyższych dwóch zmiennych: gdzie K oznacza nakład kapitału. niezbędnych do wytworzenia jednostki produktu. bo zakłady pracy można po prostu kopiować. L) = K a × Lb to funkcja ma: • rosnące korzyści skali.. z drugiej jednak strony istnieje wiele zakładów pracy. Założenie to jest postulatem części makroekonomistów. Została sformułowana przez Knuta Wicksella i przetestowana na danych statystycznych przez Paula Douglasa i Charlesa Cobba w 1928. argumentujących. którym odpowiadają różne izokwanta Lo A Nakłady kapitału B Ko . IZIKWANTA to krzywa. a jest parametrem skalującym. na której leżą punkty określające daną technologię z punktu Nakłady pracy widzenia wymagania minimalnego nakładu pracy i kapitału. co skutkuje brakiem efektów skali (wzrost K i L o 100% spowoduje wzrost Y także o 100%). gdy a+b=1 Funkcja Cobba-Douglasa to funkcyjne przedstawienie zależności produkcji od zasobów pracy i kapitału. są 2 izokwqnty. W klasycznej funkcji Cobba-Douglasa α + β = 1.: funkcja typu Cobba-Douglas’a: q = F ( K . Na rys.L) jednostek produktu. Funkcja zachowuje zasadę malejących przychodów – każda kolejna jednostka jednego z zasobów bez wzrostu zasobu drugiego skutkuje mniejszym przyrostem produkcji. które osiągnęły już optymalną wielkość. tj. gdy a+b>1 • malejące korzyści skali. gdy ……a+b<1 • stałe korzyści skali. a L nakład pracy potrzebny do wytworzenia Y = F(K. niezbędnego do wytworzenia jednostki produktu.

Krzywe te nie mogą się przecinać i mają ujemne nachylenie (bo przedsiębiorstwo zdecyduje się na zwiększenie np. – koszt kapitału/stawka płacy) . Linie LoKo to linie jednakowego kosztu (różne kombinacje nakładów. kapitału pod warunkiem. że zmniejszy to nakład pracy).. Z kolei przy wyższej produkcji punkt B. Punkt A wyznacza najtańszą metodę wytworzenia produkcji odpowiadającej izokwancie I. przedsiębiorstwo wybiera punkt. . Wyższa odpowiada większej produkcji. nachylenie linii jednakowego kosztu wynosi –r/w (tj. w którym dana izokwanta jest styczna do możliwie najniżej położonej linii jednakowego kosztu. dające ten sam koszt całkowity).wielkości produkcji. Aby zminimalizować koszt wytworzenia produkcji o określonych rozmiarach.

Przyjmijmy. powstał trójkąt. MC(100) oznacza ile kosztuje wyprodukowanie 101 jednostki. Jest to współczynnik nachylenia siecznej. Jest to koszt wyprodukowania q+1 jednostek dobra pomniejszony o koszt wyprodukowania q jednostek. Zamiast przyrostu warto mówić o pochodnej. MC(q)=TC(q+1)-TC(q) )≈[TC(q)] TC(q) ’ MC = tg α 1 MC 1 MC To współczynnik nachylenia Stycznej do pochodnej [TC(q)] ’ q q q+1 TC(q) MC TC AC q Użyte terminy: LR = long run. Ile dodatkowo kosztuje wyprodukowanie kolejnej jednostki q+1. Przyjmijmy. AC(q) – (average koszt) koszty jednostkowe. że funkcja TC(q) jest dana równaniem. że jest jakaś technologia dana funkcją produkcji i ona przy danych cechach nakładów prowadzi do funkcji kosztów całkowitych. długi okres SR = krótki okres . MC to odległość zaznaczona na osi pionowej. Łatwiej jest definiować MC jako pochodną funkcji kosztów. to koszt wyprodukowania jednostki3 2 TC ( q) 12 = q 2 − 9q + 36 + q q to ważna kategoria: AC(q)= MC (marginal costs) – koszt krańcowy. to stosunek MC i 1 jest równy tg α . Na rys. To wzrost kosztów związany ze wzrostem produkcji.np. Ta sieczna jest dość bliska stycznej w tym punkcie. Współczynnik nachylenia stycznej to właśnie pochodna funkcji TC.PYTANIE 37: Krótkookresowe i długookresowe funkcje kosztów produkcji. o przyprostokątnych równych MC i 1. TC(q)= TC (q) = q − 9q + 36 q +12 Żeby wyprodukować q=1 to najtaniej można to zrobić wydając TC=40zł. przeciętne.

Mogą się też zmienić rozmiary przedsiębiorstwa.jest to przyrost LTC w sytuacji. jeśli przedsiębiorstwo nie podejmie produkcji. kiedy . Wraz ze wzrostem produkcji koszty te rosną. LTC podzielone przez wielkość produkcji. K) (3) W długim okresie nie ma kosztów stałych. AVC = odpowiedni średni koszt A) OGÓLNE Jednym z elementów dochodzenia do wysokości produkcji maksymalizującej zysk jest minimalizacja kosztów dla danej wielkości produkcji. Długookresowy koszt krańcowy (LMC). SRTV = SRVC + SRFC SRAC = SRVC/q + SRFC/q W okresie długim celem przedsiębiorstwa jest zysk. (1) Minimalizacja kosztów sprowadza się więc do znalezienia funkcji kosztów c(q. Przy czym przy produkcji równej zero LTC też są rowne zero. w przeciwnym wypadku nie opłaca się bowiem w ogóle podejmować produkcji. wszystkie koszty są zmienne i przedsiębiorstwo może podejmować decyzje o dowolnym wykorzystaniu czynników produkcji. Załóżmy. L. Koszt całkowity TC = wL + rK. bo w długim okresie przedsiębiorstwo może sprzedać swoje aktywa. które będą ponoszone nawet. z zasady minimalizacji kosztów wynika więc konieczność utrzymania przychodu powyżej kosztów całkowitych.opisuje minimalne koszty wytwarzania różnych wielkości produkcji. których ceny to odpowiednio w i r . FUNKCJE KOSZTÓW W DŁUGIM OKRESIE Krzywe kosztów w długim okresie opisują koszty produkcji uwzględniające wszystkie niezbędne dostosowania. mogą zostać przyjęci nowi pracownicy itd. tj. Korzyści ze skali produkcji (inaczej: rosnące przychody ze skali) występują wtedy. Krzywa tych kosztów wraz ze wzrostem produkcji na początku s wysokie. kiedy przedsiębiorstwo nie ma pełnej swobody. potem spadają i znowu rosną. K) = min (wL + rK) (2) gdzie q to wielkość produkcji i q = f (L.MC = koszt krańcowy TC = koszt całkowity VC = koszt zmienny FC = koszt stały ATC. celem jest utrzymanie przychodu powyżej kosztów zmiennych. Przypomina kształt litery U. gdy wielkość produkcji na trwałe zwiększa się o jednostkę. W szczególności istnieje kategoria kosztów stałych. gdy przedsiębiorstwo jest w stanie dostosować wszystkie czynniki produkcji. może się zmienić technologia. Krzywa długookresowych kosztów całkowitych (LTC). Długookresowe koszty przeciętne (LAC). że w procesie produkcji wykorzystywane są dwa czynniki – L i K. LRTC = LRVC LRAC = LRTC/q (średnie koszty) W krótkim okresie przedsiębiorstwo nie ma wpływu na wszystkie koszty. W okresie krótkim.to koszty przypadające na jednostkę produktu.

długookresowe koszty przeciętne spadają wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji. Stałe przychody ze skali pojawiają się wówczas, gdy długookresowe koszty przeciętne są stałe przy wzroście produkcji.
MR

LMC LAC

LMC-Koszt krańcowy, LAC-koszt przeciętny, MR-utarg krańcowy B

Q

Produkcja

Niekorzyści skali (inaczej: malejące przychody ze skali) występują wtedy, kiedy długookresowe koszty przeciętne rosną wraz ze wzrostem produkcji. Istnieje zależność między funkcją LMC i LAC. LAC opada zawsze wtedy, gdy LMC znajduje się poniżej LAC i wznosi się, gdy LMC przebiega powyżej LAC. Ponad to krzywa LMC przecina LAC w jej minimum, a więc w punkcie, w którym jednostkowy koszt produkcji jest najniższy. FUNKCJE KOSZTÓW W KRÓTKIM OKRESIE W krótkim okresie przedsiębiorstwo nie jest w stanie w pełni dostosować się do zmian warunków działania. Ilość niektórych czynników produkcji jest więc stała. Część kosztów produkcji przedsiębiorstwa jest stała. Koszty stałe to koszty, które nie zmieniają się wraz ze zmianami wolumenu produkcji. Mogą też wystąpić przy zerowej produkcji. Koszty ponoszone w krótkim okresie, z braku możliwości dostosowania się przedsiębiorstwa do nowych warunków, są wyższe niż w długim okresie. Dlatego podjęcie decyzji o rozpoczęciu procesów dostosowawczych zależy od tego, czy w ich wyniku nastąpi obniżenie kosztów produkcji. Koszty zmienne to koszty, które się zmieniają wraz ze wzrostem wolumenu produkcji. Krótkookresowe koszty stałe (SFC) i zmienne (SVC) składają się na krótkookresowe koszty całkowite (STC). Krótkookresowe koszty krańcowe (SMC) są równe wzrostowi kosztów całkowitych w krótkim okresie, a te z kolei są równe przyrostowi krótkookresowych kosztów zmiennych wywołanemu zwiększeniem produkcji o jednostkę. SMC jest to, spowodowany wytworzeniem dodatkowej jednostki produktu, przyrost koszu całkowitego w krótkim okresie czasu, kiedy pewne czynniki produkcji pozostają stałe. SMC na początku wzrasta wraz ze wzrostem 1 czynnika np. pracy przy niezmiennych pozostałych czynnikach (np. maszyny) produktywność (wydajność) wzrasta, ale potem maleje. Bo jeśli nie ma potrzeby, aby daną maszynę obsługiwało więcej niż 2 pracowników, to przy zwiększeniu pracowników do 10 krańcowy produkt pracy obniża się. Krzywa krańcowego produktu pracy określa krzywe SMC i STC. Zależność między kosztami w krótkim i długim okresie z uwzględnieniem korzyści skali.

Nawet wówczas, gdy p-wo ponosi straty w krótkim okresie, nie zaniecha ono swej działalności, jeżeli wpływy ze sprzedaży pokrywają koszty zmienne. W długim okresie natomiast, aby utrzymać się na rynku, p-wo musi pokryć wszystkie ponoszone koszty. W każdym punkcie krzywej p-wo wytwarza dużą wlk produkcji przy najniższych kosztach. Wykreślając tę krzywą, przyjęto wystarczająco długi horyzont czasowy, aby p-wo zdołało dostosować wszystkie czynniki produkcji, włącznie z tymi, które w krótkim okresie sa uznawane za stałe. Załóżmy, że wlk zakładu jest stała w krótkim okresie. Każdej wlk zakładu odpowiada określona krzywa SATC. Jednak w długim okresie nawet rozmiary zakładu są zmienne. Aby wykreślić krzywą LAC, dla każdej wlk produkcji wybieramy takie rozmiary zakładu, które pozwalają osiągnąć najniższe krótkookresowe przeciętne koszty całkowite przy tej wlk produkcji. A zatem, pkt A, B, C, D leżą na krzywej LAC. Krzywa LAC nie zawsze przechodzi przez najniżej położone pkt poszczególnych krzywych SATC. Tym samym krzywa LAC obrazuje metody wytwarzania różnych rozmiarów produkcji pozwalające minimalizować koszty przeciętne w sytuacji, gdy wszystkie czynniki produkcji stają się zmienne, a nie metody dające minimalny koszt przeciętny wytwarzania przy konkretnej wlk zakładu.
Koszty SATC1 E przeciętne

SATC2

SATC3

SATC4

LAC

A B C D

Q1

Q2

Produkcja

Zgodnie z definicją krzywa LAC opisuje metody wytwarzania poszczególnych rozmiarów produkcji zapewniające minimalizację kosztów przeciętnych przy założeniu, że ilość wszystkich czynników produkcji może ulegać zmianie. Dlatego pkt B opisuje metodę zapewniającą minimalizację kosztów przeciętnych produkcji o wolumenieQ2. Oznacza to, że koszty wytworzenia produkcji Q2 przy nieodpowiedniej wlk zakładu (pkt E) musza być wyższe. Przy rozmiarach zakładu w ptk A, Krzywa SATC1wskazuje koszty wytwarzania wszystkich możliwych rozmiarów produkcji, łącznie z wlk Q2. Dlatego krzywa SATC1 musi leżeć powyżej krzywej LAC w każdym jej punkcie poza pkt A. Punkt ten reprezentuje wolumen produkcji, przy którym rozmiary zakładu są optymalne. W długim okresie p-wo może dowolnie zmienić ilość wszystkich czynników produkcji tym samym może wytwarzać określoną wlk produkcji taniej niż w krótkim okresie. Nie jest ono ograniczone stałością niektórych czynników, stosowanych w produkcji. P-wo, które obecnie ponosi straty z powodu obniżenia popytu na jego produkty, może w przyszłości osiągać zyski, jeżeli uda mu się lepiej dostosować posiadane urządzenia do nowej wlk produkcji

PYTANIE 47: Gospodarstwa domowe w roli dostawcy pracy. Wielkość podaży pracy a zmiany płac. Rynek pracy jest specyficznym przypadkiem rynku czynników wytwórczych. Tym co go odróżnia jest fakt, że o długości czasu pracy, czyli de facto podaży pracy, decydują ludzie a nie firmy. Ludzie natomiast nie maksymalizują zysku, czyli dochodów z pracy, lecz użyteczność. Ta z kolei składa się z wielu elementów, do których zalicza się między innymi czas wolny wykorzystywany na konsumpcję takich produktów jak wycieczki, koncerty, pokazy filmowe, przedstawienia teatralne. Linia rynkowej podaży pracy miewa odmienny kształt od krzywej podaży pozostałych czynników. Nie zawsze jest ona linią wznoszącą się, niekiedy bowiem przy wysokich płacach zmienia nachylenie z dodatniego na ujemne. Pojawia się wówczas zawrócona krzywa podaży (backward bending supply curve). Kształt zawróconej krzywej podaży pracy z rysunku zamieszczonego poniżej wynika z wyboru liczby godzin pracy (z założenia pracownik może elastycznie decydować o czasie pracy i nie musi pracować na pełnym etacie albo na pół etatu, odpowiednio, 8 albo 4 godziny dziennie). Decyzja dotycząca czasu pracy równocześnie ma wpływ na to, ile godzin pozostaje danej osobie na odpoczynek (z jedzeniem i ze snem włącznie). Odpoczynek jest dobrem, natomiast praca zwiększa użyteczność tylko wtedy, kiedy pozwala się cieszyć pozycją społeczną lub kiedy po prostu się ją lubi. Jednak głównym celem pracy jest uzyskiwanie dochodu, który pozwala kupować dobra. W konsekwencji wybór liczby godzin pracy jest jednocześnie wyborem wysokości dochodu.

s L (dziennie) Rosnąca płaca godzinowa umożliwia osiągniecie zaplanowanego dochodu w krótszym czasie niż wcześniej. Można ją uznać za obniżenie kosztu uzyskiwania dochodu (spadająca cena dochodu). Równocześnie stanowi ona rosnący alternatywny koszt odpoczynku (wzrasta cena czasu wolnego). Podobnie jak w przypadku wpływu zmiany ceny produktu na postępowanie nabywcy, także tu występuje zarówno dochodowy, jak i substytucyjny efekt wzrostu płac. Efekt substytucyjny wzrostu płac skłania pracownika do zwiększenia liczby godzin pracy i zastępowania względnie drożejącego czasu wolnego taniejącym czasem pracy. Efekt dochodowy powoduje wzrost konsumpcji wszystkich dóbr, w tym także odpoczynku. Jeśli efekt dochodowy jest dostatecznie duży i przeważa nad efektem substytucyjnym, reakcją pracownika na wzrost płacy godzinowej jest skrócenie czasu pracy. Taką sytuację przedstawiono na rysunku 2, na którym pierwotne płace reprezentuje względnie płaska linia AB. Jej punkt przecięcia z osią pionową przedstawia maksymalny dochód możliwy do uzyskania przy 24-godzinnym dniu pracy (w1). Podniesienie stawki płacy godzinowej czyni linię ograniczenia dochodowego bardziej stromą (linia BC). Na osi poziomej jest widoczna

która pozwoliłaby podnieść ów standard). 300 . Mikroekonomia. s. Warszawa 2006. linia rynkowej podaży pracy staje się zawrócona. kiedy w odpowiedzi na wyższe płace pracownicy skracają czas pracy. kadra menedżerska). Przy niższych płacach (linia AB) optymalne z punktu widzenia badanego pracownika byłoby uzyskiwanie dochodu 0D i długości dnia pracy (24 – 0F) – zob. punkt A na rysunku 2. Ponieważ doba ma 24 godziny. Właśnie wtedy. obie linie ograniczenia budżetowego (AB i BC) przecinają oś poziomą w punkcie B = 24 godziny. gdzie (24 – 0J) < (24 – 0F). PWE. Niekiedy podobna reakcja wynika ze zwyczaju lub z norm kulturowych (osiągnięcie przyjętego przez daną społeczność standardu życia wystarcza. ∑w (dziennie) ∑w1 Źródło: Czarny Elżbieta. a liczba przepracowanych godzin zmniejsza się do (24 – 0J).liczba godzin czasu wolnego1. W praktyce gospodarczej postawę prowadzącą do powstania zawróconej krzywej podaży pracy reprezentują wykwalifikowani pracownicy (np. . miesięczny albo roczny czas pracy i odpoczynku. Po podniesieniu płac dochód rośnie do poziomu 0G (w punkcie C). choć z równym powodzeniem można badać tygodniowy.302 1 Analizowane są tutaj wybory dzienne. a więc rezygnuje się z dodatkowej ilości pracy.

.

O wielkości indywidualnego popytu. Rys 2. będący zsumowaniem indywidualnych popytów. Rys 1. przy danym zasobie kapitału. Produkt (Y) R A Nachylenie = w O Praca Płaca realna MPL/Popyt na pracę w Praca Decydując. Dzieli się on na indywidualny popyt na pracę pojedynczego przedsiębiorstwa i rynkowy popyt na pracę. Popyt na pracę zgłaszany jest przedsiębiorstwa. ile pracy L należy zatrudnić firma szuka zysku najwyższego z możliwych przy danej stawce godzinowej w. równowaga na rynku pracy w warunkach doskonałej konkurencji. Linia OR (Rys 1) przedstawia koszt pracy dla firmy – tym . decyduje kształt/nachylenie krzywej produkcji. czyli krańcowa produktywność pracy (MPL – ilość dodatkowego produktu uzyskana dzięki zastosowaniu dodatkowej jednostki nakładu pracy).Pytanie 48: Popyt na pracę i podaż pracy. Kształt krzywej odzwierciedla prawo malejącej produktywności krańcowej. monopsonu i przy istnieniu związków zawodowych.

Popyt na pracę w długim okresie: • Działa efekt substytucji zasobów – zasoby które drożeją zastępowane są zasobami względnie tańszymi (jeśli nie zmieniają się równocześnie produktywności). Tym samym krzywe indywidualnej podaży pracy mogą przyjmować następujące kształty: Rys 3 Rys 4 Rys 5 2 To jest trochę uproszczona wizja zakładająca. Podaż indywidualna zależy od jednostkowych decyzji ludzkich – wybór następuje między czasem wolnym. a co za tym idzie zmniejszy się zapotrzebowanie na zasób. że „przejadamy” całe zarobki. • Usprawnienia techniczne działają podobnie (chyba. W punkcie A MPL zrównuje się z kosztem pracy w (Rys 2). ale ponieważ że musi być używany wzrosną koszty produkcji.2 Wyniki tego wyboru przy różnych poziomach płacy realnej decydują o kształcie indywidualnej podaży pracy. • Działa efekt zmiany podaży – zmienia się popyt na zasoby w wyniku zmiany ich cen oraz (pochodnie) zmiany kosztów i wielkości produkcji. spadnie sama produkcja. że mają zastąpić pracę). Czyli to. Krzywa popytu na pracę przesuwa się w prawo (w górę). Równocześnie wynik za każdym razem sprowadza się do znalezienia „optimum” między ograniczeniem budżetowym jednostki a jej preferencjami (krzywe obojętności między czasem wolnym a konsumpcją). Zagregowany popyt na pracę nie różni się niczym od indywidualnego (kształt) – jest po prostu zsumowaniem wszystkich zapotrzebowań przedsiębiorstw na rynku. • Podobnie działa wzrost ceny gotowego dobra. że zasób zdrożał nie oznacza tylko tego. że będzie w mniejszym stopniu używany. czyli podniesienie MPL. Przesunięcia popytu na pracę: • Wzrost zasobu kapitału powoduje przesunięcie w górę krzywej produkcji. Podaż oferowanej pracy podobnie można podzielić na podaż indywidualną i zagregowaną. W rzeczywistości wypadałoby jeszcze wziąć pod uwagę wybory międzyokresowe… . a konsumpcją ze środków z wynagrodzenia.samym zysk jest mierzony odległością między nią a krzywą opisującą funkcję produkcji i jest najwyższy w punkcie A.

Rys 4 – substytucyjny jest silniejszy.Płaca realna Płaca realna Podaż pracy Podaż pracy Płaca realna Podaż pracy Kształt indywidualnych krzywych podaży pracy zależy od efektów: • Substytucyjnego – wzrost płacy realnej powoduje. że (nawet gdy mamy nieelastyczną indywidualną podaż pracy rys 3 i 5) krzywa podaży rynkowej jest bardziej płaska (rys 6). W podstawach ekonomii B. Czarnego). Rys 5 – dochodowy jest silniejszy.3 Rys 6 3 Czasami pokazuje się również „zawracającą” krzywą podaży pracy (np. standaryzacje pracy – 40h) polega na tym czy pracować czy też nie. Rys 3 – oba efekty się równoważą. więc więcej pracujemy… • Dochodowego – wzrost płacy pozwala mniej pracować przy tej samej konsumpcji. . Tym samym gdy płace rosną. W praktyce występuje różnica między indywidualną podażą pracy a podażą zagregowaną (suma indywidualnych decyzji czy i (lub) ile pracować) – najczęściej decyzja jednostek (ze względu na np. efektem tego jest przede wszystkim napływ osób które wcześniej nie decydowały się na podjęcie pracy. że praca jest bardziej atrakcyjna. osoby pracujące nie do końca mogą pracować dłużej. Taki kształt rynku pracy powoduje.

Koszt ten rośnie w miarę zwiększania nabywanej ilości zasobu. W wyniku tego krańcowy koszt zasobu – zmiana kosztu całkowitego w wyniku zatrudnienia dodatkowej porcji zasobu nie równa się cenie tej porcji. Popyt zagregowany na pracę w obu przypadkach jest taki sam – tradycyjny.W1) (Rys 9).Płaca realna Indywidualna Zagregowana Podaż pracy Równowaga na rynku pracy w doskonałej konkurencji Kiedy na rynku pracy panuje wolna konkurencja. a jednocześnie płaca jest niższa (W2) niż w przypadku wolnej konkurencji (L1. Rys 9 . tzn. W efekcie krańcowy koszt pracy monopsonisty przebiega nad linią podaży – w efekcie zatrudnianych jest mniej osób (L2). W takiej sytuacji by zatrudnić dodatkowych pracowników trzeba podnieść płace (także już pracującym). Jednakże w przypadku rynku jest ona już tradycyjna (rys 8). monopsonistom (lub oligopsonistom) jego przyrosty zapotrzebowania na pracę są dla rynku „duże”. przedsiębiorstwo może nabyć po obowiązującej cenie dowolną ilość pracy (jego zapotrzebowanie stanowi tylko małą część zapotrzebowania na rynku) – linia podaży pracy z punktu widzenia pojedynczego przedsiębiorstwa jest pozioma (rys 7). Rys 7 Rys 8 W W S S D D L L Rynek pracy w przypadku monopsonu W przypadku gdy firma dysponuje siłą rynkową na rynku zasobu czyli jest jedynym (lub jednym z niewielu) nabywców zasobu. Ustalenie rynkowej płacy i podaży (punktu równowagi) odbywa się jak na wszelkich innych rynkach.

Kluczowa jest analiza wpływu związku na rynek poprzez zmianę podaży pracy. średniej krajowej dla wszystkich w przedsiębiorstwie )(Rys 10). skracanie tygodnia pracy. Generalnie podaż pracy związku może przebiegać pomiędzy dwoma typami: • Płaska podaż – celem związku jest uzyskanie określonych pensji (np. wcześniejsze emerytury). Rys 10 Rys 11 W W S S D1 D2 D1 D2 L L W praktyce najczęściej związkowa podaż pracy jest wypadkową pomiędzy sytuacją na rys 10 i 11. ale może np. członków związku )(Rys 11). W efekcie płaca jest wyższa (W3) a . lobbing żeby nie kupować produktów u konkurenta spowoduje zmniejszenie popytu na pracę przez niego). • Pionowa podaż – celem jest utrzymanie określonego zatrudnienia (np. lobbing/moda na towary wytwarzane przez pracowników. Mogą one wpływać na ten rynek poprzez: • Zmianę popytu na pracę (zwiększanie popytu – np. przy czym jest ona położona powyżej krzywej indywidualnej – związek ma lepszą pozycję negocjacyjną w negocjacjach płacowych.W MC S W1 W2 L2 L1 D L Rynek pracy przy istnieniu związków zawodowych Związki zawodowe są w pewnym sensie monopolem na rynku pracy. zmniejszanie popytu – trudno sobie wyobrazić. • Zmianę podaży pracy(zwalczanie imigracji.

a indywidualne przymusowe bezrobocie (L3b-L3) Rys 12. Powstaje tym samym związkowe dobrowolne. W S związkowa W3 W1 D L3b S indywidualna L3 L1 L .zatrudnienie mniejsze (L3) niż w warunkach wolnej konkurencji (L1.W1) (Rys 12).

Kluczowym czynnikiem w tych wyborach jest kwestia preferencji. Jeżeli oszczędności są ujemne. Międzyokresowe ograniczenie budżetowe W każdym okresie konsument dostaje dochód: M1 w okresie bieżącym i M2 w okresie przyszłym. Dwuokresowy model podejmowania decyzji dotyczących wielkości oszczędności i wpływ zmian stopy procentowej na decyzje gospodarstwa domowego Z punktu widzenia jednostek. że decydent powinien tak rozłożyć strumień konsumpcji. Oszczędności mogą być ujemne jeśli konsument zaciąga pożyczki na sfinansowanie konsumpcji bieżącej. oszczędności stanowią odłożona w czasie konsumpcje. Zakłada się. Dzięki zaciąganiu pożyczek zgodnie z rynkową stopą procentową konsument może zwiększyć konsumpcję bieżącą. gdzie p1 to indeks cenowy konsumpcji bieżącej. Dwuokresowy model podejmowania decyzji Wykorzystujemy model z dwoma dobrami równowagi konsumenta. Oszczędności: część dochodu okresu bieżącego pozostała po opłaceniu bieżącej konsumpcji: S = M1 – p1C1. Rozkład oszczędności i konsumpcji w czasie. który ma preferencje dotyczące rozłożenia konsumpcji w czasie: C1 – bieżącej i C2 – przyszłej. Kwota dostępna na konsumpcję w okresie przyszłym to dochód w tym okresie powiększony o oszczędności i odsetki od nich. 18. MRS to krańcowa stopa preferencji czasowych: dC ∂U / ∂C1 MRTP = − 2 = dC1 ∂U / ∂C 2 mierzona wzdłuż krzywych obojętności. Wpływ zmian stopy procentowej na decyzje gospodarstwa domowego. Każda pożyczka zaciągnięta w okresie bieżącym musi być zwrócona z dochodu okresu przyszłego oraz wszystkie oszczędności bieżące zwiększają przyszły dochód. które decydowałyby o sposobie dzielenia dochodów na konsumpcje obecna i przyszła. Chociaż każdy z konsumentów (czy tez oszczędzających) posiada różne preferencje. a dzięki oszczędzaniu przy tej stopie może zwiększyć konsumpcję okresu przyszłego. Konsumpcję w każdym okresie można zmieniać.PYTANIE 49: Międzyokresowy model wyboru konsumenta. to ekonomiści starali się zidentyfikować pewne wspólne wszystkim ludziom czynniki. jak tez określających stosunek konsumenta do teraźniejszości i przyszłości.1). aby zmaksymalizować funkcje użyteczności. to w okresie przyszłym . wyrażających bieżące potrzeby. C2) (rys. zapisane w postaci funkcji użyteczności: U(C1.

. 18. to krzywa popytu na konsumpcję bieżącą ma nachylenie ujemne. Po odjęciu ceny pomnożonej przez krzywą popytu na konsumpcję bieżącą od M1 otrzymujemy funkcję podaży oszczędności o wartościach ujemnych i dodatnim nachyleniu. Rys.konsument musi spłacić zaciągniętą pożyczkę i zapłacić odsetki od niej w okresie przyszłym. Analogiczną dodatnią funkcją byłaby opadająca funkcja popytu na kredyty: Ld = p1C1 – M1. Oczywiście zmniejsza to wielkość konsumpcji w okresie przyszłym. Ponieważ ES i ED działają w tym samym kierunku. Pożyczkobiorca pożycza mniej przy i↑.7: Wyprowadzenie funkcji dla pożyczkobiorcy dla konsumpcji jako dobra normalnego.

Wśród nich należy wymienić bieżące i oczekiwane stopy oprocentowania obligacji i depozytów oszczędnościowych (podkreślenie moje T. 18.) Wysokie stopy procentowe podnoszą względną cenę bieżącej konsumpcji. ES dominuje nad ED. Przy pewnej nieujemnej stopie procentowej konsument staje się pożyczkodawcą z pożyczkobiorcy. 18. ponieważ nieoszczędzanie oznacza rezygnację z względnie wyższych przyszłych dochodów. Przy i ED zaczyna dominować nad ES i S↓ przy i↑.9: Na poziom oszczędności wpływa wiele zmiennych.K.Rys. W okresie podnoszących się stóp procentowych ludzie są skłonni ograniczać swoją . Na początku S↑ przy i↑. Po połączeniu analizy pożyczkobiorcy i pożyczkodawcy: rys.8: funkcja popytu na konsumpcję bieżącą i funkcja podaży oszczędności pożyczkodawcy przy konsumpcji bieżącej będącej dobrem normalnym. czyli konsument kupuje więcej w okresie bieżącym pomimo i↑.

ludzie spieszą się z wydawaniem pieniędzy i redukują w granicach możliwości swoje oszczędności.php?option=com_content&task=view&id=635&Itemid=101 . że jutro za posiadaną sumę pieniędzy kupią mniej niż dzisiaj. 1 Konsument znacznie trudniej podejmie decyzje o wydatkowaniu nadwyżki dochodów jaką posiada ponad codzienne potrzeby.R.pl/index. gdy stopa inflacji jest wyższa od oprocentowania depozytów. Nordelli – Ekonomia. Będzie to możliwe albo dzięki temu. Mc Kenzie. polskie Fundacja Gospodarcza NSZZ Solidarność. że w warunkach deflacji spadną na nie ceny. wyd. 2 wz7@op. Kamerschen. C.konsumpcję. 278 2 http://www. Gdańsk 1991.centrumwiedzy.B. że za kilka lub kilkanaście miesięcy będzie mógł za te pieniądze kupić istotnie więcej towarów. str.pl Zrodla: 1. że pieniądze złożone w banku przyniosą mu wysoki realny procent albo na skutek tego. Vice versa.D. R. obligacji i wiedzą. oszczędzając większą część swoich dochodów i przesuwając niektóre wydatki na później . gdy wie.edu.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->